Sprawa T‑40/06

Trioplast Industrier AB

przeciwko

Komisji Europejskiej

Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Rynek plastikowych worków przemysłowych – Decyzja stwierdzająca naruszenie art. 81 WE – Czas trwania naruszenia – Grzywny – Waga naruszenia – Okoliczności łagodzące – Współpraca w toku postępowania administracyjnego – Proporcjonalność – Odpowiedzialność solidarna – Zasada pewności prawa

Streszczenie wyroku

1. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Decyzja Komisji stwierdzająca naruszenie – Ciężar udowodnienia naruszenia i czasu jego trwania spoczywający na Komisji – Zakres ciężaru dowodu

(art. 81 ust. 1 WE)

2. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Przedsiębiorstwa zbyte kilkakrotnie w trakcie naruszenia – Szereg następujących po sobie spółek dominujących

(rozporządzenie Rady nr 1/2003; komunikat Komisji 98/C 9/03)

3. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Ocena – Uwzględnienie rzeczywistej sytuacji gospodarczej istniejącej w momencie popełnienia naruszenia (rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 3; komunikat Komisji 98/C 9/03)

4. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Okoliczności łagodzące – Bierna rola przedsiębiorstwa lub pójście przez nie w ślad za liderem – Kryteria oceny

(rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 3 tiret pierwsze)

5. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Uprawnienia dyskrecjonalne Komisji – Obowiązek zapewnienia proporcjonalności między wysokością grzywien a całkowitą wielkością rynku danego produktu – Brak

(rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 3)

6. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kwota maksymalna – Obliczanie – Obrót, jaki należy uwzględnić – Grzywna przekraczająca roczny obrót osiągnięty ze sprzedaży danego produktu – Naruszenie zasady proporcjonalności – Brak

(rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 2)

7. Konkurencja – Grzywny – Odpowiedzialność solidarna za zapłatę – Ustalenie kwoty grzywny, jaka ma być zapłacona przez odpowiedzialne solidarnie przedsiębiorstwo – Przedsiębiorstwa zbyte kilkakrotnie w trakcie naruszenia – Szereg następujących po sobie spółek dominujących (rozporządzenie Rady nr 1/2003; komunikat Komisji 98/C 9/03)

1. Do Komisji należy nie tylko przeprowadzenie dowodu na okoliczność istnienia kartelu, ale również dowodu dotyczącego czasu jego trwania. Istotne jest w tym zakresie, by w sytuacji braku dowodów, pozwalających bezpośrednio ustalić czas trwania naruszenia, Komisja przynajmniej przedstawiła dowody na poparcie okoliczności faktycznych wystarczająco zbliżonych w czasie tak, by można było rozsądnie przyjąć, że naruszenie to trwało nieprzerwanie między dwiema datami.

W sytuacji gdy zostanie wykazane, że przedsiębiorstwo brało udział w naruszeniu zarówno przed jak i po upływie pewnego okresu, uczestnicząc w serii spotkań antykonkurencyjnych nie odcinając się publicznie od ich przebiegu, można przyjąć, że naruszenie miało miejsce w sposób nieprzerwany jeżeli przedsiębiorstwo zostało zaproszone do udziału w spotkaniach antykonkurencyjnych odbywających się w trakcie tego okresu i kilkakrotnie usprawiedliwiło ono swoją na nich nieobecność.

(por. pkt 41, 42, 46-48)

2. Przy obliczaniu kwoty grzywien nałożonych za naruszenie wspólnotowych reguł konkurencji podejście Komisji polegające na przypisaniu spółce dominującej takiej samej kwoty wyjściowej grzywny jak ta przypisana spółce zależnej, która bezpośrednio uczestniczyła w kartelu, bez dokonywania jej podziału w przypadku przejmowania kontroli przez szereg następujących po sobie spółek dominujących, nie może zostać uznane jako takie za niewłaściwe. Celem, jaki realizuje Komisja, stosując tę metodę obliczania grzywien, jest bowiem umożliwienie tego, by spółce dominującej, uznanej za odpowiedzialną za naruszenie w wyniku przypisania jej zachowań w tym zakresie, można było przypisać taką samą kwotę wyjściową grzywny, jaka zostałaby wobec niej zastosowana, gdyby sama bezpośrednio uczestniczyła w kartelu. Podejście takie pozostaje zaś w zgodzie z przedmiotem polityki w dziedzinie konkurencji, a w szczególności z celem instrumentu tej polityki, jakim są grzywny, polegającym na ukierunkowaniu zachowania przedsiębiorstw na przestrzeganie reguł konkurencji.

Okoliczność, iż suma kwot przypisanych kolejno kontrolującym spółkom dominującym przekracza kwotę przypisaną ich spółce zależnej nie musi sama w sobie prowadzić do wniosku, że ta metoda obliczania grzywien jest w oczywisty sposób błędna. Uwzględniając bowiem zastosowanie metodologii przedstawionej w wytycznych w sprawie metody obliczania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS oraz zasadę indywidualizacji kar i sankcji, jest dopuszczalne, by Komisja, jeżeli ustali istnienie jednostki gospodarczej uczestniczącej w naruszeniu − obciążyła odpowiedzialnością za zapłatę kwoty wyższej od kwoty, z tytułu której odpowiada inna osoba lub osoby prawne, które tworzą lub tworzyły tę jednostkę gospodarczą, jedną z osób prawnych do niej należących aktualnie lub w przeszłości, bez względu na fakt, czy jest to spółka dominująca czy zależna. Wynika stąd, że w przypadku naruszenia popełnionego przez spółkę zależną, która w trakcie jego trwania wchodziła kolejno w skład wielu jednostek gospodarczych, nie można uznać a priori za niewłaściwe, że suma kwot przypisanych spółkom dominującym będzie wyższa od kwoty przypisanej tej spółce zależnej lub sumy przypisanych jej kwot.

(por. pkt 74, 76)

3. Przy obliczaniu kwoty grzywien nałożonych za naruszenie wspólnotowych reguł konkurencji, ocena wagi naruszenia winna dotyczyć rzeczywistej sytuacji gospodarczej istniejącej w momencie popełnienia tego naruszenia. W tym względzie istotnymi elementami, jakie należy uwzględnić przy tej ocenie, są rozmiar i siła gospodarcza każdego z przedsiębiorstw, a także –wkład każdego z nich w popełnione naruszenie. W celu dokonania oceny tych elementów należy powołać się na osiągnięty w rozpatrywanym okresie obrót.

Rokiem referencyjnym nie powinien być koniecznie ostatni pełen rok trwania naruszenia.

W ramach obliczania grzywien, kiedy Komisja stosuje indywidualne podejście zmierzające do traktowania adresatów decyzji, którzy odpowiadali wyłącznie w charakterze spółek dominujących, jako bezpośrednich uczestników naruszenia, rokiem referencyjnym nie może – bez innych istotnych wskazówek – być rok w trakcie którego podmiot gospodarczy utworzony przez spółkę dominującą i spółkę zależną jeszcze nie istniał.

(por. pkt 91, 93, 95)

4. Zgodnie z pkt 3 tiret pierwsze wytycznych w sprawie ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS „wyłącznie bierna rola [przedsiębiorstwa] lub pójście w ślad za liderem” przy realizacji naruszenia stanowią, o ile zostaną wykazane, okoliczność łagodzącą. Bierna rola zakłada przyjęcie przez dane przedsiębiorstwo „niezaangażowanej postawy”, czyli brak aktywnego udziału w przygotowywaniu porozumienia lub porozumień antykonkurencyjnych.

Wśród tych okoliczności faktycznych, które mogą wskazywać na bierną rolę przedsiębiorstwa w kartelu, można wziąć pod uwagę znacznie rzadsze, w porównaniu ze zwykłymi uczestnikami kartelu, uczestnictwo w spotkaniach, późne wejście na rynek będący przedmiotem naruszenia, niezależnie od czasu jego uczestnictwa w tym naruszeniu lub też złożenie wyraźnych oświadczeń w tym zakresie przez przedstawicieli przedsiębiorstw trzecich uczestniczących w naruszeniu.

Poza tym okoliczność, że inne przedsiębiorstwa uczestniczące w tym samym kartelu mogły być bardziej aktywne niż dany uczestnik, nie oznacza, iż odgrywał on rolę wyłącznie bierną lub naśladowczą. Jedynie bowiem całkowita bierność mogłaby zostać uwzględniona, jeżeli okoliczność ta zostałaby wykazana przez stronę, która się na nią powołuje.

(por. pkt 106-108)

5. Przy ustalaniu kwoty grzywny nałożonej za naruszenie reguł konkurencji Komisja dysponuje swobodnym uznaniem i nie ma obowiązku stosowania w tym celu określonego wzoru matematycznego. Zgodnie z art. 23 ust. 3 rozporządzenia nr 1/2003 w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82 traktatu wysokość grzywny określa się na podstawie wagi i czasu trwania naruszenia. Co więcej, wspomniana wysokość grzywny jest wynikiem szeregu obliczeń arytmetycznych, które Komisja przeprowadza zgodnie z wytycznymi w sprawie ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS. Kwotę tę ustala się między innymi w oparciu o różne okoliczności związane z indywidualnym zachowaniem danego przedsiębiorstwa, takie jak występowanie okoliczności obciążających lub łagodzących.

Nie można wywieść z tych ram prawnych, że Komisja powinna zapewnić proporcjonalność między obliczoną w ten sposób wysokością grzywny a całkowitą wielkością rynku danego produktu w określonym roku naruszenia, podczas gdy omawiane naruszenie trwało ponad dwadzieścia lat, a wysokość grzywny zależy również od innych okoliczności związanych z indywidualnym zachowaniem przedsiębiorstwa.

(por. pkt 141, 142)

6. Artykuł 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82 traktatu ma na celu uniknięcie nieproporcjonalności grzywien. W sytuacji, gdy końcowa kwota grzywny nie przekracza górnego limitu 10% obrotu, nie może być uważana za nieproporcjonalną z tego względu, że łączna kwota grzywien przekracza całkowitą wartość sprzedaży na danym rynku ani z tego względu, że grzywna przekracza roczny obrót osiągnięty przez przedsiębiorstwo produktami objętymi kartelem. Górny limit 10% obrotu znajduje zastosowanie bez konieczności rozpatrywania szczególnej roli, jaką przedsiębiorstwo odgrywało w kartelu.

Jeżeli chodzi o porównanie przedsiębiorstw będących adresatami decyzji nakładających na nie grzywny, odmienne traktowanie może być bezpośrednią konsekwencją górnego limitu stosowanego wobec grzywien na mocy rozporządzenia nr 1/2003, które znajduje zastosowanie wyłącznie w przypadkach, w których przewidywalna kwota grzywien przekroczyłaby 10% obrotu danego przedsiębiorstwa. Tego typu odmienne traktowanie nie może stanowić naruszenia zasady równego traktowania.

(por. pkt 144, 147)

7. Zasada pewności prawa stanowi ogólną zasadę prawa Unii, która wymaga w szczególności, aby każdy akt instytucji Unii był jasny i dokładny, zwłaszcza gdy nakłada on lub dopuszcza nałożenie sankcji po to, aby zainteresowane osoby mogły poznać jednoznacznie swoje prawa i obowiązki, które z niego wynikają, i aby mogły w konsekwencji podjąć odpowiednie działania.

W sytuacji, w której spółka dominująca i jej spółka zależna stanowią lub stanowiły tę samą jednostkę gospodarczą, która uczestniczyła w kartelu, Komisja może uznać je za solidarnie odpowiedzialne za naruszenie reguł konkurencji.

W przypadku spółki zależnej, która należała kolejno do kilku spółek dominujących nic nie stoi na przeszkodzie temu, aby Komisja obciążyła różne spółki dominujące solidarną odpowiedzialnością za zapłatę grzywny nałożonej na ich spółkę zależną. Decyzja, która natomiast przyznaje Komisji całkowitą swobodę w zakresie zażądania uiszczenia kwoty grzywny przez jedną czy drugą z osób prawnych, na podstawie której Komisja może więc zdecydować o uzyskaniu grzywny w całości lub w części od spółki zależnej lub od jednej lub wszystkich spółek dominujących, które kolejno kontrolowały spółkę zależną, aż do całkowitego zaspokojenia, uzależnia – bez konieczności podnoszenia jakiegokolwiek argumentu opartego na odstraszającym charakterze grzywien – kwotę skutecznie uzyskaną od jednej ze spółek dominujących od kwot zapłaconych przez inne. W zakresie, w jakim te kolejno kontrolujące spółki dominujące nigdy wspólnie nie tworzyły tej samej jednostki gospodarczej nie można ich połączyć żadną odpowiedzialnością solidarną. Zasada indywidualizacji kar i sankcji wymaga, by kwota rzeczywiście uiszczona przez jedną ze spółek dominujących nie przekraczała jej udziału w odpowiedzialności solidarnej. Nie określając precyzyjnie przypadającego spółkom dominującym udziału, nadając jednocześnie Komisji całkowitą swobodę w zakresie pociągnięcia do odpowiedzialności solidarnej każdej ze spółek dominujących, które nigdy wspólnie nie tworzyły tej samej jednostki gospodarczej, decyzja jest sprzeczna z ciążącym na Komisji obowiązkiem umożliwienia tym spółkom, zgodnie z zasadą pewności prawa, jednoznacznego zapoznania się z dokładną kwotą grzywny, którą powinny one uiścić w odniesieniu do okresu, za który są one odpowiedzialne solidarnie ze spółką zależną za naruszenie. Taka decyzja narusza tak zasadę pewności prawa, jak również zasadę indywidualizacji kar i sankcji.

(por. pkt 161, 163-167, 169, 170)

WYROK SĄDU (szósta izba)

z dnia 13 września 2010 r.( )

Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Rynek plastikowych worków przemysłowych – Decyzja stwierdzająca naruszenie art. 81 WE – Czas trwania naruszenia – Grzywny – Waga naruszenia – Okoliczności łagodzące – Współpraca w toku postępowania administracyjnego – Proporcjonalność – Odpowiedzialność solidarna – Zasada pewności prawa

W sprawie T‑40/06

Trioplast Industrier AB, z siedzibą w Smålandsstenar (Szwecja), reprezentowana przez adwokatów T. Petterssona oraz O. Larssona,

strona skarżąca,

przeciwko

Komisji Europejskiej, reprezentowanej początkowo przez F. Castilla de la Torrego, P. Hellströma oraz V. Bottkę, a następnie przez F. Castilla de la Torrego, L. Parpalę oraz V. Bottkę, działających w charakterze pełnomocników,

strona pozwana,

mającej za przedmiot żądanie stwierdzenia nieważności decyzji Komisji C(2005) 4634 wersja ostateczna z dnia 30 listopada 2005 r. dotyczącej postępowania przewidzianego w art. 81 [WE] (Sprawa COMP/F/38.354 – Worki przemysłowe) w sprawie kartelu na rynku plastikowych worków przemysłowych, a także, tytułem żądania ewentualnego – obniżenia grzywny nałożonej na skarżącą.

