Sprawa T‑197/06

FMC Corp.

przeciwko

Komisji Europejskiej

Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Nadtlenek wodoru i nadboran sodu – Decyzja stwierdzająca naruszenie art. 81 WE – Możliwość przypisania zachowania noszącego znamiona naruszenia – Prawo do obrony – Obowiązek uzasadnienia

Streszczenie wyroku

1. Akty instytucji – Uzasadnienie – Obowiązek – Zakres – Decyzja w przedmiocie zastosowania reguł konkurencji

(art. 81 WE, 253 WE)

2. Konkurencja – Reguły wspólnotowe – Naruszenia – Przypisanie – Spółka dominująca i spółki zależne – Jednostka gospodarcza – Kryteria oceny

(art. 81 WE)

3. Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Dowód – Oświadczenia pracowników przedsiębiorstwa złożone wyłącznie w jego interesie

(art. 81 WE)

4. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Poszanowanie prawa do obrony – Dostęp do akt – Zakres – Nieprzekazanie materiału dowodowego przywołanego przez Komisję tytułem potwierdzenia odpowiedzialności przedsiębiorstwa – Wpływ na zgodność z prawem stwierdzenia odpowiedzialności – Brak

(art. 81 ust.1 WE)

1. Jeżeli decyzja w przedmiocie zastosowania art. 81 WE dotyczy wielu adresatów i stwarza problem możliwości przypisania naruszenia, musi ona zawierać wystarczające uzasadnienie względem każdego z adresatów, w szczególności względem tych spośród nich, którzy zgodnie z tą decyzją ponoszą odpowiedzialność za to naruszenie. Zatem w zakresie dotyczącym spółki dominującej uznanej za odpowiedzialną za noszące znamiona naruszenia zachowanie jej spółki zależnej taka decyzja powinna przedstawiać szczegółowo powody mogące uzasadniać możliwość przypisania naruszenia tej spółce.

Niemniej jednak Komisja nie musi zajmować stanowiska wobec wszystkich argumentów zainteresowanych stron, lecz wystarczy, że przedstawi fakty i względy prawne o zasadniczym znaczeniu dla decyzji.

(por. pkt 45, 59)

2. Zachowanie spółki zależnej można przypisać spółce dominującej między innymi w przypadku, gdy mimo posiadania odrębnej podmiotowości prawnej spółka zależna nie określa w sposób samodzielny swojego zachowania rynkowego, lecz stosuje zasadniczo instrukcje dawane jej przez spółkę dominującą, w szczególności z uwzględnieniem więzów ekonomicznych, organizacyjnych i prawnych łączących te dwa podmioty prawa. W tego rodzaju sytuacji spółka dominująca i jej spółka zależna są bowiem częścią tej samej jednostki gospodarczej, a tym samym – tworzą jedno przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 81 WE.

W szczególnym przypadku, gdy spółka dominująca posiada 100% kapitału swej spółki zależnej, która popełniła naruszenie reguł konkurencji Unii, po pierwsze, ta spółka dominująca może wywierać decydujący wpływ na zachowanie swej spółki zależnej, i po drugie, istnieje domniemanie, że spółka dominująca rzeczywiście wywiera taki decydujący wpływ na swą spółkę zależną.

W tych okolicznościach wystarczy, że Komisja wykaże, iż cały kapitał spółki zależnej znajduje się w posiadaniu spółki dominującej, aby przyjąć, że ta ostatnia wywiera decydujący wpływ na politykę handlową swej spółki zależnej. Komisja będzie w konsekwencji mogła uznać spółkę dominującą za odpowiedzialną za dane naruszenie, chyba że spółka dominująca, na której spoczywa ciężar obalenia domniemania, przedstawi wystarczające dowody mogące wykazać, iż jej spółka zależna działa na rynku w sposób samodzielny. W tym względzie sam początek dowodu nie może wystarczyć, aby obalić omawiane domniemanie.

Zatem jeśli spółka dominująca przedstawi materiał dowodowy wykazujący samodzielność jej spółki zależnej, wykazując, że ta ostatnia co do zasady nie stosowała wytycznych udzielanych przez spółkę dominującą i wobec tego zachowywała się na rynku w sposób niezależny, Komisja nie może przypisać jej zachowania spółki zależnej, chyba że obali ów dowód przeciwny.

W celu oceny tego, czy spółka zależna określa swoje zachowanie na rynku w sposób samodzielny, należy uwzględnić wszystkie istotne okoliczności dotyczące powiązań gospodarczych, organizacyjnych i prawnych wiążących tę spółkę zależną ze spółką dominującą, które mogą różnić się w poszczególnych przypadkach, a których przez to nie można wymienić w sposób wyczerpujący. W szczególności nie należy ograniczać tej oceny wyłącznie do okoliczności odnoszących się do sensu stricto polityki handlowej spółki zależnej, takich jak strategia dystrybucyjna lub cenowa. W szczególności domniemanie dotyczące wywierania decydującego wpływu nie może zostać obalone przez samo wykazanie, że to spółka zależna zarządza tymi szczególnymi aspektami swojej polityki handlowej, nie otrzymując żadnych wytycznych w tym zakresie Wynika z tego, że samodzielność spółki zależnej nie może zostać ustalona poprzez samo wykazanie, iż w sposób samodzielny zarządza ona szczególnymi aspektami swojej polityki dotyczącej wprowadzania do obrotu produktów, których dotyczy naruszenie Podobnie skoro samodzielność spółki zależnej nie jest oceniana wyłącznie na podstawie kwestii zarządzania operacyjnego, to okoliczność, iż spółka zależna nigdy nie wprowadziła na rzecz spółki dominującej specjalnej polityki informacyjnej na danym rynku, nie wystarcza, aby wykazać jej samodzielność.

Ponadto okoliczność, że przedmiot działalności spółki dominującej pozwala stwierdzić, że stanowiła ona spółkę holdingową, której zadaniem było, zgodnie ze statutem, zarządzanie udziałami w kapitale innych spółek, sam w sobie nie wystarcza, aby obalić omawiane domniemanie.

Niewystępowanie tych samych osób wśród personelu spółek zaangażowanego w operacyjne zarządzanie przedsiębiorstwem nie może również świadczyć o samodzielności jego spółki zależnej, ponieważ ocena tej samodzielności nie dotyczy wyłącznie polityki handlowej sensu stricto przedsiębiorstwa.

Natomiast okoliczność, iż w skład zarządów odnośnych spółek wchodziły te same osoby, stanowi istotną poszlakę świadczącą o braku samodzielności spółki zależnej. Podobnie jest w przypadku bezpośredniego udziału jednej z odnośnych osób w niezgodnych z prawem kontaktach. Udział członka personelu spółki dominującej w spotkaniach mających znamiona zmowy może bowiem stanowić element świadczący o tym, że była ona świadoma uczestnictwa swojej spółki zależnej w naruszeniu, a zatem o tym, że w sposób aktywny była ona zaangażowana w działania o charakterze antykonkurencyjnym, wobec czego element ten może, a fortiori, zostać uznany za poszlakę świadczącą o jej decydującym wpływie na spółkę zależną

(por. pkt 96–100, 104–106, 108, 109, 117, 118, 130, 143, 145)

3. W dziedzinie konkurencji przyznawanie w konkretnych przypadkach znacznej wartości dowodowej oświadczeniom składanym w ramach wniosku o złagodzenie sankcji wynika ze stwierdzenia, że chodzi o przyznanie się do popełnienia naruszenia, a zatem, co do zasady, o oświadczenia sprzeczne z interesem oświadczającego. W konsekwencji w sytuacji, gdy oświadczenia pracowników przedsiębiorstwa zostały złożone wyłącznie w jego interesie, nie można im przypisać szczególnie wysokiej wartości dowodowej, porównywalnej do wartości określonych oświadczeń złożonych przez przedsiębiorstwa, które złożyły wniosek o złagodzenie sankcji, ponieważ oświadczenia te nie wpisują się w ten sam kontekst co wniosek o złagodzenie sankcji.

(por. pkt 156, 157)





Ponieważ podczas postępowania administracyjnego w sprawie naruszenia reguł konkurencji strona skarżąca nie miała możliwości ustosunkować się do materiału przywołanego przez Komisję na poparcie stwierdzenia dotyczącego jej solidarnej odpowiedzialności, materiał ten nie może zostać dopuszczony jako środek dowodowy. Co się jednak tyczy naruszenia prawa do obrony, skarżąca zobowiązana jest jeszcze wykazać, że wnioski, do jakich doszła Komisja w wydanej decyzji, byłyby inne, gdyby materiał, który nie został przedstawiony skarżącej, musiał zostać odrzucony.

Jeśli chodzi o elementy przywołane przez Komisję jedynie tytułem potwierdzenia, okoliczność, iż nie mogą one zostać dopuszczone jako środki dowodowe, nie wpływa na zgodność z prawem stwierdzenia odpowiedzialności skarżącej, zważywszy, że odpowiedzialność ta w dostatecznym pod względem prawnym stopniu wynika z pozostałych rozważań zawartych w decyzji Komisji.

(por. pkt 162–166)

WYROK SĄDU (szósta izba w składzie powiększonym)

z dnia 16 czerwca 2011 r.( )

Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Nadtlenek wodoru i nadboran sodu – Decyzja stwierdzająca naruszenie art. 81 WE – Możliwość przypisania zachowania noszącego znamiona naruszenia – Prawo do obrony – Obowiązek uzasadnienia

W sprawie T‑197/06

FMC Corp., z siedzibą w Filadelfii, Pensylwania (Stany Zjednoczone), reprezentowana przez C. Stanbrooka, QC, i adwokata Y. Virvilisa,

strona skarżąca,

przeciwko

Komisji Europejskiej, reprezentowanej początkowo przez F. Arbaulta, a następnie przez V. Di Bucciego, V. Bottkę oraz X. Lewisa, działających w charakterze pełnomocników, wspieranych przez M. Gray, barrister,

strona pozwana,

mającej za przedmiot, tytułem żądania głównego, wniosek o stwierdzenie częściowej nieważności decyzji Komisji C (2006) 1766 wersja ostateczna z dnia 3 maja 2006 r. dotyczącej postępowania na mocy art. 81 [WE] i art. 53 porozumienia o EOG (sprawa COMP/F/38.620 – Nadtlenek wodoru i nadboran sodu) w zakresie dotyczącym skarżącej oraz – tytułem żądania ewentualnego – wniosek o obniżenie kwoty grzywny,

SĄD (szósta izba w składzie powiększonym),

w składzie: V. Vadapalas (sprawozdawca), pełniący obowiązki prezesa, A. Dittrich i L. Truchot, sędziowie,

sekretarz: M.J. Palacio González, główny administrator,

uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 19 maja 2010 r.,

wydaje następujący

Wyrok

Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu

1 Skarżąca, FMC Corp., jest spółką mającą siedzibę w Stanach Zjednoczonych, która, za pośrednictwem FMC Chemicals Netherlands BV, dawniej FMC Chemical Holding BV, kontroluje 100% kapitału spółki prawa hiszpańskiego FMC Foret SA. Ta ostatnia w okresie zaistnienia okoliczności faktycznych niniejszej sprawy wprowadzała do obrotu nadtlenek wodoru (zwany dalej „NW”) i nadboran sodu (zwany dalej „NBS”).

2 W listopadzie 2002 r. Degussa AG powiadomiła Komisję Wspólnot Europejskich o istnieniu kartelu na rynkach NW i NBS oraz wystąpiła o zastosowanie komunikatu Komisji w sprawie zwolnienia z grzywien oraz zmniejszania grzywien w przypadkach karteli (Dz.U. 2002, C 45, s. 3).

