Sprawa C‑453/08

Panagiotis I. Karanikolas i in.

przeciwko

Ypourgos Agrotikis Anaptyxis kai Trofimon

i

Nomarchiaki Aftodioikisi Dramas, Kavalas, Xanthis

(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Symvoulio tis Epikrateias)

Wspólna polityka rybołówstwa – Połowy na Morzu Śródziemnym – Rozporządzenie (WE) nr 1626/94 – Artykuł 1 ust. 2 i 3 – Zakaz używania określonych rodzajów sieci połowowych – Środki dodatkowe albo wykraczające poza minimalne wymogi ustanowione w tym rozporządzeniu przyjęte przed wejściem w życie wspomnianego rozporządzenia – Przesłanki ważności

Streszczenie wyroku

Rybołówstwo – Ochrona zasobów morskich – Środki techniczne dla zachowania zasobów – Rybołówstwo na Morzu Śródziemnym – Rozporządzenie nr 1626/94

(rozporządzenie Rady nr 1626/94, art. 1 ust. 2, 3)

Artykuł 1 ust. 2 i 3 rozporządzenia nr 1626/94 ustanawiającego środki techniczne dla zachowania zasobów połowowych na Morzu Śródziemnym, zmienionego rozporządzeniem nr 2550/2000 należy interpretować w taki sposób, że z jednej strony wejście w życie tego rozporządzenia nie ma wpływu na ważność dodatkowego środka krajowego stanowiącego zakaz przyjętego przed tym wejściem w życie, a z drugiej strony, że nie stoi on na przeszkodzie takiemu środkowi, pod warunkiem że zakaz ten jest zgodny ze wspólną polityką rybołówstwa, że środek ten nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia zamierzonego celu i nie narusza zasady równego traktowania.

(por. pkt 58; sentencja)

WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)

z dnia 2 września 2010 r.( )

Wspólna polityka rybołówstwa – Połowy na Morzu Śródziemnym – Rozporządzenie (WE) nr 1626/94 – Artykuł 1 ust. 2 i 3 – Zakaz używania określonych rodzajów sieci połowowych – Środki dodatkowe albo wykraczające poza minimalne wymogi ustanowione w tym rozporządzeniu przyjęte przed wejściem w życie wspomnianego rozporządzenia – Przesłanki ważności

W sprawie C‑453/08

mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Symvoulio tis Epikrateias (Grecja) postanowieniem z dnia 3 września 2008 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 17 października 2008 r., w postępowaniu:

Panagiotis I. Karanikolas i in.

przeciwko

Ypourgos Agrotikis Anaptyxis kai Trofimon,

Nomarchiaki Aftodioikisi Dramas, Kavalas, Xanthis,

przy udziale:

Alieftikos Agrotikos Synetairismos gri‑gri nomou Kavalas (MAKEDONIA),

Panellinia Enosi Ploioktiton Mesis Alieias (PEPMA),

TRYBUNAŁ (druga izba),

w składzie: J.N. Cunha Rodrigues, prezes izby, P. Lindh (sprawozdawca), A. Rosas, A. Ó Caoimh i A. Arabadjiev, sędziowie,

rzecznik generalny: J. Mazák,

sekretarz: L. Hewlett, główny administrator,

uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 19 listopada 2009 r.,

rozważywszy uwagi przedstawione:

– w imieniu P. Karanikolasa i in. przez A. Charokopou, dikigoros,

– w imieniu Alieftikos Agrotikos Synetairismos gri‑gri nomou Kavalas (MAKEDONIA) przez M. Filippidou, dikigoros,

– w imieniu rządu greckiego przez I. Chalkiasa oraz A. Vasilopoulou, działających w charakterze pełnomocników,

– w imieniu rządu włoskiego przez I. Bruni, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez F. Arenę, avvocato dello Stato,

– w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez E. Tserepę‑Lacombe oraz A. Szmytkowską, działające w charakterze pełnomocników,

po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 29 kwietnia 2010 r.,

wydaje następujący

Wyrok

1 Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 1 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 1626/94 z dnia 27 czerwca 1994 r. ustanawiającego środki techniczne dla zachowania zasobów połowowych na Morzu Śródziemnym (Dz.U. L 171, s. 1), zmienionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 2550/2000 z dnia 17 listopada 2000 r. (Dz.U. L 292, s. 7) (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 1626/94”).

2 Wniosek ten został złożony w ramach sporu, jaki zaistniał pomiędzy P. Karanikolasem i 18 innymi rybakami oraz spółdzielnią rybaków przybrzeżnych w Kavali a Ypourgos Agrotikis Anaptyxis kai Trofimon (ministrem do spraw rozwoju rolnictwa i żywności) i Nomarchiaki Aftodioikisi Dramas, Kavalas, Xanthis (władzami powiatowymi Drama, Kavala i Xanthi) w przedmiocie odmowy udzielenia licencji połowowych uzasadnionej uregulowaniami krajowymi zakazującymi udzielania licencji na połów przy użyciu małych sieci obstawowych.

Ramy prawne

Uregulowania Unii

Rozporządzenie (WE) nr 2371/2002

3 Artykuł 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 2371/2002 z dnia 20 grudnia 2002 r. w sprawie ochrony i zrównoważonej eksploatacji zasobów rybołówstwa w ramach wspólnej polityki rybołówstwa (Dz.U. L 358, s. 59) zatytułowany „Zasięg [Zakres stosowania]” brzmi następująco:

„1. Wspólna polityka rybołówstwa obejmuje ochronę, zarządzanie oraz eksploatację żywych zasobów wodnych, akwakultury oraz przetwarzanie i obrót produktami rybołówstwa i akwakultury, gdy działalność taka prowadzona jest na terytorium państw członkowskich lub na wodach wspólnotowych, lub przez wspólnotowe statki rybackie, albo też, bez uszczerbku dla głównej odpowiedzialności państwa bandery, przez obywateli państw członkowskich.

