Zbiór Orzeczeń  
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO 
HENRIKA SAUGMANDSGAARDA ØE 
przedstawiona w dniu 11 grudnia 2019 r. 1 
Sprawa C-6 6 7 / 1 8  
Orde van Vlaamse Balies,  
Ordre des bar reaux francophones et germanophone  
pr zeciwko  
Minister raad  
[wniosek o w ydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Grondwettelijk Hof (trybunał 
konstytucyjny, Belgia)] 
Odesłanie prejudycjalne – Dyrekty wa 2009 /138/WE – Ubezpieczenie ochrony prawnej – 
Swobodny w ybór prawnika lub przedstawiciela przez ubezpieczonego – Postępowanie sądowe lub 
administracyjne – Pojęcie – Mediacja sądowa lub pozasądowa 
I. Wprowadzenie 
1. Wniosek o w ydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy w ykładni art. 201 ust. 1 lit. a) 
dyrekty w y Parlamentu Europejskiego i Rady 2009 /138/WE z dnia 25 listopada 2009 r. w sprawie 
podejmowania i prowadzenia działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (Wypłacalność II) 2. 
2. Pow yższy wniosek został przedłożony w ramach wniesionej przez Orde van Vlaamse Balies i Ordre 
des barreaux francophones et germanophone (zwane dalej „izbami adwokackimi”) skargi 
o stwierdzenie nieważności wet tot wijziging van de wet van 4 april 2014 betreffende de verzekeringen 
en ertoe strekkende de vrije keuze van een advocaat of iedere andere persoon die krachtens de op de 
procedure toepasselijke wet de vereiste kwalificaties heeft om zijn belangen te verdedigen in elke fase 
van de rechtspleging te waarborgen in het kader van een rechtsbijstandsverzekeringsovereenkomst 
(ustaw y [z dnia 9 kwietnia 2017 r.] zmieniającej ustawę z dnia 4 kwietnia 2014 r. w sprawie 
ubezpieczeń i mającą na celu zapewnienie swobodnego w yboru adwokata lub innej osoby posiadającej 
zgodnie z przepisami mającymi zastosowanie do danego postępowania odpowiednie kwalifikacje do 
podjęcia obrony interesów ubezpieczonego na każdym etapie postępowania w ramach umow y 
ubezpieczenia ochrony prawnej) 3. 
3. Skarga izb adwokackich dotyczy rozszerzenia przez ustawodawcę belgijskiego prawa do swobodnego 
w yboru adwokata przez ubezpieczonego objętego ubezpieczeniem ochrony prawnej na postępowanie 
polubowne, ale nie na postępowanie mediacyjne. 
1Język oryginału: francuski.  
2 Dz.U. 2009 , L 335, s. 1.  
3 Belgisch Staatsblad z dnia 25 kwietnia 2017 r., s. 53207 , zwana dalej „ustawą z dnia 9 kwietnia 2017 r.”.  
PL 
ECLI:EU:C:2019 :1066 1 
OPINIA H. SAUGMANDSGAARDA ØE – SPRAWA C-667/18  
ORDE VAN VLAAMSE BALIES I ORDR E DES BARREAUX FRANCOPHONES I GERMANOPHONE  
4. Za pomocą swego pytania prejudycjalnego, Grondwettelijk Hof (trybunał konstytucyjny, Belgia) 
zmierza do ustalenia, czy uregulowane w prawie belgijskim postępowanie mediacyjne, zarówno sądowe 
jak i pozasądowe, jest objęte zakresem znaczeniow ym pojęcia „dochodzenia [postępowania sądowego]” 
w rozumieniu art. 201 ust. 1 lit. a) dyrekty w y 2009 /138. 
5. Na zakończenie mojej analizy, zaproponuję Trybunałowi, aby na pow yższe pytanie udzielił 
odpowiedzi twierdzącej. W pierwszej kolejności przypomnę o autonomicznym charakterze art. 201 
ust. 1 lit. a) dyrekty w y 2009 /138, który to przepis dotyczy swobodnego w yboru prawnika przez 
ubezpieczonego, wobec art. 198 ust. 1 tejże dyrekty w y regulującego pokrycie kosztów związanych 
z tym w yborem. Następnie, z orzecznictwa Trybunału dotyczącego praw ubezpieczonego objętego 
ubezpieczeniem ochrony prawnej, a w szczególności z orzecznictwa dotyczącego „postępowania 
[administracyjnego]”, w y w iodę argumenty przydatne dla celów w ykładni pojęcia „postępowania 
sądowego”. Na koniec przedstawię wnioski uwzględniając charakterystyczne cechy mediacji 
z uwzględnieniem celów realizowanych przez rzeczoną dyrekty wę. 
II. Ramy prawne 
A. Prawo Unii 
1. Uchylona dyrektywa 87/344/EWG 
6. Artykuł 4 ust. 1 lit. a) dyrekty w y Rady 87/344/EWG z dnia 22 czerwca 1987 r. w sprawie 
koordynacji przepisów ustawow ych, w ykonawczych i administracyjnych odnoszących się do 
ubezpieczenia ochrony prawnej 4, która została uchylona na mocy dyrekty w y 2009 /138 5, stanowił: 
„1. Umowa ubezpieczenia ochrony prawnej w yraźnie stwierdza, że: 
a) w przypadku przysługującej możliwości skorzystania z pomocy prawnika lub innej osoby mającej 
zgodnie z prawem krajow ym odpowiednie kwalifikacje w zakresie obrony, reprezentowania lub 
wspierania interesów ubezpieczonego w dochodzeniu lub postępowaniu [w każdym postępowaniu 
sądow ym lub administracyjnym] ubezpieczony ma prawo swobodnego w yboru takiego prawnika 
lub innej osoby”. 
2. Dyrektywa 2009 /138/WE 
7. Moty w 16 dyrekty w y 2009 /138 stanowi: 
„Głównym celem regulacji i nadzoru zakładów ubezpieczeń i zakładów reasekuracji jest odpowiednia 
ochrona ubezpieczających i beneficjentów. Pojęcie beneficjent ma obejmować dowolną osobę fizyczną 
lub prawną, której zgodnie z umową ubezpieczenia przysługuje dane prawo. Inne cele regulacji 
i nadzoru zakładów ubezpieczeń i zakładów reasekuracji, takie jak stabilność finansowa oraz uczciwe 
i stabilne rynki, również powinny być wzięte pod uwagę, ale nie może to prowadzić do podważenia 
głównego celu”. 
4 Dz.U. 1987 , L 185, s. 77.  
5 Zobacz art. 310 dyrektywy 2009 /138.  
ECLI:EU:C:2019 :1066 2 
OPINIA H. SAUGMANDSGAARDA ØE – SPRAWA C-667/18  
ORDE VAN VLAAMSE BALIES I ORDR E DES BARREAUX FRANCOPHONES I GERMANOPHONE  
8. W Tytule II rzeczonej dyrekty w y, zatytułowanym „Przepisy szczegółowe dotyczące ubezpieczeń 
i reasekuracji”, zawarty jest rozdział II obejmujący „Przepisy szczegółowe dotyczące ubezpieczeń 
innych niż na życie”, w którego sekcji 4, zatytułowanej „Ubezpieczenie ochrony prawnej” znajdują są 
art. 198–205 6. 
9. Artykuł 198 ust. 1 wspomnianej dyrekty w y zatytułowany „Zakres niniejszej sekcji” stanowi: 
„Niniejszą sekcję stosuje się do ubezpieczenia ochrony prawnej, o którym mowa w grupie 17 
w pkt I załącznika I, polegającego na zobowiązaniu się zakładu – w zamian za zapłatę składki – do 
poniesienia kosztów postępowania sądowego oraz w ykonania innych usług związanych bezpośrednio 
z ochroną ubezpieczeniową, w szczególności w celu: 
[…] 
b) obrony lub reprezentowania ubezpieczonego w postępowaniu cy wilnym, karnym, administracyjnym 
lub innym postępowaniu, lub też w związku z roszczeniem zgłoszonym wobec tej osoby”. 
10. Artykuł 200 ust. 1 i 4 dyrekty w y 2009 /138 stanowi: 
„1. Państwo członkowskie siedziby zapewnia przyjęcie przez zakłady ubezpieczeń, zgodnie z wariantem 
w ybranym przez państwo członkowskie lub według własnego w yboru, jeżeli państwo członkowskie 
w yrazi na to zgodę, co najmniej jednej z metod obsługi roszczeń określonych w ust. 2, 3 i 4. 
Bez względu na to, które z tych rozwiązań zostanie przyjęte, uważasię, że interes osób mających 
ubezpieczenie ochrony prawnej został zabezpieczony w równoważny sposób zgodnie z niniejszą sekcją. 
[…] 
4. W umowie zakład ubezpieczeń zapewnia ubezpieczonym prawo powierzenia obrony ich interesów, 
od chwili uzyskania prawa do w ystąpienia z roszczeniem wobec ubezpieczyciela na podstawie polisy, 
w ybranemu przez siebie prawnikowi lub, o ile prawo krajowe dopuszcza taką możliwość, innej osobie 
posiadającej odpowiednie kwalifikacje”. 
11. Artykuł 201 wspomnianej dyrekty w y zatytułowany „Swobodny w ybór prawnika” w ust. 1 lit. a) 
przewiduje: 
„1. Umowa ubezpieczenia ochrony prawnej w yraźnie stanowi, że: 
a) w przypadku przysługującej możliwości skorzystania z pomocy prawnika lub innej osoby mającej 
zgodnie z prawem krajow ym odpowiednie kwalifikacje w zakresie obrony, reprezentowania lub 
wspierania interesów ubezpieczonego w dochodzeniu lub postępowaniu [postępowaniu sądow ym 
lub administracyjnym], ubezpieczony ma prawo swobodnego w yboru takiego prawnika lub innej 
osoby”. 
6 Wspomniane przepisy weszły w życie w dniu 1 stycznia 2016 r. na mocy dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2012 /23/UE z dnia 
12 września 2012 r. zmieniającej dyrektywę 2009 /138/WE (Wypłacalność II) w odniesieniu do terminu jej transpozycji, daty rozpoczęcia jej 
stosowania oraz daty uchylenia niektórych dyrektyw (Dz.U. 2012 , L 249, s. 1), a następnie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 
2013 /58/UE z dnia 11 grudnia 2013 r., zmieniającej dyrektywę 2009 /138/WE (Wypłacalność II) w odniesieniu do terminu jej transpozycji i daty 
rozpoczęcia jej stosowania oraz daty uchylenia niektórych dyrektyw (Wypłacalność I) (Dz.U. 2013 , L 341, s. 1). 
ECLI:EU:C:2019 :1066 3 
OPINIA H. SAUGMANDSGAARDA ØE – SPRAWA C-667/18  
ORDE VAN VLAAMSE BALIES I ORDR E DES BARREAUX FRANCOPHONES I GERMANOPHONE  
B. Prawo belgijskie 
1. Ustawa w sprawie ubezpieczeń przed wejściem w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 2017 r. 
12. Do czasu wejścia w życie ustaw y z dnia 9 kwietnia 2017 r., art. 156 ust. 1 wet betreffende de 
verzekeringen (ustaw y w sprawie ubezpieczeń) 7 z dnia 4 kwietnia 2014 r. miał następujące brzmienie: 
„Każda umowa ubezpieczenia ochrony prawnej powinna w yraźnie stanowić co najmniej, że: 
1° jeżeli dojdzie do postępowania sądowego lub postępowania administracyjnego, ubezpieczony ma 
prawo swobodnego w yboru adwokata lub innej osoby posiadającej zgodnie z przepisami mającymi 
zastosowanie do danego postępowania odpowiednie kwalifikacje do podjęcia obrony interesów 
ubezpieczonego, reprezentowania ich lub ich wspierania”. 
