Sprawa C‑22/03

Optiver BV i in.

przeciwko

Stichting Autoriteit Financiële Markten

(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Rechtbank te Rotterdam)

Dyrektywa 69/335/EWG – Podatki pośrednie od gromadzenia kapitału – Opłata od zysków brutto uzyskiwanych przez podmioty wykonujące działalność w zakresie obrotu papierami wartościowymi

Opinia rzecznika generalnego D. Ruiza‑Jaraba Colomera przedstawiona w dniu 9 listopada 2004 r. I‑0000

Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 10 marca 2005 r. I‑0000

Streszczenie wyroku

Postanowienia podatkowe – Harmonizacja ustawodawstw – Podatki pośrednie od gromadzenia kapitału – Zakres stosowania – Opłata pobierana od podmiotów wykonujących działalność w zakresie obrotu papierami wartościowymi od zysków brutto osiąganych z działalności związanej z obrotem tymi papierami – Wyłączenie

(dyrektywa Rady 69/335, art. 4, 10 i 11)

Dyrektywę 69/335 dotyczącą podatków pośrednich od gromadzenia kapitału należy interpretować w ten sposób, że nie sprzeciwia się ona poborowi od podmiotów wykonujących działalność w zakresie obrotu papierami wartościowymi opłaty od zysków brutto osiąganych z działalności związanej z obrotem papierami wartościowymi, ponieważ opłata taka nie należy do zakresu stosowania tej dyrektywy.

Po pierwsze bowiem, powstanie obowiązku zapłaty opłaty tego rodzaju nie wynika w rzeczywistości z dokonania określonej transakcji, takiej jak te wskazane w art. 4, 10 i 11 tej dyrektywy, ale z wykonywania pozostającej w ogólnym związku z papierami wartościowymi działalności o szerokim zakresie.

Po drugie, ponieważ podstawę wymiaru opłaty stanowią zyski brutto osiągane ze zróżnicowanych działań przez podmioty wykonujące działalność w zakresie obrotu papierami wartościowymi, opłata ta jest bliższa bezpośredniemu podatkowi dochodowemu, a zatem należy do kategorii podatków, której nie obejmuje dyrektywa 69/335.

(por. pkt 31–35 i sentencja)





WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)

z dnia 10 marca 2005 r.( )

Dyrektywa 69/335/EWG – Podatki pośrednie od gromadzenia kapitału – Opłata od zysków brutto uzyskiwanych przez podmioty wykonujące działalność w zakresie obrotu papierami wartościowymi

W sprawie C‑22/03

mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Rechtbank te Rotterdam (Niderlandy) postanowieniem z dnia 21 stycznia 2003 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 23 stycznia 2003 r., w postępowaniu:

Optiver BV i inni

przeciwko

Stichting Autoriteit Financiële Markten, następcy prawnemu Stichting Toezicht Effectenverkeer,

TRYBUNAŁ (druga izba),

w składzie: C. W. A. Timmermans, prezes izby, R. Silva de Lapuerta, R. Schintgen (sprawozdawca), P. Kūris i G. Arestis, sędziowie,

rzecznik generalny: D. Ruiz-Jarabo Colomer,

sekretarz: M.-F. Contet, główny administrator,

uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 30 września 2004 r.,

rozważywszy uwagi przedstawione:

– w imieniu Optiver BV, Optrix BV oraz Optra BV przez H. Speyarta oraz M. Scheelego, advocaten,

– w imieniu All Options International BV przez E. Kuijpersa oraz G. J. G. Boldermana, advocaten,

– w imieniu Robeco Obligatie DividendFunds NV i innych przez H. Speyarta oraz A. J. P. Tillemę, advocaten,

– w imieniu Stichting Autoriteit Financiële Markten, następcy prawnego Stichting Toezicht Effectenverkeer przez H. J. Sachsego, F. Leeflanga oraz T. van Wagensvelda, advocaten,

– w imieniu rządu niderlandzkiego przez S. Terstal oraz C. Wissels, działające w charakterze pełnomocników,

– w imieniu rządu Zjednoczonego Królestwa przez P. Ormond, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez J. Stratford, barrister,

– w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez. R. Lyala oraz W. Wilsa, działających w charakterze pełnomocników,

po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 9 listopada 2004 r.,

wydaje następujący

Wyrok

1 Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni dyrektywy Rady 69/335/EWG z dnia 17 lipca 1969 r. dotyczącej podatków pośrednich od gromadzenia kapitału (Dz.U. L 249, str. 25).