SĄD (szósta izba),

w składzie: A.W.H. Meij (sprawozdawca), prezes, V. Vadapalas i L. Truchot, sędziowie,

sekretarz: C. Kristensen, administrator,

uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 30 czerwca 2010 r.,

wydaje następujący

Wyrok

Okoliczności powstania sporu

1 Skarżąca Trioplast Industrier AB jest spółką dominującą w ramach grupy Trioplast. Spółka ta jest adresatem decyzji będącej przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jako spółka dominująca wobec spółki Trioplast Wittenheim SA, z siedzibą w Wittenheim (Francja) – producenta plastikowych worków przemysłowych, folii i opakowań plastikowych.

2 W 1999 r. skarżąca, za pośrednictwem swej spółki zależnej – Trioplanex France SA – odkupiła Trioplast Wittenheim, funkcjonującą wówczas pod firmą Silvallac od Nyborg Plast International A/S, spółkę prawa duńskiego, która następnie zmieniła firmę na FLS Plast A/S. To przeniesienie własności spółki miało miejsce w dniu 19 stycznia 1999 r. ze skutkiem ex tunc od dnia 1 stycznia 1999 r.

3 Sama FLS Plast nabyła 60% akcji Trioplast Wittenheim w grudniu 1990 r. od spółki Cellulose du Pin – członka grupy kontrolowanej przez Compagnie de Saint-Gobain SA. Pozostałe 40% zostało przeniesione przez Cellulose du Pin na FLS Plast w grudniu 1991 r.

Postępowanie administracyjne

4 W listopadzie 2001 r. spółka British Polythene Industries poinformowała Komisję o istnieniu kartelu w sektorze plastikowych worków przemysłowych (zwanego dalej „kartelem“). Spółka ta wyraziła wolę współpracy w ramach określonych przepisami komunikatu Komisji dotyczącego nienakładania grzywien lub obniżenia ich kwoty w sprawach dotyczących karteli (Dz.U. 1996, C 207, s. 4, zwanego dalej „komunikatem w sprawie współpracy”).

5 W dniach 26 i 27 czerwca 2002 r. Komisja, na podstawie art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady EWG nr 17 z dnia 6 lutego 1962 r., pierwszego rozporządzenia wprowadzającego w życie art. [81 WE] i [82 WE] (Dz.U. 1962, 13, s. 204), przeprowadziła kontrole w trzynastu przedsiębiorstwach. Pośród przedsiębiorstw tych znajdowała się Trioplast Wittenheim.

6 W okresie od dnia 14 listopada 2002 r. do dnia 21 lutego 2003 r. Komisja, na podstawie art. 11 rozporządzenia nr 17, zwróciła się do licznych przedsiębiorstw, w tym do Trioplast Wittenheim, z żądaniem udzielenia informacji.

7 Pismem z dnia 19 grudnia 2002 r., uzupełnionym pismem z dnia 16 stycznia 2003 r., również Trioplast Wittenheim wyraziła wolę współpracy w dochodzeniu Komisji prowadzonym na podstawie komunikatu o współpracy oraz udzieliła wyjaśnień na piśmie.

8 Pismem z dnia 4 sierpnia 2003 r. Komisja zażądała od Trioplast Wittenheim i innych przedsiębiorstw, których dotyczyło prowadzone przez nią postępowanie, przedstawienia dodatkowych informacji.

9 W dniu 29 kwietnia 2004 r. Komisja wszczęła postępowanie administracyjne i sformułowała pismo w sprawie przedstawienia zarzutów, które skierowała do szeregu przedsiębiorstw, w tym do skarżącej i Trioplast Wittenheim. Strony postępowania administracyjnego zostały wysłuchane w dniach od 26 do 28 lipca 2004 r.

Zaskarżona decyzja

10 W dniu 30 listopada 2005 r. Komisja wydała, na podstawie rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 [WE] i 82 [WE] (Dz.U. 2003, L 1 s. 1), decyzję C(2005) 4634 wersja ostateczna, dotyczącą postępowania przewidzianego art. 81 [WE] (Sprawa COMP/F/38.354 – Worki przemysłowe) (zwaną dalej „zaskarżoną decyzją“), której streszczenie zostało opublikowane w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich w dniu 26 października 2007 r. (L 282, s. 41). Pośród adresatów zaskarżonej decyzji znalazła się Trioplast Wittenheim, której udział w kartelu Komisja uznała za oczywisty, oraz skarżąca – uznana przez Komisję za wchodzącą w skład jednostki gospodarczej odpowiedzialnej za popełnienie naruszenia, które miało miejsce od 1999 r. do 2002 r. FLS Plast i FLSmidth & Co. A/S (zwana dalej „FLSmidth“) – spółka holdingowa w ramach grupy FLS, dawniej funkcjonującej pod firmą FLS Industries A/S – są również adresatami zaskarżonej decyzji. W latach 1990–1999 tworzyły one jednostkę gospodarczą wspólnie z Trioplast Wittenheim.

11 W zaskarżonej decyzji, a w szczególności w motywach 417–548, Komisja stwierdziła, że wiele przedsiębiorstw uczestniczyło w antykonkurencyjnych porozumieniach i praktykach uzgodnionych naruszających art. 81 WE, obejmujących terytoria Belgii, Niemiec, Hiszpanii, Francji, Luksemburga i Niderlandów. Zgodnie z motywami 549–576 zaskarżonej decyzji, naruszenie miało miejsce w okresie od stycznia 1982 r. do czerwca 2002 r., przy czym różne przedsiębiorstwa uczestniczyły w nim w różnym czasie.

12 W motywach 3–14 Komisja precyzuje, że produktami, których dotyczy zaskarżona decyzja, są plastikowe worki przemysłowe przeznaczone do pakowania podstawowych produktów, takich jak surowce, nawozy, polimery, materiały budowlane, produkty ogrodnicze i rolne oraz pasze zwierzęce. Zgodnie ze sporną decyzją, worki te wytwarzane z tego samego surowca – polietylenu – ale według innych technologii, mogą zostać podzielone na cztery kategorie: worki z otworami, worki wentylowe, worki typu FFS („Form, Fill and Seal“, tzn. formowane termicznie, wypełniane i zamykanie hermetycznie) oraz torby klockowe. Komisja stwierdziła, że chociaż mogą one odznaczać się pewnymi cechami szczególnymi jedne w stosunku do drugich, te typy worków stanowią stosunkowo jednolitą całość.

13 Jak wynika z motywów 165–186 zaskarżonej decyzji, kartel działał zasadniczo na dwóch poziomach:

– na poziomie globalnym w ramach Europejskiego stowarzyszenia producentów plastikowych worków wentylowych (zwanego dalej „Valveplast”) oraz podgrup funkcjonalnych, w tym grupy zajmującej się torbami klockowymi, i

– na poziomie podgrup regionalnych, związanych lub niezwiązanych z Valveplast, mianowicie podgrupy „Benelux“, podgrupy „Belgia”, podgrupy „Niemcy”, podgrupy „Francja” i grupy „Teppema” (organizacji niderlandzkich producentów worków z otworami, dotyczącej przede wszystkim rynku niderlandzkiego i lokalnie rynku belgijskiego).

14 Z motywów 187–416 zaskarżonej decyzji wynika, że porozumienia i praktyki antykonkurencyjne przybierały następujące formy:

– mechanizmu regularnej wymiany zindywidualizowanych informacji dotyczących wielkości sprzedaży i udziałów w rynku przypadających członkom każdej grupy i podgrupy;

– powszechnego systemu ustalania i kontroli limitów sprzedaży w danej strefie geograficznej oraz, w ramach każdej ze stref geograficznych – w „strefach” poszczególnych przedsiębiorstw;

– wspólnych modeli kalkulacji cen sprzedaży dla klientów;

– wprowadzenia na poziomie podgrup systemu obsługi kluczowych klientów „leader”;

– mechanizmu sankcji uruchamianego w przypadku przekroczenia limitów sprzedaży lub nieprzestrzegania ustalonych cen;

– uzgodnień i porozumień w zakresie cen i wielkości dostaw dla poszczególnych klientów, i

– podziału uczestnictwa w przetargach i składania uzgodnionych ofert w przetargach z ofertami zabezpieczającymi.

15 W motywach 443–459 zaskarżonej decyzji Komisja uznała, że, z wyjątkiem spółki Stempher, postępowanie wszystkich przedsiębiorstw – adresatów decyzji, z których wszyscy uczestniczyli w różnym stopniu w spotkaniach Valveplast lub spotkaniach jednej lub wielu podgrup – stanowiło naruszenie jednolite i ciągłe.

16 W motywie 765 zaskarżonej decyzji Komisja uznała naruszenie za bardzo poważne, uznając, iż nie było możliwe ocenić precyzyjnie konkretnego całościowego wpływu omawianej zmowy kartelowej, niemniej jednak można było stwierdzić, iż zostały one zrealizowane i w związku z tym musiały wywrzeć wpływ na rynek.

17 Następnie, w motywach 766−777 zaskarżonej decyzji, Komisja podzieliła zaangażowane przedsiębiorstwa na sześć kategorii w zależności od ich względnego znaczenia na rozpatrywanym rynku, opierając się na przypadających każdemu z nich w 1996 r. udziałach w rynku rozpatrywanego produktu na określonym terytorium. Na tej podstawie Komisja ustaliła wyjściowe kwoty grzywien w kwotach od 5,5 do 35 mln EUR. Komisja określiła wyjściową kwotę grzywny dla Trioplast Wittenheim na kwotę 8,5 mln EUR (piąta kategoria) ze względu na to, że przypadający jej w 1996 r. udział w rynku wynosił 2,8%. Ponieważ skarżąca, tak jak FLS Plast i FLSmidth, była zaangażowana w sprawę jako spółki dominujące względem Trioplast Wittenheim, Komisja zastosowała wobec nich kwotę wyjściową grzywny tej samej wysokości.

18 Z motywów 779−783 zaskarżonej decyzji wynika, że wyjściowe kwoty grzywien zostały podwyższone o 10% za każdy pełny rok udziału w kartelu i 5% za każdy okres dodatkowy, krótszy lub równy sześciu miesiącom, nie dłuższy jednak niż rok. W ten sposób wyjściowa kwota grzywny Trioplast Wittenheim została zwiększona o 200% odpowiadające okresowi naruszenia, który wynosił 20 lat i 5 miesięcy, co dało podstawową kwotę grzywny wynoszącą 25,50 mln EUR. Podwyższenia wyjściowej kwoty grzywny FLS Plast (i FLSmidth) oraz skarżącej zostały ustalone na poziomie odpowiednio 80% i 30%, co znalazło przełożenie na wyjściowe kwoty grzywien w wysokości 15,30 mln EUR zastosowanych wobec FLS Plast i FLSmidth oraz 11,05 mln EUR – wobec skarżącej.

19 Jak wynika z motywów 802 i 812−822 zaskarżonej decyzji, kwoty podstawowe grzywien nałożonych na Trioplast Wittenheim i jej spółki dominujące nie zostały ani podwyższone, ani obniżone, ani ze względu na okoliczności obciążające lub łagodzące, ani ze względu na zastosowanie zasady ustalającej górny limit kwoty grzywny na 10% wartości obrotu osiągniętego przez dane przedsiębiorstwo w poprzednim roku obrotowym, przewidzianej w art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 (zwanej dalej „górnym limitem 10% obrotu“). Komisja zastosowała natomiast pkt D komunikatu w sprawie współpracy w celu uwzględnienia współpracy ze strony Trioplast Wittenheim. W motywie 841 zaskarżonej decyzji uznała ona, że Trioplast Wittenheim i skarżąca miały podstawy ku temu, by skorzystać z obniżenia o 30% kwoty grzywny, która zostałaby na nie nałożona, gdyby nie podjęły współpracy. Podstawowe kwoty grzywien zastosowanych wobec FLS Plast i FLSmidth nie zostały natomiast obniżone z tego tytułu.

20 W konsekwencji końcowa kwota grzywny nałożonej na Trioplast Wittenheim została ustalona na 17,85 mln EUR. FLS Plast i FLSmidth są solidarnie odpowiedzialne za zapłatę tej kwoty do wysokości 15,30 mln EUR. Skarżąca ponosi solidarną odpowiedzialność do wysokości 7,73 mln EUR.

21 Wreszcie rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji zawiera między innymi następujące postanowienia:

„Artykuł pierwszy

1. Przedsiębiorstwa wymienione poniżej dopuściły się naruszenia przepisów art. 81 WE poprzez udział, w wymienionych poniżej okresach, w serii porozumień i w uzgodnionych działaniach w sektorze plastikowych worków przemysłowych w Belgii, Niemczech, Hiszpanii, Francji, Luksemburgu i Niderlandach, polegających na ustalaniu cen oraz wspólnych modeli kalkulacji cen, podziale udziałów w rynku oraz przyznawaniu kontyngentów sprzedaży, przydzielaniu klientów oraz ustawianiu transakcji i zamówień, uzgodnionym składaniu ofert w niektórych przetargach oraz wymianie indywidualnych informacji:

[…]

g) w przypadku przedsiębiorstwa Trioplast Wittenheim […] od dnia 6 stycznia 1982 r. do dnia 26 czerwca 2002 r., natomiast w przypadku [skarżącej] od dnia 21 stycznia 1999 r. do dnia 26 czerwca 2002 r.;

h) w przypadku przedsiębiorstw FLS Plast […] oraz FLSmidth […] od dnia 31 grudnia 1990 r. do dnia 19 stycznia 1999 r.;

[…]

Artykuł 2

W następstwie wymienionych powyżej naruszeń nakłada się następujące grzywny:

[…]

f) Trioplast Wittenheim […]: 17,85 mln EUR. FLS Plast […] i FLSmidth […] są solidarnie odpowiedzialne za zapłatę tej kwoty do wysokości 15,30 mln EUR, a [skarżąca] ponosi solidarną odpowiedzialność – do wysokości 7,73 mln EUR.

[…]

Artykuł 3

Przedsiębiorstwom, o których mowa w art. 1, nakazuje się bezzwłoczne zakończenie naruszenia opisanego w tym przepisie, o ile nie uczyniły tego do tej pory.

