OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

MANUELA CAMPOSA SÁNCHEZA-BORDONY

przedstawiona w dniu 6 lutego 2020 r. ( 1 )

Sprawa C‑833/18

SI,

Brompton Bicycle Ltd.

przeciwko

Chedech / Get2Get

[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Tribunal de l’entreprise de Liège (sąd gospodarczy w Liège, Belgia)]

Odesłanie prejudycjalne – Własność intelektualna i przemysłowa – Prawo patentowe – Wzory – Rozporządzenie (WE) nr 6/2002 – Harmonizacja niektórych aspektów prawa autorskiego i praw pokrewnych – Dyrektywa 2001/29/WE – Zakres stosowania – Kumulacja praw – Przedmiot użytkowy i funkcjonalny – Pojęcie „utworu” – Wygląd podyktowany funkcją techniczną przedmiotu – Kryteria oceny przeprowadzanej przez sąd krajowy – Przeciwstawne interesy – Proporcjonalność – Rower składany

1. Spór rozpatrywany przed sądem odsyłającym toczy się między twórcą systemu składania rowerów (i produkującym je przedsiębiorstwem) a koreańską spółką produkującą podobne rowery, której wspomniany twórca zarzuca naruszenie jego praw autorskich.

2. Sąd odsyłający musi rozstrzygnąć, czy rower, którego system składania był objęty wygasłym już patentem, można uznać za utwór podlegający ochronie w ramach prawa autorskiego. W szczególności sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy taka ochrona jest wykluczona, gdy forma przedmiotu jest konieczna „dla celów uzyskania efektu technicznego”, oraz jakie kryteria należy zastosować przy dokonywaniu takiej oceny.

3. Chociaż odesłanie prejudycjalne skupia się na przepisach prawa Unii Europejskiej dotyczących prawa autorskiego, dotyczy ono kwestii (kompatybilności charakterystycznej ochrony prawa autorskiego z ochroną wynikającą z własności przemysłowej), w przedmiocie której Trybunał wydał niedawno orzeczenie ( 2 ).

I. Ramy prawne

A. Prawo międzynarodowe

1. Konwencja berneńska ( 3 )

4. Zgodnie z art. 2 ust. 1 i 7 tej konwencji: „1. Określenie »dzieła literackie i artystyczne« obejmuje wszystkie dzieła literackie, naukowe i artystyczne, bez względu na sposób lub formę ich wyrażenia, takie jak […] dzieła sztuki użytkowej […]. […] 7. Ustawodawstwu państw należących do Związku zastrzega się ustalenie zakresu stosowania przepisów prawa dotyczących dzieł sztuki użytkowej oraz wzorów i modeli przemysłowych, jak też warunków ochrony tych dzieł, wzorów i modeli, z uwzględnieniem artykułu 7 ustęp 4 niniejszej konwencji. Dla dzieł chronionych w państwach pochodzenia jedynie jako wzory i modele można żądać w innym państwie należącym do Związku tylko ochrony specjalnej, udzielanej w tym państwie wzorom i modelom; jeżeli jednak w tym państwie nie ma takiej specjalnej ochrony, dzieła te powinny być chronione jak dzieła artystyczne”.

2. Porozumienie TRIPS

5. Zgodnie z art. 7 porozumienia TRIPS: „Ochrona oraz dochodzenie i egzekwowanie praw własności intelektualnej powinny przyczynić się do promocji innowacji technicznych oraz do transferu i upowszechniania technologii, ze wzajemną korzyścią dla producentów i użytkowników wiedzy technicznej, w sposób sprzyjający osiągnięciu dobrobytu społecznego i gospodarczego oraz zrównoważeniu praw i obowiązków”.

6. Zgodnie z art. 26 porozumienia TRIPS: „1. Właściciel chronionego wzoru przemysłowego będzie miał prawo zabronić stronom trzecim wytwarzania, sprzedawania lub przywozu, bez jego zgody, artykułów noszących lub zawierających wzór, który jest kopią lub w zasadzie kopią wzoru chronionego, gdy takie działania są podjęte w celach handlowych. […]”.

7. Artykuł 27 porozumienia TRIPS stanowi: „1. […] patenty będą udzielane na wszystkie wynalazki, produkty i procesy ze wszystkich dziedzin techniki, niezależnie od tego, czy dotyczą one produktu czy procesu, pod warunkiem że są nowe, zawierają element wynalazczy i nadają się do przemysłowego stosowania. […] […]”.

8. Artykuł 29 porozumienia TRIPS stanowi: „1. Członkowie będą wymagać, aby zgłaszający o patent ujawnił wynalazek w sposób wystarczająco jasny i kompletny, tak aby specjalista z danej dziedziny mógł go wykonać oraz mogą wymagać od zgłaszającego wskazania najlepszego sposobu zastosowania wynalazku, znanego twórcy w dacie dokonania zgłoszenia […]. […]”.

B. Prawo Unii

1. Dyrektywa 2001/29/WE ( 4 )

9. Motyw 60 dyrektywy 2001/29 stanowi: „Ochrona przewidziana przez niniejszą dyrektywę nie powinna naruszać krajowych lub wspólnotowych przepisów prawnych w innych obszarach, takich jak własność przemysłowa, ochrona danych, usługi związane z dostępem warunkowym, dostępem do dokumentów publicznych oraz zasada chronologii wykorzystywania medialnego, mogących mieć wpływ na ochronę praw autorskich lub pokrewnych”.

10. Artykuły 2–4 nakładają na państwa członkowskie w szczególności obowiązek zagwarantowania autorom wyłącznego prawa do zezwalania na zwielokrotnianie ich utworów lub zakazania takiego zwielokrotniania [art. 2 lit. a)], wyłącznego prawa do zezwalania na publiczne udostępnianie ich utworów lub zakazania takiego udostępniania (art. 3 ust. 1) oraz wyłącznego prawa do zezwalania na ich rozpowszechnianie lub zakazania ich rozpowszechniania (art. 4 ust. 1).

11. Artykuł 9 („Dalsze stosowanie innych przepisów prawnych”) stanowi: „Niniejsza dyrektywa nie narusza przepisów dotyczących w szczególności, patentów, znaków towarowych, prawa do wzorów przemysłowych […]”.

2. Rozporządzenie (WE) nr 6/2002 ( 5 )

12. Motyw 10 brzmi następująco: „Nie należy wstrzymywać innowacji technologicznych poprzez przyznawanie ochrony wzoru cechom wynikającym wyłącznie z ich funkcji technicznej. […]”.

13. Motyw 32 stanowi: „Wobec braku całkowitej harmonizacji prawa autorskiego istotne jest, aby uchwalić zasadę łączenia ochrony wynikającej ze wzoru wspólnotowego oraz prawa autorskiego, jednocześnie pozostawiając w gestii państw członkowskich ustanowienie zakresu ochrony praw autorskich oraz warunków, według których ta ochrona jest nadawana”.

14. Artykuł 3 lit. a) definiuje pojęcie „wzoru” jako: „postać całego lub części produktu, wynikającą w szczególności z cech linii, konturów, kolorystyki, kształtu, tekstury i/lub materiałów samego produktu i/lub jego ornamentacji”.

15. Artykuł 8 stanowi: „1. Wzór wspólnotowy nie obejmuje cech postaci produktu wynikających wyłącznie z jego funkcji technicznej. […]”.

16. Artykuł 96 („Stosunek do innych form ochrony na mocy prawa krajowego”) stanowi w ust. 2: „Wzór chroniony jako wzór wspólnotowy jest również chroniony przez prawo autorskie państw członkowskich od daty powstania wzoru lub ustalenia go w jakiejkolwiek formie. Zakres i warunki, zgodnie z którymi tego rodzaju ochrona jest przyznawana, łącznie z wymaganym stopniem indywidualnego charakteru, są ustalane przez poszczególne państwa członkowskie”.

