Sprawa T-352/09

Novácke chemické závody a.s.

przeciwko

Komisji Europejskiej

„Konkurencja — Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki — Rynek węglika wapnia i magnezu dla przemysłu metalurgicznego i gazowniczego w EOG, z wyłączeniem Irlandii, Hiszpanii, Portugalii i Zjednoczonego Królestwa — Decyzja stwierdzająca naruszenie art. 81 WE — Ustalanie cen i podział rynku — Grzywny — Obowiązek uzasadnienia — Proporcjonalność — Równość traktowania — Wytyczne w sprawie obliczania kwoty grzywien z 2006 r. — Zdolność płatnicza”

Streszczenie – Wyrok Sądu (trzecia izba) z dnia 12 grudnia 2012 r.

(art. 3 ust. 1 lit. g) WE, art. 81 WE)

Prawo Unii – Zasady – Prawo do obrony – Wykorzystanie w ramach postępowania sądowego oświadczeń przedsiębiorstwa uzyskanych przez Komisję na podstawie komunikatu o łagodzeniu sankcji – Naruszenie prawa tego przedsiębiorstwa do odmowy składania samoobciążających wyjaśnień – Brak

Zobacz tekst orzeczenia. (por. pkt 43–48)

Zobacz tekst orzeczenia. (por. pkt 49–51, 55, 56)

Zobacz tekst orzeczenia. (por. pkt 58–61)

Punkt 30 wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 23 ust. 2 lit. a) rozporządzenia (WE) nr 1/2003 kreuje po stronie Komisji możliwość, a nie obowiązek zwiększenia grzywny nałożonej na przedsiębiorstwo, którego obrót – poza obrotem w sektorze dóbr i usług objętych naruszeniem – jest szczególnie wysoki. W tym względzie, chociaż ze wskazanego punktu wynika, że takie zwiększenie może okazać się niezbędne do zapewnienia tej grzywnie wystarczająco odstraszającego charakteru, to jednak nie oznacza to, że przeciwnie, grzywna, która nie stanowi znacznego procentu całkowitego obrotu danego przedsiębiorstwa, nie wywrze względem tego przedsiębiorstwa wystarczająco odstraszającego skutku. Grzywna ustalona zgodnie z metodologią określoną w wytycznych stanowi bowiem co do zasady znaczący procent wartości sprzedaży, jaką ukarane przedsiębiorstwo uzyskało w sektorze objętym naruszeniem. Tak więc wobec zapłaty grzywny zyski tego przedsiębiorstwa w odnośnym sektorze znacznie spadną, a nawet zamienią się w straty. Chociaż obrót uzyskany przez omawiane przedsiębiorstwo we wskazanym sektorze stanowi jedynie niewielką część jego całkowitego obrotu, to nie można a priori wykluczyć, że obniżenie zysków w tym sektorze, względnie przekształcenie ich w straty, będzie mieć skutek odstraszający, ponieważ co do zasady przedsiębiorstwo handlowe podejmuje działalność w danym sektorze w celu wypracowania zysków. Zatem w sytuacji gdy, poza niejasnym odniesieniem do rzekomo znaczącego obrotu całkowitego niektórych uczestników kartelu, przedsiębiorstwo nie powołuje się na żaden konkretny dowód, który pozwalałby wykazać, że Komisja powinna była skorzystać z tej możliwości, instytucji tej nie można zarzucać z tego tytułu jakiegokolwiek naruszenia zasad równego traktowania i proporcjonalności. (por. pkt 62–64)

Zobacz tekst orzeczenia. (por. pkt 76–80)

Zobacz tekst orzeczenia. (por. pkt 84–89)