Powstrzymają się one ponownego podejmowania czynów lub zachowań opisanych w art. 1 oraz od podejmowania wszelkich czynów lub zachowań o takim samym lub podobnym celu bądź skutku.

[…]”

Przebieg postępowania i żądania stron

22 Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 9 lutego 2006 r. skarżąca wniosła niniejszą skargę.

23 Skarżąca wnosi do Sądu o:

– stwierdzenie częściowej nieważności art. 1 ust. 1 lit. g) zaskarżonej decyzji, w zakresie, w jakim dotyczy on okresu, w odniesieniu do którego obciążono ją odpowiedzialnością za naruszenie;

– stwierdzenie częściowej nieważności art. 2 lit. f) zaskarżonej decyzji, w zakresie, w jakim dotyczy on kwoty grzywny, która została na nią nałożona, a tytułem żądania ewentualnego – obniżenie kwoty grzywny.

– obciążenie Komisji kosztami postępowania.

24 Komisja wnosi do Sądu o:

– oddalenie skargi;

– obciążenie skarżącej kosztami postępowania.

25 Ponieważ skład izb Sądu został zmieniony, sędzia sprawozdawca został przydzielony do szóstej izby, której w konsekwencji przydzielono niniejszą sprawę.

26 Postanowieniem z dnia 15 czerwca 2009 r. prezes szóstej izby po wysłuchaniu stron zarządził połączenie niniejszej sprawy ze sprawą T‑26/06 Trioplast Wittenheim przeciwko Komisji do łącznego rozpoznania w procedurze ustnej i do wydania wyroku zgodnie z art. 50 regulaminu postępowania przed Sądem.

27 Na rozprawie w dniu 30 czerwca 2010 r. wysłuchane zostały wystąpienia stron i ich odpowiedzi na pytania Sądu.

Co do prawa

28 Skarżąca podnosi sześć zarzutów w uzasadnieniu swojej skargi.

29 Zarzut pierwszy dotyczy zarówno zgodności z prawem art. 1 ust. 1 lit. g) zaskarżonej decyzji, jak i określenia przez Komisję kwoty grzywny wymierzonej skarżącej. Skarżąca w trzeciej części tego zarzutu podaje bowiem w wątpliwość zgodność zaskarżonej decyzji z prawem w zakresie, w jakim decyzja ta opiera się na błędnym ustaleniu czasu trwania naruszenia popełnionego przez skarżącą. Pierwsza i druga część tego zarzutu dotyczą odpowiednio zgodności z prawem zastosowanej przez Komisję metody obliczania grzywien oraz określenia wagi naruszenia, w szczególności w odniesieniu do wyboru roku referencyjnego. W konsekwencji należy zbadać w pierwszej kolejności trzecią część zarzutu pierwszego a następnie jego część pierwszą i drugą.

30 Pięć kolejnych zarzutów zmierza do stwierdzenia nieważności art. 2 akapit pierwszy lit. f) zaskarżonej decyzji, w zakresie w jakim dotyczy on kwoty grzywny wymierzonej skarżącej. W ramach zarzutu drugiego skarżąca podaje w wątpliwość zasadność odmowy Komisji uwzględnienia okoliczności łagodzących. Zarzut trzeci dotyczy nieprzestrzegania górnego limitu 10% obrotu. W ramach zarzutu czwartego skarżąca pragnie wykazać, że Komisja dokonała błędnej oceny współpracy z jej strony, zgodnie z komunikatem w sprawie współpracy. Zarzut piąty dotyczy naruszenia przez Komisję zasad proporcjonalności i równego traktowania. Wreszcie zarzut szósty odnosi się do naruszenia zasady dobrej administracji i pewności prawa w procesie ustalania odpowiedzialności solidarnej skarżącej.

31 Podczas rozprawy skarżąca cofnęła trzeci zarzut skargi. W związku z tym nie podlega on ocenie.

1. W przedmiocie żądania stwierdzenia częściowej nieważności zaskarżonej decyzji

W przedmiocie zarzutu pierwszego, dotyczącego błędnego ustalenia czasu trwania naruszenia oraz kwoty grzywny

W przedmiocie części trzeciej zarzutu pierwszego, dotyczącej zgodności z prawem ustalenia czasu trwania naruszenia

– Argumenty stron

32 Skarżąca podaje w wątpliwość analizę Komisji, zgodnie z którą naruszenie popełnione przez Trioplast Wittenheim trwało 20 lat i 5 miesięcy, a mianowicie od stycznia 1982 r. do czerwca 2002 r. Jej zdaniem należy obniżyć kwotę grzywny stosownie do treści argumentów, które przytacza ona na okoliczność wykazania czasu trwania uczestnictwa Trioplast Wittenheim w naruszeniu.

33 W pierwszej kolejności skarżąca podnosi, że Trioplast Wittenheim zaprzestała uczestnictwa w praktykach antykonkurencyjnych w trakcie spotkania Valveplast w dniu 23 marca 1999 r. W związku z tym naruszenie popełnione przez Trioplast Wittenheim trwało 17 lat i 2 miesiące, a zatem okres, za który skarżąca winna ponieść solidarną odpowiedzialność, dotyczy jej zdaniem okresu od dnia 21 stycznia do 23 marca 1999 r. Skarżąca, która nabyła Trioplast Wittenheim kilka tygodni wcześniej, zwróciła bowiem po raz pierwszy uwagę na praktyki antukonkurencyjne, w których uczestniczyła ta spółka, w trakcie spotkania w dniu 23 marca 1999 r. Według skarżącej pan B. − członek jej kierownictwa, który został mianowany prezesem rady nadzorczej Trioplast Wittenheim, występując w jej imieniu − nie brał udziału w niezgodnych z prawem negocjacjach. Skarżąca wydała w konsekwencji wewnętrzne wytyczne, w których nakazała zaniechanie naruszenia.

34 Przyznając, iż Trioplast Wittenheim uczestniczyła w trzech spotkaniach Valveplast w 2001 r., skarżąca twierdzi, że w trakcie tych spotkań Valveplast prowadziło negocjacje sektorowe w temacie dwóch projektów uznanych za zgodne z prawem, a mianowicie sposobu kalkulacji cen worków FFS w celu ułatwienia przejścia na użycie cieńszych folii oraz ustalenia parametrów sprzedaży w drodze aukcji internetowych. W zakresie, w jakim okazało się, że negocjacje te miały charakter antykonkurencyjny, Trioplast Wittenheim nie przywiązała do nich wagi. Oznacza to, że celem Trioplast Wittenheim nie było czerpanie korzyści z kartelu.

35 Następnie, zakładając, że Sąd rozstrzygnie, iż Trioplast Wittenheim uczestniczyła w naruszeniu biorąc udział w tych trzech spotkaniach Valveplast, które odbyły się w 2001 r., skarżąca twierdzi, iż Trioplast Wittenheim wycofała się z udziału w kartelu w okresie od dnia 23 marca 1999 r. do dnia 27 marca 2001 r., zaprzestając ostatecznie udziału w nim w lipcu 2001 r. Przy takim założeniu naruszenie popełnione przez Trioplast Wittenheim trwało najwyżej 17 lat i 6 miesięcy.

36 Odnosząc się do braku uczestnictwa Trioplast Wittenheim w kartelu w okresie od 1999 r. do 2001 r., skarżąca podnosi, że w trakcie tego okresu celem jej spółki zależnej było zakończenie udziału w niezgodnej z prawem współpracy zapoczątkowanej przez jej poprzednich właścicieli i kierownictwo, działanie w sposób autonomiczny i zgodny z zasadami rynkowymi, i, co za tym idzie, zwiększenie jej obrotu i jej udziału w rynku, a także nieposługiwanie się w jej działalności handlowej informacjami uzyskanymi za pośrednictwem omawianych praktyk antykonkurencyjnych.

37 Wreszcie, ustosunkowując się do ostatecznego wycofania się z udziału w Valveplast, skarżąca podnosi, że Trioplast Wittenheim nie uczestniczyła w innych spotkaniach niż to mające miejsce w dniu 12 lipca 2001 r. Skarżąca dodaje, że grupa Trioplast przyjęła w listopadzie 2001 r. program poszanowania prawa konkurencji, który sprawił, że zdystansowała się od wszelkich zachowań antykonkurencyjncyh. Skarżąca dodaje, że Trioplast Wittenheim nigdy nie uczestniczyła w ewentualnym uzgadnianiu wyników aukcji internetowych, który to temat został poruszony w trakcie jednego ze spotkań, w których uczestniczyła. Do tego momentu Trioplast Wittenheim zdążyła wziąć udział w jednej aukcji internetowej, której wynik nie został uzgodniony.

38 Komisja wnosi o oddalenie tej części zarzutu pierwszego.

– Ocena Sądu

39 Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem do Komisji należy nie tylko przeprowadzenie dowodu na okoliczność istnienia kartelu, ale także dowodu dotyczącego czasu jego trwania. Istotne jest w tym zakresie, by w sytuacji braku dowodów, pozwalających bezpośrednio ustalić czas trwania naruszenia, Komisja przynajmniej przedstawiła dowody na poparcie okoliczności faktycznych wystarczająco zbliżonych w czasie tak, by można było rozsądnie przyjąć, że naruszenie to trwało nieprzerwanie między dwiema określonymi datami (wyroki Sądu z dnia 7 lipca 1994 r. w sprawie T‑43/92, Dunlop Slazenger przeciwko Komisji, Rec. s. II‑441, pkt 79 i z dnia 16 listopada 2006 r. w sprawie T‑120/04 Peróxidos Orgánicos przeciwko Komisji, Rec. s. II‑4441, pkt 51). Należy ponadto dodać, że jeżeli okres dzielący dwa przejawy zachowania noszącego znamiona naruszenia jest znaczącym kryterium dla ustalenia ciągłego charakteru naruszenia, to wynika stąd, że kwestia, czy okres ten jest czy nie jest wystarczająco długi, aby stanowić przerwanie naruszenia, nie może być analizowana w sposób abstrakcyjny. Przeciwnie, należy ocenić ją w kontekście funkcjonowania danego kartelu (wyrok Sądu z dnia 19 maja 2010 r. w sprawie T‑18/05 IMI i in. przeciwko Komisji, dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 89).

40 Rozkład ciężaru dowodu może jednak się zmienić w zakresie, w jakim okoliczności faktyczne, na które strona powołuje się, są tego rodzaju, że druga strona będzie musiała przedstawić wyjaśnienie lub uzasadnienie, a w przypadku ich braku, będzie można uznać, że dowód został przedstawiony (ww. w pkt 39 wyrok Sądu w sprawie Peróxidos Orgánicos przeciwko Komisji, pkt 53; zob. także podobnie wyroki Trybunału z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawach połączonych C‑204/00 P, C‑205/00 P, C‑211/00 P, C‑213/00 P, C‑217/00 P i C‑219/00 P, Aalborg Portland i in. przeciwko Komisji, Rec. s. I‑123, pkt 79 i z dnia 17 czerwca 2010 r. w sprawie C‑413/08 P Lafarge przeciwko Komisji, dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 21).

41 W zakresie sporów dotyczących udziału w kartelu, stopnia uczestnictwa lub czasu jego trwania, przyjmuje się, że aby w dostatecznym stopniu udowodnić udział przedsiębiorstwa w kartelu, wystarczy, że Komisja wykaże, iż dane przedsiębiorstwo uczestniczyło w spotkaniach, w trakcie których zawarto porozumienia niezgodne z prawem konkurencji, i wyraźnie się temu nie sprzeciwiło. Jeśli uczestnictwo w takich spotkaniach zostanie ustalone, to na tym przedsiębiorstwie spoczywa obowiązek przedstawienia dowodów, które mogą świadczyć, że jego udziałowi w tych spotkaniach w najmniejszym stopniu nie przyświecał cel antykonkurencyjny, wykazując, że poinformowało ono swoich konkurentów o tym, że uczestniczy w tym spotkaniu w innym aniżeli oni celu (ww. w pkt 40 powyżej wyrok w sprawie Aalborg Portland i in. przeciwko Komisji, pkt 81).

42 Jeśli bowiem dane przedsiębiorstwo bierze udział w takim spotkaniu nie odcinając się publicznie od jego przebiegu, pozwala ono w ten sposób pozostałym uczestnikom zakładać, że uczestniczy ono w porozumieniu będącym skutkiem takiego spotkania, oraz że będzie go przestrzegać (ww. w pkt 40 wyrok w sprawie Aalborg Portland i in. przeciwko Komisji, pkt 82)

43 W niniejszej sprawie jest bezsprzeczne, że Trioplast Wittenheim uczestniczyła w kartelu od stycznia 1982 r. do dnia 23 marca 1999 r., oraz, że skarżąca naruszyła art. 81 WE w okresie od dnia 21 stycznia 1999 r. do dnia 23 marca 1999 r. będąc częścią tej samej jednostki gospodarczej co Trioplast Wittenheim. Skarżąca kwestionuje jednak fakt, by Trioplast Wittenheim uczestniczyła w kartelu w okresie od dnia 23 marca 1999 r. do czerwca 2002 r. Dodatkowo skarżąca podnosi, że Trioplast Wittenheim wycofała się z udziału w kartelu w okresie od dnia 23 marca 1999 r. do dnia 27 marca 2001 r., oraz że ostatecznie zaprzestała uczestnictwa w spotkaniach Valveplast w dniu 12 lipca 2001 r.

44 Po pierwsze należy stwierdzić, iż skarżąca nie zaprzecza, że Trioplast Wittenheim uczestniczyła w spotkaniach antykokurencyjnych, które odbyły się w dniach 23 marca 1999 r., 27 marca, 8 czerwca i 12 lipca 2001 r., poświęconych między innymi modelowi kalkulacji cen worków FFS oraz uzgadnianiu wyników aukcji internetowych. Z akt sprawy wynika, że pan B. − swego czasu członek kierownictwa grupy Trioplast oraz prezes rady nadzorczej Trioplast Wittenheim, reprezentował tę ostatnią podczas tych spotkań, z wyjątkiem spotkania w dniu 12 czerwca 2001 r., w którym uczestniczył niejaki pan W.

