Strony

Motywy wyroku

Sentencja



Strony

W sprawie T‑457/09

Westfälisch-Lippischer Sparkassen- und Giroverband , z siedzibą w Münster (Niemcy), reprezentowany początkowo przez adwokatów A. Rosenfelda oraz I. Liebacha, a następnie przez A. Rosenfelda oraz O. Corziliusa,

strona skarżąca,

przeciwko

Komisji Europejskiej , reprezentowanej początkowo przez L. Flynna, K. Grossa oraz B. Martenczuka, a następnie przez L. Flynna, B. Martenczuka oraz T. Maxiana Ruschego, działających w charakterze pełnomocników,

strona pozwana,

mającej za przedmiot żądanie stwierdzenia nieważności decyzji Komisji 2009/971/WE z dnia 12 maja 2009 r. w sprawie pomocy państwa C 43/08 (ex N 390/08), której Niemcy zamierzają udzielić w celu restrukturyzacji WestLB AG (Dz.U. L 345, s. 1),

SĄD (pierwsza izba w składzie powiększonym),

w składzie: H. Kanninen (sprawozdawca), prezes, I. Pelikánová, E. Buttigieg, A.M. Collins i S. Gervasoni, sędziowie,

sekretarz: T. Weiler, administrator,

uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 6 grudnia 2013 r.,

wydaje następujący

Motywy wyroku

Wyrok

Okoliczności faktyczne

1. Beneficjent

1. W momencie zaistnienia okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy WestLB AG był bankiem komercyjnym działającym na skalę międzynarodową, mającym siedzibę w niemieckim kraju związkowym Nadrenii Północnej-Westfalii (zwanym dalej „krajem związkowym NRW”). Suma bilansowa banku (na dzień 31 grudnia 2007 r.) wynosiła 286,5 mld EUR, co oznacza, że bank był jednym z wiodących usługodawców świadczących usługi finansowe w Niemczech. Jako bank centralny kas oszczędnościowych kraju związkowego NRW i kraju związkowego Brandenburgii (Niemcy) WestLB zapewniał powiązanie pomiędzy tymi instytucjami bankowymi a światowymi rynkami finansowymi. WestLB oferował pełen wachlarz produktów i usług banku uniwersalnego.

2. W momencie zaistnienia okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy akcje WestLB należały, po pierwsze, do skarżącego, czyli Westfälisch-Lippischer Sparkassen- und Giroverband, po drugie, do Rheinischer Sparkassen- und Giroverband, po trzecie, do kraju związkowego NRW, po czwarte, do Landschaftsverband Westfalen-Lippe oraz po piąte, do Landschaftsverband Rheinland (zwanych dalej „właścicielami”).

3. Skarżący oraz Rheinischer Sparkassen- und Giroverband tworzą dwie grupy kas oszczędnościowych, odpowiednio, dla regionu Westfalia-Lippe (Niemcy) oraz dla regionu Nadrenii (Niemcy) i w momencie zaistnienia okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy każdy z nich posiadał 25,03% kapitału WestLB. Kraj związkowy NRW posiadał natomiast 37,4% tego kapitału. Wreszcie Landschaftsverband Westfalen-Lippe i Landschaftsverband Rheinland tworzą dwa związki gmin, odpowiednio, w regionie Westfalia-Lippe i w regionie Nadrenia i każdy z nich posiadał 6,09% kapitału WestLB.

2. Trudności finansowe WestLB i zgłoszenie utworzenia banku likwidującego złe aktywa

4. Od połowy 2007 r. portfel inwestycji strukturyzowanych WestLB o wartości nominalnej 23 mld EUR, którego część stanowiły ryzykowne kredyty hipoteczne (kredyty hipoteczne typu subprime) (zwany dalej „portfelem wartości 23 mld EUR”) zaczął odnotowywać spadek swojej wartości. Ponieważ nie udało się refinansować tego portfela na rynku, WestLB był zmuszony włączyć go do swojego bilansu, wykazując w nim znaczne straty.

5. Na pilnym posiedzeniu w dniu 20 stycznia 2008 r. właściciele podjęli decyzję, po pierwsze, o zastrzyku kapitałowym dla WestLB nieprzekraczającym kwoty 2 mld EUR w celu zrekompensowania strat przewidywanych dla roku 2007 i tymczasowych odpisów amortyzacyjnych oraz po drugie, że WestLB wprowadzi w życie plany restrukturyzacji i wynegocjuje warunki ewentualnej koncentracji z Landesbankiem (bankiem regionalnym) niemieckich krajów związkowych Hesji i Turyngii (zwanego dalej „Helabą”).

6. W dniu 7 lutego 2008 r. Republika Federalna Niemiec poinformowała Komisję Wspólnot Europejskich, że w braku środków wsparcia WestLB grozi spadek poniżej ustawowych wymogów kapitałowych w dniu 31 marca 2008 r.

7. W dniu 8 lutego 2008 r. właściciele osiągnęli porozumienie nazwane „umową ramową” (Eckpunktepapier). Umowa ta przewidywała środki zastępujące działania przewidziane w dniu 20 stycznia 2008 r., mianowicie utworzenie banku likwidującego złe aktywa (zwanego dalej „bankiem likwidującym złe aktywa”) w celu oddzielenia WestLB od ryzyka związanego z portfelem wartości 23 mld EUR. W tym samym dniu Republika Federalna Niemiec poinformowała Komisję o istnieniu umowy ramowej, która została zgłoszona w dniu 27 marca 2008 r.

8. W dniu 31 marca 2008 r. właściciele zatwierdzili utworzenie banku likwidującego złe aktywa, z zastrzeżeniem uzyskania zgody parlamentu kraju związkowego NRW.

3. Opis banku likwidującego złe aktywa

9. Utworzenie banku likwidującego złe aktywa obejmowało sprzedaż portfela wartości 23 mld EUR według jego wartości nominalnej spółce specjalnego przeznaczenia Phoenix Light SF Limited z siedzibą w Irlandii (zwanej dalej „Phoenix Light”), ze skutkiem od dnia 31 marca 2008 r. Wspomniana spółka zobowiązała się do dalszego refinansowania tego portfela.

10. W celu zebrania środków na pokrycie ceny sprzedaży Phoenix Light wyemitował obligacje o wartości nominalnej 23 mld EUR. Emisja nastąpiła w dwóch transzach. Pierwszą transzę stanowiły zwykłe obligacje („senior notes”, zwane dalej „obligacjami pierwszorzędnymi”) o łącznej wartości nominalnej 18 mld EUR. Drugą transzę stanowiły obligacje podporządkowane, które są w pierwszej kolejności obciążone ryzykiem w przypadku braku zapłaty w związku z przeniesionymi aktywami („junior notes”, zwane dalej „obligacjami drugorzędnymi”), o łącznej wartości nominalnej 5 mld EUR.

11. Kraj związkowy NRW zagwarantował posiadaczom obligacji drugorzędnych zwrot całego kapitału ulokowanego w tych obligacjach. Zgodnie z Eckpunktepapier mógł on wymagać od pozostałych czterech właścicieli rekompensaty w wysokości stosownej do ich udziału kapitałowego posiadanego w WestLB za każdy zwrot dokonany na mocy ustanowionej w ten sposób gwarancji (zwanej dalej „sporną gwarancją”) do wysokości 2 mld EUR. W razie wezwania do zapłaty kolejnych 3 mld EUR kraj związkowy NRW mógł wymagać od tych właścicieli przeniesienia na niego odpowiedniej liczby akcji posiadanych w WestLB. Właściciele mogli również uzgodnić rekompensatę pieniężną.

12. Phoenix Light był zobowiązany do zapłaty rocznej prowizji za awal z tytułu udzielenia spornej gwarancji. Spółka ta miała również płacić wynagrodzenie na rzecz posiadaczy obligacji. Powyższe koszty, a także koszty administracyjne utworzenia banku likwidującego złe aktywa zostały pokryte z wynagrodzenia za papiery wartościowe przeniesione na Phoenix Light.

13. WestLB nabył następnie obligacje drugorzędne, i to z dwóch powodów. Z jednej strony, jako że gwarantem tych obligacji był kraj związkowy NRW, biegli rewidenci WestLB uznali, że w odróżnieniu od portfela wartości 23 mld EUR nie jest konieczna ujemna korekta ich wartości. Z drugiej strony, obligacje drugorzędne mogły zostać wykorzystane jako zabezpieczenie środków niezbędnych do ich nabycia.

14. WestLB nabył również obligacje pierwszorzędne.

4. Uzupełniające zgłoszenie

15. W dniu 11 kwietnia 2008 r. Republika Federalna Niemiec przesłała Komisji uzupełniające zgłoszenie dotyczące banku likwidującego złe aktywa. Republika Federalna Niemiec wskazała w nim, że taki bank został utworzony w związku z aprobatą parlamentu kraju związkowego NRW i przyznając, że jego wprowadzenie w życie wiąże się z udzieleniem pomocy państwa, wniosła o jej natychmiastowe zatwierdzenie jako pomocy na ratowanie. Republika Federalna Niemiec zobowiązała się do przedstawienia Komisji w terminie sześciu miesięcy upływającym w dniu 8 sierpnia 2008 r. albo planu restrukturyzacji WestLB, albo dowodu na całkowite zakończenie spornej gwarancji. Wskazała, że w tym ostatnim przypadku WestLB powinien zwrócić ewentualnie otrzymane „wypłaty”, zaś wszystkie skutki ekonomiczne gwarancji zostaną unieważnione.

5. Zezwolenie na sporną gwarancję na okres sześciu miesięcy

16. W dniu 30 kwietnia 2008 r. Komisja wydała decyzję C(2008) 1628 wersja ostateczna dotyczącą banku likwidującego złe fundusze utworzonego przez Republikę Federalną Niemiec na rzecz WestLB (pomoc NN 25/2008 ex CP 15/08) (zwaną dalej „decyzją tymczasową”).

17. W powyższej decyzji Komisja uznała po pierwsze, że sporna gwarancja jest pomocą państwa w rozumieniu art. 87 WE (motywy 28–39 decyzji tymczasowej).

18. Po drugie, Komisja zauważyła, że pomoc określona w poprzednim punkcie nie miała na celu zaradzenia poważnym zaburzeniom w gospodarce państwa członkowskiego. W związku z tym pomocy tej nie można uznać za zgodną ze wspólnym rynkiem na mocy art. 87 ust. 3 lit. b) WE. Jednak zbadawszy pomoc w świetle wytycznych wspólnotowych dotyczących pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw (Dz.U. 2004, C 244, s. 2, zwanych dalej „wytycznymi w sprawie ratowania i restrukturyzacji”), Komisja uznała, że może zatwierdzić tę pomoc na podstawie art. 87 ust. 3 lit. c) WE (motywy 41–58 decyzji tymczasowej).

19. W powyższym względzie Komisja wskazała po pierwsze, że WestLB jest zagrożonym przedsiębiorstwem w rozumieniu wytycznych w sprawie ratowania i restrukturyzacji. Komisja zauważyła, że gdyby sporna gwarancja nie została przyznana, WestLB nie mógłby przestrzegać ustawowych wymogów kapitałowych, a ponadto jego ocena ratingowa uległaby pogorszeniu, utrudniając jego refinansowanie i powodując dodatkowe straty, które mogłyby doprowadzić do zaprzestania jego działalności w perspektywie średniookresowej (motywy 44, 45 decyzji tymczasowej).

20. Po drugie, Komisja wskazała, że sporna gwarancja jest równoznaczna z „pożyczką kapitałową” pozwalającą WestLB spełniać ustawowe wymogi kapitałowe i dzięki temu kontynuować swoją działalność. Komisja zauważyła, że wspomniana gwarancja pozostaje w zgodzie z ograniczeniami określonymi w wytycznych w sprawie ratowania i restrukturyzacji, ponieważ, po pierwsze, została utworzona na okres sześciu miesięcy i miała charakter odwracalny oraz po drugie, zawarty w niej element pomocy jest niezbędnym minimum w celu zapewnienia ciągłości działania (motywy 47–49, 52, 54, 55 decyzji tymczasowej).

21. Po trzecie, Komisja wskazała, że przyznana pomoc jest uzasadniona poważnymi trudnościami społecznymi, nie powoduje żadnych nieakceptowalnych efektów ubocznych i jest pierwszą pomocą w celu ratowania lub restrukturyzacji otrzymaną przez WestLB w ciągu dziesięciu ostatnich lat zgodnie z wymogami zawartymi w wytycznych w sprawie ratowania i restrukturyzacji (motywy 56, 57 decyzji tymczasowej).

22. W sentencji decyzji tymczasowej Komisja doszła do wniosku, że sporna gwarancja jest pomocą państwa w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE, wprowadzoną w życie z naruszeniem art. 88 ust. 3 WE i zgodną ze wspólnym rynkiem na podstawie art. 87 ust. 3 lit. c) WE. Wskazała, że najpóźniej do dnia 8 sierpnia 2008 r. Republika Federalna Niemiec powinna jej przekazać albo plan restrukturyzacji WestLB, albo dowód na całkowite zakończenie spornej gwarancji. Komisja zauważyła, że Republika Federalna Niemiec zobowiązała się, iż w tym drugim przypadku „porozumienie obowiązujące między krajem związkowym NRW i Phoenix Light” w odniesieniu do spornej gwarancji zostanie rozwiązane. W konsekwencji WestLB musiałby zwrócić wypłaty otrzymane na mocy wspomnianego porozumienia.

23. Ostatecznie Komisja zatwierdziła rozpatrywaną pomoc do dnia 8 sierpnia 2008 r. i wskazała, że w przypadku przedstawienia przez Republikę Federalną Niemiec wiarygodnego planu restrukturyzacji zatwierdzenie zostanie co do zasady przedłużone do czasu wydania ostatecznej decyzji w sprawie tego planu.

6. Zgłoszenie i badanie przedłużenia istnienia banku likwidującego złe aktywa

24. Komisja, Republika Federalna Niemiec, WestLB i właściciele wymieniali się regularnie poglądami w celu przyjęcia planu restrukturyzacji. Skarżący podnosi, że w czasie spotkania z WestLB i właścicielami w dniu 15 lipca 2008 r. Komisja wskazała kryteria, które jej zdaniem powinny warunkować zatwierdzenie pomocy, czyli że w pewnych wiążących terminach ów plan umożliwi osiągnięcie redukcji sumy bilansowej WestLB o 50% oraz zmianę struktury własnościowej banku.

