Sprawa C‑423/08

Komisja Europejska

przeciwko

Republice Włoskiej

Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Środki własne – Procedury dotyczące poboru należności przywozowych lub wywozowych – Uchybienie terminom zapisania środków własnych – Spóźniona wpłata środków własnych związanych z tymi należnościami

Streszczenie wyroku

Środki własne Wspólnot Europejskich – Ustalenie i udostępnienie przez państwa członkowskie

(rozporządzenie Rady nr 1552/89, art. 2, art. 6-11; rozporządzenie Rady nr 2913/92, art. 220 ust. 1; rozporządzenie Rady n. 1150/2000, art. 2, art. 6, art. 9-11)

Na podstawie art2 ust 1 rozporządzeń nr 1552/89 i 1150/2000 wykonujących odpowiednio decyzję 88/376 i 94/728 w sprawie systemu środków własnych Wspólnot, państwa członkowskie powinny ustalić tytuł do środków własnych, „gdy zostały spełnione warunki przewidziane w regulacjach celnych dotyczących wpisu tytułu dochodów budżetowych w rachunkach i powiadamiania dłużnika”.

Z art. 220 ust. 1 rozporządzenia nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy kodeks celny wynika, że warunki zaksięgowania retrospektywnego należności wynikających z długu celnego do pokrycia lub pozostających do pokrycia są spełnione, gdy organy celne dowiedziały się o tej sytuacji i mają możliwość obliczyć kwotę prawnie należną, jak również określić dłużnika.

W tym kontekście gdy organy celne zawiadamiają dłużnika aktem administracyjnym, niezależnie od jego oznaczenia, stwierdzającym istnienie braku zapłaty w całości lub w części długów celnych i wskazującym kwotę należności celnych, które uznają one za prawnie należną, w tej okoliczności mogą one obliczyć kwotę należności wynikającej z długu celnego i określić dłużnika.

W konsekwencji, zaksięgowanie retrospektywne należności do pokrycia lub pozostających do pokrycia w zasadzie powinno nastąpić na podstawie art. 220 ust. 1 kodeksu celnego, w terminie dwóch dni, licząc od dnia powiadomienia dłużnika o protokole zakończenia czynności, który spełnia warunki wymienione w punkcie poprzedzającym.

Co się tyczy odsetek za zwłokę istnieje nierozerwalny związek pomiędzy obowiązkiem ustalenia wspólnotowych środków własnych, obowiązkiem zapisania ich na rachunku Komisji w terminie, i wreszcie obowiązkiem zapłaty odsetek za zwłokę, które stają się wymagalne bez względu na przyczynę opóźnienia, z którym te środki zostały wpłacone na rachunek Komisji.

W konsekwencji państwo członkowskie, które uchybia terminom do zapisania wspólnotowych środków własnych w przypadku pokrycia retrospektywnego i dokonuje spóźnionej wpłaty tych środków, uchybia zobowiązaniom jakie ciążą na nim na mocy art. 2, 6 i 9–11 rozporządzenia nr 1552/89, oraz tych samych artykułów rozporządzenia nr 1150/2000 oraz art. 220 rozporządzenia nr 2913/92.

(por. pkt 37, 38, 41, 42, 49, 51; sentencja)

WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba)

z dnia 17 czerwca 2010 r.( )

Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Środki własne – Procedury dotyczące poboru należności przywozowych lub wywozowych – Uchybienie terminom zapisania środków własnych – Spóźniona wpłata środków własnych związanych z tymi należnościami

W sprawie C‑423/08

mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie, na podstawie art. 226 WE, uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, wniesioną w dniu 24 września 2008 r.,

Komisja Europejska, reprezentowana przez A. Aresu oraz A. Caeirosa, działających w charakterze pełnomocników, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

strona skarżąca,

przeciwko

Republice Włoskiej, reprezentowanej przez I. Bruni, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez G. Albenzia oraz F. Arenę, avvocati dello Stato,

strona pozwana,

popieranej przez:

Republikę Finlandii, reprezentowaną przez J. Heliskoskiego, działającego w charakterze pełnomocnika,

interwenient,

TRYBUNAŁ (czwarta izba),

w składzie: J.C. Bonichot, prezes izby, C. Toader (sprawozdawca), K. Schiemann, P. Kūris i L. Bay Larsen, sędziowie,

rzecznik generalny: V. Trstenjak,

sekretarz: C. Strömholm, administrator,

uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 11 marca 2010 r.,

podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,

wydaje następujący

Wyrok

1 W swojej skardze Komisja Wspólnot Europejskich zwraca się do Trybunału o stwierdzenie, że uchybiając terminom zapisania wspólnotowych środków własnych w przypadku retrospektywnego pokrycia należności oraz dokonując spóźnionej wpłaty tych środków, Republika Włoska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy art. 2, 6 i 9–11 rozporządzenia Rady (EWG, Euratom) nr 1552/89 z dnia 29 maja 1989 r. wykonującego decyzję 88/376/EWG, Euratom w sprawie systemu środków własnych Wspólnot (Dz.U. L 155, s. 1), art. 2, 6 i 9–11 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 1150/2000 z dnia 22 maja 2000 r. wykonującego decyzję 94/728/WE, Euratom w sprawie systemu środków własnych Wspólnot (Dz.U. L 130, s. 1), oraz art. 220 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy kodeks celny (Dz.U. L 302, s. 1, zwanego dalej „kodeksem celnym”).

Uregulowania Unii

Decyzje 94/728/WE, Euratom i 2000/597/WE, Euratom

2 W odniesieniu do okresu, którego dotyczą okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, kolejno miały zastosowanie dwie decyzje dotyczące środków własnych Wspólnot Europejskich, tj. decyzja Rady 94/728/WE, Euratom z dnia 31 października 1994 r. (Dz.U. L 293, s. 9), oraz, od dnia 1 stycznia 2002 r., decyzja Rady 2000/597/WE, Euratom z dnia 29 września 2000 r. (Dz.U. L 253, s. 42).

3 Zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. b) każdej z tych decyzji, na środki własne określone w budżecie Wspólnot będą w szczególności składać się przychody z „ceł pobieranych na podstawie Wspólnej taryfy celnej i innych ceł ustanowionych lub do ustanowienia przez instytucje Wspólnot w odniesieniu do handlu z państwami trzecimi”.

4 Artykuł 8 ust. 1 rzeczonych decyzji przewiduje w szczególności, po pierwsze, że środki własne Wspólnot, określone w art. 2 ust. 1 lit. a) i b) tych decyzji, są pobierane przez państwa członkowskie zgodnie z przepisami prawa krajowego wprowadzonymi ustawą, rozporządzeniem lub aktem administracyjnym, które w razie potrzeby zostaną dostosowane, aby spełniały wymagania określone przez zasady unijne, oraz po drugie, że państwa członkowskie udostępniają te środki Komisji.

Rozporządzenia nr 1552/89 i 1150/2000

5 Artykuł 2 rozporządzenia nr 1552/89, zmienionego rozporządzeniem Rady (Euratom, WE) nr 1355/96 z dnia 8 lipca 1996 r. (Dz.U. L 175, s. 3), które weszło w życie w dniu 14 lipca 1996 r., przewiduje:

„1. Do celów stosowania niniejszego rozporządzenia, tytuł Wspólnot do środków własnych, określonych w art. 2 ust. 1 lit. a) i b) decyzji 88/376/EWG, Euratom jest ustalony, gdy zostały spełnione warunki przewidziane w regulacjach celnych dotyczących wpisu tytułu dochodów budżetowych w rachunkach i powiadamiania dłużnika.

1a. Datą ustalenia tytułu, określoną w ust. 1, jest data wpisu do księgi rachunkowej przewidzianej w regulacjach celnych.

[…]

2. Ustęp 1 stosuje się w przypadku gdy powiadomienie musi zostać sprostowane”.

6 Rozporządzenie nr 1552/89 zostało uchylone przez art. 22 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1150/2000, które weszło w życie w dniu 31 maja 2000 r. Artykuł 2 ust. 1 i 2 akapit pierwszy tego ostatniego rozporządzenia w zasadzie jest sformułowany identycznie jak artykuł przytoczony w punkcie poprzedzającym.

