Keywords

Summary



Keywords

1. Skarga o stwierdzenie nieważności – Interes prawny – Osoby fizyczne lub prawne – Skarga mogąca przynieść korzyść skarżącemu

(art. 263 akapit czwarty TFUE)

2. Unia Europejska – Instytucje – Prawo publicznego dostępu do dokumentów – Decyzja 2004/258 Europejskiego Banku Centralnego

3. Skarga o stwierdzenie nieważności – Właściwość sądu Unii – Wnioski o wydanie nakazu wobec instytucji – Dostęp do dokumentów – Niedopuszczalność

(art. 263 akapit czwarty TFUE)

4. Akty instytucji – Uzasadnienie – Obowiązek – Zakres – Decyzja Europejskiego Banku Centralnego odmawiająca skarżącemu dostępu do niektórych ze swych baz danych z uwagi na ich niedokumentowy charakter

(art. 296 akapit drugi TFUE; decyzja 2004/258 Europejskiego Banku Centralnego, art. 7 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 9)

5. Akty instytucji – Uzasadnienie – Obowiązek – Zakres

(art. 296 akapit drugi TFUE)

6. Zbliżanie ustawodawstw – Ochrona prawna baz danych – Dyrektywa 96/9 – Pojęcie bazy danych

(dyrektywa 96/9 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 1 ust. 2)

7. Unia Europejska – Instytucje – Prawo publicznego dostępu do dokumentów – Decyzja 2004/258 Europejskiego Banku Centralnego – Pojęcie dokumentu

(decyzja 2004/258 Europejskiego Banku Centralnego, art. 3 lit. a))

8. Unia Europejska – Instytucje – Prawo publicznego dostępu do dokumentów – Wniosek stwarzający nadmierny nakład pracy – Wyważenie wchodzących w grę interesów

(decyzja 2004/258 Europejskiego Banku Centralnego, art. 3 lit. a))

9. Unia Europejska – Instytucje – Prawo publicznego dostępu do dokumentów – Decyzja 2004/258 Europejskiego Banku Centralnego – Pojęcie dokumentu

(decyzja Europejskiego Banku Centralnego nr 2004/258, art. 3 lit. a))

10. Unia Europejska – Instytucje – Prawo publicznego dostępu do dokumentów – Decyzja 2004/258 Europejskiego Banku Centralnego – Obowiązek przeprowadzenia przez Bank normalnego lub rutynowego przeszukiwania dokumentów – Zakres

(decyzja 2004/258 Europejskiego Banku Centralnego, art. 2 ust. 1, art. 3 lit. a), art. 4 ust. 5, 6, art. 6 ust. 1–3)

11. Unia Europejska – Instytucje – Prawo publicznego dostępu do dokumentów – Rozporządzenie nr 1049/2001 – Obowiązek utworzenia rejestru dokumentów – Wpisanie bazy danych do rejestru

(rozporządzenie nr 1049/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 11; decyzja 2004/258 Europejskiego Banku Centralnego, art. 3 lit. a))

12. Odpowiedzialność pozaumowna – Przesłanki – Bezprawność – Szkoda – Związek przyczynowy – Niespełnienie jednej z tych przesłanek – Oddalenie skargi o odszkodowanie w całości

(art. 107 ust. 2 WE, art. 288 akapity drugi, trzeci WE; art. 1 akapit trzeci zdanie trzecie TUE)

13. Postępowanie – Skarga wszczynająca postępowanie – Wymogi formalne – Zwięzłe przedstawienie powołanych zarzutów

(regulamin postępowania przed Sądem, art. 44 § 1 lit. c))

