Keywords

Summary



Keywords

1. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Decyzja Komisji stwierdzająca naruszenie – Ciężar udowodnienia naruszenia i czasu jego trwania spoczywający na Komisji – Zakres ciężaru dowodu

(art. 81 ust. 1 WE; rozporządzenie Rady nr 1/2003)

2. Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Naruszenie konkurencji – Kryteria oceny – Cel antykonkurencyjny – Wystarczający charakter w celu stwierdzenia naruszenia

(art. 81 ust. 1 WE)

3. Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Naruszenie – Jednolity charakter naruszenia – Kryteria oceny

(art. 81 ust. 1 WE; porozumienie EOG, art. 53)

4. Konkurencja – Grzywny – Zasada indywidualizacji kary – Pogodzenie z pojęciem przedsiębiorstwa

(art. 81 ust. 1 WE)

5. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Obrót, jaki należy uwzględnić

(art. 81 ust. 1 WE)

6. Konkurencja – Reguły wspólnotowe – Naruszenie popełnione przez spółkę zależną – Przypisanie spółce dominującej – Ciężar dowodu po stronie Komisji – Granice

(art. 81 ust. 1 WE)

7. Konkurencja – Reguły wspólnotowe – Naruszenia – Przypisanie – Przypisanie spółce dominującej naruszenia popełnionego przez spółkę zależną – Granice

(art. 81 ust. 1 WE; porozumienie EOG, art. 53)

8. Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Przedsiębiorstwo – Pojęcie – Jednostka gospodarcza – Przypisanie naruszeń – Spółka dominująca i przedsiębiorstwa zależne – Odpowiedzialność solidarna zainteresowanych spółek

(art. 81 ust. 1 WE; porozumienie EOG, art. 53; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 2)

9. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Uwzględnienie światowego obrotu uzyskanego ze sprzedaży towarów będących przedmiotem naruszenia – Dopuszczalność – Przesłanki

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15)

10. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Zakres swobodnego uznania zastrzeżony dla Komisji

(art. 81 ust. 1 WE)

11. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kwota maksymalna – Obliczanie – Obrót, jaki należy uwzględnić – Łączny obrót wszystkich spółek tworzących podmiot gospodarczy działający jako przedsiębiorstwo

(art. 81 ust. 1 WE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 2, 3)

12. Konkurencja – Reguły wspólnotowe – Naruszenie popełnione przez spółkę zależną – Przypisanie spółce dominującej – Skutki – Utrzymanie indywidualnej odpowiedzialności spółki zależnej

(art. 81 ust. 1 WE)

13. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Okoliczności łagodzące – Zakres swobodnego uznania zastrzeżony dla Komisji

(art. 81 ust. 1 WE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 3)

14. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Okoliczności łagodzące – Zakres

(art. 81 ust. 1 WE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23; komunikat Komisji 98/C 9/03)

15. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Nienałożenie lub obniżenie grzywny w zamian za współpracę przedsiębiorstwa, któremu zarzucono naruszenie – Konieczność zaistnienia zachowania, które ułatwiło Komisji stwierdzenie wystąpienia naruszenia

(art. 81 ust. 1 WE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23; komunikat Komisji 2002/C 45/03)

16. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Poszanowanie prawa do obrony – Zakres zasady – Granice – Prawo przedsiębiorstwa do przesłuchania świadków oskarżenia – Wyłączenie

(art. 81 ust. 1 WE)

17. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Uprawnienia dyskrecjonalne Komisji – Kontrola sądowa – Stwierdzenie niezgodności z prawem – Konieczność orzeczenia przez Sąd w przedmiocie zmiany decyzji z tytułu jego nieograniczonego prawa orzekania

(art. 229 WE)

Summary

1. Strona lub organ zarzucający naruszenie reguł konkurencji powinny dowieść zaistnienia tego naruszenia, przedstawiając w sposób wymagany prawem fakty noszące znamiona naruszenia, a przedsiębiorstwo powołujące się na prawo do obrony wobec zarzutu naruszenia jest zobowiązane wykazać, że warunki skorzystania z takiej obrony są spełnione, w związku z czym organ ten będzie musiał przedstawić inne dowody.

