OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

JEANA RICHARDA DE LA TOURA

przedstawiona w dniu 28 kwietnia 2022 r. ( 1 )

Sprawa C‑604/20

ROI Land Investments Ltd.

przeciwko

FD

[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Bundesarbeitsgericht (federalny sąd pracy, Niemcy)]

Odesłanie prejudycjalne – Współpraca sądowa w sprawach cywilnych – Jurysdykcja, uznawanie i wykonywanie orzeczeń sądowych – Rozporządzenie (UE) nr 1215/2012 – Artykuły 17 i 21 – Rozporządzenie (WE) nr 593/2008 – Prawo właściwe – Artykuł 6 – Indywidualna umowa o pracę zawarta między pracodawcą a pracownikiem najemnym – Umowa gwarancyjna zawarta między tym pracownikiem najemnym a spółką trzecią zapewniająca wykonanie zobowiązań tego pracodawcy wobec tego pracownika – Powództwo oparte tej umowie gwarancyjnej – Powództwo w zakresie umowy o pracę – Pojęcie „pracodawcy” – Pojęcie „działalności zawodowej lub gospodarczej” – Pojęcie „konsumenta” – Przesłanki stosowania krajowych przepisów regulujących jurysdykcję

I. Wstęp

1. Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Bundesarbeitsgericht (federalny sąd pracy, Niemcy) dotyczy wykładni art. 6 ust. 1, art. 17 ust. 1, art. 21 ust. 1 lit. b) ppkt (i) i art. 21 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012 z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych ( 2 ) oraz art. 6 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 593/2008 z dnia 17 czerwca 2008 r. w sprawie prawa właściwego dla zobowiązań umownych (Rzym I) ( 3 ).

2. Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy FD, zamieszkałym i pracującym w Niemczech, a spółką ROI Land Investments Ltd (zwaną dalej „ROI Land Investments”) z siedzibą w Kanadzie, dotyczącego odmowy przez tę ostatnią zaspokojenia wierzytelności przysługujących FD z tytułu wynagrodzenia za pracę wobec upadłej spółki zależnej R Swiss AG (zwanej dalej „R Swiss”) na podstawie umowy gwarancyjnej zawartej pomiędzy tymi dwoma stronami, w sytuacji gdy umowa o pracę zawarta z FD została przeniesiona na R Swiss.

3. Jako że w porównaniu z okolicznościami stanowiącymi tło dla dotychczasowego orzecznictwa Trybunału dotyczącego jurysdykcji sądów w sporach transgranicznych dotyczących umów o pracę, niniejsza sprawa zawiera nowe elementy, sąd odsyłający zaczął zastanawiać się, co do istoty, w świetle przepisów regulujących jurysdykcję chroniących pracowników i konsumentów, nad wykładnią pojęcia „pracodawca” w odniesieniu do indywidualnej umowy o pracę oraz pojęcia „działalność zawodowa lub gospodarcza” w odniesieniu do umowy zawartej przez konsumenta, przy czym jedno z tych pojęć może stanowić podstawę dla przyznania jurysdykcji sądowi niemieckiemu.

4. Poniżej przedstawię zatem powody, które skłaniają mnie do uznania, zasadniczo, że: – spółka, która zawarła z pracownikiem – ze względu na bezpośredni interes w należytym wykonaniu umowy o pracę zawartej przez tego pracownika z inną spółką należącą do tej samej grupy – umowę gwarancyjną stanowiącą integralną część tej umowy o pracę, na mocy której to umowy gwarancyjnej gwarantuje ona między innymi wynagrodzenie tego pracownika, jest również „pracodawcą” w rozumieniu sekcji 5 rozdziału II rozporządzenia nr 1215/2012, – przepisy krajowe dotyczące jurysdykcji nie mają zastosowania, jeżeli spełnione są przesłanki zastosowania art. 21 ust. 2 tego rozporządzenia, oraz – przy założeniu, że spór nie jest objęty zakresem tej sekcji rozporządzenia nr 1215/2012 - pracownik, który znajduje się w sytuacji takiej, jak pracownik w niniejszej sprawie, nie jest konsumentem w rozumieniu rozporządzenia Rzym I i rozporządzenia nr 1215/2012.

II. Ramy prawne

A. Rozporządzenie nr 1215/2012

5. W ramach niniejszej opinii odniosę się do motywów 14, 15 i 18 rozporządzenia 1215/2012..

6. Artykuł 6 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi: „Jeżeli pozwany nie ma miejsca zamieszkania [miejsca zamieszkania lub siedziby] na terytorium państwa członkowskiego, jurysdykcja sądów każdego państwa członkowskiego jest określana, z zastrzeżeniem art. 18 ust. 1, art. 21 ust. 2 oraz art. 24 i 25, przez prawo tego państwa członkowskiego”.

7. Artykuł 17 ust. 1 rozporządzenia, który znajduje się w sekcji 4 rozdziału II rozporządzenia, zatytułowanej „Jurysdykcja w sprawach dotyczących umów konsumenckich”, stanowi: „Jeżeli przedmiotem postępowania jest umowa lub roszczenia z umowy, którą zawarła osoba, konsument, w celu, który nie może być uważany za działalność zawodową lub gospodarczą tej osoby, jurysdykcję określa się na podstawie niniejszej sekcji, nie naruszając przepisów art. 6 […]: […] c) […] gdy druga strona umowy w państwie członkowskim, na terytorium którego konsument ma miejsce zamieszkania prowadzi działalność zawodową lub gospodarczą lub taką działalnością w jakikolwiek sposób kieruje do tego państwa członkowskiego lub do kilku państw włącznie z tym państwem członkowskim, a umowa wchodzi w zakres tej działalności”.

