OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

HENRIKA SAUGMANDSGAARDA ØE

przedstawiona w dniu 5 września 2019 r. ( 1 )

Sprawa C‑389/18

Brussels Securities SA

przeciwko

État belge

[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Tribunal de première instance francophone de Bruxelles (francuskojęzyczny sąd pierwszej instancji w Brukseli) (Belgia)]

Odesłanie prejudycjalne – Wspólny system opodatkowania stosowany w przypadku spółek dominujących i spółek zależnych różnych państw członkowskich – Dyrektywa 90/435/EWG Artykuł 4 ust. 1 tiret pierwsze – Przepisy krajowe zmierzające do zniesienia podwójnego opodatkowania zysków wypłacanych przez spółkę zależną – Dywidendy odliczane od podstawy opodatkowania spółki dominującej wyłącznie w wypadku występowania zysku podlegającego opodatkowaniu – Nieograniczona w czasie możliwość przeniesienia nadwyżki – Obowiązkowa kolejność zaliczania kwot podlegających odliczeniu

I. Wprowadzenie

1. Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Tribunal de première instance francophone de Bruxelles (Belgia) dotyczy wykładni art. 4 dyrektywy 90/435/EWG w sprawie wspólnego systemu opodatkowania stosowanego w przypadku spółek dominujących i spółek zależnych różnych państw członkowskich ( 2 ), zmienionej dyrektywą 2006/98/WE ( 3 ) (zwanej dalej „dyrektywą 90/435”).

2. Zgodnie z art. 4 ust. 1 tiret pierwsze dyrektywy 90/435, gdy spółka dominująca otrzymuje podzielone zyski jako wspólnik spółki zależnej z siedzibą w innym państwie członkowskim, państwo członkowskie, w którym siedzibę ma spółka dominująca, może zdecydować się na opcję polegającą na powstrzymaniu się od opodatkowania tych zysków. Tak więc, przy transpozycji tego przepisu Królestwo Belgii przyjęło system zmierzający do tego, aby spółki dominujące z siedzibą na jego terytorium były w pewnym stopniu zwolnione z zapłaty podatku od dywidend otrzymanych od ich spółek zależnych z siedzibą w innych państwach członkowskich w celu uniknięcia podwójnego opodatkowania takich zysków.

3. Trybunał wielokrotnie zajmował się już belgijskim systemem podatku dochodowego od osób prawnych, a w szczególności dwoma mechanizmami, to znaczy dochodami podlegającymi ostatecznie opodatkowaniu (zwanymi dalej „RDT”) i odliczeniami na kapitał wysokiego ryzyka (zwanymi dalej „DCR”), które pozwalają na odliczenie rozpatrywanych zysków od podstawy opodatkowania spółki w ściśle określonych okolicznościach ( 4 ).

4. Niniejsza sprawa stanowi rozwinięcie tego orzecznictwa w ramach sporu, którego przedmiotem jest zasadniczo okoliczność, że prawo belgijskie wymaga, po pierwsze, aby dywidendy otrzymywane przez spółkę dominującą od jej spółek zależnych wliczane były najpierw do podstawy opodatkowania tej spółki, a następnie odliczane z tytułu RDT, z możliwością przeniesienia odtąd na wszystkie kolejne okresy podatkowe, a po drugie, aby te RDT były zaliczane przed DCR, których przeniesienie na kolejne okresy jest natomiast ograniczone w czasie.

5. W istocie do Trybunału zwrócono się o ustalenie, czy art. 4 ust. 1 dyrektywy 90/435 stoi na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu przewidującemu takie wcześniejsze włączenie dywidend do podlegających opodatkowaniu zysków spółki dominującej, połączone z taką kolejnością zaliczania tego rodzaju podlegających odliczeniu elementów. Ze względów przedstawionych w niniejszej opinii uważam, że na zadane pytanie należy udzielić odpowiedzi twierdzącej.

II. Ramy prawne

A. Prawo Unii

6. Mimo że dyrektywa 90/435 została uchylona przez dyrektywę 2011/96/UE ( 5 ), ze skutkiem od dnia 18 stycznia 2012 r., ma ona zastosowanie ratione temporis, z uwagi na datę wystąpienia okoliczności faktycznych sporu w postępowaniu głównym.

7. Motyw czwarty dyrektywy 90/435 stanowi, że „jeśli spółka dominująca przez swój związek ze spółką zależną ma udział w zyskach podzielonych, to państwo siedziby spółki dominującej musi: – bądź powstrzymać się od opodatkowania tych zysków, – bądź opodatkować te zyski, jednocześnie upoważniając spółkę dominującą do odliczenia od kwoty podatku należnego tę część [tej części] podatku dochodowego od osób prawnych, płaconego przez spółkę zależną, która odnosi się do tych zysków”.

8. Zgodnie z brzmieniem art. 4 ust. 1 i 2 tej dyrektywy: „1. Jeśli spółka dominująca lub jej stały zakład, na mocy powiązania spółki dominującej ze spółką zależną, otrzymuje zyski podzielone, to Państwo spółki dominującej i Państwo jej stałego zakładu, z wyjątkiem sytuacji, gdy spółka zależna ulega likwidacji, albo: – powstrzymuje się od opodatkowania takich zysków, albo – opodatkowuje te zyski, jednocześnie upoważniając spółkę dominującą i stały zakład do odliczenia od kwoty podatku należnego tej części podatku dochodowego od osób prawnych, płaconego przez spółkę zależną, która odnosi się do tych zysków, i każdą podporządkowaną spółkę zależną, pod warunkiem że na każdym poziomie spółka i jej podporządkowane spółki spełniają wymagania przewidziane w art. 2 i 3, do limitu kwoty odpowiedniego, należnego podatku. […] 2. Jednakże każde państwo członkowskie może ustalić, że opłaty odnoszące się do udziałów i strat wynikających z podziału zysków spółki zależnej nie mogą zostać odliczone od podlegającego opodatkowaniu zysku spółki dominującej. Jeśli koszty zarządzania związane z udziałami są w takim przypadku ustalone według stawki ryczałtowej, to ustalona kwota nie może przekraczać 5% wypłaconych zysków spółki zależnej”.

B. Prawo belgijskie

1. Kodeks podatków dochodowych z 1992 r. (CIR 1992)

9. Dyrektywa 90/435 została transponowana do prawa belgijskiego na mocy ustawy z dnia 23 października 1991 r. ( 6 ), która zmieniła obowiązujący wówczas system RDT. Następnie w 1992 r. została przyjęta kodyfikacja przepisów w dziedzinie podatku dochodowego, a w szczególności przepisów dotyczących RDT ( 7 ).

10. Właściwe przepisy code des impôts sur les revenus 1992 (kodeksu podatków dochodowych z 1992 r.) ( 8 ) w brzmieniu mającym zastosowanie do sprawy w postępowaniu głównym, czyli w brzmieniu mającym zastosowanie do okresu podatkowego 2011 (zwanego dalej „CIR 1992”), mają następujące brzmienie.

11. W odniesieniu do RDT art. 202 ust. 1 pkt 1 CIR 1992 stanowi, że „[z]yski z okresu podlegającego opodatkowaniu są również odliczane w zakresie, w jakim obejmują dywidendy, z wyjątkiem dochodów uzyskanych w związku z przeniesieniem na spółkę jej własnych akcji lub udziałów lub w związku z całkowitym lub częściowym podziałem majątku spółki”.

12. W art. 204 ust. 1 CIR 1992 przewidziano, że „[d]ochody podlegające odliczeniu zgodnie z art. 202 ust. 1 pkt 1 uważa się za włączone do zysku w ramach danego okresu podatkowego do wysokości równej 95% pobranej lub otrzymanej kwoty […]”.

13. Zgodnie z brzmieniem art. 205 ust. 2 i 3 CIR 1992: „2. Odliczenie, o którym mowa w art. 202, ograniczone jest do kwoty zysku osiągniętego w danym okresie podlegającym opodatkowaniu, pozostałej po zastosowaniu art. 199, pomniejszonej o [obciążenia wymienione poniżej]. Pomniejszenia wymienione w akapicie pierwszym nie mają zastosowania do dochodów, o których mowa w art. 202 ust. 1 pkt 1, przydzielonych lub przyznanych przez spółkę zależną mającą siedzibę w państwie członkowskim Unii Europejskiej. Do celów stosowania poprzedniego akapitu przez spółkę zależną rozumie się spółkę zależną zgodnie z definicją zawartą w dyrektywie [90/435]. 3. Dochody, do wysokości 95% ich kwoty, o których mowa w art. 202 ust. 1 pkt 1, przydzielone lub przyznane przez spółkę zależną, o której mowa w ust. 2 akapit trzeci, z siedzibą w jednym z państw członkowskich Unii Europejskiej, które nie mogły zostać odliczone, mogą zostać przeniesione na kolejne okresy podatkowe”.

14. Co się tyczy DCR, przepis art. 205 ter ust. 1 akapit pierwszy CIR 1992 stanowi, że „w celu określenia [DCR] dla okresu podlegającego opodatkowaniu, kapitał wysokiego ryzyka, który należy uwzględnić, odpowiada, z zastrzeżeniem postanowień ust. 2–7, kwocie kapitału własnego spółki na koniec poprzedniego okresu podlegającego opodatkowaniu, ustalonego zgodnie z przepisami o rachunkowości oraz z rocznymi sprawozdaniami finansowymi, zawartymi w bilansie”.

15. Zgodnie z art. 205 quinquies CIR 1992, „[w] przypadku braku zysku w okresie podlegającym opodatkowaniu, dla którego można dokonać odliczenia [DCR], lub niewystarczającej jego wysokości, zwolnienie nieprzyznane za ten okres może być sukcesywnie przenoszone na zyski w następnych siedmiu okresach podlegających opodatkowaniu”.

16. Jeśli chodzi o straty z działalności poniesione w trakcie poprzednich okresów podatkowych, art. 206 ust. 1 akapit pierwszy CIR 1992 przewiduje, że te wcześniejsze straty podlegające odzyskaniu „są kolejno odliczane od dochodów z działalności w każdym z następnych okresów podatkowych”.

17. Zgodnie z art. 207 CIR 1992 „król określa sposób, w jaki przeprowadzane są odliczenia przewidziane w art. 199–206”.

2. Królewskie rozporządzenie wykonawcze do CIR 1992 (AR/CIR 1992)

18. Właściwe przepisy królewskiego rozporządzenia wykonawczego do CIR 1992 ( 9 ) w brzmieniu obowiązującym w okresie podatkowym 2011 (zwane dalej „AR/CIR 1992”) są sformułowane w następujący sposób.

19. Sekcja XXVIII, zatytułowana „Określenie dochodu podlegającego opodatkowaniu w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych”, zawarta w rozdziale I AR/CIR 1992, zatytułowanym „Podstawa opodatkowania i obliczenie podatku”, obejmuje art. 74–79 tego aktu.

20. Artykuł 77 AR/CIR 1992 stanowi, że „[k]woty wymienione w art. 202–205 [CIR] 1992 r. podlegające odliczeniu z tytułu [RDT] lub z tytułu zwolnionych dochodów kapitałowych podlegają odliczeniu do wysokości zysku pozostałego po zastosowaniu art. 76; odliczenie to następuje z uwzględnieniem źródeł tego zysku, w pierwszej kolejności od zysku, do którego wspomniane kwoty zostały doliczone”.