45 Tym samym pozostaje stwierdzić, iż w zakresie, w jakim bezsporny jest udział Trioplast Wittenheim w tych spotkaniach, na skarżącej spoczywa obowiązek przedstawienia dowodów świadczących o tym, że udziałowi Trioplast Wittenheim w tych spotkaniach w ogóle nie przyświecał cel antykonkurencyjny. Chociaż skarżąca powołuje się na okoliczność, jakoby przybywając na omawiane spotkania Trioplast Wittenheim nie zamierzała brać udziału w niezgodnym z prawem porozumieniu oraz nie uczestniczyła w niezgodnych z prawem negocjacjach, nie wykazuje ona tego, że Trioplast Wittenheim publicznie zdystansowała się od przedmiotu tych spotkań. Dlatego nie sposób przyjąć argumentu skarżącej, jakoby Trioplast Wittenheim zaprzestała udziału w kartelu w dniu 23 marca 1999 r.

46 Po drugie, co się tyczy okresu od dnia 23 marca 1999 r. do dnia 27 marca 2001 r., należy stwierdzić, iż z zaskarżonej decyzji, a w szczególności z jej załącznika nr 1, dotyczącego szczegółów spotkań Valveplast, wynika, że Komisja nie dysponuje bezpośrednimi dowodami na udział Trioplast Wittenheim w spotkaniach Valveplast, które miały miejsce w tym okresie. Komisja nie podważa tego twierdzenia.

47 Zostało ustalone natomiast, że Trioplast Wittenheim była zapraszana do udziału w tych spotkaniach, z których to zaproszeń wielokrotnie nie korzystała. Z jednej strony, Komisja przytaczała tę okoliczność w szczegółowy sposób, nie tylko w swych pismach procesowych, ale również na rozprawie, czego skarżąca nigdy nie zakwestionowała. Z drugiej zaś strony, w aktach sprawy zgromadzono wiele dowodów potwierdzających twierdzenie Komisji, których to dowodów istnienia ani treści skarżąca nie poddaje w wątpliwość. Chodzi tu przede wszystkim o protokół ze spotkań z dnia 27 sierpnia i 25 listopada 1999 r. oraz z dnia 23 marca i 18 sierpnia 2000 r., z których wynika, że Trioplast Wittenheim usprawiedliwiała swoją nieobecność podczas tego spotkania oraz protokół z dnia 5 grudnia 2000 r. co wskazuje na fakt, że była ona przynajmniej zaproszona.

48 W tych okolicznościach, na podstawie dowodów przedstawionych przez Komisję można przyjąć, że naruszenie miało miejsce w sposób nieprzerwany w okresie od dnia 23 marca 1999 r. do dnia 27 marca 2001 r. Poza tym skarżąca nie przedstawiła żadnego dowodu na okoliczność, że Trioplast Wittenheim zdystansowała się względem kartelu w trakcie spotkania w dniu 23 marca 1999 r. lub też w okresie po nim następującym. Twierdzenie skarżącej, jakoby Trioplast Wittenheim funkcjonowała na rynku w sposób niezależny, nie uwzględniając w swej działalności handlowej informacji, które wcześniej uzyskiwała za pośrednictwem kontaktów z innymi uczestnikami kartelu, nie podważa w żaden sposób powyższego wniosku.

49 Po trzecie, co się tyczy okresu od dnia 12 lipca 2001 r. do dnia 26 czerwca 2002 r., wystarczy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała, iż w trakcie omawianego spotkania lub w okresie po nim następującym, Trioplast Wittenheim wyraźnie zdystansowała się względem innych jego uczestników od treści spotkania z dnia 12 lipca 2001 r. Nie zostało również ustalone to, czy Trioplast Wittenheim w okresie od dnia 12 lipca 2001 r. do dnia 26 czerwca 2002 r. zdystansowała się względem kartelu, w rozumieniu orzecznictwa.

50 W tym kontekście należy uwzględnić fakt, że z akt sprawy wynika, iż w dniu 10 grudnia 2001 r. pan T. skierował do Trioplast Wittenheim pisemne zaproszenie do udziału w spotkaniu, które miało się odbyć w dniu następnym w Paryżu. Ponadto notatki sporządzone w trakcie tego ostatniego spotkania wskazują, że inni uczestnicy nie posiadali wiedzy na temat zamiarów Trioplast Wittenheim względem jej udziału w kartelu. Wstęp do tych notatek brzmi w sposób następujący: „Uczestnicy: wyłącznie Fardem, B-K, RKW, Cofira i my oraz BPI nie przybędzie, co do TRIO [Trioplast] − nie wiadomo”.

51 Stąd też nie sposób uwzględnić twierdzenia skarżącej, jakoby Trioplast Wittenheim ostatecznie zaprzestał uczestnictwa w kartelu w dniu 12 lipca 2001 r.

52 Skarżąca błędnie zatem podnosi, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem w zakresie, w jakim ustala czas trwania naruszenia, jakiego dopuściła się jej spółka zależna Trioplast Wittenheim, a w konsekwencji – w zakresie, w jakim określa naruszenie, którego dopuściła się jako spółka dominująca.

53 Z powyższego wynika, że trzecia część zarzutu pierwszego winna zostać oddalona, tak samo jak żądanie stwierdzenia częściowej nieważności art. 1 ust. 1 lit. g) zaskarżonej decyzji.

W przedmiocie części pierwszej zarzutu pierwszego, dotyczącej zgodności z prawem metody obliczania grzywien

– Argumenty stron

54 Skarżąca podnosi, że metoda, którą posłużyła się Komisja w celu obliczenia kwoty nałożonej na nią grzywny, jest obarczona mającym zasadnicze znaczenie błędem, oraz że metoda ta jest ponadto sprzeczna z orzecznictwem. W opinii skarżącej powyższa metoda nie została nigdy wcześniej zastosowana.

55 Przypomina, że ona sama nie została uznana nigdy uznana za odpowiedzialną za naruszenie reguł konkurencji. Została ona uznana jedynie za solidarnie odpowiedzialną za udział Trioplast Wittenheim w praktykach antykonkurencjnynych w okresie, w którym była ona właścicielem tej spółki, mianowicie od dnia 21 stycznia 1999 r. do dnia 26 czerwca 2002 r.

56 Błąd Komisji polega zdaniem skarżącej na tym, że w celu obliczenia grzywny nie uwzględniła ona faktu, iż naruszenie, jakiego dopuściła się Trioplast Wittenheim, nastąpiło w trzech różnych okresach, tj. w okresie, w którym znajdowała się ona w posiadaniu Compagnie de Saint-Gobain, w okresie, w którym należała do FLS Plast i FLSmidth oraz okresie, w którym należała do grupy Trioplast. W odniesieniu do FLS Plast, FLSmidth i skarżącej metoda obliczania grzywien przyjęta przez Komisję doprowadziła do sytuacji, w której wspólna odpowiedzialność solidarna tych spółek przekraczała łączną kwotę grzywny wymierzonej Trioplast Wittenheim, co jest absurdalne. Spółki te zostały również solidarnie obciążone grzywną za okres, w którym Trioplast Wittenheim nie należała do żadnej z nich. Takie stanowisko jest sprzeczne z orzecznictwem, a w szczególności – z wyrokiem Trybunału z dnia 16 listopada 2000 r. w sprawie C‑279/98 P Cascades przeciwko Komisji, Rec. s. I‑9693).

57 Skarżąca zauważa, z jednej strony, że podstawowe zasady dotyczące odpowiedzialności solidarnej wymagają, by odpowiedzialność z tego tytułu była zbieżna z odpowiedzialnością podmiotu, z którym odpowiada się solidarnie i nie mogła być ustalona w sposób odrębny. W konsekwencji skarżąca winna była zostać uznana za odpowiedzialną solidarnie z Trioplast Wittenheim za tę część grzywny, która odpowiada okresowi, w którym ta spółka zależna należała do niej, tj. za okres trzech lat. Z drugiej strony skarżąca zwraca uwagę, że metoda zastosowana przez Komisję prowadzi to tego, że trzy lata, w czasie których skarżąca znajdowała się w posiadaniu Trioplast Wittenheim, zostały policzone dwukrotnie – raz zostały one przypisane Trioplast Wittenheim, a raz – jej samej.

58 Ustosunkowując się do swojej tezy, jakoby użyta w niniejszej sprawie metoda obliczania grzywien nie została wcześniej zastosowana, skarżąca uważa, że powołana przez Komisję okoliczność, zgodnie z którą metoda ta była wielokrotnie używana w szeregu decyzji przyjętych od momentu wydania decyzji w sprawie AstraZeneca (Sprawa COMP/A.37.507/F3 – AstraZeneca, Dz.U. 2006, L 332, s. 24), jest pozbawiona znaczenia dla sprawy. Decyzje te nie były przedmiotem kontroli sądu wspólnotowego i nie stanowią tym samym utrwalonej praktyki.

59 Zważając na niedogodności zastosowanej metody, Komisja winna była posłużyć się, jak podniosła skarżąca, metodą, którą zastosowała w niektórych wcześniejszych sprawach, w tym w sprawie „Nadtlenki organiczne” (Sprawa COMP/E-2/37.857 – Nadtlenki organiczne, Dz.U. 2005, L 110, s. 44). W tej sprawie dotyczącej spółki zależnej, która uczestniczyła dłużej w naruszeniu niż spółka dominująca, Komisja przyjęła jedną wyjściową kwotę grzywny i, odmiennie niż w sprawie Trioplast Wittenheim i jej spółek dominujących, podzieliła ją pomiędzy dwie jednostki gospodarcze kolejno po sobie zaangażowane w udział w kartelu, a mianowicie – jednostkę, na którą składała się spółka zależna, i jednostkę, na którą składały się spółka zależna i jej spółka dominująca. Następnie w stosunku do każdej z tych jednostek gospodarczych zastosowała wyjściową kwotę grzywny przyjętą w oparciu o czas jej udziału, okoliczności obciążające i łagodzące oraz górny limit 10% obrotu. Biorąc pod uwagę parametry ustalone przez Komisję w odniesieniu do skarżącej, skutkiem tej metody zostałaby ona uznana za odpowiedzialną solidarnie z Trioplast Wittenheim do kwoty wysokości 2,58 mln EUR.

60 Druga metoda, jaką mogła była zastosować Komisja, zdaniem skarżącej polega na podzieleniu całkowitej kwoty grzywny wymierzonej Trioplast Wittenheim, tj. kwoty 17,85 mln EUR przez 20 lat, tj. całkowity czas trwania naruszenia, co daje 0,89 mln EUR na rok. W celu określenia kwoty, za uiszczenie której FLS Plast i FLSmidth, z jednej strony, i skarżąca, z drugiej strony, byłyby solidarnie odpowiedzialne, Komisja winna była, zgodnie z tą metoda, pomnożyć część odpowiadającą jednemu rokowi uczestnictwa w naruszeniu − 0,89 mln EUR przez odpowiednio 8 lat i 3 lata. Zgodnie z tą metodą skarżąca zostałaby uznana za odpowiedzialną solidarnie z Trioplast Wittenheim w granicach 2,67 mln EUR.

61 W przypadku gdyby Sąd zatwierdził metodę obliczania grzywien zastosowaną w niniejszej sprawie, skarżąca uważa, że stałaby się ona przedmiotem dyskryminacji względem przedsiębiorstw, na które nałożono grzywnę na zasadach obwiązujących przed wydaniem decyzji w sprawach „Nadtlenki organiczne” i „Miedziane rury instalacyjne” (Sprawa C.38.069 – Miedziane rury instalacyjne, DZ.U. 2006, L 192, s. 21). Ponadto skarżąca jest zdania, że stała się przedmiotem dyskryminacji względem przedsiębiorstw, którym wymierzono grzywnę na podstawie wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 23, ust. 2, lit. a) rozporządzenia nr 1/2003 Dz.U. 2006, C 210, s. 2, zwanych dalej „nowymi wytycznymi w sprawie ustalania grzywien”, których zastosowanie skutkowałoby nałożeniem na nią grzywny dużo niższej.

62 Komisja wnosi o oddalenie tej części zarzutu pierwszego.

– Ocena Sądu

63 Należy wskazać, że art. 1 zaskarżonej decyzji stanowi, że Trioplast Wittenheim, FLS Plast, FLSmidth oraz skarżąca naruszyły art. 81 WE. Ponadto Komisja precyzuje w nim, że naruszenie popełnione przez Trioplast Wittenheim trwało od dnia 6 stycznia 1982 r. do dnia 26 czerwca 2002 r., naruszenie, którego dopuściły się FLS Plast i FLSmidth – od dnia 31 grudnia 1990 r. do dnia 19 stycznia 1999 r., a naruszenie popełnione przez skarżącą – od dnia 21 stycznia 1999 r. do dnia 26 czerwca 2002 r. Zgodnie z art. 2 akapit pierwszy lit. f) zaskarżonej decyzji, Trioplast Wittenheim została wymierzona grzywna w wysokości 17,85 mln EUR a FLS Plast i FLSmidth są solidarnie odpowiedzialne za jej zapłatę do wysokości 15,30 mln EUR, a skarżąca – do wysokości 7,73 mln EUR.

64 W ramach niniejszego zarzutu skarżąca co do zasady podaje w wątpliwość zasadność metody zastosowanej przez Komisję w celu obliczenia kwot tych „grzywien”. W tym względzie na wstępie Sąd zauważa, że, zwłaszcza w motywie 879 zaskarżonej decyzji, Komisja rozróżnia, z jednej strony grzywny zastosowane wobec niektórych adresatów zaskarżonej decyzji, a z drugiej strony – kwoty do wysokości których solidarnie odpowiadają inni adresaci zaskarżonej decyzji. Jest w tym względzie warte odnotowania, że w przytoczonym motywie 879 zaskarżonej decyzji w niektórych przypadkach Komisja przypisuje kwoty, które ustaliła w wyniku zastosowania swej metody, spółkom zależnym uczestniczącym bezpośrednio w kartelu − tytułem grzywny oraz spółkom dominującym − tytułem górnego limitu, do wysokości którego są one solidarnie odpowiedzialne. W innych przypadkach dzieje się odwrotnie − przytoczone kwoty zostały przypisane spółkom dominującym tytułem grzywny a spółkom zależnym uczestniczącym bezpośrednio w kartelu − tytułem górnego limitu do wysokości którego są one solidarnie odpowiedzialne za zapłatę grzywny.

65 Należy poza tym zwrócić uwagę, iż Komisja posługuje się pojęciem „grzywna” zarówno dla określenia grzywny jako takiej, jaki i górnego limitu, do którego adresat decyzji jest solidarnie odpowiedzialny za jej zapłatę. To niezróżnicowane użycie pojęcia „grzywna” jest widoczne zwłaszcza w motywach 784, 841 lub 867 zaskarżonej decyzji, w których Komisja określa ustalone kwoty w sposób taki, jak czyni to następnie w rozstrzygnięciu zaskarżonej decyzji − zarówno tytułem grzywny jak i tytułem odpowiedzialności solidarnej za jej zapłatę.