8. Artykuł 18 wspomnianego rozporządzenia, który również znajduje się w tej sekcji, w ust. 1 stanowi: „Konsument może wytoczyć powództwo przeciwko swojemu kontrahentowi przed sądem państwa członkowskiego, na którego terytorium kontrahent ten ma miejsce zamieszkania [miejsce zamieszkania lub siedzibę], albo bez względu na miejsce zamieszkania [miejsca zamieszkania lub siedziby] kontrahenta – przed sądem miejsca, w którym konsument ma miejsce zamieszkania”.

9. Zawarta w rozdziale II rozporządzenia nr 1215/2012 sekcja 5, zatytułowana „Jurysdykcja w zakresie indywidualnych umów o pracę”, obejmuje w szczególności art. 20 i 21 tegoż rozporządzenia. Artykuł 20 ust. 1 stanowi: „Jeżeli przedmiotem postępowania jest indywidualna umowa o pracę lub roszczenia z indywidualnej umowy o pracę jurysdykcję określa się według niniejszej sekcji, nie naruszając przepisów art. 6 […]”.

10. Artykuł 21 tego rozporządzenia stanowi: „1. Pracodawca mający miejsce zamieszkania [miejsce zamieszkania lub siedzibę] w państwie członkowskim może być pozwany: […] b) w innym państwie członkowskim: i) przed sąd miejsca, w którym pracownik zazwyczaj świadczy lub ostatnio zazwyczaj świadczył pracę; lub […] 2. Pracodawca, który nie ma miejsca zamieszkania [miejsca zamieszkania lub siedziby] w danym państwie członkowskim, może zostać pozwany przed sąd jednego z państw członkowskich, zgodnie z ust. 1 lit. b)”.

B. Rozporządzenie Rzym I

11. W ramach niniejszej opinii odniosę się do motywu 7 rozporządzenia Rzym I.

12. Rozporządzenie Rzym I zawiera artykuł 6 dotyczący „umów konsumenckich”, który w ustępie 1 stanowi: „Bez uszczerbku dla art. 5 i 7 umowa zawarta przez osobę fizyczną w celu, który można uznać za niezwiązany z jej działalnością gospodarczą lub zawodową (»konsument«), z inną osobą wykonującą działalność gospodarczą lub zawodową (»przedsiębiorca«) podlega prawu państwa, w którym konsument ma miejsce zwykłego pobytu, pod warunkiem że przedsiębiorca: a) wykonuje swoją działalność gospodarczą lub zawodową w państwie, w którym konsument ma miejsce zwykłego pobytu; lub b) w jakikolwiek sposób kieruje taką działalność do tego państwa lub do kilku państw z tym państwem włącznie; a umowa wchodzi w zakres tej działalności”.

III. Okoliczności faktyczne w postępowaniu głównym oraz pytania prejudycjalne

13. ROI Land Investments jest spółką działającą na rynku nieruchomości z siedzibą] w Kanadzie. FD, zamieszkujący w Niemczech, od września 2015 r. świadczył pracę w ROI Land Investments na stanowisku „deputy vice president investors relations” (zastępca wiceprezesa ds. relacji z inwestorami) na podstawie „service agreement” (umowy o świadczenie usług).

14. Ze względu na niepewność co do charakteru łączących je stosunków umownych, obie strony zdecydowały się „przenieść” łączący je stosunek umowny w nową spółkę prawa szwajcarskiego, która miała zostać utworzona do celów dystrybucji w Europie ( 4 ). W listopadzie 2015 r. strony postanowiły rozwiązać tę umowę o świadczenie usług z mocą wsteczną. W piśmie przewodnim do tej umowy wskazano, że FD podpisał ją pod warunkiem, że zawarte zostanie równoważne porozumienie w odniesieniu do umowy dotyczącej zarządzania szwajcarską spółką, która miała zostać utworzona.

15. W dniu 15 stycznia 2016 r. akcje R Swiss utworzonej dzień wcześniej, zgodnie z prawem szwajcarskim, zostały zbyte na rzecz prezesa ROI Land Investments i przyszłego przewodniczącego rady dyrektorów R Swiss. W kwietniu 2016 r. przeniósł je on na R D Canada Inc, spółkę zależną należącą w 100% do ROI Land Investments.

16. W dniu 12 lutego 2016 r. FD zawarł z R Swiss pisemną umowę o pracę dotyczącą jego działalności jako dyrektora i określającą wysokość jego premii początkowej oraz wynagrodzenia. Tego samego dnia FD i ROI Land Investments podpisali dokument zatytułowany „patron agreement”, do którego strony odnosiły się posługując się sformułowaniem równoważnym ze sformułowaniem „porozumienie gwarancyjne” (dalej „umowa gwarancyjna”), którego treść jest następująca: „§ 1 Spółka R ( 5 ) utworzyła spółkę zależną, R Swiss AG[,] dla celów dystrybucji w Europie. Osobą zajmującą stanowisko kierownicze związane z prowadzeniem spraw tego przedsiębiorstwa jest dyrektor. Zgodnie z tym założeniem spółka R oświadcza, co następuje: § 2 Spółka R ponosi pełną odpowiedzialność za wykonywanie zobowiązań w odniesieniu do umów zawartych przez spółkę R Swiss AG w ramach współpracy między spółką R Swiss AG a jej dyrektorem”.