2. Wspólna polityka rybołówstwa zapewnia spójne środki dotyczące:

a) ochrony, zarządzania i eksploatacji żywych zasobów wodnych;

b) ograniczenia wpływu rybołówstwa na środowisko;

c) warunków dostępu do wód i zasobów;

d) polityki strukturalnej i zarządzania zdolnością floty;

e) kontroli i egzekwowania;

f) akwakultury;

g) wspólnej organizacji rynków; oraz

h) stosunków międzynarodowych”.

4 Artykuł 2 tego rozporządzenia zatytułowany „Cele” uściśla:

„1. Wspólna polityka rybołówstwa zapewnia taką eksploatację żywych zasobów wodnych, która zapewnia zrównoważone warunki ekonomiczne, środowiskowe i społeczne.

W tym celu Wspólnota stosuje podejście ostrożne poprzez podjęcie środków mających na celu ochronę i utrzymanie żywych zasobów wodnych, zapewnienie ich zrównoważonej eksploatacji oraz zminimalizowanie wpływu działalności połowowej na ekosystemy morskie. Celem jej jest stopniowe wdrażanie podejścia do zarządzania rybołówstwem na podstawie ekosystemu. Wspólnota dąży również do przyczyniania się do skutecznej działalności połowowej w ramach sprawnego i konkurencyjnego przemysłu rybołówstwa i akwakultury, zapewniając uczciwe standardy życiowe dla tych, którzy zależni są od działalności połowowej, i biorąc pod uwagę interesy konsumentów.

2. Wspólna polityka rybołówstwa kieruje się następującymi zasadami:

a) jasno zdefiniowane obowiązki na poziomie wspólnotowym, krajowym i lokalnym;

b) proces podejmowania decyzji oparty na przesłankach naukowych i dostarczający wyniki w wymaganym okresie;

c) szeroki udział uczestników sektora na wszystkich etapach polityki, od koncepcji do wdrożenia;

d) zgodność z innymi politykami wspólnotowymi, w szczególności z polityką środowiskową, społeczną, regionalną, rozwoju, zdrowia oraz ochrony konsumenta”.

5 Artykuł 4 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia stanowi:

„Dla osiągnięcia celów określonych w art. 2 ust. 1 Rada ustanawia wspólnotowe środki regulujące dostęp do wód i zasobów oraz zrównoważone prowadzenie działalności połowowej”.

Rozporządzenie nr 1626/94

6 Motywy drugi, czwarty i ósmy [W polskiej wersji językowej rozporządzenia nr 1626/94 jest to motyw siódmy (przyp. tłumacza).] rozporządzenia nr 1626/94 brzmią:

„przyszedł jednak czas na zaradzenie problemom wpływającym obecnie na zasoby Morza Śródziemnego poprzez wprowadzenie zharmonizowanego systemu zarządzania, dostosowanego do panujących tam warunków, biorąc pod uwagę istniejące przepisy krajowe i wprowadzając do nich poprawki, w przypadku gdy jest to potrzebne w odniesieniu do ochrony zasobów w sposób zrównoważony oraz, jeśli to właściwe, stopniowo;

[…]

używane na Morzu Śródziemnym narzędzia połowowe przyczyniają się w dużej mierze do degradacji środowiska morskiego oraz wyczerpania zasobów, powinny więc zostać zakazane; część strefy przybrzeżnej powinna zostać zarezerwowana dla wyselekcjonowanych [najbardziej selektywnych] narzędzi połowowych, stosowanych przez rybaków poławiających na małą skalę;

[…]

należy pozostawić możliwość wprowadzania krajowych środków dodatkowych do systemu ustanowionego przez niniejsze rozporządzenie lub wykraczających poza minimalne wymogi ustanowione przez niniejsze rozporządzenie, jak również regulujących stosunki między stronami zaangażowanymi w działalność połowową; utrzymywanie lub wprowadzanie takich środków podlega rozpatrzeniu przez Komisję co do ich zgodności z prawem wspólnotowym i wspólną polityką rybołówstwa”.

7 Artykuł 1 tego rozporządzenia brzmi następująco:

„1. Niniejsze rozporządzenie stosuje się do wszelkiego rybołówstwa i pokrewnych działalności prowadzonych na obszarze albo wodach Morza Śródziemnego na wschód od południka 5°36' długości geograficznej zachodniej, podlegających zwierzchnictwu lub jurysdykcji państw członkowskich, z wyjątkiem stawów i lagun. Rozporządzenie stosuje się również w odniesieniu do powyższej działalności, prowadzonej na Morzu Śródziemnym poza tymi wodami przez statki Wspólnoty.

2. Państwa członkowskie leżące nad Morzem Śródziemnym mogą nadal ustanawiać prawa na obszarach wskazanych w ust. 1, włączając w to regulację prawną w zakresie rybołówstwa niehandlowego, poprzez przyjmowanie środków dodatkowych albo wykraczających poza minimalne wymogi systemu ustanowionego przez niniejsze rozporządzenie, pod warunkiem że takie środki są zgodne z prawem wspólnotowym i wspólną polityką rybołówstwa.