2. Ustawa z dnia 9 kwietnia 2017 r. 
13. Artykuł 2 ustaw y z dnia 9 kwietnia 2017 r. stanowi: 
„Artykuł 156 ust. 1 ustaw y […] w sprawie ubezpieczeń uzyskuje następujące brzmienie: 
„1jeżeli dojdzie do postępowania sądowego, postępowania administracyjnego lub postępowania 
polubownego, ubezpieczony ma prawo swobodnego w yboru adwokata lub innej osoby posiadającej 
zgodnie z przepisami mającymi zastosowanie do danego postępowania odpowiednie kwalifikacje do 
podjęcia obrony interesów ubezpieczonego, reprezentowania ich lub ich wspierania oraz 
w przypadku postępowania polubownego, mediacji lub innej uznanej pozasądowej procedury 
rozwiązy wania sporów, -innej osoby mającej w ymagane i właściwe dla tego celu kwalifikacje”. 
3. Kodeks postępowania cywilnego 
14. Z akt spraw y przedłożonych Trybunałowi w ynika, że Gerechtelijk Wetboek (kodeks postępowania 
cy wilnego) z ostatnimi zmianami wprowadzonymi na mocy wet houdende diverse bepalingen inzake 
burgerlijk recht en bepalingen met het oog op de bevordering van alternatieve vormen van 
geschillenoplossing (ustaw y w sprawie niektórych przepisów w dziedzinie prawa cy wilnego oraz 
przepisów mających na celu promocję alternaty wnych metod rozwiązy wania sporów) 8 z dnia 
18 czerwca 2018 r. ustanawia dwie formy mediacji, a mianowicie pozasądową isądową, uregulowane 
odpowiednio w art. 1730 –1733 oraz art. 1734 –1737 wspomnianego kodeksu. Zasady ogólne zostały 
ustanowione w art. 1723 /1–1729 kodeksu postępowania cy wilnego. 
a) Zasady ogólne 
15. Zgodnie z art. 1723 /1 kodeksu postępowania cy wilnego: 
„Postępowanie mediacyjne jest poufne i przebiega w oparciu o zgodną wolę stron sporu; z udziałem 
niezależnej, neutralnej i bezstronnej osoby trzeciej ułatwiającej komunikację i starającej się 
doprowadzić strony do samodzielnego rozwiązania sporu”. 
7 Belgisch Staatsblad z dnia 30 kwietnia 2014 r., s. 35487 . 
8 Belgisch Staatsblad z dnia 2 lipca 2018 r., s. 53455 . W zakresie przepisów dotyczących mediacji wspomniana ustawa weszław życie w dniu 
12 lipca 2018 r. 
ECLI:EU:C:2019 :1066 4 
OPINIA H. SAUGMANDSGAARDA ØE – SPRAWA C-667/18  
ORDE VAN VLAAMSE BALIES I ORDR E DES BARREAUX FRANCOPHONES I GERMANOPHONE  
16. Artykuł 1729 kodeksu postępowania cy wilnego stanowi: 
„Każda ze stron może bez szkody dla swoich interesów w każdej chwili zakończyć postępowanie 
mediacyjne”. 
b) Mediacja pozasądowa 
17. Artykuł 1730 ust. 1 kodeksu postępowania cy wilnego stanowi: 
„Każda ze stron może zaproponować innym stronom, niezależnie od będących w toku wszelkich 
postępowań sądow ych lub polubownych, przed wszczęciem postępowania sądowego, w trakcie lub po 
jego zakończeniu, wszczęcie postępowania mediacyjnego. Strony w yznaczają wspólnie mediatora lub 
w ystępują do podmiotu trzeciego o jego w yznaczenie”. 
18. Zgodnie z brzmieniem art. 1731 ust. 1 i 3 tego wspomnianego kodeksu: 
„§ 1. Strony określają między sobą, z pomocą mediatora, zasady organizacji mediacji oraz czas trwania 
postępowania mediacyjnego. Umowa w tym zakresie jest sporządzana na piśmie w protokole mediacji 
podpisanym przez strony i przez mediatora. Koszty i honoraria związane z mediacją obciążają strony 
w równych częściach, chyba że postanowiono inaczej. 
[…] 
§ 3. Podpisanie protokołu zawiesza bieg przedawnienia na czas mediacji”. 
19. Artykuł 1732 wspomnianego kodeksu przewiduje: 
„W przypadku gdy z strony zawierają w w yniku mediacji ugodę, zostaje ona sporządzona na piśmie, 
opatrzona datą i podpisana przez strony oraz mediatora. W stosownych przypadkach umieszcza się 
w niej wzmiankę o zaaprobowaniu jej przez mediatora. 
Wspomniany dokument określa szczegółowe zobowiązania podjęte przez każdą ze stron”. 
20. Artykuł 1733 kodeksu postępowania cy wilnego stanowi: 
„W razie zawarcia ugody mediacyjnej i jeśli mediator, który prowadził mediację, jest akredytowany 
przez komisję, o której mowa w art. 1727 [kodeksu postępowania cy wilnego], strony lub jedna z nich 
mogą złożyć wniosek o zatwierdzenie tej ugody zawartej w w yniku mediacji zgodnie z art. 1731 i 1732 
[tego kodeksu] przez właściw y sąd. […] 
Sądmoże odmówić zatwierdzenia ugody mediacyjnej tylko wówczas, gdy jest ona sprzeczna 
z porządkiem publicznym lub gdy ugoda osiągnięta w w yniku mediacji w sprawach rodzinnych jest 
sprzeczna z interesem małoletnich dzieci. 
Postanowienie zatwierdzające ma skutki orzeczenia w rozumieniu art. 1043 [rzeczonego kodeksu[[ 9]”. 
21. Zdaniem sądu odsyłającego, jeżeli mediator, który prowadził mediację, nie został akredytowany 
przez federalną komisję mediacyjną, nie można zatwierdzić ugody zawartej w w yniku mediacji, a jej 
w ykonalność powinna być zapewniona w inny sposób, na przykład na mocy aktu notarialnego. 
9 S ąd odsyłający wyjaśnił, że wskutek zatwierdzenia przez sąd zatwierdzony akt podlega wykonaniu tak jak orzeczenie sądowe. 
ECLI:EU:C:2019 :1066 5 
OPINIA H. SAUGMANDSGAARDA ØE – SPRAWA C-667/18  
ORDE VAN VLAAMSE BALIES I ORDR E DES BARREAUX FRANCOPHONES I GERMANOPHONE  
c) Mediacja sądowa 
22. Artykuł 1734 kodeksu postępowania cy wilnego stanowi: 
„§ 1. Z w yjątkiem postępowań przed Hot van Cassatie [sądem kasacyjnym, Belgia] 
i arrondissementsrechtbank [sądem rejonow ym, Belgia] na każdym etapie postępowania, w tym 
w ramach postępowania w przedmiocie środka tymczasowego, przed skierowaniem spraw y na narad ę, 
sąd, przed którym zawisł spór, może, na wspólny wniosek stron lub z własnej inicjaty w y, lecz za zgodą 
stron, skierować sprawę do mediacji. 
[…] 
§ 2. Postanowienie nakazujące stronom podjęcie próby rozwiązania sporu w drodze mediacji […] 
określa nazwisko i uprawnienia akredytowanego mediatora lub mediatorów, ustala okres trwania 
mediacji, nie dłuższy niż sześć miesięcy oraz w yznacza datę rozpraw y w najbliższym możliw ym 
terminie po upły wie tego okresu. 
§ 3. Strony powiadamiają sąd o w yniku mediacji nie później niż na rozprawie, o której mowa w § 2. 
Jeżeli nie zawarły ugody mediacyjnej, mogą one złożyć wspólny wniosek o w yznaczenie dodatkowego 
terminu lub w ystąpić o podjęcie postępowania. 
[…] 
§ 5. W razie gdy strony wspólnie wnoszą o przeprowadzenie mediacji, biegnące w stosunku do nich 
terminy proceduralne zostają zawieszone począwszy od daty złożenia wspomnianego wniosku. 
W stosownych przypadkach strony lub jedna z nich mogą wnosić o w yznaczenie now ych terminów 
skierowania sporu na rozprawę, o której mowa w § 2 lub art. 1735 § 5”. 
23. Zgodnie z brzmieniem art. 1735 ust. 2 i 3 kodeksu postępowania cy wilnego: 
„§ 2. Mediacja może dotyczyć całości sporu lub jego części. 
§ 3. Prowadzenie postępowania mediacyjnego nie ma wpły wu na zawisłość sporu przed sądem, który 
może podjąć wkażdym momencie wszelkie środki, jakie uzna za niezbędne. Może również,na 
wniosek mediatora lub jednej ze stron, zakończyć postępowanie mediacyjne przed upły wem 
w yznaczonego terminu”. 
24. Artykuł 1736 kodeksu postępowania cy wilnego stanowi: 
„[…] 
Po upły wie terminu w yznaczonego na mediację mediator informuje sądna piśmie o tym, czy strony 
zawarły ugodę mediacyjną czy też jej nie zawarły. 
Jeżeli mediacja doprowadziła do zawarcia ugody, choćby co do części sporu, strony lub jedna z nich, 
zgodnie z art. 1043 kodeksu postępowania cy wilnego, mogą zwrócić się do sądu o jej zatwierdzenie. 
Sądmoże odmówić zatwierdzenia ugody mediacyjnej tylko wtedy, gdy jest ona sprzeczna z porządkiem 
publicznym lub gdy ugoda zawarta w w yniku mediacji w sprawach rodzinnych jest sprzeczna 
z interesem małoletnich dzieci. 
ECLI:EU:C:2019 :1066 6 
OPINIA H. SAUGMANDSGAARDA ØE – SPRAWA C-667/18  
ORDE VAN VLAAMSE BALIES I ORDR E DES BARREAUX FRANCOPHONES I GERMANOPHONE  
Jeżeli mediacja nie doprowadziła do zawarcia ugody co do całości sporu, postępowanie jest 
kontynuowane do w yznaczonego dnia, przy zachowaniu uprawnienia sądu, jeżeli uzna to za właściwe 
i za zgodą wszystkich stron, do przedłużenia okresu trwania postępowania mediacyjnego 
o w yznaczony przez ten sąd okres czasu”. 
III. Postępowanie pr zed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne 
25. Izby adwokackie wniosły w dniu 23 października 2017 r. do Grondwettelijk Hof (trybunału 
konstytucyjnego) skargę o stwierdzenie nieważności ustaw y z dnia 9 kwietnia 2017 r. Na poparcie 
swojej skargi podnoszą one dwa zarzuty, z których jeden dotyczy naruszenia art. 10 i 11 Grondwet 
(konstytucji), ustanawiających zasady: równego traktowania i niedyskryminacji w związku z art. 201 
dyrekty w y 2009 /138. 
26. Skarżący ci twierdzą, że ustawa z dnia 9 kwietnia 2017 r., która nie zapewnia ubezpieczonemu 
objętemu ubezpieczeniem ochrony prawnej w ramach postępowania mediacyjnego swobodnego 
w yboru adwokata, jest niezgodna z art. 201 dyrekty w y 2009 /138. Wskazują oni, że w szczególności 
z orzecznictwa Trybunału dotyczącego w ystępującego w tym artykule pojęcia „postępowania sądowego 
lub administracyjnego” można w y w ieść, że pojęcie „postępowania sądowego” nie powinno być 
interpretowane w sposób zawężający. Twierdzą oni również, że z uwagi na różne aspekty 
postępowanie mediacyjne zarówno pozasądowe jak i sądowe można uznać za część postępowania 
sądowego w rozumieniu art. 201 dyrekty w y 2009 /138. 
27. Sąd odsyłający przypomina, że kwestionowana ustawa z dnia 9 kwietnia 2017 r. rozszerzyła 
swobodny w ybór przez ubezpieczonego objętego ubezpieczeniem ochrony prawnej adwokata lub innej 
osoby w ykwalifikowanej, przewidziany wcześniej w odniesieniu do każdego postępowania sądowego lub 
administracyjnego, na postępowanie polubowne, lecz nie na postępowanie mediacyjne. Pow yższe 
rozwiązanie przyjęte przez ustawodawcę belgijskiego w ynika z dwóch powodów. Po pierwsze, 
obecność doradcy raczej nie sprzyja mediacji, a po drugie, w przeciwieństwie do postępowania 
polubownego, mediacja niekoniecznie opiera się na rozumowaniu prawniczym. 