21. Zgodnie z art. 77/1 AR/CIR 1992 „[o]dliczenie w przypadku dochodów patentowych, o których mowa w art. od 205/1 do 205/4 [CIR] 1992, należy odliczyć do wysokości zysku pozostałego po zastosowaniu art. 77”.

22. Artykuł 77 bis AR/CIR 1992 stanowi, że „[DCR], o którym mowa w art. 205 bis-205 septies [CIR] 1992, jest odliczany do wysokości zysku pozostałego po zastosowaniu art. 77/1”.

23. Zgodnie z art. 78 akapit pierwszy AR/CIR 1992 „od zysków ustalonych zgodnie z art. 74–77 bis odliczane są straty z działalności wykazane we wcześniejszych okresach podlegających opodatkowaniu, określone w art. 206 [CIR] 1992, w zakresie, w jakim straty te, ustalone zgodnie z ustawodawstwem obowiązującym w odniesieniu do okresów podlegających opodatkowaniu, do których się odnoszą, nie mogły zostać odliczone wcześniej […]”.

24. Artykuł 79 AR/CIR 1992 przewiduje, że „[o]dliczeń z tytułu inwestycji, o których mowa w art. 68–77 i 201 [CIR] 1992, dokonuje się następnie od kwoty belgijskich zysków, które nadal istnieją po zastosowaniu art. 78”.

III. Spór w postępowaniu głównym, pytanie prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem

25. Brussels Securities SA, która ma siedzibę w Belgii, podlega tam opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych. W swojej „deklaracji podatkowej dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych” w odniesieniu do okresu podatkowego 2011 wskazała ona, że określiła podstawę opodatkowania, zaliczając w pierwszej kolejności DCR, a następnie RDT.

26. W zawiadomieniu z dnia 21 maja 2013 r. belgijski organ podatkowy poinformował ją o swoim zamiarze „skorygowania tej kwoty o DCR podlegające przeniesieniu” na koniec okresu podatkowego 2011, opierając się na zasadach określonych w art. 74–79 AR/CIR 1992, z których wynika, że elementy podlegające odliczeniu od zysków podlegających opodatkowaniu należy zaliczyć w następującej kolejności: RDT, o których mowa w art. 77 AR/CIR 1992, a następnie DCR, o którym mowa w jego art. 77 bis, i wreszcie straty podlegające przeniesieniu, o których mowa w jego art. 78.

27. Ponieważ Brussels Securities nie zastosowała tej kolejności zaliczania w okresach podatkowych 2005–2011, organ podatkowy wydał decyzję o nałożeniu podatku datowaną na dzień 23 października 2013 r., w której dokonał zmiany podlegających odliczeniu kwot możliwych do przeniesienia na koniec okresu podatkowego 2011. Zażalenie wniesione następnie przez Brussels Securities zostało oddalone w dniu 23 maja 2014 r.

28. Ta ostatnia zwróciła się wówczas do Tribunal de première instance francophone de Bruxelles w celu uzyskania, z jednej strony, uchylenia decyzji korygującej z dnia 21 maja 2013 r. oraz decyzji o nałożeniu podatku z dnia 23 października 2013 r., a z drugiej strony, orzeczenia, że kwoty RDT (jak również nadwyżki RDT) i DCR (oraz nadwyżka DCR) Brussels Securities odpowiadają kwotom zawartym w jej deklaracji dotyczącej okresu podatkowego 2011.

29. W uzasadnieniu swego żądania Brussels Securities powołuje się w szczególności na to, że kolejność zaliczania określona w art. 74–79 AR/CIR 1992 nie jest zgodna z prawem Unii w zakresie, w jakim kolejność ta stanowi „naruszenie zasady [dyrektywy 90/435] (w szczególności zakazu podwójnego opodatkowania dywidend kwalifikujących się do objęcia systemem RDT)” oraz „naruszenie [tej dyrektywy] zgodnie z jej wykładnią dokonaną w wyroku Cobelfret”.

30. W odpowiedzi na skargę państwo belgijskie twierdzi w szczególności, że dyrektywa 90/435 zobowiązuje państwa członkowskie do powstrzymania się od opodatkowania zysków wypłacanych przez spółkę zależną spółce dominującej oraz że w ramach korekt będących przedmiotem sporu w postępowaniu głównym wszystkie dywidendy, które Brussels Securities otrzymała od swoich spółek zależnych, zostały odliczone od jej podstawy opodatkowania, podczas gdy ich nieodliczenie stanowi jedyną sytuację, która może być sprzeczna z tą dyrektywą.

31. W tych okolicznościach postanowieniem z dnia 26 stycznia 2018 r., które wpłynęło do sekretariatu Trybunału w dniu 13 czerwca 2018 r., Tribunal de première instance francophone de Bruxelles (francuskojęzyczny sąd pierwszej instancji w Brukseli) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym: „Czy art. 4 dyrektywy [90/435], w związku z innymi źródłami [prawa Unii], powinien być interpretowany w ten sposób, że sprzeciwia się on uregulowaniom krajowym, takim jak [CIR 1992] oraz [AR/CIR 1992], w brzmieniu obowiązującym dla okresu podatkowego 2011, które ustanawiają system [zwolnienia] (odstąpienia od opodatkowania zysków wypłaconych spółce dominującej przez spółkę zależną) zakładający, po pierwsze, że dywidendy otrzymane przez spółkę dominującą od spółki zależnej podlegają włączeniu do podstawy opodatkowania spółki dominującej, a po drugie, że 95% kwoty wypłaconych dywidend podlega odliczeniu od tej podstawy opodatkowania tytułem [RDT], w związku z łącznym zastosowaniem, w celu określenia podstawy obliczenia podatku dochodowego od osób prawnych dla spółki dominującej, belgijskiego systemu odliczenia [RDT] oraz (1) zasad dotyczących innego odliczenia stanowiącego ulgę podatkową przewidzianą w tych przepisach ([DCR]), (2) prawa odliczenia salda wcześniejszych strat podlegających odzyskaniu, (3) prawa przeniesienia na następne okresy podatkowe, gdy dla danego okresu podatkowego ich kwota jest wyższa niż zysk podlegający opodatkowaniu, zaliczenia nadwyżki [RDT], [DCR] i salda wcześniejszych strat podlegających odzyskaniu, oraz (4) kolejności zaliczenia, która przewiduje, że w kolejnych latach podatkowych zaliczenie będzie prowadziło do wyczerpania opodatkowanego zysku najpierw poprzez odliczenie przeniesionego [RDT], następnie poprzez odliczenie na [przeniesiony DCR] (którego przeniesienie możliwe jest wyłącznie »przez siedem kolejnych okresów podatkowych«) i dalej poprzez odliczenia salda wcześniejszych strat podlegających odzyskaniu, powoduje zmniejszenie, w wysokości całości lub części dywidend otrzymanych od spółki zależnej, straty, którą spółka dominująca mogłaby odliczyć, gdyby dywidendy zostały w całości i wprost wyłączone z zysków za okres podatkowy, w którym zostały uzyskane (skutkując zmniejszeniem podlegającego opodatkowaniu wyniku za ten okres podatkowy oraz ewentualnym zwiększeniem strat podatkowych podlegających przeniesieniu), bardziej niż gdyby dywidendy te zostały zatrzymane w zyskach i następnie podlegały zasadom zwolnienia i przenoszenia zwolnionych kwot w przypadku braku wystarczającego zysku, to jest zmniejszenia salda wcześniejszych strat podlegających odzyskaniu generowanych w spółce dominującej, mogącego powstać podczas okresów podatkowych następujących po okresie podatkowym, dla którego [RDT], [DCR] i odliczenie salda wcześniejszych strat podlegających odzyskaniu przewyższają kwotę zysku podlegającego opodatkowaniu?”.

32. Uwagi na piśmie do Trybunału przedłożyli: Brussels Securities, rząd belgijski oraz Komisja Europejska. W trakcie dwóch rozpraw, które odbyły się w dniach 4 kwietnia 2019 r. i 3 lipca 2019 r., reprezentowane były te same strony i zainteresowani.

IV. Analiza

33. W istocie sąd odsyłający zwraca się do Trybunału o rozstrzygnięcie kwestii, czy art. 4 ust. 1 dyrektywy 90/435 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniu państwa członkowskiego, takiemu jak belgijski system RDT, który przewiduje, że dywidendy otrzymywane przez spółkę dominującą od jej spółek zależnych są najpierw wliczane do jej podstawy opodatkowania, a następnie odliczane od niej do wysokości 95% ( 10 ), że odliczenie to jest przenoszalne na wszystkie kolejne okresy podatkowe, w przypadku gdy nie mogło ono zostać dokonane w danym okresie podatkowym z powodu braku dodatniego salda po odjęciu innych zwolnionych zysków, oraz że omawiane odliczenie można zaliczyć przed ulgą podatkową, której możliwość przeniesienia jest ograniczona w czasie, czyli w niniejszym przypadku DCR ( 11 ).

34. Rząd belgijski twierdzi, że na pytanie sądu odsyłającego należy udzielić odpowiedzi przeczącej. Natomiast Brussels Securities i Komisja proponują, aby udzielić na nie odpowiedzi twierdzącej. Podzielam ten ostatni pogląd z powodów, które przedstawię poniżej.

35. Przed dokładniejszym zbadaniem przedmiotu niniejszego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym (B), uważam za użyteczne zwięzłe przedstawienie rozwoju belgijskiego systemu RDT, który nastąpił z powodu wcześniejszych orzeczeń Trybunału dotyczących wykładni wspomnianego art. 4 ust. 1 dyrektywy 90/435 (A).

A. W przedmiocie ewolucji belgijskiego systemu RDT w związku z orzecznictwem Trybunału

36. Po pierwsze, należy podkreślić, że – jak zostało to potwierdzone w trakcie rozprawy przed Trybunałem – poprzez przyjęcie norm rozpatrywanych w postępowaniu głównym Królestwo Belgii pragnęło dostosować istniejący wcześniej system RDT ( 12 ) w celu dokonania transpozycji przepisów dyrektywy 90/435, a w szczególności art. 4 ust. 1 tiret pierwsze tej dyrektywy, który przewiduje system zwolnienia dochodów, będących zyskami otrzymywanymi przez spółkę dominującą od jej spółki zależnej z siedzibą w innym państwie członkowskim, w odróżnieniu od tiret drugie omawianego ust. 1, które przewiduje system zaliczenia przez spółkę dominującą na poczet podatku należnego podatku zapłaconego już przez spółkę zależną od tych zysków ( 13 ).

37. Nawet jeśli nie prowadzą one koniecznie do tego samego konkretnego rezultatu po stronie otrzymującego dywidendy ( 14 ), jeden i drugi ze wspomnianych systemów ma na celu uniknięcie sytuacji, w której zyski wypłacane w sposób transgraniczny podlegają podwójnemu opodatkowaniu w znaczeniu ekonomicznym ( 15 ), najpierw po stronie spółki wypłacającej dywidendy, a następnie po stronie spółki otrzymującej dywidendy. Dyrektywa 90/435 – jak stanowi jej motyw trzeci – poprzez wprowadzenie wspólnego systemu podatkowego ma bowiem na celu wyeliminowanie wszelkich niedogodności we współpracy między spółkami różnych państw członkowskich w porównaniu ze współpracą między spółkami z tego samego państwa członkowskiego, a także ułatwienie konsolidacji spółek na szczeblu Unii. Wszystkie przepisy tej dyrektywy, a w szczególności jej art. 4 ust. 1, służą w ten sposób zapewnieniu neutralności w aspekcie podatkowym wypłaty zysków przez spółkę zależną z siedzibą w jednym państwie członkowskim na rzecz spółki dominującej z siedzibą w innym państwie członkowskim ( 16 ).