7 Artykuł 6 ust. 2 rozporządzenia nr 1552/89, obecnie art. 6 ust. 3 lit. a) i b) rozporządzenia nr 1150/2000, stanowi, że tytuły dochodów budżetowych ustalone zgodnie z art. 2 są wpisywane w rachunkach najpóźniej pierwszego dnia roboczego po 19 dniu drugiego miesiąca następującego po miesiącu, w którym tytuł dochodów budżetowych został ustalony. Ustalone tytuły dochodów budżetowych nieuwzględnione w rachunkach, ze względu na to, że nie zostały jeszcze uzyskane ani nie przewidziano zabezpieczenia, wykazywane są na odrębnych rachunkach w tym samym terminie. Państwa członkowskie mogą przyjąć tę procedurę, jeżeli ustalone tytuły dochodów budżetowych, w odniesieniu do których zabezpieczenie zostało przewidziane, są kwestionowane oraz mogą podlegać zmianie w wyniku rozstrzygnięcia sporu, który powstał.

8 Artykuł 8 rozporządzenia nr 1552/89, którego brzmienie zostało powtórzone w art. 8 rozporządzenia nr 1150/2000, przewiduje:

„Poprawki dokonane na mocy art. 2 ust. 2 dodaje się lub odejmuje od ogólnej kwoty ustalonych tytułów dochodów budżetowych. Są one zapisywane w rachunkach, jak określono w art. 6 ust. 2 lit. a) i b) oraz w sprawozdaniach jak określono w art. 6 ust. 3 zgodnie z datą tych poprawek.

Poprawki w odniesieniu do przypadków nadużyć finansowych i nieprawidłowości już zgłoszonych Komisji, są wyróżniane”.

9 Artykuł 9 ust. 1 zarówno rozporządzenia nr 1552/89, jak i rozporządzenia nr 1150/2000 brzmi:

„Zgodnie z procedurą ustanowioną w art. 10, każde państwo członkowskie zapisuje środki własne na rachunek otwarty w imieniu Komisji przez jego Skarb Państwa lub organ wyznaczony przez państwo członkowskie.

Taki rachunek jest prowadzony nieodpłatnie”.

10 Artykuł 10 ust. 1 rozporządzenia nr 1552/89, którego brzmienie zostało powtórzone w art. 10 ust. 1 rozporządzenia nr 1150/2000, stanowi:

„Po potrąceniu 10% tytułem kosztów poboru zgodnie z art. 2 ust. 3 decyzji 88/376/EWG, Euratom wpis środków własnych, określonych w art. 2 ust. 1 lit. a) i b) tej decyzji dokonywany jest najpóźniej w pierwszym dniu roboczym po 19 dniu drugiego miesiąca następującego po miesiącu, w którym tytuł dochodów budżetowych został ustalony zgodnie z art. 2 niniejszego rozporządzenia”.

11 Artykuł 11 rozporządzeń nr 1552/89 i 1150/2000 przewiduje:

„Każda zwłoka w dokonaniu wpisu na rachunku, określonym w art. 9 ust. 1 stanowi przyczynę zapłaty przez zainteresowane państwo członkowskie odsetek według stopy procentowej obowiązującej na rynku pieniężnym państwa członkowskiego w terminie wymagalności w odniesieniu do krótkoterminowych publicznych operacji finansujących, powiększonej o dwa punkty procentowe. Stopa ta rośnie o 0,25 punktu procentowego za każdy miesiąc zwłoki. Tak powiększona stopa stosowana jest do całego okresu zwłoki”.

Kodeks celny

12 Artykuł 220 ust. 1 kodeksu celnego przewiduje:

„Jeżeli kwota należności wynikających z długu celnego nie została zaksięgowana zgodnie z art. 218 i 219 lub została zaksięgowana kwota niższa od prawnie należnej, to zaksięgowania kwoty należności do pokrycia lub pozostającej do pokrycia należy dokonać w terminie dwóch dni, licząc od dnia, w którym organy celne dowiedziały się o tej sytuacji i miały możliwość obliczyć kwotę prawnie należną, jak również określić dłużnika (zaksięgowanie retrospektywne). Termin ten może zostać przedłużony zgodnie z art. 219”.

13 Artykuł 221 ust. 1 kodeksu celnego ma następujące brzmienie:

„Niezwłocznie po dokonaniu zaksięgowania dłużnik zostaje powiadomiony o kwocie należności zgodnie z odpowiednią procedurą”.