W pkt 29 wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 23 ust. 2 lit. a) rozporządzenia (WE) nr 1/2003 przewidziano możliwość dostosowania kwoty podstawowej grzywny ze względu na pewne okoliczności łagodzące, właściwe dla każdego z zainteresowanych przedsiębiorstw. W punkcie tym zamieszczono w szczególności niewyczerpujący wykaz okoliczności łagodzących, które mogą być brane pod uwagę. Jednak wyłącznie bierna rola danego przedsiębiorstwa w popełnianiu naruszenia lub pójście w ślad za jego liderem nie figurują w tym niewyczerpującym wykazie, chociaż były przewidziane jako okoliczności łagodzące w pkt 3 tiret pierwsze wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 EWWiS. W tym względzie Komisja nie może odstąpić od reguł, które sama względem siebie ustanowiła, natomiast może te reguły swobodnie zmieniać bądź zastępować innymi. W sytuacji, która objęta jest zakresem zastosowania nowych reguł, Komisji nie można zarzucać, że nie uwzględniła ona okoliczności łagodzącej nieprzewidzianej w nowych regułach, jedynie na tej podstawie, iż okoliczność ta była przewidziana we wcześniejszych regułach. Okoliczność, że Komisja uznawała we wcześniejszej praktyce decyzyjnej dla celów ustalenia wysokości grzywny pewne okoliczności faktyczne za stanowiące okoliczności łagodzące, nie zobowiązuje bowiem tej instytucji do dokonania takiej samej oceny w późniejszej decyzji. Niemniej jednak przedstawione w pkt 29 wytycznych wyliczenie okoliczności łagodzących, które Komisja może brać pod uwagę, nie ma charakteru wyczerpującego. W konsekwencji okoliczność, że w wytycznych nie wymieniono pośród okoliczności łagodzących biernej roli przedsiębiorstwa, które uczestniczyło w naruszeniu, nie stoi na przeszkodzie uwzględnieniu takiej okoliczności jako łagodzącej, o ile umożliwia ona wykazanie, że względna waga uczestnictwa tego przedsiębiorstwa w naruszeniu jest mniejsza. (por. pkt 92–94)

Współpraca na podstawie komunikatu z 2002 r. w sprawie zwalniania z grzywien i zmniejszania grzywien w sprawach kartelowych ma dla danego przedsiębiorstwa charakter całkowicie dobrowolny. Nie jest ono bowiem w żaden sposób zmuszone do dostarczenia dowodów istnienia domniemanego kartelu. Zakres współpracy, jaką przedsiębiorstwo zamierza podjąć w toku postępowania administracyjnego, jest zatem przedmiotem jego swobodnego wyboru i nie jest on w żadnym razie narzucony przez rzeczony komunikat. Ponadto od czasu opublikowania komunikatu z 2006 r. w sprawie zwalniania z grzywien i zmniejszania grzywien w sprawach kartelowych, mając na względzie pkt 31 tego komunikatu, przedsiębiorstwo, które decyduje się na złożenie zeznań w celu uzyskania obniżki kwoty grzywny, jest świadome faktu, że chociaż obniżka zostanie mu przyznana, tylko jeżeli w ocenie Komisji spełnione zostaną przesłanki obniżki przewidziane w komunikacie, to jednak jego zeznania zostaną tak czy inaczej dołączone do akt i będą mogły zostać wykorzystane jako materiał dowodowy, także przeciwko podmiotowi, od którego pochodzą. Decydując się dobrowolnie i w pełni świadomie na złożenie takich zeznań, zainteresowane przedsiębiorstwo nie może skutecznie powoływać się na zasadę zakazu samooskarżania się, według której w szczególności Komisja nie może nałożyć na przedsiębiorstwo obowiązku udzielenia odpowiedzi wiążących się z przyznaniem zaistnienia naruszenia, którego wykazanie należy do Komisji. W konsekwencji przedsiębiorstwo, które złożyło wniosek o złagodzenie sankcji z własnej woli i nie będąc do tego zobowiązanym nie może zarzucać Komisji, że w swych pismach złożonych przed Sądem instytucja ta oparła się na treści tego wniosku. (por. pkt 110–113)

Zobacz tekst orzeczenia. (por. pkt 114, 115)

Zobacz tekst orzeczenia. (por. pkt 135–148)

Zobacz tekst orzeczenia. (por. pkt 158–160)