38. Po drugie, przypominam, że zgodnie z wyrokiem Cobelfret art. 4 ust. 1 tiret pierwsze dyrektywy 90/435 został zinterpretowany w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie stosowaniu przepisów państwa członkowskiego, takich jak przepisy belgijskiego systemu RDT, które miały zastosowanie w sprawie, w której zapadł wspomniany wyrok ( 17 ).

39. W tym względzie Trybunał wskazał, że w obowiązującej wówczas wersji tego systemu przewidziano, iż w celu zwolnienia dywidend otrzymywanych przez spółkę dominującą z siedzibą w Belgii od spółki zależnej mającej siedzibę w innym państwie członkowskim, dywidendy te były wliczane do podstawy opodatkowania spółki dominującej, aby następnie zostać od niej odliczone, do wysokości 95%, jedynie w zakresie, w jakim po odliczeniu innych zwolnionych zysków w danym okresie podatkowym nadal istniało dodatnie saldo. Innymi słowy, odliczenie omawianych dywidend było możliwe tylko pod warunkiem, że w okresie podatkowym, w którym miała miejsce wypłata dywidend, spółka miała nadal wystarczający zysk.

40. Stwierdził on również, że takie uregulowanie krajowe prowadziło do tego, iż spółka dominująca może w pełni skorzystać z tej ulgi podatkowej tylko pod warunkiem, że w odniesieniu do innych podlegających opodatkowaniu dochodów nie wykazuje ujemnego wyniku w tym okresie, oraz ponadto, że gdy spółka dominująca nie osiąga innych zysków podlegających opodatkowaniu w tym samym okresie, omawiane uregulowanie skutkowało odpowiednim zmniejszeniem przenoszalnych strat zainteresowanej do wysokości otrzymanych dywidend. Państwa członkowskie nie mogą zaś jednostronnie ustanawiać środków ograniczających i uzależniać od warunków możliwości czerpania korzyści z udogodnień przewidzianych w dyrektywie 90/435.

41. W związku z tym Trybunał orzekł, że nawet jeśli otrzymane dywidendy nie były objęte bezpośrednio podatkiem dochodowym od osób prawnych za okres podatkowy, w którym zostały wypłacone, to towarzyszące im odpowiednie obniżenie strat spółki dominującej podlegających przeniesieniu na kolejne okresy podatkowe mogło skutkować tym, że spółka ta podlegałaby pośrednio opodatkowaniu tych dywidend w kolejnych okresach podatkowych, w przypadkach gdy jej wynik byłby dodatni ( 18 ). Tymczasem taki skutek ograniczenia możliwości odliczenia z tytułu RDT przez spółkę dominującą dywidend otrzymanych od jej spółek zależnych nie jest zgodny ani z brzmieniem, ani z celami i systemem wspomnianej dyrektywy.

42. Rozumiem to orzeczenie w ten sposób, że dla zgodności z art. 4 ust. 1 tiret pierwsze dyrektywy 90/435 przepisy państwa członkowskiego dotyczące spółek dominujących, które otrzymały dywidendy od spółki zależnej mającej siedzibę w innym państwie członkowskim, nie mogą powodować dla nich de facto utraty innej ulgi podatkowej przewidzianej w prawie krajowym, z której mogłyby w pełni skorzystać, gdyby dywidendy te nie były traktowane w ten sposób, która to utrata jest porównywalna z pośrednim opodatkowaniem tych dywidend.

43. Po trzecie, pragnę zauważyć, że w postanowieniu KBC, ogłoszonym kilka miesięcy po wydaniu wyroku Cobelfret, Trybunał w pierwszej kolejności powtórzył w istocie wyżej wymienione stwierdzenia zawarte w tym wyroku, biorąc pod uwagę podobieństwa istniejące między okolicznościami faktycznymi i prawnymi, które doprowadziły do wydania wspomnianego wyroku, a takimi okolicznościami, które doprowadziły do przedstawienia pierwszego pytania badanego we wspomnianym postanowieniu ( 19 ).

44. Następnie Trybunał dokonał wykładni art. 4 ust. 1 tiret pierwsze dyrektywy 90/435 w związku z ust. 2 tego artykułu w ten sposób, że nie zobowiązuje on państwa członkowskiego koniecznie do zapewnienia, by zyski wypłacone spółce dominującej przez jej spółkę zależną mającą siedzibę w innym państwie członkowskim podlegały w całości odliczeniu od kwoty zysków w danym okresie podatkowym, oraz by wynikająca z tego strata mogła zostać przeniesiona na późniejszy okres podatkowy. Do każdego państwa członkowskiego należy określenie sposobów osiągnięcia rezultatu przewidzianego w ust. 1 tiret pierwsze tego artykułu. Niemniej jednak, w przypadku gdy państwo członkowskie wybrało system zwolnienia przewidziany we wspomnianym ust. 1 tiret pierwsze i dopuszcza co do zasady przeniesienie strat na kolejne okresy podatkowe, przepis ten sprzeciwia się uregulowaniu skutkującemu zmniejszeniem strat spółki dominującej, które mogą podlegać takiemu przeniesieniu, do wysokości otrzymanych dywidend ( 20 ).

45. Po czwarte, pragnę zauważyć, że w następstwie wyroku Cobelfret i postanowienia KBC rozpatrywane przepisy prawa belgijskiego zostały zmienione. Jak wskazano w postanowieniu odsyłającym, państwo belgijskie zmieniło swój system odliczania RDT, dodając ust. 3 do art. 205 CIR 1992, który ma zastosowanie ratione temporis w niniejszej sprawie ( 21 ).

46. Przepis ten pozwala obecnie na to, by RDT, do wysokości 95% ich kwoty, które nie mogły w całości zostać odliczone od razu przez spółkę dominującą z uwagi na niewystarczającą wysokość zysków podlegających opodatkowaniu w okresie podatkowym, w którym dywidendy zostały wypłacone przez jej spółkę zależną, zostały przeniesione na kolejne okresy podatkowe. Ponadto tego przeniesienia nadwyżki RDT można dokonać bez ograniczenia w czasie. Co za tym idzie, możliwość odliczenia RDT nie jest już ograniczona do przypadków, w których dodatnie saldo dochodów istnieje nadal po odliczeniu innych zwolnionych zysków wyłącznie w okresie, w którym dokonano dystrybucji.

47. Sąd odsyłający uważa, że niezależnie od udoskonaleń wprowadzonych przez wspomnianą reformę, naruszenie dyrektywy 90/435 przez belgijski system odliczeń RDT, w brzmieniu obowiązującym w czasie, gdy miały miejsce okoliczności faktyczne sporu w postępowaniu głównym, nie jest jednak wykluczone, co należy obecnie ocenić.

B. W przedmiocie oceny zgodności z prawem Unii przepisów krajowych takich jak będące przedmiotem postępowania głównego

48. Zdaniem sądu odsyłającego Brussels Securities „wyraźnie stwierdza” w sporze w postępowaniu głównym, że „system zwolnień RDT przewidziany w [CIR 1992] w związku z kolejnością zaliczania przewidzianą w [AR/CIR 1992] prowadzi w sposób pośredni – jednak pewny – do wyższego opodatkowania spółki [dominującej], niż gdyby dywidendy były w całości i wprost wyłączone z podstawy opodatkowania”, co może być niezgodne z art. 4 ust. 1 tiret pierwsze dyrektywy 90/435. Przed Trybunałem Brussels Securities podtrzymuje to stanowisko. Natomiast rząd belgijski broni stanowiska przeciwnego. Ze swojej strony Komisja uważa, że system taki jak system RDT jest niezgodny z tym przepisem nie sam w sobie, lecz z uwagi na jego łączne zastosowanie z przepisami ustanawiającymi kolejność zaliczania i z ewentualnym przeniesieniem innych odliczeń podatkowych. Podzielam to ostatnie stanowisko.

49. Wydaje mi się, że niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym podnosi dwa zagadnienia, odnoszące się do tego, czy ze wspomnianym art. 4 ust. 1 tiret pierwsze są zgodne przepisy państwa członkowskiego przewidujące włączenie, a następnie odliczenie otrzymanych dywidend, zamiast bezpośredniego wyłączenia ich z podstawy opodatkowania spółki dominującej (1), a także kolejność zaliczania, która zobowiązuje do odliczenia tych dywidend lub ich nadwyżek, w niniejszym przypadku z tytułu RDT, przed inną ulgą podatkową przewidzianą w prawie krajowym, której przeniesienie jest z kolei ograniczone w czasie, w niniejszej sprawie DCR (2). Uważam, że wspomniany przepis należy interpretować w ten sposób, iż takie uregulowanie krajowe jest z nim niezgodne w tym drugim aspekcie.

1. W przedmiocie włączenia dywidend do podstawy opodatkowania spółki dominującej, a następnie ich odliczenia od tej podstawy

50. Przede wszystkim należy stwierdzić, że Trybunał nie wypowiedział się jeszcze co do tego, czy uregulowanie krajowe, takie jak belgijski system RDT, które wymaga, aby zyski wypłacane przez spółkę zależną zostały najpierw włączone do podstawy opodatkowania jej spółki dominującej mającej siedzibę w innym państwie członkowskim, a następnie odliczone od tej podstawy ( 22 ), jest samo w sobie zgodne z art. 4 ust. 1 tiret pierwsze dyrektywy 90/435, na mocy którego państwa członkowskie, które wybrały system przewidziany w tym przepisie, czyli system zwolnienia, muszą powstrzymać się od opodatkowania tego rodzaju zysków. Pragnę zauważyć, że wątpliwości dotyczące zgodności tego mechanizmu ze wspomnianą dyrektywą zostały wyrażone przy okazji jej transpozycji w Belgii oraz w ramach doktryny, która następnie zajmowała się tym tematem ( 23 ).

51. Co prawda, do Trybunału zwrócono się z pokrewną problematyką, w sprawach, które doprowadziły do wydania wyroku Cobelfret i postanowienia KBC, ponieważ spory w postępowaniach głównych dotyczyły również przepisów belgijskiego systemu RDT, które były częściowo identyczne z przepisami rozpatrywanymi w niniejszej sprawie, jako że obowiązujące wówczas przepisy przewidywały już mechanizm włączenia dywidend do podstawy opodatkowania spółki dominującej, a następnie ich odliczenia do wysokości 95%. Jednakże rozpatrywane w omawianych sprawach wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym nie dotyczyły zgodności z dyrektywą 90/435 takiego mechanizmu jako takiego, lecz koncentrowały się na kwestiach prawnych związanych z tym aspektem wspomnianego systemu, a dokładniej na warunkach, od których odliczenie RDT było wówczas uzależnione ( 24 ).

52. Tak więc, mimo że te wcześniejsze sprawy wpisywały się w ramy prawne częściowo analogiczne do ram prawnych niniejszej sprawy, nie skłoniły one Trybunał do rozstrzygnięcia kwestii, którą jak się wydaje w istocie podnosi sąd odsyłający, zgodności z art. 4 ust. 1 tiret pierwsze tej dyrektywy uregulowania krajowego zobowiązującego do włączenia, w pierwszej kolejności, i odliczenia, w drugiej kolejności, dywidend otrzymanych od spółki zależnej przez spółkę dominującą mającą siedzibę w innym państwie członkowskim, zamiast wyłączenia ich „w całości i wprost” z podstawy opodatkowania tej ostatniej spółki ( 25 ).