Summary

1. Skarga o stwierdzenie nieważności wniesiona przez osobę fizyczną lub prawną jest dopuszczalna tylko wówczas, gdy skarżący ma interes w stwierdzeniu nieważności zaskarżonego aktu. Interes ten zakłada, że stwierdzenie nieważności zaskarżonego aktu może samo w sobie wywołać skutki prawne i że w wyniku skargi strona skarżąca będzie mogła uzyskać jakąś korzyść. Tak jest w przypadku skargi osoby fizycznej o stwierdzenie nieważności decyzji Europejskiego Banku Centralnego oddalającej jej wniosek o udzielenie dostępu do informacji w bazie danych, złożony na podstawie art. 6 ust. 2 decyzji 2004/258 dotyczącej dostępu publicznego do dokumentów Europejskiego Banku Centralnego i oparty na założeniu – podważonym przez skarżącego – że decyzja 2004/258 nie ma zastosowania do dostępu do baz danych i do danych, które te bazy zawierają.

(por. pkt 28, 36)

2. W przypadku wniosku o udzielenie dostępu do dokumentów Europejskiego Banku Centralnego, z art. 6 ust. 2 decyzji 2004/258 dotyczącej dostępu publicznego do dokumentów Europejskiego Banku Centralnego, zwłaszcza z zastosowania czasowników „zwraca się” i „udziela pomocy”, wynika, że Bank ten nie powinien od razu odrzucić tego wniosku z tego powodu, że dokument, którego on dotyczy, nie istnieje. Wręcz przeciwnie, w takim przypadku ma on obowiązek zgodnie z przepisami art. 6 ust. 2 omawianej decyzji, zwrócić się do wnioskodawcy o wyjaśnienie wniosku i udzielić mu w tym zakresie pomocy, zwłaszcza poprzez wskazanie posiadanych dokumentów, które są analogiczne do dokumentów objętych wnioskiem o dostęp lub które mogą zawierać część lub całość informacji poszukiwanych przez wnioskodawcę.

(por. pkt 30, 31)

3. Sąd nie może, w ramach sprawowanej przez siebie kontroli zgodności z prawem, kierować nakazów do instytucji ani też ich zastępować. To ograniczenie kontroli zgodności z prawem dotyczy wszystkich spornych dziedzin, do rozpoznania których Sąd jest właściwy, w tym także dostępu do dokumentów.

(por. pkt 39)

4. Uzasadnienie musi odpowiadać charakterowi przedmiotowego aktu prawnego oraz musi przedstawiać jasno i jednoznacznie sposób rozumowania instytucji, która wydała akt, umożliwiając zainteresowanym zapoznanie się z powodami przyjętego aktu, a sądowi Unii dokonanie kontroli. Wymóg uzasadnienia należy oceniać w odniesieniu do konkretnej sytuacji, w szczególności do treści aktu, charakteru przywołanych argumentów, a także interesu, jaki w uzyskaniu wyjaśnienia mogą mieć adresaci aktu lub inne osoby, których dotyczy on bezpośrednio i indywidualnie. Nie ma wymogu, by uzasadnienie wyszczególniało wszystkie istotne elementy faktyczne i prawne, ponieważ ocena, czy uzasadnienie aktu spełnia wymogi, winna opierać się nie tylko na jego brzmieniu, ale także uwzględniać okoliczności jego wydania, jak również całość przepisów prawa regulującego odnośną dziedzinę.

Wynika z tego, że instytucja spełnia ten obowiązek, wówczas gdy zaznacza, że wniosek skarżącego o dostęp do posiadanych przez nią baz danych zostaje oddalony, dlatego że, ze względu na przyczyny związane z brakiem wersji drukowanych objętych wnioskiem danych i nadmiernym nakładem pracy, jakiego wymagałoby utworzenie tych wersji, wniosek skarżącego nie obejmuje dokumentu w rozumieniu obowiązujących przepisów. Uzasadnienie to umożliwia bowiem skarżącemu zrozumieć przyczyny odmowy, z jaką spotkał się jego wniosek o dostęp, i podważyć tę odmowę przed sądem Unii.

(por. pkt 47–51)

5. Obowiązek uzasadnienia stanowi istotny wymóg formalny, który należy odróżnić od kwestii zasadności uzasadnienia, która odnosi się do materialnej legalności aktu. Fakt ewentualnej błędności uzasadnienia nie czyni zeń bowiem uzasadnienia nieistniejącego.

