OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

MANUELA CAMPOSA SÁNCHEZA-BORDONY

przedstawiona w dniu 29 października 2020 r. ( 1 )

Sprawa C‑862/19 P

Republika Czeska

przeciwko

Komisji Europejskiej

Odwołanie – Europejski Fundusz Społeczny (EFS) – Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR) – Częściowe uchylenie pomocy na programy operacyjne w Republice Czeskiej – Dyrektywa 2004/18/WE – Artykuł 16 lit. b) – Wyłączenie szczególne – Zamówienia publiczne na usługi dotyczące programów przeznaczonych do transmisji

1. Odwołanie dotyczy wykładni art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18/WE ( 2 ), zgodnie z którą dyrektywa ta nie ma zastosowania do zamówień publicznych „dotyczących nabycia, opracowania, produkcji lub koprodukcji materiałów programowych przeznaczonych do transmisji przez nadawców”.

2. Organy Republiki Czeskiej bezpośrednio udzieliły zamówień publicznych, współfinansowanych za pomocą zasobów EFRR i EFS ( 3 ), na produkcję spotów telewizyjnych promujących wykorzystanie funduszy europejskich. Komisja uznała, że udzielenie tych zamówień nie może być objęte art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18, w związku z czym dokonała właściwych korekt finansowych, którą to decyzję Republika Czeska zaskarżyła do Sądu.

3. Wyrokiem z dnia 12 września 2019 r. ( 4 ) Sąd oddalił skargę Republiki Czeskiej, która obecnie zwraca się z odwołaniem do Trybunału.

4. W sporze ścierają się dwa przeciwstawne stanowiska: a) zdaniem Republiki Czeskiej ze spornego wyłączenia ( 5 ) może skorzystać każda instytucja zamawiająca pod warunkiem przestrzegania przedmiotu zamówienia; b) zdaniem Komisji wyłączone są jedynie zamówienia udzielane przez nadawców, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie.

5. Interes w wyjaśnieniu, która z tych dwóch wykładni powinna przeważyć, jest niezaprzeczalny, chociaż ogólne znaczenie problemu (i jego rozwiązanie) zostało już rozstrzygnięte, gdyż moim zdaniem nowa dyrektywa 2014/24/UE ( 6 ) poparła stanowisko Komisji ( 7 ).

I. Ramy prawne

A. Dyrektywa 92/50/EWG ( 8 )

6. Artykuł 1 stanowi: „Do celów niniejszej dyrektywy: a) »zamówienia publiczne na usługi« oznaczają umowy o charakterze odpłatnym, zawierane na piśmie pomiędzy usługodawcą a instytucją zamawiającą, z wyłączeniem: […] (iv) zamówień obejmujących nabycie, przygotowanie, produkcję lub koprodukcję materiałów programowych przez nadawców, jak również zamówień dotyczących czasu transmisji; […]”.

B. Dyrektywa 2004/18

7. Zgodnie z motywem 25: „Udzielanie zamówień publicznych na pewne nadawcze usługi audiowizualne powinno umożliwiać uwzględnienie aspektów o znaczeniu kulturalnym lub społecznym, co sprawia, że zasady udzielania zamówień nie mają tutaj zastosowania. Z tych właśnie powodów należy uznać za wyjątek zamówienia publiczne na usługi w zakresie zakupu, opracowania, produkcji lub koprodukcji programów gotowych do użycia oraz innych usług przygotowawczych, takich jak usługi związane z pisaniem scenariuszy lub innymi rodzajami twórczości artystycznej niezbędnymi w produkcji programów oraz zamówienia dotyczące czasu antenowego. Wyłączenie to nie powinno jednak mieć zastosowania wobec dostaw urządzeń technicznych niezbędnych do produkcji, koprodukcji oraz nadawania tych programów. »Nadawanie« należy zdefiniować jako transmisję i rozpowszechnianie za pośrednictwem dowolnej formy sieci elektronicznej”.

8. Artykuł 16 stanowi: „Niniejsza dyrektywa nie ma zastosowania do zamówień publicznych na usługi: […] b) dotyczących nabycia, opracowania, produkcji lub koprodukcji materiałów programowych przeznaczonych do transmisji przez nadawców oraz dotyczących czasu transmisji; […]”.

C. Dyrektywa 2014/24

9. Motyw 23 ma następujące brzmienie: „Udzielanie zamówień publicznych na pewne audiowizualne i radiowe usługi medialne przez dostawców usług medialnych powinno umożliwiać uwzględnienie aspektów o znaczeniu kulturalnym lub społecznym, co sprawia, że stosowanie zasad udzielania zamówień nie jest właściwe. Z tych powodów należy zrobić wyjątek w odniesieniu do zamówień publicznych na usługi, udzielanych przez samych dostawców usług medialnych, w zakresie zakupu, opracowania, produkcji lub koprodukcji programów gotowych do użycia oraz innych usług przygotowawczych, takich jak usługi związane z pisaniem scenariuszy lub innymi rodzajami twórczości artystycznej niezbędnymi w produkcji programów. Należy także doprecyzować, że to wyłączenie powinno mieć również zastosowanie do nadawczych usług medialnych oraz usług na żądanie (usług nieciągłych). Wyłączenie to nie powinno jednak mieć zastosowania do dostaw urządzeń technicznych niezbędnych do produkcji, koprodukcji oraz nadawania tych programów”.

10. Artykuł 10 stanowi: „Niniejsza dyrektywa nie ma zastosowania do zamówień publicznych na usługi w zakresie: […] b) nabycia, opracowania, produkcji lub koprodukcji materiałów do audycji przeznaczonych na potrzeby audiowizualnych usług medialnych lub radiowych usług medialnych, udzielanych przez dostawców audiowizualnych lub radiowych usług medialnych, lub zamówień na czas antenowy lub dostarczanie audycji, udzielanych dostawcom audiowizualnych lub radiowych usług medialnych. […]”.

II. Okoliczności powstania sporu

11. Okoliczności powstania sporu są zawarte w pkt 1–6 zaskarżonego wyroku i mogą zostać w skrócie przedstawione w następujący sposób: – Na mocy decyzji C(2007) 5113 z dnia 12 października 2007 r., C(2007) 6920 z dnia 27 grudnia 2007 r. i C(2008) 5344 z dnia 25 września 2008 r. Komisja przyjęła, odpowiednio, programy operacyjne „Szkolenie na rzecz Konkurencyjności”, „Badania naukowe i rozwój innowacji” i „Pomoc techniczna”, przedłożone przez Republikę Czeską zgodnie z art. 32 rozporządzenia (WE) nr 1083/2006 ( 9 ). – W kwietniu 2014 r. w ramach tych programów operacyjnych Komisja przeprowadziła kontrolę zamówień publicznych dotyczących usług nadawczych współfinansowanych przez Republikę Czeską za pomocą zasobów EFRR i EFS. Komisja stwierdziła, że cztery z tych zamówień zostały udzielone bezpośrednio, bez publicznego ogłoszenia, przez ministerstwa: rozwoju regionalnego i edukacji, młodzieży i sportu. – Zdaniem Komisji bezpośrednie udzielenie zamówienia było niedopuszczalne w związku z tym, że do tych zamówień nie można było zastosować wyłączenia przewidzianego w art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18, który dotyczył tylko instytucji zamawiających będących nadawcami. – W toku procedury korekty finansowej wszczętej przez Komisję w dniu 17 czerwca 2016 r. Republika Czeska podtrzymała stanowisko, że wyłączenie może mieć zastosowanie do jakiejkolwiek instytucji zamawiającej. – Ostatecznie Komisja, decyzją wykonawczą C(2017) 4682 z dnia 6 lipca 2017 r., uchyliła część pomocy z EFS dla programu operacyjnego „Szkolenie na rzecz Konkurencyjności” i część pomocy z EFRR dla programów operacyjnych „Badania naukowe i rozwój innowacji” i „Pomoc techniczna”, przyjmując wobec Republiki Czeskiej właściwe korekty finansowe.

III. Postępowanie przed Sądem i zaskarżony wyrok

12. Republika Czeska zaskarżyła decyzję Komisji do Sądu, powtarzając swoją wykładnię art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18. Została poparta przez Rzeczpospolitą Polską.