53. Uważam, że taki sposób postępowania sam w sobie nie jest niezgodny z systemem zwolnienia zysków wypłaconych przez spółkę zależną, który jest przewidziany w art. 4 ust. 1 tiret pierwsze dyrektywy 90/435. Moim zdaniem wniosek ten nasuwa się nie tylko w świetle brzmienia i genezy tego aktu, lecz także jego celów i kontekstu ( 26 ), elementów, z których należy wyprowadzić istotne kryteria oceny, przed zbadaniem w ich świetle przepisów krajowych kwestionowanych w niniejszej sprawie.

54. Co się tyczy terminologii użytej w art. 4 ust. 1 dyrektywy 90/435, podobnie jak w jej motywie czwartym, pragnę zauważyć, że wskazano w nim, iż przy transpozycji tej dyrektywy każde państwo członkowskie jest zobowiązane, w odniesieniu do spółek dominujących mających siedzibę na jego terytorium, albo do powstrzymania się od opodatkowania zysków otrzymywanych przez nie od ich spółek zależnych mających siedzibę w innym państwie członkowskim (tiret pierwsze) albo do opodatkowania tych zysków z jednoczesnym upoważnieniem każdej spółki dominującej do odliczenia od kwoty jej podatku tej części podatku związanego z tymi samymi zyskami, która została zapłacona przez spółkę zależną (tiret drugie).

55. W świetle tego sformułowania uważam, że pierwsza z tych dwóch dostępnych dróg, polegająca na stosowaniu „systemu zwolnienia” ( 27 ), na którą zdecydowało się Królestwo Belgii ( 28 ), oznacza po prostu, że wypłacone zyski nie podlegają ostatecznie opodatkowaniu ( 29 ), ani w sposób bezpośredni, ani w sposób pośredni, a nie, że są one koniecznie wyłączone ab initio z podstawy opodatkowania spółki dominującej, która to interpretacja nie wydaje mi się sprzeczna z pracami legislacyjnymi poprzedzającymi tę dyrektywę ( 30 ). Pragnę natomiast zauważyć, że druga droga, która polega na „systemie zaliczenia”, pozwala na to, aby zyski te podlegały opodatkowaniu, lecz z możliwością odliczenia podatku zapłaconego przez spółkę zależną, następującego we wskazanych powyżej warunkach ( 31 ).

56. Co się tyczy celów dyrektywy 90/435, a w szczególności jej art. 4 ust. 1 tiret pierwsze, pragnę zauważyć, że Trybunał podkreślił już, iż w szczególności z jej motywu trzeciego wynika, że poprzez wprowadzenie wspólnego systemu opodatkowania dyrektywa ta ma na celu wyeliminowanie wszelkich niedogodności we współpracy między spółkami z różnych państw członkowskich w porównaniu ze współpracą między spółkami z tego samego państwa członkowskiego, a tym samym ułatwienie konsolidacji spółek na szczeblu Unii. Aby osiągnąć cel w postaci neutralności pod względem podatkowym wypłaty zysków przez spółkę zależną z siedzibą w jednym państwie członkowskim na rzecz jej spółki dominującej z siedzibą w innym państwie członkowskim, omawiana dyrektywa zmierza do uniknięcia podwójnego opodatkowania tych zysków pod względem ekonomicznym, czyli uniknięcia sytuacji, w której wypłacone zyski zostają opodatkowane po raz pierwszy po stronie spółki zależnej, a po raz drugi po stronie spółki dominującej ( 32 ). Sposób, w jaki proponuję dokonać wykładni wspomnianego ust. 1 tiret pierwsze, jest w pełni zgodny z tymi celami.

57. Co się tyczy kontekstu, w który wpisuje się art. 4 ust. 1 dyrektywy 90/435, pragnę podkreślić, że dyrektywa ta określa rezultat, który ma zostać osiągnięty przez państwa członkowskie, a mianowicie zapobieżenie podwójnemu opodatkowaniu rozpatrywanych zysków poprzez wybór jednego z systemów przewidzianych w tym przepisie, lecz że ze względu na cechy charakterystyczne dla tego rodzaju aktów prawa Unii wspomniana dyrektywa nie zobowiązuje państw członkowskich w odniesieniu do metod, jakie należy zastosować w tym celu.

58. Trybunał podkreślił te zasady w postanowieniu KBC ( 33 ), przypominając najpierw, że do każdego państwa członkowskiego należy organizacja, z poszanowaniem prawa Unii, jego systemu opodatkowania wypłaconych zysków i zdefiniowanie w tych ramach podstawy opodatkowania oraz stawki podatkowej stosowanych do akcjonariusza osiągającego zysk. Dodał on, że art. 4 ust. 1 tiret pierwsze dyrektywy 90/435 nie określa sposobu, w jaki państwa członkowskie, które wybrały system zwolnienia, powinny go wprowadzić, zważywszy że zgodnie z art. 249 WE (obecnie art. 288 TFUE) państwa członkowskie mają swobodę wyboru formy i środków transpozycji dyrektyw, które pozwalają na lepsze zagwarantowanie rezultatu, do jakiego te ostatnie zmierzają. Trybunał wywnioskował z tego, że mogą one swobodnie określać, w szczególności z uwzględnieniem potrzeb ich wewnętrznego porządku prawnego, zasady pozwalające na osiągnięcie rezultatu wymaganego we wspomnianym art. 4 ust. 1 tiret pierwsze.

59. Bezsporne jest, że w obecnym stanie prawa Unii opodatkowanie bezpośrednie jest dziedziną tradycyjnie objętą kompetencją państw członkowskich, które jednak są zobowiązane do wykonywania tego uprawnienia zgodnie z obowiązkami wynikającymi z tego prawa ( 34 ). W szczególności w ramach objętych harmonizacją dokonaną przez dyrektywę 90/435 państwa członkowskie powinny przestrzegać jej przepisów, które rozdzielają kompetencję podatkową między nimi, zakazując państwu spółki dominującej opodatkowania, bezpośrednio ( 35 ) lub nawet pośrednio, zysków wypłacanych przez spółkę zależną na jej rzecz, w celu uniknięcia podwójnego opodatkowania tych zysków. Po przypomnieniu tych zasad co do istoty, w postanowieniu KBC Trybunał wyciągnął z nich konsekwencje z punktu widzenia bardziej konkretnie systemu zwolnienia przewidzianego w art. 4 ust. 1 tiret pierwsze wspomnianej dyrektywy ( 36 ).

60. W świetle całości powyższych rozważań jestem zdania, że w niniejszej sprawie mechanizm polegający na konieczności najpierw włączenia wspomnianych zysków do podstawy opodatkowania spółki dominującej, a następnie ich odliczenia od tej podstawy, jak to przewiduje belgijski system RDT rozpatrywany w postępowaniu głównym, nie jest sam w sobie niezgodny z art. 4 ust. 1 tiret pierwsze dyrektywy 90/435, pod warunkiem że stosowanie omawianego mechanizmu umożliwia skuteczne osiągnięcie rezultatu przewidzianego w tym przepisie.

61. Pragnę bowiem na wstępie zauważyć, że jak wskazał rząd belgijski, przepisy rozpatrywane w postępowaniu głównym spełniają wymóg dyrektywy 90/435, zgodnie z którym transgraniczne grupy spółek nie powinny być traktowane w inny sposób niż grupy spółek Królestwa Belgii. Fakt spełnienia tego kryterium, dotyczącego nieutrudniania współpracy między spółkami z różnych państw członkowskich w porównaniu ze współpracą między spółkami tego samego państwa członkowskiego, jest konieczny, choć sam w sobie niewystarczający, do zapewnienia zgodności wspomnianego mechanizmu z wymogami wynikającymi z art. 4 ust. 1 tiret pierwsze wspomnianej dyrektywy ( 37 ).

62. Pragnę następnie podkreślić, że ten art. 4 ust. 1 tiret pierwsze definiuje rezultat, który ma zostać osiągnięty, a mianowicie, aby zyski wypłacane przez spółkę zależną mającą siedzibę w innym państwie członkowskim nie były opodatkowane również w państwie członkowskim jej spółki dominującej, ale nie określa środków, które należy zastosować w tym celu. Moim zdaniem wynika z tego, że państwo członkowskie, które wybrało system zwolnienia przewidziany we wspomnianym przepisie, zachowuje możliwość zastosowania metody włączenia i odliczenia tych zysków, takiej jak metoda ustanowiona przez belgijski system RDT, nawet jeżeli w sposób oczywisty istnieją prostsze metody osiągnięcia wspomnianego rezultatu, takie jak metoda polegająca na wyłączeniu od początku rzeczonych zysków z podstawy opodatkowania spółki dominującej. Podkreślam okoliczność, że ani brzmienie, ani systematyka, ani cele dyrektywy 90/435 nie wymagają moim zdaniem zastosowania tej ostatniej metody, którą określiłbym jako „podstawową”, nawet jeżeli taki wariant został jak się wydaje wybrany przez niektóre państwa członkowskie ( 38 ). Jednak niezależnie od metody przyjętej przez państwo członkowskie jej stosowanie musi koniecznie doprowadzić w każdym przypadku i w każdych okolicznościach do rzeczywistego zwolnienia z podatku spółki dominującej.

63. W tym względzie uważam, że zasadniczą kwestią jest, aby uregulowanie krajowe, takie jak będące przedmiotem postępowania głównego, pozwalało na to, by dywidendy wypłacane przez spółki zależne, które zostały włączone do podstawy opodatkowania, były zawsze od niej ostatecznie odliczane ( 39 ), tak że ten mechanizm włączenia i odliczenia nie będzie skutkował postawieniem danych spółek dominujących w sytuacji mniej korzystnej pod względem ekonomicznym niż wtedy, gdy zyski otrzymywane od ich spółek zależnych mających siedzibę w innych państwach członkowskich byłyby w całości i wprost wyłączone z obliczania podatku wspomnianych spółek. Tymczasem, podobnie jak Komisja ( 40 ), jestem zdania, że dzięki wprowadzonej w następstwie wyroku Cobelfret i postanowienia KBC możliwości nieograniczonego w czasie przeniesienia, belgijski system RDT pozwala obecnie potencjalnie każdej zainteresowanej spółce dominującej na odliczenie do wysokości 95% ( 41 ) nadwyżki dywidend ( 42 ), mniej lub bardziej długoterminowo, w celu uniknięcia podwójnego opodatkowania tych dywidend.

64. W konsekwencji przepisy krajowe, które – tak jak przepisy rozpatrywane w postępowaniu głównym – przewidują mechanizm polegający na włączeniu zysków wypłaconych przez spółkę zależną do podstawy opodatkowania spółki dominującej, a następnie na ich odliczeniu w trakcie okresu podatkowego, w którym nastąpiła dystrybucja, lub we wszystkich kolejnych okresach, w moim mniemaniu, nie są same w sobie niezgodne z art. 4 ust. 1 tiret pierwsze dyrektywy 90/435, pod warunkiem że dana spółka nie zostaje de facto pozbawiona innej ulgi podatkowej przewidzianej w prawie krajowym, z której mogłaby skorzystać, zresztą przy innych warunkach niezmienionych, w przypadku zwolnienia ab initio.