28. Sąd odsyłający uważa, że z orzecznictwa Trybunału w ynika 10,iż pojęcie „postępowania sądowego” 
w rozumieniu art. 201 dyrekty w y 2009 /138 powinno być interpretowane w sposób szeroki i że 
z pkt 19 w yroku w sprawie AK można wnioskować,iż nie należy dokony waćżadnego rozróżnienia, 
także w w ypadku „postępowania sądowego”, pomiędzy etapem przygotowawczym i etapem 
decyzyjnym takiego postępowania. 
29. Przytoczone orzecznictwo, zdaniem sądu odsyłającego, nie pozwala jednakże na ustalenie z całą 
pewnością, czy prawo to ma zastosowanie również w postępowaniu mediacyjnym. W tym względzie 
sąd odsyłający wskazuje, że postępowanie mediacyjne ma cechy charakterystyczne zarówno dla metody 
polubownego rozstrzygania sporu, jak i dla postępowania sądowego. W szczególności w zakresie, 
w jakim postępowanie mediacyjne ma na celu skłonienie stron do zawarcia między sobą ugody 
mediacyjnej, postępowanie to różni się od postępowania sądowego i jest zbliżone swoim charakterem 
do polubownego rozstrzygania sporu. Należy jednakże odróżnić postępowanie mediacyjne od 
polubownego rozstrzygania sporu, ponieważ zasadniczo mediacja jest prowadzona w oparciu o zgodną 
wolę stron, jest regulowana przez przepisy kodeksu postępowania cy wilnego, a także z tego względu, że 
ugoda zawarta w w yniku mediacji prowadzonej przez akredytowanego mediatora możebyć 
zatwierdzona przez właściw y sąd, a postanowienie zatwierdzające ma skutek orzeczenia. 
10 Sąd odsyłający przytacza uzasadnienie wyroków: z dnia 10 września 2009 r., Eschig, C-199/08, zwanego dalej „wyrokiem Eschig”, EU:C:2009 :538, 
pkt 38–58 oraz z dnia 7 kwietnia 2016 r., AK, C-5/15, zwanego dalej „wyrokiem AK”, EU:C:2016 :218, pkt 16–23. Powołuje się również na 
wyroki: z dnia 7 listopada 2013 r., Sneller, C-442/12, EU:C:2013 :717, pkt 24 i 25; a także z dnia 7 kwietnia 2016 r., Massar, C-460/14, zwany 
dalej „wyrokiem Massar”, EU:C:2016 :216, pkt 18–25. 
ECLI:EU:C:2019 :1066 7 
OPINIA H. SAUGMANDSGAARDA ØE – SPRAWA C-667/18  
ORDE VAN VLAAMSE BALIES I ORDR E DES BARREAUX FRANCOPHONES I GERMANOPHONE  
30. Z uwagi na wątpliwości Grondwettelijk Hof (trybunału konstytucyjnego) w przedmiocie w ykładni 
art. 201 ust. 1 lit. a) dyrekty w y 2009 /138, w ynikające ze wszystkich pow yższej przedstawionych kwestii, 
sąd ten postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem 
prejudycjalnym: 
„Czy pojęcie „dochodzenia [postępowania sądowego]” zawarte w art. 201 ust. 1 lit. a) dyrekty w y 
[2009 /138/WE] należy interpretować w ten sposób, że pojęcie to obejmuje pozasądowe i sądowe 
postępowania mediacyjne, takie jak uregulowane w art. 1723 /1–1737 [belgijskiego kodeksu 
postępowania cy wilnego]?” 
31. Uwagi na piśmie przedłożyły izby adwokackie, rząd belgijski oraz Komisja Europejska. Na 
rozprawie, która odbyłasię w dniu 2 października 2019 r. wspomniani uczestnicy przedstawili swoje 
uwagi ustne 
IV. Analiza 
32. Za pomocą swego pytania prejudycjalnego Grondwettelijk Hof (trybunał konstytucyjny) zwraca się 
do Trybunału o w yjaśnienie znaczenia i zakresu pojęcia „postępowania sądowego”, o którym mowa 
w art. 201 ust. 1 lit. a) dyrekty w y 2009 /138 zmierzając w istocie do ustalenia, czy wspomniany przepis 
należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie temu, aby w przypadku mediacji sądowej 
lub pozasądowej przepisy krajowe w ykluczały swobodny w ybór adwokata lub przedstawiciela przez 
ubezpieczonego objętego ubezpieczeniem ochrony prawnej. 
33. Ustanowiona w art. 201 ust. 1 lit. a) dyrekty w y 2009 /138 zasada swobodnego w yboru przez 
ubezpieczonego, który zawarł umowę ubezpieczenia ochrony prawnej, prawnika lub innej osoby 
upoważnionej do obrony jej interesów „w postępowaniu sądow ym lub administracyjnym”,, nie jest 
niczym now ym. 
34. Zasada ta została w yrażona w analogiczny sposób w art. 4 ust. 1 lit. a) dyrekty w y 87/344, uchylonej 
przez dyrekty wę 2009 /138, która dokonała przekształcenia różnych dyrekty w w sprawie ubezpieczeń, 
w tym pierwszej z w ymienionych 11. W rezultacie należy odwołać się do dokonanej przez Trybunał 
w ykładni tego artykułu. 
35. Proponuję zatem przedstawić szczegółowo wnioski, które mogą zostać w y w iedzione z orzecznictwa 
Trybunału, a następnie konsekwencje, które moim zdaniem w ynikają z niego dla w ykładni pojęcia 
„postępowania sądowego” i dla mediacji. 
36. Jednakże, ze względu na dyskusję, która miała miejsce na rozprawie, dotyczącą wzajemnej relacji 
między przepisami mającymi zastosowanie do ubezpieczenia ochrony prawnej, w pierwszej kolejności 
użyteczne w ydaje mi się przedstawienie w zwięzły sposób struktury wspomnianych przepisów 
w ynikającej w sposób w yraźniejszy z dyrekty w y 2009 /138. 
A. Przedstawienie przepisów mających zastosowanie w dziedzinie ubezpieczenia ochrony prawnej 
37. W ramach dyrekty w y 2009 /138 przepisy mające zastosowanie w dziedzinie ubezpieczenia ochrony 
prawnej są zgrupowane w odrębnej sekcji, która obejmuje art. 198–205. 
11 Zobacz motyw 1 dyrektywy 2009 /138. 
ECLI:EU:C:2019 :1066 8 
OPINIA H. SAUGMANDSGAARDA ØE –SPRAWA C-667/18  
ORDE VAN VLAAMSE BALIES I ORDR E DES BARREAUX FRANCOPHONES I GERMANOPHONE  
38. W sekcji tej znajdują się trzy artykuły, a mianowicie art. 198, 200 i 201 dyrekty w y 2009 /138, 
użyteczne dla celów analizy dokony wanej przez Trybunał, które co do istoty odpowiadają 
odpowiednio, z art. 2–4 dyrekty w y 87/344 12. 
39. Dodając tytuły, prawodawca Unii w yjaśnił cel tych przepisów i uw ydatnił ich autonomię 13. I tak 
art. 198 dyrekty w y 2009 /138 definiuje ubezpieczenie ochrony prawnej, a także zakres stosowania tego 
ubezpieczenia, podczas gdy art. 200 dotyczy obsługi roszczeń przez zakłady ubezpieczeń, a art. 201 tej 
dyrekty w y określa przypadki, w których ubezpieczonemu przysługuje swobodny w ybór prawnika. 
40. W związku z tym należy odróżnić logikę postanowień art. 198 dyrekty w y 2009 /138 dotyczących 
zobowiązań zakładu ubezpieczeń, a mianowicie „poniesienia kosztów postępowania sądowego oraz […] 
wykonania innych usług związanych bezpośrednio z ochroną ubezpieczeniową, w szczególności w celu 
[…] obrony lub reprezentowania w postępowaniu cy wilnym, karnym, administracyjnym lub innym 
postępowaniu, lub też w związku z roszczeniem zgłoszonym wobec tej osoby”14 od logiki art. 200 
rzeczonej dyrekty w y, który określa trzy metody obsługi roszczeń osób mających ubezpieczenie ochrony 
prawnej, w tym metodę uregulowaną w ust. 4, i polegającą na uregulowaniu w umowie, że „zakład 
ubezpieczeń zapewnia ubezpieczonym prawo powierzenia obrony ich interesów, od chwili uzyskania 
prawa do w ystąpienia z roszczeniem wobec ubezpieczyciela na podstawie polisy, w ybranemu przez 
siebie prawnikowi lub, o ile prawo krajowe dopuszcza taką możliwość, innej osobie posiadającej 
odpowiednie kwalifikacje”15. 
41. Należy również odróżnić od innych przepisów sekcji dotyczącej ubezpieczenia ochrony prawnej 
konkretny przedmiot art. 201 ust. 1 lit. a) dyrekty w y 2009 /138, który to przepis określa prawa osób 
ubezpieczonych lub „szczególne gwarancje na korzyść ubezpieczonego”w kontekście swobodnego 
w yboru prawnika lub przedstawiciela 16. 
42. W konsekwencji moim zdaniem nie ma wątpliwości, że art. 198 ust. 1 dyrekty w y 2009 /138 reguluje 
w yłącznie pokrycie kosztów w ynikających ze swobodnego w yboru prawnika, o którym mowa w art. 201 
ust. 1 lit. a) tej dyrekty w y, jako jedno ze świadczeń należnych od ubezpieczyciela 17 w granicach 
określonych w ust. 2 tego przepisu. Celem wspomnianego przepisu nie jest określenie warunków, na 
jakich ubezpieczony może w ybrać prawnika lub przedstawiciela. 
43. Podobnie z faktu, iż art. 201 ust. 1 lit. a) dyrekty w y 2009 /138 reguluje inną kwestię, nie można 
wnioskować, że przepis ten ogranicza się do ustanowienia zasady swobodnego w yboru prawnika bez 
zagwarantowania pokrycia kosztów przez zakład ubezpieczeń, co jest oczy wiste. To właśnie 
wspomniane pokrycie kosztów, o którym mowa w art. 198 ust. 1 rzeczonej dyrekty w y, uzasadnia 
interwencję prawodawcy Unii w kwestii warunków w yboru prawnika lub przedstawiciela przez 
ubezpieczonego objętego ubezpieczeniem ochrony prawnej. 
12 Zobacz tabelę korelacji zawartą wzałączniku VII dyrektywy 2009 /138. 
13 Zobacz w tym względzie stwierdzenie Trybunału sformułowane w wyroku Eschig, pkt 46, dotyczące art. 3–5 dyrektywy 87/344, obecnie 
art. 199–202 dyrektywy 2009 /138 i pkt 49, dotyczący art. 3 ust. 2 dyrektywy 87/344, obecnie art. 200 dyrektywy 2009 /138. 
14 Wyróżnienie moje. Zobacz w zakresie analizy postanowień art. 2 dyrektywy 87/344, w którym ma swoje źródło art. 198 dyrektywy 2009 /138, 
B. Cerveau i H. Margeat, „Comme ntaire de la directive du Conseil des Communautés européennes portant coordination des dispositions 
législatives réglementaires et administratives concernant l’assurance[-]protection juridique”, Gazette du Palais, Lextenso Éditions, 
Issy-les-Moulineaux, 12 września 1987 r., s. 580–586, a w szczególności s. 582, na której wskazano, iż: „brzmienie [tego przepisu] pozwala 
szeroko otworzyć zakres działań w sferze ubezpieczenia pomocy prawnej”a wyrażenie „inne usługi”„obejmuje […] zarówno etap porad 
udzielanych w związku z powstaniem sporu jak i etap postępowania polubownego, a następnie sądowego w danej sprawie”. Zobacz również, 
jeśli chodzi o dualistyczny charakter świadczenia zakładu ubezpieczeń, B. Bruyr i P. Dambly, „Médiation et assurances”, Revue Générale des 
Assurances et des Responsabilités, Larcier, Bruxelles, 2014 , vol. 7, pkt 15. 