2 Wniosek ten został złożony w ramach sporów pomiędzy Optiver BV i 38 innymi spółkami (zwanymi dalej „Optiver i inni”), mającymi siedzibę w Niderlandach, podmiotami wykonującymi działalność w zakresie obrotu papierami wartościowymi, a Stichting Autoriteit Financiële Markten (zwaną dalej „AFM”), następcą prawnym Stichting Toezicht Effectenverkeer, dotyczących poboru opłaty na podstawie zysków brutto osiągniętych z wykonywanej przez te spółki działalności.

Ramy prawne

Uregulowania wspólnotowe

3 Dyrektywa 69/335, jak wynika to z jej motywu pierwszego, służy wspieraniu swobodnego przepływu kapitału, uważanego za jeden z istotnych warunków stworzenia unii gospodarczej o cechach podobnych do cech rynku krajowego.

4 Według motywu szóstego dyrektywy 69/335 dążenie do takiego celu zakłada w zakresie podatków od gromadzenia kapitału zniesienie obowiązujących do tej pory w państwach członkowskich podatków pośrednich i pobór w ich miejsce podatku w ramach wspólnego rynku tylko jednorazowo, a także identyczną wysokość tego podatku we wszystkich państwach członkowskich.

5 W myśl art. 4 ust. 1 dyrektywy 69/335:

„Podatkowi kapitałowemu podlegają następujące operacje:

a) utworzenie spółki kapitałowej;

b) przekształcenie spółki, przedsiębiorstwa, stowarzyszenia lub osoby prawnej, która nie jest spółką kapitałową, w spółkę kapitałową;

c) podwyższenie kapitału spółki kapitałowej poprzez wniesienie wkładów jakiegokolwiek rodzaju;

d) podwyższenie majątku spółki kapitałowej poprzez wniesienie wkładów jakiegokolwiek rodzaju, jednak nie w zamian za udział w kapitale lub majątku spółki, lecz za prawa tego samego rodzaju jak te, które posiadają członkowie […]

[…]”.

6 Artykuł 4 ust. 1 lit. e)–h) dyrektywy 69/335 stanowi, że podatkowi kapitałowemu podlega też przeniesienie rzeczywistego centrum zarządzania spółki kapitałowej lub jej statutowej siedziby z państwa trzeciego do państwa członkowskiego lub z jednego państwa członkowskiego do drugiego państwa członkowskiego.

7 Artykuł 4 ust. 2 dyrektywy 69/335 wymienia różne czynności, które podlegają podatkowi kapitałowemu.

8 Dyrektywa 69/335 przewiduje także, zgodnie ze swoim ostatnim motywem, zniesienie innych podatków pośrednich o takich samych cechach jak podatek kapitałowy lub opłata stemplowa (skarbowa), których utrzymanie może udaremnić cel przepisów przewidzianych w tej dyrektywie. Podatki te, których pobór jest zabroniony, są wymienione w art. 10 dyrektywy 69/335, w myśl którego:

„Oprócz podatku kapitałowego, państwa członkowskie nie naliczają żadnych podatków w odniesieniu do spółek, przedsiębiorstw, stowarzyszeń lub osób prawnych prowadzących działalność skierowaną na zysk w odniesieniu do:

a) operacji, o których mowa w art. 4;

b) wkładów, pożyczek lub świadczenia usług w ramach operacji, o których mowa w art. 4;

c) rejestracji lub jakiejkolwiek innych formalności wymaganych przed rozpoczęciem prowadzenia działalności gospodarczej, które mogą być wymagane od spółek, przedsiębiorstw, stowarzyszeń lub osób prawnych prowadzących działalność skierowaną na zysk ze względu na ich formę prawną”.