Zasada, w myśl której Komisja ma obowiązek udowodnić wszystkie elementy składowe naruszenia, w tym również czas jego trwania, mogące mieć wpływ na jej końcowe wnioski w sprawie wagi tego naruszenia, nie zostaje podważona przez fakt, iż zainteresowane przedsiębiorstwa podniosły w celu obrony zarzut upływu okresu przedawnienia, którego udowodnienie spoczywa zasadniczo na tych ostatnich. Podniesienie takiego zarzutu jako środka obrony wymaga koniecznie ustalenia czasu trwania naruszenia, jak również daty, w której naruszenie ustało. Okoliczności te nie mogą same w sobie uzasadnić przerzucenia ciężaru dowodu w tym zakresie na niekorzyść tychże przedsiębiorstw. Po pierwsze, czas trwania naruszenia, którego data końcowa powinna być znana, stanowi jeden z istotnych elementów naruszenia, co do którego ciężar dowodu spoczywa na Komisji, bez względu na fakt, iż podważenie tych elementów stanowi również część zarzutu przedawnienia podniesionego w celu obrony. Po drugie, wniosek ten uzasadniony jest tym, że nieprzedawnienie się dochodzenia prowadzonego przez Komisję na podstawie rozporządzenia nr 1/2003 stanowi obiektywne kryterium prawne wynikające z zasady pewności prawa i jest zatem przesłanką ważności każdej decyzji o nałożeniu kary. Komisja jest bowiem zobowiązana do przestrzegania tej przesłanki, nawet jeśli przedsiębiorstwo nie podniosło na swoją obronę zarzutu w tym zakresie.

Jednakże ten rozkład ciężaru dowodu może się zmienić w zakresie, w jakim okoliczności faktyczne, na które strona się powołuje, są tego rodzaju, że druga strona będzie musiała przedstawić wyjaśnienie lub uzasadnienie, a w przypadku ich braku będzie można uznać, że dowód został przedstawiony. Zwłaszcza wówczas, gdy Komisja dostarczyła dowodu na istnienie porozumienia, to na uczestniczących w nim przedsiębiorstwach spoczywa obowiązek dostarczenia dowodu na to, iż zdystansowały się one od tego porozumienia, tj. dowodu, który winien świadczyć o wyraźnej i podanej do wiadomości innych uczestniczących w nim przedsiębiorstw woli wycofania się z tego porozumienia.

(por. pkt 52–55, 60)

2. Już z tekstu art. 81 ust. 1 WE wynika, że porozumienia między przedsiębiorstwami są zakazane niezależnie od ich skutków, jeżeli mają cel antykonkurencyjny. W konsekwencji wykazanie rzeczywistych antykonkurencyjnych skutków nie jest wymagane, jeżeli ustalony zostanie antykonkurencyjny cel zarzucanych zachowań.

(por. pkt 75)

3. Sądy Unii sformułowały kilka kryteriów mających znaczenie dla oceny, czy naruszenie art. 81 WE i art. 53 Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG) ma charakter jednolity, a mianowicie tożsamość celów analizowanych praktyk, tożsamość stosownych produktów i usług, tożsamość uczestniczących w naruszeniu przedsiębiorstw oraz tożsamość sposobów wprowadzenia ich w życie. Innymi właściwymi kryteriami są tożsamość osób fizycznych reprezentujących przedsiębiorstwa oraz tożsamość geograficznego zakresu zastosowania danych praktyk.