3 Degussa przedstawiła Komisji konkretne dowody, które umożliwiły tej ostatniej przeprowadzenie w dniach 25 i 26 marca 2003 r. kontroli w lokalach szeregu przedsiębiorstw.

4 W dniu 26 stycznia 2005 r. Komisja wysłała pismo w sprawie przedstawienia zarzutów do skarżącej i do pozostałych przedsiębiorstw, których ono dotyczyło.

5 W następstwie przesłuchania tych przedsiębiorstw Komisja wydała decyzję C (2006) 1766 wersja ostateczna z dnia 3 maja 2006 r. dotyczącą postępowania na mocy art. 81 [WE] i art. 53 porozumienia o EOG w sprawie przeciwko Akzo Nobel NV, Akzo Nobel Chemicals Holding AB, EKA Chemicals AB, Degussa, Edison SpA, skarżącej, FMC Foret, Kemira OyJ, Air Liquide SA, Chemoxal SA, SNIA SpA, Caffaro Srl, Solvay SA, Solvay Solexis SpA, Total SA, Elf Aquitaine SA i Arkema SA (sprawa COMP/F/38.620 – Nadtlenek wodoru i nadboran sodu) (zwaną dalej „zaskarżoną decyzją”), której streszczenie zostało opublikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej z dnia 13 grudnia 2006 r. (Dz.U. L 353, s. 54). Decyzja ta została doręczona skarżącej pismem z dnia 8 maja 2006 r.

Zaskarżona decyzja

6 Komisja stwierdziła w tej decyzji, że przedsiębiorstwa będące jej adresatami uczestniczyły w jednolitym i ciągłym naruszeniu art. 81 ust. 1 WE oraz art. 53 ust. 1 Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG) mającym za przedmiot NW i produkowany przy jego wykorzystaniu NBS (motyw 2 zaskarżonej decyzji).

7 Stwierdzone naruszenie polegało głównie na wymianie między konkurentami informacji istotnych z handlowego punktu widzenia oraz poufnych informacji dotyczących rynku i przedsiębiorstw, na ograniczaniu i kontrolowaniu produkcji oraz potencjalnych i faktycznych zdolności produkcyjnych, na podziale udziałów w rynku i klientów, a także na ustalaniu i monitorowaniu przestrzegania docelowych cen.

8 Skarżąca została uznana za odpowiedzialną za naruszenie solidarnie z FMC Foret (motywy 389–395 zaskarżonej decyzji).

9 W celu obliczenia kwoty grzywien Komisja zastosowała metodę określoną w wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 [EWWiS] (Dz.U. 1998, C 9, s. 3, zwanych dalej „wytycznymi”).

10 Kwotę podstawową grzywien Komisja określiła na podstawie wagi i czasu trwania naruszenia, które zostało uznane za bardzo poważne (motyw 457 zaskarżonej decyzji).

11 W ramach zróżnicowanego traktowania skarżąca i FMC Foret zostały zaliczone do trzeciej, przedostatniej kategorii, odpowiadającej kwocie wyjściowej w wysokości 20 mln EUR (motywy 460–462 zaskarżonej decyzji)

12 Ze względu na to, że według Komisji skarżąca i FMC Foret uczestniczyły w naruszeniu od dnia 29 maja 1997 r. do dnia 13 grudnia 1999 r., to znaczy przez dwa lata i siedem miesięcy, kwota wyjściowa nałożonej na nie grzywny została zwiększona o 25% (motyw 467 zaskarżonej decyzji).

13 W odniesieniu do skarżącej nie została uwzględniona żadna okoliczność łagodząca ani obciążająca.

14 Artykuł 1 lit. f) zaskarżonej decyzji stanowi, że skarżąca naruszyła art. 81 ust. 1 WE oraz art. 53 porozumienia EOG, uczestnicząc w będącym przedmiotem tej decyzji naruszeniu w okresie od dnia 29 maja 1997 r. do dnia 13 grudnia 1999 r.

15 W art. 2 lit. d) zaskarżonej decyzji Komisja nałożyła na skarżącą, solidarnie z FMC Foret, grzywnę w kwocie 25 mln EUR.

Przebieg postępowania i żądania stron

16 Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 18 lipca 2006 r. skarżąca wniosła niniejszą skargę.

17 Ponieważ skład izb Sądu został zmieniony i sędzia sprawozdawca został przydzielony do szóstej izby, po wysłuchaniu stron niniejszą sprawę przydzielono szóstej izbie w składzie powiększonym.

18 Ze względu na to, że jeden z członków izby nie mógł uczestniczyć w posiedzeniu, zgodnie z art. 32 § 3 regulaminu postępowania przed Sądem jego prezes wyznaczył innego sędziego w celu uzupełnienia składu izby.

19 Na podstawie sprawozdania sędziego sprawozdawcy Sąd postanowił otworzyć procedurę ustną. Na rozprawie w dniu 19 maja 2010 r. wysłuchane zostały wystąpienia stron i ich odpowiedzi na pytania Sądu.

20 Jako że jeden członek izby nie mógł uczestniczyć w obradach, zgodnie z art. 32 regulaminu sędzia najmłodszy rangą w rozumieniu art. 6 regulaminu w konsekwencji nie uczestniczył w naradzie i obrady Sądu były kontynuowane przez trzech sędziów, których podpisy widnieją pod niniejszym wyrokiem.

21 Skarżąca wnosi do Sądu o:

– stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w części, która jej dotyczy;

– tytułem ewentualnym – obniżenie kwoty nałożonej na nią grzywny;

– obciążenie Komisji kosztami postępowania.

22 Komisja wnosi do Sądu o:

– oddalenie skargi;

– obciążenie skarżącej kosztami postępowania.

Co do prawa

W przedmiocie żądania stwierdzenia nieważności

23 Na poparcie żądania stwierdzenia nieważności skarżąca podnosi dwa zarzuty, dotyczące, po pierwsze, naruszenia obowiązku uzasadnienia i po drugie, naruszeń prawa i błędów w ocenie, którymi jest obciążone stwierdzenie jej odpowiedzialności za rozważane naruszenie.

W przedmiocie zarzutu pierwszego, dotyczącego naruszenia obowiązku uzasadnienia

– Argumenty stron

24 Skarżąca podnosi, że w przypadku decyzji stwierdzającej odpowiedzialność danej spółki za działania innej spółki, w szczególności na podstawie domniemania dotyczącego kontroli kapitałowej spółki zależnej przez spółkę dominującą, uzasadnienie powinno być wyjątkowo wyczerpujące.

25 Według niej Komisja nie powinna była zatem ograniczyć się do wzmiankowania domniemania, lecz miała obowiązek przedstawić stosowne uzasadnienie, które wyjaśniałoby, dlaczego domniemanie to nie zostało obalone przez przeciwne argumenty i dowody podniesione przez skarżącą.

26 Tymczasem motywy przedstawione w tym zakresie przez Komisję w zaskarżonej decyzji są „nieadekwatne pod względem formalnym” i nie spełniają wymagań określonych w art. 253 WE.

27 Powołując się na związki pomiędzy zainteresowanymi spółkami wynikające z funkcji sprawowanych przez trzy osoby w przedsiębiorstwach skarżącej, FMC Foret i FMC Chemical Holding (motywy 391 i 394 zaskarżonej decyzji), Komisja nie wyjaśniła, w jaki sposób okoliczności te obalały argumenty przeciwne podniesione przez skarżącą.

28 Ponadto skarżąca wskazuje, że przedstawiła argumenty zmierzające do podważenia okoliczności opisanych w motywie 391 zaskarżonej decyzji. W motywie 394 zaskarżonej decyzji Komisja ograniczyła się do nieuwzględnienia tych argumentów, bez wyjaśnienia jego powodów.

29 Komisja wymieniła jedynie dowody podniesione przez obie strony, nie przedstawiła jednak rozumowania, które doprowadziło ją do stwierdzenia, że omawiane domniemanie nie zostało obalone przez skarżącą.

30 Ponadto argumenty przedstawione przez Komisję w motywie 394 zaskarżonej decyzji nie wystarczają zdaniem skarżącej, aby stwierdzić jej solidarną odpowiedzialność.

31 Po pierwsze, skarżąca powołała się na istnienie oddzielnych struktur organizacyjnych, zamierzając wykazać, że spółka dominująca i jej spółka zależna w dziedzinach działalności związanych z naruszeniem postępowały w sposób niezależny. Natomiast Komisja nie wyjaśniła, dlaczego w niniejszym przypadku element ten nie był wystarczający, aby obalić rozważane domniemanie.

32 Po drugie, skarżąca przedstawiła oświadczenia swoich pracowników, zgodnie z którymi FMC Foret prowadziła swoją działalność w sposób niezależny. Sama Komisja w motywie 394 zaskarżonej decyzji przyznała, że oświadczenia te stanowiły dowód niezależności FMC Foret. Zaskarżona decyzji nie zawiera natomiast żadnego argumentu przemawiającego za ich pominięciem.

33 Po trzecie, twierdzenie Komisji, że skarżąca również była zaangażowana w produkcję NW i NBS (motyw 394 zaskarżonej decyzji) jest według tej ostatniej po pierwsze nieścisłe, a po drugie niewystarczające, aby uznać, że wywierała ona decydujący wpływ na FMC Foret. Sam fakt, że spółki wytwarzają ten sam produkt, nie oznacza przyjęcia przez nie wspólnej polityki handlowej. Skarżąca twierdzi ponadto, że przedstawiła dowód przeciwny, który nie został podważony przez Komisję, dotyczący odrębnego charakteru geograficznego rynków, różnej lokalizacji zakładów produkcyjnych, historycznej ewolucji działalności handlowej i profilu konsumentów.

34 Po czwarte, stwierdzenie Komisji, zgodnie z którym FMC Foret jest europejską spółką zależną skarżącej (motyw 394 zaskarżonej decyzji) zdaniem tej ostatniej nie wnosi nic nowego w odniesieniu do okoliczności, że chodzi o spółkę zależną kontrolowaną w 100%. Dowody przedstawione przez skarżącą wykazują w jej przekonaniu, że nie było ani konsultacji, ani współpracy w zakresie działalności spółek dotyczącej NW.

35 Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zdaniem skarżącej nie tylko jest „nieadekwatne”, lecz ponadto nie zawiera żadnego wyjaśnienia odnoszącego się do nieuwzględnienia przedstawionych przez nią dowodów. Choć później, w odpowiedzi na skargę, Komisja stwierdziła, że dowody te nie były wystarczające, aby obalić przedmiotowe domniemanie, twierdzenie to nie zostało zawarte w zaskarżonej decyzji.

36 W odniesieniu do elementów przywołanych przez Komisję w motywie 391 zaskarżonej decyzji skarżąca w szczególności wskazała, że choć jeden z pracowników FMC Foret, A.B., został powołany na stanowisko wiceprezesa spółki, nie chodziło jednak o stanowisko kierownicze, gdyż jego obowiązki w strukturach skarżącej i FMC Foret miały charakter czysto administracyjny. Skarżąca twierdzi, że zadaniem A.B. był wyłącznie nadzór nad handlową i globalną strategią przedsiębiorstwa i nie był on związany z bieżącym nim zarządzaniem. Podobnie okoliczność, że dwie inne osoby były, w ograniczonych okresach, dyrektorami zarówno FMC Foret jak i FMC Chemical Holding, pozbawiona jest znaczenia, ponieważ wyłącznym celem tej ostatniej spółki było posiadanie udziałów, nie zaś wykonywanie jakiejkolwiek działalności handlowej.