15 W przedmiocie wzajemnej relacji pomiędzy tym sposobem obsługi roszczeń a prawami ubezpieczonego co do swobodnego wyboru prawnika 
zob. wyrok Eschig. (pkt 50). 
16 Zobacz wyrok Eschig (pkt 40, jak również pkt 44). Wyróżnienie moje. 
17 Zobacz podobnie B. Bruyr i P. Dambly, op.cit., pkt 16. 
ECLI:EU:C:2019 :1066 9 
OPINIA H. SAUGMANDSGAARDA ØE – SPRAWA C-667/18  
ORDE VAN VLAAMSE BALIES I ORDR E DES BARREAUX FRANCOPHONES I GERMANOPHONE  
44. Ponadto można zauważyć, że o ile Trybunał w yjaśnił zakres praw przyznanych osobom 
ubezpieczonym na podstawie art. 4 dyrekty w y 87/344, obecnie art. 201 dyrekty w y 2009 /138, to nie 
uznał za konieczne dokonania w ykładni przepisów art. 2 dyrekty w y 87/344, obecnie art. 198 dyrekty w y 
2009 /138 18. 
45. Pouściśleniu, na czym polega wzajemna relacja między art. 198 ust. 1 lit. b) a art. 201 ust. 1 lit. a) 
dyrekty w y 2009 /138, będę kontynuował moją analizę, poszukując w orzecznictwie Trybunału 
argumentów użytecznych w kontekście refleksji poświęconej warunkom realizacji swobodnego w yboru 
prawnika przez ubezpieczonego. 
B. Wnioski wynikające z orzecznictwa Trybunału dotyczącego swobodnego wyboru prawnika przez 
ubezpieczonego 
46. Trybunał w ypowiedział się w kwestii zakresu praw ubezpieczonego w ynikających z art. 4 ust. 1 
lit. a) dyrekty w y 87/344, obecnie art. 201 ust. 1 lit. a) dyrekty w y 2009 /138, w przypadkach, w których 
skarżący zamierzał skorzystać ze swoich praw w ramach postępowań przed sądem bądź przed 
organami administracyjnymi. Orzecznictwo to służy za punkt odniesienia dla w ykładni art. 201 ust. 1 
lit. a) dyrekty w y 2009 /138 19. 
1. W przypadku skorzystania przez ubezpieczonego z praw w ramach postępowań przed sądem 
47. W w yroku w sprawie Eschig 20 Trybunał przyjął, w pierwszej kolejności, trzy zasady, które stanowią 
filar orzecznictwa w dziedzinie ubezpieczenia ochrony prawnej, obecnie uregulowany w dyrekty wie 
2009 /138. 
48. Po pierwsze, dyrekty wa 87/344, a w szczególności jej art. 4 ma na celu objęcie interesów 
ubezpieczonych szeroką ochroną 21. Po drugie, art. 4 ust. 1 ma ogólny zasięg i obowiązkow y 
charakter. 22. Po trzecie, dyrekty wa 87/344 nie ma na celu dokonania całkowitej harmonizacji przepisów 
z zakresu umów ubezpieczenia ochrony prawnej, a tym samym w aktualnym stanie prawa Unii państwa 
członkowskie zachowują swobodę stanowienia przepisów stosujących się do tych umów, o ile 
przestrzegają przy tym prawa Unii, a w szczególności art. 4 dyrekty w y 87/344 23.. 
49. W drugiej kolejności, Trybunał podkreślił, że prawo ubezpieczonego do w yboru swojego 
„przedstawiciela prawnego” jest ograniczone „do postępowań sądow ych i administracyjnych” 24 oraz, że 
chodzi o „minimalny zakres swobody, którą należy przyznać osobie ubezpieczonej, niezależnie od tego, 
do której z opcji przewidzianych w art. 3 ust. 2 dyrekty w y zastosował się zakład ubezpieczeń” 25. 
Trybunał uściślił, że „na podstawie rozwiązania przewidzianego w art. 3 ust. 2 lit. c) dyrekty w y 87/344 
ubezpieczonym przysługują dalej idące prawa niż na podstawie art. 4 ust. 1 lit. a) dyrekty w y. Ten 
ostatni przepis stanowi bowiem, że prawo do swobodnego wyboru przedstawiciela prawnego 
18 Zobacz pkt 49 niniejszej opinii. 
19 Zobacz pkt 34 niniejszej opinii. 
20 Postawione Trybunałowi pytanie dotyczyło tego, czy swobodny wybór przedstawiciela prawnego przez osobę objętą ubezpieczeniem ochrony 
prawnej może zostać zawężony przez ubezpieczyciela w wypadku wystąpienia szkody zbiorowej lub zdarzeń wyrządzających szkodę kilku 
osobom, w tym przypadku inwestorom finansowym. Ubezpieczony w tej sprawie chciał być reprezentowany przez wybranych przez siebie 
prawników w kilku postępowaniach, w tym dotyczącym upadłości spółek inwestycyjnych, w postępowaniu karnym przeciwko ich organom, 
a także w ramach postępowania wszczętego przeciwko państwu dotyczącego nieprawidłowości w nadzorze nad rynkami finansowymi. 
21 Zobacz wyrok Eschig (pkt 45). Zasada ta została przypomniana w wyroku z dnia 7 listopada 2013 r., Sneller, C-442/12, EU:C:2013 :717, pkt 24. 
22 Zobacz wyroki: Eschig (pkt 47) i z dnia 26 maja 2011 r., Stark, C-293/10, EU:C:2011 :355, pkt 29, a także podsumowanie w pkt 25 wyroku z dnia 
7 listopada 2013 r., Sneller, C-442/12, EU:C:2013 :717. 
23 Zobacz wyroki: Eschig (pkt 65 i 66), a także z dnia 26 maja 2011 r., Stark, C-293/10, EU:C:2011 :355, pkt 31. 
24 Zobacz wyrok Eschig [pkt 58, zob. podobnie pkt 47, w którym znajduje się wyrażenie „postępowanie sądowe lub administracyjne” (wyróżnienie 
moje)]. 
25 Zobacz wyrok Eschig (pkt 48). 
ECLI:EU:C:2019 :1066 10 
OPINIA H. SAUGMANDSGAARDA ØE – SPRAWA C-667/18  
ORDE VAN VLAAMSE BALIES I ORDR E DES BARREAUX FRANCOPHONES I GERMANOPHONE  
przysługuje jedynie w przypadku wszczęcia postępowania sądowego lub administracyjnego. Tymczasem, 
zgodnie z rozwiązaniem zawartym w art. 3 ust. 2 lit. c) tej dyrekty w y, ubezpieczony ma prawo 
powierzenia obrony swoich interesów przedstawicielowi prawnemu od chwili, gdy ma prawo żądać 
podjęcia przez ubezpieczyciela działań na podstawie umow y ubezpieczenia, awięc także przed 
wszczęciem jakiegokolwiek postępowania sądowego lub administracyjnego” 26. 
50. W dwóch kolejnych w yrokach: z dnia 26 maja 2011 r., Stark 27, a także z dnia 7 listopada 2013 r., 
Sneller 28, Trybunał przypomniał zasady w ynikające z w yroku Eschig, aby z nich w y w nioskować, 
w pierwszym w yroku, że prawo ubezpieczonego do w yboru prawnika może napotykać ograniczenia 
terytorialne pod warunkiem niepozbawienia znaczenia swobody w yboru 29, a w drugim w yroku, iż 
swobodny w ybór prawnika przez ubezpieczonego nie możebyć ograniczony jedynie do sytuacji, 
w której to ubezpieczyciel postanowi, iż należy skorzystać zusług zewnętrznego prawnika 30. 
51. I tak, w pow yższych trzech w yrokach Trybunał w ypowiedział się w kwestii zakresu praw 
ubezpieczonego w ramach postępowań toczących się przed sądem bez dokonania w ykładni pojęć 
„postępowania sądowego” lub „postępowania administracyjnego” 31. 
52. Dopiero w dwóch późniejszych w yrokach, w ydanych w dniu 7 kwietnia 2016 r., w sprawie Massar 
oraz w sprawie AK Trybunał dokonał w ykładni pojęcia „postępowania administracyjnego” 
w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a) dyrekty w y 87/344, obecnie art. 201 ust. 1 lit. a) dyrekty w y 2009 /138. 
2. W przypadku skorzystania z praw przez ubezpieczonego przed organem administracji 
53. W sprawie, w której zapadł w yrok Massar, wniosek sądu odsyłającego zmierzał do ustalenia, czy 
zasada swobodnego w yboru prawnika lub przedstawiciela może mieć zastosowanie, w przypadku, 
w którym ubezpieczony objęty ubezpieczeniem ochrony prawnej chciał bronić swoich interesów przed 
niezależną instytucją publiczną w toku rozpatry wania przez nią wniosku o udzielenie zgody na 
zwolnienie go, złożonego przez jego pracodawcę, w sytuacji, w której postępowanie to nie jest 
postępowaniem toczącym się przed sądem 32. 
54. W sprawie, w której zapadł w yrok AK, ta sama kwestia powstała w odniesieniu do ubezpieczonego 
objętego ubezpieczeniem ochrony prawnej, który chciał złożyć zażalenie do centrum, uprawnionego na 
mocy ustaw y do kontroli specjalnych w ydatków z tytułu leczenia w następstwie oddalenia przez 
wspomniane centrum jego wniosku o w ydanie zezwolenia na leczenie. W tym drugim przypadku 
postępowanie również nie było postępowaniem toczącym się przed sądem. 
26 Zobacz wyrok Eschig (pkt 50). Wyróżnienie moje.  
27 C-293/10, EU:C:2011 :355.  
28 C-442/12, EU:C:2013 :717.  
29 Wyrok z dnia 26 maja 2011 r., Stark, C-293/10, EU:C:2011 :355, pkt 36.  
30 Zobacz wyrok z dnia 7 listopada 2013 r., Sneller, C-442/12, EU:C:2013 :717, pkt 23.  
31 Można zauważyć, że w wyroku z dnia 26 maja 2011 r., Stark (C-293/10, EU:C:2011 :355), Trybunał orzekł w świetle ustawodawstwa  
austriackiego, przywołanego w pkt 11 tego wyroku, przewidującego swobodny wybór prawnika przez ubezpieczonego „w celu reprezentowania 
go przed sądami lub organami administracyjnymi”. 
32 Trybunał wyjaśnił w wyrokach Massar (pkt 20) oraz AK (pkt 18), że wyrażenie „postępowania sądowe” odnosi się do postępowań „toczących się 
przed sądami w ścisłym tego słowa znaczeniu”. 
ECLI:EU:C:2019 :1066 11 
OPINIA H. SAUGMANDSGAARDA ØE – SPRAWA C-667/18  
ORDE VAN VLAAMSE BALIES I ORDR E DES BARREAUX FRANCOPHONES I GERMANOPHONE  
55. Jednakże należyjuż w tym momencie zwrócić uwagę na znaczną różnicę pomiędzy tymi dwiema 
sprawami. O ile decyzja administracyjna w sporze, który legł u podstaw w yroku AK, podlegała 
zaskarżeniu do sądu administracyjnego właściwego w dziedzinie zabezpieczenia społecznego i służby 
publicznej 33, to nie było tak w przypadku postępowania w przedmiocie sporu, który legł u podstaw 
w yroku Massar. Decyzja administracyjna nie mogłabyć przedmiotem odwołania lub zażalenia. Jedynie 
powództwo o zasądzenie odszkodowania mogło zostać wniesione do sądu orzekającego w sprawach 
cy wilnych 34. 