3. Dyrektywa 2006/116/WE ( 6 )

17. Artykuł 1 ust. 1 („Czas trwania praw autorskich”) stanowi: „Prawa autora utworu literackiego lub artystycznego w rozumieniu art. 2 konwencji berneńskiej podlegają ochronie w okresie życia autora i przez okres 70 lat licząc od dnia jego śmierci, niezależnie od daty zgodnego z prawem podania utworu do publicznej wiadomości”.

II. Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu i odesłanie prejudycjalne

18. SI stworzył w 1975 r. model składanego roweru, który nazwał Brompton.

19. W następnym roku SI założył spółkę Brompton Ltd. w celu wprowadzenia do obrotu swojego roweru składanego we współpracy z większym przedsiębiorstwem, które zapewniłoby jego produkcję i dystrybucję. SI nie znalazł jednak żadnego zainteresowanego przedsiębiorstwa, w związku z czym nadal pracował samodzielnie.

20. W 1981 r. SI otrzymał pierwsze zamówienie na 30 rowerów Brompton, które wykonał o nieco innym wyglądzie niż oryginalny rower.

21. Od tego czasu SI rozwinął działalność swojej spółki w celu promowania na rynku swego składanego roweru, który od 1987 r. był sprzedawany w następującej formie:

22. Brompton Ltd. posiadała patent na mechanizm składania roweru (charakteryzujący się możliwością składania w trzech pozycjach: pozycji rozłożonej, „stand by” i pozycji złożonej), który następnie stał się własnością publiczną ( 7 ).

23. SI twierdzi również, że jest właścicielem praw majątkowych wynikających z praw autorskich dotyczących wyglądu roweru Brompton.

24. Spółka koreańska GET2GET, która specjalizuje się w produkcji sprzętu sportowego, produkuje i sprzedaje rower składany (Chedech), również z trzema możliwymi pozycjami, którego wygląd jest podobny do roweru Brompton:

25. Uznawszy, że spółka GET2GET naruszyła ich prawa autorskie do roweru Brompton, Brompton Ltd. i SI pozwali ją do sądu odsyłającego, do którego wnieśli zasadniczo: a) o stwierdzenie, że rowery Chedech, niezależnie od umieszczonych na nich oznaczeń odróżniających, naruszają prawa autorskie Brompton Ltd. i prawa osobiste SI do roweru Brompton, oraz b) o nakazanie zaniechania działań naruszających ich prawa i wycofanie produktu z rynku ( 8 ).

26. GET2GET argumentowała, że wygląd jej roweru był podyktowany oczekiwanym rozwiązaniem technicznym oraz że dobrowolnie przyjęła technikę składania (wcześniej chronioną patentem Brompton Ltd., który następnie wygasł), ponieważ była to najbardziej funkcjonalna metoda. GET2GET twierdzi, że to ograniczenie techniczne narzuca wygląd roweru Chedech.

27. Brompton Ltd. i SI odpowiedzieli, że na rynku istnieją inne rowery składane o trzech możliwych pozycjach, które mają wygląd odmienny od ich roweru, w związku z czym przysługują im prawa autorskie do tego roweru. Wygląd owego roweru świadczy o podjęciu wyborów twórczych, a zatem o oryginalności.

28. W powyższym kontekście sąd odsyłający przedłożył Trybunałowi następujące pytania prejudycjalne: „1) Czy prawo Unii, a w szczególności dyrektywę 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym, która ustanawia różne prawa wyłączne przyznane właścicielom praw autorskich w art. 2–5, należy interpretować w ten sposób, że wyłącza ona z zakresu ochrony prawa autorskiego dzieła, których forma jest niezbędna do osiągnięcia efektu technicznego? 2) Czy w celu dokonania oceny koniecznego charakteru danej formy dla celów uzyskania efektu technicznego należy wziąć pod uwagę następujące kryteria: – istnienie innych form pozwalających na osiągnięcie tego samego efektu technicznego; – skuteczność formy dla osiągnięcia wspomnianego efektu; – wolę osiągnięcia takiego efektu przez domniemanego sprawcę naruszenia; – istnienie wcześniejszego patentu, który już wygasł, obejmującego proces umożliwiający osiągnięcie pożądanego efektu technicznego?”.

III. Postępowanie przed Trybunałem

29. Postanowienie odsyłające wpłynęło do sekretariatu Trybunału Sprawiedliwości w dniu 14 czerwca 2018 r.

30. Uwagi na piśmie zostały złożone przez SI i Brompton Ltd., GET2GET, rządy Belgii i Polski oraz przez Komisję. Komisja i strony w postępowaniu głównym wzięły udział w rozprawie, która odbyła się w dniu 14 listopada 2019 r.

IV. Ocena

A. Uwagi wstępne

31. Sąd odsyłający zadaje pytania dotyczące ochrony praw autorskich do utworu, którego forma jest konieczna „dla celów uzyskania efektu technicznego”. Sąd odsyłający zmierza jedynie do uzyskania wykładni dyrektywy 2001/29 przez Trybunał.

32. Jak już wyjaśniono, „utwór”, którego dotyczy spór, jest rowerem, którego system składania był w swoim czasie chroniony prawem patentowym.

33. Z treści uwag SI i Brompton Ltd ( 9 ). wynika, że pierwotny wygląd tego roweru oraz roweru, który obecnie ma zostać objęty ochroną na podstawie prawa autorskiego, różnią się, chociaż w obu rowerach wykorzystano omawiany system składania ( 10 ).

34. W postanowieniu odsyłającym nie ma żadnej wskazówki świadczącej o tym, że rower Brompton był chroniony jako wzór w celu jego zastosowania przemysłowego. Sąd odsyłający nie powołuje się również na przepisy prawa krajowego lub prawa Unii, które regulują wzory (krajowe lub wspólnotowe).

35. Chociaż w 1987 r. rower Brompton mógł jedynie być objęty ochroną jako wzór krajowy, nic nie stało na przeszkodzie temu, by mógł on zostać następnie objęty systemem prawnym dotyczącym wzorów ( 11 ) na mocy dyrektywy 98/71/WE ( 12 ) lub na mocy rozporządzenia nr 6/2002. Rozporządzenie to przewiduje nawet „krótkoterminow[ą] [ochronę] […] odnos[zącą] się do niezarejestrowanego wzoru [wspólnotowego]” ( 13 ).

36. W odpowiedzi na odesłanie prejudycjalne nie można pominąć problemów związanych z kumulacją ochrony (w ramach własności intelektualnej z jednej strony i własności przemysłowej z drugiej strony), do których niezwłocznie się odniosę. Myślę zatem, że lepiej rozpatrzyć je zarówno przy założeniu, że system składania był chroniony tylko patentem, jak również przy założeniu, że wygląd roweru odpowiadał wzorowi przemysłowemu.

37. Mimo iż różnią się przedmiotem ( 14 ), obie kategorie (patenty i wzory) mają pewne wspólne cechy, które należy mieć na uwadze: – Obie mają praktyczne zastosowanie: ochrona wzoru przemysłowego jest związana z wykonywaniem czynności w celach handlowych, natomiast ochrona działalności wynalazczej wynikająca z patentu jest związana z możliwością jej przemysłowego zastosowania. – Upublicznienie jest nieodłącznym elementem zarówno patentów, które muszą być zarejestrowane, jak i wzorów. Niemniej te ostatnie korzystają z ochrony tylko wtedy, gdy są nowe, co osiąga się poprzez ich formalną rejestrację lub, jeżeli nie zostały zarejestrowane, z chwilą ich pierwszego publicznego udostępnienia (art. 5 rozporządzenia nr 6/2002). – Cel polegający na promowaniu innowacyjności technologicznej jest wspólny dla obu tych kategorii ( 15 ), co podkreślono w rozporządzeniu 6/2002 ( 16 ) w odniesieniu do wzorów oraz w rozporządzeniu (UE) nr 1257/2012 ( 17 ) w odniesieniu do patentów.