9 Artykuł 11 dyrektywy 69/335 stanowi:

„Państwa członkowskie nie pobierają żadnego podatku od:

a) tworzenia, emisji, dopuszczenia do notowania na giełdzie, wprowadzenia na rynek lub obrotu akcjami, obligacjami lub innymi papierami wartościowymi tego samego rodzaju, a także świadectwami udziałowymi, bez względu na osobę emitenta;

b) pożyczek, łącznie z obligacjami państwowymi, zaciągniętych poprzez emisję obligacji lub innych zbywalnych papierów wartościowych, bez względu na osobę emitenta, lub jakichkolwiek związanych z tym formalności, ani od tworzenia, emisji, dopuszczenia do notowania na giełdzie, wprowadzenia na rynek lub obrotu tymi obligacjami lub innymi zbywalnymi papierami”.

10 Artykuł 12 ust. 1 dyrektywy 69/335 brzmi następująco:

„Niezależnie od art. 10 i 11, państwa członkowskie mogą naliczać:

a) podatki od przeniesienia papierów wartościowych o stawce zryczałtowanej bądź nie;

[…]

e) podatki w formie opłat lub należności;

[…]”.

Uregulowania krajowe

11 Wet toezicht effectenverkeer 1995 (ustawa z 1995 r. w sprawie kontroli obrotu papierami wartościowymi) z dnia 16 listopada 1995 r. (Stbl. 1995, nr 574, zwana dalej „ustawą z 1995 r.”), reguluje nadzór nad transakcjami związanymi z papierami wartościowymi. Zgodnie z art. 1 ustawa ta dotyczy w szczególności działalności domów maklerskich oraz funduszy inwestycyjnych, nadając obydwóm kategoriom wspólne określenie „podmiotów wykonujących działalność w zakresie obrotu papierami wartościowymi”.

12 Artykuł 7 ust. 1 ustawy z 1995 r. stanowi, że zabrania się podmiotom nieposiadającym zezwolenia do działania w charakterze domów maklerskich lub funduszy inwestycyjnych oferowania lub świadczenia usług na lub z terytorium Niderlandów. Zgodnie z ust. 4 tego samego artykułu, zezwolenia takiego udziela minister van Financiën (minister ds. finansów), jeśli zostaną spełnione pewne wymogi jakościowe.

13 Artykuł 42 ustawy z 1995 r. stanowi:

„Minister lub osoba prawna, której powierzono obowiązki i udzielono praw na podstawie art. 40, może zgodnie z zasadami przyjętymi przez ministra obciążyć wydatkami poniesionymi przy wykonywaniu tych obowiązków lub korzystaniu z tych praw podmioty prowadzące giełdy papierów wartościowych, podmioty, które wyemitowały papiery wartościowe dopuszczone do notowania na jednej z giełd uprawnionych do działania na podstawie art. 22, podmioty wykonujące działalność w zakresie obrotu papierami wartościowymi, podmioty wnoszące o udzielenie zezwolenia, o którym mowa w art. 7 ust. 1 […]”.

14 Organem, któremu przekazano kompetencje na podstawie art. 40 ustawy z 1995 r., jest AFM. Kwota kosztów, którą może ona przenieść na podmioty posiadające zezwolenie, o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z 1995 r., jest ustalana w zależności od wielkości budżetu AFM.

15 Kwoty, do zapłaty których są zobowiązane podmioty wykonujące działalność w zakresie obrotu papierami wartościowymi, składają się, po pierwsze, z należności za wykonane na ich rzecz poszczególne usługi i, po drugie, z opłaty obliczonej w zależności od zysków brutto osiąganych przez te podmioty w trakcie roku obrotowego poprzedzającego rok, na podstawie którego ustalono wielkość budżetu AFM (zwanej dalej „opłatą”).

16 Artykuł 5 ust. 1 Regeling toezichtskosten Wet toezicht effectenverkeer 1995 (rozporządzenia w sprawie kosztów kontroli poniesionych w związku z ustawą z 1995 r. w sprawie kontroli obrotu papierami wartościowymi), zmienionego w 2000 r. (Stcrt. 2000, nr 137, str. 10) (zwanego dalej „rozporządzeniem”), stanowi, że:

„Domy maklerskie mające siedzibę w Niderlandach i posiadające zezwolenie, zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy, na wykonywanie działalności w takim charakterze, są corocznie obciążane kwotą ustaloną na podstawie widełek określonych w ust. 3, na podstawie dochodów osiągniętych przez podmioty wykonujące działalność w zakresie obrotu papierami wartościowymi w trakcie roku poprzedzającego rok, w którym ma obowiązywać budżet”.