(por. pkt 90)

4. Zgodnie z zasadą indywidualizacji kar i sankcji osoba fizyczna lub prawna ponosi odpowiedzialność wyłącznie za czyny, które jej się indywidualnie zarzuca. Jest to zasada, która znajduje zastosowanie we wszystkich postępowaniach administracyjnych, które mogą prowadzić do nałożenia sankcji na podstawie wspólnotowych reguł konkurencji. Zasadę tę należy jednak pogodzić z pojęciem przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 81 WE. W tym względzie, pojęcie przedsiębiorstwa obejmuje jednostki gospodarcze, z których każda ma jednolitą organizację obejmującą elementy osobowe, materialne i niematerialne, służącą do trwałego dążenia do osiągnięcia określonego celu gospodarczego i mogącą uczestniczyć w popełnieniu naruszenia opisanego w tym przepisie. Wspólnotowe prawo konkurencji uznaje bowiem, iż różne spółki należące do tej samej grupy stanowią jednostkę gospodarczą, a tym samym przedsiębiorstwo w rozumieniu przepisów art. 81 WE, jeśli te spółki nie określają niezależnie swojego zachowania na rynku.

Wobec powyższego należy oddalić twierdzenie zgodnie z którym okoliczność, że przedsiębiorstwo uczestniczące w naruszeniu jest złożone z kilku różnych spółek, nie oznacza, że spółki te należy traktować jak jednego uczestnika naruszenia. Twierdzenie to jest bowiem wynikiem pomieszania pojęć przedsiębiorstwa i spółki oraz nie znajduje poparcia w orzecznictwie.

(por. pkt 122, 123)

5. W dziedzinie konkurencji, zastosowanie przez Komisję z mocą wsteczną pojęcia jednostki gospodarczej w celu obliczenia kwoty grzywny, nie prowadzi do zaostrzenia sankcji i nie narusza zatem art. 7 ust. 1 europejskiej konwencji praw człowieka, zgodnie z którym nie będzie wymierzona kara surowsza od tej, którą można było wymierzyć w czasie, gdy czyn zagrożony karą został popełniony. W istocie, ponieważ praktyka Komisji polegająca na uwzględnianiu przy obliczaniu kwoty grzywny obrotu przedsiębiorstwa, a zatem, w stosownym wypadku, łącznego obrotu wszystkich spółek wchodzących w skład danego przedsiębiorstwa, była jednolita na przestrzeni czasu, powinna ona być znana podmiotom gospodarczym. Ponadto stała praktyka Komisji, polegająca na uwzględnianiu przy ustalaniu kwoty wyjściowej grzywien obrotu uzyskanego w ostatnim pełnym roku naruszenia, została w sposób dorozumiany uznana w orzecznictwie.

W tym względzie w pierwszej kolejności należy stwierdzić, że odstraszające oddziaływanie grzywien stanowi jeden z czynników, na których podstawie należy określić wagę naruszeń. Odstraszający skutek grzywny w znacznej mierze zależy jednak od tego, czy jest ona wystarczająco dotkliwa dla danego przedsiębiorstwa. Dlatego aby móc ocenić odstraszający skutek grzywny dla przedsiębiorstwa, które uczestniczyło w naruszeniu, należy wziąć pod uwagę sytuację, jaka panowała pod koniec naruszenia, nie zaś tę, która mogła istnieć wcześniej. W drugiej kolejności należy stwierdzić, że niewykonalne, a w każdym razie nadmierne – w świetle zasady dobrej administracji i wymogów ekonomiki postępowania administracyjnego – byłoby żądanie, aby Komisja brała pod uwagę zmiany wielkości obrotu właściwych przedsiębiorstw w trakcie całego czasu trwania kartelu. Przyjęcie takiego podejścia wymagałoby obliczenia wyjściowej kwoty grzywny odrębnie dla każdego roku przynależności do kartelu oraz ustalenia w tym celu stosownych udziałów w rynku wszystkich jego uczestników, w odniesieniu do każdego roku naruszenia.

(por. pkt 124–127)

6. W dziedzinie konkurencji, Komisja może przyjąć rozsądne założenie, że spółka w 100% zależna od spółki dominującej co do zasady stosuje wskazówki przekazywane jej przez nią oraz że konsekwencją tego założenia jest brak obowiązku zbadania przez Komisję, czy spółka dominująca rzeczywiście wykonała te uprawnienia. Przypisanie spółce dominującej odpowiedzialności za zachowania spółki w 100% od dniej zależnej nie wymaga udowodnienia, że spółka dominująca wiedziała o działaniach spółki zależnej. Wręcz przeciwnie, to do spółki dominującej należy obalenie tego założenia w drodze przedstawienia wystarczających środków dowodowych, jeżeli uzna ona, że mimo posiadania 100% udziałów w kapitale spółki zależnej ta ostatnia określa w sposób autonomiczny swoje zachowanie na rynku.