Zobacz tekst orzeczenia. (por. pkt 161–164)

Przy ustalaniu kwoty grzywny Komisja nie ma co do zasady obowiązku uwzględnienia deficytowej sytuacji finansowej przedsiębiorstwa, ponieważ uznanie takiego obowiązku oznaczałoby przyznanie przedsiębiorstwom gorzej przystosowanym do warunków rynkowych nieuzasadnionej przewagi nad konkurencją. Ponadto sytuacja, w której środek przyjęty przez władze Unii skutkuje postawieniem przedsiębiorstwa w stan upadłości lub likwidacji, nie jest jako taka zakazana w prawie Unii. W istocie likwidacja przedsiębiorstwa w jego omawianej formie prawnej, nawet jeśli stanowi naruszenie interesów finansowych właścicieli, akcjonariuszy lub udziałowców, nie oznacza z tego względu, że elementy osobiste, materialne lub niematerialne reprezentowane przez przedsiębiorstwo również tracą swoją wartość. Przyjmując pkt 35 wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 23 ust. 2 lit. a) rozporządzenia (WE) nr 1/2003, Komisja nałożyła na siebie jakiekolwiek zobowiązanie, które stałoby w sprzeczności z tymi zasadami. Świadczy o tym fakt, że w punkcie tym odniesiono się nie do upadłości przedsiębiorstwa, ale do sytuacji powstałej „w szczególnym kontekście społeczno-gospodarczym”, w której nałożenie grzywny „zagroziłoby nieodwracalnie rentowności danego przedsiębiorstwa oraz doprowadziłoby do pozbawienia jego aktywów wszelkiej wartości”. Oznacza to, że sam fakt, iż nałożenie grzywny za naruszenia reguł konkurencji może prowadzić do upadłości danego przedsiębiorstwa, nie jest wystarczający dla zastosowania pkt 35 wytycznych. Chociaż bowiem upadłość niekorzystnie wpływa na interesy finansowe właścicieli czy akcjonariuszy, to nie musi ona wcale oznaczać zniknięcia danego przedsiębiorstwa z rynku. Może ono istnieć dalej jako takie w wypadku dokapitalizowania upadłej spółki jako osoba prawna zapewniająca funkcjonowanie tego przedsiębiorstwa albo, w razie przejęcia całości jej aktywów, a więc przedsiębiorstwa, jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą, za pośrednictwem innego podmiotu. Takie przejęcie całości aktywów może nastąpić w drodze dobrowolnego wykupu albo w drodze przymusowej sprzedaży aktywów upadłej spółki z zachowaniem ciągłości jej działalności. Punkt 35 wytycznych należy zatem – w szczególności ze względu na odniesienie do pozbawienia aktywów danego przedsiębiorstwa wszelkiej wartości – rozumieć w ten sposób, że przewiduje on sytuację, w której przejęcie przedsiębiorstwa, a przynajmniej jego aktywów wydaje się mało prawdopodobne bądź niemożliwe. W takiej sytuacji składniki aktywów upadłego przedsiębiorstwa będą wyprzedawane pojedynczo i istnieje prawdopodobieństwo, że wiele z nich nie znajdzie nabywcy lub że w najlepszym wypadku zostaną one sprzedane po znacznie obniżonej cenie, wobec czego można będzie mówić o całkowitej utracie ich wartości, o której wspomniano w pkt 35 wytycznych. Ponadto zastosowanie tego punktu wytycznych wymaga również, zgodnie z jego brzmieniem, „szczególnego kontekstu społeczno-gospodarczego”. Na kontekst ten składają się konsekwencje, które miałaby zapłata grzywny, w szczególności w zakresie wzrostu bezrobocia lub pogorszenia sytuacji sektorów gospodarczych wyższego i niższego względem danego przedsiębiorstwa rzędu. (por. pkt 186–190, 192)

Zobacz tekst orzeczenia. (por. pkt 203, 204, 207)

Zobacz tekst orzeczenia. (por. pkt 212)