(por. pkt 52)

6. Pojęcie bazy danych w rozumieniu art. 1 ust. 2 dyrektywy 96/9 w sprawie ochrony prawnej baz danych odnosi się do każdego zbioru zawierającego utwory, dane i inne elementy dające się oddzielić jeden od drugiego bez naruszenia wartości ich zawartości i obejmującego metodę lub system, bez względu na ich rodzaj, pozwalające na znalezienie każdego elementu składającego się na ten zbiór. Cechy charakterystyczne bazy danych to, po pierwsze, istnienie treści dowolnego rodzaju (informacyjnej, literackiej, artystycznej, muzycznej lub innej) i, po drugie, istnienie stałego nośnika, niezależnie od jego rodzaju, na którym treść ta jest przechowywana.

Elementy, które tworzą taką bazę danych, czyli dane, są względem siebie niezależne. Nie posiadają, co do zasady, ustalonej i niezmiennej konfiguracji, lecz, dzięki wykorzystaniu dostępnych narzędzi o charakterze technicznym lub innym, mogą być przedstawiane w wielu różnorodnych kombinacjach.

(por. pkt 87, 102, 107)

7. Jeżeli chodzi o definicję terminu „dokument” znajdującą się w art. 3 lit. a) decyzji 2004/258 dotyczącej dostępu publicznego do dokumentów Europejskiego Banku Centralnego, z terminów „nośnik”, „przechowywane”, „nagranie”, „stworzone” i „będące w dyspozycji” wykorzystanych w definicji, wynika w sposób dorozumiany, lecz niezbity, że mowa jest o treści utrwalonej, którą po jej stworzeniu można odtworzyć lub z którą można się zapoznać. Zatem elementy nieutrwalone nie stanowią dokumentów, nawet jeśli są Bankowi znane.

Po drugie z tego samego przepisu wynika, że rodzaj nośnika, na którym przechowywana jest treść, nie ma znaczenia przy ustalaniu, czy treść ta stanowi dokument, czy nie. Zatem może to być nośnik tradycyjny, taki jak papier, jak i bardziej wyrafinowany, jak różnego rodzaju urządzenia służące do przechowywania danych w postaci elektronicznej (dysk twardy, układ scalony pamięci elektronicznej, itp.) lub różnorodne nośniki wykorzystywane do przechowywania nagrań dźwiękowych, wizualnych lub audiowizualnych (CD, DVD, kasety wideo, itp.).

Po trzecie zgodnie z brzmieniem omawianego przepisu dotyczy on „wszelkich treści”. Mówiąc innymi słowy, typ i rodzaj przechowywanej treści są również bez znaczenia. Zatem dokument w rozumieniu definicji znajdującej się w rzeczonej decyzji może zawierać słowa, liczby lub wszelkiego rodzaju inne symbole, ale również obrazy i nagrania dźwiękowe, takie jak wypowiedzi mówcy, lub wizualne, jak choćby film. Jedynym ograniczeniem związanym z treścią, którą może obejmować definicja zawarta w tym przepisie, jest warunek, że treść ta musi dotyczyć kwestii związanych z polityką, działalnością lub decyzjami Banku.

Po czwarte w rozumieniu tego przepisu długość, waga lub sposób prezentacji treści są pozbawione znaczenia przy ustalaniu, czy treść tę rzeczona definicja obejmuje, czy nie. Wynika z tego, że dokumentem w rozumieniu decyzji 2004/258 może być kilkusetstronicowa książka lub „kawałek papieru” zawierające tylko jedno słowo lub liczbę, na przykład nazwisko lub numer telefonu. Na tej samej zasadzie dokument może składać się nie tylko z tekstu, jak to jest w przypadku listu lub notatki, ale również z tabeli, katalogu lub listy, takich jak spis telefoniczny, cennik lub lista części zamiennych. Nawet treść o bardzo małym rozmiarze, na przykład jedno słowo lub jedna liczba, jeśli jest przechowywana, wystarczy do tego, aby można było mówić o dokumencie.