65. W związku z tym należy ocenić, czy mechanizm tego rodzaju, choć dopuszczalny jako taki, wywołuje jednak skutki zakazane na mocy wspomnianego art. 4 ust. 1 tiret pierwsze, które ujawniają się w okresach następujących po okresie, w którym dokonano wypłaty omawianych zysków ( 43 ), w szczególności ze względu na wzajemne oddziaływanie takiego mechanizmu z wymaganą kolejnością odliczenia innych ulg podatkowych, który to czynnik stanowi właśnie moim zdaniem o niezgodności z tym przepisem.

2. W przedmiocie połączenia systemu odroczonego odliczenia dywidend z kolejnością zaliczania innych ulg podatkowych

66. Jak już podkreśliłem, sąd odsyłający zwraca się również do Trybunału o ustalenie, czy art. 4 ust. 1 tiret pierwsze dyrektywy 90/435 sprzeciwia się przepisom krajowym, na mocy których spoczywający na spółce dominującej obowiązek dokonania odliczenia zysków otrzymanych od spółek zależnych mających siedzibę w innym państwie członkowskim – w niniejszym przypadku – w ramach belgijskiego systemu RDT – ma pośredni skutek w postaci naruszenia prawa do odliczenia innych ulg podatkowych – w niniejszym przypadku DCR – ze względu na kolejność, w jakiej jest wymagane, aby dane odliczenia były zaliczane na poczet podstawy opodatkowania omawianej spółki. Proponuję udzielenie na to pytanie odpowiedzi twierdzącej.

67. W pierwszej kolejności wydaje mi się konieczne uwydatnienie dwóch głównych istotnych w tym zakresie aspektów przepisów krajowych rozpatrywanych w sporze w postępowaniu głównym.

68. Po pierwsze, belgijski system RDT współoddziałuje z inną ulgą podatkową, jaką stanowi DCR ( 44 ), ze względu na to, że ta ostatnia może również zostać odliczona od podstawy opodatkowania spółki dominującej, lecz jedynie do wysokości zysków, które pozostały po odliczeniu RDT. Zaliczenie DCR następuje zatem po zaliczeniu RDT ( 45 ). Z postanowienia odsyłającego wynika, że ta kolejność zaliczania została wprowadzona od 2005 r., a zatem na długo przed reformą wywołaną wyrokiem Cobelfret ( 46 ). Co się tyczy rozważań, które doprowadziły do przyjęcia tej zasady, w swoich uwagach ustnych rząd belgijski wskazał, że istnieje „pewna logika” w odliczaniu najpierw elementów o charakterze rachunkowym, których ustawodawca nie zamierza opodatkować, takich jak RDT lub dochody z patentów ( 47 ), przed odliczeniem elementów o charakterze pozarachunkowym, w szczególności odliczeniem z tytułu inwestycji ( 48 ) lub z tytułu DCR ( 49 ).

69. Po drugie, inaczej niż w przypadku nadwyżek RDT, które mogą zostać przeniesione w sposób nieograniczony na kolejne okresy podatkowe, ewentualne nadwyżki DCR mogą zostać przeniesione tylko w okresie siedmiu lat, zgodnie z art. 205 quinquies CIR 1992 w wersji mającej zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym ( 50 ). Zdaniem rządu belgijskiego celem ograniczenia czasowego przeniesienia DCR było zrównoważenie wielkości tego ostatniego odliczenia, którego podstawa obliczenia obejmowała w chwili jego przyjęcia cały kapitał własny spółki.

70. W drugiej kolejności należy zbadać, czy takie uregulowanie krajowe jest zgodne z art. 4 ust. 1 tiret pierwsze dyrektywy 90/435, czy nie, odnosząc się głównie do skutków, do których w praktyce prowadzi łączne stosowanie systemu RDT, polegającego na włączeniu otrzymanych dywidend do podstawy opodatkowania spółki dominującej, a następnie na ich odliczeniu od niej, oraz obowiązku zaliczenia RDT przed DCR, którego przeniesienie jest ponadto ograniczone do siedmiu okresów podatkowych.

71. W tym względzie sąd odsyłający słusznie zauważa, że w odróżnieniu od sytuacji wynikającej z uregulowania takiego jak uregulowanie rozpatrywane w postępowaniu głównym ( 51 ), w ramach systemu zwolnienia, który może zostać uznany za „podstawowy” ( 52 ), dywidendy wypłacane przez spółkę zależną są w całości i wprost wyłączone z zysków w okresie podatkowym, w którym zostały otrzymane, które to bezpośrednie wyłączenie zmniejsza w tym zakresie wynik podlegający opodatkowaniu, a także, w stosownym przypadku, zwiększa o tyle samo straty podlegające przeniesieniu na kolejne okresy podatkowe.

72. Odwołując się do przykładów liczbowych przedstawionych również w pismach przedłożonych przez Brussels Securities ( 53 ), sąd ten zauważa, moim zdaniem słusznie, że w przypadku gdy spółka dominująca osiąga dodatni wynik w jednym z „siedmiu kolejnych okresów podatkowych”, o których mowa w art. 205 quinquies CIR 1992, ograniczającym przeniesienie DCR, system odliczeń RDT może prowadzić do większego obciążenia podatkowego niż obciążenie, które wynikałoby z systemu bezpośredniego wyłączenia dywidend otrzymanych od spółki zależnej ze względu na kolejność zaliczania przewidzianą w CIR 1992 i AR/CIR 1992. Podnosi on, że gdyby zastosowano teoretyczne bezpośrednie wyłączenie tych dywidend, to zaliczenie DCR nastąpiłoby wówczas w pierwszej kolejności w stosunku do kwoty wcześniejszych strat podlegających odzyskaniu, w związku z czym saldo tych strat do przeniesienia na kolejny okres podatkowy byłoby wyższe niż w ramach belgijskiego systemu RDT, w ramach którego w przypadku osiągnięcia dodatniego wyniku w trakcie wspomnianych „siedmiu kolejnych okresów podatkowych”, zaliczenie salda przeniesionego RDT następuje obowiązkowo przed zaliczeniem salda przeniesionego DCR, co zatem wpływa negatywnie na możliwość skorzystania z tej ostatniej ulgi podatkowej.

73. Ponadto porównawcze tabele przedstawione w trakcie procedury ustnej przez Komisję potwierdzają, że system RDT połączony z bezwzględnie obowiązującą kolejnością odliczeń może uniemożliwiać spółce dominującej przeniesienie w całości nadwyżek DCR, w przeciwieństwie do mechanizmu polegającego na tym, że spółka ta może bezpośrednio wyłączyć otrzymane dywidendy z jej podstawy opodatkowania, czy też wybrać kolejność, w jakiej zamierza ona dokonać odliczeń ulg podatkowych, do których jest uprawniona ( 54 ). Chociaż rząd belgijski stara się zminimalizować znaczenie tych danych w niniejszej sprawie, według mnie na próżno ( 55 ), to jednak ich nie podważa ( 56 ), z czego wynika, że przepisy rozpatrywane w postępowaniu głównym mogą powodować utratę ulgi podatkowej, a tym samym o tyle wyższe opodatkowanie.

74. Mając na względzie te okoliczności, zgadzam się z punktem widzenia Brussels Securities i Komisji, zgodnie z którym na podstawie przepisów krajowych, których dotyczy spór w postępowaniu głównym, obowiązek wcześniejszego odliczenia RDT od podstawy opodatkowania ma wpływ na uprawnienie do czerpania korzyści z DCR. Zasada, zgodnie z którą priorytet należy przyznać RDT, ma bowiem na celu zmniejszenie zapasów RDT, które mogą być przenoszone w sposób nieograniczony na kolejne okresy podatkowe, lecz działa ona również na niekorzyść DCR, w których jak najszybszym zaliczeniu spółka dominująca ma jednak interes, ponieważ uprawnienie do przeniesienia DCR ogranicza się natomiast do siedmiu kolejnych okresów podatkowych, w związku z czym istnieje większe ryzyko, że owo uprawnienie wygaśnie niewykorzystane ze względu na traktowanie dywidend z tytułu RDT.

75. Innymi słowy, połączenie rozpatrywanych przepisów krajowych prowadzi do bardziej dotkliwego opodatkowania spółki dominującej, niż gdyby wymogi dyrektywy 90/435 były w pełni przestrzegane, ponieważ belgijski system RDT może skutkować, ze względu na jego łączne zastosowanie z przewidzianą kolejnością odliczeń, uniemożliwieniem ponoszącej stratę spółce zaliczenia przeniesienia innej kwoty podlegającej odliczeniu, mianowicie DCR, w kolejnych okresach podatkowych, podczas gdy spółka ta odniosłaby korzyść z wcześniejszego jej odliczenia, w celu uniknięcia sytuacji, w której wygaśnie ona bez możliwości pełnego wykorzystania. Taki przepis krajowy powoduje zatem konkretnie, że dane spółki dominujące w pewnych okolicznościach są pozbawione ulgi podatkowej przewidzianej przez prawo krajowe, z której mogłyby w pełni skorzystać, gdyby dywidendy otrzymywane od spółek zależnych nie były traktowane w sposób przewidziany w tych przepisach.

76. Pragnę przypomnieć, że Trybunał dokonał już wykładni art. 4 ust. 1 tiret pierwsze dyrektywy 90/435 w ten sposób, iż stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu skutkującemu obniżeniem podlegających przeniesieniu strat spółki dominującej proporcjonalnie do otrzymanych dywidend, w sytuacji gdy – jak to ma miejsce w niniejszej sprawie – państwo członkowskie wybrało system zwolnienia przewidziany w tym przepisie i co do zasady dopuszcza przeniesienie strat na przyszłość, mając na względzie, że takie obniżenie strat może doprowadzić do tego, iż dana spółka podlega pośrednio opodatkowaniu w odniesieniu do wspomnianych dywidend w kolejnych okresach podatkowych, w przypadkach gdy jej wynik jest dodatni ( 57 ).

77. Podobnie jak Komisja uważam, że rozważania te można w pełni odnieść do niniejszej sprawy, ponieważ chodzi o praktyczne konsekwencje połączenia systemu włączenia i odliczenia zastrzeżonego dla RDT i kolejności, w jakiej należy je odliczyć, w przypadku wystąpienia innych odliczeń podatkowych. Pragnę podkreślić, że tego rodzaju system może zostać uznany za zgodny z wymogami dyrektywy 90/435, moim zdaniem, tylko o tyle, o ile jego stosowanie ma całkowicie neutralny wynik, to znaczy, że zainteresowane spółki dominujące nie są traktowane, bez względu na okoliczności, mniej korzystnie pod względem ekonomicznym, niż gdyby wypłacone dywidendy zostały od początku wyłączone z podstawy opodatkowania tych spółek.

78. Co za tym idzie, jestem zdania, że uregulowanie krajowe, takie jak sporne w postępowaniu głównym, nie jest zgodne ze wspomnianym art. 4 ust. 1 tiret pierwsze dyrektywy 90/435, ponieważ może ono skutkować utratą ulgi podatkowej przez spółki dominujące, które otrzymały dywidendy od spółek zależnych z siedzibą w innych państwach członkowskich, poprzez zmniejszenie strat podlegających przeniesieniu na kolejne okresy podatkowe o wysokość wspomnianych dywidend i jest zatem porównywalne do ich pośredniego opodatkowania, co jest sprzeczne zarówno z celem zwolnienia tych ostatnich, do którego zmierza w szczególności ten przepis, jak i z ogólnym celem neutralności podatkowej, do którego zmierza owa dyrektywa ( 58 ).