Uregulowania krajowe

14 Artykuł 11, zatytułowany „Kontrola ustalenia, zadania i uprawnienia urzędów” dekretu ustawodawczego nr 374 z dnia 8 listopada 1990 r. w sprawie reorganizacji instytucji celnych oraz kontroli procedur ustalenia i weryfikacji w ramach transpozycji dyrektywy Rady 79/695/EWG z dnia 24 lipca 1979 r. oraz dyrektywy Komisji 82/57/EWG z dnia 17 grudnia 1981 r. w sprawie procedur dopuszczania towarów do swobodnego obrotu, oraz dyrektywy Rady 81/177/EWG z dnia 24 lutego 1981 r. i dyrektywy Komisji 82/347/EWG z dnia 23 kwietnia 1982 r. w sprawie procedur wywozu towarów wspólnotowych (dodatek zwykły do GURI nr 291 z dnia 14 grudnia 1990 r.) w ust. 1 i 5–8 stanowi:

„1. Urząd celny może przeprowadzić kontrolę ustalenia, które stało się ostateczne także wtedy, gdy towary będące przedmiotem tego ustalenia zostały pozostawione do swobodnej dyspozycji podmiotu gospodarczego lub już opuściły obszar celny. Kontrolę przeprowadza się z urzędu lub na wniosek zainteresowanego podmiotu gospodarczego, złożony w terminie zawitym wynoszącym trzy lata od daty, w której ustalenie stało się ostateczne.

[…]

5. Gdy przeprowadzona z urzędu lub na wniosek strony kontrola wykaże niedokładności, braki lub błędy dotyczące elementów służących za podstawę ustalenia, urząd dokona odpowiedniego sprostowania i poinformuje o nim zainteresowany podmiot gospodarczy w drodze odpowiedniego powiadomienia. W przypadku sprostowania wynikającego z kontroli przeprowadzonej z urzędu, powiadomienie należy doręczyć w terminie zawitym wynoszącym trzy lata od daty, w której ustalenie stało się ostateczne.

6. Wniosek o przeprowadzenie kontroli złożony przez podmiot gospodarczy uważa się za odrzucony, jeżeli w ciągu 90 dni od jego złożenia nie zostanie doręczone powiadomienie o sprostowaniu. Na dorozumiane lub wyraźne odrzucenie można wnieść zażalenie w terminie 30 dni do dyrektora departamentu, który rozstrzyga w ostatniej instancji.

7. Sprostowanie może być zaskarżone przez podmiot gospodarczy w terminie 30 dni od daty doręczenia powiadomienia. W chwili zaskarżenia sporządza się protokół w celu ewentualnego wszczęcia postępowania administracyjnego dotyczącego rozstrzygnięcia sporów przewidzianych w art. 66 i nast. tekstu jednolitego przepisów celnych, zatwierdzonego dekretem nr 43 Prezydenta Republiki z dnia 23 stycznia 1973 r.

8. Z chwilą, gdy sprostowanie stanie się ostateczne, urząd dokonuje poboru dodatkowych należności od podmiotu gospodarczego lub z urzędu wszczyna postępowanie w celu zwrotu nienależnie pobranej wyższej kwoty. Sprostowanie ustalenia w razie potrzeby obejmuje także zakwestionowanie naruszeń poprzez sfałszowane deklaracje lub ewentualnie ustalonych cięższych naruszeń”.

15 W przypadku, gdy kontrola ustalenia wymaga przeszukania, ustawa nr 212/2000 z dnia 27 lipca 2000 r. w sprawie uprawnień podatnika (GURI nr 177 z dnia 31 lipca 2000 r.) przewiduje, że oprócz bieżących protokołów dotyczących wykonanych czynności, na zakończenie przeszukania odpowiedzialni za nie funkcjonariusze sporządzają protokół zakończenia czynności. Jeden egzemplarz tego protokołu jest dostarczany dłużnikowi, a drugi jest wysyłany do osoby odpowiedzialnej za postępowanie właściwego urzędu celnego, która dokonuje jego analizy oraz zgłasza ewentualne uwagi lub skargi wniesione przez dłużnika na podstawie art. 12 ust. 7 tej ustawy, i która niezależnie wydaje decyzję o zakończeniu postępowania lub zawiadomienie o ustaleniu.