37 Skarżąca uważa, że poprzez przedstawienie tego dowodu przeciwnego dokonała przeniesienia ciężaru dowodu na Komisję. Natomiast zaskarżona decyzja nie zawiera żadnego uzasadnienia nieuwzględnienia tych argumentów.

38 Zdaniem skarżącej należy odrzucić uzasadnienie, po raz pierwszy przedstawione przez Komisję przed Sądem, zgodnie z którym powierzona A.B. odpowiedzialność za nadzorowanie handlowej i globalnej strategii spółki zależnej potwierdza wywieranie rzeczywistego wpływu. W każdym razie to nowe uzasadnienie odnosi się według skarżącej wyłącznie do jej teoretycznej zdolności do sprawowania decydującej kontroli nad FMC Foret, podczas gdy podnoszony przez nią argument dotyczył tego, że osoba, o której mowa, A.B., w rzeczywistości nie sprawowała decydującej kontroli nad codziennymi działaniami ani nad zagadnieniami dotyczącymi zarzucanego naruszenia.

39 Kwestia decydującego wpływu powinna według skarżącej zostać zbadana w odniesieniu do działalności dotyczącej naruszenia. Brak uczestnictwa w działaniach z zakresu codziennego zarządzania wskazuje jej zdaniem, że w odniesieniu do takiej działalności decydujący wpływ nie był wywierany. Zatem zwykła odpowiedzialność pracownika, którego zadaniem jest nadzór nad handlową i globalną strategią przedsiębiorstwa, nie wystarcza, aby stwierdzić rzeczywiste wywieranie decydującego wpływu.

40 Zdaniem skarżącej A.B., jako prezes-dyrektor generalny (PDG) spółki zależnej, niekoniecznie musiał uczestniczyć w bieżącym nią zarządzaniu. W niniejszym przypadku z informacji przedstawionych przez skarżącą jasno wynika, że jego zadaniem było po prostu nadzorowanie handlowej i globalnej strategii przedsiębiorstwa. Nieistotne jest również stanowisko członka zarządu FMC Chemical Holding – W.B., ponieważ jedynym celem tej spółki było posiadanie udziałów FMC Foret. Jeden z dyrektorów FMC Chemical Holding, G.W., nie był pracownikiem skarżącej.

41 Według skarżącej w przypadku, gdy decyzja stwierdzająca naruszenie oparta jest na istnieniu stosunku kontroli jednego przedsiębiorstwa wobec drugiego, Komisja ma obowiązek przedstawienia rozumowania umożliwiającego stwierdzenie istnienia takiej kontroli. W niniejszej sprawie Komisja nie spełniła tego wymogu, gdyż powtórzyła jedynie stanowisko wyrażone w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów, bez wyjaśnienia, dlaczego nie uwzględniła dowodów przeciwnych przedstawionych przez skarżącą.

42 Komisja nie zgadza się z argumentami skarżącej.

– Ocena Sądu

43 W ramach zarzutu pierwszego skarżąca podnosi, że w zaskarżonej decyzji Komisja nie przedstawiła dostatecznego uzasadnienia w odniesieniu do odpowiedzialności skarżącej za naruszenie, którego decyzja ta dotyczy, a w szczególności że nie wyjaśniła powodów nieuwzględnienia elementów przedstawionych w celu obalenia domniemania wynikającego z faktu, iż skarżąca posiadała całość kapitału spółki zależnej, która uczestniczyła w naruszeniu.

44 Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem uzasadnienie, jakiego wymaga art. 253 WE, powinno być dostosowane do charakteru rozpatrywanego aktu i przedstawiać w sposób jasny i jednoznaczny rozumowanie instytucji, która wydała akt, pozwalając zainteresowanym poznać podstawy podjętej decyzji, a właściwemu sądowi dokonać jej kontroli. Nie ma wymogu, by uzasadnienie wyszczególniało wszystkie istotne elementy faktyczne i prawne, ponieważ ocena, czy uzasadnienie aktu spełnia wymogi art. 253 WE, winna opierać się nie tylko na jego brzmieniu, ale także uwzględniać okoliczności jego wydania, jak również całość przepisów prawa regulującego daną dziedzinę (zob. wyrok Trybunału z dnia 2 kwietnia 1998 r. w sprawie C‑367/95 P Komisja przeciwko Sytraval i Brink’s France, Rec. s. I‑1719, pkt 63 i przytoczone tam orzecznictwo).

45 Jeżeli, jak w niniejszym przypadku, decyzja w przedmiocie zastosowania art. 81 WE dotyczy wielu adresatów i stwarza problem możliwości przypisania naruszenia, musi ona zawierać wystarczające uzasadnienie względem każdego z adresatów, w szczególności względem tych spośród nich, którzy zgodnie z tą decyzją ponoszą odpowiedzialność za to naruszenie. Zatem w zakresie dotyczącym spółki dominującej uznanej za odpowiedzialną za noszące znamiona naruszenia zachowanie jej spółki zależnej taka decyzja powinna przedstawiać szczegółowo powody mogące uzasadniać możliwość przypisania naruszenia tej spółce (zob. podobnie wyrok Sądu z dnia 14 maja 1998 r. w sprawie T‑327/94 SCA Holding przeciwko Komisji, Rec. s. II‑1373, pkt 78–80).

46 W niniejszym przypadku w motywach 370–379 zaskarżonej decyzji Komisja, opierając się na orzecznictwie Unii, streściła zasady, które zamierzała zastosować w celu określenia adresatów zaskarżonej decyzji.

47 Przypomniała w szczególności, że spółka dominująca może zostać uznana za odpowiedzialną za niezgodne z prawem zachowanie jej spółki zależnej, w zakresie w jakim ta spółka zależna nie określa w sposób samodzielny swojego zachowania na rynku. Komisja wyjaśniła, że mogła słusznie domniemywać, że kontrolowana w 100% spółka zależna stosuje zasadniczo instrukcje dawane jej przez spółkę dominującą, przy czym ta spółka dominująca może obalić to domniemanie poprzez przedstawienie dowodu przeciwnego (motyw 374 zaskarżonej decyzji).

48 Co się tyczy uznania odpowiedzialności skarżącej za omawiane naruszenie, Komisja wskazała, że w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów wyciągnęła ten wniosek z faktu, iż FMC Foret była spółką zależną kontrolowaną w 100%, choć pośrednio, przez skarżącą (motyw 390 zaskarżonej decyzji).

49 Komisja dodaje, że we wspomnianym piśmie oparła się również na okoliczności, iż pewne kierownicze stanowiska w odnośnych spółkach były zajmowane przez te same osoby, co wynika z funkcji pełnionych przez A.B., W.B. i G.W. Co więcej, wskazała ona rolę A.B., który był jednocześnie prezesem-dyrektorem generalnym (PDG) FMC Foret i wiceprezesem skarżącej i który uczestniczył w niektórych spotkaniach kartelu (motyw 391 zaskarżonej decyzji).

50 Następnie Komisja przedstawiła dowody, które skarżąca podniosła w celu wykazania samodzielności swojej spółki zależnej (w motywach 392 i 393 zaskarżonej decyzji). Wyjaśniła, że nie może uwzględnić argumentów skarżącej, ponieważ badane wywieranie decydującego wpływu nie wynikało wyłącznie z posiadania przez nią 100% kapitału spółki zależnej, lecz również z powiązań między zainteresowanymi przedsiębiorstwami wskazanych w motywie 391 zaskarżonej decyzji; że argumentacja skarżącej nie wystarcza, aby wykazać samodzielność jej spółki zależnej; że tak czy inaczej całokształt posiadanych przez Komisję informacji potwierdza wniosek, iż skarżąca wywierała taki wpływ na swoją spółkę zależną (motyw 394 zaskarżonej decyzji).

51 Wreszcie Komisja stwierdziła, że mając na względzie powyższe uwagi, podtrzymuje swoje twierdzenie dotyczące solidarnej odpowiedzialności skarżącej za naruszenie, którego dotyczy zaskarżona decyzja (motyw 395 zaskarżonej decyzji).

52 Należy stwierdzić, że powyższe uzasadnienie w jasny i niedwuznaczny sposób pokazuje rozumowanie, na którego podstawie skarżąca została uznana za odpowiedzialną za naruszenie.

53 Jeśli chodzi, w pierwszej kolejności, o zastrzeżenie skarżącej dotyczące dwuznaczności rozumowania, które doprowadziło do uznania jej odpowiedzialności, należy wskazać, że z motywów 390–395 zaskarżonej decyzji wynika jasno, iż Komisja podtrzymała twierdzenie przedstawione w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów, zgodnie z którym decydujący wpływ wywierany przez skarżącą na jej spółkę zależną wynika z domniemania opartego na stuprocentowej kontroli tej ostatniej przez skarżącą, gdyż argumenty podniesione przez skarżącą podczas postępowania administracyjnego nie wystarczyły, aby wykazać samodzielność spółki zależnej, a tym samym – aby obalić domniemanie.

54 Co więcej, w motywach 391 i 394 zaskarżonej decyzji Komisja przypomniała o istnieniu pewnych dodatkowych poszlak wynikających z powiązań personalnych między zainteresowanymi przedsiębiorstwami, a w szczególności ze stanowiska A.B., który uczestniczył w niezgodnych z prawem kontaktach.

55 Należy uznać, że to uzasadnienie przedstawia w sposób wystarczający okoliczności, w których skarżąca została uznana za odpowiedzialną za naruszenie.

56 Jeśli chodzi, w drugiej kolejności, o zastrzeżenie dotyczące niewystarczającego uzasadnienia nieuwzględnienia elementów przedstawionych przez skarżącą w celu obalenia omawianego domniemania, należy przede wszystkim zauważyć, że z motywów 392–394 zaskarżonej decyzji jasno wynika, iż Komisja wzięła pod uwagę wspomniane elementy.

57 Po przedstawieniu w motywach 392 i 393 zaskarżonej decyzji argumentacji podniesionej przez skarżącą w odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów Komisja stwierdziła bowiem, że zawarte w niej elementy nie stanowią wystarczającego dowodu samodzielności spółki zależnej, a ponadto że całokształt posiadanych przez na informacji potwierdza twierdzenie oparte na omawianym domniemaniu, które to twierdzenie powinno wobec tego zostać podtrzymane.

58 Należy stwierdzić, że poprzez to uzasadnienie Komisja odpowiedziała na najważniejsze punkty argumentów skarżącej, biorąc pod uwagę przedstawione przez nią dowody.

59 Nie można zarzucić Komisji, iż nie udzieliła szczegółowej odpowiedzi na każdy odrębny argument podniesiony przez skarżącą. Komisja nie musi bowiem zajmować stanowiska wobec wszystkich argumentów zainteresowanych stron, lecz wystarczy, że przedstawi fakty i względy prawne o zasadniczym znaczeniu dla decyzji (wyrok Sądu z dnia 15 czerwca 2005 r. w sprawie T‑349/03 Corsica Ferries France przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑2197, pkt 64; zob. również podobnie ww. w pkt 44 wyrok w sprawie Komisja przeciwko Sytraval i Brink’s France, pkt 64).

60 Ponadto należy zauważyć, że zastrzeżenie skarżącej dotyczące „nieadekwatnego” charakteru rozpatrywanego uzasadnienia częściowo opiera się na jej argumencie, zgodnie z którym zdołała ona obalić omawiane domniemanie.