13. Skarga została oddalona zaskarżonym wyrokiem.

14. Sąd podkreślił, że wyłączenie, które powinno podlegać wykładni zawężającej ( 10 ), znajdowało się już w art. 1 lit. a) ppkt (iv) dyrektywy 92/50, będącym przedmiotem wykładni Trybunału w wyroku Bayerischer Rundfunk i in. ( 11 ) w sposób popierający stanowisko Komisji.

15. W szczególności, zdaniem Sądu, zgodnie z tym wyrokiem podstawę wyłączenia stanowi misja publiczna nadawców, nie odnosi się ono zatem do instytucji zamawiających, które nie wypełniają tej konkretnej misji ( 12 ).

16. Zdaniem Sądu wniosku tego nie podważały argumenty Republiki Czeskiej. Państwo to nie tylko uważa, że wyrok Bayerischer Rundfunk nie ma znaczenia w niniejszej sprawie, ale również, odwołując się do kryteriów wykładni językowej, systematycznej i celowościowej, twierdzi, że przepis ten nie pozwala na ograniczenie zakresu wyłączenia do nadawców publicznych.

17. Sąd stwierdził, że jeśli chodzi o znaczenie wyroku Bayerischer Rundfunk, to chociaż Trybunał wypowiedział się w nim w przedmiocie kwestii innych niż rozstrzygana obecnie, to wyraźnie wskazał, które zamówienia publiczne podlegają prawu Unii. Wyjaśnienie Trybunału, polegające na tym, że wyłączenie ma zastosowanie tylko w przypadku zamówień jednostki zamawiającej w rozumieniu dyrektywy 92/50, nie oznacza, że ma ono zastosowanie do wszystkich instytucji zamawiających ( 13 ).

18. Sąd przypomina ponadto, że w wyroku tym podkreślono, iż art. 1 lit. a) ppkt (iv) dyrektywy 92/50 jest podobny do art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18, co pociąga za sobą zasadność zastosowania linii orzeczniczej wypracowanej w związku z tym przepisem ( 14 ).

19. Sąd zauważa, że wyrażenie „przeznaczone do transmisji” oczywiście nie pojawiło się w art. 1 lit. a) ppkt (iv) dyrektywy 92/50. Jednakże z analizy prac legislacyjnych wynika, że dodatek ten odpowiada „zamiarowi ustawodawcy wyraźnego odniesienia się do zamówień publicznych na usługi udzielanych przez nadawców i dotyczących programów przeznaczonych do transmisji w dowolnej sieci komunikacji elektronicznej, również przez Internet, co odzwierciedla ducha ostatniego zdania motywu 25 wspomnianej dyrektywy” ( 15 ).

20. Sąd stwierdził, że usługi będące przedmiotem zamówienia, do których odnosi się ten przepis, pokrywają się z tymi, o których mowa w wyłączeniu zawartym w przypisie 3 do załącznika II B do dyrektywy 2004/18, zmienionej rozporządzeniem (WE) nr 213/2008 ( 16 ), który nie zawiera wyrażenia „przeznaczone do transmisji”.

21. Wynika z tego, że ponieważ „ze względu na wewnętrzną spójność dyrektywy uznać należy, że wyłączenie przewidziane w art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18 i wyjątek zawarty w przypisie 3 do załącznika II B do tej dyrektywy mają ten sam zakres, to wspomnianego wyrażenia »przeznaczone do transmisji« nie można interpretować w ten sposób, że ma na celu rozszerzenie zakresu stosowania spornego wyłączenia” ( 17 ).

22. Sąd przyznaje, że postanowienia art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18 „nie pozwalają same w sobie na dokonanie jednoznacznej wykładni tego przepisu i że istnieje kilka równie możliwych wykładni językowych tego przepisu” ( 18 ). Rozbieżności dostrzeżone w różnych wersjach językowych tego przepisu pozbawiają wartości argumentację opartą na językowej wykładni tej normy ( 19 ).

23. Co się tyczy wykładni systematycznej, Sąd wykluczył możliwość, że jedynym kryterium przyjętym przez prawodawcę przy ustanawianiu wyjątków zawartych w art. 16 dyrektywy jest przedmiot zamówienia: wprowadzane są również ograniczenia podmiotowe, jak ma to miejsce w przypadku spornego wyłączenia i wyłączenia, o którym mowa w lit. d) ( 20 ).

24. Sąd odrzuca stanowisko, że systematyka tego przepisu nakazuje, aby wszystkie zamówienia wymienione w tej samej literze art. 16 dyrektywy 2004/18 były definiowane w ten sam sposób, jeśli chodzi o ich przedmiot, instytucję zamawiającą czy podmiot świadczący usługi będące przedmiotem tych zamówień. W ten sposób instytucje zamawiające niebędące nadawcami mogą bezpośrednio udzielać zamówień związanych z czasem transmisji, w przeciwieństwie do tego, co ma miejsce w stosunku do zamówień będących obecnie przedmiotem sporu ( 21 ).

25. Jeśli chodzi o wykładnię celowościową, zdaniem Sądu wyłączenie obejmuje jedynie zamówienia publiczne udzielane przez nadawców, gdyż jego celem nie jest nic innego, jak w szczególności zapewnienie realizacji misji publicznej przez te podmioty ( 22 ). Nie dotyczy to pozostałych podmiotów publicznych, które wykonują inne zadania z zakresu usług publicznych w sferze kulturalnej lub społecznej ( 23 ).

26. Jeśli chodzi o ten ostatni przypadek, zdaniem Sądu ta wykładnia nie pozbawia spornego przepisu skuteczności, gdyż wyłączone są nie wszystkie zamówienia dotyczące programów przeznaczonych do transmisji, ale jedynie zamówienia dotyczące usług właściwych dla nadawców. Wyłączenie powinno mieć miejsce jedynie w stosunku do tych ostatnich zamówień, a ponadto musi podlegać wykładni zawężającej ( 24 ).

27. W zakresie, w jakim cel wyłączenia odpowiada misji publicznej właściwej dla nadawców, instytucje zamawiające niebędące nadawcami nie znajdują się w takiej samej sytuacji jak nadawcy, co wyklucza stwierdzenie naruszenia zasady równego traktowania ( 25 ).

28. Dyrektywa 2014/24, niemająca zastosowania ratione temporis, nie dopuszczałaby innej wykładni spornego brzmienia przepisu ( 26 ).

IV. Postępowanie przed Trybunałem

29. Republika Czeska wniosła odwołanie w dniu 26 listopada 2019 r., żądając uchylenia zaskarżonego wyroku i stwierdzenia nieważności decyzji Komisji, a także obciążenia Komisji kosztami postępowania.

30. Komisja wnosi o oddalenie odwołania i obciążenie kosztami Republiki Czeskiej.

V. Analiza

A. Uwagi wstępne

31. Republika Czeska podnosi tylko jeden zarzut odwołania, w którym zarzuca Sądowi naruszenie prawa przy wykładni art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18.

32. Zarzut odwołania zawiera cztery punkty, dotyczące, odpowiednio, genezy spornego przepisu i jego wykładni językowej, celowościowej i systematycznej ( 27 ).

33. Jak już wskazano, spór przed Sądem skupił się na kwestii, czy wyłączenie dotyczyło tylko instytucji zamawiających będących nadawcami – za czym opowiada się Komisja – czy też przeciwnie, obejmowało każdą inną instytucję zamawiającą – jak twierdzi Republika Czeska.

34. Trudno wyobrazić sobie bardziej klarowną kwestię sporną czy też bardziej rozbieżne stanowiska stron, które dysponują solidnymi argumentami na poparcie swoich stanowisk.

35. Trybunał stoi w związku z tym przed trudnym problemem wykładni w kontekście normatywnym, który okazuje się nazbyt otwarty i nieprecyzyjny – a nawet sprzeczny z powodu różnic między różnymi wersjami językowymi – aby udzielić jednoznacznej odpowiedzi.