16 W tym zakresie art. 12 zatytułowany „Prawa i gwarancje podatnika poddanego kontroli podatkowej” ustawy nr 212/2000 w ust. 7 stanowi:

„Zgodnie z zasadą współpracy pomiędzy administracją i podatnikiem, po opublikowaniu kopii protokołu zakończenia czynności organu kontrolnego podatnik może w terminie 60 dni zgłosić uwagi i wnioski, które są badane przez organy podatkowe. Zawiadomienie o ustaleniu nie może być wydane przed upływem tego terminu, z wyjątkiem przypadku szczególnej i uzasadnionej pilnej potrzeby”.

Postępowanie poprzedzające wniesienie skargi

17 Podczas kontroli wspólnotowych środków własnych przeprowadzonej we Włoszech w dniach 6–10 listopada 2000 r., która obejmowała okres od dnia 1 stycznia 1998 r. do daty kontroli, przedstawiciele Komisji odkryli nieprawidłowości w ustalaniu wspólnotowych środków własnych, które mogły prowadzić do opóźnień we wpływie rzeczonych środków do Wspólnot, co stanowi naruszenie art. 2, 6 i 9–11 rozporządzeń nr 1552/89 i 1150/2000.

18 W następstwie wymiany pism pomiędzy władzami włoskimi a Komisją, ta ostatnia stwierdziła, że włoska procedura administracyjna dotycząca kontroli retrospektywnej przewiduje uprzednie powiadomienie dłużnika o protokole zakończenia czynności kontrolnych i wyznacza mu termin 60 dni na przekazanie swoich uwag i żądanie dodatkowych wyjaśnień. Dopiero po upływie tego terminu dłużnik jest zawiadamiany o długu celnym w drodze zawiadomienia o ustaleniu.

19 Komisja ocenia, że konsekwencje stosowania takiej procedury przez Republikę Włoską są niezgodne z właściwymi przepisami wspólnotowymi, ponieważ opóźniają one wpływ środków własnych. Zatem przewidziany w art. 220 kodeksu celnego termin zaksięgowania środków własnych powinien rozpoczynać bieg od dnia powiadomienia o protokole dotyczącym tych czynności.

20 Organy włoskie twierdzą zasadniczo, że protokół zakończenia tych czynności stanowi nie decyzję ostateczną, lecz zwykły akt przygotowawczy, bez autonomicznej wartości prawnej. Ponadto argumenty Komisji nie znajdują podstawy prawnej w kodeksie celnym, ponieważ zaksięgowanie i powiadomienie dłużnika są czynnościami, które następują po wydaniu decyzji ostatecznej.

21 W następstwie wymiany korespondencji Komisja postanowiła, w trybie art. 226 WE, skierować do Republiki Włoskiej wezwanie do usunięcia uchybienia, doręczone pismem z dnia 13 lipca 2005 r., wzywając to państwo członkowskie do przedstawienia uwag w terminie dwóch miesięcy od otrzymania tego pisma.

22 Rząd włoski udzielił odpowiedzi pismem z dnia 12 września 2005 r., zasadniczo powtarzając przedstawione wcześniej elementy odpowiedzi.

23 Pismem z dnia 28 czerwca 2006 r. Komisja zwróciła uwagę władz włoskich na wyrok wydany przez Trybunał w dniu 23 lutego 2006 r. w sprawie C‑546/03 Komisja przeciwko Hiszpanii i wezwała je do przedstawienia ich stanowiska do dnia 1 września 2006 r.

24 Ponieważ Komisja nie została powiadomiona przez Republikę Włoską o zajęciu stanowiska w tym zakresie, w trybie art. 226 WE postanowiła skierować do tego państwa członkowskiego uzasadnioną opinię opartą na art. 2, 6 i 9–11 rozporządzeń nr 1552/1989 i 1150/2000 oraz na art. 220 kodeksu celnego, doręczoną w dniu 15 grudnia 2006 r., w której wezwała ją do przyjęcia środków wymaganych do usunięcia zarzucanego naruszenia w terminie dwóch miesięcy od dnia otrzymania opinii.

25 Rząd włoski udzielił odpowiedzi pismem z dnia 12 lutego 2007 r., w którym podtrzymał swoje stanowisko.

26 Uznawszy, iż Republika Włoska nie usunęła zarzucanego jej naruszenia, Komisja podjęła decyzję o wniesieniu do Trybunału niniejszej skargi.

27 Postanowieniem Prezesa Trybunału z dnia 12 marca 2009 r. Republika Finlandii została dopuszczona do udziału w sprawie w charakterze interwenienta popierającego żądania Republiki Włoskiej.