38. Odpowiedź na pytania sądu odsyłającego musi uwzględniać bardziej ogólny kontekst, biorąc pod uwagę różne cele realizowane odpowiednio przez ochronę własności przemysłowej i ochronę praw autorskich, a także interesy leżące u podstaw obu tych form ochrony.

39. Do elementów leżących w interesie ogólnym należy zachęta do promowania technologii i rozwój konkurencji. Obowiązywanie zasady kumulacji nie powinno oznaczać nadmiernej ochrony praw autorskich, która byłaby ze szkodą dla interesu publicznego, ponieważ działałaby hamująco na system ochrony praw własności przemysłowej.

40. Przyznanie prawa wyłączności uprawnionemu z patentu lub autorowi wzoru ma właśnie na celu ustanowienie równowagi między interesami publicznym a prywatnym: – Wynalazca lub twórca są nagradzani w ten sposób, że tylko oni uzyskają korzyści ekonomiczne ze swoich wynalazków lub wzorów przez określony czas, co stanowi zachętę do konkurencji w dziedzinie technologii ( 18 ). – Korzyścią dla interesu publicznego jest to, że owa działalność twórcza stanie się powszechnie znana, dzięki czemu pozostali naukowcy będą mogli opracować nowe wynalazki w okresie ochrony lub, po jego upływie, będą mogli zastosować ją w swoich produktach.

41. Ta ostrożna równowaga – której najbardziej bezpośrednim skutkiem jest krótszy okres ochrony wynalazcy lub twórcy – zostałaby zachwiana, gdyby ustanowiony okres ochrony został wydłużony, od tak, do momentu zrównania go z długim okresem ochrony przysługującym z tytułu praw autorskich. Twórcy wzorów straciliby zachętę do korzystania z systemu własności przemysłowej, gdyby przy mniejszych wydatkach i mniejszych wymogach formalnych (m.in. brak rejestracji) mieli zagwarantowaną ochronę swojej działalności twórczej w ramach prawa autorskiego, i to przez znacznie dłuższy okres ( 19 ).

42. Nie bez znaczenia jest również wpływ na pewność prawa: oficjalne upublicznienie wymagane w stosunku do wzoru przemysłowego pozwala konkurentom stwierdzić z całą pewnością, gdzie znajdują się granice ich własnych wytworów przemysłowych i do kiedy są one chronione.

43. Pomijając wzór niezarejestrowany ( 20 ), wydaje się uzasadnione, by konkurenci osoby, która formalnie uzyskała prawo własności przemysłowej, opierali się na upublicznieniu rejestracji w celu skorzystania z zarejestrowanej innowacji technicznej po wygaśnięciu praw przysługujących osobie, która dokonała rejestracji. Motyw 21 rozporządzenia nr 6/2002 wskazuje, że „[w]yłączny charakter prawa nadanego zarejestrowanemu wzorowi wspólnotowemu jest zgodny z jego większą pewnością prawną” ( 21 ). Przeciwnie, przy braku jakiejkolwiek jawności rejestracji, jak to ma miejsce w przypadku praw autorskich, przedsiębiorcy nie mają pewności co do treści twórczości intelektualnej o charakterze przemysłowym.

44. Argumenty te są w istocie jedynie wariacjami na ten sam temat, który był już rozpatrywany przez rzecznika generalnego M. Szpunara w jego opinii w sprawie Cofemel, do której odsyłam ( 22 ).

45. Podsumowując, porównanie celów i wartości realizowanych przez niektóre systemy prawne (prawo własności przemysłowej) i inne systemy prawne (prawo autorskie) musi być przeprowadzane w sposób proporcjonalny, aby nie dopuścić do tego, by nadmierna ochrona tych ostatnich pozbawiła treści te pierwsze.

B. Kumulacja form ochrony i ich granice

46. Prawo Unii zezwala na uzupełnienie ochrony prawnej wzoru ochroną prawną wynikającą z prawa autorskiego. Zostało to ustanowione w swoim czasie w dyrektywie 98/71, której art. 17 stanowił, że wzory (zarejestrowane w każdym państwie członkowskim) mogą korzystać z ochrony przewidzianej przez prawo autorskie. W przepisie tym dodano jednak, że „[z]akres i warunki, zgodnie z którymi taka ochrona jest przyznana, łącznie z poziomem wymaganej oryginalności, są określane przez państwo członkowskie” ( 23 ).

47. Zasada „kumulacji” została następnie przyjęta w art. 96 ust. 2 rozporządzenia nr 6/2002, który należy interpretować w świetle motywu 32 tego rozporządzenia, w odniesieniu do wzorów wspólnotowych chronionych na poziomie Unii.

48. Z punktu widzenia szczególnej ochrony praw autorskich dyrektywa 2001/29 stanowi w motywie 60, że „[o]chrona przewidziana przez niniejszą dyrektywę nie powinna naruszać krajowych lub wspólnotowych przepisów prawnych w innych obszarach”.

49. W związku z tym „[…] dyrektywa 2001/29 potwierdza dalsze istnienie i zakres przepisów obowiązujących w dziedzinie wzorów, w tym zasadę »kumul[acji]« […]” ( 24 ).

50. Pozostały jednak pewne wątpliwości co do komplementarności tych dwóch form ochrony. W szczególności przedmiotem sporu było to, czy państwa członkowskie mogą wymagać, aby wzory przemysłowe spełniały bardziej rygorystyczne wymogi dotyczące oryginalności, aby móc korzystać z ochrony przewidzianej przez prawo autorskie.

51. W wyroku Cofemel potwierdzono jako ogólną regułę, że „na zasadzie kumulacji można przyznać temu samemu przedmiotowi ochronę przewidzianą dla wzorów i ochronę wynikającą z prawa autorskiego”.

52. Po tym stwierdzeniu dodano jednak pewne uściślenia, które niejako łagodzą lub relatywizują siłę zasady kumulacji.

53. Po pierwsze, „wprawdzie na podstawie prawa Unii na zasadzie kumulacji można przyznać temu samemu przedmiotowi ochronę przewidzianą dla wzorów i ochronę wynikającą z prawa autorskiego, jednak owa kumulacja może nastąpić jedynie w określonych sytuacjach” ( 25 ).

54. Po drugie, znaczenie przyznanej ochrony jest odmienne w obu przypadkach. O ile wzory mają na celu uniknięcie naśladowania przez konkurentów, o tyle prawo autorskie pełni inną funkcję, prawną i ekonomiczną ( 26 ).

55. Po trzecie, uzyskanie prawa autorskiego do przedmiotu, który korzysta już z ochrony przysługującej wzorom, wiąże się z pewnym ryzykiem, którego nie można zignorować ( 27 ). W szczególności „przyznanie ochrony prawnoautorskiej przedmiotowi chronionemu jako wzór nie może prowadzić do tego, że naruszone zostaną cele i skuteczność właściwe obu tym rodzajom ochrony” ( 28 ).

56. Po czwarte, ustalenie, kiedy mamy do czynienia z jedną z „określonych sytuacji”, które pozwalają na kumulację ochrony, należy do sądu odsyłającego. W każdym przypadku konieczne będzie zatem określenie równowagi między ochroną praw autorskich a interesem ogólnym.

C. Pierwsze pytanie prejudycjalne: pojęcie „utworu”, wymóg oryginalności i wyłączenie ochrony w ramach praw autorskich, gdy forma utworu jest zgodna z wymogami technicznymi

57. Na wstępie ponownie odsyłam do opinii rzecznika generalnego M. Szpunara w sprawie Cofemel, w której analizuje on zarówno orzecznictwo Trybunału dotyczące pojęcia utworu, jak i zastosowanie tego orzecznictwa do wzorów ( 29 ).

58. Myślę, że analiza ta jest na tyle kompletna, iż nie wymaga ode mnie dodatkowych wyjaśnień. Ponadto w uzasadnieniu wyroku Cofemel uwzględniono ową analizę oraz doprecyzowano aspekty pojęcia „utworu” jako autonomicznego pojęcia prawa Unii ( 30 ).