66 Należy zatem stwierdzić, że metoda obliczania grzywien zastosowana przez Komisję dotyczy wyłącznie ustalenia wielkości kwot przed ich przypisaniem adresatom zaskarżonej decyzji, niezależnie od tytułu ich przypisania. W zakresie zatem, w jakim przytoczona metoda obliczania grzywien nie określa tytułu, na podstawie którego ustalone kwoty są nakładane na adresatów zaskarżonej decyzji, a mianowicie – tytułem grzywny czy też tytułem górnego limitu, do wysokości którego spółka jest solidarnie odpowiedzialna za zapłatę grzywny − Sąd w ramach rozpatrywania niniejszego zarzutu ograniczy się do zbadania zasadności kwestionowanej metody obliczania grzywien zastosowanej przez Komisję w zakresie, w jakim metoda ta determinuje sposób ustalenia przypisanych kwot.

67 Co się tyczy w pierwszej kolejności obliczania kwoty przypisanej Trioplast Wittenheim, w pkt 17−20 powyżej wskazano, że Komisja uzyskała kwotę końcową 17,85 mln EUR klasyfikując ją − w ramach zróżnicowanego traktowania i na podstawie przypadającego jej udziału w rynku danego towaru na danym terytorium − w piątej kategorii, przypisując jej kwotę wyjściową grzywny w wysokości 8,5 mln EUR. Następnie Komisja podwyższyła kwotę wyjściową grzywny w wysokości 8,5 mln EUR o 200% z powodu czasu trwania jej uczestnictwa w kartelu, który został ustalony na 20 lat i 5 miesięcy, co doprowadziło do ustalenia kwoty podstawowej w wysokości 25,5 mln EUR. Jako że nie zachodziły ani okoliczności obciążające, ani łagodzące, limit 10% obrotu nie miał zastosowania, Komisja na podstawie komunikatu o współpracy wyłącznie obniżyła więc podstawową kwotę grzywny o 30%.

68 Następnie odnosząc się do obliczenia kwoty przypisanej skarżącej, Komisja określiła taką samą kwotę wyjściową, jak kwota przewidziana w stosunku do Trioplast Wittenheim. Następnie Komisja podwyższyła kwotę wyjściową o 30% tak, aby ta podstawowa kwota grzywny odzwierciedlała czas trwania udziału skarżącej w naruszeniu, tj. 3 lata. Kwota podstawowa w wysokości 11,05 mln EUR została obniżona o 30% na podstawie komunikatu o współpracy. W konsekwencji kwota przypisana skarżącej wyniosła 7,73 mln EUR.

69 Taka sama metoda została zastosowana w odniesieniu do dawnej spółki dominującej wobec Trioplast Wittenheim − FLS Plast i jej spółki holdingowej FLSmidth, którym przypisano kwotę 15,30 mln EUR. W ich przypadku żadne podwyższenie czy obniżenie wysokości grzywny z tytułu okoliczności obciążających czy łagodzących nie zostało przyznane ani też, w odróżnieniu od skarżącej, nie zastosowano obniżenia na podstawie komunikatu o współpracy.

70 W świetle powyższych rozważań należy uznać, z zastrzeżeniem oceny innych zarzutów podniesionych przez skarżącą, że nie zdołała ona wykazać, by Komisja w ramach ustalania kwot przypisanych Trioplast Wittenheim oraz skarżącej, naruszyła rozporządzenie nr 1/2003 lub też by odeszła ona od wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS (Dz.U. 1998, C 9, s. 3, zwanych dalej „wytycznymi w sprawie metody ustalania grzywien”). W ramach pierwszej części zarzutu pierwszego skarżąca nie przedstawiła żadnego argumentu, który pozwalałby uznać, że metoda obliczania grzywien jako taka była obarczona mającym zasadnicze znaczenie błędem lub sprzeczna z orzecznictwem.

71 W tym względzie w pierwszej kolejności należy stwierdzić, że nie sposób przyjąć twierdzenia skarżącej, jakoby nie naruszyła ona reguł konkurencji. Wobec skarżącej, której przypisano odpowiedzialność za czyny antykonkurencyjne popełnione przez Trioplast Wittenheim w okresie od dnia 21 stycznia 1999 r. do dnia 26 czerwca 2002 r., zastosowano kwotę tytułem jej odpowiedzialności za naruszenie, które jak uznano, popełniła ona sama ze względu na to przypisanie antykonkurencyjnych zachowań (zob. podobnie wyrok Trybunału z dnia 16 listopada 2000 r. w sprawie C‑294/98 P Metsä-Serla i in. przeciwko Komisji, Rec. s. I‑10065, pkt 28). Należy podkreślić w tym zakresie, że przypisanie skarżącej zachowań Trioplast Wittenheim nie zostało w żaden sposób zakwestionowane.

72 Po drugie należy wskazać, że skarżąca błędnie podnosi, że Komisja nie uwzględniła faktu, iż w czasie funkcjonowania kartelu, co miało miejsce przez 20 lat, Trioplast Wittenheim należała do trzech kolejno kontrolujących ją spółek dominujących. Z zaskarżonej decyzji wynika bowiem, że ustalając kwoty przypisane, tak skarżącej jak i FLS Plast i FLSmidth, Komisja stwierdziła istnienie bezpośredniego związku pomiędzy tymi kwotami a czasem zaangażowania w kartel każdej ze spółek dominujących w stosunku do Trioplast Wittenheim. Jak wskazano w pkt 68 powyżej, w przypadku skarżącej Komisja podwyższyła kwotę wyjściową grzywny w wysokości 8,5 mln EUR o 30%, tzn. o 10% za każdy kompletny rok, w którym skarżąca była w posiadaniu kapitału Trioplast Wittenheim. W sposób identyczny postąpiono w stosunku do FLS Plast i FLSmidth.

73 W konsekwencji twierdzenie skarżącej, iż została ona obarczona odpowiedzialnością za naruszenie inne, niż popełniła, jest pozbawione zasadności. W tym względzie przytoczony w pkt 56 powyżej wyrok w sprawie Cascades przeciwko Komisji, na który powołuje się skarżąca, nie ma znaczenia, ponieważ dotyczy on, w odróżnieniu od niniejszej sprawy, odpowiedzialności spółki dominującej za mające znamiona naruszenia czyny popełnione przez spółki zależne przed ich nabyciem przez spółkę dominującą.

74 Poza tym w zakresie, w jakim skarżąca zmierza do wykazania, że Komisja winna była podzielić kwotę wyjściową grzywny na trzy, przed zmianą jej wysokości stosownie do innych czynników, wystarczy stwierdzić, z jednej strony, że skarżąca nie wskazała żadnego przepisu ani żadnej zasady prawnej nakładającej na Komisję taki obowiązek. Z drugiej strony, podejście polegające na przypisaniu spółce dominującej takiej samej kwoty wyjściowej grzywny jak ta przypisana spółce zależnej, która bezpośrednio uczestniczyła w kartelu, bez dokonywania jej podziału w przypadku przejmowania kontroli przez szereg następujących po sobie spółek dominujących, nie może zostać uznane jako takie za niewłaściwe. Celem, jaki realizuje Komisja, stosując tę metodę obliczania grzywien, jest bowiem umożliwienie tego, by spółce dominującej, uznanej za odpowiedzialną za naruszenie w wyniku przypisania jej zachowań w tym zakresie, można było przypisać taką samą kwotę wyjściową grzywny, jaka zostałaby wobec niej zastosowana, gdyby sama bezpośrednio uczestniczyła w kartelu. Podejście takie pozostaje zaś w zgodzie z przedmiotem polityki w dziedzinie konkurencji, a w szczególności z celem instrumentu tej polityki, jakim są grzywny, polegającym na ukierunkowaniu zachowania przedsiębiorstw na przestrzeganie reguł konkurencji (zob. podobnie wyrok Sądu z dnia 6 kwietnia 1995 r. w sprawie T‑150/89 Martinelli przeciwko Komisji, Rec. s. II‑1165, pkt 59).

75 W każdym razie obowiązek polegający na podzieleniu wyjściowej kwoty grzywny w sposób opisany w pkt 74 powyżej, nie może wynikać z samej tylko okoliczności, iż takiego podziału dokonano przy rozpatrywaniu spraw wcześniejszych, takich jak sprawa „Nadtlenki organiczne”. Nic nie stoi na przeszkodzie temu, aby od ustalonej przez Komisję w czasie wydawania decyzji, na które powołuje się skarżąca, praktyki decyzyjnej dotyczącej metody obliczania kwot grzywien w niniejszej sprawie odstąpić lub ją zmienić. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem wcześniejsza praktyka decyzyjna Komisji nie stanowi ram prawnych dla obliczania grzywien w zakresie konkurencji, ponieważ jest ona określona wyłącznie w rozporządzeniu nr 1/2003 (zob. podobnie wyrok Trybunału z dnia 24 września 2009 r. w sprawach połączonych C‑125/07 P, C‑133/07 P, C‑135/07 P i C‑137/07 P Erste Bank der österreichischen Sparkassen przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑8681, pkt 233 oraz przytoczone tam orzecznictwo; zob. także wyrok Sądu z dnia 20 marca 2002 r. w sprawie T‑23/99, LR AF 1998 przeciwko Komisji, Rec. s. II‑1705, pkt 234).

76 Po trzecie należy wskazać, kontynuując wątek z punktów poprzednich, że okoliczność, iż suma kwot przypisanych skarżącej − z jednej strony i FLS Plast i FLSmidth − z drugiej strony, przekracza kwotę przypisaną ich spółce zależnej Trioplast Wittenheim, nie musi sama w sobie prowadzić do wniosku, że metoda obliczania grzywien zastosowana przez Komisję była w oczywisty sposób błędna. Uwzględniając bowiem zastosowanie metodologii przedstawionej w wytycznych w sprawie metody obliczania grzywien oraz zasadę indywidualizacji kar i sankcji do okoliczności danej sprawy, jest dopuszczalne, by Komisja, jeżeli ustali istnienie jednostki gospodarczej uczestniczącej w naruszeniu − obciążyła odpowiedzialnością za zapłatę kwoty wyższej od kwoty, z tytułu której odpowiada inna osoba lub osoby prawne, które tworzą lub tworzyły tę jednostkę gospodarczą, jedną z osób prawnych do niej należących aktualnie lub w przeszłości, bez względu na fakt, czy jest to spółka dominująca czy zależna. Wynika stąd, że w przypadku naruszenia popełnionego przez spółkę zależną, która w trakcie jego trwania wchodziła kolejno w skład wielu jednostek gospodarczych, nie można uznać a priori za niewłaściwe, że suma kwot przypisanych spółkom dominującym będzie wyższa od kwoty przypisanej tej spółce zależnej lub sumy przypisanych jej kwot.

77 Po czwarte, odnosząc się do twierdzenia skarżącej, jakoby Komisja naruszyła podstawowe zasady mające zastosowanie w zakresie odpowiedzialności solidarnej, należy wskazać, że skarżąca nie wyjaśnia w ramach argumentacji dotyczącej niniejszego zarzutu, na czym ma polegać charakter czy treść tych zasad. Na wypadek gdyby celem skarżącej było podniesienie, że trzy argumenty przedstawione w pkt 71−76 powyżej stanowią w rzeczywistości naruszenie tych zasad, wystarczy powtórzyć, iż argumenty te nie są zasadne, bez względu na to, czy dotyczą charakteru czy treści tych zasad. Z tych względów niniejszy zarzut nie może zostać uwzględniony.

78 Poza tym w zakresie, w jakim skarżąca kwestionuje kwotę, do wysokości której jest ona solidarnie odpowiedzialna za zapłatę grzywny nałożonej na Trioplast Wittenheim z tego względu, że suma kwot, do wysokości których solidarnie odpowiada z jednej strony ona, a z drugiej strony − FLS Plast i FLSmidth, przekracza kwotę grzywny nałożonej na Trioplast Wittenheim, jako główną odpowiedzialną, należy wskazać, że jest to treścią zarzutu szóstego. Zarzut ten zostanie szczegółowo zbadany na etapie analizy tego zarzutu.

79 W piątej kolejności odnosząc się do twierdzenia, zgodnie z którym okres trzech lat, kiedy to Trioplast Wittenheim należała do skarżącej, został przy stosowaniu metody obliczania grzywien zaliczony dwa razy, należy wskazać, że nic nie stoi na przeszkodzie, by Komisja uwzględniła ten trzyletni okres tak w ramach ustalania zarówno kwoty przypisanej skarżącej, jak i kwoty przypisanej Trioplast Wittenheim. Ze względu na to bowiem, że w przypadku odpowiedzialności solidarnej każdy wierzyciel może zostać zaspokojony zarówno przez każdego z dłużników odpowiedzialnych solidarnie z dłużnikiem głównym, jak i przez niego samego, ponieważ jego wierzytelność wygasa wraz z uiszczeniem kwoty, bez względu na fakt, od kogo ta płatność pochodzi, nie zachodzi możliwość podwójnego wykonania tego samego świadczenia.

80 Wreszcie, teza skarżącej, zgodnie z którą użyta w niniejszej sprawie metoda obliczania grzywien nie została wcześniej zastosowana, jest nieścisła pod względem faktycznym, ponieważ z dyskusji przeprowadzonej przed Sądem wynika, że Komisja w rzeczywistości posługiwała się tą metodą obliczania grzywien w odniesieniu do szeregu decyzji poprzedzających wydanie zaskarżonej decyzji. Ustalenia tego nie podważa fakt, że decyzje te nie były dotychczas przedmiotem kontroli sprawowanej przez sądy Unii. Poza tym, mając na względzie orzecznictwo przywołane w pkt 75 powyżej, okoliczność, że Komisja zastosowała inną metodę w sprawach poprzedzających wydanie decyzji w sprawie AstraZeneca, jest pozbawiona znaczenia.