25. Pismem z dnia 8 sierpnia 2008 r. Republika Federalna Niemiec zgłosiła Komisji swój zamiar przekształcenia banku likwidującego złe aktywa w strukturę trwałą. Do zgłoszenia został dołączony plan restrukturyzacji WestLB (zwany dalej „pierwotnym planem restrukturyzacji”) i porozumienie podpisane przez właścicieli, zwane „porozumieniem ramowym” (Eckpunktevereinbarung).

26. Pierwotny plan restrukturyzacji przewidywał w szczególności istotne środki mające na celu zmniejszenie sumy bilansowej i ograniczenie działalności WestLB oraz zmianę jego struktury własnościowej, co miało gwarantować, że w dniu 30 września 2009 r. właściciele nie będą już posiadać pakietu kontrolnego (właściciele i Republika Federalna Niemiec zobowiązały się do bardziej szczegółowego poinformowania Komisji w tym zakresie do dnia 31 grudnia 2008 r.).

27. W porozumieniu ramowym (Eckpunktevereinbarung) właściciele zobowiązali się do znalezienia rozwiązania trudności WestLB zgodnego z trwałą reformą sektora niemieckich banków krajów związkowych. Wskazali, że do dnia 31 grudnia 2008 r. zamierzają przedłożyć Komisji zrewidowany plan restrukturyzacji obejmujący środki w zakresie redukcji wykraczające poza pierwotny plan restrukturyzacji i uwzględniający zmianę struktury własnościowej.

28. Pismem z dnia 1 października 2008 r. zawierającym wezwanie do przedstawienia uwag zgodnie z art. 88 ust. 2 WE [Pomoc państwa – Niemcy – pomoc państwa C 43/08 (ex N 390/08) – WestLB] (Dz.U. C 322, s. 16, zwanym dalej „decyzją o wszczęciu postępowania”), Komisja powiadomiła Republikę Federalną Niemiec o decyzji o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego przewidzianego w art. 88 ust. 2 WE (zwanego dalej „formalnym postępowaniem wyjaśniającym”) w sprawie „zabezpieczenia przed ryzykiem udzielonego WestLB przez jego akcjonariuszy publicznych”.

29. Przede wszystkim Komisja potwierdziła ocenę, jaką dokonała w decyzji tymczasowej w kwestii istnienia pomocy państwa (motywy 34, 35 decyzji o wszczęciu postępowania) oraz w kwestii możliwości zbadania jej zgodności ze wspólnym rynkiem wyłącznie na podstawie art. 87 ust. 3 lit. c) WE. Instytucja ta uznała, że kryzys na „rynku kredytów hipotecznych typu subprime” nie doprowadził jeszcze do poważnych zaburzeń gospodarki w rozumieniu art. 87 ust. 3 lit. b) WE (motywy 43, 45 decyzji o wszczęciu postępowania). Komisja zauważyła, iż z uwagi na to, że Republika Federalna Niemiec zamierzała przekształcić bank likwidujący złe aktywa w strukturę trwałą, pomoc, o której mowa, należało obecnie badać jako pomoc na restrukturyzację (motyw 33 decyzji o wszczęciu postępowania).

30. Następnie Komisja wyraziła wątpliwości co do zgodności pierwotnego planu restrukturyzacji z wytycznymi w sprawie ratowania i restrukturyzacji oraz wskazała, że potrzebuje dodatkowych informacji (motyw 47 decyzji o wszczęciu postępowania).

31. W powyższym względzie Komisja zauważyła, że WestLB nie zamierzał odejść od swojego modelu działalności, który okazał się niewystarczający w dłuższej perspektywie. Konieczne mogłyby się więc okazać bardziej zdecydowane zmiany w celu zapewnienia jego rentowności. Komisja zauważyła, że trudności WestLB są prawdopodobnie spowodowane strukturą własnościową banku i rozbieżnością interesów poszczególnych właścicieli oraz wyraziła wątpliwości co do tego, czy odpowiednia strategiczna zmiana kierunku działalności jest możliwa bez rozwiązania tych problemów strukturalnych. Komisja oceniła pozytywnie okoliczność, że pierwotny plan restrukturyzacji przewidywał zmianę struktury własnościowej, gdyż mogłoby to prowadzić do zmiany modelu działalności WestLB. Jednak ponieważ plan nie zawierał konkretnych środków w tym zakresie, nie jest możliwe określenie, w jakim stopniu przyczyniłby się on do przywrócenia rentowności tego banku (motywy 48–50 decyzji o wszczęciu postępowania).

32. Wreszcie Komisja wezwała zainteresowane strony do przedstawienia uwag, co uczyniła jedynie Republika Federalna Niemiec w dniu 24 listopada 2008 r.

33. W dniu 16 grudnia 2008 r. Republika Federalna Niemiec wystąpiła z wnioskiem o przedłużenie terminu do poinformowania o konkretnych środkach zmierzających do zmiany struktury własnościowej WestLB. Komisja przedłużyła ten termin do dnia 31 marca 2009 r.

34. Zdaniem skarżącego w dniu 31 marca 2009 r. podczas spotkania z Republiką Federalną Niemiec Komisja przedstawiła „plan działania” zawierający warunki, których spełnienie zgodnie z przyjętym wcześniej harmonogramem było konieczne do zatwierdzenia banku likwidującego złe aktywa jako struktury trwałej oraz wskazała, że w dniu 13 maja 2009 r. może wydać decyzję negatywną.

35. W dniach 6–8 kwietnia 2009 r. odbyły się rozmowy Komisji, Republiki Federalnej Niemiec, WestLB i właścicieli dotyczące restrukturyzacji banku i warunków koniecznych do uniknięcia decyzji negatywnej.

36. W dniu 30 kwietnia 2009 r. Republika Federalna Niemiec przedstawiła plan restrukturyzacji, który w porównaniu z pierwotnym planem restrukturyzacji zawierał pewne zmiany omówione z Komisją (zwany dalej „ostatecznym planem restrukturyzacji”).

37. Wspomniany powyżej plan przewidywał przede wszystkim zmianę struktury własnościowej WestLB, która miała zostać urzeczywistniona do dnia 31 grudnia 2008 r. (przykładowo poprzez przedstawienie listu intencyjnego). WestLB zostałby przeznaczony do sprzedaży w całości lub w formie pojedynczych jednostek biznesowych w drodze postępowania przetargowego, które rozpocznie się przed dniem 31 sierpnia 2010 r., tak aby sprzedaż stała się pod pewnymi warunkami skuteczna najpóźniej w dniu 1 stycznia 2012 r.

38. Następnie w celu ułatwienia sprzedaży WestLB zostały przewidziane usprawnienia umożliwiające obniżenie kosztów i zmniejszenie poziomu ryzyka oraz zmianę kierunku działalności, tzn. zamknięcie wielu placówek oraz zmniejszenie sumy bilansowej i sumy aktywów ważonych ryzykiem o 25% do dnia 31 marca 2010 r. oraz o 50% do końca marca 2011 r. w stosunku do poziomu z 2007 r.

39. Wreszcie plan, o którym mowa, przewidywał rezygnację z wielu dziedzin działalności WestLB lub ich ograniczenie.

7. Zaskarżona decyzja

40. W dniu 12 maja 2009 r. Komisja wydała decyzję 2009/971/WE w sprawie pomocy państwa C 43/08 (ex N 390/08), której Niemcy zamierzają udzielić w celu restrukturyzacji WestLB.

41. Pismem z dnia 29 maja 2009 r. Republika Federalna Niemiec poinformowała Komisję, że jej zdaniem decyzja ta zawiera błędy lub nieścisłości, w szczególności jeśli chodzi o jej motyw 42, który ma następujące brzmienie:

„[…] Wszystkie zmiany w [pierwotnym] planie restrukturyzacji […] zostały skonsultowane z Komisją, zatwierdzone przez [Republikę Federalną Niemiec] i przedstawione Komisji w dniu 30 kwietnia 2009 r. [w formie aneksu zmieniającego plan restrukturyzacji]. Trzech z pięciu [właścicieli] banku WestLB nie zatwierdziło jednak jeszcze oficjalnie zmienionego [ostatecznego] planu [restrukturyzacji]. W związku z tym [ostateczny] plan restrukturyzacji nie może zostać uznany za dokument wiążący, pomimo że został zaakceptowany przez [Republikę Federalną Niemiec] oraz właścicieli banku. W trakcie postępowania Komisja stwierdziła, że właściciele banku nie dotrzymywali terminów i opóźniali przebieg postępowania. Z uwagi na powyższe Komisja uznała, że wydanie decyzji należy uzależnić od spełnienia określonych warunków”.

42. Republika Federalna Niemiec twierdzi, że przedostatnie zdanie przytoczonego powyżej motywu jest nieprecyzyjne, gdyż „przedłużenie terminu zostało uzasadnione oraz zatwierdzone przez Komisję”.

43. W dniu 10 czerwca 2009 r. Komisja zaproponowała Republice Federalnej Niemiec zmianę brzmienia przedostatniego zdania wspomnianego motywu – wskazując, że chodzi o proste doprecyzowanie – w następujący sposób:

„W trakcie postępowania Komisja stwierdziła, że właściciele banku nie byli w stanie dotrzymać pierwotnego harmonogramu planu restrukturyzacji, a proces decyzyjny opóźnia realizację postępowania”.

44. Ponieważ Republika Federalna Niemiec wyraziła zgodę na nowe brzmienie wiadomością elektroniczną z dnia 22 czerwca 2009 r., w dniu 28 lipca 2009 r. Komisja przyjęła sprostowanie do decyzji 2009/971. Komisja przesłała Republice Federalnej Niemiec to sprostowanie wraz ze sprostowaną w ten sposób decyzją (Dz.U. L 345, s. 1, zwaną dalej „zaskarżoną decyzją”).

45. W zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności Komisja stwierdziła, że w decyzji tymczasowej uznała już, iż ustanowienie banku likwidującego złe aktywa wiąże się z przyznaniem pomocy państwa WestLB i zauważyła, że po przekształceniu banku likwidującego złe aktywa w strukturę trwałą wysokość tej pomocy odpowiada według wszelkiego prawdopodobieństwa wartości nominalnej (5 mld EUR) spornej gwarancji (motywy 52, 54–58, 60 zaskarżonej decyzji).

46. W drugiej kolejności, inaczej niż w decyzji tymczasowej i w decyzji o wszczęciu postępowania, Komisja uznała, że możliwe jest dokonanie oceny zgodności rozpatrywanej pomocy ze wspólnym rynkiem na podstawie art. 87 ust. 3 lit. b) WE.

47. Komisja wskazała, że taka zmiana kierunku była spowodowana tym, że po wydaniu decyzji o wszczęciu postępowania w komunikacie w sprawie zastosowania zasad pomocy państwa do środków podjętych w odniesieniu do instytucji finansowych w kontekście obecnego, globalnego kryzysu finansowego (Dz.U. 2008, C 270, s. 8, zwanym dalej „komunikatem w sprawie środków podjętych z powodu kryzysu finansowego”), w komunikacie zatytułowanym „Dokapitalizowanie instytucji finansowych w związku z obecnym kryzysem finansowym: ograniczenie pomocy do niezbędnego minimum oraz mechanizmy zabezpieczające przed nadmiernym zakłóceniem konkurencji” (Dz.U. 2009, C 10, s. 2) oraz w komunikacie w sprawie postępowania z aktywami o obniżonej wartości stwierdziła, iż środki pomocy dla banków mogą zaradzić poważnym zaburzeniom zagrażającym niemieckiej gospodarce (motywy 61, 62 zaskarżonej decyzji).

48. Niemniej jednak Komisja wskazała, tak jak przedstawiła to w komunikatach wymienionych w poprzednim punkcie, że zgodność ze wspólnym rynkiem pomocy przyznanej w związku z obecnym kryzysem finansowym należy oceniać w świetle wytycznych w sprawie ratowania i restrukturyzacji z uwzględnieniem szczególnych cech kryzysu systemowego na rynkach finansowych (motyw 63 zaskarżonej decyzji).

49. W trzeciej kolejności Komisja zbadała zgodność pomocy ze wspólnym rynkiem. Wskazała, że zgodnie z wytycznymi w sprawie ratowania i restrukturyzacji powinna najpierw zbadać, czy istnieje plan restrukturyzacji pozwalający na przywrócenie długoterminowej rentowności WestLB, następnie, czy czas trwania pomocy i jej wysokość są ograniczone do niezbędnego minimum oraz czy WestLB wnosi istotny wkład w koszty restrukturyzacji i wreszcie, czy pomoc zakłóca konkurencję w sposób sprzeczny ze wspólnym interesem. Ponadto Komisja przypomniała, że może nałożyć określone warunki na beneficjenta pomocy (motyw 65 zaskarżonej decyzji).

50. W powyższym względzie Komisja zbadała najpierw środki przewidziane w ostatecznym planie restrukturyzacji i doszła do wniosku, że umożliwiają one przywrócenie długoterminowej rentowności WestLB (motywy 66–75 zaskarżonej decyzji).

51. Następnie Komisja stwierdziła, po pierwsze, że wkład własny WestLB w koszty restrukturyzacji jest istotny i możliwie najwyższy, oraz po drugie, że wysokość pomocy jest ograniczona do niezbędnego minimum (motywy 76, 79 zaskarżonej decyzji).

52. Wreszcie w motywach 80–87 zaskarżonej decyzji Komisja zbadała, czy ostateczny plan restrukturyzacji przewiduje środki mogące zminimalizować negatywne skutki pomocy dla konkurentów, a w motywie 88 tej decyzji doszła do wniosku, że ogólnie rzecz biorąc, „środki wyrównawcze” są proporcjonalne do skutków zakłócenia konkurencji, minimalizując owe skutki w możliwie największym zakresie.

53. W związku z powyższym Komisja uznała pomoc za zgodną ze wspólnym rynkiem z zastrzeżeniem spełnienia określonych warunków (motyw 89 zaskarżonej decyzji).

54. Sentencja zaskarżonej decyzji jest sformułowana następująco:

„ Artykuł 1

Pomoc w formie gwarancji w wysokości 5 mld EUR, której [Republika Federalna Niemiec] zamierz[a] udzielić na rzecz [WestLB] jest zgodna ze wspólnym rynkiem, z zastrzeżeniem spełnienia warunków określonych w art. 2 oraz w załączniku.

Artykuł 2

1. [Ostateczny plan restrukturyzacji] musi zostać wdrożony w całości, łącznie z warunkami określonymi w załączniku oraz zgodnie z przedstawionym harmonogramem.

2. W stosownych przypadkach, jeżeli byłoby to wskazane […], Komisja może na uzasadniony wniosek [Republiki Federalnej Niemiec]:

a) zgodzić się na przedłużenie terminów […] lub

b) w wyjątkowych przypadkach znieść, zmienić lub zastąpić jeden lub kilka warunków […], jeśli wystąpią nadzwyczajne okoliczności.