61 Tymczasem ten argument dotyczy merytorycznej zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i nie może zostać wzięty pod uwagę w ramach kontroli uzasadnienia.

62 Wobec tego, jako że skarżąca kwestionuje co do meritum nieuwzględnienie argumentów i elementów przedstawionych w celu obalenia omawianego domniemania, jej argumentacja powinna zostać poddana analizie w ramach badania zastrzeżenia drugiego, dotyczącego naruszenia prawa i błędu w ocenie.

63 W świetle wszystkich powyższych rozważań zarzut pierwszy powinien zostać oddalony.

W przedmiocie zarzutu drugiego, dotyczącego naruszenia prawa i błędu w ocenie

– Argumenty stron

64 Skarżąca twierdzi, że w zakresie w jakim w zaskarżonej decyzji Komisja stwierdziła jej odpowiedzialność, decyzja ta jest błędna zarówno pod względem prawnym, jak i faktycznym.

65 Według skarżącej, po pierwsze, Komisja dokonała błędnej oceny dowodów, ponieważ oświadczeniom przedstawionym przez skarżącą przyznała ona wagę inną niż oświadczeniom przedstawionym przez przedsiębiorstwa, które złożyły wniosek o złagodzenie sankcji. Po drugie, w oparciu o błędne kryterium dokonała oceny kontroli sprawowanej przez skarżącą nad jej spółką zależną. Po trzecie, Komisja wzięła pod uwagę dowody pozostające bez związku z okresem mającym istotne znaczenie. Po czwarte, oparła się ona na dowodach, które nie zostały przedstawione skarżącej, co stanowi naruszenie jej prawa do obrony.

66 Zdaniem skarżącej Komisja niesłusznie oceniła osobno każdy środek dowodowy, zamiast dokonać oceny całości.

67 Skarżąca wskazuje, że Komisja nie wzięła pod uwagę faktu, iż wywieranie decydującego wpływu powinno zostać ocenione w odniesieniu do działalności związanej z naruszeniem. Dowody przedstawione przez skarżącą wykazywały zdaniem tej ostatniej, że FMC Foret sama odpowiadała za wprowadzanie do obrotu NW i NBS, przy czym ten ostatni produkt nie był wprowadzany do obrotu przez skarżącą.

68 Z motywu 394 zaskarżonej decyzji wynika według skarżącej, że Komisja przyznała, iż jest zobowiązana wykazać coś więcej niż tylko samą kontrolę w 100% kapitału spółki zależnej. Zasadnicza kwestią jest zatem zbadanie, czy inne elementy uzasadniają wniosek, jakoby skarżąca wywierała decydujący wpływ na FMC Foret.

69 W tym względzie, jak twierdzi skarżąca, Komisja w pierwszej kolejności niesłusznie wskazuje, że okoliczność, iż skarżąca „posiadała odrębny departament zajmujący się produkcją NW na rynek amerykański, nie wystarcza, aby ustalić, że nie sprawowała ona żadnej kontroli nad swoją europejską spółką zależną” (motyw 394 zaskarżonej decyzji) [tłumaczenie nieoficjalne jej pełnej wersji, podobnie jak innych jej przedstawionych poniżej fragmentów]. Skarżąca wskazuje, że nie twierdziła, iż dysponuje odrębnym „departamentem”, ale powoływała się na istnienie „dwóch całkowicie oddzielnych struktur operacyjnych odpowiadających za produkcję i sprzedaż NW”.

70 Zdaniem skarżącej Komisja przeinaczyła zatem jej argument i oparła się na błędnym i niepopartym dowodami twierdzeniu.

71 Skarżąca twierdzi, że jej działalność podzielona była na działy, zaś rynki obsługiwane przez te działy zależały od lokalizacji i charakteru produktu. W przypadku NW wytworzony produkt sprzedawany jest na rynku lokalnym, ponieważ logistyka transportu nie pozwala na transportowanie go ze Stanów Zjednoczonych do Europy lub odwrotnie. FMC Foret nie była zatem „departamentem” skarżącej i nawet nie dysponowała strukturą służącą informowaniu tej ostatniej o swej działalności. Żaden z dowodów w aktach sprawy nie świadczy o istnieniu „podziału departamentalnego” między działaniami w zakresie NW skarżącej i działaniami FMC Foret.

72 Z przedstawionych przez skarżącą wyjaśnień pracowników wynika, że FMC Foret rozwinęła swoją działalność i gamę produktów w sposób w pełni niezależny od działalności i gamy produktów skarżącej. W większości dziedzin produkty spółek nie pokrywały się. W przypadku NW rynki i konsumencie byli całkowicie różni ze względu na specyficzne cechy produktu i lokalizację produkcji. Skarżąca przedstawiła spisy pracowników spółki, z których wynikało, że w istotnym dla niniejszej sprawy okresie listy pracowników skarżącej i FMC Foret nie miały punktów wspólnych w żadnej dziedzinie ani w żadnym momencie. Wyjaśnienia te zdaniem skarżącej potwierdzają niezależny i samodzielny charakter działań FMC Foret.

73 Według skarżącej, zważywszy na dwie całkowicie oddzielne struktury organizacyjnych służące komercjalizacji NW, nie ma żadnego powodu, aby przypuszczać, że osoby zarządzające jedną z tych struktur wywierały decydujący wpływ na zarządzanie drugą. Komisja nie wykazała zaś, że pomimo istnienia dwóch oddzielnych struktur skarżąca rzeczywiście wywierała decydujący wpływ na FMC Foret w zakresie komercjalizacji NW.

74 W drugiej kolejności Komisja zdaniem skarżącej popełniła oczywisty błąd, stwierdzając, że działalność handlowa FMC stanowiła „integralną część” działalności skarżącej, ponieważ ta ostatnia „była również zaangażowana w produkcję NW i NBS” oraz że FMC Foret „działała w tym zakresie jako jej europejska spółka zależna” (motyw 394 zaskarżonej decyzji).

75 Pokrywanie się produkcji nie pozwala na wyciągnięcie wniosku o wywieraniu decydującego wpływu. Według skarżącej nie można przypuszczać, iż dwaj niezależni producenci działający w dwóch różnych krajach kontrolują się lub wywierają na siebie decydujący wpływ tylko dlatego, że jeden z wytwarzanych przez nich produktów jest taki sam.

76 W każdym razie pokrywanie się produkcji występowało wyłącznie w przypadku NW, nie zaś w przypadku NBS. Zdaniem skarżącej potwierdzają to przedstawione przez nią wyjaśnienia.

77 Stwierdzając, że skarżąca wytwarzała zarówno NW, jak i NBS, Komisja prawdopodobnie opierała się na oświadczeniu pracownika skarżącej, T.B., które brzmiało w sposób następujący:

„[FMC] Foret sprzedaje ponadto asortyment produktów różny od asortymentu sprzedawanego przez [skarżącą]. [Skarżąca] na przykład w rzeczywistości wytwarza [NBS] w Stanach Zjednoczonych, podczas gdy [FMC Foret] od wielu lat sprzedaje i wytwarza [NBS] w Europie”.

78 Zdaniem skarżącej oświadczenie to zawiera oczywistą „omyłkę pisarską” i należy je odczytywać w sposób następujący: „[Skarżąca] na przykład w rzeczywistości [nie] wytwarza [NBS]”. Komisja niesłusznie oparła się na tym oświadczeniu zawierającym oczywistą „omyłkę pisarską”, wbrew innym wyjaśnieniom, świadczącym o czymś przeciwnym.

79 Według skarżącej okoliczność, że jedynym produktem wytwarzanym przez obie spółki był NW i że nie działały one na tych samych rynkach geograficznych, pozwala stwierdzić, że nie musiały one koordynować swoich działań.

80 Twierdzenie Komisji, jakoby FMC Foret działała jako spółka zależna skarżącej, w opinii skarżącej również nie ma istotnego znaczenia, ponieważ niektóre spółki zależne, takie jak FMC Foret, uważane są za „inwestycje” i nie stanowią części działalności spółki dominującej.

81 Okoliczność, że duża spółka, taka jak skarżąca, nabywa inną spółkę wyłącznie w celu inwestycji, oznacza, że nie ma ona zamiaru uczestniczyć w zarządzaniu nabytą spółką. Stosunek między skarżącą i FMC Foret stanowi według skarżącej typowy przykład sytuacji takich jak nabycia dokonywane przez fundusze inwestycyjne, gdy jedna spółka nabywa 100% kapitału innej spółki bez wywierania decydującego wpływu na zarządzanie nią.

82 W trzeciej kolejności, stwierdzając, że skarżąca sama przedstawiła działalność FMC Foret „jako integralną część” swojej działalności, Komisja niesłusznie oparła się na nowych dowodach obciążających, to znaczy na informacjach zaczerpniętych ze strony internetowej skarżącej (motyw 394 i przypis na s. 379 zaskarżonej decyzji).

83 Po pierwsze, informacje dotyczące lat 2005 i 2006 nie mogą świadczyć o tym, że skarżąca wywierała decydujący wpływ na FMC Foret między rokiem 1997 i 1999. Po drugie, skarżąca nie miała okazji ustosunkować się do tych informacji podczas postępowania administracyjnego. Wykorzystując omawiane informacje, Komisja wprowadziła zatem nowe dowody obciążające, dotyczące zresztą okresu późniejszego niż naruszenie.

84 W czwartej kolejności, wskazując, że oświadczenia pracowników skarżącej nie wystarczają, aby wykazać, iż FMC Foret działała w sposób samodzielny (motyw 394 zaskarżonej decyzji), Komisja nie uwzględniła tych środków dowodowych wyłącznie na tej podstawie, że wynikają one z oświadczeń pracowników skarżącej. Owo nieuwzględnienie jest według skarżącej niezrozumiałe, gdyż informacje dotyczące samodzielności FMC Foret musiały w sposób nieunikniony pochodzić od osób uczestniczących w zarządzaniu tą spółką.

85 Ponadto stwierdzając, że samodzielny status FMC Foret został wykazany „wyłącznie na podstawie oświadczeń”, o których mowa, Komisja przyznała, że oświadczenia te skutecznie wykazały samodzielność FMC Foret i wobec tego były wystarczające, aby obalić domniemanie.

86 Ponadto nieuwzględnienie omawianych dowodów wyłącznie na tej podstawie, że ich źródłem są oświadczenia pracowników, jest nie do pogodzenia z faktem, że Komisja wykorzystała oświadczenia pracowników przedstawione przez przedsiębiorstwa, które złożyły wniosek o złagodzenie sankcji.

87 Tak więc Komisja, według skarżącej, zarezerwowała „dyskryminacyjne” traktowanie dla środków dowodowych przedstawionych przez skarżącą, nie stosując wobec nich takich samych zasad jak te, które zastosowała wobec wyjaśnień przedsiębiorstw, które złożyły wniosek o złagodzenie sankcji. Komisja powinna była uznać szczególną wiarygodność oświadczeniom pracowników skarżącej ze względu na fakt, że pochodziły one od bezpośrednich świadków, którzy stanowili kadrę zarządzającą odnośnego przedsiębiorstwa, że informacja została dostarczona po dojrzałym namyśle i że istniał całokształt spójnych środków dowodowych.

88 Komisja nie oceniła w sposób obiektywny jakościowej wartości omawianych wyjaśnień, a w szczególności nie wzięła pod uwagę okoliczności, że chodziło o bezpośrednie dowody, że świadkowie ponosili osobistą odpowiedzialność za swoje wyjaśnienia i byli gotowi odpowiedzieć na pytania podczas przesłuchania.