59. Na potrzeby niniejszej sprawy z orzecznictwa tego pragnę wyróżnić element oryginalności ( 31 ), który Trybunał wskazał już w poprzednich wyrokach ( 32 ), stwierdzając, że powinien on odzwierciedlać osobowość twórcy utworu ( 33 ).

60. Jednym z istotnych ustaleń wyroku Cofemel jest to, że nie pozwala on na powiązanie oryginalności domniemanego „utworu” (w tym przypadku odzieży) z jego elementami estetycznymi. Odniesienie do estetyki jako podstawy ochrony wzoru w ramach prawa autorskiego została wykluczona przez Trybunał, który stwierdził, że „art. 2 lit. a) dyrektywy 2001/29 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie temu, by ustawodawstwo krajowe przyznawało ochronę na podstawie prawa autorskiego wzorom […] z uwagi na to, że poza realizowanym przez nie celem użytkowym wywołują one swoisty i odróżniający je z estetycznego punktu widzenia efekt wizualny” ( 34 ).

61. Zważywszy, iż skutki estetyczne zostały wyłączone, wątpliwość dotyczy tego, czy rozpatrując oryginalność jako przesłankę intelektualnej twórczości jej autora ( 35 ), w grę mogą wchodzić nadrzędne względy wynikające z wymogu osiągnięcia efektu technicznego lub funkcjonalnego jako podstawa odmówienia ochrony utworu w ramach prawa autorskiego. To właśnie do tego problemu nawiązuje konkretnie sąd odsyłający.

62. Trybunał rozpatrywał już tę kwestię w odniesieniu do prawnoautorskiej ochrony programów komputerowych ( 36 ).

63. Trybunał stwierdził w szczególności, że „kryterium oryginalności nie jest spełnione, jeśli sposób wyrażenia […] elementów [przedmiotu] jest podyktowany ich funkcją techniczną, ponieważ różne sposoby wyrażenia zamysłu są tak ograniczone, że sam zamysł i jego wyraz spajają się w jedno” ( 37 ). Sytuacja ta nie pozwala „autorowi na wyrażenie swojej twórczej inwencji w sposób oryginalny i stworzenie rezultatu stanowiącego własną twórczość intelektualną autora” ( 38 ).

64. Podobnie Trybunał orzekł, że własna oryginalna twórczość intelektualna może być objęta ochroną w ramach prawa autorskiego, lecz nie będzie to miało miejsca, w przypadku gdy jest ona uwarunkowana „względami technicznymi, zasadami lub ograniczeniami, które nie pozostawiają miejsca na swobodę twórczą” ( 39 ).

65. Ze wspomnianych wyroków można wywnioskować, że co do zasady nie będzie można chronić prawami autorskimi utworów (przedmiotów) sztuki użytkowej, których forma jest uwarunkowana ich funkcją. Jeśli wygląd jednego z tych utworów jest podyktowany wyłącznie jego funkcją techniczną, jako czynnikiem decydującym, utwór ów nie może korzystać z ochrony na podstawie prawa autorskiego ( 40 ).

66. Zastosowanie tego kryterium do praw autorskich jest zgodne z tym samym podejściem, które dotyczy wzorów i znaków towarowych: – Jeżeli chodzi o wzory (uregulowane dyrektywą 98/71 lub rozporządzeniem nr 6/2002) ( 41 ), zarówno art. 8 ust. 1 rozporządzenia nr 6/2002, jak i art. 7 dyrektywy 98/71 nie przyznają praw do „cech postaci produktu wynikających wyłącznie z jego funkcji technicznej” ( 42 ). – Co się tyczy unijnych znaków towarowych, art. 7 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 40/94 ( 43 ) wprowadza zakaz rejestrowania jako znaku towarowego wszelkich oznaczeń składających się z kształtu towaru niezbędnego do uzyskania efektu technicznego.

67. Podsumowując, wzory, których postać jest determinowana względami technicznymi, które nie pozostawiają miejsca na swobodę twórczą, nie mogą korzystać z ochrony praw autorskich. I odwrotnie, sam fakt, że wzór zawiera pewne elementy funkcjonalne, nie pozbawia go wspomnianej ochrony w ramach praw autorskich.

68. Zasada ta nie stwarza poważnych problemów, gdy rzeczone względy techniczne praktycznie wykluczają margines kreatywności. Trudności pojawiają się jednak, gdy wzory łączą cechy funkcjonalne i artystyczne. A priori te mieszane wzory niekoniecznie muszą być wyłączone z ochrony praw autorskich, jednak stanie się tak a contrario, gdy elementy funkcjonalne przeważą nad elementami artystycznymi do tego stopnia, że te ostatnie staną się nieistotne ( 44 ).

69. Analiza orzecznictwa Trybunału dotyczącego form związanych z elementami funkcjonalnymi w dziedzinach własności przemysłowej i prawa znaków towarowych może dostarczyć pewnych sposobów interpretacji, w drodze analogii, w odniesieniu do prawa autorskiego.

70. W rzeczywistości każda z tych trzech dziedzin (wzory, prawo znaków towarowych i prawo autorskie) ma swoje własne cechy, które uniemożliwiają traktowanie ich systemów prawnych w ten sam sposób. Uważam jednak, że nic nie stoi na przeszkodzie temu, by przy zachowaniu pewnej ostrożności uwagi poczynione przez Trybunał w odniesieniu do niektórych z owych dziedzin zastosować do innych dziedzin, w przypadku gdy chodzi o interpretację kryterium mającego zastosowanie, z pewnymi różnicami, do wszystkich z nich ( 45 ).

71. Moim zdaniem spośród tego orzecznictwa wyróżnia się wyrok z dnia 14 września 2010 r., Lego Juris/OHIM ( 46 ), wydany przez wielką izbę, w którym zinterpretowano zakaz rejestracji jako znaku towarowego oznaczenia składającego się z kształtu towaru niezbędnego do uzyskania efektu technicznego ( 47 ).

72. Trybunał orzekł, iż zakaz ten „zapewnia, że przedsiębiorstwa nie będą mogły wykorzystywać prawa znaków towarowych do nieograniczonego w czasie przedłużania wyłącznych praw dotyczących rozwiązań technicznych” ( 48 ).

73. Trybunał stwierdził także, że „ograniczając podstawę odmowy rejestracji określoną w art. 7 ust. 1 lit. e) ppkt (ii) rozporządzenia nr 40/94 do oznaczeń tworzonych »wyłącznie« przez kształt towaru »niezbędny« do uzyskania efektu technicznego, prawodawca słusznie uznał, że każdy kształt towaru jest w pewnym sensie funkcjonalny, a w konsekwencji zakazanie rejestracji kształtu towaru jako znaku towarowego tylko z tego względu, że wykazuje cechy użytkowe, byłoby niewłaściwe. Dzięki wyrażeniom »wyłącznie« i »niezbędny« wspomniany przepis zapewnia, że rejestracji nie podlegają jedynie te kształty towaru, które są wyłącznie wyrazem zastosowanego rozwiązania technicznego i których rejestracja w charakterze znaku towarowego rzeczywiście utrudniłaby stosowanie tego rozwiązania technicznego przez inne przedsiębiorstwa” ( 49 ).

74. W oparciu o powyższą przesłankę Trybunał poczynił pewne istotne spostrzeżenia dotyczące „obecnoś[ci] nawet kilku drugorzędnych elementów będących przejawem inwencji twórczej w oznaczeniu trójwymiarowym, w którym wszystkie zasadnicze elementy wynikają z rozwiązania technicznego, którego oznaczenie to stanowi wyraz”: – Z jednej strony czynnik ten „nie podważa stwierdzenia, że wspomniane oznaczenie jest tworzone wyłącznie przez kształt towaru niezbędny do uzyskania efektu technicznego” ( 50 ). – Z drugiej strony „[…] rejestracji takiego oznaczenia jako znaku towarowego nie można odmówić na podstawie tego przepisu, jeżeli dany kształt towaru zawiera niebagatelny element, który nie ma takiego charakteru, jak na przykład element ozdobny czy fantazyjny, który odgrywa istotną rolę we wspomnianym kształcie” ( 51 ).