17. Niniejsza umowa gwarancyjna nie zawiera klauzuli dotyczącej jurysdykcji ani klauzuli wyboru prawa. Zwykłym miejscem świadczenia pracy przez FD dla spółki R Swiss był Stuttgart (Niemcy).

18. W dniu 11 lipca 2016 r. spółka R Swiss zwolniła FD. Wyrokiem z dnia 2 listopada 2016 r. Arbeitsgericht Stuttgart (sąd pracy w Stuttgarcie, Niemcy), do którego wystąpił z powództwem FD, stwierdził prawomocnie nieważność tego zwolnienia. Ponadto zasądził od spółki R Swiss na rzecz FD, zgodnie z ustaleniami zawartymi w umowie o pracę, zapłatę 255.000 USD (około 230.000 EUR) tytułem premii początkowej oraz 212.500 USD (około 192.000 EUR) tytułem wynagrodzenia za okres od kwietnia do sierpnia 2016 r. Spółka R Swiss nie zapłaciła tych kwot na rzecz FD. Na początku marca 2017 r. wszczęto postępowanie upadłościowe wobec spółki R Swiss na podstawie prawa szwajcarskiego. W maju 2017 r. postępowanie to umorzono ze względu na brak aktywów ( 6 ).

19. Następnie FD pozwał spółkę ROI Land Investments – powołując się na umowę gwarancyjną i dochodząc zaspokojenia wszystkich wierzytelności przysługujących mu z tytułu wynagrodzenia wobec spółki R Swiss – przed Arbeitsgericht Stuttgart (sąd pracy w Stuttgarcie), który zdaniem FD jest właściwy – co najmniej – w oparciu o przepisy dotyczące jurysdykcji w sprawach dotyczących umów konsumenckich określonymi w rozporządzeniu 1215/2012.

20. Wyrok Arbeitsgericht Stuttgart (sądu pracy w Stuttgarcie), w którym stwierdzono brak jurysdykcji krajowej został zmieniony przez Landesarbeitsgericht (sąd pracy wyższej instancji), który przyjął za punkt wyjścia posiadanie przez FD statusu konsumenta.

21. W ramach skargi rewizyjnej wniesionej przez spółkę ROI Land Investments do Bundesarbeitsgericht (federalnego sądu pracy), sąd ten zastanawia się, czy sądy niemieckie mają jurysdykcję międzynarodową do rozpoznania powództwa FD, zgodnie z rozporządzeniem 1215/2012, na mocy szczególnych przepisów dotyczących jurysdykcji czy to w zakresie umów o pracę, czy też w sprawach dotyczących umów konsumenckich, a w tym ostatnim przypadku, czy FD należy uznać za „konsumenta” w rozumieniu rozporządzenia Rzym I, w celu ustalenia, czy niemieckie prawo materialne ma zastosowanie do umowy gwarancyjnej.

22. W tym względzie sąd odsyłający wskazuje przede wszystkim, że ta umowa gwarancyjna, jako jednostronnie zobowiązująca, jest porównywalna w prawie niemieckim z poręczeniem i że niezależnie od prawa właściwego, odpowiedzialność spółki ROI Land Investments za wykonanie zobowiązań spółki R Swiss bezspornie nie jest ograniczona do niewykonania tych zobowiązań przez spółkę R Swiss.

23. Następnie sąd odsyłający zauważa, że w wyniku tej umowy gwarancyjnej spółka ROI Land Investments nie wstąpiła w prawa spółki R Swiss jako pracodawcy, a prawo do wydawania poleceń FD w zakresie jego działalności wykonywał dyrektor wykonawczy spółki R Swiss.

24. Sąd ten podkreśla także cechę szczególną sporu, a mianowicie fakt, że bez umowy gwarancyjnej nie doszłoby do zawarcia umowy o pracę między FD a spółką R Swiss oraz że funkcje pełnione wcześniej przez FD w spółce ROI Land Investments, będącej spółką dominującą, nie uległy zmianie po przeniesieniu FD do spółki zależnej, R Swiss, utworzonej do celów prowadzenia działalności dystrybucyjnej w Europie.

25. Ponadto ten sam sąd wnosi o wyjaśnienie relacji zachodzącej między przepisami rozporządzenia 1215/2012 a prawem krajowym ze względu na zastrzeżenie zawarte w art. 6 ust. 1 tego rozporządzenia dotyczące stosowania art. 21 ust. 2 tegoż rozporządzenia.

26. Ponadto, w odniesieniu do wykładni art. 17 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012, który ma zastosowanie do umów konsumenckich, Bundesarbeitsgericht (federalny sąd pracy) dąży do ustalenia, czy umowę gwarancyjną można uznać za umowę zawartą przez powoda w celach związanych z jego działalnością zawodową jako pracownika najemnego. W szczególności sąd odsyłający zastanawia się, czy pojęcie „działalności zawodowej lub gospodarczej” obejmuje wyłącznie działalność prowadzoną na własny rachunek.