81 Biorąc pod uwagę argumenty podniesione przez skarżącą w ramach pierwszej części zarzutu pierwszego, nie sposób uznać, by wykazała ona, że Komisja bezzasadnie posłużyła się omawianą metodą obliczania grzywien w celu ustalenia kwoty przypisanej skarżącej. Nie sposób również uznać zarzutu dotyczącego naruszenia przez Komisję zasady równego traktowania i nowych wytycznych w sprawie metody obliczania grzywien, które poza tym nie znajdują zastosowania w niniejszej sprawie. Wystarczy w tym zakresie uczynić odesłanie do orzecznictwa przytoczonego w pkt 75 powyżej, dotyczącego praktyki decyzyjnej Komisji oraz orzecznictwa, zgodnie z którym sama okoliczność zastosowania metody obliczania grzywien przewidzianych w nowych wytycznych, do ustalenia grzywien, które mogłoby doprowadzić do przypisania kwoty w niższej wysokości aniżeli ta nałożona w zaskarżonej decyzji, nie dowodzi nieproporcjonalnego charakteru tejże grzywny (zob. podobnie wyrok Sądu z dnia 27 września 2006 r. w sprawie T‑329/01 Archer Daniels Midland przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑3255, pkt 380).

82 W związku z tym pierwszą część zarzutu pierwszego należy oddalić bez konieczności badania metod obliczania grzywien zaproponowanych przez skarżącą.

W przedmiocie części drugiej zarzutu pierwszego, dotyczącej zgodności z prawem ustalenia wagi naruszenia w ramach obliczania grzywny

– Argumenty stron

83 Skarżąca zarzuca Komisji, że w celu ustalenia wyjściowej kwoty grzywny oparła się na udziale w rynku, jaki przypadał Trioplast Wittenheim w 1996 r., który to rok był zgodnie z zaskarżoną decyzją ostatnim rokiem naruszenia, w którym wszystkie spółki będące adresatami zaskarżonej decyzji, prowadziły jeszcze działalność na rynku worków przemysłowych.

84 Wybierając, w ramach zróżnicowanego traktowania 1996 r. jako rok referencyjny, Komisja naruszyła praktykę, którą sama ustanowiła w zakresie ustalania wagi naruszenia. Zgodnie z tą praktyką, która uznana została przez sądy wspólnotowe, w celu dokonania oceny siły gospodarczej każdego z uczestników kartelu w najodpowiedniejszy sposób, rokiem referencyjnym winien być ostatni pełny rok trwania naruszenia. Tym samym w niniejszej sprawie rokiem referencyjnym powinien być 2001 r.

85 Skarżąca podnosi również, że jeżeli metoda Komisji naprawdę miała na celu przypisanie zarówno FLS Plast i FLSmidth jak i jej samej kwoty wyjściowej grzywny, która byłaby dla nich właściwa, tzn. inna niż kwota przypisana Trioplast Wittenheim, kwota ta musiałaby odnosić się odpowiednio do okresów, w których Trioplast Wittenheim należała do poszczególnych spółek dominujących. W ten sposób wyjściowa kwota grzywny przypisanej skarżącej nie mogłaby zgodnie z prawem opierać się na udziale w rynku, który przypadał Trioplast Wittenheim w 1996 r., skoro nabyła ona tę spółkę dopiero w 1999 r.

86 W przypadku, gdyby Sąd uznał jednak wybór 1996 r. jako roku referencyjnego, skarżąca twierdzi, że Komisja naruszyła zasadę proporcjonalności. Wyodrębniając udział w rynku przypadający w 1996 r. Trioplast Wittenheim, tj. 2,8%, Komisja włączyła doń produkcję worków z otworami i worków wentylowych, zakończoną przez Trioplast Wittenheim w 1997 r. Gdyby Komisja uwzględniła udział w rynku przypadający Trioplast Wittenheim w 2001 r., wynoszący około 0,4%, Komisja musiałaby włączyć Trioplast Wittenheim do szóstej kategorii przedsiębiorstw, a nawet do siódmej, a nie – do kategorii piątej.

87 Powołując się na zakres swobodnego uznania, którym dysponuje ona w tej dziedzinie, Komisja potwierdza, że wybór 1996 r. jako roku referencyjnego jest uzasadniony w zakresie, w jakim obrót osiągnięty w trakcie tego roku miał umożliwić Komisji ocenę wielkości oraz siły gospodarczej każdego z przedsiębiorstw w sektorze, jak również rozmiaru naruszenia, którego dopuściło się każde z nich. Zasada równego traktowana wymaga, by Komisja przyjęła jeden rok referencyjny, nawet jeśli wybór określonego roku jako roku referencyjnego oznaczałby, że niektóre przedsiębiorstwa mogły odnotować wyższy lub niższy obrót w innych latach.

88 W opinii Komisji wybór 1996 r. jako roku referencyjnego był uzasadniony, nawet jeśli w rzeczywistości skarżąca nabyła Trioplast Wittenheim od FLS Plast w 1999 r. Trioplast Wittenheim bowiem nadal uczestniczyła w kartelu nawet po zmianie spółki dominującej. Komisja wskazuje, że rok referencyjny może dotyczyć bądź okresu zaangażowania FLS Plast w uczestnictwo w kartelu, bądź zaangażowania skarżącej, jednak nie dwóch jednocześnie.

89 Odnosząc się do naruszenia zasady proporcjonalności, na którą powołuje się skarżąca, Komisja podkreśla, że fakt, iż Trioplast Wittenheim zaprzestała wspomnianej produkcji w 1997 r., jest raczej okolicznością przemawiającą za wyborem 1996 r. jako roku referencyjnego, ponieważ lepiej odzwierciedla on pozycję Trioplast Wittenheim na rynku w stosunku do innych członków kartelu w trakcie przeważającej części (około trzech czwartych) całkowitego czasu trwania naruszenia.

– Ocena Sądu

90 Na wstępie należy wskazać, iż, jak wynika z pkt 75 powyżej, Komisja nie jest związana przez swe wcześniejsze decyzje. Dlatego, nawet jeśliby założyć, że ustalenie roku referencyjnego w niniejszej sprawie było zmianą utrwalonej praktyki, okoliczność ta sama w sobie nie ma żadnego wpływu na zgodność z prawem zaskarżonej decyzji.

91 Następnie, z utrwalonego orzecznictwa wynika, że ocena wagi naruszenia winna dotyczyć rzeczywistej sytuacji gospodarczej istniejącej w momencie popełnienia tego naruszenia; w tym względzie istotnymi elementami, jakie należy uwzględnić przy tej ocenie, są rozmiar i siła gospodarcza każdego z przedsiębiorstw, a także –wkład każdego z nich w popełnione naruszenie (wyrok Sądu z dnia 14 maja 1998 r. w sprawie T‑334/94 Sarrió przeciwko Komisji, Rec. s. II‑1439, pkt 397 i przytoczone tam orzecznictwo). W celu dokonania oceny tych elementów należy powołać się na osiągnięty w rozpatrywanym okresie obrót (wyrok Trybunału z dnia 16 listopada 2000 r. w sprawie C‑291/98 P Sarrió przeciwko Komisji, Rec. s. I‑9991, pkt 86 i przytoczone tam orzecznictwo).

92 O ile prawdą jest, że, jak wskazuje skarżąca, w ww. w pkt 91 sprawie Sarrió przeciwko Komisji, zakończonej wyrokami z dnia 14 maja 1998 r. i z dnia 16 listopada 2000 r., zastosowana metoda obliczania grzywien opierała się na obrocie osiągniętym w trakcie ostatniego pełnego roku naruszenia, o tyle okoliczność ta nie oznacza, że należy zawsze dokonywać takiego wyboru. Jak wynika bowiem z tego samego orzecznictwa, należy wybrać taką metodę obliczania grzywien, która pozwala uwzględnić rozmiar i siłę gospodarczą każdego z zaangażowanych w udział w kartelu przedsiębiorstw, jak wkład każdego z nich w popełnione naruszenie w zależności od ich rzeczywistej sytuacji gospodarczej istniejącej w momencie popełnienia naruszenia (ww. w pkt 91 wyrok z dnia 16 listopada 2000 r. w sprawie Sarrió przeciwko Komisji, pkt 88). Poza tym Sąd uznał, że należy określić okres, który ma zostać uwzględniony, w taki sposób, by obroty uzyskane były możliwie jak najbardziej porównywalne (wyrok Sądu z dnia 14 maja 1998 r. w sprawie T‑319/94 Fiskeby Board przeciwko Komisji, Rec. s. II‑1331, pkt 42).

93 Wynika stąd, że teza skarżącej, zgodnie z którą rokiem referencyjnym winien być ostatni pełen rok trwania naruszenia, nie może być uwzględniona.

94 W niniejszej sprawie należy jednak wskazać, że naruszenie trwało ponad 20 lat, oraz że zarówno liczba zaangażowanych w nie przedsiębiorstw, jak i układ w ramach każdego z nich mogły ulegać zmianom w trakcie tych 20 lat, tak samo zresztą jak ich rozmiar i siła gospodarcza. W tym względzie należy stwierdzić, że skarżąca, mimo iż wyraźnie figuruje wśród adresatów zaskarżonej decyzji, nie zalicza się, jak stwierdza jej motyw 767, do ogółu przedsiębiorstw − adresatów zaskarżonej decyzji, które w 1996 r., wybranym jako rok referencyjny, prowadziły działalność na rynku worków przemysłowych. Poza tym z akt sprawy wynika, że jednostka gospodarcza, w której skład wchodziła skarżąca w okresie od dnia 21 stycznia 1999 r. do dnia 26 czerwca 2002 r., tzn. w końcowym okresie naruszenia, nie prowadziła działalności w zakresie produkcji dwóch z produktów należących do sektora worków przemysłowych wytwarzanych wcześniej przez Trioplast Wittenheim, oraz że przypadający na nią udział w rynku w tym okresie wynosił około 0,4–0,5%. W tych okolicznościach nie sposób twierdzić, że ustalony przez Komisję obrót i udział w rynku Trioplast Wittenheim w 1996 r. może odzwierciedlać rozmiar i siłę gospodarczą przedsiębiorstwa, którego skarżąca była częścią w 1999 r.

95 Z ej perspektywy należy wskazać, że z zaskarżonej decyzji wynika, iż w ramach obliczania grzywien Komisja zastosowała indywidualne podejście zmierzające do traktowania adresatów zaskarżonej decyzji, którzy odpowiadali wyłącznie w charakterze spółek dominujących, jako bezpośrednich uczestników naruszenia. W związku z tym, ponieważ skarżąca i Trioplast Wittenheim tworzyły jednostkę gospodarczą, która nie istniała przed 1999 r., przyjęcie 1996 r. za rok referencyjny dla tej jednostki, nie może – bez innych istotnych wskazówek – odzwierciedlać rzeczywistej sytuacji gospodarczej istniejącej w czasie, gdy przedsiębiorstwo to uczestniczyło w naruszeniu. Tym samym ten rok referencyjny nie może świadczyć o rozmiarze naruszenia, jakie można przypisać skarżącej.

96 Argumenty przedstawione w tym kontekście przez Komisję nie mogą podważyć tego wniosku. W zakresie, w jakim Komisja, zwłaszcza w odpowiedziach udzielonych na pytania Sądu, w sposób dorozumiany powoływała się na swe uprawnienia dyskrecjonalne w tej dziedzinie, z pkt 94 i 95 powyżej wynika, że zaliczając skarżącą w ramach zróżnicowanego traktowania do kategorii, w której umieszczono Trioplast Wittenheim, na podstawie udziału w rynku, jaki przypadał tej ostatniej spółce w 1996 r., Komisja dokonała błędnej oceny. Poza tym w sytuacji, która ulegała zmianom takim, jak w niniejszej sprawie, przyjęcie udziału w rynku przypadającego na rok referencyjny, który jest nieporównywalny ze stanem z lat późniejszych, może powodować dyskryminację polegającą na traktowaniu sytuacji odmiennych z punktu widzenia czasowego na podstawie tego samego punktu odniesienia.

97 Ponadto argument, że 1996 r. odzwierciedlał, lepiej niż sytuacja, która miała miejsce po zakończeniu w 1997 r. produkcji niektórych produktów z sektora worków przemysłowych, pozycję Trioplast Wittenheim na tym rynku w trakcie całego naruszenia, pomija jednak fakt, że w niniejszej sprawie, podczas obliczania grzywien, skarżącej przypisano kwotę inną niż Komisja ustaliła dla jej spółki zależnej. W tym względzie argument, że udział w rynku Trioplast Wittenheim został uwzględniony w ramach zróżnicowanego traktowania skarżącej jest pozbawiony znaczenia ze względu na to, iż to zróżnicowane traktowanie jest oparte na wielkości obrotu, w którego osiągnięciu skarżąca nie uczestniczyła. W konsekwencji ta wielkość obrotu może nie odpowiadać rzeczywistej sytuacji gospodarczej istniejącej w momencie, kiedy skarżąca tworzyła wraz z Trioplast Wittenheim jedną jednostkę gospodarczą.

98 Z całości powyższych rozważań wynika, iż należy uwzględnić drugą część zarzutu pierwszego. W związku z tym należy stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim wyjściowa kwota grzywny przypisana skarżącej została oparta na udziale w rynku, jaki przypadał Trioplast Wittenheim w roku referencyjnym 1996.

W przedmiocie zarzutu drugiego, dotyczącego zasadności odmowy uwzględnienia przez Komisję okoliczności łagodzących

Argumenty stron

99 Skarżąca uważa, że w ramach ustalania kwoty grzywien Komisja winna była uwzględnić okoliczności łagodzące charakteryzujące udział Trioplast Wittenheim w naruszeniu.

100 Po pierwsze skarżąca twierdzi, że Trioplast Wittenheim uczestniczyła w niezgodnych z prawem spotkaniach jedynie sporadycznie. W tym zakresie powołuje się ona na liczne protokoły ze spotkań, które jej zdaniem wskazują w szczególności na to, że udział Trioplast Wittenheim był podawany w wątpliwość przez inne podmioty gospodarcze, oraz że była ona podczas tych spotkań regularnie nieobecna. Te same dokumenty potwierdzają ponadto, że Trioplast Wittenheim miała marginalne znaczenie gospodarcze, dysponując jedynie niewielkim udziałem w rynku, oraz że spółka ta nie cechowała się aktywnym podejściem do kwestii dyskutowanych w ramach praktyk antykonkurencyjnych.

101 Po drugie, skarżąca podkreśla, że Trioplast Wittenheim uczestniczyła jedynie w trzech z sześciu podgrup, mianowicie w podgrupach „Francja”, „Benelux” i „torby klockowe”, oraz że Trioplast Wittenheim opuściła te grupy najpóźniej w lutym 1997 r. O ile udział w podgrupach stanowi naruszenie art. 81 WE, o tyle skarżąca podkreśla, że naruszenie, którego dopuściła się Trioplast Wittenheim uległo przedawnieniu. W każdym razie zarówno udział Trioplast Wittenheim w naruszeniu, ograniczony do podgrup, jak i jej stosunkowo wczesne wycofanie się z kartelu są faktami, które należało uznać za okoliczności łagodzące.