75. W odniesieniu do pojęcia kształtu niezbędnego do uzyskania oczekiwanego efektu technicznego Trybunał potwierdził tezę Sądu, „że przesłanka ta nie oznacza, iż dany kształt musi być jedynym zapewniającym uzyskanie tego efektu” ( 52 ). Dodał on, że „istnienie innych kształtów pozwalających na uzyskanie tego samego efektu technicznego nie stanowi […] okoliczności, która pozwoliłaby na wyłączenie stosowania podstawy odmowy rejestracji” ( 53 ).

76. Odpowiedzi na pytanie sądu odsyłającego można udzielić w świetle wspomnianych argumentów, których zastosowanie przez analogię do niniejszego sporu uważam za właściwe. Sąd odsyłający wydaje się twierdzić, że wygląd spornego roweru był niezbędny do uzyskania efektu technicznego ( 54 ), co stanowi ocenę stanu faktycznego, której przeprowadzenie należy wyłącznie do owego sądu. Jeśli poprzez powyższe stwierdzenie sąd odsyłający miał na myśli to, że istnieje związek wyłączności między wyglądem a funkcjonalnością, o którym wspomniałem wcześniej, odpowiedź na pierwsze pytanie sądu powinna brzmieć w ten sposób, iż nie można udzielić ochrony w ramach prawa autorskiego.

D. W przedmiocie drugiego pytania prejudycjalnego

77. Sąd odsyłający zmierza w szczególności do ustalenia wpływu, jaki dla oceny związku między pojęciem formy przedmiotu a osiągnięciem pożądanego efektu technicznego mogą mieć cztery konkretne czynniki, które wymienia sam sąd.

1. Istnienie wcześniejszego patentu

78. Odwracając kolejność tych czynników przedstawioną w postanowieniu odsyłającym, rozpocznę od analizy, w jaki sposób wpłynąć może okoliczność, iż istniał wcześniej patent, który następnie wygasł.

79. Biorąc pod uwagę obowiązywanie zasady kumulacji, sama ta okoliczność nie powinna oznaczać przewagi prawa własności przemysłowej (zwłaszcza jeśli jego skuteczność już wygasła) do tego stopnia, by uniemożliwiało ono ochronę na podstawie prawa autorskiego. Co się tyczy tej kwestii ( 55 ), przedstawione uwagi dotyczące bliskości patentów i wzorów przemysłowych przemawiają za rozszerzeniem rzeczonej zasady również na przedmioty chronione patentem.

80. Jednakże z punktu widzenia elementów oceny uważam, że sąd odsyłający słusznie podkreśla tę okoliczność, która może mieć dwojaki wpływ: – Po pierwsze, zarejestrowany patent może służyć do wyjaśnienia, czy istniały uwarunkowania techniczne, które narzucały formę produktu. Jest rzeczą naturalną, że opis wzoru i jego funkcjonalności w dokumentacji zgłoszeniowej patentu (który z definicji jest przeznaczony do zastosowania przemysłowego) powinien być jak najbardziej wyczerpujący, ponieważ od tego zależy zakres ochrony. – Po drugie, wybór patentu jako narzędzia służącego ochronie działalności osoby rejestrującej patent pozwala przypuszczać, że istnieje ścisły związek między opatentowaną formą a oczekiwanym efektem: owa forma jest właśnie taka, jaką wynalazca uważał za skuteczną dla osiągnięcia zamierzonej funkcji.

2. Istnienie innych możliwych form pozwalających na osiągnięcie tego samego efektu technicznego

81. Sąd odsyłający zwraca się z pytaniem, jaki wpływ mógłby mieć fakt istnienia innych form, które pozwalają osiągnąć ten sam efekt techniczny. Sąd odsyłający powołuje się w szczególności na dwa przeciwstawne podejścia oparte na tzw. „teorii wielości form” i „teorii przyczynowości”.

82. Rzecznik generalny H. Saugmandsgaard Øe przeprowadził niedawno pełną analizę tych dwóch teorii w odniesieniu do wzorów w swojej opinii w sprawie DOCERAM ( 56 ). Ze względu na to, iż podzielam jego uwagi, odsyłam do rzeczonej opinii.

83. W wyroku DOCERAM, w którym przyjęto co do istoty stanowisko rzecznika generalnego (sąd odsyłający przywołuje zarówno ten wyrok, jak i opinię rzecznika generalnego) ( 57 ), wypowiedziano się w tym względzie w następujący sposób: – „[A]by ocenić, czy cechy postaci produktu wynikają wyłącznie z jego funkcji technicznej, należy ustalić, czy ta funkcja jest jedynym czynnikiem określającym te cechy, a istnienie alternatywnych wzorów nie jest rozstrzygające w tym względzie” ( 58 ). – Nic jednak nie stoi na przeszkodzie temu, by sąd wziął pod uwagę możliwość „istnienia alternatywnych wzorów umożliwiających zrealizowanie tej samej funkcji technicznej” ( 59 ). Nie jest to bowiem czynnik rozstrzygający, lecz jedynie dodatkowy element oceny.

84. Brzmienie tego wyroku podkreśla zatem nieistotność alternatywnych rozwiązań dla wyjaśnienia związku wyłączności między cechami wyglądu a funkcją techniczną produktu. Nie upoważnia ono jednak do wykluczenia wszelkiego wpływu tych alternatywnych rozwiązań jako elementu pozwalającego na uznanie swobody twórczości intelektualnej, który prowadzi do tego samego efektu technicznego.

85. W przypadku wzorów, w których połączenie sztuki ze wzornictwem jest szczególnie widoczne, istnieją większe możliwości twórczej swobody ( 60 ) w kształtowaniu wyglądu produktu. Jak Komisja zaproponowała na rozprawie, połączenie aspektów formalnych z aspektami funkcjonalnymi w utworach sztuki użytkowej musi zostać szczegółowo przeanalizowane, aby stwierdzić, czy wygląd tych utworów nie jest całkowicie podyktowany wymogami technicznymi. W niektórych przypadkach możliwe będzie oddzielenie, przynajmniej teoretycznie, elementów opartych na względach funkcjonalnych od tych, które opierają się jedynie na swobodnych (oryginalnych) wyborach ich twórcy, które mogłyby być chronione prawem autorskim ( 61 ).

86. Zdaję sobie sprawę, że te uwagi można raczej uznać za teoretyczne i mogą nie być zbyt pomocne dla sądu odsyłającego, który stoi przed trudnym zadaniem ustalenia, jakie elementy twórcze mogłyby podlegać ochronie w rowerze, którego funkcjonalność wymaga obecności kół, łańcucha, ramy i kierownicy, niezależnie od jego formy ( 62 ).

87. W każdym razie z punktu widzenia wykładni zasady, a nie jej zastosowania do danej sprawy, należy przypomnieć, że dla Trybunału odpowiedź na tę część drugiego pytania prejudycjalnego wynika z wyroku DOCERAM.

88. Rozwiązanie przedstawione w odniesieniu do wzorów można zastosować odpowiednio do określenia poziomu oryginalności „utworów” przeznaczonych do zastosowania przemysłowego, których twórcy zamierzają je chronić na podstawie prawa autorskiego.

3. Wola osiągnięcia tego samego efektu przez domniemanego sprawcę naruszenia

89. Aby sąd dokonał oceny, czy z obiektywnego punktu widzenia doszło do naruszenia, zasadniczo nie ma znaczenia wola osoby, która sprzedaje, bez upoważnienia, przedmiot chroniony prawem autorskim.

90. Różnica polega na tym, że wola osiągnięcia efektu technicznego może być oceniana w ramach oceny związku między formą a funkcjonalnością. Logiczną rzeczą jest to, że osoba wytwarzająca przedmiot chroniony patentem, który stał się własnością publiczną, ma na celu jedynie osiągnięcie oczekiwanego efektu technicznego ( 63 ).