W przedmiocie skargi

Argumentacja stron

28 Komisja zasadniczo zarzuca władzom włoskim systematyczne opóźnienia we wpływie środków własnych Wspólnot, ponieważ władze te stosują procedurę administracyjną, według której te środki własne są ustalane dopiero po wyznaczeniu podatnikowi terminu w celu zapoznania się z protokołem dotyczącym tych czynności oraz przekazania uwag. Wnosi ona zatem o stwierdzenie, że Republika Włoska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy art. 2, 6 i 9–11 rozporządzeń nr 1552/1989 i 1150/2000 oraz na mocy art. 220 kodeksu celnego.

29 Zdaniem Komisji warunki ustalenia tytułu Wspólnot do środków własnych są spełnione, gdy organy krajowe przekazują podatnikowi protokół zakończenia czynności, który to dokument wskazuje zarazem nazwę dłużnika i kwotę należności do pokrycia.

30 Republika Włoska podnosi, że przyznana podatnikowi możliwość przedstawienia uwag przed wydaniem zawiadomienia o ustaleniu stanowi zastosowanie podstawowych zasad ochrony prawa do obrony i dobrej administracji. Przepisy takie, podlegające zresztą autonomii proceduralnej państw członkowskich, nie mogą być sprzeczne z przepisami kodeksu celnego.

31 Rząd włoski, popierany przez rząd fiński, jest również zdania, że warunki przewidziane w art. 220 ust. 1 kodeksu celnego nie są spełnione w dniu, w którym dłużnik zostaje powiadomiony o protokole z kontroli. Jedynie identyfikacja dłużnika jest bowiem pewna w tej dacie. Natomiast ani istnienie nieprawidłowości, ani prawnie należna kwota ceł przywozowych lub wywozowych nie są jeszcze ostatecznie ustalone. Wprawdzie sporne przepisy nie regulują treści protokołu z kontroli, ale rząd włoski w każdym razie przyznał w odpowiedzi na skargę i w duplice, jak również w uwagach przedstawionych w trakcie rozprawy, że co do zasady możliwe jest określenie w tym momencie kwoty długu, co zresztą ma też często miejsce w praktyce.

32 W świetle skutków prawnych zaksięgowania długu celnego rząd fiński ocenia, że należy postępować w drodze ostatecznej decyzji administracyjnej, jak wynika z art. 220 ust. 1 kodeksu celnego, a w szczególności zwrotu „dowiedziały się” zawartego w tym artykule.

33 Ponadto art. 2 ust. 3 rozporządzenia nr 1150/2000 w związku z ust. 1 tego artykułu przyznaje organom celnym możliwość powiadomienia dłużnika o tymczasowych obliczeniach przed wydaniem decyzji ostatecznej.

34 Ponadto, zdaniem rządu fińskiego, z racji zróżnicowania procedur krajowych, ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Hiszpanii nie może służyć za wskazówkę do stwierdzenia zgodności różnych systemów krajowych z prawem unijnym.

35 Ponadto, w odróżnieniu od przepisów hiszpańskich będących przedmiotem sprawy, która doprowadziła do wydania ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Hiszpanii, przepisy sporne w niniejszej sprawie nie określają treści protokołu dotyczącego tych czynności, a w szczególności nie zobowiązują do powiadomienia o kwocie długu celnego. To powiadomienie jest jedynie wynikiem praktyki administracyjnej.

36 Ponadto, podczas gdy propozycja ustalenia przewidziana przez przepisy hiszpańskie automatycznie staje się ostateczna po upływie 30 dni, jeżeli dłużnik ją akceptuje i jeżeli administracja nie dokona żadnego sprostowania, sporne przepisy włoskie wymagają w każdym razie wydania decyzji ostatecznej w formie zawiadomienia o ustaleniu.

Ocena Trybunału

37 W odniesieniu do zarzucanego uchybienia należy przypomnieć, że art. 2 ust. 1 rozporządzeń nr 1552/89 i 1150/2000 stwierdza, iż państwa członkowskie powinny ustalić tytuł do środków własnych, „gdy zostały spełnione warunki przewidziane w regulacjach celnych dotyczących wpisu tytułu dochodów budżetowych w rachunkach i powiadamiania dłużnika”.