56. Trybunał orzekł, że art. 4 ust. 1 lit. a) dyrekty w y 87/344 należy interpretować w ten sposób, że 
zawarte w tym przepisie pojęcie „postępowania administracyjnego” obejmuje, w odniesieniu do w yroku 
Massar, „postępowanie, w którym instytucja publiczna udziela pracodawcy zgody na rozwiązanie 
stosunku pracy z pracownikiem ubezpieczonym od ochrony prawnej” 35, a w odniesieniu do w yroku 
AK: „etap zażalenia przed instytucją publiczną, w trakcie którego instytucja ta w ydaje decyzję,od 
której przysługująśrodki zaskarżenia w postępowaniu sądow ym” 36. 
57. Towłaśnie w świetle tych orzeczeń, a w szczególności ich uzasadnienia, w postępowaniu głównym 
Grondwettelijk Hof (trybunał konstytucyjny) bierze pod uwagę możliwość, że pojęcie „postępowania 
sądowego” możebyć interpretowane w ten sposób, że mediacja należy do zakresu stosowania art. 201 
ust. 1 lit. a) dyrekty w y 2009 /138. 
58. Jednakże, ze względu na to, że pojęcie „postępowania sądowego” należy interpretować zgodnie ze 
zw ykłą metodą interpretacyjną Trybunału, uważam, że analiza zakresu w yroków Massar i AK stanowi 
jedynie element uzupełniający w stosunku do elementów zw ykle uwzględnianych przez Trybunał 
w ramach dokonania w ykładni przepisu prawa Unii. 
C. Pojęcie „postępowania sądowego” w rozumieniu art. 201 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2009 /138 
59. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału przy dokony waniu w ykładni przepisu prawa Unii 
należy uwzględniać nie tylko jego brzmienie, lecz także jego kontekst oraz cele regulacji, której część 
on stanowi 37. 
60. W niniejszej sprawie w ydaje mi się, że elementy dotyczące kontekstu należy w y w ieść z w yroków: 
Massar oraz AK. 
1. Brzmienie art. 201 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2009 /138 
61. W odniesieniu do brzmienia art. 4 ust. 1 lit. a) dyrekty w y 87/344 należy przypomnieć, że Trybunał 
orzekł,iż „z tego w ynika […], że pojęcie »postępowania administracyjnego« należy odróżnić od 
[rozumieć jako przeciwieństwo] pojęcia „postępowania sądowego” 38. Stwierdzenie to powinno być 
rozszerzone na art. 201 ust. 1 lit. a) dyrekty w y 2009 /138, regulujący te kwestie identyczny sposób. 
33 Zobacz wyrok AK (pkt 13).  
34 Zobacz wyrok Massar (pkt 14).  
35 Zobacz wyrok Massar (pkt 28).  
36 Zobacz wyrok AK (pkt 26).  
37 Zobacz wyroki: Massar (pkt 22 i przytoczone tam orzecznictwo), a także AK (pkt 20 i przytoczone tam orzecznictwo).  
38 Wyroki: Massar (pkt 19) i AK (pkt 17).  
ECLI:EU:C:2019 :1066 12 
OPINIA H. SAUGMANDSGAARDA ØE – SPRAWA C-667/18  
ORDE VAN VLAAMSE BALIES I ORDR E DES BARREAUX FRANCOPHONES I GERMANOPHONE  
62. Jedyna bowiem różnica redakcyjna w wersji językowej francuskiej 39 w odniesieniu do 
wspomnianego pojęcia „postępowania”, dotycząca przymiotnika w ystępującego w w yrażeniu „«[dans] 
toute procédure [w jakimkolwiek postępowaniu]”, który nie w ystępuje w w yrażeniu „[dans] une 
procédure [w postępowaniu]” nie ma sama w sobie, moim zdaniem, żadnego znaczenia 40. Ponadto 
Trybunał użył w yrażenia „w ramach” postępowania sądowego lub administracyjnego bądź 
jakiegokolwiek postępowania sądowego lub administracyjnego odnoszącsię do jedenastego moty wu 
dyrekty w y 87/344 41. 
63. Wyrażenie „postępowanie sądowe lub administracyjne” jest użyte jedynie w art. 201 ust. 1 lit. a) 
dyrekty w y [2009 /138], dotyczącym w yboru prawnika przez ubezpieczonego. Artykuł 198 dyrekty w y 
2009 /138, o brzmieniu identycznym z art. 2 dyrekty w y 87/344, w którym zostało zastosowane 
w yrażenie „postępowanie sądowe”, jest sformułowany inaczej. 
64. O ile bowiem ten ostatni przepis stanowi, że zakład ubezpieczeń ma obowiązek pokrycia „kosztów 
postępowania sądowego”, to jest on sformułowany w sposób bardzo szeroki, co w ynika z następującego 
brzmienia: „w szczególności w celu […] obrony lub reprezentowania ubezpieczonego w postępowaniu 
cywilnym, karnym, administracyjnym” a następnie „lub innym” 42. 
65. Na taką różnicę w brzmieniu pomiędzy tymi dwoma przepisami można również wskazać w innych 
wersjach językow ych tych przepisów. Tytułem przykładu, w angielskiej wersji językowej art. 198 
dyrekty w y 2009 /138, użyte w yrażenia to „legal proceedings” i „defending or representing the insured 
person in civil, criminal, administrative or other proceedings”, podczas gdy brzmienie wersji angielskiej 
art. 201 ust. 1 lit. a) wspomnianej dyrekty w y jest następujące: „in any inquiry or proceedings”. 
66. Podobnie w języku niemieckim, w odniesieniu do art. 198 dyrekty w y 2009 /138, użyto w yrażeń „die 
Kosten des Gerichtsverfahrens” i „den Versicherten in einem Zivil-, Straf-, Verwaltungs-, Verwaltungs-
oder anderen Verfahren” a w art. 201 ust. 1 lit. a) wspomnianej dyrekty w y „in einem Gerichts-oder 
Verwaltungsverfahren”. 
67. Z analizy dokumentów dotyczących opracow y w ania dyrekty w y 87/344, z którymi mogłem się 
zapoznać, wnioskuję, że brak harmonizacji brzmienia nie w ynika ze szczególnej woli prawodawcy Unii. 
Ani wniosek dotyczący dyrekty w y Rady w sprawie koordynacji przepisów ustawow ych, w ykonawczych 
i administracyjnych odnoszących się do zapewnienia ochrony prawnej 43, ani inne akty 
przygotowawcze 44 nie zawierają bowiem w yjaśnień w tym względzie. Co się tyczy genezy art. 4 
dyrekty w y 87/344, można stwierdzić jedynie, że, po pierwsze, w uzasadnieniu Komisji w yjaśniono co do 
zasady, że „umow y ubezpieczenia ochrony prawnej przewidują pokrycie przez ubezpieczyciela kosztów 
i honorariów prawnika odpowiedzialnego za obronę interesów ubezpieczonego. Raczej nie jest 
wskazane, aby prawnik ten był prawnikiem stale współpracującym z zakładem ubezpieczeń, zwłaszcza 
w sytuacji, w której zakład zajmuje się pokry waniem wielu grup ryzyk. Takie rozwiązanie stawiałoby 
wspomnianego prawnika w trudnej sytuacji. W związku z tym dyrekty wa stanowi, że ubezpieczony 
39 Wersje językowe: niemiecka i angielska pozostają niezmienione i są w nich stosowane odpowiednio wyrażenia „in einem” oraz „in any”. Ponadto 
na poparcie zawężającej wykładni art. 201 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2009 /138 nie można powoływać się na ewolucję następującą wyłącznie 
wjęzyku francuskim. Zobacz analogicznie wyrok Eschig (pkt 53). 
40 Wyróżnienie moje. Zobacz tytułem przykładu w odniesieniu do analogicznej sytuacji wyrok z dnia 3 października 2019 r., Glawischnig-Piesck, 
C-18/18, EU:C:2019 :821, pkt 30. 
41 Zobacz wyroki: Eschig, pkt 52 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 7 listopada 2013 r., Sneller, C-442/12, EU:C:2013 :717, pkt 22 
i przytoczone tam orzecznictwo. Wyróżnienie moje. 
42 Wyróżnienie moje. Zobacz również pkt 42 niniejszej opinii. Zobacz ponadto B. Bruyr i P. Dambly, op.cit., pkt 16, na temat ich interpretacji 
w kontekście pokrycia kosztów mediacji. 
43 Wniosek Komisji z dnia 18 lipca 1979 [COM(79) 396 final]. 
44 Zobacz szczegółowo na temat ewolucji legislacyjnej, B. Cerveau i H. Margeat, op.cit., s. 581, jak również wyrok Eschig (pkt 57 i 58). 
ECLI:EU:C:2019 :1066 13 
OPINIA H. SAUGMANDSGAARDA ØE – SPRAWA C-667/18  
ORDE VAN VLAAMSE BALIES I ORDR E DES BARREAUX FRANCOPHONES I GERMANOPHONE  
powinien mieć możliwość samodzielnego w yboru swojego doradcy”. Po drugie, Komitet 
Ekono miczno-Społeczny wnioskował o to, aby „w sposób w yraźny zostały określone zasady korzystania 
z pomocy prawnika”, ale nie zaproponował zmiany redakcyjnej, która określałaby charakter 
postępowań 45. 
68. Jedynie w sprawozdaniu grupy ad hoc doradców Komitetu Stałych Przedstawicieli z dnia 26 maja 
1987 r. dotyczącego zmienionego projektu dyrekty w y Rady w sprawie koordynacji przepisów 
ustawow ych, w ykonawczych i administracyjnych odnoszących się do ubezpieczenia ochrony prawnej 46 
w yjaśniono, że „minimalny poziom swobody w w yborze prawnika jest zdefiniowany poprzez 
odniesienie do postępowań sądow ych i administracyjnych”, czemu nie towarzyszą dodatkowe 
uściślenia co do w yboru odmiennego brzmienia art. 2 dyrekty w y 87/344, a zwłaszcza znaczenia pojęć 
„w szczególności” i „lub innego”, zastosowanych w tym ostatnim przepisie. 
69. Moim zdaniem pow yższa ewolucja legislacyjna potwierdza możliwość definiowania pojęcia 
„postępowania sądowego” szeroko, analogicznie do podejścia przyjętego już przez Trybunał 
w w yrokach Massar i AK w odniesieniu do pojęcia „postępowania administracyjnego”. Trybunał 
przyjął, że pojęcie to nie możebyć ograniczone w yłącznie do postępowań toczących się przed sądem 
w sprawach administracyjnych, a mianowicie do postępowań toczących się przed sądem w ścisłym 
tego słowa znaczeniu 47 oraz że brzmienie art. 4 ust. 1 dyrekty w y 87/344 nie zawiera żadnego 
rozróżnienia pomiędzy etapem przygotowawczym a etapem decyzyjnym postępowania sądowego lub 
administracyjnego 48. 
70. Przejdę zatem do analizy zakresu, w jakim możliwe jest zastosowanie tych w yroków, który, jak 
podkreślił sąd odsyłający, jest decydujący dla w ykładni art. 201 ust. 1 lit. a) dyrekty w y 2009 /138. 
2. Zakres wyroków Massar oraz AK 
71. Jeśli trzymać się brzmienia uzasadnień wspomnianych w yroków, to należy z nich w y w nioskować, że 
pojęcie „postępowania sądowego” w rozumieniu art. 201 ust. 1 lit. a) dyrekty w y 2009 /138 jest pojęciem 
autonomicznym obejmującym etap wcześniejszy niż etap przed sądem, który z kolei możebyć jego 
kontynuacją. 
72. W konsekwencji moim zdaniem na wstępie można z nich wnioskować, że pojęcie to obejmuje 
swoim zakresem mediację 49 jako sposób rozstrzygania sporów. 