(por. pkt 130)

7. Podmioty prawne, które uczestniczyły w naruszeniu w sposób niezależny art. 81 WE i art. 53 Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG) i które zostały następnie przejęte przez inną spółkę, w dalszym ciągu same ponoszą odpowiedzialność za naruszenia popełnione przed przejęciem, w sytuacji gdy spółki te nie zostały po prostu wchłonięte przez nabywcę, lecz kontynuowały swą działalność jako spółki zależne. W takim wypadku nabywca może zostać obciążony odpowiedzialnością za zachowania swej spółki zależnej jedynie począwszy od daty przejęcia, o ile spółka zależna kontynuuje naruszenie i o ile możliwe jest udowodnienie odpowiedzialności nowej spółki dominującej.

Ponadto tę samą zasadę należy zastosować mutatis mutandis, w sytuacji gdy przed datą przejęcia przejmowana spółka uczestniczyła w naruszeniu nie jako podmiot niezależny, lecz jako spółka zależna należąca do innej grupy przedsiębiorstw.

(por. pkt 139, 141)

8. Solidarna odpowiedzialność spółek za zapłatę grzywien nałożonych za naruszenie art. 81 WE i art. 53 Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG) stanowi skutek prawny, który wynika w pełni z norm materialnoprawnych zawartych w tych postanowieniach.

Jednorodność zachowania przedsiębiorstwa na rynku uzasadnia, by dla celów stosowania prawa konkurencji spółki lub – mówiąc bardziej ogólnie – podmioty prawne, które mogą zostać uznane za osobiście odpowiedzialne za to zachowanie, ponosiły odpowiedzialność solidarną. Solidarna odpowiedzialność za zapłatę grzywien nakładanych za naruszenie art. 81 WE i art. 53 porozumienia EOG przyczynia się do zapewnienia skutecznego poboru takich grzywien, dzięki czemu służy odstraszaniu od popełniania naruszeń, które stanowi generalnie jeden z celów prawa konkurencji, w poszanowaniu zasady ne bis in idem – podstawowej zasady prawa Unii wyrażonej także w art. 4 protokołu nr 7 do europejskiej konwencji praw człowieka, która to zasada zabrania karania po raz kolejny za to samo zachowanie przedsiębiorstwa na rynku w odniesieniu do tego samego naruszenia prawa konkurencji za pośrednictwem podmiotów prawnych, które mogą zostać uznane za osobiście odpowiedzialne.

Fakt, że zakres osobistej odpowiedzialności ponoszonej przez kilka spółek ze względu na uczestnictwo w naruszeniu tego samego przedsiębiorstwa nie jest identyczny, nie stoi na przeszkodzie nałożeniu grzywny, którą spółki te mają zapłacić solidarnie, ponieważ solidarna odpowiedzialność za zapłatę grzywny obejmuje jedynie okres naruszenia, przez który tworzyły one jednostkę gospodarczą, a zatem stanowiły przedsiębiorstwo w rozumieniu prawa konkurencji. W tym względzie, z zasady indywidualizacji kar i sankcji wynika, że każda spółka powinna być w stanie wywnioskować z decyzji nakładającej na nią grzywnę, za zapłatę której ponosi odpowiedzialność solidarną wraz z kilkoma innymi spółkami, część grzywny, jaką będzie musiała rozliczyć między pozostałymi dłużnikami solidarnymi po zaspokojeniu roszczeń Komisji. W tym celu Komisja powinna w szczególności wskazać okresy, w trakcie których właściwe spółki są (współ)odpowiedzialne za noszące znamiona naruszenia zachowania przedsiębiorstw, które uczestniczyły w kartelu, a także – w stosownym przypadku – zakres odpowiedzialności rzeczonych spółek za takie zachowania.