79. Innymi słowy, chcąc usunąć nieprawidłowości wskazane przez Trybunał w wyroku Cobelfret i w postanowieniu KBC, reforma przyjęta w grudniu 2009 r. przez ustawodawcę belgijskiego spowodowała powstanie innego czynnika niezgodności z tą dyrektywą, ponieważ nowy system RDT ma negatywne skutki dla przeniesienia DCR, jako że traktowanie dywidend wypłacanych przez spółki zależne spowodowało zwiększone ryzyko utraty nadwyżek DCR po stronie danych spółek dominujących ( 59 ).

80. W trzeciej kolejności argumenty przedstawione przez rząd belgijski na poparcie tezy o zgodności takiego uregulowania krajowego z punktu widzenia art. 4 ust. 1 dyrektywy 90/435, nie są przekonujące.

81. Na wstępie, rząd belgijski utrzymuje, że chociaż przeniesieniu odliczenia RDT w konsekwencji może towarzyszyć niemożność zaliczenia DCR, to sytuacja ta nie może zostać uznana za pośrednie opodatkowanie otrzymanych dywidend, ponieważ takie opodatkowanie nie musi nastąpić ( 60 ).

82. Niemniej jednak uważam, że okoliczność, iż niekorzystne skutki rozpatrywanego uregulowania krajowego, czyli podwójne opodatkowanie zysków wypłacanych przez spółkę zależną jej spółce dominującej, mogą pojawić się jedynie w niektórych przypadkach ( 61 ), a nie w sposób systematyczny, nie wpływa w żaden sposób na całość powyższych rozważań, ponieważ samo istnienie takich potencjalnych skutków wystarczy do stwierdzenia braku zgodności z prawem Unii.

83. Następnie rząd belgijski twierdzi, że w każdym razie, nawet jeśli utrata przeniesienia DCR oznacza rzeczywiście opodatkowanie dla danych spółek dominujących ( 62 ), opodatkowanie to nie dotyczy dywidend otrzymywanych przez te spółki, choćby w sposób pośredni, tak jak miało to miejsce w sprawie, w której zapadł wyrok Cobelfret. Podnosi on, że jeśli przy obliczaniu podatku istnieją zyski na etapie zaliczania DCR, to jest to z pewnością konsekwencją faktu, że nie ma już RDT do zaliczenia, ponieważ ich odliczenie poprzedza odliczenie DCR, a zatem dywidendy otrzymane od spółek zależnych zostały w całości odliczone od podstawy opodatkowania, w związku z czym opodatkowanie, które może nastąpić po utracie przeniesienia DCR, nie może dotyczyć tych dywidend. Ponadto twierdzi on, że opodatkowanie, które nie dotyczy dywidend otrzymanych przez spółkę dominującą, nie może naruszać art. 4 ust. 1 dyrektywy 90/435, podobnie jak podatek pobierany przy wypłacie dywidend przez spółkę zależną, który nie dotyczy tych dywidend, nie może naruszać art. 5 ust. 1 tej dyrektywy ( 63 ).

84. Uważam, że zasadność tej argumentacji zostaje podana w wątpliwość przez wyrok Cobelfret i postanowienie KBC, w których Trybunał dokonał wykładni zobowiązań wynikających z art. 4 ust. 1 dyrektywy 90/435, przy uwzględnieniu skutków, jakie uregulowanie krajowe takie jak rozpatrywane w postępowaniu głównym może odpowiednio wywoływać w odniesieniu do zmniejszenia podlegających przeniesieniu strat rozpatrywanej spółki dominującej, które to zmniejszenie może prowadzić do pośredniego opodatkowania dywidend otrzymanych od spółki zależnej w kolejnych okresach podatkowych ( 64 ). Czyniąc to, Trybunał przyrównał „utratę strat” do pośredniego „opodatkowania zysków”, optując tym samym za podejściem „ekonomicznym”, które jest zgodne z celem realizowanym przez tę dyrektywę ( 65 ), ponieważ fakt, że nie można było już kompensować przyszłych zysków podlegających opodatkowaniu poprzez podlegające przeniesieniu straty, może prowadzić do podwójnego opodatkowania takich dywidend. Moim zdaniem podobne podejście należy właśnie przyjąć w niniejszej sprawie, jak wskazałem powyżej ( 66 ).

85. Wreszcie rząd belgijski powołuje się na to, że sporne decyzje podjęte przez Królestwo Belgii, mianowicie kolejność zaliczania oraz ograniczone w czasie przeniesienia DCR, wchodzą w zakres kompetencji wyłącznych ustawodawców krajowych.

86. Pragnę jednak przypomnieć, że państwa członkowskie są zobowiązane do przestrzegania przepisów dyrektywy 90/435, a w szczególności do wprowadzenia w życie wszelkich środków koniecznych do osiągnięcia rezultatu przewidzianego w art. 4 ust. 1 tiret pierwsze tej dyrektywy ( 67 ), a mianowicie powstrzymania się od opodatkowania po raz drugi – choćby pośrednio – dywidend otrzymanych od spółek zależnych mających siedzibę w innych państwach członkowskich, który to cel nie zostaje osiągnięty, jak wcześniej podkreśliłem, przez przepisy krajowe takie jak te wynikające z połączenia belgijskiego systemu RDT i przepisów ograniczających zaliczenie DCR.

87. W konsekwencji jestem zdania, że art. 4 ust. 1 tiret pierwsze dyrektywy 90/435 należy interpretować w ten sposób, iż stoi on na przeszkodzie uregulowaniu państwa członkowskiego, które przewiduje, po pierwsze, że dywidendy otrzymane przez spółkę dominującą są wliczane do podstawy opodatkowania tej spółki, a następnie odliczane od tej podstawy do wysokości 95%, w zakresie w jakim nadal istnieje korzystne saldo w danym okresie podatkowym lub we wszystkich kolejnych okresach podatkowych, a po drugie, że dywidendy te należy odliczyć przed inną ulgą podatkową przewidzianą w prawie krajowym, której przeniesienie jest z kolei ograniczone w czasie.

V. Wnioski

88. W świetle powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał udzielił następującej odpowiedzi na pytanie prejudycjalne przedstawione Tribunal de première instance francophone de Bruxelles (Belgia): Wykładni art. 4 ust. 1 tiret pierwsze dyrektywy Rady 90/435/EWG z dnia 23 lipca 1990 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania stosowanego w przypadku spółek dominujących i spółek zależnych różnych państw członkowskich należy dokonywać w ten sposób, że sprzeciwia się on uregulowaniu państwa członkowskiego, które przewiduje, po pierwsze, że dywidendy otrzymane przez spółkę dominującą są wliczane do jej podstawy opodatkowania, a następnie odliczane od tej podstawy do wysokości 95%, w zakresie, w jakim nadal istnieje korzystne saldo w danym okresie podatkowym lub we wszystkich kolejnych okresach podatkowych, a po drugie, że dywidendy te należy odliczyć przed inną ulgą podatkową przewidzianą w prawie krajowym, której przeniesienie jest z kolei ograniczone w czasie.

( 1 ) Język oryginału: francuski.

( 2 ) Dyrektywa Rady z dnia 23 lipca 1990 r. (Dz.U. 1990, L 225, s. 6).

( 3 ) Dyrektywa Rady z dnia 20 listopada 2006 r. (Dz.U. 2006, L 363, s. 129).

( 4 ) Zobacz przede wszystkim wyrok z dnia 12 lutego 2009 r., Cobelfret (C‑138/07, EU:C:2009:82), zwany dalej „wyrokiem Cobelfret”, oraz postanowienie z dnia 4 czerwca 2009 r., KBC Bank i Beleggen, Risicokapitaal, Beheer (C‑439/07 i C‑499/07, EU:C:2009:339), zwane dalej „postanowieniem KBC”. Zobacz ponadto wyroki: z dnia 4 lipca 2013 r., Argenta Spaarbank (C‑350/11, EU:C:2013:447, w którym w pkt 3–9 opisano krótko mechanizm DCR) i z dnia 26 października 2017 r., Argenta Spaarbank (C‑39/16, EU:C:2017:813, w którym w pkt 10 opisano zwięźle mechanizm RDT).

( 5 ) Dyrektywa Rady z dnia 30 listopada 2011 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania mającego zastosowanie w przypadku spółek dominujących i spółek zależnych różnych państw członkowskich (Dz.U. 2011, L 345, s. 8).

( 6 ) Moniteur belge z dnia 15 listopada 1991 r., s. 25619.

( 7 ) Bardziej szczegółowo zobacz wyroki: Cobelfret, pkt 6 i nast., oraz z dnia 26 października 2017 r., Argenta Spaarbank, C‑39/16, EU:C:2017:813, pkt 7 i nast.

( 8 ) Moniteur belge z dnia 30 lipca 1992 r., s. 17120.

( 9 ) Moniteur belge z dnia 13 września 1993 r., s. 20105.

( 10 ) Pragnę uściślić, że to ograniczenie odliczenia do wysokości 95% jest związane z faktem, że Królestwo Belgii skorzystało z uprawnienia przewidzianego w art. 4 ust. 2 dyrektywy 90/435 do ustalenia kosztów zarządzania, które nie podlegają odliczeniu, a zatem podlegających opodatkowaniu według zryczałtowanej kwoty, która nie przekracza 5% zysków wypłaconych przez spółkę zależną (zob. postanowienie KBC, pkt 51, 52).

( 11 ) Brussels Securities podniosła ponadto przed sądem odsyłającym i przed Trybunałem, że ta kolejność zaliczania była sprzeczna ze swobodą przedsiębiorczości przewidzianą w art. 49 TFUE. Niemniej jednak, podobnie jak rząd belgijski i Komisja, nie będę wypowiadał się w tej kwestii. Z postanowienia odsyłającego wynika bowiem, że argument ten był związany z zarzucanym naruszeniem konstytucji belgijskiej, który to zarzut został już oddalony przez wspomniany sąd. Ponadto art. 49 TFUE nie jest objęty zakresem pytania zadanego Trybunałowi, nawet co do zasady, i nie wydaje mi się, że jego wykładnia byłaby użyteczna dla umożliwienia sądowi krajowemu rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym w rozumieniu utrwalonego orzecznictwa Trybunału (zob. w szczególności wyrok z dnia 19 grudnia 2018 r., AREX CZ, C‑414/17, EU:C:2018:1027, pkt 34, 35).

( 12 ) W przedmiocie pochodzenia omawianego systemu oraz powodów jego utrzymania zob. J. Malherbe „Le régime mères-filiales en Belgique: la leçon d’anatomie”, Revue pratique des sociétés, 2010, s. 34–37.

( 13 ) Podczas gdy system zwolnień zakłada, że państwo członkowskie, w którym spółka dominująca ma siedzibę, nie opodatkowuje tych zysków, system zaliczenia polega na opodatkowaniu tych zysków, jednocześnie upoważniając spółkę dominującą do odliczenia od kwoty podatku należnego przypadającej na nie części podatku spółki zależnej, a w stosownym przypadku, kwoty podatku pobieranego u źródła przez państwo członkowskie siedziby spółki zależnej, do wysokości odpowiadającej kwocie należnego podatku (zob. w szczególności wyroki: Cobelfret, pkt 31, 43; z dnia 26 października 2017 r., Argenta Spaarbank, C‑39/16, EU:C:2017:813, pkt 49; a także z dnia 26 lutego 2019 r., T Danmark i Y Denmark, C‑116/16 i C‑117/16, EU:C:2019:135, pkt 12).