Przyznanie, że określone dane, rozpatrywane indywidualnie, nie są „treścią”, których wielkość lub rodzaj wystarczałyby do tego, aby można było mówić o dokumencie w rozumieniu decyzji 2004/258 lub w rozumieniu rozporządzenia nr 1049/2001 w sprawie publicznego dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji, sprowadza się natomiast do nieuwzględnienia faktu, że znaczenie danych znajdujących się w bazie danych nie zależy wyłącznie od ich rozmiaru, który może być bardzo mały, ale również od wielu ich bezpośrednich lub pośrednich powiązań z innymi danymi zawartymi w tej samej bazie danych. Właśnie te powiązania pozwalają bowiem na to, aby treść bazy danych była „uporządkowana w sposób systematyczny lub metodyczny”. Zatem nawet niewielka ilość danych pobranych z bazy danych może stanowić przekaz jednej lub szeregu użytecznych informacji, pomimo tego, że co do zasady fragment tekstu wyrwany z kontekstu traci swe znaczenie. W konsekwencji nie można uznać, że zbiór danych znajdujący się w bazie danych stanowi masę pozbawioną jakiegokolwiek znaczenia. Rzeczone dane nie są bowiem przechowywane w sposób przypadkowy i chaotyczny, lecz w oparciu o precyzyjny schemat uporządkowania, który dzięki swojej złożoności pozwala tworzyć między danymi liczne relacje.

Wynika z tego, że zgodnie z wykładnią językową definicji terminu „dokument” widniejącej w art. 3 lit. a) decyzji 2004/258, całość zbioru danych zawartych w bazie danych stanowi dokument w rozumieniu tego przepisu.

(por. pkt 88–94, 106, 108, 110, 111, 116, 164)

8. Ewentualny znaczący rozmiar zbioru danych znajdujących się w bazie danych nie stanowi ważnego argumentu przemawiającego za tym, by odmówić im posiadania waloru dokumentu w rozumieniu przepisów art. 3 lit. a) decyzji 2004/258 dotyczącej dostępu publicznego do dokumentów Europejskiego Banku Centralnego.

O ile bowiem instytucja powinna zachować możliwość wyważenia z jednej strony interesu publicznego w dostępie do dokumentów, a z drugiej strony wynikającego stąd nakładu pracy celem przestrzegania w tych szczególnych przypadkach interesu dobrej administracji, o tyle możliwość ta znajduje zastosowanie wyjątkowo, ponieważ wzięcie pod uwagę nakładu pracy wymaganego w związku z wykonywaniem prawa dostępu i interesu wnioskodawcy nie ma co do zasady znaczenia przy ustalaniu zakresu tego prawa. Ponadto z uwagi na to, że prawo dostępu do dokumentów będących w posiadaniu instytucji stanowi zasadę, to na instytucji, która powołuje się na wyjątek dotyczący nieracjonalności żądanej we wniosku czynności, spoczywa ciężar udowodnienia jego zakresu.

(por. pkt 121, 122, 124)

9. Aby możliwe było jej przechowywanie na nośniku, treść powinna się oczywiście charakteryzować pewnym minimalnym stopniem stabilności. Treść, która jest obecna w urządzeniu technicznym jedynie chwilowo, nie spełnia tego warunku. Od momentu, gdy treść jest przechowywana przez Europejski Bank Centralny na odpowiednim nośniku, stanowi ona dokument w rozumieniu przepisów art. 3 lit. a) decyzji 2004/258 dotyczącej dostępu publicznego do dokumentów Europejskiego Banku Centralnego, który może stanowić przedmiot wniosku o dostęp. Fakt, że treść ta może ulec późniejszym zmianom, jest w tym względzie bez znaczenia. Natomiast wniosek o dostęp nie może dotyczyć ani treści przyszłej i, co za tym idzie, jeszcze nienagranej, ani treści, która, chociaż zarejestrowana w przeszłości, została usunięta przed złożeniem wniosku. Podobnie treść przechowywana u zewnętrznego usługodawcy na rachunek Banku w taki sposób, że może ona w każdym momencie zostać Bankowi udostępniona, znajduje się w jego dyspozycji w rozumieniu tego przepisu.