[…]”.

55. Załącznik do zaskarżonej decyzji ma następujące brzmienie:

„W odniesieniu do art. 2 ust. 1.

[…]

2.1. Właściciele […] dokonają sprzedaży całości lub w podziale na części banku WestLB do dnia 31 grudnia 2011 r. […]

2.2. Właściciele […] rozpoczną postępowanie przetargowe […] najpóźniej do dnia 31 sierpnia 2010 r. Najpóźniej do dnia 31 sierpnia 2011 r. zawarta zostanie z inwestorem umowa kupna-sprzedaży, tak aby sprzedaż stała się skuteczna najpóźniej z dniem 31 grudnia 2011 r. W uzasadnionych przypadkach Komisja może wyrazić zgodę na sprzedaż banku z wolnej ręki lub konsolidację sektora banków krajów związkowych. […]

3.1. W oparciu o sprawdzoną wartość bilansu banku WestLB na dzień 31 grudnia 2007 r. […] suma bilansowa banku zostanie zredukowana do dnia 31 marca 2010 r. łącznie o 25%, a do dnia 31 marca 2011 r. łącznie o 50% […]

[…]

4.1. Główne obszary działalności WestLB zostaną rozdzielone i najpóźniej do dnia 30 października 2009 r. przyporządkowane do następujących segmentów […]:

a) bankowość transakcyjna;

b) grupy przedsiębiorstw/MŚP;

c) klienci instytucjonalni/rynek kapitałowy/finansowanie strukturyzowane.

4.2. [Wymienione powyżej segmenty] zostaną sprzedane w całości lub w częściach najpóźniej do dnia 31 grudnia 2011 r.

4.3. Do momentu sprzedaży w żadnym z [tych segmentów] nie zezwala się na rozszerzanie zakresu działalności poprzez fuzje lub przejęcia […]

[…]

4.5. W odniesieniu do działalności na rynku kapitałowym […] do momentu sprzedaży obowiązują następujące ograniczenia:

[…]

4.6. W odniesieniu do działalności na rynku kapitałowym w segmencie rynek kapitałowy/klienci instytucjonalni/ustrukturyzowane finansowanie do momentu sprzedaży obowiązują następujące ograniczenia:

[…]

5.1. Wszystkie wymienione poniżej udziały […] zostaną w całości sprzedane w najbliższym możliwym terminie, nie później jednak niż do […] 2010 r.: [16 wymienionych udziałów]

[…]

5.8. W przypadku wykazania strat bank WestLB nie będzie dokonywał do momentu sprzedaży żadnych wypłat odsetek z tytułu hybrydowych instrumentów kapitałowych. Instrumenty te będą również uczestniczyły w stratach, jeżeli bez likwidacji rezerw kapitałowych w bilansie WestLB wykazane zostaną straty.

6.1. Bank WestLB zostanie sprzedany w całości lub w częściach w ramach otwartego, przejrzystego i niedyskryminacyjnego postępowania przetargowego przy zachowaniu terminów określonych w pkt 2.1 oraz 2.2 [załącznika do zaskarżonej decyzji].

6.2. W postępowaniu przetargowym wziąć może udział każdy inwestor z kraju i z zagranicy. […]

[…]

6.4. Inwestor:

a) jest podmiotem trzecim, niezależnym od [właścicieli] […];

b) musi być w stanie uzyskać wszystkie niezbędne zezwolenia [właściwych] urzędów […];

c) musi być w stanie dzięki własnej prężności finansowej i wskaźnikowi ratingu zapewnić długoterminową wypłacalność [WestLB].

6.5. Całkowita sprzedaż poszczególnych segmentów działalności ma pierwszeństwo przed zwykłym przeniesieniem większości praw głosu […]. [To zwykłe przeniesienie] jest dozwolone wyłącznie w przypadku, gdy w trakcie postępowania ofertowego [przetargowego] nie zostanie złożona oferta całkowitego przejęcia jednego lub kilku segmentów działalności spółki. [Komisja] zostanie poinformowana o udzieleniu zamówienia. Komisja zastrzega sobie prawo do wniesienia sprzeciwu.

6.6. Powyższe pozostaje bez uszczerbku dla […] możliwości sprzedaży banku z wolnej ręki lub konsolidacji sektora banków krajów związkowych po uzyskaniu zgody Komisji. Dotychczasowi właściciele mogą zostać właścicielami mniejszościowymi, jeżeli oddana zostanie kontrola większościowa nad [WestLB].

6.7. Do dnia 31 grudnia 2011 r. bank wycofa się ostatecznie z działalności w segmentach, które nie zostały sprzedane […], lub też działalność ta wygaśnie od tego momentu zgodnie z terminami ustanowionymi dla zasadniczej działalności.

[…]

W odniesieniu do art. 2 ust. 2 [zaskarżonej decyzji]

Stosując klauzulę przeglądu zgodnie z art. 2 ust. 2 [zaskarżonej decyzji], Komisja uwzględni odpowiednio warunki oferty oraz sytuację na rynkach kapitałowych”.

8. Zmiana sytuacji WestLB po wydaniu zaskarżonej decyzji

56. Po wydaniu zaskarżonej decyzji wartość portfela w wysokości 23 mld EUR obniżyła się tak bardzo, że istnienie spornej gwarancji nie wystarczało, by umożliwić WestLB zachowanie ustawowych wymogów kapitałowych. Decyzją z dnia 7 października 2009 r. Komisja zezwoliła tymczasowo na udzielenie nowej gwarancji na rzecz WestLB w wysokości 6,4 mld EUR na podstawie art. 87 ust. 3 lit. b) WE (pomoc państwa N 531/2009, Dz.U. C 305, s. 4). Republika Federalna Niemiec zobowiązała się do przedstawienia nowych środków restrukturyzacji do dnia 30 listopada 2009 r.

57. W dniu 10 grudnia 2009 r. Republika Federalna Niemiec powiadomiła Komisję o zastrzyku kapitałowym w wysokości 3 mld EUR na rzecz WestLB oraz o dodatkowej gwarancji w wysokości 1 mld EUR, której celem było przeniesienie na nowy bank likwidujący złe aktywa aktywów o wartości nominalnej 85,1 mld EUR. Komisja zezwoliła tymczasowo na te nowe środki decyzją z dnia 22 grudnia 2009 r.

58. W dniu 15 grudnia 2009 r. Republika Federalna Niemiec przekazała Komisji zmieniony plan restrukturyzacji (zwany dalej „planem likwidacji”).

59. W dniu 20 grudnia 2011 r. Komisja wydała nową decyzję dotyczącą środków wsparcia wprowadzonych w życie na rzecz WestLB w latach 2007–2011 (pomoc państwa C 40/2009 i C 43/2008, zwaną dalej „ostateczną decyzją z 2011 r.”). W decyzji tej Komisja uchyliła zaskarżoną decyzję (art. 3 ostatecznej decyzji z 2011 r.). Przeprowadziła ocenę z punktu widzenia przepisów o pomocy państwa wszystkich poszczególnych wkładów kapitałowych i gwarancji udzielonych na rzecz WestLB w okresie od 2007 r. do grudnia 2011 r., ze sporną gwarancją włącznie. Komisja uznała, że chodzi o pomoc na restrukturyzację zgodną ze wspólnym rynkiem na podstawie art. 87 ust. 3 lit. b) WE z zastrzeżeniem wprowadzenia w życie środków przewidzianych w planie likwidacji.

Przebieg postępowania

60. Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 13 listopada 2009 r. skarżący wniósł skargę o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji.

61. Odrębnym pismem, które wpłynęło do sekretariatu Sądu tego samego dnia, skarżący złożył wniosek w przedmiocie środka tymczasowego mający na celu zawieszenie wykonania zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 18 marca 2011 r. w sprawie T‑457/09 R Westfälisch-Lippischer Sparkassen-und Giroverband przeciwko Komisji (niepublikowanym w Zbiorze) sędzia orzekający w przedmiocie środków tymczasowych oddalił ten wniosek i pozostawił rozstrzygnięcie o kosztach sądowi wydającemu orzeczenie kończące postępowanie w sprawie.

62. Pismem z dnia 26 kwietnia 2012 r. Komisja zawiadomiła Sąd o wydaniu ostatecznej decyzji z 2011 r. oraz oświadczyła, że po wydaniu tej decyzji „skarżący nie ma już interesu prawnego, zakładając, że interes ten kiedykolwiek istniał”. Komisja nie wyjaśniła jednak powodu takiego twierdzenia.

63. W ramach środków organizacji postępowania przewidzianych w art. 64 regulaminu postępowania przed Sądem (zwanych dalej „środkami organizacji postępowania”) Sąd wezwał skarżącego do zajęcia stanowiska w kwestii skutków wydania ostatecznej decyzji z 2011 r. dla niniejszej skargi.

64. Skarżący ustosunkował się do powyższego wezwania pismem z dnia 11 czerwca 2012 r.

65. W ramach środków organizacji postępowania pismem z dnia 28 listopada 2012 r. Sąd wezwał Komisję do przedstawienia uwag w sprawie pisma skarżącego z dnia 11 czerwca 2012 r.

66. Komisja ustosunkowała się do powyższego wezwania pismem z dnia 11 stycznia 2013 r. W piśmie tym Komisja wniosła do Sądu o umorzenie postępowania i uzasadniła swój wniosek.

67. Pismem z dnia 4 kwietnia 2013 r. skarżący przedstawił uwagi w sprawie wniosku Komisji o umorzenie postępowania.

68. Postanowieniem z dnia 16 października 2013 r. na wniosek pierwszej izby Sąd przekazał sprawę pierwszej izbie w składzie powiększonym na podstawie art. 14 § 1 i art. 51 § 1 akapit pierwszy regulaminu postępowania.

69. Postanowieniem z dnia 24 października 2013 r. Sąd (pierwsza izba w składzie powiększonym) pozostawił do rozstrzygnięcia w wyroku przedstawiony przez Komisję wniosek o umorzenie postępowania.

70. W dniu 31 października 2013 r. w ramach środków organizacji postępowania Sąd zadał stronom pewne pytania na piśmie. Strony ustosunkowały się do tego wezwania w wyznaczonym terminie.

71. Po zapoznaniu się ze sprawozdaniem sędziego sprawozdawcy Sąd (pierwsza izba w składzie powiększonym) postanowił o otwarciu ustnego etapu postępowania.

72. Na rozprawie w dniu 6 grudnia 2013 r. wysłuchane zostały stanowiska stron i ich odpowiedzi na pytania Sądu.

Żądania stron

73. W skardze skarżący wnosi do Sądu o:

– stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji;

– obciążenie Komisji kosztami postępowania.

74. W odpowiedzi na skargę Komisja wnosi do Sądu o:

– częściowe odrzucenie skargi jako niedopuszczalnej i częściowe oddalenie jej jako bezzasadnej;

– obciążenie skarżącego kosztami postępowania.

75. W piśmie z dnia 26 kwietnia 2012 r. Komisja wnosi do Sądu o:

– umożliwienie skarżącemu zajęcia stanowiska w kwestii, czy jest gotowy cofnąć skargę;

– stwierdzenie, że skarga stała się bezprzedmiotowa, o ile skarżący jej nie wycofa.

76. W piśmie z dnia 11 czerwca 2012 r. skarżący wnosi do Sądu o:

– oddalenie wniosku Komisji o stwierdzenie przez Sąd, że spór stał się bezprzedmiotowy;

– tytułem żądania ewentualnego, w przypadku gdyby Sąd uznał, że skarga o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji stała się bezprzedmiotowa, zezwolenie na dostosowanie zarzutów i żądań skarżącego oraz stwierdzenie, iż zmierzają one obecnie do stwierdzenia częściowej nieważności ostatecznej decyzji z 2011 r. w zakresie, w jakim zastępuje ona zaskarżoną decyzję.

77. W piśmie z dnia 11 stycznia 2013 r. Komisja wnosi do Sądu o:

– stwierdzenie, że postępowanie w przedmiocie skargi podlega umorzeniu;

– oddalenie wniosku o zezwolenie na dostosowanie zarzutów i żądań skarżącego;

– obciążenie skarżącego kosztami postępowania.

78. W piśmie z dnia 4 kwietnia 2013 r. skarżący wnosi do Sądu o:

– odrzucenie wniosku Komisji o umorzenie postępowania;

– w przypadku gdyby Sąd uznał, że postępowanie należy umorzyć, obciążenie Komisji kosztami postępowania;

– przeprowadzenie rozprawy.

Co do prawa

1. W przedmiocie dopuszczalności

W przedmiocie legitymacji procesowej skarżącego

79. Tytułem wstępu należy przypomnieć, że – jak słusznie podnosi skarżący – jako posiadająca osobowość prawną osoba prawna prawa publicznego może on wnieść skargę o stwierdzenie nieważności na podstawie art. 230 akapit czwarty WE. Jednak ponieważ adresatem zaskarżonej decyzji jest wyłącznie Republika Federalna Niemiec, zgodnie z tym postanowieniem należy sprawdzić, czy wspomniana decyzja dotyczy skarżącego indywidualnie, przy czym nie ma wątpliwości, że dotyczy ona skarżącego bezpośrednio, co zresztą nie było przedmiotem dyskusji między stronami.

80. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem podmioty inne niż adresaci decyzji mogą utrzymywać, iż decyzja ta dotyczy ich indywidualnie tylko wtedy, gdy ma ona wpływ na ich sytuację ze względu na szczególne dla nich cechy charakterystyczne lub na sytuację faktyczną, która odróżnia je od wszelkich innych osób i w związku z tym indywidualizuje w sposób podobny jak adresata decyzji (wyroki Trybunału: z dnia 15 lipca 1963 r. w sprawie 25/62 Plaumann przeciwko Komisji, Rec. s. 197; z dnia 13 grudnia 2005 r. w sprawie C‑78/03 P Komisja przeciwko Aktionsgemeinschaft Recht und Eigentum, Zb.Orz. s. I‑10737, pkt 33).

81. Skarżący podnosi, że w rozumieniu orzecznictwa, o którym mowa w poprzednim punkcie, zaskarżona decyzja w całości dotyczy go indywidualnie. W tym względzie przedstawia szereg uwag, które można połączyć w dwa zasadnicze argumenty, tj. po pierwsze, że uczestniczył w przyjęciu środka, który w zaskarżonej decyzji Komisja uznała za pomoc państwa, i po drugie, że zaskarżona decyzja dotyczy go w sposób szczególny jako właściciela.