( 14 ) Zobacz wyroki: z dnia 12 grudnia 2006 r., Test Claimants in the FII Group Litigation, C‑446/04, EU:C:2006:774, pkt 43, oraz Cobelfret, pkt 31.

( 15 ) Podwójne opodatkowanie tzw. „w znaczeniu ekonomicznym” występuje w przypadku, gdy dwa państwa obejmują podatkiem różnych podatników z tytułu tego samego dochodu, zaś „w znaczeniu prawnym” występuje, gdy dwa państwa opodatkowują tego samego podatnika z tytułu jednego dochodu (zob. S. Jourdain, „Excédents de RDT: une véritable odyssée fiscale”, Comptabilité et fiscalité pratiques, 2009, nr 8, s. 209).

( 16 ) Zobacz w szczególności wyroki: Cobelfret, pkt 29, 46; z dnia 8 marca 2017 r., Wereldhave Belgium i in., C‑448/15, EU:C:2017:180, pkt 25, 35–37, 39; z dnia 26 października 2017 r., Argenta Spaarbank, C‑39/16, EU:C:2017:813, pkt 47, 48.

( 17 ) Zobacz pkt 27–57, w szczególności 35–41 wyroku Cobelfret. Ponadto w pkt 58–65 tego wyroku Trybunał orzekł, że wspomniany art. 4 ust. 1 tiret pierwsze ma skutek bezpośredni, ponieważ jest bezwarunkowy i wystarczająco precyzyjny, aby można się było na niego powoływać przed sądami krajowymi. Zobacz również opinię rzecznik generalnej E. Sharpston w sprawie Cobelfret, C‑138/07, EU:C:2008:268, pkt 12 i nast.

( 18 ) Skoro bowiem rozpatrywane przepisy podatkowe dopuszczają co do zasady przeniesienie strat na kolejne okresy podatkowe, obniżenie strat spółki dominującej, które mogą skorzystać z takiego przeniesienia, o wysokość otrzymanych dywidend, ma wpływ na podstawę opodatkowania tej spółki w okresie podatkowym, który następuje po wypłaceniu tych dywidend, gdy zyski danej spółki są wyższe od jej strat podlegających przeniesieniu, ponieważ podstawa opodatkowania wzrasta w wyniku obniżenia przenoszalnych strat.

( 19 ) Zobacz pkt 33–44 i pkt 1 sentencji postanowienia KBC, w których dokonano wykładni art. 4 ust. 1 tiret pierwsze dyrektywy 90/435 w taki sposób, że „niezgodne z nim są przepisy państwa członkowskiego, które w celu zwolnienia dywidend otrzymywanych przez spółkę dominującą mającą siedzibę w tym państwie od spółki zależnej mającej siedzibę w innym państwie członkowskim stanowią, iż wskazane dywidendy podlegają włączeniu do podstawy opodatkowania spółki dominującej, aby następnie zostać odliczone od tej podstawy do wysokości 95% w zakresie, w jakim po odliczeniu innych zwolnionych zysków w danym okresie rozliczeniowym istnieje dodatnie saldo zysków, i które skutkują tym, że:

– spółka dominująca podlega opodatkowaniu w późniejszym okresie rozliczeniowym z tytułu otrzymanego zysku podzielonego w sytuacji, gdy w danym okresie rozliczeniowym, w którym nastąpił wskazany podział zysku, nie osiągnęła ona zysku podlegającego opodatkowaniu albo gdy osiągnęła ona zysk podlegający opodatkowaniu w niewystarczającej wysokości, lub że

– straty poniesione w tym okresie rozliczeniowym są pokrywane z zysku podzielonego i nie mogą zostać przeniesione na późniejszy okres rozliczeniowy do wartości zysku podzielonego”.

( 20 ) Zobacz pkt 45–54 i pkt 2 sentencji postanowienia KBC. Trybunał wypowiedział się również w przedmiocie pytań, które nie mają bezpośredniego znaczenia w kontekście niniejszego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, a mianowicie: właściwości Trybunału w sytuacji, gdy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym opiera się na zastosowaniu do sytuacji o charakterze wyłącznie wewnętrznym przepisów dyrektywy transponowanych do prawa krajowego; wykładni postanowień traktatu WE dotyczących swobody przepływu kapitału, a także wykładni art. 43 WE (obecnie art. 49 TFUE) dotyczącego swobody przedsiębiorczości (zob. pkt 55–82 i pkt 3–5 sentencji).

( 21 ) Rząd belgijski wyjaśnia, że rzeczony ust. 3 ma zastosowanie do okresu podatkowego 2011 będącego przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, jako dodany do CIR 92 przez art. 8 ustawy z dnia 21 grudnia 2009 r. (Moniteur belge z dnia 31 grudnia 2009 r., s. 82816), który to przepis wszedł w życie w dniu 1 stycznia 2010 r.

( 22 ) Wydaje się, że metoda polegająca na włączeniu tych zysków do podstawy opodatkowania, a następnie na ich odliczeniu od niej, jest związana z zasadą opodatkowania „globalnego dochodu”, a zatem światowego, spółek mających siedzibę w Belgii, o której mowa w art. 1 ust. 1 pkt 2 CIR 1992 (zob. podobnie I. Richelle, „Cobelfret et l’interprétation de la directive mère-filiales: le régime belge des RDT est contraire au droit communautaire”, Revue générale de fiscalité, 2009, nr 3, s. 4, 6).

( 23 ) Zdaniem S. Jourdain, op.cit., uwaga 15, s. 210, zarówno Komisja w piśmie z dnia 5 lipca 1991 r., jak i niezależni eksperci w raporcie opublikowanym w marcu 1992 r., oraz znaczna część doktryny uznali, że prawidłowe wdrożenie dyrektywy 90/435 zakładałoby wyłączenie ab initio dywidend z dochodu podlegającego opodatkowaniu, zamiast włączenia ich do niego, a następnie odliczenia ich od niego.

( 24 ) Zobacz pkt 38–46 niniejszej opinii.

( 25 ) Zgodnie ze sformułowaniami użytymi w przedstawionym pytaniu oraz w uzasadnieniu postanowienia odsyłającego.

( 26 ) Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przepis prawa Unii powinien być interpretowany w całej Unii w sposób autonomiczny i jednolity, uwzględniając treść tego przepisu, jego kontekst oraz cele regulacji, której stanowi on część, oraz jego genezę (zob. w szczególności wyroki: z dnia 17 stycznia 2019 r., Brisch, C‑102/18, EU:C:2019:34, pkt 22, a także z dnia 11 kwietnia 2019 r., Tarola, C‑483/17, EU:C:2019:309, pkt 36, 37).

( 27 ) Trybunał wyjaśnił bowiem, że nie ma istotnej różnicy pomiędzy faktem „powstrzymania się od opodatkowania” i faktem „zwolnienia” zysków otrzymywanych przez spółkę dominującą (zob. wyrok Cobelfret, pkt 43, a także orzecznictwo przytoczone w przypisie 13 do niniejszej opinii).

( 28 ) Zobacz pkt 36 niniejszej opinii.

( 29 ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 22 grudnia 2008 r., Les Vergers du Vieux Tauves (C‑48/07, EU:C:2008:758, pkt 42), w którym Trybunał uznał, że korzyść podatkowa, którą spółka dominująca może uzyskać na podstawie art. 4 ust. 1 tiret pierwsze dyrektywy 90/435, polega na „otrzymywaniu zysków bez opodatkowania”.

( 30 ) Projekt dyrektywy Rady w sprawie wspólnego systemu opodatkowania stosowanego w przypadku spółek dominujących i spółek zależnych różnych państw członkowskich, przedstawiony przez Komisję w dniu 16 stycznia 1969 r. (Dz.U. 1969, C 39, s. 7), zawierał art. 4 ust. 1 przewidujący, że „[w]ypłacone zyski, które każda spółka dominująca otrzymuje z tytułu bycia wspólnikiem swojej spółki zależnej […], nie należą do jej dochodu podlegającego opodatkowaniu”, nie określając metody, jaką należy zastosować w tym celu (wyróżnienie moje). W opinii Komitetu Ekonomiczno-Społecznego z dnia 26 czerwca 1969 r. w sprawie tego projektu (Dz.U. 1969, C 100, s. 7, pkt 2) podniesiono, że „zasada leżąca u podstaw dyrektywy w odniesieniu do traktowania pod względem podatkowym wypłacanych zysków [polega na tym, że] każdy zysk już objęty podatkiem dochodowym od osób prawnych nie podlega opodatkowaniu tym podatkiem, jeżeli trafia do innej spółki podlegającej opodatkowaniu tym samym podatkiem” (wyróżnienie moje). Wniosek przedstawiony w dniu 5 lipca 1985 r. [COM(1985) 360 wersja ostateczna], który doprowadził do przyjęcia dyrektywy 90/435, nie zawiera wskazówek w tym względzie.

( 31 ) Zobacz przypis 13 do niniejszej opinii.

( 32 ) Zobacz w szczególności wyrok Cobelfret (pkt 28, 29) oraz orzecznictwo przytoczone w przypisie 16 do niniejszej opinii.

( 33 ) Zobacz pkt 46–50 i 53 postanowienia KBC.

( 34 ) Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 7 września 2006 r., N, C‑470/04, EU:C:2006:525, pkt 33; z dnia 19 lipca 2012 r., A, C‑48/11, EU:C:2012:485, pkt 16, a także z dnia 19 grudnia 2018 r., Cadeddu, C‑667/17, EU:C:2018:1036, pkt 15.

( 35 ) Pragnę uściślić, że w niniejszej sprawie nie zostało zakwestionowane, iż przepisy będące przedmiotem postępowania głównego nie prowadzą do bezpośredniego opodatkowania dywidend po stronie spółki dominującej. Zobacz również wyrok Cobelfret (pkt 40), a także postanowienie KBC (pkt 40).

( 36 ) Zobacz pkt 54 postanowienia KBC i pkt 44 niniejszej opinii.

( 37 ) W tym względzie pragnę przypomnieć, że Trybunał orzekł, iż nawet jeśli, stosując system RDT do dywidend wypłacanych zarówno przez spółki zależne będące rezydentami, jak i przez spółki zależne mające siedziby w innych państwach członkowskich, Królestwo Belgii dążyło do wyeliminowania wszelkiego rodzaju utrudnień we współpracy między spółkami z różnych państw członkowskich w porównaniu ze współpracą między spółkami z tego samego państwa członkowskiego, to ta równość traktowania nie uzasadnia jednak stosowania systemu, który jest niezgodny z dyrektywą 90/435, a w szczególności z systemem zapobiegania podwójnemu opodatkowaniu w wymiarze ekonomicznym przewidzianym w art. 4 ust. 1 tiret pierwsze tej dyrektywy (zob. wyrok Cobelfret, pkt 45, 46, a także postanowienie KBC, pkt 42).