38 Ponadto z art. 220 ust. 1 kodeksu celnego wynika, że warunki zaksięgowania retrospektywnego należności wynikających z długu celnego do pokrycia lub pozostających do pokrycia są spełnione, gdy organy celne dowiedziały się o tej sytuacji i miały możliwość obliczyć kwotę prawnie należną, jak również określić dłużnika (ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Hiszpanii, pkt 27).

39 W tym względzie należy również przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem państwa członkowskie mają obowiązek ustalenia środków własnych Wspólnot. Artykuł 2 ust. 1 rozporządzeń nr 1552/89 i 1150/2000 powinien być bowiem interpretowany w ten sposób, że państwa członkowskie nie mogą zaniechać stwierdzania wierzytelności, nawet jeśli je kwestionują, w przeciwnym razie należałoby przyjąć, że równowaga finansowa Wspólnot może zostać zachwiana, choćby przejściowo, wskutek zachowania jednego z państw członkowskich. (zob. wyroki: z dnia 16 maja 1991 r. w sprawie C‑96/89, Komisja przeciwko Niderlandom, Rec. s. I‑2461, pkt 37; z dnia 15 czerwca 2000 r. w sprawie C‑348/97 Komisja przeciwko Niemcom, Rec. s. I‑4429, pkt 64; z dnia 15 listopada 2005 r. w sprawie C‑392/02, Komisja przeciwko Danii, Zb.Orz. s. I‑9811, pkt 60; a także ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Hiszpanii, pkt 28).

40 Państwa członkowskie mają obowiązek ustalenia tytułu Wspólnot do środków własnych, gdy organy celne znajdą się w posiadaniu niezbędnych informacji i mogą w związku z tym obliczyć kwotę należności wynikającą z długu celnego oraz określić dłużnika (ww. wyroki w sprawach: Komisja przeciwko Danii, pkt 59, Komisja przeciwko Hiszpanii, pkt 29).

41 W tym kontekście należy uznać, że gdy organy celne zawiadamiają dłużnika aktem administracyjnym, niezależnie od jego oznaczenia, stwierdzającym istnienie braku zapłaty w całości lub w części długów celnych i wskazującym kwotę należności celnych, które uznają one za prawnie należną, w tej okoliczności mogą one obliczyć kwotę należności wynikającej z długu celnego i określić dłużnika.

42 W konsekwencji, zaksięgowanie retrospektywne należności do pokrycia lub pozostających do pokrycia w zasadzie powinno nastąpić na podstawie art. 220 ust. 1 kodeksu celnego, w terminie dwóch dni, licząc od dnia powiadomienia dłużnika o protokole zakończenia czynności, który spełnia warunki wymienione w punkcie poprzedzającym (ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Hiszpanii, pkt 32).

43 Zarówno w swoich pismach, jak również w uwagach przedstawionych w trakcie rozprawy, rządy włoski i fiński twierdziły, że powiadomienie o protokole zakończenia czynności umożliwia dłużnikowi przedstawienie jego uwag przed wydaniem decyzji, a zatem przyczynia się do ochrony prawa do obrony. Zatem stosowanie takiej procedury nie może stanowić uchybienia zobowiązaniom państw członkowskich wynikającym z rozporządzeń nr 1552/89 i 1150/2000 oraz kodeksu celnego.

44 W tym zakresie należy stwierdzić, jak orzekł Trybunał w wyroku z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawie C‑349/07 Sopropé, Zb.Orz. s. I‑10369, pkt 36, że przestrzeganie prawa do obrony stanowi ogólną zasadę prawa wspólnotowego, która powinna być stosowana, wówczas gdy organ administracyjny ma podjąć w stosunku do danej osoby decyzję, która wiąże się z niekorzystnymi dla niej skutkami.

45 Jednakże, wprawdzie zasada przestrzegania prawa do obrony znajduje zastosowanie, w szczególności podczas procedury retrospektywnego pokrycia, w stosunkach pomiędzy dłużnikiem a państwem członkowskim, w odniesieniu do stosunków między państwami członkowskimi a Wspólnotami nie można natomiast w konsekwencji pozwolić państwu członkowskiemu na naruszenie obowiązku ustalenia, w terminach przewidzianych w przepisach wspólnotowych, tytułu tych ostatnich do środków własnych (ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Hiszpanii, pkt 33).