82. Komisja zauważa, że zaskarżona decyzja dotyczy skarżącego jedynie częściowo. Podnosi ona w tym zakresie z jednej strony, że skarżący nie może opierać swojej legitymacji procesowej na statusie podmiotu, który przyjął środek uznany w tej decyzji za pomoc państwa. Z drugiej strony Komisja wskazuje, że skarżącego jako właściciela dotyczą indywidualnie jedynie wymogi określone w załączniku do zaskarżonej decyzji związane z obowiązkiem sprzedaży WestLB przez właścicieli niezależnemu podmiotowi trzeciemu (zwanym dalej „obowiązkiem sprzedaży”).

W przedmiocie argumentu pierwszego, że skarżący uczestniczył w przyjęciu środka uznanego za pomoc państwa w zaskarżonej decyzji

83. Z orzecznictwa wynika, że decyzja może wpływać indywidualnie na sytuację prawną podmiotu innego niż państwo członkowskie, który to podmiot ma osobowość prawną oraz przyjął środek uznany za pomoc państwa w decyzji końcowej Komisji (zwanego dalej „podmiotem udzielającym pomocy”), o ile uniemożliwia mu ona wykonywanie według własnego uznania jego własnych kompetencji polegających między innymi na przyznaniu spornej pomocy (zob. podobnie wyroki Sądu: z dnia 30 kwietnia 1998 r. w sprawie T‑214/95 Vlaams Gewest przeciwko Komisji, Rec. s. II‑717, pkt 29; z dnia 6 marca 2002 r. w sprawach połączonych T‑127/99, T‑129/99 i T‑148/99 Diputación Foral de Álava i in. przeciwko Komisji, Rec. s. II‑1275, pkt 50, 51).

84. Skarżący podnosi po pierwsze, że jest współautorem środka uznanego w zaskarżonej decyzji za pomoc państwa oraz po drugie, że przyjął ten środek w ramach wykonywania własnych kompetencji. Według skarżącego zaskarżona decyzja uniemożliwia mu wykonywanie według swojego uznania własnych kompetencji, które w niniejszym przypadku polegają na udzieleniu spornej gwarancji. W związku z tym skarga jest dopuszczalna zgodnie z orzecznictwem, o którym mowa w poprzednim punkcie.

85. Komisja nie zakwestionowała w swoich pismach, że skarżącego można uznać za podmiot udzielający pomocy badanej w zaskarżonej decyzji. Zauważyła, że skarżący nie reprezentuje własnego interesu, co zgodnie z orzecznictwem uniemożliwia mu skuteczne wniesienie skargi jako podmiot udzielający pomocy. Jednak w odpowiedzi na pytania Sądu z dnia 31 października 2013 r., jak również podczas rozprawy Komisja podniosła, że skarżącego nie można uznać za podmiot udzielający pomocy. Zdaniem Komisji pomoc podlegająca badaniu w zaskarżonej decyzji została udzielona WestLB jedynie przez kraj związkowy NRW.

86. Z sentencji zaskarżonej decyzji, która dotyczy wyłącznie „gwarancji w wysokości 5 mld EUR” (zob. pkt 54 powyżej), wynika, że sporna gwarancja jest jedynym środkiem formalnie uznanym za pomoc państwa w tej decyzji.

87. Należy zatem zbadać, czy skarżący może zostać uznany za podmiot, który przyznał część owej pomocy.

88. W powyższym względzie należy przede wszystkim wskazać, że z formalnego punktu widzenia sporna gwarancja została udzielona w stosunku do ewentualnych nabywców obligacji drugorzędnych przez kraj związkowy NRW, a nie przez właścicieli innych niż ten kraj związkowy (zwanych dalej „innymi właścicielami”), przy czym udział innych właścicieli, w tym skarżącego, w ewentualnym wykorzystaniu tej gwarancji jest czysto wewnętrzną sprawą właścicieli.

89. I tak, podczas gdy z motywu 24 zaskarżonej decyzji wynika z jednej strony, że nabywcy obligacji drugorzędnych mogą domagać się od kraju związkowego NRW rekompensaty ekonomicznej, gdyby musieli ponieść straty związane z obniżeniem wartości tych papierów wartościowych, zaskarżona decyzja lub akta sprawy nie pozwalają stwierdzić, iż mogliby domagać się również jakiejkolwiek rekompensaty od innych właścicieli. Ich udział w przypadku skorzystania ze spornej gwarancji ogranicza się zgodnie z porozumieniami osiągniętymi przez właścicieli do zaoferowania krajowi związkowemu NRW rekompensaty w wysokości stosownej do ich udziału kapitałowego za wydane pierwsze 2 mld EUR, zaś za każdą dodatkową kwotę zabezpieczenia bądź do przeniesienia na niego akcji WestLB, bądź do uzgodnienia rekompensaty pieniężnej (zob. pkt 11 powyżej; motyw 24 zaskarżonej decyzji).

90. W powyższej kwestii należy dodać, że w odpowiedzi na pytania Sądu z dnia 31 października 2013 r., jak również podczas rozprawy sam skarżący potwierdził, iż tylko kraj związkowy NRW jest gwarantem wartości nominalnej obligacji drugorzędnych w stosunku do posiadaczy tych papierów wartościowych i że nie mogli oni domagać się jakiejkolwiek rekompensaty od innych właścicieli.

91. Z drugiej strony, z motywów 24 i 26 zaskarżonej decyzji oraz z motywu 20 akapit trzeci decyzji tymczasowej wynika, że działanie innych właścicieli na rzecz kraju związkowego NRW w przypadku wykorzystania spornej gwarancji nie następuje automatycznie, ale wymaga złożenia przez ten kraj związkowy wcześniejszego wniosku o rekompensatę. Kraj związkowy NRW pozostaje zatem nie tylko jedynym gwarantem wartości nominalnej obligacji drugorzędnych w stosunku do posiadaczy tych papierów wartościowych, ale również decydentem w sprawie rozdziału kosztów związanych z ewentualną realizacją spornej gwarancji pomiędzy właścicielami, z zastrzeżeniem zachowania ustalonych przez nich maksymalnych granic odpowiedzialności.

92. Następnie co do istoty wskazać należy, jak podniosły strony na rozprawie, że WestLB jest beneficjentem spornej gwarancji, ponieważ na podstawie tej gwarancji operacje opisane w pkt 9–14 powyżej, w których wyniku został utworzony bank likwidujący złe aktywa, umożliwiły mu w praktyce usunięcie z jego bilansu aktywów, których wartość uległa poważnemu obniżeniu, a także ujęcie w nim nowych aktywów, czyli obligacji drugorzędnych, których wartość nominalna odpowiadająca wartości usuniętych aktywów, była gwarantowana. O ile udział kraju związkowego NRW w spornej gwarancji mógł przynieść korzyść WestLB w tej sytuacji, udziału innych właścicieli nie można uznać za podstawę powstania tej gwarancji.

93. I tak, po pierwsze, wbrew temu, co skarżący twierdził podczas rozprawy, zobowiązania innych właścicieli w stosunku do kraju związkowego NRW do częściowego zwrotu temu krajowi związkowemu kosztów poniesionych w przypadku realizacji spornej gwarancji (zwanego dalej „zobowiązaniem innych właścicieli”) nie można uznać za „regwarancję” na rzecz posiadaczy obligacji drugorzędnych, jako że zobowiązanie to nie nakłada obowiązku wypłaty procentu wartości nominalnej obligacji drugorzędnych na rzecz wspomnianych posiadaczy w dwóch przypadkach, tj. po pierwsze, gdy sporna gwarancja zostaje uruchomiona i po drugie, gdy kraj związkowy NRW nie wywiązuje się z niej.

94. Po drugie, jak podniósł skarżący podczas rozprawy, w odniesieniu do kwestii, czy zobowiązanie innych właścicieli wzmacnia wypłacalność kraju związkowego NRW wobec posiadaczy obligacji drugorzędnych, należy zauważyć, że zakładając nawet, iż zostanie wykazane ryzyko niewypłacalności kraju związkowego NRW będącego jednostką samorządu terytorialnego, której autonomia i prerogatywy władzy publicznej wynikają z konstytucji niemieckiej, i że w przypadku upadłości Republika Federalna Niemiec nie jest zobowiązana w świetle prawa krajowego do udzielenia mu pomocy finansowej na pokrycie jego zadłużenia, żaden dokument znajdujący się w aktach sprawy nie pozwala na uznanie, iż istnienie zobowiązania innych właścicieli może wzmocnić prawo posiadaczy obligacji drugorzędnych do wykonania spornej gwarancji lub przyznania im pierwszeństwa w stosunku do innych posiadaczy wierzytelności wobec wspomnianego kraju związkowego.

95. Z powyższego wynika, że – jak podnosi Komisja – pomoc zatwierdzona w zaskarżonej decyzji została przyznana jedynie przez kraj związkowy NRW, a zatem inni właściciele nie mogą zostać uznani za udzielających części tej pomocy.

96. Powyższego wniosku nie może podważyć żaden z argumentów wysuniętych przez skarżącego podczas rozprawy.

97. I tak, w pierwszej kolejności skarżący podniósł, że sama Komisja w zaskarżonej decyzji uznała innych właścicieli za udzielających pomocy.

98. W powyższym względzie, po pierwsze, należy wskazać, że to, czy skarżący jest udzielającym pomocy, jest obiektywną kwestią zależną od okoliczności faktycznych przedstawionych w zaskarżonej decyzji, których skarżący nie kwestionuje, a nie od ewentualnej oceny tych okoliczności dokonanej przez Komisję.

99. Po drugie, należy zauważyć, że w ramach zaskarżonej decyzji Komisja nie była zobowiązana do dokładnej identyfikacji podmiotu udzielającego pomocy. Jak Komisja słusznie wskazała podczas rozprawy, mogła ograniczyć się do przedstawienia powodów, dla których uznała, że sporna gwarancja została przyznana przez państwo z zasobów publicznych. Ponieważ Republika Federalna Niemiec nie zakwestionowała na żadnym etapie postępowania administracyjnego możliwości przypisania państwu spornej gwarancji oraz przeniesienia zasobów publicznych, kwestia, czy inni właściciele mogli zostać uznani za podmioty udzielające pomocy, nie miała zatem znaczenia w kontekście tej decyzji.

100. Po trzecie, wprawdzie w motywie 2[2] tiret pierwsze zaskarżonej decyzji Komisja wskazuje w odniesieniu do powyższej oceny, że sporna gwarancja składa się częściowo z „gwarancji udzielonej przez właścicieli WestLB stosownie do posiadanych udziałów, w celu zabezpieczenia roszczeń WestLB do wysokości 2 mld EUR wobec Phoenix Light”. Podobnie w motywie 23 tiret czwarte zaskarżonej decyzji Komisja wskazuje, że Phoenix Light wnosi „na rzecz gwaranta” roczną prowizję za awal z tytułu udzielenia spornej gwarancji. Jednak jednocześnie w motywie 23 akapit trzeci wspomnianej decyzji Komisja stwierdza, że kraj związkowy NRW udzielił gwarancji na obligacje drugorzędne, dzięki czemu uznaje się je za bezpieczniejsze. Wreszcie należy przypomnieć, że w sentencji decyzji tymczasowej Komisja wskazała, iż na wypadek gdyby najpóźniej do dnia 8 sierpnia 2008 r. nie został przedłożony jej plan restrukturyzacji, Republika Federalna Niemiec zobowiązała się do rozwiązania dotyczącego spornej gwarancji „porozumienia obowiązującego między krajem związkowym NRW i Phoenix Light” (zob. pkt 15, 22 powyżej).

101. W drugiej kolejności skarżący podniósł podczas rozprawy, że kraj związkowy NRW nigdy nie zdecydowałby się na zagwarantowanie wartości nominalnej obligacji drugorzędnych w braku zobowiązania innych właścicieli. Zobowiązanie to było zatem warunkiem sine qua non spornej gwarancji.

102. W powyższym względzie należy zauważyć, że skarżący nie przedstawił żadnych dowodów na poparcie swojego twierdzenia. Wobec tego nie jest możliwe ustalenie, czy w braku zobowiązania innych właścicieli kraj związkowy NRW zdecydowałby się udzielić spornej gwarancji.

103. W każdym razie art. 87 ust. 1 WE nie wprowadza rozróżnienia interwencji państwa według ich przyczyn lub celów, lecz definiuje je ze względu na ich skutki (zob. wyrok Trybunału z dnia 22 grudnia 2008 r. w sprawie C‑487/06 P British Aggregates przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑10515, pkt 85 i przytoczone tam orzecznictwo). W związku z powyższym subiektywne powody, które skłoniły kraj związkowy NRW do wyrażenia zgody na występowanie jako jedyny gwarant wartości nominalnej obligacji drugorzędnych w stosunku do ich posiadaczy, nie mają żadnego wpływu na kwestię, czy zobowiązanie innych właścicieli wiąże się ze znaczącą korzyścią dla WestLB i może zostać uznane za pomoc państwa na rzecz tego banku.

104. W trzeciej kolejności skarżący podniósł podczas rozprawy, że tylko kraj związkowy NRW gwarantował wartość nominalną obligacji drugorzędnych z uwagi na to, że była to jedyna możliwa opcja z praktycznego punku widzenia. Ponieważ te papiery wartościowe zdaniem skarżącego miały zostać ulokowane na międzynarodowych rynkach finansowych, powiązana gwarancja powinna być prosta z prawnego punktu widzenia i jednocześnie pozwalać inwestorom, którzy nie mogą przeprowadzić szczegółowych analiz w odniesieniu do operacji związanych z nabyciem tego rodzaju papierów, po pierwsze, na łatwe zidentyfikowanie gwaranta, oraz po drugie, na to, że nie muszą oni zwracać się do różnych gwarantów w przypadku, gdy konieczne jest skorzystanie z gwarancji.

105. W powyższym względzie należy na wstępie odrzucić twierdzenie, że inwestorzy nie przeprowadzają szczegółowych analiz w odniesieniu do operacji związanych z nabyciem papierów wartościowych na międzynarodowych rynkach finansowych. Jest to twierdzenie niepoparte żadnymi dowodami oraz mało prawdopodobne, ponieważ od każdego inwestora należy wymagać zachowania minimalnej staranności, a tym bardziej od inwestorów decydujących się na prowadzenie działalności na międzynarodowych rynkach finansowych w czasie poważnego kryzysu mającego wpływ na te rynki.

106. Następnie należy wskazać, że argument skarżącego nie pozwala zrozumieć, dlaczego z punktu widzenia prostoty dla posiadaczy obligacji drugorzędnych nie były również możliwe inne opcje.