89 Ponadto dowodem samodzielności FMC Foret nie są wyłącznie oświadczenia pracowników skarżącej, lecz potwierdzają ją również innych elementy przedstawione na ich poparcie, w szczególności:

– okoliczność, że wszystkie protokoły z posiedzeń zarządu FMC Foret zostały sporządzone w języku hiszpańskim, co w przypadku skarżącej było sytuacją jedyną w swoim rodzaju, oraz że treść tych protokołów również świadczyła o tym, że przedmiotem dyskusji nigdy nie były sprawy operacyjne, gdyż rzeczywista i praktyczna kontrola FMC Foret powierzona była jej kierownictwu;

– okoliczność, że spisy pracowników każdej ze spółek, przedstawione przez skarżąca w odniesieniu do wszystkich rozpatrywanych lat, wykazują, iż nie było pracowników, którzy w tym samym czasie pracowaliby dla obu spółek, a zatem nie było dziedzin, w których spółki współpracowałyby w sposób oficjalny;

– okoliczność, że działalność i gama produktów FMC Foret rozwinęły się w sposób niezależny od działalności i gamy produktów skarżącej i stanowiły odpowiedź na szczególne możliwości pojawiające się przed FMC Foret oraz potrzeby jej klientów; FMC Foret zaczęła wytwarzać NBS znacznie wcześniej niż skarżąca została jej akcjonariuszem i w związku z tym posiadała jedyną w swoim rodzaju gamę produktów, w niewielkim tylko stopniu odpowiadającą gamie produktów skarżącej; stworzenie tych produktów nie było owocem współpracy między spółkami, zaś wewnętrzna dokumentacja (corporate brochure) FMC Foret potwierdza niezależny charakter ich działań;

– okoliczność, że z geograficznego punktu widzenia każda ze spółek posiada różnych klientów.

90 W zaskarżonej decyzji Komisja zdaniem skarżącej nie zbadała niektórych podniesionych przez nią argumentów. Nawet nie wspomniała bowiem o tym, że protokoły z posiedzeń zarządu FMC Foret były sporządzone w języku hiszpańskim, że żaden członek personelu nie pracował dla obu spółek jednocześnie, że FMC Foret rozwinęła swoją działalność niezależnie od działalności skarżącej i swoją ofertę produktową w sposób niezależny oraz że każda spółka prowadziła działalność na innym rynku geograficznym. Według skarżącej Komisja po raz pierwszy zbadała te kwestie w odpowiedzi na skargę.

91 Wreszcie, co się tyczy ciężaru dowodu, skarżąca twierdzi, że aby obalić domniemanie, nie miała ona obowiązku przedstawić dowodu wykazującego, iż nie wywierała decydującego wpływu na swoją spółkę zależną. Wystarczyło, że poprzez przedstawienie dowodów mogących „pokazać, iż całkowicie rozsądny byłby wniosek”, że nie wywierała ona decydującego wpływu, wykaże, iż oparcie się na tym domniemaniu nie byłoby zgodne z zasadą pewności prawa.

92 Ponadto w opinii skarżącej Komisja nie mogła nie uwzględnić dowodu przeciwnego na tej podstawie, że nie jest on wystarczający, aby ustalić, że skarżąca nie sprawowała „żadnej” kontroli nad swoją europejską spółką zależną. Niektóre rodzaje kontroli nie mają związku z zarządzaniem działalnością skarżącej, jak na przykład obowiązek przedstawienia ksiąg rachunkowych lub przestrzegania pewnych zasad dobrego zarządzania.

93 W tym względzie skarżąca po pierwsze twierdzi, że przedstawiła dowody wystarczające, aby obalić omawiane domniemanie, a po drugie podnosi, że jeśli chodzi o stwierdzenie wywierania decydującego wpływu, Komisja nie posłużyła się właściwym kryterium prawnym.

94 Komisja nie zgadza się z argumentami skarżącej.

– Ocena Sądu

95 Na wstępie należy przypomnieć przyjęte w orzecznictwie Unii przesłanki odpowiedzialności spółki dominującej za noszące znamiona naruszenia zachowanie jej spółki zależnej.

96 Z utrwalonego orzecznictwa wynika, że zachowanie spółki zależnej można przypisać spółce dominującej między innymi w przypadku, gdy mimo posiadania odrębnej podmiotowości prawnej spółka zależna nie określa w sposób samodzielny swojego zachowania rynkowego, lecz stosuje zasadniczo instrukcje dawane jej przez spółkę dominującą, w szczególności z uwzględnieniem więzów ekonomicznych, organizacyjnych i prawnych łączących te dwa podmioty prawa (zob. wyrok Trybunału z dnia 10 września 2009 r. w sprawie C‑97/08 P Akzo Nobel i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑8237, pkt 58 i przytoczone tam orzecznictwo).

97 W tego rodzaju sytuacji spółka dominująca i jej spółka zależna są bowiem częścią tej samej jednostki gospodarczej, a tym samym – tworzą jedno przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 81 WE (ww. w pkt 96 wyrok w sprawie Akzo Nobel i in. przeciwko Komisji, pkt 59).

98 W szczególnym przypadku, gdy spółka dominująca posiada 100% kapitału swej spółki zależnej, która popełniła naruszenie reguł konkurencji Unii, po pierwsze, ta spółka dominująca może wywierać decydujący wpływ na zachowanie swej spółki zależnej, i po drugie, istnieje wzruszalne domniemanie, że spółka dominująca rzeczywiście wywiera taki decydujący wpływ na swą spółkę zależną (zob. ww. w pkt 96 wyrok w sprawie Akzo Nobel i in. przeciwko Komisji, pkt 60 i przytoczone tam orzecznictwo).

99 W tych okolicznościach wystarczy, że Komisja wykaże, iż cały kapitał spółki zależnej znajduje się w posiadaniu spółki dominującej, aby przyjąć, że ta ostatnia wywiera decydujący wpływ na politykę handlową swej spółki zależnej. Komisja będzie w konsekwencji mogła uznać spółkę dominującą za odpowiedzialną za dane naruszenie, chyba że spółka dominująca, na której spoczywa ciężar obalenia domniemania, przedstawi wystarczające dowody mogące wykazać, iż jej spółka zależna działa na rynku w sposób samodzielny (zob. podobnie ww. w pkt 69 wyrok w sprawie Akzo Nobel i in. przeciwko Komisji, pkt 61 i przytoczone tam orzecznictwo).

100 W celu oceny tego, czy spółka zależna określa swoje zachowanie na rynku w sposób samodzielny, należy uwzględnić wszystkie istotne okoliczności dotyczące powiązań gospodarczych, organizacyjnych i prawnych wiążących tę spółkę zależną ze spółką dominującą, które mogą różnić się w poszczególnych przypadkach, a których przez to nie można wymienić w sposób wyczerpujący (ww. w pkt 96 wyrok w sprawie Akzo Nobel i in. przeciwko Komisji, pkt 74; zob. również podobnie wyrok Sądu z dnia 12 grudnia 2007 r. w sprawie T‑112/05 Akzo Nobel i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑5049, pkt 65).

101 Należy zauważyć, że skarżąca nie kwestionuje prawa Komisji do powołania się w niniejszej sprawie na domniemanie wynikające z faktu posiadania przez nią całości kapitału spółki zależnej, która uczestniczyła w naruszeniu, którego dotyczy zaskarżona decyzja.

102 Podnosi ona jednak pewne argumenty dotyczące zastosowania tego domniemania, które powinny zostać zbadane na wstępie.

103 Po pierwsze, skarżąca twierdzi, że wpływ wywierany przez spółkę dominującą na zachowanie spółki zależnej powinien być analizowany w odniesieniu do zarządzania działalnością handlową przedsiębiorstwa, którego dotyczy badane naruszenie.

104 Należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przytoczonym w pkt 100 powyżej, w celu oceny tego, czy spółka zależna określa swoje zachowanie na rynku w sposób samodzielny, należy uwzględnić wszystkie istotne okoliczności przywołane w odniesieniu do związków gospodarczych, organizacyjnych i prawnych między odnośnymi spółkami, których znaczenie różni się w poszczególnych przypadkach

105 W szczególności nie należy ograniczać tej oceny wyłącznie do okoliczności odnoszących się do sensu stricto polityki handlowej spółki zależnej, takich jak strategia dystrybucyjna lub cenowa. W szczególności omawiane domniemanie nie może zostać obalone przez samo wykazanie, że to spółka zależna zarządza tymi szczególnymi aspektami swojej polityki handlowej, nie otrzymując żadnych wytycznych w tym zakresie (zob. podobnie ww. w pkt 100 wyrok z dnia 12 grudnia 2007 r. w sprawie Akzo Nobel i in. przeciwko Komisji, pkt 63, 64, potwierdzony ww. w pkt 96 wyrokiem z dnia 10 września 2009 r. w sprawie Akzo Nobel i in. przeciwko Komisji, pkt 65, 75).

106 Wynika z tego, że samodzielność spółki zależnej w rozumieniu przywołanego wyżej orzecznictwa nie może zostać ustalona poprzez samo wykazanie, iż w sposób samodzielny zarządza ona szczególnymi aspektami swojej polityki dotyczącej wprowadzania do obrotu produktów, których dotyczy naruszenie.

107 Po drugie, skarżąca twierdzi, że w celu obalenia omawianego domniemania wystarczyłoby, aby przedstawiła dowody mogące „podać w wątpliwość” wniosek wynikający z tego domniemania, pokazując, iż całkowicie rozsądny byłby wniosek, że nie wywierała ona decydującego wpływu na swoją spółkę zależną.

108 Jednak z utrwalonego orzecznictwa przytoczonego w pkt 99 powyżej wynika, że omawiane domniemanie może zostać obalone wyłącznie poprzez wystarczające dowody mogące wykazać samodzielność spółki zależnej. Zatem wbrew temu, co pozwala zakładać argument skarżącej, sam początek dowodu nie może wystarczyć, aby obalić to domniemanie.

109 Zatem jeśli spółka dominująca przedstawi materiał dowodowy wykazujący samodzielność jej spółki zależnej (wyroki Sądu: z dnia 27 września 2006 r. w sprawie T‑314/01 Avebe przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑3085, pkt 136; z dnia 8 października 2008 r. w sprawie T‑69/04 Schunk i Schunk Kohlenstoff-Technik przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑2567, pkt 56), wykazując, że ta ostatnia co do zasady nie stosowała wytycznych udzielanych przez spółkę dominującą i wobec tego zachowywała się na rynku w sposób niezależny (ww. w pkt 100 wyrok z dnia 12 grudnia 2007 r. w sprawie Akzo Nobel i in. przeciwko Komisji, pkt 62), Komisja nie może przypisać jej zachowania spółki zależnej, chyba że obali ów dowód przeciwny.

110 W świetle powyższych uwag należy zbadać argumenty podniesione przez skarżącą w ramach niniejszego zarzutu.

111 W pierwszej kolejności skarżąca kwestionuje istotne znaczenie okoliczności wymienionych w motywie 391 zaskarżonej decyzji, dotyczących powiązań personalnych między odnośnymi przedsiębiorstwami.

112 W tym względzie należy przypomnieć, że aby uzasadnić stwierdzenie odpowiedzialności skarżącej, Komisja nie ograniczyła się do przywołania domniemania związanego z całkowitą kontrolą sprawowaną przez skarżącą nad FMC Foret za pośrednictwem FMC Chemical Holding, lecz wskazała również inne okoliczności.