Przyjmując takie środki, państwa członkowskie zwracają uwagę na ochronę słabych lub narażonych na niebezpieczeństwo gatunków albo środowisk […].

3. Komisja będzie informowana […] o jakichkolwiek planach wprowadzenia albo wniesienia poprawek do krajowych środków dotyczących ochrony i zarządzania zasobami”.

8 Artykuł 2 ust. 3 wspomnianego rozporządzenia stanowi:

„Używanie sieci o[b]stawowych i ciągnionych wystawianych z łodzi i obsługiwanych z brzegu (sieci brzegowe) jest zabronione od dnia 1 stycznia 2002 r., chyba że Rada, działając większością kwalifikowaną na wniosek Komisji, zadecyduje inaczej w świetle danych naukowych dowodzących, że ich użycie nie ma negatywnego wpływu na zasoby”.

9 Artykuł 3 ust. 1, 1a i 4 tego rozporządzenia brzmią:

„1. Używanie włoków, okrężnic i innych podobnych sieci jest zabronione w obrębie trzech mil morskich od wybrzeża albo w obrębie 50 m izobaty, jeżeli ta głębokość występuje w mniejszej odległości, niezależnie od metody ciągnięcia czy holowania, z wyjątkiem sytuacji, gdy odstępstwo takie jest przewidziane w ustawodawstwie krajowym w odniesieniu do trzymilowej strefy przybrzeżnej, rozciągającej się poza wody terytorialne państwa członkowskiego.

Jednakże jakiekolwiek narzędzia połowowe używane w odległości od wybrzeża mniejszej, niż określono to w akapicie pierwszym, i stosowane zgodnie z prawem krajowym obowiązującym w dniu 1 stycznia 1994 r. mogą być używane do dnia 31 grudnia 2002 r., chyba że Rada, działając większością kwalifikowaną na wniosek Komisji, zadecyduje inaczej w świetle danych naukowych dowodzących, że ich używanie nie ma negatywnego wpływu na zasoby.

1a. Zabrania się korzystania z narzędzi połowowych użytkowanych zgodnie z warunkami określonymi w ust. 1 akapit drugi, z wyjątkiem połowów prowadzonych za pomocą wszelkiego typu włoków, chyba że zainteresowane państwa członkowskie wprowadzą w życie środki zapewniające temu rybołówstwu, co następuje:

– nie jest zagrożony naruszeniem zakaz przewidziany w ust. 3,

– połowy nie kolidują z działaniami statków używających narzędzi połowowych innych niż włoki, niewody lub podobne sieci trałowe,

– połowy są ograniczone do gatunków objętych połowem ukierunkowanym, niepodlegających minimalnej wielkości wyładunku zgodnie z art. 8,

– połowy są ograniczone w taki sposób, że poławiane ilości w ramach gatunków wymienionych w załączniku IV są minimalne,

– statki podlegają specjalnym zezwoleniom połowowym, wydawanym zgodnie z rozporządzeniem Rady (WE) nr 1627/94 z dnia 27 czerwca 1994 r. ustanawiającym ogólne przepisy dotyczące specjalnych zezwoleń połowowych [Dz.U. L 171, s. 7].

Komisja powinna zostać powiadomiona o tych środkach przed dniem 31 grudnia 2000 r.

[…]

4. Zabronione jest zastawianie jakichkolwiek sieci obstawowych w odległości mniejszej niż 300 m od brzegu albo w obrębie izobaty 30 m, jeżeli ta głębokość występuje w mniejszej odległości od brzegu”.

10 Artykuł 5 ust. 1 rozporządzenia nr 1626/94 stanowi:

„Państwa członkowskie ustalą ograniczenia obejmujące dane techniczne głównych rodzajów narzędzi połowowych, zgodnie z minimalnymi wymaganiami wymienionymi w załączniku II”.

11 Zgodnie z załącznikiem II do tego rozporządzenia długość sieci obstawowych jest ograniczona do 800 m, a ich głębokość do 120 m.

12 Artykuł 6 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia stanowi:

„Używanie i przechowywanie na pokładzie włoka lub podobnych narzędzi ciągnionych, sieci skrzelowych albo obstawowych jest zabronione, jeśli rozmiar oczek sieci w miejscu, gdzie oczka te są najmniejsze, jest równy lub większy od minimalnych rozmiarów oczek, określonych w załączniku III.

[…]”.

13 Załącznik III do tego rozporządzenia ustanawia minimalne rozmiary oczek sieci obstawowych do 14 mm.

14 Rozporządzenie nr 1626/94 zostało uchylone przez rozporządzenie Rady (WE) nr 1967/2006 z dnia 21 grudnia 2006 r. (Dz.U. L 409, s. 9).

Uregulowania krajowe

15 Zdaniem sądu krajowego uregulowania krajowe będące przedmiotem postępowania przed nim przeszły wiele następujących po sobie etapów.

16 Dekret królewski z dnia 15 sierpnia 1958 r. dotyczący uregulowań odnoszących się do rybołówstwa przy użyciu małych sieci obstawowych (FEK A’ 132) zezwalał na połowy wszystkich gatunków przy użyciu małych sieci obstawowych, ustanawiając maksymalne rozmiary dotyczące długości i głębokości tych sieci oraz minimalne rozmiary ich oczek. Dekret ten uściślał również okresy roku, jak również pory dnia, w jakich te sieci mogły być używane.