27. W tych okolicznościach Bundesarbeitsgericht (federalny sąd pracy) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „1) Czy art. 6 ust. 1 w związku z art. 21 ust. 2 i art. 21 ust. 1 lit. b) pkt i) [rozporządzenia nr 1215/2012] należy interpretować w ten sposób, że pracownik może pozwać osobę prawną, która nie jest jego pracodawcą i która nie ma miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 63 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012 na terytorium państwa członkowskiego, ale na podstawie umowy gwarancyjnej ponosi bezpośrednią odpowiedzialność wobec pracownika w związku z roszczeniami z tytułu indywidualnej umowy o pracę zawartej z osobą trzecią, przed sąd miejsca, w którym pracownik zazwyczaj świadczy lub ostatnio świadczył pracę w ramach stosunku pracy łączącego go z osobą trzecią, jeżeli bez umowy gwarancyjnej umowa o pracę z osobą trzecią nie zostałaby zawarta? 2) Czy art. 6 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012 należy interpretować w ten sposób, że zastrzeżenie dotyczące art. 21 ust. 2 rozporządzenia nr 1215/2012 wyłącza zastosowanie przepisów regulujących jurysdykcję prawa krajowego państwa członkowskiego, które pozwala pracownikowi pozywać osobę prawną, która w okolicznościach opisanych w pytaniu pierwszym ponosi wobec niego bezpośrednią odpowiedzialność w związku z roszczeniami z tytułu indywidualnej umowy o pracę zawartej z osobą trzecią, jako „następcę prawnego” pracodawcy przed sąd zwykłego miejsca pracy, jeżeli taka jurysdykcja nie występuje w świetle art. 21 ust. 2 w związku z art. 21 ust. 1 lit. b) pkt i) rozporządzenia nr 1215/2012? 3) W przypadku udzielenia odpowiedzi przeczącej na pytanie pierwsze i odpowiedzi twierdzącej na pytanie drugie: a) Czy art. 17 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012 należy interpretować w ten sposób, że pojęcie „działalności zawodowej lub gospodarczej” obejmuje bycie pracownikiem najemnym w ramach stosunku pracy? b) W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej – czy art. 17 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012 należy interpretować w ten sposób, że umowa gwarancyjna, na podstawie której osoba prawna ponosi bezpośrednią odpowiedzialność w związku z roszczeniami pracownika z tytułu indywidualnej umowy o pracę zawartej z osobą trzecią, stanowi umowę, którą pracownik zawarł w celu, który można uznać za związany z jego działalnością zawodową? 4) Jeżeli z odpowiedzi na powyższe pytania miałoby wynikać, że sąd odsyłający ma jurysdykcję międzynarodową w niniejszej sprawie: a) Czy art. 6 ust. 1 [rozporządzenia Rzym I] należy interpretować w ten sposób, że pojęcie „działalności zawodowej lub gospodarczej” obejmuje bycie pracownikiem najemnym w ramach stosunku pracy? b) W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej – czy art. 6 ust. 1 rozporządzenia Rzym I należy interpretować w ten sposób, że umowa gwarancyjna, na podstawie której osoba prawna ponosi wobec pracownika bezpośrednią odpowiedzialność za roszczenia z tytułu indywidualnej umowy o pracę zawartej z osobą trzecią, stanowi umowę, którą pracownik zawarł w celu, który można uznać za związany z jego działalnością zawodową?”.

28. FD oraz Komisja Europejska przedłożyli Trybunałowi uwagi na piśmie.

IV. Analiza

29. Bundesarbeitsgericht (federalny sąd pracy) zwrócił się do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w ramach powództwa wniesionego przez FD przeciwko spółce ROI Land Investments, niemającej siedziby w państwie członkowskim. Sądy niemieckie nie miałyby jurysdykcji na podstawie prawa krajowego, gdyby spełniona była jedna z przesłanek określonych w art. 6 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012. Ponieważ FD opiera swoje powództwo na umowie gwarantującej mu zaspokojenie wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę, zawartej w ramach stosunku pracy, a poprzedni sąd rozpatrujący sprawę stwierdził swoją właściwość, przyjmując, że FD ma status konsumenta, wątpliwości wyrażone przez sąd odsyłający słusznie koncentrują się na zakresie stosowania przepisów art. 18 ust. 1 i art. 21 ust. 2 tego rozporządzenia, do których odsyła ten art. 6.

30. Tak więc w niniejszej sprawie sąd ten pragnie przede wszystkim dowiedzieć się, czy sądy niemieckie mogą mieć jurysdykcję na podstawie przepisów ochronnych rozdziału II sekcji 5 rozporządzenia 1215/2012, dotyczących indywidualnych umów o pracę, lub sekcji 4 tego rozdziału, dotyczących umów konsumenckich. Przy założeniu, że jeden z przepisów tej sekcji ma zastosowanie, sąd odsyłający pyta, jaki jest zakres pojęcia „konsument” w rozumieniu rozporządzenia Rzym I, w celu ustalenia, czy do umowy gwaracyjnej ma zastosowanie niemieckie prawo materialne.

31. Pytania te, dotyczące dwóch rozporządzeń, jednego w sprawie jurysdykcji, a drugiego w sprawie prawa właściwego dla zobowiązań umownych, uzasadniają przytoczenie kilku ogólnych zasad, z których niektóre były przypomniane w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości.

32. Po pierwsze, ponieważ rozporządzenie nr 1215/2012 uchyliło i zastąpiło rozporządzenie nr 44/2001 ( 7 ), wykładnia dokonana przez Trybunał w odniesieniu do przepisów tego ostatniego rozporządzenia ma zastosowanie również do rozporządzenia nr 1215/2012, przy czym przepisy tych dwóch aktów prawa Unii Europejskiej można określić jako równoważne ( 8 ).