91. Biorąc jednak pod uwagę twierdzenie, że forma wzoru wynika z decyzji o charakterze czysto estetycznym, a nie funkcjonalnym, nic nie stoi na przeszkodzie temu, aby osoba, która twierdzi coś przeciwnego (to znaczy osoba, która użyła owej formy ze względów ściśle technicznych lub funkcjonalnych), udowodniła to ( 64 ).

92. Rozpatrując istnienie lub brak prawa do ochrony przedmiotu jako utworu, sąd może zbadać pierwotną wolę wynalazcy lub twórcy wzoru, a nie wolę osoby, która powiela jego wynalazek lub wzór.

93. W tym celu konieczne będzie wzięcie pod uwagę chwili powzięcia owej woli ( 65 ), aby ocenić, czy osoba ją wyrażająca rzeczywiście dążyła do stworzenia własnej twórczości intelektualnej, czy też raczej starała się wyłącznie bronić zamysłu dotyczącego opracowania oryginalnego produktu przemysłowego w celu jego wytwarzania i masowej sprzedaży na rynku. Okoliczność, że dokonano zastosowania przemysłowego lub uzyskano korzyść handlową z wynalazku lub wzoru, może stanowić wskazówkę zasługującą na uwagę.

94. Okoliczność, że z uwagi na późniejsze uznanie wzór zasługuje nawet na wystawienie w muzeach, nie wydaje mi się istotna z tego punktu widzenia. Ten lub inne podobne czynniki, takie jak uzyskanie nagród w kontekście wzornictwa przemysłowego, potwierdza raczej, że wzór ma charakter przedmiotu przemysłowego godnego pochwały, a nawet podziwu w jego własnej dziedzinie, lub też że posiada on istotne elementy estetyczne.

4. Skuteczność formy dla osiągnięcia efektu technicznego

95. Sąd odsyłający nie przedstawia wystarczających elementów oceny, aby zrozumieć dokładne znaczenie tej części drugiego pytania prejudycjalnego, co do której nie udzielił żadnych wyjaśnień.

96. Z tego powodu, a także dlatego, że jestem zdania, iż powyższe uwagi są wystarczające do opisania związku między formą produktu a jego funkcją lub efektem technicznym, mam niewiele więcej do dodania.

97. Logicznie rzecz biorąc, gdyby forma, którą zaprojektował projektant produktu (w tym przypadku roweru), nie była odpowiednia do osiągnięcia zamierzonej funkcji, nie zostałaby spełniona sama przesłanka przyszłego zastosowania przemysłowego. Należy zatem założyć, że proponowana forma jest skuteczna w odniesieniu do tego celu (w tym przypadku do produkowania roweru, który może być prowadzony lub składany).

98. W każdym razie do sądu odsyłającego należy ocena wspomnianego czynnika w świetle przedstawionych mu dowodów (w szczególności opinii biegłych).

E. Uwagi końcowe

99. Kryteria oceny związku wyłączności między wyglądem produktu a jego efektem technicznym prawdopodobnie nie obejmują jedynie czterech przeanalizowanych powyżej kryteriów. Jak jednak stwierdził rzecznik generalny H. Saugmandsgaard Øe w swojej opinii w sprawie DOCERAM ( 66 ), niewłaściwe byłoby wyliczenie, wyczerpujące lub nie, tych kryteriów w sposób abstrakcyjny, gdy w rzeczywistości wspomniana ocena (o charakterze faktycznym) jest związana z szeregiem okoliczności, które są trudne do rozpoznania a priori.

100. Pragnę wreszcie dodać, że ewentualna odmowa przyznania ochrony na podstawie prawa autorskiego nie uniemożliwiłaby zastosowania innych przepisów mających na celu zwalczanie wiernego lub pasożytniczego naśladownictwa. Jak Komisja podniosła na rozprawie, nawet jeśli ustawodawstwo dotyczące nieuczciwej konkurencji nie jest w pełni zharmonizowane na poziomie Unii ( 67 ), może ono zapewnić środki zaradcze w odniesieniu do tego niepożądanego zjawiska ( 68 ).

101. W ramach tej ostatniej uwagi, jak już wskazałem, „nie zamierzam ingerować w możliwości, jakimi dysponuje sąd odsyłający na bazie swojego prawa krajowego do zakwalifikowania działań będących przedmiotem postępowania. Ograniczam się do otwarcia perspektywy, z której można dostrzec reakcje procesowe wobec ewentualnie niezgodnego z prawem działania w zakresie wykraczającym poza prawo odnoszące się do znaków towarowych” ( 69 ).

V. Wnioski

102. W związku z powyższym proponuję, aby Trybunał Sprawiedliwości udzielił odpowiedzi na pytania Tribunal de l’entreprise de Liège (sądu gospodarczego w Liège, Belgia) w następujący sposób: 1) Artykuły 2–5 dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym nie chronią na podstawie prawa autorskiego twórczych przejawów produktów mających zastosowanie przemysłowe, których forma jest uwarunkowana wyłącznie ich funkcją techniczną. 2) Aby wyjaśnić, czy konkretne cechy formy produktu są podyktowane wyłącznie jego funkcją techniczną, właściwy sąd musi wziąć pod uwagę wszystkie istotne, obiektywne okoliczności każdej sprawy, w tym istnienie wcześniejszego patentu lub wcześniejszego wzoru dotyczącego tego samego produktu, skuteczność formy dla osiągnięcia efektu technicznego i wolę osiągnięcia tego efektu. 3) W przypadku gdy funkcja techniczna jest jedynym czynnikiem determinującym wygląd produktu, nie ma znaczenia, że istnieją inne formy alternatywne. Może być natomiast istotne może być to, że wybrana forma zawiera ważne elementy inne niż funkcjonalne, które wynikają ze swobodnego wyboru jej autora.

( 1 ) Język oryginału: hiszpański.

( 2 ) Wyrok z dnia 12 września 2019 r., Cofemel-Sociedade de Vestuário SA (C‑683/17, EU:C:2019:721; zwany dalej „wyrokiem Cofemel”).

( 3 ) Konwencja o ochronie dzieł literackich i artystycznych podpisana w Bernie w dniu 9 września 1886 r. (Akt paryski z dnia 24 lipca 1971 r.), zmieniona w dniu 28 września 1979 r. Unia Europejska nie jest stroną tej konwencji, ale jest stroną Porozumienia w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej, które stanowi załącznik 1C do Porozumienia z Marrakeszu ustanawiającego Światową Organizację Handlu, podpisanego w Marrakeszu w dniu 15 kwietnia 1994 r. (zwanego dalej „Porozumieniem TRIPS”), zatwierdzonego w imieniu Unii Europejskiej decyzją Rady 94/800/WE z dnia 22 grudnia 1994 r. dotyczącą zawarcia w imieniu Wspólnoty Europejskiej w dziedzinach wchodzących w zakres jej kompetencji, porozumień, będących wynikiem negocjacji wielostronnych w ramach Rundy Urugwajskiej (1986–1994) (Dz.U. 1994, L 336, s. 1), którego to Porozumienia art. 9 ust. 1 zobowiązuje umawiające się strony do przestrzegania art. 1–21 Konwencji berneńskiej.

( 4 ) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym (Dz.U. 2001, L 167, s. 10).

( 5 ) Rozporządzenie Rady z dnia 12 grudnia 2001 r. w sprawie wzorów wspólnotowych (Dz.U. 2002, L 3, s. 1).

( 6 ) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. w sprawie czasu ochrony prawa autorskiego i niektórych praw pokrewnych (Dz.U. 2006, L 372, s. 12).

( 7 ) Wniosek o udzielenie patentu został złożony w dniu 3 października 1979 r., a decyzja o udzieleniu patentu została opublikowana w dniu 15 kwietnia 1981 r. pod numerem 00 26800 (załącznik 12 uwag SI i Brompton Ltd.).