17 Dekret prezydencki 587/1984 (FEK A’ 210) stanowił, że wszystkie licencje na połów przy użyciu małych sieci obstawowych wydane kutrom rybackim traciły ważność po dniu 31 grudnia 1986 r.

18 Dekret prezydencki 542/1985 (FEK A’ 191) uchylił dekret prezydencki 587/1984 i potwierdził koniec ważności licencji na połów przy użyciu małych sieci obstawowych po dniu 31 grudnia 1986 r. Dekret prezydencki 542/1985 zakazał ponadto udzielania kutrom rybackim licencji na połów przy użyciu małych sieci obstawowych.

19 Od zakazu tego zastosowano odstępstwo czasowe. Mianowicie dekret prezydencki 526/1988 (FEK A’ 237) wyłączył z przepisów dekretu prezydenckiego 542/1985 licencje na połów przy użyciu sieci do połowu belony (Belone belone). Te licencje były wydawane tylko w odniesieniu do połowów belony i makrelosza (Scomberesox saurus saurus) i podlegały przestrzeganiu przesłanek dotyczących specyfikacji sieci oraz okresów połowu. Następnie dekretem prezydenckim 320/1997 (FEK A’ 224) uchylono dekret prezydencki 526/1988 z dniem 31 grudnia 1998 r. i zdecydowano, że od tego czasu zakazane jest udzielanie licencji na połów przy użyciu sieci służących do połowów belony i że wszystkie licencje wydane z tego tytułu tracą swą ważność po tym dniu.

20 Zdaniem sądu krajowego z tych uregulowań wynika, że udzielanie licencji na używanie małych sieci obstawowych jest zakazane od dnia 1 stycznia 1987 r. w odniesieniu do wszystkich gatunków ryb, a wydawanie licencji było możliwe tylko dla belony i makrelosza jedynie w okresie od dnia 26 października 1988 r. do dnia 31 grudnia 1998 r.

Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne

21 Narzędziem połowowym objętym uregulowaniami krajowymi jest mała sieć obstawowa. Ten rodzaj sieci używany jest do połowu małych gatunków pelagicznych takich jak makrele lub sardynki. Technika połowu polega na okrążeniu siecią ławicy ryb i zamknięciu jej części wewnętrznej za pomocą liny w celu przekształcenia jej w wór, aby zatrzymać wszystkie otoczone ryby. Wydaje się, iż w Grecji używanych jest przez rybaków wiele rodzajów małych sieci obstawowych, a mianowicie sieci do połowu sardynek i alozy, jak również sieci do połowu belony i makrelosza. Drugie z nich są krótsze, płytsze i mają mniejsze oczka. Ponadto istnieją wielkie okrężnice używane do połowu sardynek, zwane „gri‑gri”, nieobjęte zakazem.

22 W dniu 20 maja 2003 r. P. Karanikolas i 18 innych zawodowych rybaków i właścicieli kutrów rybackich zamieszkałych w Kavali oraz spółdzielnia rybaków przybrzeżnych w Kavali, której są członkami, wystąpili o udzielenie im licencji na połów sardynek za pomocą małych sieci obstawowych z zastrzeżeniem ograniczeń i danych technicznych zawartych w rozporządzeniu nr 1626/94.

23 Wniosek ten został złożony do Nomarchiaki Aftodioikisi Dramas, Kavalas, Xanthis, który zasięgnął informacji dotyczącej możliwości udzielenia takich licencji w Ypourgos Agrotikis Anaptyxis kai Trofimon. Decyzją nr 172603 z dnia 8 sierpnia 2003 r. dyrekcja do spraw rybołówstwa morskiego tego ministerstwa odpowiedziała, że niemożliwe było uwzględnienie rzeczonego wniosku z uwagi na zakaz będący przedmiotem postępowania przed sądem krajowym, który stanowił dodatkowy środek dotyczący rybołówstwa w znaczeniu rozporządzenia nr 1626/1994.

24 Decyzja ta została notyfikowana skarżącym w postępowaniu przed sądem krajowym decyzją nr 19/760 z dnia 29 sierpnia 2003 r. rzeczonych władz powiatowych.

25 Skarżący w postępowaniu przed sądem krajowym wnieśli do sądu krajowego o uchylenie decyzji nr 172603 i 19/760.

26 Alieftikos Agrotikos Synetairismos gri‑gri nomou Kavalas (Makedonia) (spółdzielnia rybacka właścicieli kutrów zwanych „gri‑gri” okręgu administracyjnego Kavala) oraz Panellinia Enosi Ploioktiton Mesis Alieias (PEPMA) (ogólnogrecki związek armatorów rybołówstwa przybrzeżnego) przystąpiły do sprawy jako interwenienci.

27 Symvoulio tis Epikrateias uważa, że państwa członkowskie mogą ustanowić bardziej rygorystyczne środki dodatkowe niż przewidziane w rozporządzeniu nr 1626/94 na obszarach morskich podlegających ich władzy terytorialnej w celu ochrony słabych lub zagrożonych gatunków fauny morskiej. Środki te nie są ograniczone do określenia bardziej rygorystycznych wymogów odnoszących się do narzędzi połowowych lub okresów połowowych, lecz mogą obejmować także całkowity zakaz używania jakichkolwiek narzędzi połowowych. Sąd ten utrzymuje ponadto, że zakazów używania niektórych narzędzi połowowych ustanowionych w przepisach krajowych przyjętych przed wejściem w życie rozporządzenia nr 1626/94 nie podważają późniejsze przepisy tego rozporządzenia i że zakazy te pozostają ważne, nawet jeżeli używanie takich narzędzi nie jest zakazane na gruncie tego rozporządzenia.