33. To samo dotyczy przepisów dotyczących jurysdykcji w zakresie umów o pracę, które – choć nie wywodzą się z konwencji brukselskiej z 1968 roku w jej pierwotnej wersji ( 9 ) – zostały wprowadzone w 1989 r., a następnie przejęte ( 10 ) i uzupełnione, tworząc specjalną sekcję rozporządzenia zastępującego konwencję brukselską z 1968 r. Jednak to rozporządzenie nr 1215/2012 spowodowało umiędzynarodowienie przepisów dotyczących jurysdykcji zarówno w odniesieniu do umów konsumenckich, jak i umów o pracę. Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wpisuje się zatem w te ramy, które rozszerzyły stosowanie przepisów regulujących jurysdykcję zawartych w art. 18 ust. 1 i art. 21 ust. 1 lit. b) tego rozporządzenia na pozwanego mającego miejsce zamieszkania lub siedzibę w państwie trzecim ( 11 ).

34. Ponadto wykładni przepisów konwencji o jurysdykcji i uznawaniu oraz wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, podpisanej w Lugano w dniu 30 października 2007 r. ( 12 ), które są zasadniczo identyczne z postanowieniami rozporządzenia 1215/2012, rozporządzenia 44/2001 i konwencji brukselskiej z 1968 r., należy dokonywać spójnie z przepisami tych ostatnich ( 13 ).

35. Wreszcie, jak wyjaśnia motyw 7 rozporządzenia Rzym I, przedmiotowy zakres zastosowania oraz przepisy niniejszego rozporządzenia powinny być spójne z rozporządzeniem nr 44/2001, a ponieważ to ostatnie zostało uchylone i zastąpione rozporządzeniem nr 1215/2012, ten cel spójności odnosi się również do tego ostatniego ( 14 ).

36. Po drugie, ustalenie znaczenia i zakresu pojęć, których definicji prawo Unii nie zawiera, powinno być dokonywane zgodnie z ich zwyczajowym znaczeniem w języku potocznym, przy jednoczesnym uwzględnieniu kontekstu, w którym są one użyte, i celów uregulowania, którego są częścią ( 15 ). W przypadku rozbieżności między różnymi wersjami językowymi tekstu prawa Unii, dany przepis należy interpretować z uwzględnieniem ogólnej systematyki i celu uregulowania, którego stanowi część ( 16 ).

37. Po trzecie, przepisy dotyczące jurysdykcji mające zastosowanie w tej sprawie, określone obecnie w rozdziale II, sekcje 4 i 5 rozporządzenia nr 1215/2012, stanowią odstępstwa od ogólnej zasady jurysdykcji sądów państwa członkowskiego, w którym pozwany ma miejsce zamieszkania lub siedziby, ustanowionej w art. 4 ust. 1 tego rozporządzenia. Ich wykładni należy zatem dokonywać w sposób ścisły i nie może ona wykraczać poza przypadki wyraźnie przewidziane we wspomnianym rozporządzeniu ( 17 ), z zastrzeżeniem nadrzędnego charakteru kilku celów wyznaczonych przez prawodawcę ( 18 ).

38. W związku z tym przechodzę do szczegółowego zbadania przesłanek zastosowania art. 17 ust. 1 i art. 21 ust. 1 lit. b) ppkt (i) rozporządzenia nr 1215/2012, stosownie do kolejności pytań zadanych przez sąd odsyłający w świetle szczególnych okoliczności leżących u podstawy postępowania głównego.

A. Jurysdykcja w sprawach dotyczących indywidualnych umów o pracę

39. Poprzez swoje pierwsze pytanie prejudycjalne sąd krajowy pyta zasadniczo, czy art. 21 ust. 1 lit. b) ppkt (i) oraz art. 21 ust. 2 rozporządzenia nr 1215/2012 należy interpretować w ten sposób, że pracownik może pozwać przed sąd ostatniego miejsca, w którym zazwyczaj świadczył pracę, osobę niemającą miejsca zamieszkania lub siedziby w państwie członkowskim, z którą nie jest związany umową o pracę, ale która na mocy umowy gwarancyjnej, od której zawarcia zależało zawarcie tej umowy o pracę, jest bezpośrednio odpowiedzialna za wykonanie zobowiązań pracodawcy wobec tego pracownika.

40. Artykuł 21 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 1215/2012 to przepis, do którego odsyła art. 21 ust. 2 tego rozporządzenia, mający zastosowanie, zgodnie z art. 6 ust. 1 tego rozporządzenia, w przypadku gdy pracodawca nie ma miejsca zamieszkania lub siedziby w państwie członkowskim. Jest to zatem przepis szczególny rozdziału II sekcji 5 tego samego rozporządzenia, który określa zasady ustalania jurysdykcji sądów rozpatrujących spory „w zakresie indywidualnych umów o pracę”, w których pracodawca został pozwany przez pracownika.

41. Pojęcie „pracodawcy” w rozumieniu rozporządzenia nr 1215/2012 nie zostało jeszcze zdefiniowane przez Trybunał ( 19 ). Jedynie cechy charakterystyczne relacji pracownika z tym ostatnim zostały ustalone przez orzecznictwo.

42. To pokazuje, że pojęcie „indywidualnej umowy o pracę”, o której mowa w art. 20 rozporządzenia nr 1215/2012 należy interpretować w sposób autonomiczny, tak aby zapewnić jednolite stosowanie przepisów dotyczących jurysdykcji ustanowionych w tym rozporządzeniu we wszystkich państwach członkowskich ( 20 )

43. Trybunał wskazuje, że pojęcie „indywidualnej umowy o pracę” zakłada podległość pracownika wobec pracodawcy ( 21 ), ponieważ zasadniczą cechą stosunku pracy jest okoliczność, że dana osoba przez pewien czas ma obowiązek wykonywania na rzecz innej osoby i pod jej kierownictwem świadczeń, w zamian za które otrzymuje wynagrodzenie ( 22 ).