B. Część pierwsza jedynego zarzutu odwołania: geneza art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18

1. Stanowiska stron

36. Republika Czeska twierdzi, po pierwsze, że wniosek Komisji, który zaowocował przyjęciem dyrektywy 92/50, ograniczał wyłączenie do nabycia programów przez nadawców. Przypadek ten został rozszerzony w toku procesu legislacyjnego, obejmując także opracowanie, produkcję lub koprodukcję programów przez nadawców. Z tego względu, zgodnie z art. 1 lit. a) ppkt (iv) dyrektywy 92/50, nadawca jest tym, który świadczy usługi opracowania, produkcji lub koprodukcji programów, i w rezultacie nie może być instytucją zamawiającą, więc wyłączenie zostało rozszerzone ( 28 ).

37. Po drugie, Republika Czeska przypomina, że prace przygotowawcze dotyczące dyrektywy 2004/18 wskazywałyby na to, że prawodawca chciał położyć akcent raczej na przedmiot i wykorzystanie zamówienia niż na osobę instytucji zamawiającej lub dostawcy ( 29 ).

38. Wreszcie Republika Czeska utrzymuje, że wniosek Komisji (wyraźnie ograniczający wyłączenie do instytucji zamawiających będących nadawcami) nie został przyjęty również przy opracowywaniu dyrektywy 2014/24, gdyż jej art. 10 lit. b) przewiduje wyłączenie niezwiązane z osobą instytucji zamawiającej. Wreszcie zdaniem Republiki Czeskiej prawodawca nie tylko po raz kolejny odrzucił próby ograniczenia wyłączenia ze strony Komisji, lecz także zdecydował się na rozszerzenie zakresu wyłączenia ( 30 ).

39. Komisja twierdzi, że zmiany w kolejnych wersjach odpowiadają na potrzebę uwzględnienia zmian technicznych (rozszerzenie transmisji internetowej) i legislacyjnych (wdrożenie europejskich uregulowań dotyczących dostawców usług komunikacyjnych), co nie skutkowało istotną zmianą brzmienia przepisu. Brzmienie to jest zresztą w zasadzie zgodne z pierwotnym wnioskiem Komisji, jeśli chodzi o krąg jednostek zamawiających mogących skorzystać z wyłączenia ( 31 ).

2. Ocena

40. W tej części zarzutu odwołania Republika Czeska przedstawia własne rozważania na temat prac przygotowawczych dotyczących tego przepisu, ale nie wskazuje, do których konkretnie punktów zaskarżonego wyroku odnosi się ten zarzut. Ta część zarzutu mogłaby zatem zostać uznana za niedopuszczalną w zakresie, w jakim nie spełnia wymogu precyzyjnego przytoczenia punktów zaskarżonego wyroku, którym zarzuca się naruszenie prawa. Na wypadek gdyby tak nie było, dokonam analizy jej treści.

41. Bezpośrednim poprzednikiem art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18 jest art. 1 lit. a) ppkt (iv) dyrektywy 92/50, na podstawie którego z pojęcia „zamówień publicznych na usługi” podlegających tej dyrektywie wyłączono „zamówie[nia] obejmując[e] nabycie, przygotowanie, produkcję lub koprodukcję materiałów programowych przez nadawców, jak również zamówie[nia] dotycząc[e] czasu transmisji”.

42. Pierwotny wniosek Komisji obejmował jedynie „nabycie programów”, nie wymieniając opracowania, produkcji lub koprodukcji ( 32 ). Celem było to, żeby dyrektywa miała zastosowanie do nadawców, jedynie gdy wykonują oni czynności niebędące „właściwymi dla nadawania” ( 33 ).

43. Moim zdaniem późniejsze dołączenie wyrazów „opracowanie, produkcja lub koprodukcja” kładzie nacisk na ideę jaśniejszego określenia czynności właściwych dla nadawania. Podobnie jak Komisja uważam, że prawodawca nie poszerzyłby spornego wyłączenia z punktu widzenia podmiotowego, lecz ograniczyłby się do wymagania statusu nadawcy od instytucji zamawiającej, która chciałaby udzielić zamówienia na nabycie programów lub ich opracowanie, produkcję lub koprodukcję.

44. Jeśli chodzi o dyrektywę 2004/18, to wniosek Komisji wyłączał zamówienia, których przedmiotem było „nabycie, opracowanie, produkcja lub koprodukcja materiałów programowych przez nadawców i zamówienia związane z czasem transmisji” ( 34 ) [tłumaczenie nieoficjalne, podobnie jak wszystkie cytaty z tego wniosku poniżej].

45. Brzmienie to – które było praktycznie tożsame z brzmieniem art. 1 lit. a) ppkt (iv) dyrektywy 92/50 – znalazło się w ostatecznej wersji art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18, z dodaniem wyrażenia „przeznaczone do transmisji” po wyrażeniu „materiały programowe”.

46. Dodatek ten był przyczyną trudności interpretacyjnych związanych z tym przepisem. Można go czytać przez odniesienie do nadawców (wersja niemiecka) lub po prostu w celu zakwalifikowania programów, których nabycie, opracowanie, produkcja i koprodukcja są przedmiotem zamówienia (wersja hiszpańska i oczywiście te, w których taki dodatek nie został włączony) ( 35 ).

47. Moim zdaniem wprowadzenie wyrażenia „przeznaczone do transmisji” jest uzasadnione nie w tym sensie, w jakim dokonuje go Sąd ( 36 ), ale w sposób odzwierciedlony w motywie 25 dyrektywy 2004/18, gdy odnosi się on do zasadności „uzna[nia] za wyjątek zamówie[ń] publiczn[ych] na usługi w zakresie zakupu, opracowania, produkcji lub koprodukcji programów gotowych do użycia” ( 37 ).

48. Uważam, że w przypadku „nadawczych usług audiowizualnych”, zgodnie z twierdzeniem rozpoczynającym ten motyw, „programy gotowe do użycia” są „programami gotowymi do transmisji”, czyli do wypełnienia celu, do którego są z istoty przeznaczone.

49. Precyzja jest uzasadniona, ponieważ motyw zawęża wyłączenie do programów i do „innych usług przygotowawczych, takich jak usługi związane z pisaniem scenariuszy lub innymi rodzajami twórczości artystycznej niezbędnymi w produkcji programów oraz zamówienia dotyczące czasu antenowego”, ale nie do „dostaw urządzeń technicznych niezbędnych do produkcji, koprodukcji oraz nadawania tych programów”.

50. Chodzi zatem o ograniczenie wyłączenia do samych programów i do czynności przygotowawczych, ale nie do urządzeń niezbędnych do ich produkcji.

51. Krótko mówiąc, „programy przeznaczone do transmisji”, o których mowa w art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18, są „programami gotowymi do użycia” z motywu 25. Z tego punktu widzenia uzupełnienie pierwotnego wniosku Komisji należałoby interpretować jako dookreślenie nadawanych programów, a nie podmiotów, które je nadają.

52. W każdym razie badanie legislacyjnej genezy wyłączenia nie dostarcza rozstrzygających rezultatów, chociaż skłaniam się ku stanowisku Komisji. Jeśli moja interpretacja znaczenia art. 1 lit. a) ppkt (iv) dyrektywy 92/50 jest prawidłowa, wyrażenie „przeznaczone do transmisji” odnosiłoby się bardziej do przedmiotu zamówień objętych wyłączeniem niż do umawiających się podmiotów (tymi ostatnimi byliby wyłącznie „nadawcy”).

53. Taka wykładnia zostałaby a posteriori potwierdzona przez dyrektywę 2014/24. Nawet jeśli nie ma ona zastosowania ratione temporis, warto zająć się jej treścią w zakresie, w jakim stanowi ostatnią sekwencję w ewolucji wyłączenia.

54. Zgodnie z wnioskiem Komisji wyłączone zostały zamówienia udzielane „przez nadawców na potrzeby nabycia, opracowania, produkcji lub koprodukcji materiałów programowych przeznaczonych na potrzeby medialnych usług audiowizualnych”, a także dotyczące „czasu antenowego udzielan[e] dostawcom medialnych usług audiowizualnych” ( 38 ).

55. Komisja nie uznała za niezbędne rozwinięcia powodów uzasadniających jej wniosek, co byłoby nieusprawiedliwione, gdyby zamierzała istotnie zmodyfikować system wyłączeń obowiązujący na mocy dyrektywy 2004/18.