28 Symvoulio tis Epikrateias, mając jednakże wątpliwości, jaką wykładnię rozporządzenia nr 1626/94 należy przyjąć, postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

„1) Czy na podstawie art. 1 ust. 2 rozporządzenia […] nr 1626/94 państwo członkowskie może ustanowić [przyjmować] środki uzupełniające [dodatkowe], do których należy całkowity zakaz używania narzędzi połowowych, których używanie jest zasadniczo dozwolone zgodnie z przepisami tego rozporządzenia […]?

2) Czy na podstawie przepisów […] rozporządzenia [nr 1626/94] dozwolone jest używanie w obrębie morza terytorialnego państwa członkowskiego leżącego nad Morzem Śródziemnym narzędzi połowowych niezaliczających się do narzędzi zasadniczo zakazanych przez jego art. 2 ust. 3 i art. 3 ust. 1 i 1a, których używanie zostało zakazane przez przepisy prawa krajowego państwa członkowskiego przed wejściem w życie tego rozporządzenia?”.

W przedmiocie pytań prejudycjalnych

29 Sąd krajowy w swych pytaniach, które należy rozważyć łącznie, zmierza w istocie do ustalenia, czy art. 1 ust. 2 i 3 rozporządzenia nr 1626/94 należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on środkowi krajowemu, który, tak jak środek będący przedmiotem postępowania przed sądem krajowym, zakazuje używania małych sieci obstawowych, podczas gdy, z jednej strony, środek ten został przyjęty przed wejściem w życie tego rozporządzenia, a, z drugiej strony, omawiane rozporządzenie nie zakazuje używania sieci tego rodzaju.

30 Aby odpowiedzieć na te pytania, należy, po pierwsze, zbadać, czy przepisy rozporządzenia nr 1626/94 pozwalają na utrzymanie „środków dodatkowych albo wykraczających poza minimalne wymogi systemu” ustanowione przez to rozporządzenie, w rozumieniu art. 1 ust. 2 wspomnianego rozporządzenia. Po drugie, w razie udzielenia odpowiedzi twierdzącej, trzeba będzie zbadać, czy środek krajowy będący przedmiotem postępowania w sprawie przed sądem krajowym spełnia wszystkie przesłanki wymienione we wspomnianym art. 1 ust. 2.

31 Co się tyczy, w pierwszej kolejności, możliwości utrzymania środków dodatkowych po wejściu w życie rozporządzenia nr 1626/94, art. 1 ust. 3 tego rozporządzenia uściśla, że Komisja jest informowana o jakichkolwiek planach wprowadzenia albo wniesienia poprawek do krajowych środków dotyczących ochrony i zarządzania zasobami. Z wykładni językowej tego przepisu wynika, że obowiązek poinformowania Komisji dotyczy tylko środków krajowych przyjętych lub zmienionych po dniu wejścia w życie wspomnianego rozporządzenia, a nie środków istniejących przed tym dniem.

32 Wykładnię tę potwierdza, jak podniósł w pkt 31 swej opinii rzecznik generalny, okoliczność, że motyw drugi rozporządzenia nr 1626/94 uściśla, iż należy wprowadzić „zharmonizowan[y] system zarządzania, dostosowan[y] do panujących tam [na terenie Morza Śródziemnego] warunków, biorąc pod uwagę istniejące przepisy krajowe”.

33 Z motywu ósmego [W polskiej wersji językowej motyw siódmy] tego rozporządzenia wynika co prawda, że krajowe środki dodatkowe albo wykraczające poza minimalne wymogi ustanowionego systemu mogą zostać utrzymane pod warunkiem zbadania przez Komisję ich zgodności z prawem Unii i wspólną polityką rybołówstwa.

34 Niemniej z uwag Komisji wynika z jednej strony, że gdy przygotowała rozporządzenie nr 1626/94, uwzględniła istniejące środki krajowe, a z drugiej strony, że wejście w życie tego rozporządzenia nie wpłynęło w niekorzystny sposób na stosowanie zakazu będącego przedmiotem postępowania przed sądem krajowym. Jak zauważył rzecznik generalny w pkt 32 opinii, z uzasadnienia wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady (EWG) z dnia 11 grudnia 1992 r. w sprawie harmonizacji niektórych środków technicznych obowiązujących na obszarze Morza Śródziemnego [COM(92) 533 wersja ostateczna, Dz.U. 1993, C 5, s. 6], który doprowadził do przyjęcia rozporządzenia nr 1626/94, wynika, że „po przedstawieniu przez cztery państwa członkowskie leżące nad Morzem Śródziemnym około 400 aktów prawnych służby Komisji dokonały badania porównawczego przepisów stosowanych w dziedzinie połowów na Morzu Śródziemnym w celu wyodrębnienia z nich istoty regulacyjnej dla wdrożenia na poziomie wspólnotowym”.

35 Artykuł 1 ust. 2 i 3 rozporządzenia nr 1626/94 należy zatem interpretować w ten sposób, że wejście w życie tego rozporządzenia nie ma wpływu na ważność dodatkowego środka krajowego przyjętego przed wejściem w życie tego rozporządzenia. Niemniej środki te muszą być zgodne z wymogami określonymi we wspomnianym art. 1 ust. 2.