44. Jeśli chodzi o istnienie takiego stosunku podporządkowania, Trybunał uściślił, że musi on być oceniany w każdym konkretnym przypadku, na podstawie wszystkich elementów i okoliczności charakteryzujących stosunki między stronami, w celu ustalenia, czy poza stosunkiem formalnym i umownym, rzeczywista sytuacja uzasadniałaby zakwalifikowanie strony pozwanej jako „pracodawcy” ( 23 ).

45. Wymogi te są zatem powszechnie stosowane do rozróżniania działalności na własny rachunek i statusu pracownika ( 24 ). Nie zostały one wykorzystane do określenia granic pojęcia „pracodawca” ( 25 ).

46. Trybunał orzekł również, że umowy o pracę wykazują określone cechy charakterystyczne w tym znaczeniu, że tworzą one trwały stosunek, który wpisuje pracownika w ramy określonej organizacji spraw przedsiębiorstwa lub pracodawcy, oraz w tym znaczeniu, że lokalizują się one w miejscu wykonywania działalności, które determinuje stosowanie przepisów prawa bezwzględnie obowiązującego i układów zbiorowych ( 26 ).

47. W postępowaniu głównym zdaniem sądu odsyłającego jest bezsporne, że FD i ROI Land Investments nie byli formalnie związane indywidualną umową o pracę w chwili wniesienia pozwu oraz że nie istniał między nimi żaden stosunek podporządkowania. Sąd odsyłający uznał wręcz, że „możliwość wywierania przez spółkę ROI Land Investments wpływu na zarządzanie spółką R Swiss nie zmieni[łaby] tego stanu rzeczy”.

48. Nie wydaje mi się jednak wykluczone, na podstawie wyjaśnień tego sądu dotyczących faktycznej relacji między FD a ROI Land Investments, żeby ta spółka dominująca mogła być uznana za pracodawcę w rozumieniu art. 21 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012.

49. Szczególne okoliczności sprawy przed sądem krajowym ponownie wskazują mianowicie na szczególny charakter pojęcia „pracodawca” w ramach grupy spółek ( 27 ) oraz na ryzyko uznania, w świetle zwyczajowych kryteriów, że we wszystkich okolicznościach musi istnieć jeden związek między pracownikiem a pracodawcą, którym jest osoba, na rzecz której pracownik ten wykonuje swoje obowiązki, osoba, która wykonuje uprawnienia kierownicze oraz osoba, która wypłaca temu pracownikowi wynagrodzenie lub inne świadczenie.

50. Moim zdaniem, należy wziąć pod uwagę wzajemne powiązania umowne lub podział istotnych elementów umowy o pracę, które mogą istnieć w ramach grupy spółek, oraz ustalenia, które taka organizacja może preferować ( 28 ).

51. W niniejszej sprawie powództwo FD przeciwko spółce ROI Land Investments opiera się na zobowiązaniu tej spółki do wykonania obowiązków jego pracodawcy, spółki R Swiss, bez którego to zobowiązania FD nie zawarłby ze spółką R Swiss nowej umowy tego samego dnia ( 29 ). Zobowiązanie to zostało podjęte bez ustanowienia warunku, że pracodawca ten obowiązku nie wykona. Ponadto, w ramach tego stosunku pracy, FD był zobowiązany do świadczenia dokładnie takiej samej pracy, jaką wykonywał wcześniej na rzecz spółki ROI Land Investments. Sąd odsyłający podniósł także powiązanie gospodarcze między pracodawcą będącym stroną umowy a tą osobą trzecią ( 30 ).

52. Moim zdaniem wynika z tego, że prawa, na które powołuje się FD wnosząc pozew przeciwko spółce ROI Land Investments, wynikają z indywidualnej umowy o pracę zawartej między FD a spółką R Swiss. Ponieważ równoczesne i bezwarunkowe zobowiązanie ze strony spółki ROI Land Investments dotyczy istotnego elementu stosunku pracy, a mianowicie wynagrodzenia FD, stanowi ono integralną część indywidualnej umowy o pracę ( 31 ). W związku z tym spółka ROI Land Investments nie jest zwykłym gwarantem, ale może, poprzez łączne zastosowanie art. 20 i 21 rozporządzenia 1215/2012, zostać uznana za pracodawcę.

53. Należy jednak zbadać, co w postępowaniu przed sądem krajowym pozwoliłoby ustalić istnienie drugiej istotnej cechy stosunku pracy, a mianowicie obowiązku pracownika do wykonywania świadczeń na rzecz pracodawcy, w zamian za które otrzymuje on wynagrodzenie ( 32 ).

54. W oparciu o ten ściśle wzajemny charakter obowiązków wynikających ze stosunku pracy można by uznać, że na mocy przedmiotowej umowy gwarancyjnej, która stanowi integralną część umowy o pracę, dana osoba trzecia znajduje się w sytuacji faktycznego pracodawcy. Innymi słowy, gwarantując w ten sposób wynagrodzenie pracownikowi, ta osoba trzecia działa jak gdyby była podmiotem, na rzecz którego świadczenie jest wykonywane.

55. Jednak ze względu na jego zakres, rozwiązanie to, oparte wyłącznie na formalnym związku między zobowiązaniami stron w kontekście stosunku pracy, nie wydaje mi się w pełni satysfakcjonujące. Moim zdaniem należy również wziąć pod uwagę kontekst, w jakim zobowiązania te zostały podjęte.