113 Komisja stwierdziła miedzy innymi, w motywie 391 zaskarżonej decyzji, że w okresie wystąpienia okoliczności faktycznych niniejszej sprawy trzy osoby pełniły obowiązki w strukturach szeregu spółek, których dotyczy zaskarżona decyzja. A.B., który bezpośrednio uczestniczył w niezgodnych z prawem kontaktach, był w tym okresie jednocześnie wiceprezesem skarżącej i prezesem-dyrektorem generalnym de FMC Foret. W.B. był przez pewien czas w okresie wystąpienia naruszenia członkiem zarządu FMC Foret i zarządu FMC Chemical Holding, a także wiceprezesem wykonawczym skarżącej. G.W. był przez pewien czas w okresie wystąpienia naruszenia członkiem zarządu FMC Foret i zarządu FMC Chemical Holding.

114 Należy przede wszystkim zauważyć, że skarżąca nie ma podstaw, aby twierdzić, że przedstawiając dodatkowe okoliczności, Komisja przyznała, że omawiane domniemanie zostało obalone.

115 Z motywów 391, 394 i 395 zaskarżonej decyzji wynika bowiem, że Komisja podtrzymała swoje twierdzenie, zawarte w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów, zgodnie z którym podstawą uznania odpowiedzialności skarżącej było domniemanie wynikające z całkowitej, choć pośredniej, kontroli FMC Foret.

116 Twierdzenia tego nie podważa fakt, że Komisja przedstawiła inne okoliczności dotyczące wywierania przez skarżącą wpływu na jej spółkę zależną, czyli w niniejszym przypadku powiązania personalne pomiędzy odnośnymi przedsiębiorstwami i rola A.B. w kontaktach mających znamiona zmowy (zob. podobnie ww. w pkt 96 wyrok z dnia 10 września 2009 r. w sprawie Akzo Nobel i in. przeciwko Komisji, pkt 62).

117 Następnie, co się tyczy istotnego znaczenia okoliczności przedstawionych w motywie 391 zaskarżonej decyzji, należy zauważyć, że okoliczność, iż w skład zarządów odnośnych spółek wchodziły te same osoby, stanowi istotną poszlakę świadczącą o braku samodzielności spółki zależnej (zob. podobnie wyrok Sądu z dnia 8 lipca 2008 r. w sprawie T‑54/03 Lafarge przeciwko Komisji, niepublikowany w Zbiorze, pkt 550–558).

118 Podobnie jest w przypadku bezpośredniego udziału jednej z odnośnych osób w niezgodnych z prawem kontaktach. Udział członka personelu spółki dominującej w spotkaniach mających znamiona zmowy może bowiem stanowić element świadczący o tym, że była ona świadoma uczestnictwa swojej spółki zależnej w naruszeniu, a zatem o tym, że w sposób aktywny była ona zaangażowana w działania o charakterze antykonkurencyjnym (wyrok Sądu z dnia 14 maja 1998 r. w sprawie T‑309/94 KNP BT przeciwko Komisji, Rec. s. II‑1007, pkt 47, 48), wobec czego element ten może, a fortiori, zostać uznany za poszlakę świadczącą o jej decydującym wpływie na spółkę zależną (zob. podobnie ww. w pkt 117 wyrok w sprawie Lafarge przeciwko Komisji, pkt 546).

119 W tym względzie skarżąca nie kwestionuje prawdziwości okoliczności przedstawionych w motywie zaskarżonej decyzji, lecz podnosi, po pierwsze, że osoby, o których mowa, w szczególności A.B., pełniły obowiązki o charakterze czysto administracyjnym i nie były związane z bieżącym zarządzaniem przedsiębiorstwem, a po drugie, że stanowiska zajmowane przez W.B. i G.W. w spółce holdingowej, za pośrednictwem której skarżąca kontrolowała FMC Foret, były pozbawione istotnego znaczenia, gdyż jedynym celem spółki holdingowej było posiadanie udziałów.

120 Argumenty te nie mogą jednak umniejszyć znaczenia omawianych elementów, jeśli chodzi o ocenę samodzielności spółki zależnej.

121 Po pierwsze, argument skarżącej dotyczący czysto administracyjnego charakteru obowiązków wspomnianych osób oparty jest na błędnym założeniu, jakoby wpływ spółki dominującej powinien być badany w odniesieniu do „codziennego zarządzania” spółką, a zwykły „nadzór nad strategią handlową” nie miał w tym zakresie istotnego znaczenia.

122 Zważywszy, że badany wpływ jest oceniany w odniesieniu do polityki handlowej w szerokim rozumieniu tego pojęcia, nie zaś jedynie do szczególnych aspektów „codziennego” nim zarządzania, (zob. pkt 104, 105 powyżej), występowanie tych samych członków w gronie personelu stanowi element o istotnym znaczeniu, nawet przy założeniu, że ich rola ogranicza się do koordynowania i kontroli strategii handlowej przedsiębiorstwa.

123 Po drugie, co się tyczy faktu, że W.B. i G.W. zajmowali również stanowiska w FMC Chemical Holding, należy zauważyć, że choć okoliczność ta nie może być uznana za silną poszlakę świadczącą o wywieraniu wpływu, niemniej jednak nie jest ona pozbawiona znaczenia, gdyż chodzi o spółkę holdingową, za której pośrednictwem skarżąca kontrolowała FMC Foret. Bezsporne jest ponadto, że W.B. zajmował stanowiska w każdej z trzech odnośnych spółek.

124 Skarżąca nie ma zatem podstaw, aby twierdzić, że na poparcie omawianego domniemania Komisja nie powinna była uwzględniać dodatkowych poszlak wskazanych w motywie 391 zaskarżonej decyzji. Słusznie również, w motywach 392–394 zaskarżonej decyzji, Komisja nie uwzględniła podobnych argumentów podniesionych przez skarżącą w postępowaniu administracyjnym, dotyczących braku istotnego znaczenia tych elementów.

125 W drugiej kolejności skarżąca podnosi, że w swojej odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów wskazała zbiór dowodów wystarczających, aby wykazać samodzielność jej spółki zależnej, i twierdzi, że uznając, iż tak nie jest, Komisja naruszyła prawo oraz popełniła błąd w ocenie.

126 Z akt sprawy wynika, że w swojej odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów skarżąca w istocie podniosła, iż jej udział w kapitale spółki zależnej, nabywany stopniowo między rokiem 1966 a rokiem 1992, stanowił zwykłą inwestycje kapitałową, bez wpływu na samodzielność tej ostatniej. W szczególności twierdzi ona, że nie wywierała żadnego wpływu na FMC Foret, której sprawy prowadzone były w sposób niezależny przez jej własne kierownictwo.

127 Teza ta została zdaniem skarżącej potwierdzona przez następujący materiał dowodowy, załączony zarówno do jej odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów, jak i do skargi: po pierwsze, wewnętrzne spisy pracowników odnośnych spółek dotyczące okresu trwania naruszenia, świadczące według skarżącej, iż listy pracowników nie miały punktów wspólnych, po drugie, oświadczenia czterech pracowników odnośnych spółek – T.B., A.B., G.W. i S.S., potwierdzające zdaniem skarżącej brak jakiejkolwiek koordynacji pomiędzy spółkami, w szczególności jeśli chodzi o wprowadzanie do obrotu odnośnych produktów, po trzecie, wewnętrzną dokumentację (corporate brochure) FMC Foret, z której jakoby wynika, że historycznie rzecz ujmując FMC Foret rozwinęła swoje produkty przed przejęciem jej przez skarżącą, a następnie prowadziła swoje działania w sposób niezależny, oraz po czwarte, wyciągi z protokołów z posiedzeń zarządu spółki zależnej, według skarżącej wykazujące, że spotkania te odbywały się w języku hiszpańskim i że nigdy nie dyskutowano o działaniach z zakresu zarządzania. Z akt sprawy wynika ponadto, że skarżąca przedstawiła Komisji swoje sprawozdanie roczne z 1995 r., na które nie powołuje się w postępowaniu przez Sądem.

128 Należy zatem zbadać, w świetle kryteriów wskazanych w pkt 96–109 powyżej, argumenty skarżącej dotyczące tego materiału dowodowego.

129 Po pierwsze, należy wskazać, że teza skarżącej, jakoby jej spółka zależna, kontrolowana za pośrednictwem spółki holdingowej, była traktowana jako zwyczajna inwestycja, jest zwykłym oświadczeniem i wobec tego nie stanowi jako taka wystarczającego dowodu samodzielności.

130 Okoliczność, że przedmiot działalności spółki dominującej pozwala stwierdzić, że stanowiła ona spółkę holdingową, której zadaniem było, zgodnie ze statutem, zarządzanie udziałami w kapitale innych spółek, sam w sobie nie wystarcza, aby obalić omawiane domniemanie (zob. podobnie ww. w pkt 109 wyrok w sprawie Schunk i Schunk Kohlenstoff‑Technik przeciwko Komisji, pkt 70). Dowód ten jest tym bardziej niewystarczający, że w niniejszej sprawie skarżąca nie twierdzi, że jej spółka była spółką holdingową, lecz że jej spółka zależna była kontrolowana za pośrednictwem spółki holdingowej, a ponadto nie przedstawia żadnych dowodów potwierdzających rolę tej ostatniej.

131 Po drugie, co się tyczy tezy skarżącej popartej oświadczeniami T.B., A.B., G.W. i S.S., dotyczącej istnienia wewnątrz grupy „dwóch całkowicie oddzielnych struktur operacyjnych odpowiadających za produkcję i sprzedaż NW”, należy wskazać, że okoliczność, iż spółka dominująca nie działa na tym samym rynku co spółka zależna, nie świadczy o samodzielności tej ostatniej.

132 Omawiany decydujący wpływ należy bowiem oceniać w świetle całokształtu powiązań ekonomicznych, organizacyjnych i prawnych łączących spółkę dominującą i spółkę zależną, gdyż codzienne zarządzanie przez tę ostatnią działalnością dotyczącą naruszenia, nawet przy założeniu, że zostałoby ono ustalone, nie stanowi wystarczającej poszlaki świadczącej o jej samodzielności (zob. pkt 105 powyżej). W szczególności nie dowodzi niczego okoliczność, że spółka dominująca i spółka zależna działają na odrębnych rynkach i nie są powiązane jako dostawca i klient, ponieważ w ramach grupy takiej jak ta, której dotyczy niniejsza sprawa, podział zadań stanowi zjawisko normalne.

133 Powyższe uwagi a fortiori dotyczą sytuacji będącej przedmiotem niniejszej sprawy, gdyż skarżąca wprowadzała do obrotu, co prawda na odrębnym rynku geograficznym, jeden z odnośnych produktów – NW, która to okoliczność świadczy co najmniej o tym, iż była w stanie wpływać na politykę handlową swojej spółki zależnej w tej samej dziedzinie.

134 Należy zatem oddalić argumentację skarżącej zmierzającą do wykazania, że FMC Foret zorganizowała swoją działalność w zakresie produkcji i sprzedaży NW w Europie w sposób niezależny od podobnej działalności prowadzonej przez skarżącą w Stanach Zjednoczonych, ze względu na utrudnienia transportowe stanowiących odrębny rynek, że spółki te posiadały odrębne oferty produktowe i że nie miały wspólnych klientów.

135 Ze względu na to, że okoliczności te – nawet przy założeniu, że zostałyby stwierdzone – nie dowodzą samodzielności spółki zależnej, Komisja w motywie 394 zaskarżonej decyzji słusznie nie uwzględniła argumentacji dotyczącej tych elementów, gdyż nie stanowiła ona wystarczającego dowodu samodzielności FMC Foret.