Wobec powyższego decyzja, mocą której Komisja obciąża kilka spółek solidarną odpowiedzialnością za zapłatę grzywny, musi wywierać wszystkie skutki prawne, jakie wynikają z systemu przepisów regulujących kwestię zapłaty grzywny w prawie konkurencji, i to zarówno w relacji między wierzycielem a dłużnikami solidarnymi, jak i w stosunkach wewnętrznych między takimi dłużnikami.

W ramach wykonywania kompetencji w zakresie nakładania grzywien na mocy art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 wyłącznie do Komisji należy określenie właściwych udziałów poszczególnych spółek w kwotach, którymi zostały one obciążone solidarnie, o ile spółki te wchodziły w skład tego samego przedsiębiorstwa, przy czym realizacji tego zadania nie można w szczególności pozostawiać sądom krajowym.

O ile nic innego nie wynika z decyzji, mocą której Komisja obciążyła kilka spółek odpowiedzialnością solidarną za zapłatę grzywny wymierzonej za noszące znamiona naruszenia zachowanie przedsiębiorstwa, przypisuje ona tym spółkom jednakową odpowiedzialność za to zachowanie. Spółki, które obciążono odpowiedzialnością solidarną za zapłatę grzywny i które – jeśli z decyzji nakładającej grzywnę nie wynika nic innego – ponoszą jednakową odpowiedzialność za popełnienie naruszenia, powinny co do zasady uczestniczyć w równych częściach w zapłacie grzywny wymierzonej za to naruszenie. O ile decyzja, w której kilka spółek obciążono solidarną odpowiedzialnością za zapłatę grzywny, nie pozwala a priori na ustalenie, która z tych spółek zostanie ostatecznie wezwana do zapłaty grzywny na rzecz Komisji, o tyle akt taki nie pozostawia żadnych wątpliwości co do udziałów w kwocie grzywny, jakie przypadają na poszczególne spółki, wobec czego każda z nich będzie mogła w stosownym wypadku wystąpić do pozostałych dłużników solidarnych z żądaniem zwrotu uiszczonych przez nią należności w zakresie, w jakim przekraczają one przypadający na nią samą udział.

(por. pkt 149, 151–153, 156–158)

9. W przypadku kartelu o zasięgu światowym, którego działalność obejmuje, poza ustalaniem cen, także podział rynków, Komisja może zasadnie przyjąć za podstawę wielkość obrotów osiągniętych ze sprzedaży danego produktu, tak aby kwota wyjściowa grzywny odzwierciedlała charakter naruszenia, jego rzeczywiste skutki dla rynku, a także rozmiar rynku geograficznego, przy uwzględnieniu różnic co do rozmiarów poszczególnych przedsiębiorstw będących członkami kartelu. Z uwagi na to, że Zjednoczone Królestwo i Irlandia stanowią łącznie znaczącą część wspólnego rynku, szkoda wyrządzona konkurencji na tych rynkach nie może zostać uznana za nieistotną. Zważywszy, że w ramach zarzuconego stronom skarżącym w zaskarżonej decyzji naruszenia podniesiony został właśnie argument, że zainteresowane przedsiębiorstwa podzieliły między siebie różne rynki na poziomie europejskim poprzez posłużenie się systemem „państw-konstruktorów”, fakt, że na podstawie takiego nielegalnego porozumienia skarżące przedsiębiorstwo ograniczyło swą działalność w ramach rynku wewnętrznego do rynków krajowych, nie może zostać uznany za okoliczność łagodzącą. Wreszcie w sytuacji, gdy uczestnicy nielegalnego kartelu sami uwzględnili swe światowe obroty przy ustalaniu indywidualnych udziałów w kartelu, które miały zastosowanie zarówno na poziomie europejskim – poza „państwami-konstruktorami” – jak i na poziomie światowym, Komisja słusznie, przy ocenie konkretnego znaczenia poszczególnych przedsiębiorstw uczestniczących w kartelu, uwzględnia także ich obrót światowy.