102 W trzeciej kolejności, w przypadku gdyby Sąd orzekł, że Trioplast Wittenheim uczestniczyła w naruszeniu po dniu 23 marca 1999 r. skarżąca podnosi, że szczególna rola tej spółki w ramach Valveplast w okresie, w którym Trioplast Wittenheim była jej spółką zależną, winna być uwzględniona jako okoliczność łagodząca. Skarżąca podkreśla w tym kontekście, że po raz pierwszy dowiedziała się o praktykach antykonkurencyjnych Valveplast w trakcie spotkania, które odbyło się w dniu 23 marca 1999 r. Wynikało to z umowy przeniesienia akcji między FLS Plast a Trioplanex France i wyroku sądu polubownego kończącego postępowanie w sprawie zarzucanego niedotrzymania tej umowy. Poza tym, po tym spotkaniu Trioplast Wittenheim zmieniła swą postawę, zakazując swym pracownikom udziału w działalności antykonkurencyjnej Valveplast oraz biorąc ponownie w dobrej wierze udział w trzech spotkaniach, które odbyły się w 2001 r., jedynie w celu przedyskutowania kwestii zgodnych z prawem.

103 Kontynuując ten wątek argumentacji skarżąca podkreśla, że fakty podniesione przez Komisję i mające świadczyć o tym, iż nie zachodziły okoliczności łagodzące, takie jak udział w podgrupach, są w tym zakresie bez znaczenia, ponieważ odnoszą się do okresu, w którym nie nabyła ona jeszcze Trioplast Wittenheim. W przypadku gdyby Sąd utrzymał w mocy sposób obliczania wysokości grzywny, która byłaby jej zdaniem właściwa, skarżąca ocenia, że Komisja winna była uwzględnić okoliczności łagodzące zachodzące po fakcie nabycia tej spółki zależnej, przynajmniej w zakresie odpowiedzialności.

104 Komisja wnosi o oddalenie niniejszego zarzutu.

– Ocena Sądu

105 Jak wynika z orzecznictwa, w wypadku gdy naruszenie zostało popełnione przez kilka przedsiębiorstw, należy zbadać względną wagę udziału w naruszeniu każdego z tych przedsiębiorstw (wyroki Trybunału: z dnia 16 grudnia 1975 r. w sprawach połączonych od 40/73 do 48/73, 50/73, od 54/73 do 56/73, 111/73, 113/73 i 114/73 Suiker Unie i in. przeciwko Komisji, Rec. s. 1663, pkt 623) celem ustalenia, czy występują w odniesieniu do nich okoliczności obciążające lub łagodzące.

106 Zgodnie z pkt 3 tiret pierwsze wytycznych w sprawie ustalania grzywien „wyłącznie bierna rola [przedsiębiorstwa] lub pójście w ślad za liderem” przy realizacji naruszenia stanowią, o ile zostaną wykazane, okoliczność łagodzącą. Bierna rola zakłada przyjęcie przez dane przedsiębiorstwo „niezaangażowanej postawy”, czyli brak aktywnego udziału w przygotowywaniu porozumienia lub porozumień antykonkurencyjnych (zob. podobnie wyrok Sądu z dnia 9 lipca 2003 r. w sprawie T‑220/00 Cheil Jedang przeciwko Komisji, Rec. s. II‑2473 pkt 167).

107 W tym względzie z orzecznictwa wynika, że wśród tych okoliczności faktycznych, które mogą wskazywać na bierną rolę przedsiębiorstwa w kartelu, można wziąć pod uwagę znacznie rzadsze, w porównaniu ze zwykłymi uczestnikami kartelu, uczestnictwo w spotkaniach, późne wejście na rynek będący przedmiotem naruszenia, niezależnie od czasu jego uczestnictwa w tym naruszeniu lub też złożenie wyraźnych oświadczeń w tym zakresie przez przedstawicieli przedsiębiorstw trzecich uczestniczących w naruszeniu (ww. w pkt 106 wyrok w sprawie Cheil Jedang przeciwko Komisji, pkt 168 oraz wyrok Sądu z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawach połączonych T‑236/01, T‑239/01, od T‑244/01 do T‑246/01, T‑251/01 i T‑252/01, Rec. s. II‑1181, pkt 331).

108 Poza tym Sąd wyjaśnił już, iż okoliczność, że inne przedsiębiorstwa uczestniczące w tym samym kartelu mogły być bardziej aktywne niż dany uczestnik, nie oznacza, iż odgrywał on rolę wyłącznie bierną lub naśladowczą. Jedynie bowiem całkowita bierność mogłaby zostać uwzględniona, jeżeli okoliczność ta zostałaby wykazana przez stronę, która się na nią powołuje (zob. podobnie wyrok Sądu z dnia 26 kwietnia 2007 r. w sprawach połączonych T‑109/02, T‑118/02, T‑122/02, T‑125/02 i T‑126/02, T‑128/02 i T‑129/02, T‑132/02 i T‑136/02 Bolloré i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑947, pkt 611).

109 W niniejszej sprawie stwierdzić należy, że nie sposób zgodzić się z żadnym z argumentów dotyczących biernej i naśladowczej roli, jaką miała odgrywać skarżąca w ramach kartelu. Argumenty te można podzielić na trzy grupy: pierwsza dotyczy w szczególności nieobecności Trioplast Wittenheim podczas spotkań Valveplast oraz jej pozycji na rynku, druga − udziału w podgrupach, podczas gdy ostatnia odnosi się do okoliczności, które miały miejsce w okresie po 1999 r.

110 Po pierwsze, z załącznika 1 do zaskarżonej decyzji, który zawiera wiele szczegółów dotyczących spotkań Valveplast, odbywających się w latach 1984−2002, wynika, że z wyjątkiem okresu po 1999 r., o którym mowa w pkt 44−50 powyżej, Trioplast Wittenheim regularnie uczestniczyła w spotkaniach Valveplast, oraz że kilka razy usprawiedliwiała ona swoją nieobecność. Informacje te nie zostały podważone i, bez konieczności rozpatrywania na tym etapie postępowania frekwencji Trioplast Wittenheim na spotkaniach podgrup, nie można w niniejszej sprawie zarzucić Komisji, iż nie uwzględniła biernej lub naśladowczej roli tej spółki z powodu jej ograniczonej frekwencji na spotkaniach Valveplast.

111 Należy w tym zakresie uściślić, że Komisja nie miała powodu zakładać, że inne podmioty gospodarcze miały faktyczne wątpliwości co do udziału Trioplast Wittenheim. Skarżąca nie przedstawiła żadnego dowodu, takiego jak oświadczenia innych uczestników kartelu, na okoliczność szczególnej roli, jaką odgrywała Trioplast Wittenheim. Twierdzenia skarżącej opierają się wyłącznie na treści protokołów ze spotkań Valveplast, które nie są tego rodzaju, aby uzasadnić wnioski, które z nich wyciąga. Uwagi zawarte w protokole ze spotkania z dnia 2 marca 1993 r. dotyczące zmiany „biernego udziału” pana G., przedstawiciela Trioplast Wittenheim, w „udział aktywny” niekoniecznie stanowią przesłankę istnienia po stronie innych członków kartelu wątpliwości co do zaangażowania tej spółki jako takiej, ponieważ była ona reprezentowana przed 1992 r. również przez inne osoby. W każdym razie z tego protokołu wynika, że udział pana G. ewoluował w kierunku aktywnego przystąpienia do kartelu począwszy od marca 1993 r. Okoliczność, że w 2000 r. członek Valveplast został zobowiązany do nawiązania kontaktu z przedstawicielem Trioplast Wittenheim w celu przedyskutowania jej przyszłej reprezentacji, nie uzasadnia również samo w sobie podania w wątpliwość jej udziału w kartelu.

112 Jeśli chodzi o twierdzenie, iż Trioplast Wittenheim miała marginalne znaczenie na rynku, należy podkreślić, że nie jest to prawdą, oraz że Trioplast Wittenheim była bardzo aktywna, tak na omawianym rynku, jak i w ramach Valveplast i jego podgrup. Z motywów 134, 135 i 400 zaskarżonej decyzji wynika bowiem, że wytwarzała ona wszystkie cztery produkty będące przedmiotem kartelu, a mianowicie worki z otworami, worki wentylowe, worki typu FFS oraz torby klockowe. W tym kontekście Trioplast Wittenheim uczestniczyła, jak wynika z motywów 173, 179, 185 i 205 zaskarżonej decyzji, nie tylko w działalności Valveplast, ale również w podgrupach „Francja”, „Benelux” i „torby klockowe”.

113 Twierdzenie, jakoby Trioplast Wittenheim nie przyjęła aktywnego podejścia do kwestii dyskutowanych w ramach praktyk antykonkurencyjnych jest również pozbawione podstaw. Jak wynika z zaskarżonej decyzji, a w szczególności z motywu 802, Trioplast Wittenheim, która należała do założycieli kartelu, uczestniczyła w wielu praktykach składających się na zmowę, a w szczególności w systemie wymiany informacji w zakresie wielkości sprzedaży i udziałów w rynku oraz podziału klientów.

114 Po drugie, odnosząc się do okoliczności, jakoby Trioplast Wittenheim uczestniczyła jedynie w trzech z sześciu podgrup, oraz że opuściła je najpóźniej w lutym 1997 r., należy wskazać, z jednej strony, że udział w trzech podgrupach nie jest wyjątkowo rzadkim zjawiskiem w porównaniu z innymi członkami kartelu, co świadczy o pewnym porównywalnym poziomie zaangażowania na poziomie podgrup. Z motywów 173−185 zaskarżonej decyzji wynika, że wyłącznie spółki Wavin i Fardem Packaging brały udział w spotkaniach więcej niż trzech podgrup. Z drugiej strony fakt, że Trioplast Wittenheim rzeczywiście uczestniczyła w trzech wyżej wymienionych podgrupach przez okres około trzech czwartych trwania naruszenia, nie pozwala na wyciągnięcie wniosku, że wycofanie się z tych podgrup mogłoby oznaczać bierną rolę Trioplast Wittenheim.

115 Co do argumentu skarżącej dotyczącego przedawnienia karalności naruszenia Trioplast Wittenheim w zakresie, w jakim przedawnienie to dotyczy jej udziału w podgrupach, wystarczy wskazać, że skarżąca nie kwestionuje kwalifikacji naruszenia jako jednolitego i ciągłego. Mając na uwadze fakt, że naruszenie jednolite i ciągłe zostało zakończone w dniu 26 czerwca 2002 r., i że jego karalność nie może być w związku z tym uważana za przedawnioną, zaprzestanie udziału w podgrupach przez Trioplast Wittenheim jest pozbawione znaczenia dla sprawy.

116 Po trzecie należy wskazać, że zakładając nawet iż w momencie nabywania Trioplast Wittenheim w 1999 r. skarżąca nie miała żadnej wiedzy na temat praktyk antykonkurencyjnych odbywających się w ramach Valveplast, nie wykazała ona tego, że jej spółka zależna zachowywała się całkowicie biernie, w rozumieniu orzecznictwa przytoczonego w pkt 108, jeśli chodzi o jej udział w kartelu w okresie od stycznia 1999 r. do czerwca 2002 r. Jak wynika z oceny trzeciej części zarzutu pierwszego, a w szczególności z pkt 44 i 45 powyżej, Trioplast Wittenheim uczestniczyła w trzech spotkaniach w 2001 r., w trakcie których przygotowano dwa istotne elementy kartelu, mianowicie model kalkulacji cen i uzgadnianie wyników aukcji internetowych.

117 Biorąc pod uwagę fakt, że skarżąca nie wykazała, iż Komisja popełniła oczywisty błąd w ocenie nie obniżając, z tytułu zaistnienia okoliczności łagodzących, kwoty, do wysokości której skarżąca jest solidarnie odpowiedzialna za zapłatę grzywny, należy oddalić zarzut drugi.

W przedmiocie zarzutu czwartego, dotyczącego wniosku o złagodzenie sankcji

– Argumenty stron

118 Skarżąca uważa, że obniżenie początkowej kwoty grzywny o 30%, przyznane jej przez Komisję na podstawie pkt D komunikatu o współpracy, winno być większe.

119 Skarżąca podnosi w pierwszej kolejności, że wskutek jej wniosku o obniżenie kwoty grzywny Trioplast Wittenheim i ona sama podjęły rzeczywistą współpracę z Komisją. Twierdzi ona z jednej strony, że dostarczyła oświadczenia i dokumenty, które okazały się dla Komisji użyteczne w identyfikacji naruszenia, a z drugiej strony, że fakt, iż w trakcie postępowania administracyjnego podała ona w wątpliwość określone okoliczności wynikające z pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, nie powinien był doprowadzić do ograniczenia obniżenia kwoty grzywny. Skarżąca podkreśliła bowiem wyłącznie pewne okoliczności, które Komisja źle zrozumiała, nie kwestionując nigdy istnienia praktyki antykonkurencyjnej. Komisja dokonała w konsekwencji licznych zmian w zakresie przedstawienia okoliczności faktycznych. W tym względzie skarżąca ocenia, że winna ona mieć prawo do dokonania odmiennej oceny tych okoliczności faktycznych „na marginesie” oceny Komisji bez negatywnych konsekwencji dla uwzględnienia jej wniosku o złagodzenie sankcji.

120 Następnie skarżąca sygnalizuje, że Komisja przyznała spółce Bischof+Klein obniżenie grzywny w wysokości 25%, oraz że zgodnie z zaskarżoną decyzją brak podważenia prawdziwości faktów przedstawionych w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów przyczynił się do obniżenia kwoty grzywny zastosowanej wobec tego przedsiębiorstwa. Jako że skarżąca również nie kwestionowała prawdziwości praktyki antykonkurencyjnej oraz dostarczyła więcej dowodów od Bischof+Klein, Komisja powinna była przyznać jej wyższe obniżenie.

121 Komisja wnosi o oddalenie niniejszego zarzutu.

– Ocena Sądu

122 Należy przypomnieć, że Komisja dysponuje szerokim zakresem uznania co do metody obliczania grzywien i ma prawo w tym względzie brać pod uwagę liczne czynniki, wśród których znajduje się współpraca zainteresowanych przedsiębiorstw w trakcie dochodzenia prowadzonego przez służby tej instytucji. Komisja ma zatem obowiązek przeprowadzenia złożonej oceny okoliczności faktycznych, w tym również współpracy tych przedsiębiorstw (wyrok Trybunału z dnia 10 maja 2007 r. w sprawie C‑328/05 P, SGL Carbon przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑3921, pkt 81).