( 8 ) Konkretnie ich żądanie zaniechania dotyczyło spornych rowerów Chedech i wszelkich innych rowerów składanych, które posiadają następujące oryginalne cechy roweru Brompton:

„(i) W pozycji rozłożonej:

– kształt ramy głównej cechujący się główną zakrzywioną rurą i trójkątną częścią tylną; lub

– kształt ramy tylnej charakteryzujący się prostym i cienkim trójkątem, wygiętym w dolnym narożniku i posiadającym element zawieszający w górnym narożniku; lub

– wygląd mechanizmu napinacza łańcucha; lub

– luźne kable;

(ii) W pozycji »stand-by«:

– położenie trójkątnej ramy tylnej złożonej pod ramę główną i tylne koło, które podąża za krzywizną ramy głównej; lub

– wygląd złożonego napinacza łańcucha przejmującego luz w łańcuchu;

(iii) W pozycji złożonej:

– wygląd ramy tylnej, w której tylne koło jest zamontowane w taki sposób, że tylne koło dotyka dolnej części głównej zakrzywionej rury; lub

– wygląd koła przedniego, równoległego do ramy głównej i spoczywającego na podłożu; lub

– kierownica złożona w dół, na zewnątrz roweru.

[…]”.

( 9 ) Punkty 148 i 153 oraz załącznik 12 (dokumentacja dotycząca patentu EP 00 26800).

( 10 ) Na rozprawie SI i Brompton Ltd. potwierdzili, że nie mają na celu rozszerzenia ochrony funkcji technicznej składania, która niegdyś była chroniona patentem.

( 11 ) Na rozprawie powodowie przyznali, że nie wnosili o ochronę wyglądu roweru jako wzoru.

( 12 ) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 października 1998 r. w sprawie prawnej ochrony wzorów (Dz.U. 1998, L 289, s. 28).

( 13 ) Motyw 17 i art. 11 rozporządzenia nr 6/2002. W dyrektywie 98/71 ochrona niezarejestrowanych wzorów nie została zharmonizowana, chociaż jej art. 16 zawierał odesłanie do praw krajowych.

( 14 ) Podczas gdy prawo patentowe skupia się na wynalazkach produktów lub procesów, prawo wzorów przemysłowych odnosi się do „postac[i] całego lub części produktu, wynikając[ej] w szczególności z cech linii, konturów, kolorystyki, kształtu, tekstury i/lub materiałów samego produktu i/lub jego ornamentacji” [art. 3 lit. a) rozporządzenia nr 6/2002].

( 15 ) Artykuł 7 Porozumienia TRIPS podkreśla, że prawa własności intelektualnej powinny przyczynić się do „promocji innowacji technicznych oraz do transferu i upowszechniania technologii, ze wzajemną korzyścią dla producentów i użytkowników wiedzy technicznej, w sposób sprzyjający osiągnięciu dobrobytu społecznego i gospodarczego oraz zrównoważeniu praw i obowiązków”.

( 16 ) Jego motyw 7 wskazuje, że „[r]ozszerzona ochrona wzoru przemysłowego […] wspiera innowacje i rozwój nowych produktów i inwestycji w ich produkcji”.

( 17 ) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 grudnia 2012 r. wprowadzające wzmocnioną współpracę w dziedzinie tworzenia jednolitego systemu ochrony patentowej (Dz.U. 2012, L 361, s. 1). Zgodnie z jego motywem 4 „[j]ednolita ochrona patentowa będzie sprzyjać postępowi naukowo-technicznemu i funkcjonowaniu rynku wewnętrznego […]”.

( 18 ) Bez tej wyłączności zachęty ekonomiczne do inwestowania w badania stosowane mogłyby się zmniejszyć.

( 19 ) Na rozprawie Komisja argumentowała, że nadmierna ochrona z tytułu praw autorskich w odniesieniu do utworów przemysłowych doprowadziłaby do „wchłonięcia” systemu prawnego wzorów, który w rzeczywistości straciłby swoją rację bytu.

( 20 ) Pragnę przypomnieć, że nawet w systemie ustanowionym rozporządzeniem nr 6/2002, który obejmuje wzory niezarejestrowane, ich ochrona wymaga upublicznienia.

( 21 ) Motyw 4 rozporządzenia nr 1257/2012 wyraźnie odnosi się do „bezpieczeństwa pod względem prawnym” jako celu jednolitej ochrony patentowej. Dyrektywa 2001/29 w swoich motywach również odnosi się do pewności prawa.

( 22 ) Sprawa C‑683/17, EU:C:2019:363.

( 23 ) Zobacz podobnie motyw 8 dyrektywy 98/71.

( 24 ) Wyrok Cofemel, pkt 47.

( 25 ) Wyrok Cofemel, pkt 52.

( 26 ) Opinia rzecznika generalnego M. Szpunara w sprawie Cofemel (C‑683/17, EU:C:2019:363), pkt 55: „prawo autorskie nie obejmuje ochrony przed konkurencją. Przeciwnie, dialog, inspiracja i przeformułowanie są nieodłączną częścią twórczości intelektualnej i prawo autorskie nie ma na celu ich ograniczania. To, co chroni prawo autorskie, w każdym razie poprzez prawa majątkowe, to możliwość pełnej eksploatacji gospodarczej dzieła jako takiego”.

( 27 ) Ibidem, pkt 52. Rzecznik generalny podkreślił „niebezpieczeństwo, że system praw autorskich wyprze system sui generis przeznaczony dla wzorów”. Rzecznik generalny dodaje, iż „[t]akie wyparcie miałoby natomiast szereg negatywnych skutków: dewaluację prawa autorskiego, wykorzystywanego do ochrony wytworów w istocie banalnych, czy ograniczenie konkurencji z uwagi na zbyt długi czas trwania ochrony lub brak pewności prawa ze względu na to, że konkurenci nie są w stanie przewidzieć, czy wzór, którego ochrona sui generis wygasła, nie jest również chroniony przez prawo autorskie”.

( 28 ) Wyrok Cofemel, pkt 51.

( 29 ) Sprawa C‑683/17, EU:C:2019:363, pkt 23–32.

( 30 ) Wyrok Cofemel, pkt 27, 28.

( 31 ) Wyrok Cofemel, pkt 30. Oryginalność jest jednym z dwóch elementów niezbędnych do uznania twórczości za utwór. Drugim elementem jest istnienie „przedmiotu możliwego do zidentyfikowania z wystarczającym stopniem precyzji i obiektywności” (pkt 32).

( 32 ) W wyroku Cofemel, pkt 29, przytoczono wyroki: z dnia 16 lipca 2009 r., Infopaq International, (C‑5/08, EU:C:2009:465, pkt 37, 39); z dnia 13 listopada 2018 r., Levola Hengelo (C‑310/17, EU:C:2018:899, pkt 33, 35–37).

( 33 ) Wyrok Cofemel, pkt 30: „aby przedmiot można było uznać za oryginalny, konieczne i zarazem wystarczające jest to, by stanowił on odzwierciedlenie osobowości autora, przejawiające się w jego swobodnych i twórczych wyborach [zob. podobnie wyroki: z dnia 1 grudnia 2011 r., Painer (C‑145/10, EU:C:2011:798, pkt 88, 89, 94); a także z dnia 7 sierpnia 2018 r., Renckhoff (C‑161/17, EU:C:2018:634, pkt 14)]”.

( 34 ) SI i Brompton Ltd. argumentują w swoich uwagach, że wystarczy, aby wybór formy został przynajmniej w pewnym stopniu określony przez jeden lub kilka względów innych niż czysto funkcjonalne, takie jak np. względy estetyczne (pkt 67). SI i Brompton Ltd. odnoszą się do estetyki również w pkt 3, 5, 69 i 155 tych uwag, aby stwierdzić, że był to ich cel wykraczający poza podstawy techniczne. Ich zdaniem forma roweru Brompton nie została narzucona wyłącznie ze względów technicznych związanych z mechaniką składania, lecz ze względów czysto estetycznych.