56. Zgodnie z przepisem ostatecznie przyjętym przez ustawodawcę [art. 10 lit. b) dyrektywy 2014/24] dyrektywa ta nie ma zastosowania do zamówień publicznych na usługi w zakresie „nabycia, opracowania, produkcji lub koprodukcji materiałów do audycji przeznaczonych na potrzeby audiowizualnych usług medialnych lub radiowych usług medialnych, udzielanych przez dostawców audiowizualnych lub radiowych usług medialnych, lub zamówień na czas antenowy lub dostarczanie audycji, udzielanych dostawcom audiowizualnych lub radiowych usług medialnych” ( 39 ).

57. W przeciwieństwie do poprzedniego brzmienia (dyrektywa 2004/18), nowy przepis moim zdaniem rozwiewa poprzednie wątpliwości, ponieważ ogranicza wyłączenie do zamówień udzielanych przez instytucje zamawiające spełniające warunek bycia podmiotem komunikacji audiowizualnej lub radiowej ( 40 ).

58. Gdyby ustawodawca uważał, że nowym przepisem wprowadza radykalną zmianę w stosunku do przepisu poprzedniego, zaznaczyłby to w motywie 23, w którym podane są powody uzasadniające wyłączenie. Prawda jest jednak taka, że motyw ten praktycznie powtarza treść motywu 25 dyrektywy 2004/18.

59. Istnieje jednak wyjątek: podczas gdy motyw 25 dyrektywy 2004/18 odnosi się do zasadności „uzna[nia] za wyjątek zamówienia […] w zakresie zakupu, opracowania, produkcji lub koprodukcji programów” bez wzmianki o ewentualnych instytucjach zamawiających, motyw 23 dyrektywy 2014/24 mówi o „[u]dzielani[u] zamówień publicznych na pewne audiowizualne i radiowe usługi medialne przez dostawców usług medialnych” i dodaje, że „należy zrobić wyjątek w odniesieniu do zamówień publicznych na usługi, udzielanych przez samych dostawców usług medialnych, w zakresie zakupu, opracowania, produkcji lub koprodukcji programów […]” ( 41 ).

60. Nastąpiła zatem zmiana w sformułowaniu, która moim zdaniem nie może być interpretowana jako zmiana kryterium, ale raczej jako doprecyzowanie znaczenia, jakie wyłączenie miało już w dyrektywie 2004/18.

61. Podsumowując, analiza ewolucji wyłączenia, od dyrektywy 92/50 do obowiązującej obecnie dyrektywy 2014/24, poprzez dyrektywę 2004/18, która ma zastosowanie do niniejszego odwołania, pozwala poprzeć stanowisko zajmowane przez Komisję i przyjęte w zaskarżonym wyroku.

62. Część pierwsza zarzutu odwołania, w której Republika Czeska ogranicza się do twierdzenia, że wykładnia dokonana przez Sąd jest „sprzeczna z wynikami procesu legislacyjnego i oczywistym zamiarem ustawodawcy” ( 42 ), nie może zatem zostać uwzględniona.

C. Część druga jedynego zarzutu odwołania: językowa wykładnia art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18

1. Stanowiska stron

63. Republika Czeska twierdzi, że „istnieje związek pomiędzy wyrazami »nadawcy« a wyrazami »programy przeznaczone do transmisji« w wersji niemieckiej, ale nie tylko w tej wersji”, wbrew temu, co twierdzi Sąd ( 43 ).

64. W każdym razie Republika Czeska utrzymuje, że nawet gdyby Sąd miał rację, wyłączenie nie obejmowałoby jedynie nadawców mających status instytucji zamawiającej, ponieważ jeżeli ten, kto opracowuje, produkuje lub koprodukuje programy, jest nadawcą, to wspomniany podmiot nie może być instytucją zamawiającą ( 44 ).

65. Wreszcie Republika Czeska kwestionuje wykładnię art. 10 lit. b) dyrektywy 2014/24 przyjętą przez Sąd w zaskarżonym wyroku ( 45 ).

66. Komisja twierdzi, po pierwsze, że dodanie wyrazów „przeznaczonych do transmisji” spowodowało, iż większość wersji językowych art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18 jest niejednoznaczna z gramatycznego punktu widzenia. Rozbieżności językowe uzasadniałyby zatem relatywizację wartości wykładni językowej tego przepisu ( 46 ).

67. Po drugie, Komisja zaprzecza, by wyłączenie dotyczyło przypadków, w których nadawca świadczy jedną z usług właściwych dla niego i w związku z tym nie mógłby przyjąć roli instytucji zamawiającej. Według Komisji jest to zarzut bezpodstawny, który ponadto prowadziłby do skutków absurdalnych i sprzecznych z funkcjonowaniem rynku usług audiowizualnych ( 47 ).

68. Zdaniem Komisji, gdyby ustawodawca zamierzał zastosować wyłączenie w sposób proponowany przez Republikę Czeską, dodanie wyrażenia „przez nadawców” byłoby bezcelowe. Ponadto, gdyby wspomniane wyrażenie odnosiło się do „programów przeznaczonych do transmisji”, powstałaby nielogiczna sytuacja w przypadku transmisji przez Internet: instytucja zamawiająca niebędąca nadawcą mogłaby udzielić bezpośrednio zamówienia na produkcję programu przeznaczonego do transmisji przez nadawcę (telewizję lub radio), ale nie byłoby to możliwe, gdyby chciała wyprodukować identyczny program w celu jego transmisji przez Internet ( 48 ).

2. Ocena

69. W przeciwieństwie do tego, co miało miejsce w części pierwszej zarzutu, Republika Czeska precyzuje w części drugiej, które punkty zaskarżonego wyroku są przedmiotem zarzutu. Jednakże, jak wyjaśnię poniżej, nie prowadzi to do uwzględnienia zarzutu, i ostatecznie wniosek Sądu jest w tej kwestii prawidłowy.

70. Nie jest łatwo znaleźć przepis prawa Unii, którego znaczenie różni się tak radykalnie w zależności od języka, w którym został zredagowany.

71. Z wersji hiszpańskiej art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18, wziąwszy pod uwagę konstrukcję składniową zdania, wynika: a) że „nabyci[e], opracowani[e], produkcj[a] lub koprodukcj[a] materiałów programowych przeznaczonych do transmisji” łącznie dotyczą przedmiotu wyłączonych zamówień i b) że w skład tego przedmiotu wchodzą również „[zamówienia] dotyczące czasu transmisji”.

72. Przedmiot wyłączonych zamówień jest zatem podwójny: z jednej strony – nabycie, opracowanie i produkcja lub koprodukcja programów przeznaczonych do transmisji, z drugiej strony – czas transmisji.

73. Jeśli chodzi o podmiot czynności, które stanowią przedmiot wyłączonych zamówień, to również jest on podwójny: z jednej strony – nadawcy, o których łącznie mowa w odniesieniu w szczególności do nabycia, opracowania produkcji lub koprodukcji programów przeznaczonych do transmisji, a z drugiej strony – inne podmioty, ale jedynie w stosunku do zamówień, których przedmiotem jest czas transmisji.

74. Literalne brzmienie przepisu w jego wersji hiszpańskiej przemawiałoby zatem za wykładnią popieraną przez Komisję i przyjętą przez Sąd.

75. Jednak gdybyśmy trzymali się wersji niemieckiej, przeważyłaby odmienna interpretacja ( 49 ). W wersji tej nadawcy (Rundfunk- oder Fernsehanstalten) nie występują jako podmioty, które nabywają, opracowują, produkują lub koprodukują programy przeznaczone do transmisji, lecz jako podmioty, które dokonują transmisji tych programów. Przedmiot tych wyłączonych zamówień nadal pozostaje dwojaki (do nabycia, opracowania, produkcji lub koprodukcji dochodzi też czas transmisji), ale podmiot w obu przypadkach jest pojedynczy, więc może nim być dowolna instytucja. Wyłączenie byłoby definiowane jedynie poprzez jego przedmiot, czyli właśnie tak, jak w stanowisku Republiki Czeskiej.

76. Wersje francuska ( 50 ), angielska ( 51 ), włoska ( 52 ) i portugalska ( 53 ) moim zdaniem są zbieżne z wersją niemiecką, chociaż Sąd uważa, że w szczególności wersje angielska i francuska również mogą być rozumiane w znaczeniu przyjmowanym przez Komisję ( 54 ).