107. Tym samym powyższy argument nie pozwala zrozumieć, dlaczego udzielenie solidarnej gwarancji przez wszystkich właścicieli dla części wartości nominalnej każdego papieru wartościowego powiązane z wyłączną gwarancją kraju związkowego NRW dla pozostałej części bądź też system regwarancji, poprzez który inni właściciele wyrażają zgodę na pokrycie procentowego udziału w odpowiedzialności tego kraju związkowego w przypadku braku zapłaty, nie umożliwiałyby nabywcom obligacji drugorzędnych łatwej identyfikacji gwarantów tych papierów wartościowych oraz zwrócenia się do jednego gwaranta w przypadku wykonania gwarancji. Te dwa alternatywne systemy, którym mogłyby towarzyszyć umowy wewnętrzne o rozdziale kosztów w razie ewentualnego wykonania gwarancji, mogłyby – w przeciwieństwie do zobowiązania innych właścicieli w niniejszym przypadku – wiązać się z dodatkową korzyścią dla posiadaczy obligacji drugorzędnych.

108. W każdym razie kwestia, czy system wybrany przez właścicieli w celu zagwarantowania wartości nominalnej obligacji drugorzędnych był jedynym możliwym systemem, nie ma wpływu na to, czy zobowiązanie innych właścicieli przysporzyło korzyści WestLB, beneficjentowi pomocy państwa stwierdzonej przez Komisję w zaskarżonej decyzji. W związku z tym wspomniana kwestia nie ma również wpływu na to, czy tych właścicieli można uznać za podmioty udzielające spornej pomocy.

109. W związku z powyższym należy uznać, że nie zostało wykazane, iż zaskarżona decyzja dotyczy skarżącego indywidualnie jako podmiotu udzielającego spornej pomocy.

W przedmiocie argumentu drugiego dotyczącego indywidualnego oddziaływania decyzji na skarżącego jako właściciela

110. Skarżący podnosi, że zaskarżona decyzja dotyczy go indywidualnie jako właściciela, również w zakresie wszystkich wiążących się z nią warunków.

111. Komisja przyznaje, że skarżącego jako właściciela dotyczy indywidualnie obowiązek sprzedaży. Kwestionuje natomiast, że dotyczą go indywidualnie inne warunki, jakim jest obwarowana zaskarżona decyzja.

112. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, o ile nie zostanie wykazany interes prawny odrębny od interesu spółki, której dotyczy akt Unii Europejskiej i w której kapitale dana osoba ma udział, osoba ta może bronić swych interesów wobec tego aktu jedynie w drodze wykonywania praw jako udziałowiec spółki, której przysługuje prawo do wniesienia skargi (zob. podobnie wyroki Sądu: z dnia 20 czerwca 2000 r. w sprawie T‑597/97 Euromin przeciwko Radzie, Rec. s. II‑2419, pkt 50; z dnia 24 marca 2011 r. w sprawach połączonych T‑443/08 i T‑455/08 Freistaat Sachsen i Land Sachsen-Anhalt przeciwko Komisji, dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 62; postanowienie Sądu z dnia 27 marca 2012 r. w sprawie T‑261/11 European Goldfields przeciwko Komisji, niepublikowane w Zbiorze, pkt 21).

113. Należy zatem zbadać, czy skarżący ma interes prawny odrębny od interesu WestLB w odniesieniu do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji.

114. Skarżący podnosi, że jego interes prawny jest odrębny od interesu WestLB, gdyż zaskarżona decyzja zmusza go do rezygnacji z przysługującego mu prawa własności oraz do akceptacji radykalnej restrukturyzacji tego banku, łącznie ze zmniejszeniem sumy bilansowej o 50%, co stanowi znaczące obniżenie wartości akcji.

115. Na wstępie należy podnieść, że – jak przyznaje sama Komisja –skarżący ma interes prawny odrębny od interesu WestLB w odniesieniu do obowiązku sprzedaży.

116. Wspomniany obowiązek dotyczy bowiem wyłącznie właścicieli, którzy są zmuszeni do rezygnacji w nieprzekraczalnych terminach z ich prawa własności w WestLB, aby została zatwierdzona przyznana temu bankowi pomoc, która jest niezbędna dla jego restrukturyzacji. Natomiast WestLB nie powinien podejmować żadnych działań na podstawie tego zobowiązania, które nie wpływa na jego majątek i nie warunkuje jego zachowania na rynku.

117. Jednakże w odniesieniu do innych warunków, jakimi jest obwarowana zaskarżona decyzja, między innymi dotyczących zmniejszenia sumy bilansowej WestLB, należy najpierw zauważyć, że dotyczą one działalności komercyjnej tego banku oraz sprzedaży lub likwidacji jego majątku. W ramach skargi o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji sam WestLB może podnieść każdy argument dotyczący niezgodności z prawem lub braku konieczności tych warunków.

118. Następnie należy zauważyć, że Komisja wskazuje, a czego skarżący nie kwestionuje, iż niezwiązane z polityką prawa akcjonariusza niemieckiej spółki akcyjnej ograniczają się, po pierwsze, do podziału zysków spółki, i po drugie, do otrzymania ewentualnej nadwyżki w przypadku likwidacji przedsiębiorstwa. W związku z tym należy uznać, że zgodnie z prawem niemieckim status akcjonariusza nie przyznaje uprawnień do aktywów przedsiębiorstwa. W konsekwencji warunki dotyczące obniżenia sumy bilansowej przedsiębiorstwa nie mogą naruszać żadnego prawa akcjonariuszy.

119. Wreszcie należy zauważyć, że przedstawiony przez skarżącego zasadniczy argument, zgodnie z którym każda decyzja podjęta przez Komisję i mająca ewentualnie negatywny wpływ na wartość akcji spółki akcyjnej może zostać zaskarżona przed Sądem przez akcjonariuszy tej spółki, jest niezgodny z orzecznictwem wskazanym w pkt 112 powyżej, a zatem należy go oddalić.

120. W świetle całości powyższych rozważań należy dojść do wniosku, że jeśli chodzi o warunki, jakimi jest obwarowana zaskarżona decyzja, inne niż obowiązek sprzedaży, między innymi te dotyczące zmniejszenia sumy bilansowej WestLB, interes prawny skarżącego pokrywa się z interesem WestLB, a zatem zaskarżona decyzja nie dotyczy go indywidualnie. Natomiast decyzja ta dotyczy skarżącego indywidualnie z uwagi na to, że zezwolenie na sporną gwarancję zostało uzależnione od wykonania obowiązku sprzedaży.

Wnioski dotyczące legitymacji procesowej skarżącego

121. Z powyższego wynika, że skarżący ma legitymację procesową do wniesienia skargi na zaskarżoną decyzję jedynie w zakresie, w jakim jest ona związana z obowiązkiem sprzedaży.

122. W związku z powyższym zarzuty i argumenty przedstawione przez skarżącego na poparcie jego wniosku o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji mogą być rozpatrywane jedynie w zakresie, w jakim mają one na celu wykazanie niezgodności z prawem włączenia powyższego obowiązku do załącznika do wspomnianej decyzji i należy je odrzucić jako niedopuszczalne w pozostałym zakresie.

W przedmiocie interesu prawnego skarżącego

123. Tytułem wstępu należy zauważyć, że oprócz spornej gwarancji w ramach ostatecznej decyzji z 2011 r. Komisja zatwierdziła sześć środków pomocowych z zastrzeżeniem przestrzegania planu likwidacji. Te sześć środków zostało wymienionych w art. 1 ust. 1 lit. b)-g) wspomnianej decyzji.

124. Plan likwidacji, który zastępuje ostateczny plan restrukturyzacji, obejmuje rozwiązanie WestLB oraz przewiduje, jak wskazuje Komisja, a czego nie kwestionuje skarżący:

– wydzielenie niektórych rodzajów działalności WestLB poprzez ujęcie ich w „Verbundbank” (ugrupowaniu bankowym) działającym jako usługodawca dla kas oszczędnościowych kraju związkowego NRW i kraju związkowego Brandenburgii oraz dla ich klientów;

– sprzedaż dużej liczby segmentów działalności i udziałów WestLB;

– ostateczne przeniesienie wszystkich pozostałych portfeli WestLB na nowy bank likwidujący złe aktywa, zwany EAA;

– utworzenie banku zajmującego się obsługą i zarządzaniem portfelami bankowymi, nazwanego tymczasowo bankiem SPM, a następnie Portigon, świadczącego usługi dla EEA i Verbundbanku;

– ograniczenie uniwersalnej licencji bankowej WestLB poprzez zniesienie niektórych zezwoleń.

125. Dlatego też należy uznać, jak potwierdziła również Komisja na rozprawie, że plan likwidacji obejmuje uporządkowane rozbicie działalności WestLB oraz przeniesienie części tej działalności na Verbundbank w celu zapewnienia ciągłości niektórych usług uważanych za strategiczne dla kas oszczędnościowych, względem których WestLB w momencie zaistnienia okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy zapewniał jako bank centralny powiązanie ze światowymi rynkami finansowymi.

126. Plan likwidacji nie przewiduje natomiast całkowitej zmiany struktury własnościowej WestLB przed jego likwidacją ani też niemożliwości posiadania przez właścicieli różnego rodzaju udziałów po tej likwidacji w podmiotach kontynuujących niektóre rodzaje działalności WestLB, mianowicie w Verbundbanku, w EEA lub w banku zajmującym się obsługą i zarządzaniem portfelami bankowymi, nazwanym tymczasowo bankiem SPM, następnie Portigon.

127. W powyższym względzie Komisja wskazuje – czego skarżący nie kwestionuje – po pierwsze, że Verbundbank został przejęty przez Helabę w dniu 1 lipca 2012 r. oraz po drugie, że na mocy umowy w sprawie przeniesienia Verbundbanku na Helabę skarżący został akcjonariuszem Helaby, a tym samym pośrednio współwłaścicielem Verbundbanku.

128. Właśnie w świetle przytoczonych powyżej okoliczności faktycznych należy zbadać przedstawiony przez Komisję wniosek o umorzenie postępowania wynikający z tego, że skarżący miałby stracić swój interes prawny w stwierdzeniu nieważności zaskarżonej decyzji wskutek wydania ostatecznej decyzji z 2011 r.

129. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, biorąc pod uwagę przedmiot skargi, strona skarżąca musi mieć interes prawny w dniu wniesienia skargi, w przeciwnym razie skarga jest niedopuszczalna. Ponadto interes prawny tej strony skarżącej w uzyskaniu zadośćuczynienia musi istnieć, pod rygorem umorzenia postępowania, do momentu wydania orzeczenia sądowego (zob. podobnie wyroki Trybunału: z dnia 16 grudnia 1963 r. w sprawie 14/63 Forges de Clabecq przeciwko Wysokiej Władzy, Rec. s. 719, 748; z dnia 7 czerwca 2007 r. w sprawie C‑362/05 P Wunenberger przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑4333, pkt 42).

130. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem postępowanie w sprawie skargi o stwierdzenie nieważności zostaje umorzone, jeżeli z powodu wydarzenia, które nastąpiło w trakcie postępowania, strona skarżąca straciła interes w stwierdzeniu nieważności zaskarżonego aktu, co skutkuje tym, że stwierdzenie nieważności zaskarżonego aktu nie może już samo w sobie wywoływać skutków prawnych (zob. wyrok Sądu z dnia 9 września 2011 r. w sprawie T‑475/07 Dow AgroSciences i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑5937, pkt 67 i przytoczone tam orzecznictwo).

131. Jednakże, jak słusznie podnosi skarżący, strona skarżąca może nadal mieć interes prawny w uzyskaniu stwierdzenia nieważności uchylonego aktu, jeżeli jego uchylenie nie niesie tych samych skutków prawnych co ewentualne stwierdzenie jego nieważności przez Sąd. Uchylenie aktu wydanego przez instytucję nie stanowi bowiem stwierdzenia jego bezprawności i wywołuje skutki ex nunc, podczas gdy stwierdzenie nieważności powoduje skutki ex tunc (zob. ww. w pkt 130 wyrok w sprawie Dow AgroSciences i in. przeciwko Komisji, pkt 68 i przytoczone tam orzecznictwo).

132. Co więcej, w razie stwierdzenia nieważności aktu instytucja, która ten akt wydała, jest zobowiązana podjąć działania niezbędne do wykonania wyroku. Działania te polegają w szczególności na zniesieniu skutków naruszeń prawa stwierdzonych w wyroku stwierdzającym nieważność. W związku z tym zainteresowana instytucja może być zmuszona do przywrócenia sytuacji strony skarżącej do właściwego stanu lub do zapewnienia, by podobny akt nie został wydany w przyszłości (zob. ww. w pkt 130 wyrok w sprawie Dow AgroSciences i in. przeciwko Komisji, pkt 69 i przytoczone tam orzecznictwo).

133. Jak wskazano w pkt 59 powyżej, zaskarżona decyzja, a więc wszystkie warunki, którymi została ona obwarowana, zostały uchylone ostateczną decyzją z 2011 r. Zaskarżona decyzja nie została jednak cofnięta przez Komisję. Wywoływała ona zatem nadal skutki prawne w odniesieniu do sytuacji skarżącego w okresie od jej wejścia w życie do jej uchylenia (12 maja 2009 r. - 20 grudnia 2011 r.). W szczególności, jak słusznie podnosi skarżący, zgodnie z zaskarżoną decyzją był on w tym okresie zobowiązany do zrezygnowania ze swojego udziału w WestLB. Stwierdzenie nieważności tej decyzji może zatem powodować samo w sobie skutki dla sytuacji prawnej skarżącego, w związku z czym zachowuje on interes prawny we wniesieniu skargi (zob. podobnie ww. w pkt 130 wyrok w sprawie Dow AgroSciences i in. p rzeciwko Komisji, pkt 70).

134. Komisja przedstawia zasadniczo dwa argumenty w celu podważenia powyższego wniosku.

135. Po pierwsze, Komisja podkreśla, że ponieważ nie było możliwe znalezienie nabywcy WestLB, obowiązek sprzedaży nie został wprowadzony w życie i został usunięty z planu likwidacji, zaś skarżący został nawet współwłaścicielem Helaby, a zatem Verbundbanku. Zdaniem Komisji z powyższego wynika, że ewentualne stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji nie wpłynie na sytuację prawną skarżącego odnośnie do obowiązku sprzedaży. Skoro skarga jest dopuszczalna jedynie w odniesieniu do tego obowiązku, skarżący nie mógłby osiągnąć żadnej korzyści, gdyby skarga została uwzględniona.