56. Dlatego proponuję, aby Trybunał wziął pod uwagę, że umowa gwarancyjna zawarta z osobą trzecią w uzupełnieniu umowy o pracę, w kontekście współzależności ekonomicznej występującej między pracodawcą a tą osobą trzecią ( 33 ), odzwierciedla interes tej osoby trzeciej w wykonaniu tej umowy. Takie kryterium zostało już przyjęte przez Trybunał w wyroku z dnia 10 kwietnia 2003 r., Pugliese ( 34 ).

57. Podobnie jak w niniejszej sprawie, w sprawie, w której wydano ten wyrok, stosunek pracy powstał w ramach grupy przedsiębiorstw, a zobowiązania współistniały ze sobą. Spór dotyczył wypłaty pracownikowi najemnemu kosztów podróży i zakwaterowania do czego, po podpisaniu umowy o pracę, zobowiązał się pierwszy pracodawca ( 35 ), pod którego kierownictwem pracownik już nie pracował ( 36 ).

58. W wyroku Pugliese Trybunał stwierdził, że „spór doty[czył] indywidualnej umowy o pracę” ( 37 ). Po sprecyzowaniu, że należy zbadać, w jakim stopniu istnieje związek między dwiema przedmiotowymi umowami o pracę ( 38 ), Trybunał orzekł, że pracownik związany z dwoma różnymi pracodawcami może wytoczyć powództwo przeciwko pierwszemu pracodawcy przed sądem miejsca, w którym wykonuje pracę na rzecz drugiego pracodawcy, jeżeli pierwszy pracodawca ma „w chwili zawarcia drugiej umowy interes w wykonaniu pracy, którą pracownik będzie świadczył na rzecz drugiego pracodawcy w miejscu wyznaczonym przez tego ostatniego” ( 39 ).

59. Trybunał wyodrębnił to kryterium, aby uczynić zadość cel odpowiedniej ochrony pracownika, kierując się wyborem ścisłego związku między sporem a sądem powołanym do jego rozpoznania ( 40 ). Trybunał uznał ponadto, że takie kryterium jest zadowalające w odniesieniu do wymogów pewności prawa, przewidywalności i należytego sprawowania wymiaru sprawiedliwości ( 41 ).

60. Wydaje mi się, że to kryterium posiadania interesu w wykonaniu pracy, którą pracownik będzie świadczył, przez stronę, która zobowiązała się wobec pracownika, może mieć szerokie zastosowanie ( 42 ), nie ograniczając się do przypadków, w których zawarto kilka umów o pracę. Jestem zdania, że jego zastosowanie można rozszerzyć na przypadek, w którym, tak jak w niniejszej sprawie, umowa gwarancyjna stanowi integralną część umowy o pracę ( 43 ). Taka wykładnia, w świetle zasad, które zostały przedstawione w wyroku Pugliese i które zostały potwierdzone w rozporządzeniu nr 1215/2012 ( 44 ), wydaje mi się zadowalająca.

61. Biorąc jednak pod uwagę fakt, że każde przedsiębiorstwo w ramach grupy ma pewien ogólny i pośredni interes w należytym świadczeniu pracy przez każdego pracownika tej samej grupy, proponuję wyznaczyć dla tego kryterium „interesu w wykonaniu pracy, którą pracownik najemny będzie świadczył” granicę mającą posłużyć do zdefiniowania pojęcia „pracodawca”. Moim zdaniem, ten interes osoby trzeciej powinien być bezpośredni.

62. W odniesieniu do rozważanego przypadku zauważam, że spółka ROI Land Investments miała, zgodnie ze sformułowaniem zawartym w postanowieniu odsyłającym „bezpośredni interes w wykonaniu przez powoda obowiązków wobec spółki R Swiss”.

63. Tak więc, podobnie jak w wyroku Pugliese, Trybunał mógłby określić pewne ogólne kryteria służące do oceny tego interesu.

64. W orzeczeniu tym Trybunał uściślił, że „istnienie […] interesu [w świadczeniu pracy przez pracownika] nie musi być weryfikowane w sposób ścisły, w świetle formalnych i wyłącznych kryteriów, ale musi być oceniane całościowo, z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy” ( 45 ). Trybunał wymienił w sposób niewyczerpujący poszczególne elementy oceny ( 46 ), które moim zdaniem można odpowiednio zastosować do interesu osoby, która w odniesieniu do stosunku z pracodawcą kontraktowym jest osobą trzecią. Te główne elementy są następujące: – fakt, że istnieje organiczny lub ekonomiczny związek między dwoma przedsiębiorstwami będącymi stronami umów z pracownikiem ( 47 ), – fakt, że w momencie rozwiązania lub wypowiedzenia poprzedniej umowy z osobą trzecią przewidywano zawarcie nowej umowy o pracę ( 48 ), – fakt, że poprzednia umowa została rozwiązana przy założeniu, że zawarta zostanie nowa umowa ( 49 ), – fakt, że pomiędzy pracodawcą zawierającym umowę a osobą trzecią istnieje porozumienie, w ramach którego umowy zawarte z pracownikiem mogą współistnieć, – fakt, że osoba trzecia pośrednio zachowuje kierownictwo wobec pracownika ( 50 ), – fakt, że osoba trzecia może decydować o okresie zatrudnienia pracownika u pracodawcy będącego stroną umowy.

65. Istotne wydają mi się również inne elementy, do zidentyfikowania których zainspirowały mnie ustalenia sądu krajowego: – fakt, że osoba trzecia ponosi bez żadnych ograniczeń odpowiedzialność umowną za wykonanie zobowiązań pracodawcy będącego stroną umowy, w szczególności na żądanie pracownika ( 51 ), – fakt, że charakter zadań pracownika, które wykonywał on w czasie poprzedniej umowy pod kierownictwem osoby trzeciej, pozostaje niezmieniony po zawarciu nowej umowy ( 52 ), – fakt, że wspomniany pracownik, pomimo rozwiązania poprzedniej umowy, nadal jest zobowiązany do wykonywania swojej działalności na rzecz wspomnianej osoby trzeciej ( 53 ).