77. Oprócz powyższego, jak wskazał Sąd ( 55 ), wersje bułgarska i słoweńska nie zawierają nawet wyrażenia „przeznaczonych do transmisji” ( 56 ). To pominięcie zwiększa rozbieżność opisanych wersji i przyczynia się, jakby to było potrzebne, do zmniejszenia użyteczności językowej wykładni tego przepisu ( 57 ).

78. Rozbieżność między wersjami językowymi jest bowiem tak duża, że jakakolwiek próba użycia dosłownego brzmienia jednej z tych wersji w celu ustalenia prawdziwego znaczenia tej normy staje się bezskuteczna ( 58 ).

79. Tak też, słusznie, uznał to Sąd, który nie dopuścił się żadnego naruszenia prawa poprzez stwierdzenie, że biorąc pod uwagę niejednoznaczność (a mógł nawet powiedzieć: sprzeczność) różnych wersji językowych, nie należało uprzywilejowywać wersji sugerowanej przez Republikę Czeską, lecz odwołać się do pozostałych kryteriów wykładni ( 59 ).

80. Część drugą zarzutu odwołania należy zatem oddalić.

D. Część trzecia jedynego zarzutu odwołania: wykładnia celowościowa art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18

1. Stanowiska stron

81. Po pierwsze, Republika Czeska twierdzi, że cel wyłączenia został wskazany w motywie 25 dyrektywy 2004/18, w którym nie ma mowy o nadawcach, co byłoby konieczne, gdyby tylko te podmioty mogły być instytucjami zamawiającymi ( 60 ).

82. Po drugie, Republika Czeska kwestionuje stanowisko Sądu, zgodnie z którym wyrazy „przeznaczone do transmisji” odpowiadają zamiarowi wyraźnego odniesienia się do zamówień na usługi udzielanych przez nadawców w odniesieniu do programów przeznaczonych do rozpowszechnienia przez jakąkolwiek sieć komunikacji elektronicznej, włączając w to Internet. Zdaniem Republiki Czeskiej rezultat ten byłby możliwy do osiągnięcia bez potrzeby dodawania tego wyrażenia ( 61 ).

83. Po trzecie, Republika Czeska wskazuje, że Sąd wywiódł cel wyłączenia przy użyciu wyjętej z kontekstu wykładni wyroku Bayerischer Rundfunk ( 62 ).

84. Komisja twierdzi, że zgodnie z motywem 25 dyrektywy 2004/18 celem wyłączenia jest uwzględnienie pewnych powodów kulturowych i społecznych, które sprawiają, że stosowanie zasad udzielania zamówień jest niewłaściwe.

85. Jej zdaniem nadawcy będący instytucjami zamawiającymi – to znaczy media publiczne – świadczą określoną usługę w interesie ogólnym, której wykonanie musi być zgodne z zasadami obiektywizmu, niezależności, bezstronności i neutralności. Znajdują się zatem w bardzo szczególnej sytuacji, bez porównania z innymi instytucjami zamawiającymi, które nie będąc nadawcami, promują lub produkują programy w sposób mniej lub bardziej okazjonalny i bez konieczności rygorystycznego (jak to ma miejsce w przypadku mediów publicznych) uwzględniania względów porządku społecznego, kulturowych, politycznych, edukacyjnych, artystycznych itd. Dla tych instytucji zamawiających ochrona obiektywizmu i pluralizmu zapewniana przez przepisy o zamówieniach publicznych jest wystarczająca ( 63 ).

86. W odniesieniu do wyrażenia „przeznaczone do transmisji” Komisja twierdzi, że teza Republiki Czeskiej jest sprzeczna z genezą przepisu. Jak stwierdzono w zaskarżonym wyroku, włączenie tego wyrażenia wynika z zamiaru zagwarantowania pewności prawa w odniesieniu do transmisji internetowych ( 64 ).

87. Komisja podnosi wreszcie, że odniesienia Sądu do wyroku Bayerischer Rundfunk są uwzględnione w kontekście analizy wielu aspektów, przy czym orzeczenie nie zostało oparte wyłącznie na tym wyroku. Ponadto Komisja zgadza się z wykładnią tego wyroku dokonaną przez Sąd ( 65 ).

2. Ocena

88. Po podkreśleniu, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału wyjątki od zakresu zastosowania prawa Unii w dziedzinie zamówień publicznych należy interpretować zawężająco ( 66 ), Sąd, na podstawie wyroku Bayerischer Rundfunk, doszedł do wniosku, że celem wyłączenia jest zagwarantowanie realizacji misji publicznej przez nadawców publicznych.

89. Co do istoty uważam tę ocenę za słuszną, nawet jeśli (jak podtrzymuje Republika Czeska) motyw 25 dyrektywy 2004/18 nie odnosi się bezpośrednio do nadawców. A jeśli chodzi o wyrok Bayerischer Rundfunk, chociaż nie jest on całkowicie decydujący dla rozstrzygnięcia niniejszego odwołania, gdyż został wydany w innym kontekście, to dostarcza wskazówek dla zrozumienia wyłączenia, które to wskazówki poniżej omówię ( 67 ).

90. W zakresie, w jakim wyjątki dotyczące zakresu zastosowania prawa Unii należy interpretować zawężająco, zasadne wydaje się stwierdzenie, że „aspekty o znaczeniu kulturalnym lub społecznym”, które zgodnie z motywem 25 dyrektywy 2004/18 uzasadniają „uznanie za wyjątek” zamówień publicznych dotyczących określonych działań, są istotne jedynie w odniesieniu do podmiotów, które charakteryzują się tym, że wykonują tę działalność w sposób główny lub typowy.

91. Prawdą jest, że de lege ferenda nic nie stałoby na przeszkodzie zastosowaniu wyłączenia nie tylko do nadawców, ale i do innych podmiotów publicznych (instytucji zamawiających), które okazjonalnie udzielałyby zamówień na usługi nabycia, opracowania, produkcji lub koprodukcji programów przeznaczonych do transmisji. Te podmioty publiczne mogą być w sposób uzasadniony zainteresowane rozpowszechnianiem lub udostępnianiem ogółowi odbiorców określonych programów, uznanych przez te podmioty za potrzebne ze względów kulturalnych lub społecznych.

92. Niemniej jednak nakaz wykładni zawężającej wyjątków dotyczących zastosowania prawa Unii wprowadza wymóg uznania, że wykluczenie nie zmierza do uprzywilejowania zamówień związanych z jakąkolwiek misją publiczną, „lecz, w szczególności, z misją publiczną samych nadawców” ( 68 ).

93. Moim zdaniem to aspekt subiektywny, a nie obiektywny przeważał przy wyborze celu, który przyświeca wyłączeniu. Uznano za „niewłaściwe” stosowanie wspólnych zasad dyrektywy 2004/18 do najbardziej charakterystycznych zamówień tych instytucji zamawiających, które zwykle działają w dziedzinie transmisji, dając im większą elastyczność w tej samej dziedzinie.

94. Uważam, że cel ten nie obejmuje pozostałych podmiotów publicznych, które znacznie rzadziej będą musiały zawierać umowy o świadczenie usług w celu nabycia (lub opracowania, wyprodukowania i koprodukcji) programów audiowizualnych w celu ich transmisji. W ich przypadku nie istnieją te same powody niewłaściwości uzasadniające wyłączenie ich spod reżimu dyrektywy 2004/18.

95. Ponadto, jak twierdzi Komisja ( 69 ), dla ogółu podmiotów publicznych zawsze pozostaje otwarta możliwość z art. 31 ust. 1 lit. b) samej dyrektywy 2004/18: mogą uciec się do udzielenia zamówienia w trybie negocjacji, bez uprzedniej publikacji ogłoszenia o przetargu, „[jeżeli] z przyczyn technicznych bądź artystycznych lub związanych z ochroną praw wyłącznych zamówienie może zostać udzielone tylko określonemu wykonawcy”.

96. Republika Czeska utrzymuje również, że nawet przy zaakceptowaniu wykładni przyjętej przez Sąd nic nie uzasadnia, by wyłączenie nie obejmowało również przypadków, w których nadawcy nie są instytucjami zamawiającymi, ale dostawcami programów przeznaczonych do transmisji.