( 35 ) Wyrok z dnia 16 lipca 2009 r., Infopaq International (C‑5/08, EU:C:2009:465, pkt 37).

( 36 ) Wyrok z dnia 22 grudnia 2010 r., Bezpečnostní softwarová asociace (C‑393/09, EU:C:2010:816).

( 37 ) Ibidem, pkt 49.

( 38 ) Ibidem, pkt 50.

( 39 ) Wyrok z dnia 1 marca 2012 r., Football Dataco i in. (C‑604/10, EU:C:2012:115, pkt 39).

( 40 ) Sformułowania użyte w celu opisania tego związku mogą być różne. Wyglądy lub formy „z góry określone”, „narzucone”, „podyktowane wyłącznie” lub „uwarunkowane” przez ich funkcję techniczną to te, w których wspomniana funkcja techniczna ma bezwzględną przewagę.

( 41 ) Logiczne jest, że to samo kryterium ma zastosowanie do wzorów uregulowanych w obydwu wymienionych aktach prawnych, gdyż zgodnie z motywem dziewiątym rozporządzenia nr 6/2002 „[p]rzepisy prawa materialnego niniejszego rozporządzenia w sprawie prawa dotyczącego wzoru powinny być dostosowane do odpowiednich przepisów dyrektywy 98/71/WE”.

( 42 ) Podobnie motyw 10 rozporządzenia nr 6/2002 stanowi, że „[n]ie należy wstrzymywać innowacji technologicznych poprzez przyznawanie ochrony wzoru cechom wynikającym wyłącznie z ich funkcji technicznej”.

( 43 ) Rozporządzenie Rady z dnia 20 grudnia 1993 r. w sprawie wspólnotowego znaku towarowego (Dz.U. 1994, L 11, s. 1).

( 44 ) Wyrok z dnia 8 marca 2018 r., DOCERAM (C‑395/16, EU:C:2018:172).

( 45 ) W swojej opinii w sprawie DOCERAM (C‑395/16, EU:C:2017:779) rzecznik generalny H. Saugmandsgaard Øe opowiedział się za tą samą metodą w odniesieniu do zasady mającej zastosowanie do wzorów i zakazu rejestracji jako znaków towarowych oznaczeń składających się z kształtu towaru niezbędnego do uzyskania efektu technicznego.

( 46 ) Sprawa C‑48/09 P, EU:C:2010:516 (zwana dalej „wyrokiem Lego Juris”).

( 47 ) Podstawa odmowy rejestracji przewidziana w art. 7 ust. 1 lit. e) ppkt (ii) rozporządzenia nr 40/94.

( 48 ) Wyrok Lego Juris, pkt 45.

( 49 ) Ibidem, pkt 48.

( 50 ) Ibidem, pkt 52.

( 51 ) Ibidem, pkt 52.

( 52 ) Ibidem, pkt 53.

( 53 ) Ibidem, pkt 83.

( 54 ) W części końcowej postanowienia odsyłającego stwierdzono, że „rozstrzygnięcie niniejszego sporu zależy zatem od tego, czy istnienie praw autorskich […] jest wykluczone, gdy wygląd, który zamierza się chronić, jest niezbędny do osiągnięcia konkretnego efektu technicznego”.

( 55 ) Punkt 37 niniejszej opinii.

( 56 ) Opinia z dnia 19 października 2017 r. w sprawie C‑395/16, EU:C:2017:779.

( 57 ) Chociaż Trybunał nie zastosował w drodze analogii kryteriów mających zastosowanie do zakazu rejestracji znaków towarowych i ogranicza się do wykładni rozporządzenia nr 6/2002, poczynione przez niego uwagi co do istoty są w rzeczywistości zbieżne z tymi, które zostały przedstawione w wyroku Lego Juris.

( 58 ) Wyrok DOCERAM, pkt 32 i sentencja (podkreślenie moje).

( 59 ) Ibidem, pkt 37.

( 60 ) Stopień swobody twórczej, jaką dysponuje autor, nie warunkuje zakresu ochrony na podstawie prawa autorskiego (wyrok Cofemel, pkt 35).

( 61 ) Zasadniczo oryginalność utworu wystarcza, aby mógł on zostać objęty ochroną na podstawie prawa autorskiego, bez konieczności dodatkowych wymogów. Zakres swobody oceny państw w określaniu „poziomu wymaganej oryginalności” (art. 17 dyrektywy 98/71) można określić jako bardzo ograniczony, o ile nie nieistniejący, biorąc pod uwagę orzecznictwo Trybunału, którego ostatni przykład stanowi wyrok Cofemel.

( 62 ) Powodowie przedstawili w swoich uwagach na piśmie trzy wyroki trzech innych sądów (sądu w Groningen z dnia 24 maja 2006 r.; sądu w Brugii z dnia 10 czerwca 2009 r.; sądu w Madrycie z dnia 10 lutego 2010 r.), które uznały ochronę w ramach prawa autorskiego roweru Brompton, nie przyjmując, że jego wygląd zależał wyłącznie od jego funkcji technicznej.

( 63 ) Z tego punktu widzenia więcej trudności sprawiają niezarejestrowane wzory, ponieważ brak jest opisu zawartego w zgłoszeniu do rejestracji.

( 64 ) W niniejszej sprawie należałoby udowodnić, że krzywizna rury ramy roweru pozwala na składanie kół w sposób bardziej zwarty lub że zwiększa się wytrzymałość. Argument ten wynika z pkt III lit. A (3) akapit czwarty uwag GET2GET.

( 65 ) Zdania tego są powodowie w postępowaniu głównym, którzy jako punkt odniesienia wskazali lata 1975 i 1987 (pkt 89 ich uwag). Za powyższym stanowiskiem opowiedziano się także w wyroku DOCERAM, który odnosi się do „obiektywnych okoliczności związanych z wyborem cech postaci danego produktu” (pkt 37).

( 66 ) Opinia z dnia 19 października 2017 r. w sprawie C‑395/16, EU:C:2017:779, pkt 65: „nie ma potrzeby tworzenia listy, nawet przykładowej, kryteriów mających znaczenie w tym zakresie, zważywszy, że prawodawca Unii nie dokonał takiego zabiegu, a Trybunał, jak sądzę, nie uznał tego za przydatne w kontekście oceny, również dotyczącej stanu faktycznego, która dokonywana jest […]”.

( 67 ) Prawo Unii częściowo zharmonizowało prawo nieuczciwej konkurencji jedynie w odniesieniu do praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa w ich stosunkach z konsumentami. Zobacz dyrektywę 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005 r. dotyczącą nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym oraz zmieniającą dyrektywę Rady 84/450/EWG, dyrektywy 97/7/WE, 98/27/WE i 2002/65/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady („Dyrektywa o nieuczciwych praktykach handlowych”) (Dz.U. 2005, L 149, s. 22).

( 68 ) Odniosłem się do tej możliwości w opinii w sprawie Mitsubishi Shoji Kaisha (C‑129/17, EU:C:2018:292, pkt 90–95). Trybunał również odniósł się do niej w ramach obiter dictum w pkt 61 wyroku Lego Juris: „pozycja przedsiębiorstwa, które opracowało dane rozwiązanie techniczne, nie może być chroniona przed konkurencją wprowadzającą na rynek wierne kopie kształtu towaru, który wynika z zastosowania dokładnie tego samego rozwiązania, poprzez przyznanie temu przedsiębiorstwu monopolu w wyniku rejestracji trójwymiarowego oznaczenia tworzonego przez ten kształt jako znaku towarowego, natomiast może ona – jeśli wymagają tego okoliczności – być oceniana w świetle zasad obowiązujących w dziedzinie nieuczciwej konkurencji. Takie badanie nie jest jednak przedmiotem niniejszego sporu”.

( 69 ) Opinia w sprawie Mitsubishi Shoji Kaisha (C‑129/17, EU:C:2018:292, pkt 95).