36 Co się tyczy, w drugiej kolejności, uznania środka krajowego za „środek dodatkowy” w rozumieniu art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 1626/94, z brzmienia tego przepisu wynika, że państwa członkowskie leżące nad Morzem Śródziemnym mogą przyjmować środki dodatkowe albo wykraczające poza minimalne wymogi systemu ustanowionego przez to rozporządzenie, pod warunkiem że takie środki są zgodne z prawem Unii i wspólną polityką rybołówstwa. Przyjmując te środki, omawiane państwa zwracają uwagę na ochronę słabych i narażonych na niebezpieczeństwo gatunków i środowisk.

37 W celu określenia, czy zakaz używania małych sieci obstawowych będący przedmiotem postępowania przed sądem krajowym jest zgodny z wymaganiami art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 1626/94, należy najpierw zbadać, czy ten rodzaj sieci jest czy też nie jest wymieniony wśród narzędzi, których używanie jest zakazane przez to rozporządzenie. W przypadku udzielenia odpowiedzi negatywnej należy następnie sprawdzić, czy ten zakaz stanowi środek wykraczający poza minimalne wymogi wprowadzone przez to rozporządzenie. Jeżeli ma to miejsce, niezbędne będzie, zgodnie z brzmieniem wspomnianego art. 1 ust. 2, zbadanie, czy rzeczony środek jest zgodny z prawem Unii, czy jest zgodny ze wspólną polityką rybołówstwa i czy, przyjmując go, Republika Grecka dbała o ochronę słabych i narażonych na niebezpieczeństwo gatunków i środowisk.

38 W odniesieniu do kwestii, czy małe sieci obstawowe są lub nie są wymienione wśród narzędzi połowowych, których używanie zakazane jest przez rozporządzenie nr 1626/94, z brzmienia art. 3, 5 i 6 wspomnianego rozporządzenia w związku z załącznikami II i III do tego rozporządzenia wynika, że sieci obstawowe nie są objęte całkowitym zakazem, lecz zwykłymi ograniczeniami dotyczącymi ich używania. Wynika z tego, że małe sieci obstawowe nie są wymienione wśród narzędzi, których używanie zakazane jest przez rozporządzenie nr 1626/94.

39 W odniesieniu do kwestii, czy zakaz użycia małych sieci obstawowych stanowi środek wykraczający poza minimalne wymogi systemu ustanowionego przez rozporządzenie nr 1626/94, należy podnieść, iż z art. 3 ust. 4 tego rozporządzenia wynika, że używanie sieci obstawowych jest zakazane w odległości mniejszej niż 300 m od brzegu albo w obrębie izobaty 30 m, jeżeli ta głębokość występuje w mniejszej odległości od brzegu. Ponadto art. 5 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia w związku z załącznikiem II do tego rozporządzenia uściśla, iż w odniesieniu do sieci obstawowych długość sieci jest ograniczona do 800 m, a ich głębokość do 120 m. Wreszcie art. 6 ust. 1 rozporządzenia nr 1626/94 w związku z załącznikiem III do niego zakazuje używania lub przechowywania na pokładzie sieci obstawowych, których rozmiar oczek jest mniejszy niż 14 mm.

40 Z całości powyższych rozważań wynika, iż na podstawie rozporządzenia nr 1626/94 używanie sieci obstawowych jest dozwolone, pod warunkiem że to narzędzie jest używane w odległości większej niż 300 m od brzegu albo poza obrębem izobaty 30 m, jeżeli ta głębokość występuje w mniejszej odległości od brzegu, że długość sieci jest ograniczona do 800 m a ich głębokość do 120 m i że rozmiar oczek sieci jest większy niż 14 mm. Zakaz udzielania zatem licencji na używanie małych sieci obstawowych bez względu na miejsce ich używania, ich długość, ich głębokość lub rozmiary ich oczek stanowi środek wykraczający poza minimalne wymogi systemu ustanowionego przez rozporządzenie nr 1626/94 w rozumieniu art. 1 ust. 2 tego rozporządzenia.

41 Co do zgodności z prawem Unii zakazu będącego przedmiotem postępowania przed sądem krajowym, a w szczególności jego zgodności ze wspólną polityką rybołówstwa, skarżący przed sądem krajowym podnoszą wiele argumentów. Przede wszystkim utrzymują, że sardynki poławiane za pomocą małych obstawowych sieci stanowiły tylko 6–9% ilości sardynek poławianych w regionie Kavali i tylko 30 statków używało takich sieci w tym regionie. Następnie ten zakaz używania małych sieci obstawowych stosowany był tylko w odniesieniu do małych, a nie do dużych statków, tzn. mierzących ponad 14 m. Ponieważ małe statki mogą używać tylko małych sieci obstawowych, wspomniany zakaz pozbawia je jakiejkolwiek możliwości połowów. Motyw czwarty rozporządzenia nr 1626/94 przewiduje, że należy zarezerwować część strefy przybrzeżnej dla wyselekcjonowanych narzędzi połowowych, stosowanych przez rybaków poławiających na małą skalę, co dotyczy również małych sieci obstawowych. Zdaniem skarżących zwykłe środki ograniczające używanie są korzystniejsze. Wreszcie ten sam środek nie jest ograniczony w czasie, jest dyskryminujący w stosunku do rybaków używających małych sieci obstawowych i ma poważny niekorzystny wpływ na ich działalność.