97. W tym względzie zgadzam się z Komisją, że ewentualność przyjęcia przez nadawców roli dostawców nie wpływa na wniosek, iż w odniesieniu do instytucji zamawiających wyłączenie ma zastosowanie jedynie do nadawców, a nie do jakichkolwiek innych instytucji zamawiających ( 70 ), co jest przedmiotem sporu w niniejszym odwołaniu.

98. W związku z tym uważam, że wykładnia celowościowa tego wyłączenia, za którą opowiada się Sąd, nie stanowi żadnego naruszenia prawa. Należy zatem oddalić część trzecią zarzutu.

E. Część czwarta jedynego zarzutu odwołania: wykładnia systematyczna art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18

1. Stanowiska stron

99. Zdaniem Republiki Czeskiej nieścisłość wykładni dokonanej przez Sąd jest potwierdzona faktem, że przepis przewiduje również wyłączenie zamówień dotyczących czasu transmisji: w odniesieniu do takich zamówień „nie ma wątpliwości, że nadawca nie musi mieć statusu instytucji zamawiającej, ale raczej status dostawcy typowej usługi, to znaczy własnego czasu nadawania” ( 71 ).

100. W związku z tym cel art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18 jako całości nie może być ograniczony do nadawców będących instytucjami zamawiającymi, ponieważ przynajmniej część tego przepisu nie zezwala na takie ograniczenie. Okoliczność ta potwierdzałaby, że „działalność nadawców powinna być również objęta wyłączeniem, w przypadku gdy nadawca sam świadczy usługi typowe i w ramach przetargu nie miałby statusu instytucji zamawiającej, lecz kandydata” ( 72 ).

101. Komisja odpowiada, że argumenty Republiki Czeskiej należy odrzucić z powodów przedstawionych w zaskarżonym wyroku. Podkreśla ona ponadto, że w odwołaniu Republiki Czeskiej nie zakwestionowano znaczenia przypisu 3 do załącznika II B do dyrektywy 2004/18, co potwierdzałoby tezę Sądu ( 73 ).

102. W opinii Komisji ogólny kontekst regulacyjny potwierdza tę tezę. I tak, dyrektywa 2004/17/WE ( 74 ) nie przewiduje wyłączenia, pomimo że instytucje zamawiające z sektorów, których dotyczy ta dyrektywa, również mogłyby być zainteresowane udzielaniem zamówień na produkcję programów: nie są np. czymś wyjątkowym spoty reklamowe spółek publicznych lub „półpublicznych” promujące produkty i usługi energetyczne ( 75 ).

2. Ocena

103. Podobnie jak w przypadku części pierwszej jedynego zarzutu, Republika Czeska nie przytacza dokładnie punktów zaskarżonego wyroku, którym zarzuca naruszenie prawa. Ponadto odnosi się ona jedynie do pkt 61 tego wyroku, aby stwierdzić, że Sąd nie kwestionuje określonej oceny.

104. Na wypadek gdyby Trybunał uznał, że uchybienie to nie powoduje niedopuszczalności tej ostatniej części zarzutu, odniosę się do jego treści z dwojakiej perspektywy: a) w odniesieniu do zarzutu, iż zaskarżony wyrok przyjął wykładnię niezgodną z samym art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18; oraz b) w odniesieniu do wykładni wyłączenia w ramach całej dyrektywy 2004/18.

a) Wyłączenie w kontekście art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18

105. Zdaniem Sądu (pkt 61 zaskarżonego wyroku) nic nie stoi na przeszkodzie, aby różne zamówienia ujęte w poszczególnych literach art. 16 dyrektywy 2004/18 były definiowane w odniesieniu do ich przedmiotu, do instytucji zamawiającej lub podmiotu świadczącego usługi będące przedmiotem tych zamówień.

106. Podobnie Sąd wyjaśnia (pkt 59 zaskarżonego wyroku), że tak jest również w przypadku ogółu liter tego przepisu, gdyż niektóre zamówienia definiowane są jedynie przez ich przedmiot ( 76 ), inne przez ich podmiot świadczący usługi będące przedmiotem tych zamówień ( 77 ), w końcu inne zarówno przez ich przedmiot, jak i przez odniesienie się do warunków właściwych dla instytucji zamawiającej ( 78 ).

107. Moim zdaniem odpowiedź Sądu jest prawidłowa i wyjaśnia wszelkie przejawy niespójności w strukturze normatywnej art. 16 dyrektywy 2004/18 w ogólności, a w jego lit. b) w szczególności.

108. Inną sprawą jest to, że zgodnie z tą systematyką wyłączenie nie obejmuje przypadków, w których nadawcy nie uczestniczą w charakterze instytucji zamawiających, ale jako „kandydaci”. To jest w istocie sedno zarzutu Republiki Czeskiej, gdy zarzuca ona szkody wynikające z rozstrzygnięcia Sądu z punktu widzenia wykładni systematycznej ( 79 ).

109. Moim zdaniem zarzut ten wiąże się jednak przede wszystkim z uzasadnieniem celowościowym przyjętej przez Sąd wykładni, którą już przeanalizowałem.

110. W interesującym nas zakresie uważam, że zaskarżony wyrok nie narusza systematyki ad intra art. 16 dyrektywy 2004/18, to znaczy jego spójności wewnętrznej. Dlatego zbadam, czy jego rozstrzygnięcie jest zgodne również z dyrektywą jako całością.

b) Wyłączenie w ogólnym kontekście dyrektywy 2004/18

111. Wykładnia art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18 nie może być oderwana od pozostałej treści normatywnej. W szczególności należy uwzględnić: – z jednej strony motyw 25, którym już się zajmowałem; – z drugiej strony przypis 3 do załącznika II B do samej dyrektywy 2004/18, zgodnie z którym z pojęcia „zamówień publicznych na usługi” w rozumieniu art. 1 ust. 2 lit. d) dyrektywy wyłączone są „um[owy] kupna, rozbudowy, produkcji lub współprodukcji programów przez nadawcę oraz um[owy], których przedmiotem jest czas antenowy”.

112. W przypisie tym nie ma wyrażenia „przeznaczonych do transmisji”, tak że jego brzmienie przywołuje znaczenie art. 1 lit. a) ppkt (iv) dyrektywy 92/50. Zakres wyłączenia jest w rezultacie ograniczony do zamówień udzielanych przez nadawców, tak jak twierdzi Komisja i jak to zaakceptował Sąd.

113. Jeżeli ze względu na niemożliwe do przezwyciężenia rozbieżności między różnymi wersjami językowymi art. 16 lit. b) dyrektywy 2004/18 konieczna stanie się relatywizacja jego dosłownego brzmienia w celu określenia zakresu wyłączenia, trzeba będzie dokonać spójnej wykładni motywu 25 i przypisu 3 do załącznika II B.

114. Moim zdaniem przypis (którego wartość normatywna jest identyczna jak pozostałych przepisów dyrektywy 2004/18) nie pozostawia wątpliwości: wyłączone są jedynie zamówienia udzielane przez nadawców. Czy tego przypisu nie da się pogodzić z motywem 25, czy też można znaleźć harmonijne rozwiązanie między nimi? W takim przypadku wykładnia systematyczna jednego i drugiego doprowadziłaby do ustalenia ich wspólnego znaczenia.

115. Republika Czeska słusznie utrzymuje, że motyw 25 dyrektywy 2004/18 zasadniczo kładzie akcent na przedmiot, a nie na podmiot wyłączonych zamówień. Jak już zaznaczyłem ( 80 ), przedmiot ten odnosi się do czynności charakterystycznych i właściwych dla nadawców. W związku z tym motyw 25 pośrednio ograniczyłby zakres wyłączenia w szczególności do tych podmiotów.

116. Tak uznał Sąd w pkt 39 zaskarżonego wyroku, opierając się na wyroku Bayerischer Rundfunk.

117. Chociaż wyrok ten nie odnosił się do wykładni wyłączenia będącego przedmiotem niniejszego sporu ( 81 ), to dotyczył zakresu wyłączenia z art. 1 lit. a) ppkt (iv) dyrektywy 92/50. W wyroku tym stwierdzono, że wspomniana dyrektywa nie ma zastosowania „do zamówień publicznych na usługi dotyczące właściwej funkcji nadawców, a mianowicie kształtowania i realizacji programów ze względów o charakterze kulturalnym i społecznym, wskazanych w jedenastym motywie dyrektywy 92/50 i w sposób bardziej szczegółowy w dwudziestym piątym motywie dyrektywy 2004/18, które sprawiają, iż stosowanie dyrektywy nie jest w tych przypadkach właściwe” ( 82 ).