136 Ponadto skarżąca niesłusznie twierdzi, że Komisja przeinaczyła jej argument poprzez, po pierwsze, przedstawienie go jako opartego na istnieniu „odrębnego departamentu zajmującego się produkcją NW na rynek amerykański”, a po drugie, wskazanie, że skarżąca była „również zaangażowana w produkcję […] NBS” (motyw 394 zaskarżonej decyzji).

137 Po pierwsze, choć bowiem Komisja nie przedstawiła argumentu skarżącej dotyczącego istnienia dwóch odrębnych struktur organizacyjnych w jego dosłownym brzmieniu, taki sposób jego przedstawienia nie mógł wpłynąć na jego ocenę, ponieważ tak czy inaczej chodzi o element, który nie mógł dowieść samodzielności FMC Foret.

138 Po drugie, co się tyczy wskazania okoliczności, że skarżąca wprowadzała do obrotu NBS, należy zauważyć, że Komisja przyznała, iż wystąpił błąd, wyjaśniając, iż źródłem tego błędu było przedstawione przez skarżącą oświadczenie T.B., czego skarżąca nie kwestionuje.

139 Należy zauważyć, że ze względu przytoczone w pkt 77 powyżej brzmienie omawianego oświadczenia, skarżąca nie może twierdzić, iż chodzi o ewidentną „omyłkę pisarską”.

140 Nie można zatem zarzucić Komisji, że przytoczyła okoliczność, która – choć nieprawdziwa – wynikała z informacji dostarczonych przez skarżącą w ramach dowodów przeciwnych, które ta ostatnia miała obowiązek przedstawić. Tak czy inaczej, jako że fakt, iż dwie spółki działały na różnych rynkach, niczego nie dowodzi, okoliczność ta nie może mieć wpływu na zgodność z prawem zaskarżonej decyzji.

141 Po trzecie, argument skarżącej dotyczący rzekomego niewystępowania tych samych osób wśród personelu odnośnych spółek, oparty, po pierwsze, na listach nazwisk znajdujących się w spisach pracowników, a po drugie, na oświadczeniu T.B., zgodnie z którym spółki te posiadały „swoich własnych dyrektorów handlowych, kontrolerów, menedżerów zasobów ludzkich, menedżerów do spraw handlowych i marketingowych, do spraw produkcji, do spraw technologii oraz swoją własną operacyjną siłę roboczą” nie stanowi istotnej poszlaki świadczącej o samodzielności spółki zależnej.

142 Z jednej strony, argument ten osłabiają powiązania pomiędzy odnośnymi spółkami wynikające z obecności w ich zarządach tych samych osób, wskazanych w pkt 391 zaskarżonej decyzji.

143 Z drugiej strony, niewystępowanie tych samych osób wśród personelu spółek zaangażowanego w operacyjne zarządzanie przedsiębiorstwem, na które powołuje się skarżąca, nie może świadczyć o samodzielności jej spółki zależnej, ponieważ ocena ta nie dotyczy wyłącznie polityki handlowej sensu stricto przedsiębiorstwa (zob. pkt 105 powyżej).

144 Po czwarte, skarżąca twierdzi, że pomiędzy nią i FMC Foret nie było systemu informowania i raportowania, z wyjątkiem sprawozdań finansowych i innych informacji porównywalnych do informacji przekazywanych zwykłemu inwestorowi, powołując się z jednej strony na oświadczenia w tym względzie A.B. i G.W., a z drugiej strony na okoliczność, iż w odróżnieniu od innych jej spółek zależnych protokoły z posiedzeń zarządu FMC Foret były sporządzane wyłącznie w języku hiszpańskim, zaś ich treść potwierdza, że sprawy „operacyjne” przedsiębiorstwa nie były omawiane.

145 W tym względzie należy zauważyć, że skoro samodzielność spółki zależnej nie jest oceniana wyłącznie na podstawie kwestii zarządzania operacyjnego, to okoliczność, iż spółka zależna nigdy nie wprowadziła na rzecz spółki dominującej specjalnej polityki informacyjnej na danym rynku, nie wystarcza, aby wykazać jej samodzielność.

146 Ponadto argument skarżącej mający wykazać brak specjalnego systemu informowania pozbawiony jest znaczenia wobec wskazanej w motywie 391 zaskarżonej decyzji okoliczności, że A.B., prezes-dyrektor generalny FMC Foret, był jednocześnie wiceprezesem skarżącej, w związku z czym był w stanie informować tę ostatnia o polityce handlowej spółki zależnej.

147 Z całości powyższych rozważań wynika, iż Komisja słusznie stwierdziła, że elementy przywołane przez skarżącą, oceniane jako całość, nie stanowią dowodów wystarczających, aby wykazać samodzielność FMC Foret, i że posiadany przez nią materiał dowodowy, w szczególności dowody wskazane w motywie 391 zaskarżonej decyzji, świadczył o czymś przeciwnym (motyw 394 zaskarżonej decyzji).

148 Wniosku tego nie podważają również argumenty skarżącej skierowane, ogólnie rzecz ujmując, przeciwko twierdzeniom Komisji dotyczącym omawianych argumentów i dowodów.

149 W tym względzie, po pierwsze, skoro samodzielność spółki zależnej jest oceniana w świetle wszystkich istotnych okoliczności dotyczących powiązań gospodarczych, organizacyjnych i prawnych pomiędzy odnośnymi spółkami, w ramach tej oceny Komisja słusznie mogła powołać się na dodatkowe poszlaki przedstawione w motywie 391 zaskarżonej decyzji.

150 W szczególności, wbrew twierdzeniom skarżącej, Komisja nie była zobowiązana obalić w sposób szczegółowy argumentacji skarżącej dotyczącej rzekomego niewystępowania tych samych osób wśród personelu obu odnośnych spółek oraz braku systemu informowania i raportowania, skoro w motywie 394 zaskarżonej decyzji słusznie stwierdziła, że argumentacja ta została podważona przez przedstawione w motywie 391 tej decyzji poszlaki dotyczące powiązań personalnych między odnośnymi spółkami i rolę A.B. w kontaktach mających znamiona zmowy.

151 Po drugie, skarżąca nie ma podstaw, aby twierdzić, że Komisja popełniła błąd przy ocenie oświadczeń pracowników przedstawionych przez skarżącą podczas postępowania administracyjnego.

152 Przede wszystkim, wbrew twierdzeniom skarżącej, w motywie 394 zaskarżonej decyzji nie zostało przyznane, że oświadczenia te stanowiły wystarczający dowód samodzielności FMC Foret. W motywie tym Komisja wskazała bowiem, że „»samodzielny status« FMC Foret został oprócz tego wykazany wyłącznie na podstawie oświadczeń pracowników”. Zarówno z kontekstu tego zdania, stanowiącego część oceny argumentów skarżącej, jak i z użycia cudzysłowu wynika zaś, że Komisja jedynie przytoczyła argument w brzmieniu, w jakim został on podniesiony przez skarżącą, nie stwierdzając wszakże, że ta ostatnia rzeczywiście wykazała „samodzielny status” FMC Foret.

153 Następnie, również niesłusznie, skarżąca zarzuca Komisji, że nie uwzględniła wspomnianych oświadczeń wyłącznie na tej podstawie, iż pochodziły one od pracowników odnośnych spółek, i że nie przyznała im wartości dowodowej porównywalnej do wartości oświadczeń pracowników spółek, które złożyły wniosek o złagodzenie sankcji.

154 Z całościowej lektury motywu 394 zaskarżonej decyzji wynika bowiem, że Komisja słusznie oceniła omawiane oświadczenia jako stanowiące materiał dowodowy, jednak na podstawie oceny wszystkich istotnych informacji uznała, że materiał ten nie wystarczał, aby wykazać samodzielność FMC Foret.

155 Skarżąca nie może zatem skutecznie twierdzić, że Komisja wykluczyła przyznanie tym oświadczeniom wartości dowodowej.

156 Ponadto w ramach tego samego argumentu skarżąca niesłusznie powołuje się na szczególnie wysoką wartość dowodową omawianych oświadczeń, porównywalną do wartości określonych oświadczeń złożonych przez przedsiębiorstwa, które złożyły wniosek o złagodzenie sankcji.

157 Przyznawanie w konkretnych przypadkach znacznej wartości dowodowej oświadczeniom składanym w ramach wniosku o złagodzenie sankcji wynika ze stwierdzenia, że chodzi o przyznanie się do popełnienia naruszenia, a zatem, co do zasady, o oświadczenia sprzeczne z interesem oświadczającego (zob. podobnie wyrok Sądu z dnia 8 lipca 2004 r. w sprawach połączonych T‑67/00, T‑68/00, T‑71/00 i T‑78/00 JFE Engineering i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑2501, pkt 211). Natomiast oświadczenia pracowników przedstawione w niniejszej sprawie przez skarżącą zostały złożone wyłącznie w jej interesie i wobec tego nie wpisują się w ten sam kontekst co wniosek o złagodzenie sankcji.

158 Po trzecie, skarżąca twierdzi, że Komisja nie uwzględniła określonych dowodów, to znaczy spisów pracowników spółek, wewnętrznej dokumentacji (corporate brochure) FMC Foret i protokołów z posiedzeń jej zarządu.

159 Należy stwierdzić, że z motywów 392–394 zaskarżonej decyzji wynika, iż Komisja oceniła argumentację skarżącej dotyczącą samodzielności jej spółki zależnej w świetle całości przedstawionych jej dowodów.

160 W tym względzie, jako że ocena zawarta w motywach 392–394 zaskarżonej decyzji stanowi dostateczną pod względem prawnym odpowiedź na całość argumentacji skarżącej, sam fakt, iż Komisja nie wymieniła niektórych dowodów przedstawionych przez skarżącą, nie powoduje podważenia tej oceny.

161 Po czwarte, skarżąca kwestionuje wykorzystanie dowodu przedstawionego przez Komisję w motywie 394 zaskarżonej decyzji, w słowach poprzedzających przypis na stronie 379, zgodnie z którymi w swoim sprawozdaniu rocznym za rok 2004 i w komunikacie prasowym z dnia 6 lutego 2006 r. skarżąca „sama przedstawiła FMC Foret jako integralną część swojej działalności”, z czego zdaniem Komisji wynika, że „FMC działała w tym zakresie jako jej europejska spółka zależna”.

162 Należy zauważyć, że Komisja, zapytana o to na rozprawie, przyznała, iż podczas postępowania administracyjnego skarżąca nie miała możliwości ustosunkować się do materiału, o którym mowa w przypisie na stronie 379 zaskarżonej decyzji.

163 Materiał ten nie może zatem zostać dopuszczony jako środek dowodowy.

164 Co się jednak tyczy naruszenia prawa do obrony, skarżąca zobowiązana jest jeszcze wykazać, że wnioski, do jakich doszła Komisja w wydanej decyzji, byłyby inne, gdyby materiał, który nie został przedstawiony skarżącej, musiał zostać odrzucony (zob. podobnie wyrok Trybunału z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawach połączonych C‑204/00 P, C‑205/00 P, C‑211/00 P, C‑213/00 P, C‑217/00 P i C‑219/00 P Aalborg Portland i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑123, pkt 73).

165 W tym względzie skarżąca podnosi, że wobec słabości innych elementów przywołanych przez Komisję na poparcie stwierdzenia dotyczącego solidarnej odpowiedzialności skarżącej wady obciążające omawiane rozumowanie niewątpliwie miały wpływ na treść zaskarżonej decyzji.