(por. pkt 170, 171)

10. Prawo wspólnotowe nie wymaga, by grzywny nakładane na poszczególne spółki w ramach tego samego przedsiębiorstwa były proporcjonalne do zarzucanego każdej z takich spółek czasu uczestnictwa w naruszeniu. W konsekwencji porównanie wyrażonych w EUR kwot grzywien za każdy miesiąc naruszenia, nałożonych na kilka spółek, którym zarzucono uczestnictwo o innym czasie trwania, nie może świadczyć o nierównym traktowaniu.

Nie wydaje się zatem, by praktyka Komisji polegająca na ustalaniu grzywien niebędących ściśle proporcjonalnymi do czasu trwania naruszenia wykraczała poza przyjęte w orzecznictwie granice uznania tej instytucji.

(por. pkt 181, 182)

11. Okoliczność, w której kilka spółek jest solidarnie zobowiązanych do zapłaty grzywny, ponieważ tworzą przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 81 WE, nie oznacza, jeśli chodzi o stosowanie górnej granicy przewidzianej w art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003, że zobowiązanie każdej z nich nie przekracza 10% uzyskanego przez nią obrotu w ostatnim roku obrotowym. Górna granica 10% w rozumieniu tego przepisu powinna bowiem być obliczona na podstawie łącznego obrotu wszystkich spółek tworzących jednolitą jednostkę gospodarczą działającą jako przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 81 WE, ponieważ jedynie łączny obrót spółek składowych może stanowić informację o wielkości i sile gospodarczej rozpatrywanego przedsiębiorstwa.

Pojęcie przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 23 ust. 2 i 3 rozporządzenia nr 1/2003 nie różni się od pojęcia przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 81 ust. 1 WE. Dlatego w przypadku powstania odpowiedzialności solidarnej kilku spółek wchodzących w skład grupy tworzącej przedsiębiorstwo w rozumieniu wskazanych przepisów nie zachodzi potrzeba wyznaczania górnej granicy na podstawie spółki, której obrót jest najniższy.

(por. pkt 186, 187)

12. Fakt, że spółce dominującej przypisuje się zachowania jej spółki zależnej ze względu na to, że ta pierwsza miała decydujący wpływ na praktyki handlowe tej drugiej, nie powinien prowadzić do uznania spółki dominującej – w miejsce spółki zależnej – za autora takich praktyk. Innymi słowy, odpowiedzialność spółki dominującej za zachowania jej spółki zależnej w żadnym wypadku nie uwalnia spółki zależnej od odpowiedzialności, którą ponosi jako odrębna osoba prawna, wobec czego pozostaje ona podmiotem indywidualnie odpowiedzialnym za praktyki antykonkurencyjne, w których sama brała udział.

(por. pkt 196)

13. Punkt 3 wytycznych ustalonych przez Komisję w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS przewiduje obniżenie kwoty podstawowej grzywny, gdy występują „[szczególne] okoliczności łagodzące” takie jak: wyłącznie bierna rola lub pójście w ślad za liderem skarżących przedsiębiorstw i zakończenie naruszenia bezzwłocznie po pierwszych interwencjach Komisji. Tekst ten nie wymienia w sposób imperatywny okoliczności łagodzących, które Komisja zobowiązana jest uwzględnić. W konsekwencji Komisja zachowuje pewien margines swobody, aby ocenić w sposób całościowy zakres ewentualnego obniżenia wysokości grzywien ze względu na okoliczności łagodzące.