17 Widełki te określa art. 5 ust. 3 rozporządzenia, przewidując skalę złożoną z dziesięciu przedziałów.

18 Z uzasadnienia rozporządzenia wynika, że przez „dochody” rozumiane są zyski brutto osiągnięte w ramach wykonywania zwykłej działalności z zastrzeżeniem, że wynikają one z działalności, o której mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z 1995 r. Dochody te mogą być w szczególności uzyskane z prowizji lub kurtażu za świadczenie usług związanych z obrotem papierami wartościowymi, z operacji netto, z prowizji za realizację zleceń, z doradztwa inwestycyjnego, z transakcji typu „repo”, z zysków z różnic kursów giełdowych związanych z obrotem papierami wartościowymi, z emisji i gwarancji emisji, z depozytu papierów wartościowych oraz prowadzenia rachunków papierów wartościowych, operacji typu „clearing” oraz „settlement”, a także z dochodów z pochodzących regulacji rynku.

19 Artykuł 3 Vaststellingsregeling bedragen Regeling toezichtskosten Wet toezicht effectenverkeer 1995 voor 2000 (zarządzenia wykonawczego ustalającego, na podstawie rozporządzenia w sprawie kosztów kontroli poniesionych w związku z ustawą z 1995 r. w sprawie kontroli obrotu papierami wartościowymi, kwoty na rok 2000, Stcrt. 2000, nr 137, str. 9) ustala przewidziane w art. 5 ust. 1 rozporządzenia kwoty.

Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne

20 Optiver i inni otrzymali zezwolenie na dokonywanie operacji związanych z papierami wartościowymi, o których mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z 1995 r.

21 Decyzjami z dnia 15 sierpnia 2000 r. AFM obciążyła skarżące w postępowaniu przed sądem krajowym opłatą obliczoną na podstawie od dochodów uzyskanych przez nie z papierów wartościowych za rok obrotowy kończący się w dniu 31 grudnia 2000 r.

22 Oceniając, że opłata ta jest sprzeczna z dyrektywą 69/335, Optiver i inni wnieśli odwołania od tych decyzji. Ponieważ odwołania te zostały oddalone, skarżące zaskarżyły to rozstrzygnięcie do Rechtbank te Rotterdam, podnosząc, że opłata ta, nakładana w związku z wprowadzaniem na rynek papierów wartościowych i obrotem nimi, jest niezgodna z art. 11 dyrektywy 69/335.

23 AFM twierdzi, że opłata ta nie jest podatkiem od obrotu papierami wartościowymi, lecz ma za przedmiot dochody uzyskane z transakcji dotyczących papierów wartościowych. AFM podnosi pomocniczo, że opłata taka mieści się w jednym z odstępstw przewidzianych przez art. 12 ust. 1 lit. a) i e) dyrektywy 69/335.

24 Mając na uwadze, że rozstrzygnięcie zawisłego przed sądem sporu wymaga dokonania wykładni dyrektywy 69/335, Rechtbank te Rotterdam odroczył rozpoznanie sprawy i skierował do Trybunału następujące pytanie prejudycjalne:

„Czy pobór opłaty od podmiotów wykonujących działalność w zakresie obrotu papierami wartościowymi z tytułu zysków brutto osiąganych z działalności związanej z […] papierami wartościowymi jest sprzeczny z dyrektywą [69/335], a w szczególności z jej art. 11 i art. 12?”.

W przedmiocie pytania prejudycjalnego

25 Poprzez swoje pytanie sąd krajowy zmierza w rzeczywistości do ustalenia, czy dyrektywa powinna być interpretowana w taki sposób, że sprzeczny z nią jest pobór od podmiotów wykonujących działalność w zakresie obrotu papierami wartościowymi opłaty, takiej jak będąca przedmiotem postępowania przed sądem krajowym, od zysków brutto osiąganych z działalności związanej z papierami wartościowymi.

26 Aby odpowiedzieć właściwie na to pytanie, należy ustalić, czy opłata ta należy do zakresu stosowania dyrektywy 69/335.