136. W powyższym względzie należy wskazać, że skarżący podlegał obowiązkowi sprzedaży przez okres ponad dwóch lat. Wprawdzie wspomniany obowiązek nie został wykonany w praktyce, jednak skarżący zachowuje interes prawny w żądaniu stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, gdyż została ona obwarowana tym obowiązkiem.

137. Strona skarżąca może bowiem nadal mieć interes w żądaniu stwierdzenia nieważności niewykonanego aktu, który dotyczy jej bezpośrednio, aby uzyskać stwierdzenie przez sąd Unii popełnionej wobec niej bezprawności, tak by stwierdzenie takie mogło posłużyć za podstawę ewentualnej skargi odszkodowawczej mającej na celu odpowiednie naprawienie szkody wyrządzonej zaskarżonym aktem (zob. podobnie wyrok Sądu z dnia 18 marca 2009 r. w sprawie T‑299/05 Shanghai Excell M & E Enterprise i Shanghai Adeptech Precision przeciwko Radzie, Zb.Orz. s. II‑565, pkt 53 i przytoczone tam orzecznictwo).

138. Taka sytuacja zachodzi w niniejszym przypadku, ponieważ skarżący poniósł pewne koszty w celu sprzedaży swojego udziału w WestLB, nawet jeżeli ostatecznie nie doszło do tej sprzedaży. Wbrew temu, co twierdzi Komisja, z jednej strony, koszty te wynikają w sposób wystarczająco bezpośredni z zaskarżonej decyzji, a z drugiej strony, mimo różnych decyzji wydanych w stosunku do WestLB w związku z kryzysem finansowym nie ma powodu, by uznać, że niemożliwe jest rozsądne stwierdzenie części kosztów poniesionych przez skarżącego związanej ze staraniami, jakie musiał podjąć w celu sprzedaży.

139. W takim kontekście skarżący zachowuje interes w stwierdzeniu bezprawnego charakteru zaskarżonej decyzji, ponieważ z jednej strony stwierdzenie to wiązać będzie sąd Unii w ramach skargi odszkodowawczej, a z drugiej strony będzie mogło stanowić podstawę ewentualnych pozasądowych negocjacji pomiędzy Komisją a skarżącym mających na celu naprawę poniesionej przez niego szkody (zob. podobnie ww. w pkt 137 wyrok w sprawie Shanghai Excell M & E Enterprise i Shanghai Adeptech Precision przeciwko Radzie, pkt 55 i przytoczone tam orzecznictwo).

140. Ponadto zaakceptowanie argumentu Komisji oznaczałoby uznanie, że akty wydane przez instytucje i uchylone po wniesieniu skargi o stwierdzenie nieważności, ale przed wydaniem przez Sąd odpowiedniego wyroku, nie podlegają żadnej kontroli sądowej, jeżeli nie zostały wykonane. Otóż należy uznać, że sytuacja taka byłaby niezgodna z duchem art. 263 TFUE, na podstawie którego sąd Unii kontroluje legalność aktów uchwalonych wspólnie przez Parlament Europejski i Radę, aktów Rady, Komisji i Europejskiego Banku Centralnego (EBC), innych niż zalecenia i opinie, oraz aktów Parlamentu Europejskiego zmierzających do wywarcia skutków prawnych wobec podmiotów trzecich. Unia jest wspólnotą prawa w tym znaczeniu, że ani jej państwa członkowskie, ani jej instytucje nie są wyłączone spod kontroli zgodności ich aktów z podstawowym aktem konstytucyjnym, jakim jest traktat oraz z wynikającym z niego prawem (zob. podobnie ww. w pkt 137 wyrok w sprawie Shanghai Excell M & E Enterprise i Shanghai Adeptech Precision przeciwko Radzie, pkt 56, 57).

141. A zatem należy oddalić pierwszy argument przedstawiony przez Komisję w celu podważenia wniosku, że skarżący zachowuje interes prawny.

142. Po drugie, Komisja podnosi, że skarżący nie ma już interesu prawnego we wniesieniu skargi na zaskarżoną decyzję, ponieważ wszystkie negatywne skutki, jakie na jego sytuację prawną mogłyby wywrzeć warunki, którymi została obwarowana ta decyzja, wynikają również z ostatecznej decyzji z 2011 r.

143. W powyższym względzie wystarczy stwierdzić, że wbrew temu, co utrzymuje Komisja, ostateczna decyzja z 2011 r. nie powoduje wszystkich negatywnych skutków wymienionych w poprzednim punkcie. I tak, decyzja ta nie nakłada na skarżącego obowiązku sprzedaży, a zatem umożliwia mu posiadanie zasadniczo wszelkiego rodzaju udziałów w podzielonych segmentach działalności WestLB.

144. Wobec powyższego należy również oddalić drugi argument przedstawiony przez Komisję w celu podważenia wniosku, że skarżący zachowuje interes prawny.

145. W świetle powyższych rozważań należy stwierdzić, że skarżący nadal ma interes prawny. Wniosek o umorzenia postępowania przedstawiony przez Komisję należy zatem oddalić.

146. W związku z powyższym nie ma potrzeby badania wniosku o zezwolenie na dostosowanie zarzutów i żądań w związku z wydaniem decyzji ostatecznej z 2011 r. przedstawionego przez skarżącego na wypadek, gdyby Sąd uznał, że skarga na zaskarżoną decyzję stała się bezprzedmiotowa.

2. Co do istoty

Uwagi wstępne

147. Na poparcie skargi skarżący podnosi osiem zarzutów. Zarzuty te są oparte na naruszeniu: 1) zasady kolegialności, 2) art. 87 ust. 1 WE ze względu na to, że zakłócenie konkurencji spowodowane sporną gwarancją nie zostało zbadane, 3) art. 87 ust. 3 lit. b) WE, 4) zasady proporcjonalności, 5) zasady równego traktowania, 6) art. 295 WE, 7) art. 7 ust. 4 rozporządzenia Rady (WE) nr 659/1999 z dnia 22 marca 1999 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. [88] WE (Dz.U. L 83, s. 1) oraz 8) obowiązku uzasadnienia.

148. Komisja kwestionuje zasadność wszystkich powyższych zarzutów.

149. Jak wskazano w pkt 122 powyżej, zarzuty przedstawione przez skarżącego są dopuszczalne tylko w zakresie, w jakim mają na celu wykazanie niezgodności z prawem włączenia obowiązku sprzedaży do załącznika do zaskarżonej decyzji.

150. W ramach zarzutów czwartego, piątego, szóstego, siódmego i ósmego skarżący podnosi niezgodność z prawem włączenia, o którym mowa powyżej. Jednak w ramach tych samych zarzutów skarżący przedstawia również argumenty dotyczące zgodności z prawem innych warunków zawartych w załączniku do zaskarżonej decyzji. Ponieważ argumenty te są niedopuszczalne, od razu należy je odrzucić.

151. Następnie należy zauważyć, że obowiązek sprzedaży nie mógłby zostać zgodnie z prawem wpisany do załącznika do zaskarżonej decyzji, gdyby decyzja ta została wydana z naruszeniem zasady kolegialności bądź art. 87 ust. 3 lit. b) WE, bądź art. 87 ust. 1 WE oraz obowiązku uzasadnienia w odniesieniu do naruszenia konkurencji przez sporną gwarancję, co podnosi skarżący w ramach trzech pierwszych zarzutów. Dlatego też należy uznać, że zarzuty te są również dopuszczalne i powinny zostać zbadane.

152. I tak, należy zbadać:

– po pierwsze, zarzut pierwszy oparty na naruszeniu zasady kolegialności,

– po drugie, zarzut trzeci oparty na naruszeniu art. 87 ust. 3 lit. b) WE,

– po trzecie, zarzut drugi oparty na naruszeniu art. 87 ust. 1 WE,

– po czwarte, zarzut ósmy oparty na naruszeniu obowiązku uzasadnienia,

– po piąte, zarzuty od czwartego do siódmego oparte na naruszeniu, odpowiednio, zasady proporcjonalności, zasady równego traktowania, art. 295 WE i art. 7 ust. 4 rozporządzenia nr 659/1999.

153. Wreszcie w ramach zarzutu drugiego należy zbadać niektóre argumenty przedstawione w zarzucie ósmym dotyczące niedostatecznego uzasadnienia zaskarżonej decyzji co do ewentualnych skutków spornej gwarancji dla konkurencji.

W przedmiocie zarzutu pierwszego opartego na naruszeniu zasady kolegialności

154. Skarżący podnosi w skardze, że zaskarżona decyzja nie została wydana przez kolegium komisarzy, lecz wyłącznie przez członka Komisji odpowiedzialnego wówczas za sprawy dotyczące konkurencji, tj. Neelie Kroes, co stanowi naruszenie zasady kolegialności wynikającej z art. 219 WE i art. 1 regulaminu Komisji [C(2000) 3614] (Dz.U. 2000, L 308, s. 26).

155. Jak jednak słusznie wskazuje Komisja, z notatki dyrektora kancelarii sekretariatu Komisji z dnia 12 maja 2009 r. w sprawie wydania pewnych decyzji w tym dniu przez Komisję (SEC 2009 663/2002) wynika, że zaskarżona decyzja została przyjęta przez kolegium komisarzy w drodze procedury pisemnej, a nie przez Neelie Kroes.

156. W replice skarżący przyznaje, że notatka dyrektora kancelarii sekretariatu Komisji wskazana w punkcie poprzednim stanowi dowód wydania zaskarżonej decyzji w drodze procedury pisemnej. Skarżący podtrzymuje jednak omawiany tu zarzut oraz przedstawia dwa nowe twierdzenia (zwane dalej „nowymi twierdzeniami”).

157. W pierwszej kolejności skarżący podnosi, że procedura pisemna „zajmuje zazwyczaj pięć dni”. Tymczasem według niego Komisja przekazała WestLB niemiecką wersję językową zaskarżonej decyzji w dniu 6 maja 2009 r. Zdaniem skarżącego z dwóch wiadomości elektronicznych Komisji z dnia 6 i 7 maja 2009 r. wynika, że treść tej decyzji była poprawiana w dniu 7 maja 2009 r. Skarżący podnosi, że w związku z tym nie może zrozumieć, „jaki tekst został przyjęty [w drodze procedury pisemnej] i w którym momencie to nastąpiło”. Skarżący wzywa Komisję do „dostarczenia niezbędnych wyjaśnień” w tym zakresie.

158. W drugiej kolejności skarżący podnosi, że „dowód przeprowadzenia postępowania pisemnego nie wyjaśnia […], dlaczego decyzja, która miała zostać przedłożona […] na posiedzeniu Komisji w dniu 13 maja 2009 r., została nagle przyśpieszona o jeden dzień”. Wskazuje, że z wiadomości elektronicznej wysłanej przez niemieckie ministerstwo gospodarki w dniu 11 maja 2009 r. wynika, że o tej zmianie zadecydowała Komisja, „aby rozluźnić bardzo napięty plan w środę ze względu na ilość decyzji do wydania”. Skarżący wnioskuje z tego, że zaskarżona decyzja miała zostać przyjęta na posiedzeniu Komisji w dniu 13 maja 2009 r., a nie w drodze procedury pisemnej. Ponadto skarżący utrzymuje, że ta procedura może być stosowana wyłącznie w celu wydania decyzji w zakresie bieżącego zarządu. Zastosowanie tej procedury w celu wydania decyzji zawierającej obowiązek sprzedaży jest zatem wykluczone.

159. Komisja twierdzi, że nowe twierdzenia są niedopuszczalne, ponieważ chodzi tu o przedstawienie nowych zarzutów na etapie repliki. W każdym razie powyższe twierdzenia są oczywiście bezzasadne.

160. Z art. 44 § 1 lit. c) w związku z art. 48 § 2 regulaminu postępowania przed Sądem wynika, że skarga wszczynająca postępowanie powinna zawierać przedmiot sporu oraz zwięzłe przedstawienie powołanych zarzutów i że nie można podnosić nowych zarzutów w toku postępowania, chyba że ich podstawą są okoliczności prawne i faktyczne ujawnione dopiero w toku postępowania (wyrok Sądu z dnia 8 marca 2007 r. w sprawie T‑340/04 France Télécom przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑573, pkt 164).

161. Niemniej jednak zarzut, który stanowi rozszerzenie zarzutu podniesionego wcześniej, w sposób bezpośredni lub dorozumiany, w skardze wszczynającej postępowanie i który jest ściśle z nim związany, powinien zostać uznany za dopuszczalny (wyroki Sądu: z dnia 19 września 2000 r. w sprawie T‑252/97 Dürbeck przeciwko Komisji, Rec. s. II‑3031, pkt 39; z dnia 10 kwietnia 2003 r. w sprawie T‑195/00 Travelex Global and Financial Services i Interpayment Services przeciwko Komisji, Rec. s. II‑1677, pkt 34).

162. Skarżący nie kwestionuje już zaskarżonej decyzji ze względu na to, że nie została wydana przez kolegium komisarzy, jak twierdził w skardze. Jednak poprzez nowe twierdzenia nadal utrzymuje, że zaskarżona decyzja nie została rzeczywiście lub ważnie przyjęta przez kolegium komisarzy. Należy zatem uznać, że istnieje wystarczający związek między zarzutem pierwotnym i nowymi twierdzeniami, tak że są one dopuszczalne.

163. Należy zatem zbadać nowe twierdzenia co do istoty.

164. W pierwszym z nowych twierdzeń skarżący podnosi zasadniczo, że ostateczna wersja zaskarżonej decyzji nie została przedstawiona członkom Komisji w odpowiednim czasie oraz że Komisja powinna wskazać, czy ostateczna wersja zaskarżonej decyzji rzeczywiście została przyjęta w drodze procedury pisemnej.

165. Odnośnie do pierwszej kwestii należy wskazać, że skarżący wspomina jedynie, iż procedura pisemna „zajmuje zazwyczaj pięć dni” oraz że prace Komisji nad tekstem zaskarżonej decyzji trwały do dnia 7 maja 2009 r. Jednakże art. 12 regulaminu Komisji, który przewiduje możliwość przyjęcia przez Komisję propozycji jednego albo więcej członków w trybie procedury pisemnej, nie określa terminu, w którym członkowie Komisji powinni otrzymać tekst danej propozycji, zanim będzie ona mogła zostać przyjęta. Akapit drugi tego przepisu przewiduje jedynie, że „[…] tekst propozycji rozsyłany jest w formie pisemnej do wszystkich członków Komisji […], z zachowaniem terminu umożliwiającego członkom poczynienie jakichkolwiek zastrzeżeń lub zmian”.

166. Ponadto należy uznać, że Komisja wskazała w duplice, czemu skarżący nie zaprzeczył, że zmiany w tekście dotyczyły wyłącznie drobnych poprawek w wersji niemieckiej w porównaniu z wersją sporządzoną w języku roboczym, tj. w języku angielskim.