42 Rząd grecki twierdzi, że małe sieci obstawowe są używane w strefie przybrzeżnej, która jest obszarem rozmnażania i rozwoju niektórych organizmów wodnych oraz miejscem zimowania niektórych ryb, w tym sardynek. Małe sieci obstawowe powodują zatem zniszczenie tej przestrzeni morskiej i miejsc rozmnażania, co narusza zasoby połowowe. Niektóre gatunki żyjące w tych strefach są zagrożone wyginięciem, nawet jeżeli nie dotyczy to sardynek. Rząd grecki uściśla, że zakaz połowu przy pomocy małych sieci obstawowych nie uniemożliwia rozwoju rybołówstwa, ponieważ jego wykonywanie jest nadal możliwe przy użyciu innych narzędzi, na które wydawane są licencje. Zakaz będący przedmiotem postępowania przed sądem krajowym jest zatem uzasadniony, właściwy i proporcjonalny.

43 Komisja utrzymuje, że w celu upewnienia się, iż zakaz będący przedmiotem postępowania przed sądem krajowym jest zgodny ze wspólną polityką rybołówstwa w rejonie Morza Śródziemnego, niezbędne jest sprawdzenie, czy ten środek z uwagi na jego bezwzględny charakter jest proporcjonalny i skuteczny w odniesieniu do celu ochrony i zarządzania żywymi zasobami wodnymi. Z tego powodu należy w zrównoważony sposób uwzględnić aspekty gospodarcze, społeczne i środowiskowe. Należy sprawdzić, czy stwierdzono znaczny niedobór ryb przybrzeżnych w czasie przyjęcia zakazu będącego przedmiotem postępowania przed sądem krajowym, czy zakaz bezwzględny był jedynym możliwym rozwiązaniem lub czy inne środki takie jak zapobieganie nielegalnemu połowowi lub ograniczanie połowów byłyby równie skuteczne. Wreszcie należy sprawdzić, czy podmioty gospodarcze, tzn. rybacy przybrzeżni prowadzący działalność na małą skalę i użytkownicy „gri‑gri” zostali potraktowani w równy sposób. Sąd krajowy powinien zbadać to w świetle dowodów, którymi dysponuje.

44 Komisja stwierdziła na rozprawie, że bezwzględny zakaz wydawał się jej nieproporcjonalny w stosunku do małej liczby statków, które używają małych sieci obstawowych i niewielki procent połowów dokonywanych za ich pomocą. Komisja ocenia, że wystarczyłoby ograniczyć używanie tego rodzaju sieci do niewielkiej ilości statków i podczas pewnej pory roku. Wiadomo, że zasoby sardynek nie są zagrożone, lecz Komisja nie wie, czy inne gatunki ryb są zagrożone przez połowy za pomocą małych sieci obstawowych. Wreszcie Komisja zauważa, że zakaz będący przedmiotem postępowania przed sądem krajowym pochodzi z 1985 r. i należałoby zbadać sytuację na nowo w świetle opinii naukowych.

45 Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 2371/2002 „wspólna polityka rybołówstwa zapewnia taką eksploatację żywych zasobów wodnych, która zapewnia zrównoważone warunki ekonomiczne, środowiskowe i społeczne. W tym celu Wspólnota stosuje podejście ostrożne poprzez podjęcie środków mających na celu ochronę i utrzymanie żywych zasobów wodnych, zapewnienie ich zrównoważonej eksploatacji oraz zminimalizowanie wpływu działalności połowowej na ekosystemy morskie”.

46 Zdaniem sądu krajowego dekret prezydencki nr 587/1984 został przyjęty na podstawie opinii 75 rady do spraw rybołówstwa z dnia 12 kwietnia 1984 r. Z tej opinii wynika, że zakaz dotyczący małych sieci obstawowych został uznany za niezbędny, ponieważ wspomniane narzędzia połowowe używane były w strefie znajdującej się 1 lub 2 mile od wybrzeża, która stanowi strefę rozwoju i wzrostu organizmów wodnych i w której używane są inne narzędzia połowowe, co powoduje zmniejszenie ilości ich populacji. Podobnie, na podstawie uwag przedstawionych przez rząd grecki na rozprawie, na tym właśnie obszarze rozmnażają i rozwijają się niektóre organizmy wodne oraz zimują niektóre ryby takie jak sardynki. Małe sieci obstawowe były zatem używane do połowów tego gatunku ryb na wspomnianym obszarze i to użycie spowodowało zniszczenie tego obszaru morskiego. Zakaz dotyczący tych narzędzi ma zatem na celu zapobieżenie zniszczeniu lub wyginięciu zasobów na tym obszarze przybrzeżnym.

47 Z powyższych wyjaśnień wynika, że zakaz będący przedmiotem postępowania przed sądem krajowym został przyjęty nie w celu zachowania zasobów sardynek, lecz w celu ochrony słabego środowiska i ekosystemu morskiego. Okoliczność, że tylko niewielki procent ogólnej liczby sardynek złowionych w regionie Kavali został złowiony za pomocą małych sieci obstawowych, nie jest zatem znaczący dla oceny ważności tego zakazu.

48 W konsekwencji okazuje się, że zakaz będący przedmiotem postępowania przed sądem krajowym odpowiada zasadzie ostrożności, którą Unia i państwa członkowskie muszą stosować przy przyjmowaniu środków przeznaczonych do ochrony i utrzymania żywych zasobów wodnych, zapewnienia ich zrównoważonej eksploatacji oraz zminimalizowanie wpływu działalności połowowej na ekosystemy morskie.