27 Należy tu przypomnieć, że z dyrektywy 69/335 wynika, że służy ona zniesieniu podatków bezpośrednich, odmiennych od podatku kapitałowego, lecz mających te same cechy charakterystyczne, a mianowicie podatków od transakcji określonych w tej dyrektywie.

28 Jeśli chodzi o kwalifikację opłaty, takiej jak rozpatrywana w postępowaniu przed sądem krajowym, to należy stwierdzić, że na podstawie ustawodawstwa niderlandzkiego domy maklerskie i fundusze inwestycyjne powinny, celem oferowania swoich usług w Niderlandach, obowiązkowo posiadać w tym kraju zezwolenie.

29 Zgodnie z przepisami ustawy z 1995 r. wykonywanie uprawnienia ministra finansów do nadzoru nad operacjami związanymi z papierami wartościowymi zostało powierzone AFM. Jest ona upoważniona do przenoszenia kosztów swojego funkcjonowania między innymi na podmioty wykonujące działalność w zakresie obrotu papierami wartościowymi, w szczególności poprzez pobór od nich obliczanej corocznie według ustalonych w rozporządzeniu progów opłaty zależnej od zysków brutto osiąganych przez podmioty wykonujące działalność w zakresie obrotu papierami wartościowymi w trakcie roku obrotowego poprzedzającego rok, na podstawie którego ustala się wielkość budżetu AFM.

30 Wynika z tego, że opłata taka, należna na podstawie wprowadzonej przez państwo normy prawnej, jest płacona przez podmioty prywatne podmiotowi pełniącemu zadania publiczne celem finansowania jego działalności.

31 Jak to słusznie podniosła Komisja, o ile jest prawdą, że ze względu na przywołane cechy nie można twierdzić, że ta opłata nie jest podatkiem, o tyle jednak nie stanowi ona opodatkowania zabronionego przez dyrektywę 69/335, jako że nie należy ona do zakresu jej stosowania.

32 Po pierwsze, powstanie obowiązku jej zapłaty nie wynika w rzeczywistości z dokonania określonej transakcji, takiej jak te wskazane w art. 4, art. 10 i art. 11 dyrektywy 69/335, ale z wykonywania pozostającej w ogólnym związku z papierami wartościowymi działalności o szerokim zakresie.

33 Po drugie, ponieważ podstawę wymiaru opłaty stanowią zyski brutto osiągane ze zróżnicowanych działań przez podmioty wykonujące działalność w zakresie obrotu papierami wartościowymi, opłata ta jest bliższa bezpośredniemu podatkowi dochodowemu, a zatem należy do kategorii podatków, której nie obejmuje dyrektywa 69/335 (zob. w szczególności wyrok z dnia 26 września 1996 r. w sprawie C‑287/94 Frederiksen, Rec. str. I‑4581, pkt 21, oraz wyrok z dnia 18 stycznia 2001 r. w sprawie C‑113/99 P. P. Handelsgesellschaft, Rec. str. I‑471, pkt 24 i 27).

34 W tych okolicznościach należy stwierdzić, że opłata, taka jak rozpatrywana w postępowaniu przed sądem krajowym, nie należy do zakresu stosowania dyrektywy 69/335 a zatem nie stanowi podatku zabronionego w rozumieniu tej dyrektywy.

35 Na przedłożone pytanie należy zatem odpowiedzieć, że dyrektywę 69/335 należy interpretować w ten sposób, że nie sprzeciwia się ona poborowi od podmiotów wykonujących działalność w zakresie obrotu papierami wartościowymi opłaty, takiej jak ta rozpatrywana w postępowaniu przed sądem krajowym, od zysków brutto osiąganych z działalności związanej z obrotem papierami wartościowymi.

W przedmiocie kosztów

36 Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:

Dyrektywę Rady 69/335/EWG z dnia 17 lipca 1969 r. dotyczącą podatków pośrednich od gromadzenia kapitału należy interpretować w ten sposób, że nie sprzeciwia się ona poborowi od podmiotów wykonujących działalność w zakresie obrotu papierami wartościowymi opłaty, takiej jak ta rozpatrywana w postępowaniu przed sądem krajowym, od zysków brutto osiąganych z działalności związanej z obrotem papierami wartościowymi.

Podpisy