( 38 ) Inne państwa nie włączają wypłaconych dywidend do podstawy opodatkowania spółek dominujących, zgodnie z I. Richelle, „L’arrêt Cobelfret de la CJCE et ses conséquences sur le régime des RDT”, Tax Audit & Accountancy, 2009, nr 4, s. 11, a także O. Hermand, i S. Vanoppen, „Non-report des excédents de RDT: violation du droit européen”, Le Fiscologue, nr 1148, 20 lutego 2009 r., s. 12 i nast. Z kolei J. Malherbe, op.cit., uwaga 12, s. 35, wskazuje, że „we Francji dywidendy otrzymane przez spółki dominujące są przedmiotem pozarachunkowego odliczenia i przepływają swobodnie wewnątrz grupy”. Pragnę zauważyć, że obecny art. 216 code général des impôts (francuskiego ogólnego kodeksu podatkowego) stanowi, iż „[z]yski netto z udziałów, dające prawo do stosowania systemu dla spółek dominujących […], mogą być wycofane z całkowitego zysku netto tej spółki”.

( 39 ) Zobacz analogicznie opinię rzecznik generalnej E. Sharpston w sprawie Cobelfret (C‑138/07, EU:C:2008:268, pkt 21) w przedmiocie uregulowania mającego wówczas zastosowanie.

( 40 ) Zdaniem Komisji przepisy prawa belgijskiego transponujące art. 4 ust. 1 tiret pierwsze dyrektywy 90/435, w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym, same w sobie nie wydają się stanowić przeszkody dla nieopodatkowania wypłacanych zysków, które są objęte zakresem stosowania tej dyrektywy, ponieważ system RDT pozwala na zapewnienie a priori, że dywidendy nie będą opodatkowane po stronie spółki dominującej, nawet jeśli odliczenie może następować na przestrzeni kilku okresów podatkowych.

( 41 ) Mając na uwadze, że takie ograniczenie jest dozwolone (zob. przypis 10 do niniejszej opinii).

( 42 ) Mianowicie ze względu na to, że dywidendy nie mogły zostać zaliczone na poczet podstawy opodatkowania tej spółki w okresie podatkowym, w którym nastąpiła dystrybucja, z powodu niewystarczających zysków.

( 43 ) Według mnie Komisja słusznie wskazała na ryzyko „rozciągnięcia w czasie” wykorzystania odliczenia RDT przez spółkę dominującą, kiedy ta ostatnia dysponuje niewystarczającą podstawą opodatkowania w okresie podatkowym, w którym nastąpiła dystrybucja, a nawet w kolejnych okresach podatkowych.

( 44 ) W przedmiocie tej kwalifikacji DCR zob. wyrok z dnia 4 lipca 2013 r., Argenta Spaarbank (C‑350/11, EU:C:2013:447, pkt 24).

( 45 ) Z uwagi na to, że zaliczenia RDT i DCR następują wcześniej niż zaliczenia strat z działalności podlegających odzyskaniu (zob. art. 77, 77 bis, 78 AR/CIR 1992).

( 46 ) W postanowieniu tym wskazano, że prace przygotowawcze nad ustawą z dnia 22 czerwca 2005 r. ustanawiającą DCR (Moniteur belge z dnia 30 czerwca 2005 r., s. 30077), a w szczególności komentarz do art. 5 projektu ustawy z dnia 11 maja 2005 r., dowodzą, iż to ustawodawca określił kolejność odliczenia przewidzianą w AR/WIB 1992, która może, według Brussels Securities, w pewnych przypadkach mieć wpływ na przyszłą podstawę opodatkowania spółki.

( 47 ) Mając na uwadze, że odliczenie z tytułu dochodów z patentów następuje po odliczeniu RDT, lecz przed odliczeniem z tytułu DCR (zob. art. 77/1 i 77 bis AR/CIR 1992).

( 48 ) Odliczenie z tytułu inwestycji, o którym mowa w art. 79 AR/CIR 1992.

( 49 ) Rząd belgijski zakwalifikował te ostatnie jako „odliczenia pozarachunkowe” w tym znaczeniu, że polegają one na wyłączeniu z zysku księgowego spółki nie elementów, które były wcześniej w nim ujęte, takich jak dywidendy otrzymywane od spółek zależnych lub dochody z tytułu patentów, lecz elementów aktywów bilansu spółki, takich jak odliczenie z tytułu inwestycji, lub pasywów, takich jak DCR.

( 50 ) Z dyskusji wynika, że przepisy dotyczące ograniczonego przeniesienia DCR zostały zmienione w 2012 r., ze skutkiem po spornym okresie podatkowym.

( 51 ) Uregulowanie belgijskie, z którego wynika, zgodnie z akapitem trzecim in fine pytania prejudycjalnego, że „zaliczenie będzie prowadziło do wyczerpania opodatkowanego zysku najpierw poprzez odliczenie przeniesionego [RDT], następnie poprzez odliczenie przeniesionego [DCR] (którego przeniesienie możliwe jest wyłącznie »przez siedem kolejnych okresów podatkowych«) i dalej poprzez odliczenia salda wcześniejszych strat podlegających odzyskaniu”.

( 52 ) Zobacz także pkt 62 niniejszej opinii.

( 53 ) Przykład, porównujący dwie sytuacje, w których taka sama sytuacja podatkowa spółki dominującej jest określana w pierwszym rzędzie zgodnie z kolejnością zaliczania przewidzianą w AR/CIR 1992 połączoną z belgijskim systemem RDT (w której wystąpił wynik podlegający opodatkowaniu odpowiadający nadwyżce DCR, utraconej z powodu niewykorzystania przed upływem przewidzianego okresu siedmiu lat), a w drugim rzędzie nadal zgodnie z tą kolejnością zaliczania, lecz stosując teoretyczne bezpośrednie wyłączenie otrzymanych dywidend (w której wystąpił wynik podlegający opodatkowaniu w wysokości zero, ponieważ zamiast mieć nadwyżkę RDT podlegającą zaliczeniu przed DCR, spółka dysponuje wówczas stratami podlegającymi przeniesieniu zaliczanymi po DCR i eliminującymi w ten sposób jej nadwyżkę).

( 54 ) W tych tabelach, o treści analogicznej do przykładu przedstawionego przez sąd odsyłający, Komisja zauważa, że w pierwszym przypadku, zgodnie z przepisami belgijskimi, spółka dominująca traci wszystkie DCR, których nie mogła zaliczyć przed upływem przewidzianego okresu siedmiu lat, podczas gdy w drugim przypadku, na podstawie systemu zwolnienia dywidend ab initio, zgodnego z dyrektywą 90/435, spółka ma wynik podlegający opodatkowaniu, który wynosi zero, oraz traci nadwyżkę DCR, jako niepodlegającą zaliczeniu, która jest zmniejszona w stosunku do poprzedniego przypadku.

( 55 ) Zobacz punkty 81 i nast. niniejszej opinii.

( 56 ) Rząd ten przyznał wyraźnie w swoich wystąpieniach na rozprawie, że „włączenie otrzymanych dywidend do podstawy opodatkowania [ponoszącej stratę] spółki dominującej, powodując po jej stronie zastąpienie przeniesienia strat przeniesieniem odliczeń RDT, może skutkować odroczeniem, ze względu na kolejność zaliczania odliczeń, zaliczenia przeniesienia DCR, co rzeczywiście grozi spowodowaniem upływu terminu na dokonanie go”.

( 57 ) Zobacz wyrok Cobelfret, pkt 39–41; a także postanowienie KBC, pkt 39, 40, 54. W odniesieniu do przepisów obowiązujących w czasie, w którym zostały wydane owe orzeczenia, słusznie zauważono, że system RDT jest niekorzystny dla spółki dominującej, która bez uwzględnienia dywidend w ramach tego systemu zanotowałaby w danym okresie podatkowym stratę podlegającą odliczeniu od zysków w kolejnych okresach podatkowych, podczas gdy włączenie dywidend do podstawy opodatkowania, w połączeniu z ograniczeniem odliczenia RDT do wysokości zysku podlegającego opodatkowaniu, skutkuje eliminacją straty podlegającej przeniesieniu (D. Garabedian, „L’influence de la jurisprudence Cobelfret sur le régime fiscal des dividendes à l’impôt des sociétés”, Les dialogues de la fiscalité, Larcier, Bruksela, 2010, s. 59).

( 58 ) W przedmiocie wspomnianych celów zob. pkt 56 niniejszej opinii.

( 59 ) Zobacz także O. Hermand, P. Delacroix i C. Wils, „Une nouvelle déduction fiscale est née: »les excédents RDT« – Commentaire du nouvel article 205, § 3, du CIR 1992”, Revue générale de fiscalité, 2010, nr 2, s. 7, a także M. Dassesse, „Impôt des sociétés – Déduction prioritaire des RDT vis-à-vis des excédents de DCR – La Belgique viole les principes de l’arrêt Cobelfret”, Actualités fiscales, 2014, nr 41, s. 2 i 4 (artykuł przytoczony przez Brussels Securities, w szczególności w ramach liczbowego przykładu powtórzonego w jej uwagach na piśmie).

( 60 ) Jego zdaniem ograniczenie w czasie przeniesienia DCR pociąga za sobą opodatkowanie tylko wtedy, gdy po braku wystarczających zysków spółki dominującej podczas siedmiu lat, spółka dominująca osiąga zyski w późniejszym okresie, podczas gdy jeśli nie osiąga ona zysków lub ulega likwidacji, utrata prawa do przeniesienia DCR nie ma dla niej znaczenia, więc niekorzystne traktowanie nie występuje w rzeczywistości.

( 61 ) Mianowicie za każdym razem, gdy konieczność odliczenia w pierwszym rzędzie RDT od podstawy opodatkowania prowadzi do zniknięcia tej podstawy opodatkowania lub takiego jej obniżenia, że inna ulga podatkowa nie może być już w całości zaliczona na jej poczet (zob. podobnie M. Dassesse, op.cit. uwaga 59, s. 2).

( 62 ) To znaczy w przypadku (wymienionym bezpośrednio powyżej), w którym spółka ponownie osiąga zysk po upływie okresu siedmiu lat przewidzianego w art. 205 quinquies CIR 1992.

( 63 ) W tym względzie rząd belgijski powołuje się na wyroki: z dnia 25 września 2003 r., Océ van der Grinten, C‑58/01, EU:C:2003:495, pkt 55, 56; a także z dnia 24 czerwca 2010 r., P. Ferrero e C. i General Beverage Europe, C‑338/08 i C‑339/08, EU:C:2010:364, pkt 40 i 41. Niemniej jednak mam wątpliwości co do istotnego znaczenia analogii do tych wyroków, odnoszących się do pojęcia „potrącenia [poboru] u źródła” w rozumieniu art. 5 dyrektywy 90/435, który zakazuje takiego pobrania od zysków, jakie spółka zależna wypłaca na rzecz jej spółki dominującej, poza pewnymi szczególnymi przypadkami, jak wskazuje również motyw piąty tej dyrektywy. Zobacz podobnie wyrok Cobelfret (pkt 53 in fine), odrzucający analogię między art. 4 ust. 1 i art. 6 tej dyrektywy.

( 64 ) Zobacz wyrok Cobelfret, pkt 39–41; a także postanowienie KBC, pkt 39, 40. Podobnie zob. pkt 41, 44 i 76 niniejszej opinii.

( 65 ) Zgodnie z wyrażeniem użytym w analizie doktrynalnej, którą podzielam (zob. O. Hermand i S. Vanoppen, op.cit. uwaga 38).

( 66 ) Zobacz przede wszystkim pkt 76 i nast. niniejszej opinii.

( 67 ) Zobacz również pkt 57 i nast. niniejszej opinii.