(por. pkt 126–128, 131)

10. Potencjalna poufność lub tajność niektórych danych znajdujących się w bazie danych Europejskiego Banku Centralnego nie może stanowić właściwego uzasadnienia odmowy uznania, że treść tej bazy nie posiada przymiotu dokumentu w rozumieniu przepisów art. 3 lit. a) decyzji 2004/258 dotyczącej dostępu publicznego do dokumentów Europejskiego Banku Centralnego.

Bank może ponadto ograniczyć odmowę wyłącznie do danych objętych wyjątkami, o których mowa w art. 4 ust. 6 decyzji. 2004/258. Powinien on w konsekwencji przyznać taki dostęp częściowy, jeśli cel przez niego realizowany w przypadku odmówienia przez niego dostępu do dokumentu może zostać osiągnięty w przypadku, gdy zasłoni on fragmenty lub dane mogące stanowić naruszenie chronionego interesu.

Wniosek zmierzający do przeprowadzenia przez Bank przeszukania bazy danych i udostępnienia wyników tego przeszukiwania wpisuje się w ten sam kontekst, ponieważ stanowi on w istocie wniosek o dostęp częściowy do dokumentu.

Ze względu na fakt, że wniosek częściowy został określony w art. 4 ust. 5 decyzji 2004/258 jako rozwiązanie, które należy zastosować w przypadku, gdy nie można w całości uwzględnić wniosku o dostęp, osoby zainteresowane, które mają, co do zasady, prawo dostępu do całości każdego dokumentu Banku mogą również a fortiori zwrócić się jedynie o dostęp częściowy do takiego dokumentu. Taki wniosek powinien w sposób wystarczająco dokładny określać nie tylko dokument w rozumieniu przepisów art. 3 lit. a) rzeczonej decyzji, który stanowi jego przedmiot, ale również tę jego część, do której żąda się dostępu.

W przypadku wniosku o dostęp zmierzającego do tego, aby Bank wykonał przeszukiwanie jednej ze swoich baz danych na podstawie parametrów określonych przez wnioskodawcę, Bank ma obowiązek, o ile nie znajduje zastosowania przepis art. 4 decyzji 2004/258, uwzględnić taki wniosek, jeśli żądane przeszukiwanie może zostać przeprowadzone za pomocą narzędzi przeszukiwania dostępnych dla tej bazy danych. Natomiast nie można wymagać od Banku w drodze wniosku złożonego na podstawie decyzji 2004/258, aby przedstawił on wnioskodawcy część lub całość zbioru danych znajdującego się w jednej z jego baz danych uporządkowanych według planu, który w tej bazie nie występuje. Wniosek taki w rzeczywistości zmierza do utworzenia nowego „dokumentu” i, w konsekwencji, wykracza poza zakres stosowania rzeczonej decyzji.

Wynika z tego, że w kontekście wniosku o dostęp częściowy do dokumentu, wszystko to, co może zostać pobrane z bazy danych w wyniku przeprowadzenia normalnego lub rutynowego przeszukiwania, może stanowić przedmiot wniosku o dostęp składanego na podstawie decyzji 2004/258.

(por. pkt 138, 144, 146–148, 150, 152, 153)

11. W odróżnieniu od roz porządzenia nr 1049/2001 w sprawie publicznego dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji decyzja 2004/258 dotycząca dostępu publicznego do dokumentów Europejskiego Banku Centralnego nie przewiduje utworzenia przez Bank rejestru dokumentów. Celem obowiązku utworzenia takiego rejestru, o którym mowa w art. 11 tego rozporządzenia, jest umożliwienie obywatelom rzeczywistego korzystania z praw z niego wynikających. Zatem trudność lub nawet niemożliwość umieszczenia jakiegoś elementu w tym rejestrze jest wątpliwym argumentem na rzecz stwierdzenia, że element ten nie stanowi dokumentu w rozumieniu przepisów art. 3 lit. a) decyzji 2004/258.