123 Komisji przysługuje w tym względzie szeroki zakres uznania przy dokonywaniu oceny jakości i użyteczności współpracy danego przedsiębiorstwa, w szczególności w porównaniu ze współpracą innych przedsiębiorstw (ww. w pkt 122 wyrok w sprawie SGL Carbon przeciwko Komisji, pkt 88). Niemniej jednak nie może ona w ramach tej oceny naruszać zasady równości traktowania (wyrok Sądu z dnia 28 kwietnia 2010 r. w sprawie T‑452/05 BST przeciwko Komisji, dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 142).

124 W komunikacie w sprawie współpracy Komisja określiła warunki, na jakich przedsiębiorstwa współpracujące z nią w trakcie dochodzenia w sprawie kartelu będą mogły być zwolnione z grzywny lub skorzystać z obniżenia jej kwoty, którą w innym wypadku musiałyby zapłacić.

125 Punkt D komunikatu w sprawie współpracy przewiduje:

„1. Jeżeli przedsiębiorstwo współpracuje, a nie są spełnione wszystkie przesłanki określone w [pkt] B i C, korzysta ono z obniżki w wysokości 10–50% kwoty grzywny, która zostałaby na nie nałożona w braku współpracy.

2. Może to mieć miejsce w szczególności, jeżeli:

– przed wysłaniem pisma w sprawie przedstawienia zarzutów przedsiębiorstwo przedstawia Komisji informacje, dokumenty lub inne środki dowodowe, które przyczyniają się do stwierdzenia istnienia naruszenia,

– po otrzymaniu pisma w sprawie przedstawienia zarzutów przedsiębiorstwo informuje Komisję, że nie podważa wystąpienia okoliczności faktycznych, na których opiera ona swe zarzuty”. [tłumaczenie nieoficjalne]

126 W niniejszej sprawie, z jednej strony należy zauważyć, że Komisja stwierdziła w zaskarżonej decyzji, iż szczegółowe wyjaśnienia skarżącej co do funkcjonowania kartelu w ramach Valveplast i podgrup, w szczególności podgrupy „Francja”, a także limitów sprzedaży, mechanizmów przydzielania klientów i znaczenia tabel odnoszących się do udziałów w rynku, przyczyniły się do potwierdzenia istnienia naruszenia. Z drugiej strony, Komisja wzięła po uwagę fakt, że skarżąca zakwestionowała niektóre okoliczności, jakie wynikały z pisma w sprawie przedstawienia zarzutów. Względy te doprowadziły ją do obniżenia kwoty grzywny wymierzonej skarżącej o 30%.

127 Odnosząc się w pierwszej kolejności do twierdzenia Komisji, że skarżąca zakwestionowała niektóre okoliczności, jakie wynikały z pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, oraz że obniżenie kwoty do wysokości której skarżąca jest solidarnie odpowiedzialna, jest niższe z tego właśnie powodu − nie można uznać, iż stanowi ono oczywisty błąd w ocenie.

128 Z zaskarżonej decyzji wynika, że skarżąca zakwestionowała niektóre okoliczności ujęte w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów w sposób, który wykracza poza zwykłe wskazanie informacji na temat faktów, które Komisja błędnie zinterpretowała. Zgodnie z motywami 275 i 276 zaskarżonej decyzji skarżąca twierdziła, że Trioplast Wittenheim nie uczestniczyła w wykonaniu systemu uzgadniania wyników aukcji internetowych. Jednak zostało wykazane, że Trioplast Wittenheim uczestniczyła w spotkaniu Valveplast z dnia 8 czerwca 2001 r., w trakcie którego kwestia ta została poruszona, oraz że nie zdystansowała się ona publicznie od tematu tego spotkania. Zgodnie z motywem 301 zaskarżonej decyzji skarżąca odrzuciła wszelkie sugestie zaangażowania Trioplast Wittenheim w opracowywanie modeli kalkulacji cen worków FFS, podczas gdy nie budzi wątpliwości, że brała ona udział w spotkaniu Valveplast z dnia 15 września 2000 r., na którym podjęto decyzję o stworzeniu grupy roboczej poświęconej temu tematowi. Trioplast Wittenheim również nie zdystansowała się od tematu tego spotkania.

129 Zakwestionowanie tych faktów przez skarżącą w trakcie postępowania administracyjnego nie może być traktowane jako odmienna ocena faktów dokonana „na marginesie” oceny Komisji. Ocena ta dotyczy bowiem dwóch istotnych elementów kartelu, mianowicie uzgadniania wyników aukcji internetowych oraz modeli kalkulacji cen. Poza tym oceny tej nie podważa fakt, że w następstwie odpowiedzi skarżącej, zaskarżona decyzja przejawia pewne różnice w stosunku do pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, jeśli chodzi o przedstawienie faktów.

130 Następnie, odnosząc się do porównania sytuacji skarżącej z sytuacją Bischof+Klein, która zresztą skorzystała z obniżki mniejszej od tej wynoszącej 30% przyznanej skarżącej, należy zwrócić uwagę, że z motywu 851 zaskarżonej decyzji wynika, iż Bischof+Klein wskazała w odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów, iż nie kwestionuje prawdziwości faktów wynikających z tego pisma. Stąd też zastosowała się ona do pkt D.2 tiret drugie komunikatu w sprawie współpracy – inaczej niż skarżąca, która, jak wynika z akt sprawy, nigdy nie powołała się na ten przepis w wyraźny sposób.

131 Poza tym, podczas gdy zostało ustalone, że skarżąca zakwestionowała pewne fakty w trakcie postępowania administracyjnego, nie przedstawiła ona żadnych dowodów na okoliczność, że, mimo braku oświadczania zawartego w jej odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów, Bischof+Klein w trakcie postępowania administracyjnego podała w wątpliwość prawdziwość faktów. Stąd też, nawet jeżeli Komisja po pierwsze przyznałaby obniżkę kwoty grzywny nałożonej na Bischof+Klein lub zastosowała wobec niej wyższą obniżkę niż zastosowałaby w innych okolicznościach, ze względu na fakt, że przedsiębiorstwo to nie kwestionowało prawdziwości faktów, a po drugie, nie zastosowałaby takiej obniżki do skarżącej − nie sposób uznać, by w tym przypadku wynikało to z oczywistego błędu w ocenie.

132 Wreszcie, należy wskazać, że skarżąca ani nie twierdziła, ani, a fortiori, nie wykazała, że dowody, które dostarczyła Komisji, przyczyniły się do potwierdzenia istnienia naruszenia w większym stopniu niż dowody przekazane przez Bischof+Klein. Tym samym nie sposób uznać, iż Komisja dokonała w tym zakresie błędnej oceny.

133 Z tych względów należy oddalić zarzut czwarty.

W przedmiocie zarzutu piątego, dotyczącego naruszenia zasad proporcjonalności i równego traktowania

– Argumenty stron

134 Skarżąca twierdzi, że Komisja naruszyła zasady proporcjonalności i równego traktowania.

135 W pierwszej kolejności, twierdzi ona, że łączna kwota grzywien wymierzonych przedsiębiorstwom uczestniczącym w naruszeniu, tj. wynosząca 290,71 mln EUR, po zastosowaniu górnego limitu 10% obrotu i komunikatu w sprawie współpracy (a ponad 600 mln EUR przed ich zastosowaniem), przekracza roczny obrót osiągany na całym omawianym rynku, mianowicie około 250 mln EUR. Skarżąca zarzuca jednocześnie Komisji to, że zarówno grzywna wymierzona Trioplast Wittenheim, jak i grzywna nałożona na nią tytułem odpowiedzialności solidarnej, są zbyt wysokie w porównaniu do obrotu osiąganego na omawianym rynku. W tym względzie skarżąca kwestionuje fakt, że wyrok Sądu z dnia 9 lipca 2003 r. w sprawie T‑224/00 Archer Daniels Midland i Archer Daniels Midland Ingredients przeciwko Komisji, Rec. s. II‑2597, ma zastosowanie do niniejszego przypadku, ponieważ, w przeciwieństwie do skarżącej, Archer Daniels Midland odgrywała rolę lidera przedmiotowego kartelu.

136 Po drugie, jest ona zdania, że Komisja traktowała podobne przypadki w różny sposób i nie uwzględniła w niniejszej sprawie swej własnej praktyki w dziedzinie grzywien. Z jednej strony, skarżąca powołuje się na inne sprawy, w tym, dla przykładu, na sprawę „Metionina” (Sprawa C.37.519 – Metionina, Dz.U. 2003, L 255, s. 1), w przypadku których stosunek pomiędzy nałożonymi grzywnami a obrotem osiąganym na danym rynku był bardziej rozsądny. Z drugiej strony, skarżąca podnosi, że kwota grzywny wymierzonej Trioplast Wittenheim do jej obrotu jest bardziej nieproporcjonalna do obrotu tej spółki niż ma to miejsce w przypadku grzywien wymierzonych innym adresatom zaskarżonej decyzji, takim jak spółki Bischof+Klein, Nordenia International i Cofira-Sac.

137 Skarżąca dodaje, że stosunek pomiędzy wyjściowymi kwotami grzywny przypisanymi przedsiębiorstwom z pierwszej kategorii a kwotami przypisanymi przedsiębiorstwom z kategorii czwartej wynosi cztery do jednego. Jej zdaniem końcowa kwota grzywny Trioplast Wittenheim winna zostać obniżona w celu dorównania jej do przynajmniej jednej czwartej (w przybliżeniu) kwoty końcowej grzywny należnej od Bischof+Klein, sklasyfikowanej w pierwszej kategorii.

138 Po trzecie skarżąca twierdzi, że Trioplast Wittenheim była niewielkim podmiotem gospodarczym, bez istotnego wpływu na rynek, oraz że nie osiągnęła żadnego zysku ze swego uczestnictwa w praktykach antykonkurencyjnych. W tym względzie skarżąca podnosi, że grzywna w kwocie 7,3 mln EUR, do wysokości której jest ona solidarnie odpowiedzialna, jest 21 razy wyższa od łącznych zysków ze sprzedaży produktów objętych kartelem, zrealizowanych przez grupę Trioplast w latach 1999, 2000 i 2001. Poza tym Komisja przy ustalaniu kwoty grzywny pominęła rzeczywiste możliwości uiszczenia przez Trioplast Wittenheim tej grzywny. Zdaniem skarżącej można było uniknąć upadłości tej spółki, jeżeli Komisja uwzględniłaby jej zagrożoną pozycję i uznałaby, wydając zaskarżoną decyzję, bezpośrednią odpowiedzialność finansową poprzedniego jej właściciela tj. FLS Plast.

139 W czwartej kolejności skarżąca twierdzi, że grzywny nałożone w niniejszej sprawie byłyby znacznie niższe, gdyby zastosowano nowe wytyczne w sprawie ustalania grzywien.

140 Komisja wnosi o oddalenie niniejszego zarzutu.

– Ocena Sądu

141 Po pierwsze, w zakresie, w jakim zarzut piąty dotyczy naruszenia zasady proporcjonalności, należy przypomnieć orzecznictwo, zgodnie z którym przy ustalaniu kwoty każdej grzywny Komisja dysponuje swobodnym uznaniem i nie ma obowiązku stosowania w tym celu określonego wzoru matematycznego (wyrok Trybunału z dnia 16 listopada 2000 r. w sprawie C‑283/98 P Mo och Domsjö przeciwko Komisji, Rec. s. I‑9855, pkt 47, i wyrok Sądu z dnia 5 grudnia 2006 r. w sprawie T‑303/02 Westfalen Gassen Nederland przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑4567, pkt 151). Ponadto zgodnie z art. 23 ust. 3 rozporządzenia nr 1/2003 wysokość grzywny określa się na podstawie wagi i czasu trwania naruszenia. Co więcej, wspomniana wysokość grzywny jest wynikiem szeregu obliczeń arytmetycznych, które Komisja przeprowadza zgodnie z wytycznymi w sprawie ustalania grzywien. Kwotę tę ustala się między innymi w oparciu o różne okoliczności związane z indywidualnym zachowaniem danego przedsiębiorstwa, takie jak występowanie okoliczności obciążających lub łagodzących (zob. podobnie wyrok Sądu z dnia 4 lipca 2006 r. w sprawie T‑410/03 Hoek Loos przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑1887, pkt 82 i 85).

142 Nie można wywieść z tych ram prawnych, że Komisja powinna zapewnić proporcjonalność między obliczoną w ten sposób wysokością grzywny a całkowitą wielkością rynku danego produktu w określonym roku naruszenia, podczas gdy omawiane naruszenie trwało ponad 20 lat, a wysokość grzywny zależy również od innych okoliczności związanych z indywidualnym zachowaniem przedsiębiorstwa (zob. podobnie wyrok Sądu z dnia 18 czerwca 2008 r. w sprawie T‑304/02 Hoechst przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑881, pkt 342).

143 Odnosząc się do stosunku pomiędzy obrotem rocznym osiąganym przez skarżącą a kwotą nałożonej na nią grzywny należy zwrócić uwagę na fakt, że z jednej strony Komisja, ustalając wagę naruszenia popełnionego przez skarżącą, rzeczywiście oparła się na obrocie osiągniętym w 1996 r., a z drugiej strony, że wyjściowa kwota grzywny w wysokości 8,5 mln EUR, która stąd wynikała, była niższa od wyjściowej kwoty grzywny, która mogła zostać jej przypisana na podstawie pkt A tiret trzecie wytycznych w sprawie ustalania grzywien, a mianowicie kwoty 20 mln EUR (zob. podobnie wyrok Sądu z dnia 28 kwietnia 2010 r. w sprawie T‑446/05, Amann & Söhne i Cousin Filuterie przeciwko Komisji, dotychczas nieopublikowane w Zbiorze, pkt 180). Twierdzenie, jakoby Komisja winna była uwzględnić obrót osiągnięty w roku, w którym skarżąca funkcjonowała na danym rynku, nie ma sama w sobie wpływu na tę analizę.

144 W każdym razie art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 ma na celu uniknięcie nieproporcjonalności grzywien. Jako że w niniejszym przypadku końcowa kwota grzywny nie przekracza górnego limitu 10% obrotu, nie może być uważana za nieproporcjonalną z tego względu, że łączna kwota grzywien przekracza całkowitą wartość sprzedaży na danym rynku ani z tego względu, że grzywna nałożona na Trioplast Wittenheim i na skarżącą przekraczają osiągnięty przez każdą z nich roczny obrót produ