73. Nie podzielam zatem stanowiska, zgodnie z którym zakres zastosowania w yroków Massar oraz AK 
powinien być ograniczony do szczególnych okoliczności, w odniesieniu do których wspomniane w yroki 
zostały w ydane, co skutkowałoby stosowaniem kryterium organicznego opartego na uprawnieniu 
organów administracji do podejmowania decyzji dotyczących praw ubezpieczonego objętego 
ubezpieczeniem ochrony prawnej. Pojęcie „postępowania sądowego” odnosiłoby się wówczas jedynie do 
postępowań, w w yniku których sąd rozstrzyga w sposób ostateczny w przedmiocie sytuacji prawnej 
danej osoby. 
45 W swojej opinii w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Rady w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych 
i administracyjnych odnoszących się do zapewnienia ochrony prawnej (Dz.U. 1980 , C 348, s. 22) Komitet Ekono miczno-Społeczny 
zaproponował aby wyrażenie: „wkażdym przypadku, gdy należy powierzyć prawnikowi” przez wyrażenie „w zakresie, w jakim należy powierzyć 
prawnikowi”. 
46 Dokument nr 6767 /87 SURE 20.  
47 Zobacz wyroki: Massar (pkt 20) oraz AK (pkt 18).  
48 Zobacz wyroki: Massar (pkt 21) oraz AK (pkt 19).  
49 Według mnie mogłoby być podobnie w wypadku „postępowania dowodowego”. Zobacz wyrok z dnia 4 maja 2017 r., HanseYachts, C-29/16,  
EU:C:2017 :343, pkt 35. 
ECLI:EU:C:2019 :1066 14 
OPINIA H. SAUGMANDSGAARDA ØE – SPRAWA C-667/18  
ORDE VAN VLAAMSE BALIES I ORDR E DES BARREAUX FRANCOPHONES I GERMANOPHONE  
74. Po pierwsze pragnę zauważyć, że gdyby należało przyjąć takie podejście, skutkowałoby to 
w ykluczeniem mediacji w sprawach administracyjnych 50 z zakresu stosowania art. 201 ust. 1 lit. a) 
dyrekty w y 2009 /138, co w ydaje mi się być sprzeczne z w ykładnią dokonaną przez Trybunał 
w w yrokach Massar oraz AK. 
75. Po drugie, pragnę zauważyć, że Trybunał nie zawęził swojej w ykładni przyjmując kryterium 
organiczne, ponieważ potwierdził konieczność ochrony w sposób szeroki interesów ubezpieczonych 51 
i zastosował tę zasadę w szczególnych przypadkach, których odmienność należy podkreślić. 
76. Jak bowiem stwierdził Trybunał w w yroku AK, „postępowanie […] stanowi niezbędny warunek 
wstępny wniesienia skargi do sądu administracyjnego” 52, nie wskazując, czy jest ono obowiązkowe czy 
też nie, podczas gdy w świetle w yroku Massar decyzja administracyjna nie podlegała zaskarżeniu. 
Mogła ona co najw yżej służyć za podstawę wszczęcia postępowania zmierzającego do uzyskania 
naprawienia szkody przed sądem cywilnym 53. 
77. Ponadto, we wspomnianym w yroku Trybunał w ypowiedział się w przedmiocie postępowania 
administracyjnego dotyczącego udzielania zgody na rozwiązanie stosunku pracy przez pracodawcę 54 
w ramach którego pracownik, którego postępowanie dotyczy, nie podnosi żadnych roszczeń. Zostaje 
on jedynie w ysłuchany 55 i nie może wnieść żadnego środka odwoławczego. Na tym polegają istotne 
różnice w porównaniu ze sporem, który legł u podstaw w yroku AK. 
78. Pow yższa analiza porównawcza w yroków Massar oraz AK umożliwia moim zdaniem w yodrębnienie 
zasadniczych kryteriów przyjętych przez Trybunał. Prawdą jest, rzecz jasna, iż chodzi o konieczność 
ochrony interesów ubezpieczonego, którego prawa zostały naruszone 56, lecz zgodnie z brzmieniem 
57 58tych w yroków miałaby ona następować bądź w „stadium” bądź w „postępowaniu” mogącym mieć 
związek z późniejszym stadium przed sądem. 
79. Nie można w y w ieść z nich żadnego w ymogu dotyczącego obowiązkowego charakteru pomocy 
prawnika lub stadium przedsądowego. 
80. Innymi słow y, Trybunał orzekł podobnie w odniesieniu do okoliczności, w których jako punkt 
wspólny w ystępował zamiar ubezpieczonego objętego ubezpieczeniem ochrony prawnej dotyczący 
uzyskania korzystnej dla siebie decyzji administracyjnej przed rozstrzygnięciem przez sąd ewentualnego 
sporu, który nie ograniczał się do oceny zasadności decyzji administracyjnej. 
81. Wnioskuję z tego, że w yrażenie „postępowanie” nie obejmuje już tylko etapu odwoławczego „przed 
sądami w ścisłym tego słowa znaczeniu” 59, a mianowicie etapu toczącego się przed sądem od momentu, 
w którym mowa o zawisłości lub zamiarze wszczęcia postępowania, ale również stadium go 
poprzedzające lub innymi słow y stadium pozasądowe 60. 
50 Zobacz B. Bruyr i P. Dambly, op.cit., pkt 1 lit. b) ppkt i). Należy zauważyć, że przypisy 12, 14 i 22 odsyłają do uchylonych przepisów.  
51 Wyroki: Massar (pkt 23) oraz AK (pkt 21).  
52 Punkt 23 wspomnianego wyroku.  
53 Punkt 24 wyroku. Wyróżnienie moje.  
54 Zobacz wyrok Massar (pkt 2 i 13).  
55 O ile mi wiadomo, zgodnie z obowiązującą procedurą, regulowaną przez dekret w sprawie zwolnienia, pracownik może kwestionować wniosek  
pracodawcy przed właściwą instytucją publiczną.Sąd ma następnie możliwość zezwolenia kolejno pracodawcy i pracownikowi na ponowne 
przedstawienie ich stanowisk. Zobacz również B. Holthinrichs, Free choice of lawyer: the ECJ judgments of 7 April 2016 and the concept of 
„administrative proceedings” », European Journal of Comm ercial Contract Law, Paris Legal Publishers, Zutphen, vol. 8, nr 2, 2016 , s. 21–27, 
a w szczególności s. 22. 
56 Wyroki: Massar (pkt 25) oraz AK (pkt 22). 
57 Wyrażenie „stadium administracyjne” zostałoużyte w pkt 22 wyroku w sprawie AK. 
58 Wyrok Massar (pkt 25). 
59 Wyroki: Massar (pkt 20) oraz AK (pkt 18). 
60 Zobacz podobnie wyroki: Massar (pkt 25) oraz AK (pkt 23). 
ECLI:EU:C:2019 :1066 15 
OPINIA H. SAUGMANDSGAARDA ØE – SPRAWA C-667/18  
ORDE VAN VLAAMSE BALIES I ORDR E DES BARREAUX FRANCOPHONES I GERMANOPHONE  
82. Taka w ykładnia skutkuje uzgodnieniem różnych wersji językow ych w yrażenia „postępowanie 
sądowe lub administracyjne” z ogólnym znaczeniem sformułowania „inquiry” w ystępującym 
w angielskiej wersji językowej dyrekty w y 87/344 i 2009 /138, odpowiednio w art. 4 i 201 61. 
83. Pozostaje zbadać zgodność tej w ykładni z celami realizowanymi przez przepisy dyrekty w y 2009 /138 
dotyczące ubezpieczenia ochrony prawnej. 
3. Cele realizowane przez przepisy dotyczące ubezpieczenia ochrony prawnej 
84. Kwestia, którą należy rozstrzygnąć, dotyczy ustalenia, w jakim zakresie cele, które mają być 
osiągnięte zgodnie z sekcją dyrekty w y 2009 /138 poświęconą ubezpieczeniu pomocy prawnej, 
uzasadniają w ykładnię pojęcia „postępowania sądowego” w taki sam sposób, jak dokonał tego Trybunał 
w odniesieniu do pojęcia „postępowania administracyjnego” w w yrokach Massar oraz AK. 
85. Należy przypomnieć, że Trybunał konsekwentnie potwierdzał obowiązek niedokony wania w sposób 
zawężający w ykładni art. 4 ust. 1 lit. a) dyrekty w y 87/344 w zakresie swobodnego w yboru prawnika lub 
przedstawiciela z uwagi na cel realizowany przez tę dyrekty wę 62 i przypomniał, że wspomniany przepis 
ma ogólny zasięg i obowiązkow y charakter. 63 
86. Moim zdaniem, tak jak zobrazowały to okoliczności spraw y w w yrokach Massar oraz AK, które 
uzasadniły, w oparciu o wspomniane zasady, że pojęcie „postępowanie” należy rozumieć nie w jego 
ścisłym znaczeniu, a mianowicie jako postępowanie w toku, ale również jako każde stadium 
poprzedzające etap decyzyjny, swobodny w ybór prawnika lub przedstawiciela przez ubezpieczonego 
objętego ubezpieczeniem ochrony prawnej powinien być zapewniony we wszystkich przypadkach, 
w których chodzi o uregulowanie kwestii dotyczących interesów ubezpieczonych bez odwołania do 
sądów powszechnych. 
87. Sposób nie ma większego znaczenia, jeśli chodzi o stadium, w którym może zostać w ydane 
orzeczenie, a mianowicie akt regulujący prawa każdej ze stron, korzystający z powagi rzeczy osądzonej, 
wiążący, bądź też podlegający egzekucji. 
88. Z kolei, to właśnie ze względu na konsekwencje wspomnianego etapu przesądowego, w trakcie 
którego – jak podkreśliły to izby adwokackie – są przedstawiane ubezpieczonemu: różnorodność 
w yborów proceduralnych, którymi dysponuje w razie naruszenia jego praw oraz ocena jego szans na 
w ygranie sporu w ramach odnośnych w yborów proceduralnych, w nawiązaniu do przepisów prawna 
i stanu faktycznego, swobodny w ybór prawnika odpowiada potrzebie szerokiej ochrony interesów 
ubezpieczonego 64. 
61 W przedmiocie metody wykładni przyjętej przez Trybunał w przypadku rozbieżności wersji sporządzonych w językach urzędowych zob. wyrok 
Eschig (pkt 54). Zobacz w odniesieniu do zbliżenia wersji językowych, Holthinrichs, op.cit., s. 25 oraz przypisy 11 i 16 w odniesieniu do wersji 
językowych niemieckiej i niderlandzkiej. Ta ostatnia jest według mnie zgodna z wersjami językowymi: hiszpańską,duńską iwłoską. 
62 Zobacz wyroki: w sprawie Massar, pkt 23 i przytoczone tam orzecznictwo; a także w sprawie AK, pkt 21 i przytoczone tam orzecznictwo. 
63 Zobacz wyrok z dnia 7 listopada 2013 r., Sneller, C-442/12, EU:C:2013 :717, pkt 25 oraz przywołane tam orzecznictwo. B. Cerveau i H. Margeat, 
op cit (s. 584) podkreślili przed wydaniem tych orzeczeń Trybunału, że „wspomniane wymaganie zapewnienia swobodnego wyboru należy 
uznać za jedno z najważniejszych osiągnięć dyrektywy [87/344]. Było ono zresztą przewidziane począwszy od pierwszego projektu dyrektywy 
z 1979 ”. 