118. Zdaniem Trybunału wyłączenie to ma na celu „zagwarantowanie realizacji misji społecznej nadawców publicznych w sposób całkowicie niezależny i bezstronny” ( 83 ). Stąd też ustawodawca potraktował funkcje właściwe dla takich podmiotów jako kryterium określenia zakresu wyłączenia.

119. Taka wykładnia motywu 25 dyrektywy 2004/18 pozwala na zapewnienie spójności jego brzmienia z przypisem 3 do załącznika II B oraz z tymi wersjami językowymi, które ograniczają zakres wyłączenia w zależności od podmiotu zamówienia publicznego, a nie jego przedmiotu.

120. Oczywiście, że teoretycznie, i dokonywana odrębnie, wykładnia motywu 25 dokonana przez Republikę Czeską również byłaby odpowiednia. Jednakże stanowisko zaproponowane przez Komisję i przyjęte przez Sąd jest tym, które w najlepszy sposób pozwala uniknąć sprzeczności między tym motywem a przypisem 3 do załącznika II B. Pod względem wykładni systematycznej dyrektywy 2004/18 należy oddalić czwartą część jedynego zarzutu odwołania, a wraz z nią oddalić odwołanie w całości.

VI. W przedmiocie kosztów

121. Zgodnie z art. 138 § 1 regulaminu postępowania przed Trybunałem, mającego zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie jego art. 184 § 1, proponuję, aby Trybunał obciążył Republikę Czeską kosztami.

VII. Wnioski

122. Mając powyższe na uwadze, proponuję Trybunałowi, aby orzekł, co następuje: – odwołanie zostaje oddalone; – Republika Czeska zostaje obciążona kosztami postępowania.

( 1 ) Język oryginału: hiszpański.

( 2 ) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane, dostawy i usługi (Dz.U. 2014, L 134, s. 114).

( 3 ) Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego i Europejski Fundusz Społeczny.

( 4 ) Wyrok T‑629/17, Republika Czeska/Komisja (niepublikowany, EU:T:2019:596; zwany dalej „zaskarżonym wyrokiem”).

( 5 ) W celu uniknięcia powtórzeń w dalszej części opinii będę je określał jako „wyłączenie”, bez dodatkowych przymiotników.

( 6 ) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie zamówień publicznych, uchylająca dyrektywę 2004/18/WE (Dz.U. 2014, L 94, s. 65).

( 7 ) Zobacz pkt 53 i nast. niniejszej opinii.

( 8 ) Dyrektywa Rady z dnia 18 czerwca 1992 r. odnosząca się do koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na usługi (Dz.U. 1992, L 209, s. 1).

( 9 ) Rozporządzenie Rady z dnia 11 lipca 2006 r. ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1260/1999 (Dz.U. 2006, L 210, s. 25).

( 10 ) Punkty 29 i 30 zaskarżonego wyroku.

( 11 ) Wyrok z dnia 13 grudnia 2007 r. (C‑337/06, EU:C:2007:786; zwany dalej „wyrokiem Bayerischer Rundfunk”).

( 12 ) Punkt 39 zaskarżonego wyroku.

( 13 ) Punkty 46 i 47 zaskarżonego wyroku.

( 14 ) Punkt 48 zaskarżonego wyroku.

( 15 ) Punkt 49 zaskarżonego wyroku.

( 16 ) Rozporządzenie Komisji z dnia 28 listopada 2007 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 2195/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie Wspólnego Słownika Zamówień (CPV) oraz dyrektywy 2004/17/WE i 2004/18/WE Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczące procedur udzielania zamówień publicznych w zakresie zmiany CPV (Dz.U. 2008, L 74, s. 1).

( 17 ) Punkt 50 zaskarżonego wyroku.

( 18 ) Punkt 54 zaskarżonego wyroku.

( 19 ) Punkt 56 zaskarżonego wyroku.

( 20 ) Punkt 59 zaskarżonego wyroku.

( 21 ) Punkt 61 zaskarżonego wyroku.

( 22 ) Punkt 63 zaskarżonego wyroku.

( 23 ) Punkt 66 zaskarżonego wyroku.

( 24 ) Punkt 68 zaskarżonego wyroku.

( 25 ) Punkt 70 zaskarżonego wyroku.

( 26 ) Punkt 73 zaskarżonego wyroku.

( 27 ) Strony zgadzają się co do okoliczności faktycznych sporu. Republika Czeska zauważa jednak, że „we wszystkich zamówieniach publicznych […] stroną był nadawca [Ceská televize] w charakterze dostawcy programów. Okoliczność ta nigdy nie miała charakteru spornego między Republiką Czeską a Komisją” (pkt 8 skargi). Komisja zaprzecza, że jest to okoliczność bezsporna, stwierdzając, że została ona wyraźnie wspomniana po raz pierwszy w odwołaniu, z tego powodu nie może być przedmiotem rozpoznania w instancji, ani nie była badana przez Sąd (pkt 6 pisma Komisji), a jej ocena musi pozostać wyłączona z niniejszego postępowania. W każdym razie Komisja twierdzi, że chociaż nadawca był stroną określonych zamówień, wspólnie z prywatnymi spółkami produkcyjnymi, każde zamówienie na produkcję programów było udzielane bezpośrednio spółce, która nie była nadawcą (pkt 8 pisma Komisji).

( 28 ) Punkty 14–16 odwołania.

( 29 ) Punkty 17–19 odwołania.

( 30 ) Punkty 20–22 odwołania.

( 31 ) Punkt 16–28 pisma Komisji.

( 32 ) Wyłączone zostały „zamówienia dotyczące nabycia programów przez nadawców […] i zamówienia dotyczące kupna czasu transmisji w interesie publicznym […]”. COM(1990) 372 wersja ostateczna art. 1 lit. a) ppkt (iii).

( 33 ) W pkt 32 uzasadnienia wniosku Komisji stwierdzono, że „[c]o do zasady udzielanie zamówień na produkcję audiowizualną, na przykład dla celów informacyjnych, edukacyjnych lub reklamowych, powinno być regulowane dyrektywą. Jednak działalność nadawców wymaga szczególnej uwagi, a dyrektywa powinna regulować ich działalność tylko wtedy, gdy nie jest właściwa dla nadawania. Fakt, że mogą oni swobodnie otrzymywać programy od kogokolwiek chcą i zgodnie z procedurami, które sami swobodnie ustalają, ma duże znaczenie kulturalne i społeczne. Ponadto dyrektywą zostaną objęci tylko ci nadawcy, którzy jako osoby prawne podlegające prawu publicznemu mogliby być instytucjami zamawiającymi w rozumieniu niniejszej dyrektywy. Z opisanych wyżej powodów nabycie programów przez nadawców powinno zostać wyłączone z dyrektywy […]. Z tego samego powodu przyznawanie uprawnień do działalności nadawczej jest wyraźnie wyłączone z definicji koncesji na świadczenie usług publicznych” [tłumaczenie nieoficjalne, podobnie jak inne cytaty z tego wniosku poniżej. Wyróżnienie moje].

( 34 ) COM(2000) 275 wersja ostateczna art. 18 lit. b).

( 35 ) Zobacz pkt 70–77 poniżej.

( 36 ) Zgodnie z pkt 49 zaskarżonego wyroku odpowiada zamiarowi prawodawcy odniesienia się do programów przeznaczonych do nadawania przez wszystkie media, włączając w to Internet.

( 37 ) Wyróżnienie moje.

( 38 ) COM(2011) 896 wersja ostateczna, art. 10 lit. b).

( 39 ) Wyróżnienie moje.

( 40 ) Wątpliwości nie ma nawet w wersji niemieckiej, która wyklucza „von Anbietern von audiovisuellen oder Hörfunkmediendiensten vergebene Aufträge über den Erwerb, die Entwicklung, Produktion oder Koproduktion von Sendematerial, das für audiovisuelle Mediendienste oder Hörfunkmediendienste bestimmt ist […]”. Wyróżnienie moje.

