Keywords

Summary



Keywords

1. Pomoc przyznawana przez państwa – Właściwe uprawnienia Komisji i sądów krajowych – Rola sądów krajowych

(art. 88 ust. 3 WE)

2. Pomoc przyznawana przez państwa – Odzyskanie bezprawnie przyznanej pomocy – Odtworzenie sytuacji sprzed przyznania pomocy – Obowiązki sądów krajowych

(art. 88 ust. 3 WE)

3. Pomoc przyznawana przez państwa – Odzyskanie bezprawnie przyznanej pomocy – Odtworzenie sytuacji sprzed przyznania pomocy – Obowiązki i uprawnienia sądów krajowych

(art. 88 ust. 3 WE)

Summary

1. Wprowadzenie w życie systemu kontroli pomocy państwa, zgodnie z art. 88 WE i z właściwym orzecznictwem Trybunału, należy z jednej strony do Komisji, a z drugiej strony do sądów krajowych. Sądy krajowe i Komisja odgrywają w tym względzie odrębne, lecz uzupełniające się role. Bowiem podczas gdy ocena zgodności pomocy ze wspólnym rynkiem należy do wyłącznych kompetencji Komisji, sądy krajowe, działające pod kontrolą sądów Unii, czuwają nad ochroną praw jednostek w przypadku naruszenia obowiązku uprzedniego zgłoszenia Komisji pomocy państwa, przewidzianego w art. 88 ust. 3 WE.

Pomoc wprowadzona w życie z naruszeniem zobowiązań wynikających z art. 88 ust. 3 WE jest niezgodna z prawem. Do sądów krajowych należy, zgodnie z ich prawem krajowym, wyciągnięcie wszystkich konsekwencji naruszenia art. 88 ust. 3 WE, zarówno w odniesieniu do ważności aktów wykonawczych dla środków pomocowych, jak i w odniesieniu do ewentualnego zwrotu wsparcia finansowego przyznanego z naruszeniem tego postanowienia.

(por. pkt 25–29)

2. Logiczną konsekwencją stwierdzenia bezprawności pomocy jest jej zniesienie poprzez jej odzyskanie, co ma celu przywrócenie uprzednio istniejącej sytuacji. Poprzez zwrot pomocy beneficjent traci bowiem przewagę, którą uzyskał na rynku względem swych konkurentów, przywrócona zostaje też sytuacja sprzed wypłaty pomocy. Dla celu dokonania tego zwrotu istotne jest określenie beneficjenta lub, w odpowiednim przypadku, beneficjentów tej pomocy.

W przypadku gdy pomoc jest przyznawana w postaci gwarancji, beneficjentami tej pomocy mogą być albo kredytobiorca, albo kredytodawca, albo, w pewnych przypadkach, kredytodawca i kredytobiorca łącznie. W sytuacji gdy pożyczka udzielona przez instytucję kredytową kredytobiorcy jest gwarantowana przez władze publiczne danego państwa członkowskiego, kredytobiorca ten uzyskuje bowiem zwykle korzyść finansową i korzysta w ten sposób z pomocy w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE ze względu na to, że ponoszony przezeń koszt finansowy jest niższy niż ten, który ponosiłby on, gdyby musiał uzyskać to samo finansowanie i tę samą gwarancję po cenach rynkowych.

Jednakże kredytodawca również może odnieść korzyść ekonomiczną z rozpatrywanej gwarancji, w szczególności gdy nie można wcale wykluczyć, że rozpatrywana gwarancja została udzielona dla potrzeb istniejącej wierzytelności kredytodawcy w ramach konwersji zadłużenia kredytobiorcy. Jeśli zachodziłaby taka sytuacja, kredytodawca uzyskałby dzięki takiej gwarancji swoją własną korzyść ekonomiczną ze względu na to, że przy niezmienionych innych warunkach udzielonego kredytu jego wierzytelność stałaby się pewniejsza ze względu na udzielenie mu gwarancji przez organ władzy publicznej. Do sądu krajowego należy określenie – przy uwzględnieniu szczególnych cech danej sprawy – beneficjenta lub, w odpowiednim przypadku, beneficjentów tej gwarancji oraz odzyskanie łącznej kwoty odzyskanej pomocy.

(por. pkt 33, 34, 37, 39, 40, 42, 43)

3. W dziedzinie pomocy publicznej w kwestii odzyskania bezprawnej pomocy przyznanej w drodze gwarancji udzielonej przez organ władzy publicznej w celu pokrycia pożyczki przyznanej przez spółkę finansową przedsiębiorstwu, które w normalnych warunkach rynkowych nie uzyskałoby takiego finansowania prawo Unii nie wyznacza żadnej określonej konsekwencji, jaką sądy krajowe byłyby zobowiązane wyciągnąć w kwestii ważności aktów związanych z wykonaniem tej pomocy.

Jednakże ze względu na to, że celem środków, które sądy krajowe są zobowiązane zastosować w przypadku naruszenia art. 88 ust. 3 WE, jest przede wszystkim przywrócenie sytuacji konkurencyjnej sprzed wypłaty spornej pomocy, sądy te winny upewnić się, iż środki podejmowane przez nie w zakresie ważności tych aktów umożliwiają osiągnięcie takiego celu. Do sądu krajowego należy zatem sprawdzenie, czy w danym przypadku stwierdzenie nieważności gwarancji może, przy uwzględnieniu swoistych cech zawisłego przed nim sporu, okazać się bardziej skuteczne dla przywrócenia tej uprzedniej sytuacji niż inne służące temu celowi środki. Mogą bowiem zdarzyć się sytuacje, w których stwierdzenie nieważności umowy – ze względu na to, że może ono pociągnąć za sobą wzajemny zwrot wykonanych przez jej strony świadczeń lub utratę przyszłej korzyści – może lepiej służyć osiągnięciu celu przywrócenia sytuacji konkurencyjnej sprzed wypłaty pomocy.

W konsekwencji wykładni art. 88 ust. 3 zdanie ostatnie WE należy dokonywać w ten sposób, iż sądy krajowe są właściwe do stwierdzenia nieważności gwarancji w sytuacji, w której bezprawnie przyznana pomoc została wykonana w drodze gwarancji udzielonej przez organ władzy publicznej w celu pokrycia pożyczki przyznanej przez spółkę finansową przedsiębiorstwu, które w normalnych warunkach rynkowych nie uzyskałoby takiego finansowania. Wykonując to uprawnienie, sądy te są zobowiązane zapewnić odzyskanie pomocy i mogą w tym celu stwierdzić nieważność gwarancji, zwłaszcza w sytuacji, gdy w braku mniej restrykcyjnych środków proceduralnych owo stwierdzenie nieważności może pociągnąć za sobą przywrócenie sytuacji konkurencyjnej sprzed udzielenia tej gwarancji lub ułatwić przywrócenie tej sytuacji.

(por. pkt 44–49; sentencja)