W tym kontekście Komisja nie może w żadnym wypadku być zobowiązana do przyznania, w ramach przysługującego jej swobodnego uznania, obniżki grzywny ze względu na zaprzestanie oczywistego naruszenia, niezależnie od tego, czy to zaprzestanie miało miejsce przed jej interwencjami, czy też po nich. Nawet jeśli Komisja poprzednio uznała dobrowolne zaprzestanie naruszenia za okoliczność łagodzącą, może ona na podstawie wytycznych wziąć pod uwagę fakt, że bardzo poważne i oczywiste naruszenia są nadal względnie często popełniane, chociaż od chwili przyjęcia polityki wspólnotowej w zakresie konkurencji uznawano ich bezprawność, i w konsekwencji uznać, że należy zaprzestać tej liberalnej praktyki i nie nagradzać zaprzestania takiego naruszenia obniżeniem grzywny.

(por. pkt 207, 208, 211, 213)

14. Okoliczność, iż przedsiębiorstwo, którego uczestnictwo w zabronionym przez reguły konkurencji kartelu - mającym charakter bardzo ciężkiego naruszenia - zostało udowodnione przez Komisję w wymagany prawem sposób, zostało wprowadzone w błąd przez innych uczestników tego kartelu, którzy próbowali w ten sposób uzyskać dodatkowe korzyści oprócz tych, które generował kartel, nie może prowadzić do wniosku, że naruszenie, którego dopuściło się to przedsiębiorstwo, było lżejsze. Tego rodzaju okoliczności nie mogą zatem stanowić okoliczności łagodzących, a w szczególności nie świadczą one o tym, że rola tego przedsiębiorstwa w ramach kartelu była bierna lub że ograniczała się do pójścia w ślad za liderem.

(por. pkt 218)

15. Obniżenie grzywien w przypadku współpracy przedsiębiorstw uczestniczących w naruszeniach wspólnotowego prawa konkurencji jest uzasadnione tym, że taka współpraca ułatwia Komisji wykonanie jej zadania polegającego na stwierdzeniu istnienia naruszenia i – stosownie do okoliczności – na doprowadzeniu do jego zakończenia.

Tak jak zostało wspomniane w pkt 29 obwieszczenia w sprawie zwalniania z grzywien i zmniejszania grzywien w sprawach kartelowych, dokument ten daje podstawę do uzasadnionych oczekiwań przedsiębiorstwom chcącym poinformować Komisję o istnieniu kartelu. Biorąc pod uwagę uzasadnione oczekiwania, jakie chcące współpracować z Komisją przedsiębiorstwa mogły mieć na podstawie tego obwieszczenia, Komisja jest zobowiązana do ich uwzględnienia w trakcie dokonywania oceny współpracy przedsiębiorstwa w ramach określania kwoty nałożonej na nie grzywny. W granicach ustanowionych przez obwieszczenie w sprawie współpracy Komisja korzysta jednak z zakresu uznania w celu ustalenia, czy materiały dowodowe dostarczone przez przedsiębiorstwo wnoszą zwiększoną wartość w rozumieniu pkt 22 obwieszczenia i czy należy wobec tego przyznać przedsiębiorstwu obniżkę grzywny na podstawie tego obwieszczenia. Ocena ta stanowi przedmiot ograniczonej kontroli sądowej.

(por. pkt 219–221)

16. Podstawowa zasada poszanowania prawa do obrony wymaga, aby przedsiębiorstwa i związki przedsiębiorstw, których dotyczy dochodzenie Komisji w dziedzinie konkurencji, były w stanie już na etapie postępowania administracyjnego w skuteczny sposób przedstawić swoje stanowisko w kwestii prawdziwości i znaczenia faktów, zarzutów oraz okoliczności utrzymywanych przez Komisję. Zasada ta nie wymaga natomiast, aby przedsiębiorstwom tym umożliwiono samodzielne przesłuchanie, w ramach postępowania administracyjnego, świadków przesłuchiwanych przez Komisję.

(por. pkt 233, 234)

17. Jeżeli badanie podniesionych przez dane przedsiębiorstwo zarzutów co do zgodności z prawem decyzji Komisji nakładającej na nie grzywnę za naruszenie wspólnotowych reguł konkurencji wykaże jej niezgodność z prawem, do Sądu należy zbadanie, czy powinien on, korzystając z nieograniczonego prawa orzekania, zmienić zaskarżoną decyzję.

(por. pkt 238)