46 Ponadto należy przypomnieć, że zaksięgowanie i powiadomienie o należnościach celnych oraz zapisanie środków własnych nie uniemożliwia dłużnikowi zakwestionowania, na podstawie art. 243 i nast. kodeksu celnego, przypisanego mu obowiązku, poprzez podniesienie wszelkich argumentów znajdujących się do jego dyspozycji.

47 Ponadto organy krajowe mają możliwość zapisania środków własnych, które są kwestionowane oraz mogą podlegać zmianie w wyniku rozstrzygnięcia sporu, który powstał, na odrębnych rachunkach na mocy art. 6 ust. 3 lit. b) rozporządzeń nr 1552/89 i 1150/2000.

48 Co więcej, gdyby organy krajowe już zapisały ustalone należności w księgach rachunkowych przed ich zakwestionowaniem, art. 2 i 8 rozporządzeń nr 1552/89 i 1150/2000 upoważniają organy krajowe do sprostowania powiadomień i dokonania tych sprostowań poprzez obniżenie łącznej kwoty należności ustalonych, w przypadku gdy zakwestionowanie okazało się później uzasadnione.

49 W odniesieniu do odsetek za zwłokę należy przypomnieć, że z utrwalonego orzecznictwa wynika, iż istnieje nierozerwalny związek pomiędzy obowiązkiem ustalenia wspólnotowych środków własnych, obowiązkiem zapisania ich na rachunku Komisji w terminie, i wreszcie obowiązkiem zapłaty odsetek za zwłokę, które stają się wymagalne bez względu na przyczynę opóźnienia, z którym te środki zostały wpłacone na rachunek Komisji (zob. w szczególności wyroki: z dnia 21 września 1989 r. w sprawie 68/88 Komisja przeciwko Grecji, Rec. s. 2965, pkt 17; z dnia 12 czerwca 2003 r. w sprawie C‑363/00 Komisja przeciwko Włochom, Rec. s. I‑5767, pkt 43, 44; a także z dnia 22 stycznia 2009 r. w sprawie C‑150/07 Komisja przeciwko Portugalii, pkt 62.

50 Na podstawie art. 11 rozporządzeń nr 1552/89 i 1150/2000 wszelkie opóźnienie w zapisaniu środków na rachunek, o którym mowa w art. 9 ust. 1 tego rozporządzenia, prowadzi do zapłaty przez dane państwo członkowskie odsetek za zwłokę naliczanych za cały okres opóźnienia (zob. ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Niderlandom, pkt 91; oraz wyrok z dnia 19 marca 2009 r. w sprawie C‑275/07 Komisja przeciwko Włochom, Zb.Orz. s. I‑2005, pkt 66).

51 W konsekwencji należy stwierdzić, że uchybiając terminom do zapisania wspólnotowych środków własnych w przypadku pokrycia retrospektywnego i dokonując spóźnionej wpłaty tych środków, Republika Włoska uchybiła zobowiązaniom, jakie na niej ciążą na mocy art. 2, 6 i 9–11 rozporządzeń nr 1552/89 i 1150/2000 oraz art. 220 kodeksu celnego.

W przedmiocie kosztów

52 Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu postępowania kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ Komisja wniosła o obciążenie Republiki Włoskiej kosztami postępowania, a Republika Włoska przegrała sprawę, należy obciążyć ją kosztami postępowania

53 Zgodnie z art. 69 § 4 akapit pierwszy regulaminu postępowania Republika Finlandii, która przystąpiła do sprawy w charakterze interwenienta, pokrywa własne koszty.

Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:

1) Uchybiając terminom do zapisania wspólnotowych środków własnych w przypadku pokrycia retrospektywnego i dokonując spóźnionej wpłaty tych środków, Republika Włoska uchybiła zobowiązaniom, jakie na niej ciążą na mocy art. 2, 6 i 9–11 rozporządzenia Rady (EWG, Euratom) nr 1552/89 z dnia 29 maja 1989 r. wykonującego decyzję 88/376/EWG, Euratom w sprawie systemu środków własnych Wspólnot, oraz tych samych artykułów rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 1150/2000 z dnia 22 maja 2000 r. wykonującego decyzję 94/728/WE, Euratom w sprawie systemu środków własnych Wspólnot, oraz art. 220 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy kodeks celny.

2) Republika Włoska zostaje obciążona kosztami postępowania.

3) Republika Finlandii pokrywa własne koszty.

Podpisy