166 Należy jednak wskazać, że jeśli chodzi o elementy przywołane przez Komisję jedynie tytułem potwierdzenia, jak wynika to z ostatniego zdania w motywie 394 zaskarżonej decyzji, okoliczność, iż nie mogą one zostać dopuszczone jako środki dowodowe, nie wpływa na zgodność z prawem stwierdzenia odpowiedzialności skarżącej, która w dostatecznym pod względem prawnym stopniu wynika z pozostałych rozważań zawartych w zaskarżonej decyzji.

167 Kwestia uwzględniona przez Komisję, to znaczy domniemanie wywierania przez skarżącą decydującego wpływu na kontrolowaną przez nią w 100% spółkę zależną, które to domniemanie nie zostało obalone przez skarżącą, a ponadto zostało potwierdzone przez okoliczności faktyczne przedstawione w motywie 391 zaskarżonej decyzji, wystarczała, aby stwierdzić omawianą odpowiedzialność.

168 Wreszcie ze względu na to, że z całości rozważań przedstawionych w motywach 391–394 zaskarżonej decyzji wynika, iż Komisja słusznie oparła się na wywieraniu przez skarżącą decydującego wpływu na jej spółkę zależną, skarżąca nie może skutecznie twierdzić, że Komisja posłużyła się błędnym kryterium, jedynie na tej podstawie, że w zdaniu czwartym w motywie 394 zaskarżonej decyzji zostało wskazane, iż pewien argument skarżącej nie był wystarczający, aby wykazać, że nie sprawowała ona „żadnej kontroli” nad swoją spółką zależną.

169 W świetle całości tych rozważań należy stwierdzić, że Komisja słusznie uznała, iż przedstawione przez skarżącą dowody rozpatrywane jako całość nie pozwalały wykazać samodzielności FMC Foret, a zatem nie obalały wynikającego z domniemania twierdzenia dotyczącego wywierania przez nią decydującego wpływu na zachowanie jej spółki zależnej.

170 Co więcej, twierdzenie to poparte jest dodatkowymi poszlakami dotyczącymi powiązań personalnych między odnośnymi spółkami oraz roli A.B. w naruszeniu (motyw 391 zaskarżonej decyzji), które również nie zostały podważone przez skarżącą.

171 Ponadto skarżąca nie wykazała, że Komisja popełniła błąd przy ocenie wartości dowodowej bądź treści elementów przedstawionych w celu obalenia domniemania ani że nie oceniła tych elementów jako całości (zob. pkt 153–155 i 158–160 powyżej).

172 Nie wykazała też, że rzekome naruszenie prawa do obrony mające być wynikiem posłużenia się materiałem, który nie został jej przedstawiony, mogło mieć jakikolwiek wpływ na twierdzenia zawarte w zaskarżonej decyzji (zob. pkt 166, 167 powyżej).

173 W świetle powyższych rozważań należy stwierdzić, że niniejszy zarzut jest bezpodstawny i wobec tego należy oddalić żądanie stwierdzenia nieważności.

W przedmiocie żądania obniżenia kwoty grzywny

Argumenty stron

174 Skarżąca kwestionuje kwotę nałożonej na nią grzywny. Podnosi, że przy ocenie charakteru naruszenia, a zatem jego wagi, Komisja sprowadziła adresatów zaskarżonej decyzji do jednej kategorii, wskazując, iż mając pełną świadomość bezprawności swoich działań, umówili się oni w celu stworzenia tajnego i zinstytucjonalizowanego systemu o znamionach zmowy (motyw 454 zaskarżonej decyzji).

175 Według skarżącej żaden dowód nie pozwala uznać, że FMC Foret umówiła się z innymi w celu stworzenia systemu o charakterze zinstytucjonalizowanej zmowy. Przedstawione w zaskarżonej decyzji dowody nie wykazują, że FMC Foret uczestniczyła w stworzeniu systemu, lecz – co więcej – pokazują, iż został ona wciągnięta w zinstytucjonalizowaną zmowę przez większe przedsiębiorstwa, w znacznej mierze wbrew jej własnym interesom. Jej rola była głównie bierna, a uczestnictwo w spotkaniach miało charakter sporadyczny.

176 Skarżąca twierdzi, że zdaniem samej Komisji FMC Foret po prostu przystąpiła do kartelu mniej więcej trzy lata po jego rozpoczęciu. Pozostali uczestnicy kartelu już wcześniej uczestniczyli w identycznym kartelu na tym samym rynku.

177 Jako nowy uczestnik FMC Foret nie miała nic do zyskania w ramach kartelu, zaś wszystko do zyskania poprzez konkurencję. Jej zdaniem Komisja sama przyznała, że istniała różnica pomiędzy innymi uczestnikami kartelu i FMC Foret, i stwierdziła, że uczestnictwo tej ostatniej „często przybierało inne formy niż uczestnictwo pozostałych przedsiębiorstw” (motyw 323 zaskarżonej decyzji).

178 Bierną rolę FMC Foret potwierdza według niej również jej znacznie bardziej sporadyczne uczestnictwo w spotkaniach o znamionach zmowy, gdyż jej przedstawiciele osobiście uczestniczyli w 14 spośród 30 spotkań, które miały miejsce między majem 1997r. a grudniem 1999 r., na 73 spotkania, które odbyły się podczas całego czasu trwania kartelu. W ramach niektórych innych spotkań z FMC Foret rzekomo kontaktowano się lub przekazywano jej informacje telefonicznie, nie miała więc ona wpływu na przebieg dyskusji.

179 Skarżąca podważa tezę Komisji, zgodnie z którą, ze względu na to, że czas trwania uczestnictwa FMC Foret w naruszeniu został uwzględniony w motywie 467 zaskarżonej decyzji, nie było konieczne ponowne wzięcie go pod uwagę w chwili oceny wagi naruszenia. Okoliczność, że dane przedsiębiorstwo późno weszło na rynek, może świadczyć o jego mniej czynnej roli w naruszeniu i ta sama zasada powinna mieć zastosowanie w sytuacji, gdy przedsiębiorstwo przystępuje do kartelu długo po jego powstaniu. Czas trwania uczestnictwa przedsiębiorstwa w naruszeniu stanowi zdaniem skarżącej kwestię odrębną od czynnej bądź biernej roli, jaką przedsiębiorstwo to odgrywa (wyrok Sądu z dnia 9 lipca 2003 r. w sprawie T‑220/00 Cheil Jedang przeciwko Komisji, Rec. s. II‑2473, pkt 171–174).

180 Komisja nie zgadza się z argumentami skarżącej.

Ocena Sądu

181 Na poparcie żądania obniżenia kwoty grzywny skarżąca przywołuje okoliczności uczestnictwa jej spółki zależnej w naruszeniu, twierdząc, po pierwsze, że waga uczestnictwa w naruszeniu była w przypadku tej ostatniej mniejsza niż w przypadku pozostałych przedsiębiorstw, a po drugie, że Komisja powinna była zapewnić jej skorzystanie z okoliczność łagodzącej dotyczącej jej biernej roli w naruszeniu.

182 Przede wszystkim, co się tyczy rzekomego nieuwzględnienia wspomnianych okoliczności przy ocenie wagi naruszenia i ustaleniu kwoty wyjściowej grzywny, należy przypomnieć, że ocena ta dokonywana jest w odniesieniu do całokształtu naruszenia, w którym uczestniczyły wszystkie przedsiębiorstwa.

183 Argumentacja skarżącej dotycząca okoliczności uczestnictwa FMC Foret w naruszeniu może zatem zostać zbadana jedynie przy rozpatrywaniu zastrzeżeń odnoszących się do oceny okoliczności łagodzących (zob. podobnie wyrok Sądu z dnia 8 października 2008 r. w sprawie T‑73/04 Carbone‑Lorraine przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑2661, pkt 102, 104).

184 Następnie, jeśli chodzi o zastrzeżenie dotyczące odmowy umożliwienia FMC Foret skorzystania z okoliczności łagodzącej związanej z jej rzekomo bierną rolą w naruszeniu, należy wskazać, że Sąd stwierdził, w wyroku z dnia dzisiejszego w sprawie T‑191/06 FMC Foret przeciwko Komisji, dotychczas nieopublikowanym w Zbiorze, pkt 334–341, iż całokształt dowodów porównywalnych do tych przedstawionych przez skarżącą w niniejszej sprawie nie świadczy o wyłącznie biernej lub naśladowczej roli FMC Foret w naruszeniu, w szczególności co się tyczy rzekomej sporadyczności jej uczestnictwa w spotkaniach o znamionach zmowy, specyficznego charakteru tego uczestnictwa oraz dowodów dotyczących jej rzekomo konkurencyjnej strategii na rynku.

185 W szczególności należy przypomnieć, że – co się tyczy większości spotkań o znamionach zmowy, których dotyczy zaskarżona decyzja, mających miejsce w okresie od dnia 29 maja 1997 r. do dnia 13 grudnia 1999 r. – FMC Foret była na nich reprezentowana lub o nich poinformowana. Skarżąca nie może w tym względzie skutecznie twierdzić, że uczestnictwo FMC Foret było znacznie bardziej sporadyczne niż pozostałych uczestników kartelu. W zakresie w jakim skarżąca przywołuje specyficzny sposób uczestnictwa FMC Foret w niektórych spotkaniach o znamionach zmowy, polegający na tym, że nie uczestniczyła w nich fizycznie, lecz została o nich poinformowana telefonicznie, należy zauważyć, że ten sposób uczestnictwa jest zgodny z potajemnym charakterem kartelu i nie świadczy o wyłącznie biernej lub naśladowczej roli.

186 Ponadto jeśli chodzi o argument skarżącej dotyczący czasu trwania uczestnictwa de FMC Foret w kartelu, należy wskazać, że element ten został uwzględniony przy określaniu kwoty grzywny (motyw 467 zaskarżonej decyzji).

187 Oprócz tego skarżąca nie może skutecznie powoływać się na rozwiązanie przyjęte w ww. w pkt 179 wyroku w sprawie Cheil Jedang przeciwko Komisji (pkt 171), w którym przy ocenie biernej roli przedsiębiorstwa Sąd wziął pod uwagę jego późne wejście na rynek. W odróżnieniu bowiem od stanu faktycznego w tamtej sprawie w przypadku niniejszej sprawy FMC Foret od chwili rozpoczęcia kartelu była obecna na objętym nim rynku i okoliczność, że jej uczestnictwo w kartelu zostało stwierdzone dopiero począwszy od dnia 29 maja 1997 r., nie świadczy o jej biernej roli, w szczególności przy uwzględnieniu pozostałych okoliczności niniejszej sprawy.

188 W świetle powyższych rozważań zastrzeżenie dotyczące rzekomej okoliczności łagodzącej związanej z wyłącznie bierną lub naśladowczą rolą FMC Foret w naruszeniu nie może zostać uwzględnione.

189 W konsekwencji żądanie obniżenia kwoty grzywny, a tym samym niniejszą skargę w całości, należy oddalić.

W przedmiocie kosztów

190 Zgodnie z art. 87 § 2 regulaminu postępowania przed Sądem kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ skarżąca przegrała sprawę, zgodnie z żądaniem Komisji należy obciążyć ją kosztami postępowania.

Z powyższych względów

SĄD (szósta izba w składzie powiększonym)

orzeka, co następuje:

1) Skarga zostaje oddalona.

2) FMC Corp. zostaje obciążona kosztami postępowania.

Vadapalas Dittrich Truchot

Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 16 czerwca 2011 r.

Podpisy