64 Zobacz podobnie B. Bruyr, i P. Dambly, op.cit., pkt 19. 
ECLI:EU:C:2019 :1066 16 
OPINIA H. SAUGMANDSGAARDA ØE – SPRAWA C-667/18  
ORDE VAN VLAAMSE BALIES I ORDR E DES BARREAUX FRANCOPHONES I GERMANOPHONE  
89. W rezultacie, jeśli chodzi o stosunki pomiędzy osobami fizycznymi lub stosunki, w ramach których 
administracja w ykonuje swoje prerogaty w y i formalizuje je poprzez w ydanie decyzji, wspomniany etap 
przedwstępny należy scharakteryzować jako odwołujący się, celem ochrony praw ubezpieczonego, do 
metody, która ma na celu w pierwszej kolejności uniknięcie postepowania przed sądem, ale która, 
ewentualnie w drugiej kolejności, będzie pomocna przy czynnościach związanych z jej wszczęciem 
takich jak, poza wniesieniem zażalenia, przedsądowe wezwanie do świadczenia w w yznaczonym 
terminie, czy też w sposób ogólniejszy, wszystkie czynności mogące przerwać bieg przedawnienia. 
90. Jako że zakres stosowania art. 201 ust. 1 lit. a) dyrekty w y 2009 /138 jest określony w ten sposób 
zgodnie z celem tej dyrekty w y, powstaje pytanie, jakie konsekwencje w ynikają z tego w odniesieniu do 
mediacji? 
D. Mediacja i pojęcie „postępowania sądowego” 
91. Najbardziej skomplikowana kwestia, jaką należysię zająć, dotyczy postępowania mediacyjnego, 
które jest prowadzone poza jakimkolwiek wszczętym już postępowaniem sądow ym. 
92. Jeżeli bowiem sąd rozpoznaje już sprawę, moim zdaniem mediacja stanowi jedynie etap toczącego 
się postępowania sądowego. Byłoby zatem sprzeczne z celami realizowanymi przez przepisy dyrekty w y 
2009 /138 dotyczącymi ubezpieczenia ochrony prawnej, gdyby ubezpieczony objęty ubezpieczeniem 
ochrony prawnej nie mógł w dalszym ciągu korzystać z pomocy pierwotnie w ybranego prawnika. 
93. Moim zdaniem we wszystkich innych przypadkach w kontekście swobodnego w yboru prawnika lub 
innego przedstawiciela mediacja jest również objęta zakresem znaczeniow ym pojęcia „postępowania 
sądowego” w rozumieniu art. 201 ust. 1 lit. a) dyrekty w y 2009 /138 65 i to z sześciu podstawow ych 
powodów. 
94. Po pierwsze, mediacja, co do której właściwe w ydaje się definiowanie poprzez odniesienie do art. 3 
lit. a) dyrekty w y Parlamentu Europejskiego i Rady 2008 /52/WE z dnia 21 maja 2008 r. w sprawie 
niektórych aspektów mediacji w sprawach cy wilnych i handlow ych 66, mającej zastosowanie do sporów 
transgranicznych 67, stanowi etap, w trakcie którego strony poszukują polubownego rozwiązania 
sporu 68. 
95. Podejmując postępowanie mediacyjne, zainteresowane podmioty poszukują rozwiązania zgodnego 
z ich interesami 69, podobnie jak podmioty, które w ystępują z roszczeniami wobec osoby lub urzędu 
w celu w ygrania spraw y. Z mojego punktu widzenia mediacja stanowi jedynie inną metodę 
prowadzącą do osiągnięcia tego samego celu. 
65 Tytułem przypomnienia, problematyka ta nie pojawia się w odniesieniu do art. 198 ust. 1 tej dyrektywy mającego zastosowanie do pokrycia 
kosztów. Ponadto dodanie określenia „lub innego” pozwala na szerokie pokrycie kosztów. Zobacz pkt 42 i 64 niniejszej opinii. 
66 Dz.U. 2008 , L 136, s. 3. Wspomniany art. 3 lit. a) stanowi, że mediacja oznacza „zorganizowane postępowanie o dobrowolnym charakterze, bez 
względu na jego nazwę lub określenie, w którym przynajmniej dwie strony sporu próbują same osiągnąć porozumienie w celu rozwiązania ich 
sporu, korzystając z pomocy mediatora. Postępowanie takie może zostać zainicjowane przez strony albo może je zaproponować lub zarządzić 
sąd lub nakazać prawo państwa członkowskiego. Termin ten obejmuje mediację prowadzoną przez sędziego, który nie jest odpowiedzialny za 
jakiekolwiek postępowanie sądowe dotyczące rzeczonego sporu. Nie obejmuje on jednak prób podejmowanych przez sąd lub sędziego 
rozstrzygającego spór w toku postępowania sądowego dotyczącego rzeczonego sporu”. 
67Co się tyczy przypomnienia zakresu stosowania tej dyrektywy i możliwości rozszerzenia go przez państwa członkowskie na proces mediacji 
wewnętrznej, zob. wyrok z dnia 14 czerwca 2017 r., Menini i Rampanelli, C-75/16, EU:C:2017 :457, pkt 31, 33. 
68 W przedmiocie odróżnienia od pojednania, zob. wyrok z dnia 18 marca 2010 r., Alassini i in., od C-317/08 do C-320/08, EU:C:2010 :146, pkt 34 
–36. 
69 W nawiązaniu do wyroku z dnia 14 czerwca 2017 r., Menini i Rampanelli, C-75/16, EU:C:2017 :457, pkt 50. 
ECLI:EU:C:2019 :1066 17 
OPINIA H. SAUGMANDSGAARDA ØE – SPRAWA C-667/18  
ORDE VAN VLAAMSE BALIES I ORDR E DES BARREAUX FRANCOPHONES I GERMANOPHONE  
96. Ponadto, w świetle niektórych ustawodawstw krajow ych etap mediacji możebyć obowiązkow y 70, 
podobnie jak etap zażalenia do organu administracji przewidziany w niektórych przypadkach w prawie 
krajow ym. Nie można zatem opierać argumentu na tym, że przeprowadzenie mediacji zależy w y łącznie 
od woli stron 71. 
97. Po drugie, w procesie mediacji, tak jak w przypadku zażalenia, rola prawnika jest analogiczna. 
Polega ona na dostarczeniu ubezpieczonemu wszystkich przydatnych informacji, które umożliwiłyby 
mu ocenę znaczenia działań podjętych w fazie poprzedzającej wszczęcie postępowania przesądowego, 
z jednej strony, oraz udzielenie mu pomocy w ich przeprowadzeniu z sukcesem, przy jednoczesnym 
zachowaniu możliwości wszczęcia postępowania przed sądem, jeżeli okażesię to konieczne, w sytuacji 
gdyby nie można było znaleźć żadnego trwałego porozumienia, z drugiej strony 72. 
98. Po trzecie, mediacja ma wpły w na postępowanie sądowe co najmniej taki sam, jeśli nie w yższy, niż 
wniesienie zażalenia, bowiem mediacja może prowadzić do zawieszenia biegu przedawnienia, co ma 
miejsce w szczególności w świetle prawa belgijskiego, począwszy od momentu podpisania protokołu 
mediacji pozasądowej 73. 
99. A zatem, na etapie mediacji, zainteresowane strony znajdują się na etapie, co najmniej, 
poprzedzającym postępowanie przed sądem, w trakcie którego, z uwagi na pomoc prawnika, 
ubezpieczony ma „zapewnioną ochronę prawną” zgodnie z brzmieniem w yroku AK 74 i w oparciu 
o inne sformułowanie zastosowane w w yroku Massar. 75. Z tego tylko powodu nie ma znaczenia, że 
osoba trzecia podejmuje czynności po dojściu do porozumienia przez strony oraz że przyjęte 
rozwiązanie niekoniecznie odpowiada w sposób ścisły prawom każdej z nich. 
100. Po czwarte, taka koncepcja mediacji jako fazy poprzedzającej etap decyzyjny przekonuje tym 
bardziej, że w odróżnieniu od wniesienia zażalenia, które nie doprowadzi do w ydania orzeczenia, jeżeli 
roszczenie osoby uważającej, że jej prawa zostały naruszone, zostanie zaspokojone, etap mediacji 
doprowadzi do postępowania o charakterze sądow ym, jeżeli treść ugody zawartej między stronami 
w ymaga przekształcenia w tytuł w ykonawczy 76. Ugoda powinna następnie zostać uznana oraz powinna 
zostać stwierdzona jej w ykonalność w innych państwach członkowskich na podstawie w szczególności 
rozporządzeń dotyczących w ykony wania orzeczeń sądow ych w sprawach cy wilnych i handlow ych 77, 
podobnie jak w przypadku każdego orzeczenia w ydanego przez organ sądow y, które będzie 
w ykony wane w ramach Unii. 
101. Ponadto można również w ysunąć argument praktyczny. Jak uzasadnić sytuację, w której prawnik 
lub przedstawiciel w ybrany w toku tego drugiego etapu sądowego nie byłby tym samym, który 
reprezentował ubezpieczonego w ramach etapu przedsądowego? W mojej ocenie swobodny w ybór 
prawnika lub przedstawiciela należy uznać za gwarancję skuteczności i redukcji kosztów. 
70 Zobacz tytułem przykładu wyrok z dnia 14 czerwca 2017 r., Menini i Rampanelli,C-75/16, EU:C:2017 :457, pkt 48 i 49.  
71 W nawiązaniu do motywu 19 dyrektywy 2008 /52, w świetle którego „mediacji nie należy postrzegać jako gorszej alternatywy dlatego tylko, że  
przestrzeganie warunków ugód zawartych w drodze mediacji uzależnione byłoby od dobrej woli stron”. 
72 Zobacz podobnie, B. Bruyr i P. Dambly, op.cit., pkt 19. 
73 Zobacz art. 1731 ust. 3 kodeksu postępowania cywilnego. Zobacz także motyw 24 i art. 8 dyrektywy 2008 /52. 
74 Punkt 23 tego wyroku. 
75 W pkt 25 tego wyroku zostałoużyte następujące sformułowanie: „[…] jego interesy jako ubezpieczonego wymagają ochrony”. 
76 Zobacz w tym względzie art. 6 dyrektywy 2008 /52, a także, w postępowaniu głównym art. 1733 i 1736 kodeksu postępowania cywilnego oraz 
przypis 9 niniejszej opinii. 
77 Zobacz art. 6 dyrektywy 2008 /52, analizowany w świetle motywu 20, który dotyczy przykładowo w szczególności rozporządzenia Rady (WE) 
nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych 
i handlowych (Dz.U. 2001 , L 12, s. 1 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 19, t. 4, s. 42), obecnie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego 
i Rady (UE) nr 1215 /2012 z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach 
cywilnych i handlowych (Dz.U. 2012 , L 351, s. 1). 
ECLI:EU:C:2019 :1066 18 
OPINIA H. SAUGMANDSGAARDA ØE – SPRAWA C-667/18  
ORDE VAN VLAAMSE BALIES I ORDR E DES BARREAUX FRANCOPHONES I GERMANOPHONE  
102. Po piąte, jestem również zdania, że okoliczność,iż zapewnia się ubezpieczonemu objętemu 
ubezpieczeniem ochrony prawnej swobodny w ybór prawnika lub przedstawiciela w przypadku 
mediacji, przyczyni się w sposób skuteczny do realizacji celu polegającego na „ułatwieniu dostępu do 
alternaty wnych procedur rozwiązy wania sporów oraz do ułatwienia polubownego rozstrzygania 
sporów” ustanowionego w art. 1 ust. 1 dyrekty w y 2008 /52 78. 
103. W związku z tym proponuję, aby Trybunał rozważył ten now y aspekt w ykładni przepisów 
dotyczących swobodnego w yboru prawnika lub przedstawiciela przez ubezpieczonego objętego 
ubezpieczeniem ochrony prawnej. Przy opracow y w aniu dyrekty w y 87/344 cel polegający na wspieraniu 
alternaty wnych metod rozstrzygania sporów, w yrażony w art. 81 ust. 2 lit. g) TFUE 79, nie był bowiem 
istotny w takim samym stopniu. 
104. Obecnie jest inaczej ze względu na zjawisko znacznego wzrostu liczby sporów, w ystępujące 
w wielu państwach członkowskich od ostatnich dziesięciu lat 80. 