49 Jednakże, aby wspomniany zakaz był zgodny z prawem Unii i ze wspólną polityką rybołówstwa, musi przestrzegać zasad proporcjonalności i niedyskryminacji, które stanowią ogólne zasady prawa Unii i znajdują wyraz w dziedzinie rolnictwa, do której należy rybołówstwo, w art. 34 ust. 2 akapit drugi WE (zob. wyrok z dnia 23 marca 2006 r. w sprawie C‑535/03 Unitymark i North Sea Fishermen’s Organisation, Zb.Orz. s. I‑2689, pkt 53).

50 W odniesieniu do zasady proporcjonalności niezbędne jest, aby zakaz był odpowiedni do realizacji zamierzonego celu i nie wykraczał poza to, co jest konieczne do jego osiągnięcia (zob. ww. wyrok w sprawie Unitymark i North Sea Fishermen’s Organisation, pkt 56).

51 Do sądu krajowego należy zbadanie, czy zakaz będący przedmiotem postępowania przed sądem krajowym nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia zamierzonego celu. Ponieważ ten środek stanowi zakaz bezwzględny, należy zbadać, czy środki takie jak, w szczególności, ograniczenia w używaniu małych sieci obstawowych w niektórych porach roku lub w niektórych godzinach dnia oraz ograniczenie liczby udzielanych licencji nie byłyby wystarczające dla osiągnięcia celu ochrony ekosystemu obszaru przybrzeżnego.

52 W odniesieniu do zasady niedyskryminacji należy przypomnieć, że zasada ta wymaga, by porównywalne sytuacje nie były traktowane w odmienny sposób i by odmienne sytuacje nie były traktowane w sposób jednakowy, chyba że takie odmienne traktowanie jest obiektywnie uzasadnione (zob. wyrok z dnia 17 października 1995 r. w sprawie C‑44/94 Fishermen’s Organisations i in., Rec. s. I‑3115, pkt 46).

53 Należy zaznaczyć, że zakaz będący przedmiotem postępowania przed sądem krajowym dotyczy licencji na połów pewnym rodzajem sieci i nie rozróżnia odmiennych kategorii użytkowników tego narzędzia połowowego. W ten sposób środek ten nie zdaje się zawierać przepisu bezpośrednio dyskryminującego.

54 Na rozprawie utrzymywano, że małe kutry używane w rybołówstwie przybrzeżnym używały wyłącznie małych sieci obstawowych, a nie jakiegokolwiek innego narzędzia, i że wspomniany zakaz pozbawia je w rzeczywistości jakiejkolwiek możliwości połowów.

55 Niemniej okoliczność, że przepis wspólnotowy wpływa niekorzystnie na jedną grupę bardziej niż na inną, nie oznacza koniecznie, iż jest on nieproporcjonalny lub dyskryminujący, jeżeli przepis ten zmierza do uregulowania w sposób globalny problemu o powszechnym znaczeniu (zob. ww. wyrok w sprawie Unitymark i North Sea Fishermen’s Organisation, pkt 63).

56 W tym zakresie, na co zwrócił uwagę rzecznik generalny w pkt 47 opinii, okoliczność, że motyw czwarty rozporządzenia nr 1626/94 przewiduje, iż należy zarezerwować część strefy przybrzeżnej dla wyselekcjonowanych narzędzi połowowych, stosowanych przez rybaków poławiających na małą skalę, nie stanowi przeszkody, zgodnie z tym samym motywem, aby zakazać narzędzi, których używanie przyczynia się w dużej mierze do degradacji środowiska morskiego.

57 W zakresie, w jakim wspomniany zakaz będący przedmiotem postępowania przed sądem krajowym pozbawia możliwości wykonywania działalności w dziedzinie rybołówstwa pewną kategorię rybaków, do sądu krajowego należy sprawdzenie, czy istnieją obiektywne różnice pomiędzy „gri‑gri” i małymi sieciami obstawowymi dotyczące ich specyfiki i użycia oraz czy te różnice uzasadniły zastosowanie zakazu w odniesieniu do drugich z wymienionych sieci, a nie w stosunku do pierwszych.

58 Z ogółu powyższych rozważań wynika, że należy odpowiedzieć na przedłożone pytania, iż art. 1 ust. 2 i 3 rozporządzenia nr 1626/94 należy interpretować w taki sposób, że z jednej strony wejście w życie tego rozporządzenia nie ma wpływu na ważność dodatkowego środka krajowego stanowiącego zakaz przyjętego przed tym wejściem w życie, a z drugiej strony, że nie stoi on na przeszkodzie takiemu środkowi, pod warunkiem że zakaz ten jest zgodny ze wspólną polityką rybołówstwa, że środek ten nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia zamierzonego celu, i nie narusza zasady równego traktowania, co powinien zbadać sąd krajowy.

W przedmiocie kosztów

59 Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:

Artykuł 1 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 1626/94 z dnia 27 czerwca 1994 r. ustanawiającego środki techniczne dla zachowania zasobów połowowych na Morzu Śródziemnym, zmienionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 2550/2000 z dnia 17 listopada 2000 r. należy interpretować w taki sposób, że z jednej strony wejście w życie tego rozporządzenia nie ma wpływu na ważność dodatkowego środka krajowego stanowiącego zakaz przyjętego przed tym wejściem w życie, a z drugiej strony, że nie stoi on na przeszkodzie takiemu środkowi, pod warunkiem że zakaz ten jest zgodny ze wspólną polityką rybołówstwa, że środek ten nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia zamierzonego celu i nie narusza zasady równego traktowania, co powinien zbadać sąd krajowy.

Podpisy