( 41 ) Wyróżnienie moje.

( 42 ) Punkt 22 odwołania.

( 43 ) Punkty 24–27 odwołania.

( 44 ) Punkty 28–30 odwołania.

( 45 ) Punkty 31 i 32 odwołania.

( 46 ) Punkty 30–38 pisma Komisji.

( 47 ) Punkt 39 pisma Komisji.

( 48 ) Punkty 43 i 44 pisma Komisji.

( 49 ) Zgodnie z tą wersją wyłączenie ma zastosowanie do zamówień publicznych, których przedmiotem jest „Kauf, Entwicklung, Produktion oder Koproduktion von Programmen, die zur Ausstrahlung durch Rundfunk- oder Fernsehanstalten bestimmt sind, sowie die Ausstrahlung von Sendungen”.

( 50 ) „[C]oncernant l’achat, le développement, la production ou la coproduction des programmes destinés à la diffusion par des organismes de radiodiffusion et concernant les temps de diffusion”.

( 51 ) „[T]he acquisition, development, production or co-production of programme material intended for broadcasting by broadcasters and contracts for broadcasting time”.

( 52 ) „[A]venti per oggetto l’acquisto, lo sviluppo, la produzione o coproduzione di programmi destinati alla trasmissione da parte di emittenti radiotelevisive e appalti concernenti il tempo di trasmissione”.

( 53 ) „À aquisição, desenvolvimento, produção ou co-produção de programas destinados a emissão por parte de organismos de radiodifusão e a tempos de antena”.

( 54 ) Punkt 41 zaskarżonego wyroku, w którym tę ambiwalencję przypisuje się również wersjom czeskiej, słowackiej, greckiej, węgierskiej, litewskiej, polskiej i rumuńskiej. Republika Czeska twierdzi jednak w pkt 25 swojego odwołania, że niektóre z tych wersji (słowacka, francuska, grecka, węgierska, angielska, litewska, polska i rumuńska) są zgodne jedynie z proponowaną przez nią wykładnią, dodając do tej listy wersje czeską, chorwacką i niderlandzką.

( 55 ) Punkt 41 zaskarżonego wyroku.

( 56 ) W pkt 27 swojego odwołania Republika Czeska zarzuca, że Sąd wykorzystał te dane, aby uzasadnić odrzucenie jej interpretacji. W istocie w pkt 41 zaskarżonego wyroku Sąd przyznaje, że mamy do czynienia z „niefortunnym” pominięciem, zgodnie z tym, co sama Republika Czeska wskazywała w toku rozprawy. Nie jest jednak pewne, czy Sąd oparł odrzucenie proponowanej przez Republikę Czeską wykładni językowej na tym, co ona sama określa jako „oczywisty błąd”. Sąd przyznaje, że jest to błąd, ale odrzucenie jest oparte jego zdaniem na tym, że większość wersji językowych umożliwia niejednoznaczną wykładnię, przez co kryterium językowe nie może być kryterium rozstrzygającym. „Błędy” w wersjach bułgarskiej i słoweńskiej tylko potwierdzają niewielką przydatność interpretacyjną wykładni językowej.

( 57 ) Jakby tego było mało, Komisja zwróciła uwagę na warunki transpozycji wyłączenia do prawa czeskiego. Jak wskazano w pkt 83 jej pisma, art. 18 ust. 2 lit. d) czeskiej ustawy nr 137/2006 o zamówieniach publicznych stanowi, że „[z] wyjątkiem zamówień publicznych w zakresie obrony lub bezpieczeństwa, instytucja zamawiająca nie może również udzielić zamówienia publicznego zgodnie z niniejszą ustawą, jeśli […] zamówienia publiczne udzielone przez instytucję zamawiającą polegają na nabyciu, opracowaniu, produkcji lub koprodukcji programów przeznaczonych do transmisji lub do dystrybucji, lub zamówień publicznych dotyczących czasu transmisji” (wyróżnienie kursywą dodane przez Komisję). Pominięcie odniesienia do „nadawców” i wstawienie w to miejsce wyrażenia „zamówienia publiczne udzielane przez instytucję zamawiającą” zdaniem Komisji umożliwia wykładnię szerszą niż pozwalałoby na to wyłączenie. Wspomniana wykładnia nie byłaby jednak możliwa w ramach przepisów transpozycji przyjętych przez państwa członkowskie, które, jak Republika Słowacka, oparły się na wersji językowej dyrektywy 2004/18, która zdaniem Republiki Czeskiej jest zgodna jedynie z wykładnią proponowaną przez tę ostatnią (pkt 85 i 86 odpowiedzi Komisji na skargę).

( 58 ) Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału nie można przyjąć czysto dosłownej wykładni opartej na brzmieniu jednej lub więcej niż jednej wersji językowej wielojęzycznego tekstu prawa Unii z wyłączeniem innych wersji, gdyż jednolite stosowanie przepisów prawa Unii wymaga, aby były one interpretowane w świetle wersji przyjętych we wszystkich językach. W ten sposób w szczególności wyrok z dnia 26 września 2013 r., Komisja/Hiszpania (C‑189/11, EU:C:2013:587, pkt 56).

( 59 ) Zgodnie z orzecznictwem Trybunału, w przypadku rozbieżności pomiędzy różnymi wersjami językowymi tekstu prawa Unii dany przepis należy interpretować z uwzględnieniem ogólnej systematyki i celu uregulowania, którego stanowi część. Zobacz szczególności wyrok z dnia 24 października 2013 r., Drozdovs (C‑277/12, EU:C:2013:685, pkt 39).

( 60 ) Punkt 35 odwołania.

( 61 ) Punkty 38 i 39 odwołania.

( 62 ) Punkty 40–53 odwołania.

( 63 ) Punkty 46–54 pisma Komisji.

( 64 ) Punkty 57–59 pisma Komisji.

( 65 ) Punkty 60–66 pisma Komisji.

( 66 ) Punkt 29 zaskarżonego wyroku, wraz z cytatem z wyroku z dnia 6 grudnia 2017 r., Compania Naţională de Administrare a Infrastructurii Rutiere (C‑408/16, EU:C:2017:940, pkt 45).

( 67 ) Zobacz pkt 117 i 118 poniżej.

( 68 ) Punkt 66 zaskarżonego wyroku.

( 69 ) Punkt 72 pisma Komisji.

( 70 ) Punkt 68 pisma Komisji.

( 71 ) Punkt 54 odwołania.

( 72 ) Punkt 55 odwołania.

( 73 ) Punkty 78 i 79 pisma Komisji.

( 74 ) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. koordynująca procedury udzielania zamówień przez podmioty działające w sektorach gospodarki wodnej, energetyki, transportu i usług pocztowych (Dz.U. 2004, L 134, s. 1).

( 75 ) Punkty 80 i 81 pisma Komisji.

( 76 ) Litera c): zamówienia „dotycząc[e] usług arbitrażowych lub pojednawczych”.

( 77 ) Litera d): zamówienia „dotycząc[e] usług finansowych związanych z emisją, sprzedażą, kupnem lub zbyciem papierów wartościowych lub innych instrumentów finansowych, w szczególności z transakcjami mającymi na celu uzyskanie funduszy lub kapitału dla instytucji zamawiających oraz dotyczących usług banku centralnego”.

( 78 ) Litera f): zamówienia „dotycząc[e] usług badawczych i rozwojowych innych niż te, z których korzyści przypadają wyłącznie instytucji zamawiającej, dla potrzeb jej własnej działalności, pod warunkiem że całość wynagrodzenia za świadczoną usługę wypłaca instytucja zamawiająca”.

( 79 ) Punkty 54 i 55 odwołania.

( 80 ) Punkt 90 i nast. niniejszej opinii.

( 81 ) Dotyczył w szczególności zagadnienia, „czy publiczni nadawcy niemieccy […] są instytucjami zamawiającymi dla celów zastosowania przepisów wspólnotowych dotyczących udzielania zamówień publicznych”. Wyrok Bayerischer Rundfunk, pkt 2.

( 82 ) Ibidem, pkt 62. Wyróżnienie moje.

( 83 ) Ibidem, pkt 63.