105. To samo można stwierdzić w odniesieniu do sporów konsumenckich. Ta sama bowiem troska 
o polepszenie dostępu do w ymiaru sprawiedliwości, która prowadzi do ułatwienia korzystania 
z polubownych metod rozstrzygania sporów, doprowadziła do opracowania dyrekty w y Parlamentu 
Europejskiego i Rady 2013 /11/UE z dnia 21 maja 2013 r. w sprawie pozasądowego rozstrzygania 
sporów konsumenckich oraz zmieniającej rozporządzenie (WE) nr 2006 /2004 i dyrekty wę 
2009 /22/WE (w sprawie ADR w sporach konsumenckich) 81. 
106. W związku z tym nie byłoby spójne z systemem w ynikającym z dyrekty w y 2009 /138, który ma na 
celu szeroką ochronę praw ubezpieczonych, z jednej strony, oraz z dyrekty w dotyczących polubownych 
sposobów rozstrzygania sporów, realizujących ten sam cel poprzez zastosowanie metod alternaty wnych 
w stosunku do skierowania spraw y do sądu powszechnego, z drugiej strony, gdyby ubezpieczonemu 
objętemu ubezpieczeniem ochrony prawnej nie zapewniono możliwości swobodnego w yboru prawnika 
lub przedstawiciela. 
107. Za takim rozwiązaniem przemawia również i to, że najczęściej do korzystania z mediacji dochodzi 
w sporach z zakresu codziennego życia, takich jak konflikty sąsiedzkie, rodzinne lub dotyczące 
stosunków pracy. 
108. Po szóste, w jeszcze szerszym kontekście uważam, że w ykładnia pojęcia „postępowania sądowego” 
ograniczona jedynie do „postępowań przed sądem” mogłaby w przyszłości stanowić ryzyko, na które 
pragnę zwrócić uwagę Trybunałowi. Czy nie należy bowiem mieć na uwadze faktu, że stałe 
poszukiwanie środków mających na celu ułatwienie dostępu do w ymiaru sprawiedliwości w państwach 
78 Należy zauważyć, że pojęcie „postępowania sądowe” zawarte w tym artykule powinno być interpretowane w świetle wyroków Massar oraz AK, 
zatem proponuję Trybunałowi uwzględnić ich zakres zastosowania. 
79 Dawny artykuł 65 TWE. Tekst znajdujący się pod lit. g) został dodany na mocy art. 2 pkt 66 traktatu z Lizbony zmieniającego Traktat o Unii 
Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską (Dz.U. 2007 , C 306, s. 1). 
80 Zobacz w odniesieniu do celu w postaci odciążenia sądów, realizowanego w niektórych państwach członkowskich, w szczególności wyrok z dnia 
18 marca 2010 r., Alassini i in. (od C-317/08 do C-320/08, EU:C:2010 :146, pkt 64), dotyczący odwołań do sądu w niektórych sporach pomiędzy 
dostawcami a użytkownikami końcowymi objętymi dyrektywą 2002 /22/CE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie 
usługi powszechnej i związanych z sieciami i usługami łączności elektronicznej praw użytkowników (dyrektywy o usłudze powszechnej) (Dz.U. 
2002 , L 108, s. 51). W świetle art. 34 wspomnianej dyrektywy państwa członkowskie zapewniają udostępnienie przejrzystych, prostych 
i niedrogich pozasądowych procedur rozpatrywania sporów dotyczących konsumentów, związanych z zagadnieniami wymienionymi w niniejszej 
dyrektywie (wyrok z dnia 18 marca 2010 r., Alassini i in., od C-317/08 do C-320/08, EU:C:2010 :146, pkt 38). 
81 Dz.U. 2013 , L 165, s. 63. Zobacz, jeśli chodzi o zakres stosowania tej dyrektywy, wyrok z dnia 14 czerwca 2017 r., Menini i Rampanelli, C-75/16, 
EU:C:2017 :457, pkt 39 i 40. 
ECLI:EU:C:2019 :1066 19 
OPINIA H. SAUGMANDSGAARDA ØE – SPRAWA C-667/18  
ORDE VAN VLAAMSE BALIES I ORDR E DES BARREAUX FRANCOPHONES I GERMANOPHONE  
członkowskich może prowadzić do przyjęcia krajow ych regulacji, na mocy których dochodzi do 
przekazania uprawnień w ykony wanych zw ykle przez sąd podmiotom pry watnym lub organom 
administracji, przed którymi strony mają zawrzeć ugodę? Tymczasem skoro taka ugoda ma moc 
orzeczenia, kwestia w yboru prawnika jest tak samo istotna 82. 
109. W konsekwencji ramy prawne, w które wpisuje się postępowanie lub czynność, stanowią moim 
zdaniem kryterium stosowania art. 201 ust. 1 lit. a) dyrekty w y 2009 /138 83. A zatem nie sądzę, aby 
zakresem tego przepisu były objęte czynności o charakterze umownym, takie jak czynności prawne lub 
czynności dokony wane w ramach świadczenia usług 84 uprzednie w stosunku do zaistnienia sporu, takie 
jak w yszukiwanie czy w ymiana informacji lub porada . 
110. Wspomniane ograniczenie stanowi, moim zdaniem, właściwą odpowiedź na słuszne obaw y, które 
mogłyby wzbudzić skutki zbyt szerokiego rozumienia zasady swobodnego w yboru prawnika lub 
przedstawiciela zapewnionej ubezpieczonemu objętemu ubezpieczeniem ochrony prawnej, a takżena 
ryzyko pozbawienia art. 200 ust. 4 dyrekty w y 2009 /138 treści normaty wnej. 
111. Ze wszystkich pow yższych względów uważam, że kontynuując linię orzeczniczą zapoczątkowaną 
przez w yroki Massar oraz AK, nie należy dokony wać w ykładni pojęcia „postępowania sądowego” 
odmiennie aniżeli w w ypadku „postępowania administracyjnego”, co prowadzi do uznania, że mediacja 
stanowi etap poprzedzający etap decyzyjny, podobnie jak każde wniesienie zażalenia w przypadku 
postępowania administracyjnego, a w niektórych przypadkach może stanowić etap postępowania przed 
sądem. 
112. Wykładnia ta nie może – moim zdaniem – zostać podważona w świetle treści przepisów prawa 
belgijskiego dotyczących mediacji przeprowadzanej przez akredytowanego mediatora 85. 
113. Po pierwsze bowiem, podobnie jak izby adwokackie, zwracam uwagę, że przepisy mające 
zastosowanie do mediacji zostały skodyfikowane w kodeksie postępowania cy wilnego, zarówno 
w odniesieniu do mediacji sądowej jak i pozasądowej, to znaczy, niezależnie od tego, czy została ona 
zarządzona przez sąd czy też nie. 
114. Po drugie, ugoda mediacyjna zawarta przez strony, po jej zatwierdzeniu podlega w ykonaniu. 
W przeciwieństwie do rządu belgijskiego i Komisji jestem zdania, że kontrola sprzeczności 
z porządkiem publicznym i interesem dziecka 86 ma charakter sądow y, ponieważ pociąga za sobą 
merytoryczną ocenę w ykraczającą poza zw ykłe formalne badanie, co potwierdza orzecznictwo 
Trybunału w tej dziedzinie 87. 
82 Zobacz w tym względzie przypis 64 do mojej opinii z dnia 14 września 2017 r. w sprawie Sahyouni (C-372/16, EU:C:2017 :686), w której 
cytowałem P. Hammje, „Le nouveau règlement [no 1259 /2010 ]”, Revue critique de droit international privé, 2011 , nr 2, s. 291–338, 
a w szczególności s. 299, pkt 7, w świetle którego „zarówno sądy w ścisłym znaczeniu oraz organy administracyjne, czy nawet notariusze 
zostaną zmuszeni do stosowania nowych reguł, które będą obejmować w ten sposób rozwody w różnych postaciach, począwszy od postępowania 
sądowego, a skończywszy na uwierzytelnionym prywatnym oświadczeniu woli, czy nawet rozwodzie czysto prywatnym. Istotny jest przedmiot 
postępowania, a nie jego tryb”. Zobacz również S. Cimamonti, „La déjudiciarisation, une notion ambigüe”, La médiation, expériences, 
évaluations et perspectives, Actes du Colloque du jeudi 5 juillet 2018 , organisé par la Mission de recherche Droit et Justice à l’Auditorium du 
ministère de la Justice,s. 6–9, a w szczególności s. 7 ostatni akapit oraz s. 8 „definicja”. 
83 W nawiązaniu do brzmienia motywu 11 dyrektywy 87/344 zob. pkt 62 niniejszej opinii. 
84 W odniesieniu do tego rozróżnienia zob. art. 198 ust. 1 ab initio dyrektywy 2009 /138,, który przewiduje pokrycie kosztów związanych z tymi 
usługami. Zobacz również przypis 14 do niniejszej opinii. 
85 Zobacz pkt 20 niniejszej opinii. 
86 Zobacz art. 1733 akapit drugi kodeksu postępowania cywilnego. 
87 Zobacz tytułem przykładu w przypadku zastosowania pojęcia „porządku publicznego” w celu odmowy uznania orzeczenia wydanego przez inne 
państwo członkowskie wyroki: z dnia 23 października 2014 r., flyLAL-Lithuanian Airlines, C-302/13, EU:C:2014 :2319 , pkt 47, a także z dnia 
16 lipca 2015 r., Diageo Brands, C-681/13, EU:C:2015 :471, pkt 42. 
ECLI:EU:C:2019 :1066 20 
OPINIA H. SAUGMANDSGAARDA ØE – SPRAWA C-667/18  
ORDE VAN VLAAMSE BALIES I ORDR E DES BARREAUX FRANCOPHONES I GERMANOPHONE  
115. Po trzecie, kwestia nieobowiązkowego charakteru zatwierdzenia nie w ydaje mi się istotna, 
ponieważ decydująca jest zw ykłamożliwość w ystąpienia o nie, podobnie jak w przypadku etapu 
wszczęcia postępowania sądowego, który może nastąpić po etapie wniesienia zażalenia 88. 
116. W związku z tym rozszerzenie zakresu swobodnego w yboru prawnika lub przedstawiciela przez 
ubezpieczonego objętego ubezpieczeniem ochrony prawnej, takie jak przewidziane przez ustawodawcę 
belgijskiego, nie może, moim zdaniem, zostać ograniczone do postępowania polubownego, ponieważ 
jest ono oparte na pojęciu „postępowania”, rozumianego w jego ścisłym znaczeniu, czyli postępowania 
wszczętego przed sądem w celu rozstrzygnięcia sporu Uważam, że należy je rozumieć w szerszym 
znaczeniu, a ponadto, niezależnie od wszelkich aspektów finansow ych 89, zgodnie z orzecznictwem 
Trybunału. 
V. Wniosek 
117. Mając na względzie całość pow yższych rozważań, proponuję, aby na pytanie prejudycjalne 
przedstawione przez Grondwettelijk Hof (trybunał konstytucyjny, Belgia) Trybunał udzielił następującej 
odpowiedzi: 
Artykuł 201 ust. 1 lit. a) 2009 /138/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 listopada 2009 r. 
w sprawie podejmowania i prowadzenia działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (Wypłacalność 
II) należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on temu, aby ustawodawstwo krajowe 
w ykluczało swobodny w ybór prawnika lub przedstawiciela przez ubezpieczonego objętego 
ubezpieczeniem ochrony prawnej w przypadku mediacji sądowej lub pozasądowej. 
88 Zobacz w tym zakresie pkt 100 niniejszej opinii. 
89 Zobacz wyroki: Massar, pkt 27 i przytoczone tam orzecznictwo; a także AK, pkt 25 i przytoczone tam orzecznictwo; zasady przypomniane dla 
celów wykładni dyrektywy 87/344 obowiązują również w odniesieniu do dyrektywy 2009 /138, co zostało wskazane w pkt 34 niniejszej opinii. 
ECLI:EU:C:2019 :1066 21