W każdym razie wpisanie bazy danych do takiego rejestru ze wskazaniem informacji, o których mowa w art. 11 ust. 2 rozporządzenia nr 1049/2001, nie nastręcza, jak się zdaje, szczególnych trudności. Przepis ten w żadnym wypadku nie wymaga adaptacji wpisu za każdym razem, gdy informacja jest do bazy danych dodawana lub jest z niej usuwana. Adaptacja taka jest konieczna co najwyżej w przypadku istotnej modyfikacji treści bazy danych. Wpis bazy danych do rejestru może natomiast stanowić przedmiot aktualizacji w racjonalnych odstępach czasu, dokonywanych w celu najlepszego odzwierciedlenia aktualnej treści tej bazy danych.

(por. pkt 155, 156)

12. Powstanie odpowiedzialności pozaumownej Wspólnoty, w rozumieniu art. 288 akapit drugi WE, z powodu niezgodnego z prawem zachowania jej organów, jest uzależnione od łącznego spełnienia określonych przesłanek, a mianowicie: bezprawności działania zarzucanego instytucjom, rzeczywistego charakteru szkody oraz istnienia związku przyczynowego między zarzucanym działaniem a poniesioną szkodą.

Co się tyczy pierwszej z przesłanek, wymaga się, aby ustalone zostało istnienie wystarczająco istotnego naruszenia normy prawnej, która przyznaje jednostkom określone uprawnienia. Jeśli chodzi o wymóg, zgodnie z którym naruszenie musi być wystarczająco istotne, decydujące kryterium pozwalające na uznanie tej przesłanki za spełnioną stanowi oczywiste i poważne naruszenie przez daną instytucję granic przysługującego jej swobodnego uznania. Jeżeli dana instytucja dysponuje jedynie znacznie ograniczoną swobodą uznania bądź nie ma takiej swobody, każde naruszenie prawa wspólnotowego może być wystarczające dla stwierdzenia, że wystąpiło wystarczająco istotne naruszenie.

Jeśli chodzi o przesłankę dotyczącą związku przyczynowego, Unia może ponosić odpowiedzialność jedynie za szkody wynikające w sposób wystarczająco bezpośredni z nieprawidłowego postępowania danej instytucji. Jeśli chodzi o szkodę, musi być ona rzeczywista i pewna, a także musi nadawać się do oszacowania. Natomiast szkoda czysto hipotetyczna i nieokreślona nie daje podstaw do żądania odszkodowania. To na stronie skarżącej spoczywa dostarczenie dowodów niezbędnych do ustalenia istnienia i rozmiarów jej szkody. Ponadto jeśli choćby jedna z tych przesłanek nie została spełniona, skarga podlega oddaleniu w całości bez konieczności dalszego badania pozostałych przesłanek.

W tym kontekście przedwczesna jest skarga skarżącego o odszkodowanie oparta na opóźnieniu mającym wpływ na obronę jego pracy doktorskiej z powodu odmowy przez instytucję Unii udzielenia mu dostępu do swych dokumentów, zważywszy że odmowa ta nie jest jedynym czynnikiem tego opóźnienia.

(por. pkt 189–193, 197)

13. Zgodnie z art. 44 § 1 lit. c) regulaminu postępowania przed Sądem, każda skarga musi wskazywać przedmiot sporu oraz zawierać zwięzłe przedstawienie powołanych zarzutów. W celu spełnienia tych wymogów skarga dotycząca naprawienia szkody wyrządzonej przez instytucję wspólnotową powinna zawierać informacje pozwalające na identyfikację zwłaszcza charakteru i zakresu szkody, którą, jak twierdzi skarżący, poniósł.

(por. pkt 194)