167. Należy zatem oddalić argument, że zaskarżona decyzja została wydana po przyznaniu członkom Komisji zbyt krótkiego terminu na jej analizę.

168. Odnośnie do drugiej kwestii wystarczy wskazać, że Komisja już wyjaśniła, iż ostateczna wersja zaskarżonej decyzji została przyjęta w drodze procedury pisemnej w dniu 12 maja 2009 r. Potwierdza to notatka dyrektora kancelarii sekretariatu Komisji wskazana w pkt 155 powyżej, czego nie kwestionuje skarżący.

169. Należy zatem oddalić pierwsze z nowych twierdzeń jako bezzasadne.

170. W drugim z nowych twierdzeń skarżący podnosi zasadniczo, że w celu przyjęcia zaskarżonej decyzji nie należało zastosować procedury pisemnej, ponieważ jest ona zastrzeżona dla wydawania decyzji związanych z bieżącym zarządem.

171. W powyższym względzie wystarczy porównać brzmienie art. 13 i 14 regulaminu Komisji, na których podstawie procedury, odpowiednio, upoważnienia lub delegacji są zastrzeżone dla przyjęcia środków zarządzania lub administracyjnych, z brzmieniem art. 12 wspomnianego regulaminu, który nie zawiera takiego ograniczenia w odniesieniu do procedury pisemnej.

172. Wbrew temu, co twierdzi skarżący, powyższego wniosku nie podważa nota wyjaśniająca do regulaminu Komisji dostępna na stronie internetowej Komisji, którą to notę skarżący załączył do repliki. Jak słusznie podnosi Komisja, ta nota nie ma wiążącej mocy prawnej, jak wskazuje sama jej treść. Ponadto w nocie wyjaśniającej stwierdza się, że celem „[procedury pisemnej, procedury upoważnienia i procedury delegacji] jest w większości przypadków zwolnienie kolegium z decyzji dotyczących bieżącej działalności i niewymagających dyskusji”, co absolutnie nie oznacza, że procedura pisemna nie wchodzi w rachubę w przypadku wydawania decyzji niezwiązanych z prowadzeniem bieżącej działalności.

173. Z powyższych rozważań wynika, że drugie z nowych twierdzeń jest również bezzasadne.

174. Wobec powyższego należy oddalić omawiany tu zarzut.

W przedmiocie zarzutu trzeciego opartego na naruszeniu art. 87 ust. 3 lit. b) WE

175. Skarżący przypomina, że Komisja zezwoliła na przyznanie spornej gwarancji na rzecz WestLB na podstawie art. 87 ust. 3 lit. b) WE i podnosi, że instytucja ta błędnie zastosowała to postanowienie.

176. W powyższym względzie skarżący przedstawia kilka argumentów, które można podzielić na dwie części, przy czym pierwsza ma charakter główny, a druga pomocniczy. Części te dotyczą, odpowiednio, okoliczności, że Komisja niesłusznie uznała, iż cel art. 87 ust. 3 lit. b) WE jest porównywalny z celem art. 87 ust. 3 lit. c) WE oraz z celem wytycznych w sprawie ratowania i restrukturyzacji oraz okoliczności, że Komisja nałożyła niesłusznie w zaskarżonej decyzji bardziej surowe warunki niż te, które mogą być nałożone na podstawie zastosowania tych wytycznych w związku z art. 87 ust. 3 lit. c) WE.

W przedmiocie przedstawionej tytułem głównym części pierwszej dotyczącej okoliczności, że Komisja niesłusznie uznała, iż cel art. 87 ust. 3 lit. b) WE jest porównywalny z celem art. 87 ust. 3 lit. c) WE oraz z celem wytycznych w sprawie ratowania i restrukturyzacji

177. Skarżący podnosi, że przy badaniu zgodności spornej gwarancji ze wspólnym rynkiem na podstawie art. 87 ust. 3 lit. b) WE Komisja uznała, że cel tego postanowienia jest porównywalny z celem art. 87 ust. 3 lit. c) WE oraz z celem wytycznych w sprawie ratowania i restrukturyzacji. Zdaniem skarżącego jest to poważny błąd w ocenie.

178. Na poparcie wspomnianej części argumentacji skarżący przedstawia zasadniczo dwa zastrzeżenia, które Komisja kwestionuje. Zastrzeżenie pierwsze opiera się na tym, że cel polegający na zaradzeniu zaburzeniom w gospodarce państwa członkowskiego jest zawsze zgodny ze wspólnym interesem. Zastrzeżenie drugie dotyczy dwóch błędów popełnionych przez Komisję w zaskarżonej decyzji, odpowiednio, poprzez błędne uwzględnienie celu art. 87 ust. 3 lit. b) WE, ponieważ Komisja zbadała zgodność spornej gwarancji ze wspólnym rynkiem w świetle wytycznych w sprawie ratowania i restrukturyzacji oraz poprzez brak uzależnienia w każdym razie zezwolenia na sporną gwarancję od mniej surowych warunków niż te, których można wymagać na podstawie art. 87 ust. 3 lit. c) WE.

– W przedmiocie zastrzeżenia pierwszego, że cel polegający na zaradzeniu zaburzeniom gospodarki państwa członkowskiego jest zawsze zgodny ze wspólnym interesem

179. Skarżący podnosi, że celem art. 87 ust. 3 lit. c) WE w przypadkach określonych w wytycznych w sprawie ratowania i restrukturyzacji jest udzielenie pomocy przedsiębiorstwu znajdującemu się w trudnej sytuacji w zdrowym otoczeniu gospodarczym. Istnienie takiego środowiska jest powodem, dla którego, po pierwsze, na podstawie tego przepisu nie może zostać zatwierdzona pomoc zmieniająca warunki wymiany handlowej w zakresie sprzecznym ze wspólnym interesem, a po drugie, Komisja musi zagwarantować, że wpływ zatwierdzonej pomocy na konkurencję będzie zminimalizowany. Natomiast celem art. 87 ust. 3 lit. b) WE jest zaradzenie zaburzeniom w gospodarce państwa członkowskiego. Jest to zawsze zgodne ze wspólnym interesem oraz pozostaje niezbędnym warunkiem istnienia zdrowej konkurencji. Skarżący wywodzi stąd, że zatwierdzenie pomocy wchodzącej w zakres stosowania tego postanowienia nie może być uzależnione od warunków służących ochronie konkurencji.

180. W powyższym względzie na samym początku należy zauważyć, że w zaskarżonej decyzji Komisja uznała, iż sporna gwarancja miała umożliwić restrukturyzację WestLB, co ze względu na systemowe znaczenie tego banku było konieczne, aby zaradzić poważnym zaburzeniom w gospodarce Niemiec wywołanym głębokim kryzysem finansowym, czego skarżący nie kwestionuje.

181. Następnie, o ile omawiane tu zastrzeżenie można interpretować w ten sposób, że po tym jak Komisja stwierdziła, iż celem spornej gwarancji jest zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce Niemiec, była ona zobowiązana uznać ją za zgodną ze wspólnym rynkiem i nie mogła uzależnić jej zatwierdzenia od spełnienia warunków, należy przede wszystkim wskazać, że z samej treści art. 87 ust. 3 lit. b) WE wynika, iż w przypadku stwierdzenia przez Komisję, jak w niniejszej sprawie, że pomoc państwa ma na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce państwa członkowskiego, nie jest ona, przez sam ten fakt, zobowiązana do uznania, iż pomoc ta jest zgodna ze wspólnym rynkiem.

182. W odróżnieniu bowiem od pomocy należącej do wyjątków od ogólnego zakazu pomocy państwa przewidzianych w art. 87 ust. 2 WE, która to pomoc –zgodnie z tym postanowieniem – „jest” zgodna ze wspólnym rynkiem, art. 87 ust. 3 WE przewiduje, że niektóre kategorie pomocy państwa, w tym pomoc mająca na celu zaradzenie zaburzeniom w gospodarce państwa członkowskiego, „mo[gą]” zostać uznane za zgodne ze wspólnym rynkiem.

183. Ponadto, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, art. 87 ust. 3 WE przyznaje Komisji uprawnienia dyskrecjonalne, których wykonywanie pociąga za sobą oceny ekonomiczne i społeczne, które muszą być dokonywane w kontekście wspólnotowym (wyroki Trybunału: z dnia 17 września 1980 r. w sprawie 730/79 Philip Morris przeciwko Komisji, Rec. s. 2671, pkt 24; z dnia 24 lutego 1987 r. w sprawie 310/85 Deufil przeciwko Komisji, Rec. s. 901, pkt 18; z dnia 14 stycznia 1997 r. w sprawie C‑169/95 Hiszpania przeciwko Komisji, Rec. s. I‑135, pkt 18).

184. W związku z powyższym podkreślona przez skarżącego różnica sformułowania pomiędzy art. 87 ust. 3 lit. c) WE, który pozwala zatwierdzić niektóre rodzaje pomocy, o ile „nie zmieniają warunków wymiany handlowej w zakresie sprzecznym ze wspólnym interesem”, i art. 87 ust. 3 lit. b) WE, który nie przewiduje takiej przesłanki, nie może prowadzić do uznania, że Komisja nie może oceniać wpływu na właściwy rynek lub właściwe rynki w całej Unii pomocy zatwierdzonej na mocy tego drugiego postanowienia (zob. podobnie wyrok Sądu z dnia 6 lipca 1995 r. w sprawach połączonych od T‑447/93 do T‑449/93 AITEC i in. przeciwko Komisji, Rec. s. II‑1971, pkt 138–143; zob. także analogicznie ww. w pkt 183 wyrok w sprawie Hiszpania przeciwko Komisji, pkt 17).

185. Wreszcie przewidziane w art. 88 ust. 2 akapit pierwszy WE uprawnienie Komisji do uznania, że pomoc niezgodną z art. 87 WE należy „zmienić”, oznacza niechybnie, iż decyzja zatwierdzająca pomoc na podstawie art. 87 ust. 3 lit. c) WE może zawierać warunki mające na celu zapewnienie, że pomoc nie zmieni warunków wymiany handlowej w zakresie sprzecznym ze wspólnym interesem (wyrok Sądu z dnia 13 września 1995 r. w sprawach połączonych T‑244/93 i T‑486/93 TWD przeciwko Komisji, Rec. s. II‑2265, pkt 53–55).

186. Należy zatem stwierdzić, że art. 87 ust. 3 lit. b) WE pozwala Komisji na uzależnienie zatwierdzenia spornej gwarancji od spełnienia warunków.

187. W odniesieniu do kwestii, czy celem wspomnianych warunków może być korekta skutków zatwierdzonej pomocy dla konkurencji, wystarczy zauważyć, że z motywów 68 i 69 zaskarżonej decyzji dotyczących obowiązku sprzedaży, a także z ich umiejscowienia w części zaskarżonej decyzji poświęconej badaniu środków przewidzianych w ostatecznym planie restrukturyzacji pozwalającym zapewnić długoterminową rentowność WestLB wynika, że zatwierdzenie spornej gwarancji nie zostało uzależnione od spełnienia warunku sprzedaży w celu zminimalizowania jej skutków na konkurencję, ale w celu zapewnienia rentowności WestLB.

188. Zastrzeżenie pierwsze należy zatem oddalić.

– W przedmiocie zastrzeżenia drugiego dotyczącego dwóch błędów popełnionych przez Komisję w zaskarżonej decyzji, odpowiednio, poprzez błędne uwzględnienie celu art. 87 ust. 3 lit. b) WE, ponieważ Komisja zbadała zgodność spornej gwarancji ze wspólnym rynkiem w świetle wytycznych w sprawie ratowania i restrukturyzacji oraz poprzez brak uzależnienia w każdym razie zatwierdzenia spornej gwarancji od mniej surowych warunków niż te, których można wymagać na podstawie art. 87 ust. 3 lit. c) WE

189. Z jednej strony skarżący podnosi, że badając zgodność spornej gwarancji ze wspólnym rynkiem w świetle wytycznych w sprawie ratowania i restrukturyzacji, Komisja błędnie uwzględniła cel art. 87 ust. 3 lit. b) WE, chociaż uznała, że ta gwarancja może zaradzić poważnym zaburzeniom w gospodarce Niemiec. Z drugiej strony, skarżący podnosi, że zatwierdzenie pomocy na podstawie art. 87 ust. 3 lit. b) WE powinno podlegać w każdym razie mniej surowym warunkom niż zatwierdzenie pomocy na podstawie art. 87 ust. 3 lit. c) WE.

190. W powyższej kwestii należy przypomnieć, jak wskazano w pkt 183 powyżej, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Komisja dysponuje szerokim zakresem uznania w odniesieniu do art. 87 ust. 3 WE. Kontrola wykonywana przez sąd Unii powinna więc ograniczać się do sprawdzenia przestrzegania przepisów proceduralnych oraz obowiązku uzasadnienia, a także sprawdzenia, czy został właściwie przedstawiony stan faktyczny, czy nie został popełniony oczywisty błąd w ocenie tego stanu faktycznego, jak również czy nie nastąpiło nadużycie władzy. Sąd Unii nie może zastąpić oceny ekonomicznej Komisji swoją własną oceną (zob. wyrok Sądu z dnia 11 lipca 2002 r. w sprawie T‑152/99 HAMSA przeciwko Komisji, Rec. s. II‑3049, pkt 48 i przytoczone tam orzecznictwo).

191. W ramach wspomnianego szerokiego zakresu uznania Komisja może przyjąć kryteria, które uważa za najbardziej odpowiednie do oceny, czy pomoc można uznać za zgodną ze wspólnym rynkiem, o ile kryteria te są właściwe w świetle art. 3 lit. g) WE i art. 87 WE, oraz doprecyzować te kryteria w wytycznych zgodnych z traktatem. Przyjęcie przez Komisję takich wytycznych wynika z wykonywania przysługującego jej uznania i prowadzi tylko do samoograniczenia tego uznania z poszanowaniem zasady równego traktowania. Nie można uznać, że Komisja przekracza granice przysługującego jej uznania lub z niego rezygnuje, gdy dokonuje oceny pomocy indywidualnej w świetle przyjętych uprzednio przez siebie wytycznych. Po pierwsze, zachowuje ona prawo do uchylenia lub zmiany tych wytycznych, jeśli wymagają tego okoliczności. Po drugie, wytyczne te dotyczą wyodrębnionego zakresu, a u ich podstaw leży dążenie Komisji do postępowania zgodnie z ustaloną przez nią polityką (zob. podobnie ww. w pkt 83 wyrok w sprawie Vlaamse Gewest przeciwko Komisji, pkt 89).

192. W powyższym względzie w pierwszej kolejności należy wskazać, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji Komisja poinformowała państwa członkowskie o wytycznych, jakie na mocy uprawnień przyznanych jej w art. 87 WE i nast. zamierzała stosować do pomocy przyznawanej instytucjom finansowym z powodu kryzysu finansowego. To było między innymi przedmiotem komunikatu w sprawie środków podjętych z powodu kryzysu finansowego, do którego to komunikatu Komisja odniosła się w motywie 63 zaskarżonej decyzji.

193. Z pkt 10 wspomnianego komunikatu wynika, że ocena zgodności ze wspólnym rynkiem w świetle art. 87 ust. 3 lit. b) WE środków podejmowanych przez państwa członkowskie z powodu kryzysu finansowego powinna być dokonywana zgodnie z ogólnymi zasadami ustanowionymi w wytycznych w sprawie ratowania i restrukturyzacji, nawet jeżeli ze względu na „obecne okoliczności” należałoby dopuścić możliwość zatwierdzenia niektórych środków wyjątkowych. Stosując w zaskarżonej decyzji wytyczne w sprawie ratowania i restrukturyzacji, Komisja przestrzegała zatem samoograniczenia przysługującego jej uznania, które sama sobie uprzednio narzuciła.

194. W drugiej kolejności należy zauważyć, że skarżący nie przedstawił żadnego argumentu w celu udowodnienia, iż kryteria określone w wytycznych w sprawie ratowania i restrukturyzacji, które w chwili wydania zaskarżonej decyzji Komisja uważała za najbardziej odpowiednie do oceny, czy pomoc udzieloną z powodu kryzysu finansowego można uznać za zgodną ze wspólnym rynkiem, są nie są właściwe w świetle art. 3 lit. g) WE i art. 87 WE w przypadku pomocy uważanej za konieczną do zaradzenia poważnym zaburzeniom w gospodarce państwa członkowskiego.

195. Ponadto wspomniane wytyczne mogą zostać uznane zasadniczo za odpowiednie do dokonania oceny zgodności wskazanej pomocy ze wspólnym rynkiem, w szczególności w przypadku gdy ich beneficjentami są, tak jak w niniejszym przypadku, banki o znaczeniu systemowym, których rentowność ekonomiczna pogorszyła się do tego stopnia, że mogło to zagrozić ich istnieniu.

196. I tak, z jednej strony, okoliczność, że taka pomoc jest konieczna w celu zaradzenia poważnym zaburzeniom w gospodarce, nie oznacza, iż nie może być postrzegana jako pomoc na rzecz przedsiębiorstwa zagrożonego w rozumieniu pkt 9 wytycznych w sprawie ratowania i restrukturyzacji, zgodnie z którym przedsiębiorstwo jest zagrożone wówczas, jeżeli ani przy pomocy środków własnych, ani środków, które mogłoby uzyskać od właścicieli/akcjonariuszy lub wierzycieli, nie jest w stanie powstrzymać strat, które bez zewnętrznej interwencji władz publicznych prawie na pewno doprowadzą to przedsiębiorstwo do zniknięcia z rynku w perspektywie krótko- lub średnioterminowej. Co do zasady bank, którego rentowność ekonomiczna pogorszyła się do tego stopnia, że zagraża to jego istnieniu, może zostać uznany za zagrożone przedsiębiorstwo.

197. Z drugiej strony, dla celów uznania, że pomoc na restrukturyzację jest zgodna ze wspólnym rynkiem, wytyczne w sprawie ratowania i restrukturyzacji wymagają, aby beneficjent został objęty planem restrukturyzacji umożliwiającym przywrócenie długoterminowej rentowności przedsiębiorstwa w rozsądnych ramach czasowych, aby pomoc była połączona ze środkami mającymi na celu zapobieganie nieuzasadnionym zakłóceniom konkurencji oraz aby pomoc była ograniczona do ścisłego minimum kosztów restrukturyzacji (odpowiednio pkt 35–37, 38–42, 43–45 wspomnianych wytycznych). Komisja ma prawo wymagać, aby zatwierdzenie pomocy udzielonej bankom o znaczeniu systemowym z powodu kryzysu finansowego było uzależnione od przestrzegania tych warunków, nawet jeżeli pomoc ma na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce państwa członkowskiego.

198. Przede wszystkim w odniesieniu do wymogu planu restrukturyzacji umożliwiającego przywrócenie długoterminowej rentowności tych banków w rozsądnych ramach czasowych Komisja ma zasadniczo prawo uznać, że restrukturyzacja banku o znaczeniu systemowym, którego rentowność nie jest zapewniona, nie może przyczynić się do trwałego zaradzenia zaburzeniom spowodowanym w gospodarce państwa członkowskiego przez trudności finansowe napotkane przez ten bank lub cały sektor finansowy. Bank ten miałby bowiem trudności z normalnym prowadzeniem swojej działalności, ponieważ niepewność co do ciągłości jego działalności oraz jego niestabilna pozycja finansowa miałyby negatywny wpływ na jego stosunki z klientami, wierzycielami i partnerami. Biorąc pod uwagę znaczenie systemowe tego banku, niemożność normalnego wykonywania tej działalności mogłaby mieć negatywny wpływ nie tylko na cały krajowy system finansowy, ale również na całą gospodarkę.

199. Jeśli chodzi następnie o wymóg, aby pomoc była połączona ze środkami mającymi na celu zapobieganie nieuzasadnionym zakłóceniom konkurencji, należy przypomnieć, że w ramach oceny wpływu pomocy na właściwy rynek lub właściwe rynki, a w szczególności jej wpływu na warunki wymiany handlowej, którą to ocenę Komisja przeprowadza podczas stosowania art. 87 ust. 3 lit. b) WE, instytucja ta może uwzględnić przewidywane skutki pomocy dla konkurencji i handlu wewnątrzwspólnotowego (zob. podobnie ww. w pkt 184 wyrok w sprawach połączonych AITEC i in. przeciwko Komisji, pkt 138–143). Należy zatem uznać, że Komisja może uzależnić pomoc na restrukturyzację od spełnienia warunków mających na celu zminimalizowanie wpływu tej pomocy na konkurencję.

200. Odnosząc się wreszcie do wymogu, aby pomoc była ograniczona do ścisłego minimum kosztów restrukturyzacji, należy wskazać, że wykładnia art. 87 ust. 3 lit. b) WE jako postanowienia ustanawiającego odstępstwa winna być dokonywana w sposób ścisły (wyrok Trybunału z dnia 30 września 2003 r. w sprawach połączonych C‑57/00 P i C‑61/00 P Freistaat Sachsen i in. przeciwko Komisji, Rec. s. I‑9975, pkt 98). Wobec powyższego nie można uznać, że Komisja narusza to postanowienie, podejmując decyzję o dopuszczeniu tylko tej pomocy, która jest ograniczona do ścisłego minimum, niezbędnej do zapewnienia restrukturyzacji beneficjenta, tak aby mógł on rozwijać w wystarczającym stopniu swoją działalność w celu zaradzenia poważnym zaburzeniom w gospodarce.

201. W trzeciej kolejności należy zauważyć, że wytyczne w sprawie ratowania i restrukturyzacji przewidują określone szczególne kryteria mające zastosowanie do sektora bankowego [zob. pkt 6 komunikatu w sprawie środków podjętych z powodu kryzysu finansowego; przypis, o którym mowa w pkt 25 lit. a) wytycznych w sprawie ratowania i restrukturyzacji].

202. W świetle wszystkich powyższych uwag należy uznać, że w czasie wydania zaskarżonej decyzji Komisja miała prawo zastosować art. 87 ust. 3 lit. b) WE przy badaniu zgodności pomocy na restrukturyzację przyznanej bankom o znaczeniu systemowym znajdującym się w trudnej sytuacji w świetle wytycznych w sprawie ratowania i restrukturyzacji.

203. A zatem w celu sprawdzenia, czy w niniejszym przypadku Komisja mogła zastosować wytyczne w sprawie ratowania i restrukturyzacji, należy zbadać, czy mogła ona uznać, po pierwsze, że WestLB jest bankiem o znaczeniu systemowym znajdującym się w trudnej sytuacji, i po drugie, że otrzymał on pomoc na restrukturyzację.

204. W powyższym względzie należy zauważyć przede wszystkim, że strony są zgodne co do tego, iż bezpośrednim celem spornej gwarancji było uniknięcie negatywnego wpływu obniżenia wartości rynkowej portfela wartości 23 mld EUR na bilans WestLB. Strony wskazują zasadniczo, że gdyby nie został przyjęty ten środek lub inny środek wsparcia o równoważnym skutku, WestLB przeżywałby poważne trudności finansowe mogące zagrozić ciągłości jego krótkoterminowej działalności bankowej, a nawet doprowadzić do jego zniknięcia. Komisja mogła zatem uznać, nie popełniając przy tym błędu, że WestLB jest zagrożonym przedsiębiorstwem w rozumieniu pkt 9 wytycznych w sprawie ratowania i restrukturyzacji, co wskazała już w motywach 44 i 45 decyzji tymczasowej, i co nie zostało zresztą zakwestionowane ani przez Republikę Federalną Niemiec, ani przez skarżącą.

205. Wbrew temu, co skarżący twierdził na rozprawie, okoliczność, że sporna gwarancja została udzielona przez właściciela WestLB, nie oznacza, iż ten bank nie może zostać uznany za zagrożone przedsiębiorstwo w rozumieniu pkt 9 wytycznych w sprawie ratowania i restrukturyzacji.

206. Gdyby bowiem uznać tezę skarżącego, znaczna część przedsiębiorstw publicznych nigdy nie mogłaby zostać uznana za zagrożone przedsiębiorstwa. Tymczasem oczywiste jest, że pkt 9 wytycznych w sprawie ratowania i restrukturyzacji nie ma na celu wyłączenia przedsiębiorstw publicznych z zakresu ich stosowania, lecz odróżnienie przedsiębiorstw niezdolnych do zapewnienia ciągłości swojej działalności w przypadku nieprzyznania pomocy państwa, które to przedsiębiorstwa są uznawane za zagrożone przedsiębiorstwa, od przedsiębiorstw, dla których taka pomoc nie jest niezbędna.

207. W związku z powyższym okoliczność, że sporna gwarancja została udzielona przez właściciela WestLB, nie ma wpływu na kwestię, czy ten bank może być uważany za zagrożone przedsiębiorstwo. Jedyną istotną kwestią w tym względzie jest to, czy ten bank mógł pokonać trudności gospodarcze bez wsparcia publicznego, które można zakwalifikować jako pomoc państwa, kwestia ta nie została jednak podniesiona przez skarżącego.

208. Następnie należy przypomnieć, że sam skarżący twierdził, iż WestLB ma znaczenie systemowe dla niemieckiej gospodarki.

209. Wreszcie należy zauważyć, że skarżący nie kwestionował, iż utworzenie banku likwidującego złe aktywa można uznać za restrukturyzację WestLB, a sporną gwarancję – za pomoc na restrukturyzację.

210. W takich okolicznościach należy uznać, że badanie zgodności spornej gwarancji ze wspólnym rynkiem mogło zostać przeprowadzone w świetle wytycznych w sprawie ratowania i restrukturyzacji.

211. Dlatego też argumentację skarżącego należy oddalić, o ile jego argumenty można rozumieć jako twierdzenie, że Komisja naruszyła prawo, badając zgodność spornej gwarancji ze wspólnym rynkiem w świetle wspomnianych wytycznych.

212. W każdym razie warto podkreślić, jak słusznie podnosi Komisja, że w zaskarżonej decyzji nie poprzestała ona jedynie na badaniu zgodności spornej gwarancji ze wspólnym rynkiem w świetle warunków zawartych w wytycznych w sprawie ratowania i restrukturyzacji. Z pkt 63 i 76–79 tej decyzji wynika, że Komisja zrezygnowała z wymogu, aby WestLB wniósł wkład własny w wysokości co najmniej 50% kosztów restrukturyzacji, chociaż ten minimalny wkład jest zasadniczo przewidziany w pkt 44 wspomnianych wytycznych w przypadku restrukturyzacji dużych przedsiębiorstw. Z uwagi na zewnętrzne finansowanie WestLB Komisja uznała, że ten cel polegający na wniesieniu wkładu własnego będzie praktycznie niemożliwy do zrealizowania przez bank. Ponadto Komisja zauważyła, że wymaganie od WestLB dokładnie określonego ilościowo wkładu własnego w dobie systemowego kryzysu finansowego byłoby niewłaściwe.

213. W konsekwencji decyzja Komisji o zezwoleniu na udzielenie spornej gwarancji na rzecz WestLB w drodze odstępstwa od zakazu pomocy państwa przewidzianego w art. 87 ust. 3 lit. b) WE skutkowała tym, że wbrew temu, co twierdził zasadniczo skarżący, zatwierdzenie pomocy zostało uzależnione pod pewnymi względami od mniej rygorystycznych warunków niż te normalnie przewidziane w wytycznych w sprawie ratowania i restrukturyzacji.

214. W związku z powyższym zastrzeżenie drugie należy również oddalić.

215. Z uwagi na całość powyższych rozważań należy oddalić omówioną powyżej część zarzutu.

W przedmiocie przedstawionej posiłkowo części drugiej zarzutu, że Komisja nałożyła niesłusznie w zaskarżonej decyzji bardziej rygorystyczne warunki niż te, które mogą być nałożone na podstawie wytycznych w sprawie ratowania i restrukturyzacji w związku z art. 87 ust. 3 lit. c) WE

216. Skarżący twierdzi, że należy stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji, nawet gdyby należało uznać, iż odstępstwa przewidziane w art. 87 ust. 3 lit. b) i c) WE mają ten sam cel, ponieważ w tej decyzji Komisja nałożyła bardziej rygorystyczne warunki niż te, które mogą być nałożone na podstawie wytycznych w sprawie ratowania i restrukturyzacji. W tym względzie skarżący przedstawia tabelę porównawczą niektórych decyzji w sprawie pomocy na rzecz wielu banków podjętych przez Komisję przed kryzysem finansowym i w jego trakcie. Zdaniem skarżącego z tabeli tej wynika, że zatwierdzenie pomocy, której celem jest zapobieganie zakłóceniom w gospodarce, zostało uzależnione od bardziej rygorystycznych warunków niż zatwierdzenie pomocy mającej na celu zapobieganie upadłościom w zdrowym otoczeniu gospodarczym. Skarżący zwraca uwagę, że Komisja nie wymagała zmiany w strukturze własnościowej beneficjenta w żadnym z przypadków wskazan