66. W odniesieniu do wszystkich tych kryteriów chciałbym dodać, że moim zdaniem nie ma powodu, aby ograniczać je do osób prawnych. Osoby fizyczne mogą być również pracodawcami będącymi stroną umowy lub zainteresowanymi pracodawcami w ramach grupy lub sieci indywidualnych przedsiębiorstw.

67. W konsekwencji do sądu odsyłającego będzie należało dokonanie oceny, w świetle tych lub innych bardziej odpowiednich kryteriów, czy okoliczności postępowania głównego pozwalają na stwierdzenie istnienia bezpośredniego interesu osoby trzeciej w należytym świadczeniu pracy przez pracownika na podstawie umowy o pracę zawartej z inną osobą z tej samej grupy, z którego istnienia będzie można wywnioskować, że ta osoba trzecia może zostać uznana za pracodawcę w rozumieniu art. 21 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012.

68. W związku z powyższym proponuję, aby Trybunał odpowiedział na pierwsze pytanie zadane przez sąd odsyłający, że „pracodawcą” w rozumieniu art. 21 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 1215/2012 może być osoba fizyczna lub prawna, mająca lub niemająca miejsca zamieszkania lub siedziby na terytorium państwa członkowskiego z którą pracownik zawarł nie umowę o pracę, lecz umowę stanowiącą integralną część tej umowy o pracę, na mocy której osoba ta jest odpowiedzialna za wykonanie zobowiązań pracodawcy wobec tego pracownika, jeżeli osoba ta ma bezpośredni interes w należytym wykonaniu tej umowy o pracę.

B. Wyłączny charakter niektórych przepisów dotyczących jurysdykcji, w przypadku gdy pozwany nie ma miejsca zamieszkania lub siedziby w państwie członkowskim

69. Za pomocą drugiego pytania prejudycjalnego sąd odsyłający pragnie ustalić czy – przy założeniu, że Trybunał uznałby, że spór nie jest objęty zakresem zastosowania sekcji 5 rozdziału II rozporządzenia nr 1215/2012 – art. 6 ust. 1 tego rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że zastrzeżenie dotyczące art. 21 ust. 2 tego rozporządzenia wyłącza zastosowanie krajowych przepisów regulujących jurysdykcję.

70. Zauważam w tym względzie, że sąd ten nie wyraził tej samej wątpliwości co do stosowania przepisów dotyczących jurysdykcji zawartych w sekcji 4 rozdziału II tego samego rozporządzenia, które są przedmiotem trzeciego i czwartego pytania prejudycjalnego, mimo że problem jest identyczny.

71. Gdyby Trybunał miał udzielić odpowiedzi przeczącej na pierwsze pytanie prejudycjalne na tej podstawie, że osoba trzecia niebędąca stroną umowy o pracę, tak jak w postępowaniu głównym, nie może być uznana za pracodawcę, spór nie należałby zatem do zakresu stosowania sekcji 5 rozdziału II rozporządzenia nr 1215/2012. Dlatego też krajowe przepisy regulujące jurysdykcję powinny mieć zastosowanie z następujących powodów.

72. Po pierwsze, te przepisy regulujące jurysdykcję mają co do zasady zastosowanie wobec pozwanych niemających miejsca zamieszkania lub siedziby w państwie członkowskim, zgodnie z brzmieniem art. 6 ust. 1 tego rozporządzenia odczytywanego w świetle jego motywu 14.

73. Po drugie, nie do pomyślenia byłoby, aby regulujące jurysdykcję przepisy prawa Unii mogły mieć - poza zakresem swojego stosowania – skutek blokujący wobec przepisów krajowych. Co więcej, każda inna analiza spowodowałaby, że krajowe przepisy regulujące jurysdykcję nie miałyby nigdy zastosowania.

74. Dlatego odpowiedź na drugie pytanie sądu odsyłającego mogłaby być taka, że – przy założeniu, że art. 21 ust. 2 rozporządzenia nr 1215/2012 nie ma zastosowania – art. 6 ust. 1 tego rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że zastosowanie mają krajowe przepisy regulujące jurysdykcję.

75. Sugeruję jednak, aby Trybunał zwrócił uwagę na wykładnię a contrario, jaką można by wywieść z tak ogólnie sformułowanej odpowiedzi. Wydaje mi się, że czujność tę uzasadnia powołanie się przez sąd odsyłający na komentarze w doktrynie niemieckiej, z których wynikają pytania dotyczące relacji między przepisami art. 6 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012 a przepisami sekcji poświęconych sporom dotyczącym umów konsumenckich i umów o pracę ( 54 ).

76. Artykuł 6 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi mianowicie, że jeżeli pozwany nie ma miejsca zamieszkania lub siedziby na terytorium państwa członkowskiego, jurysdykcję sądu powołanego do rozpatrzenia sprawy określa prawo krajowe, „z zastrzeżeniem” ( 55 ) art. 18 ust. 1 i art. 21 ust. 2 tegoż rozporządzenia. Artykuły te pojawiają się jednak w każdej z odpowiednich sekcji, odpowiednio po art. 17 ust. 1 i po art. 20 ust. 1 tego samego rozporządzenia, zgodnie z którymi „jurysdykcję określa się według niniejszej sekcji, nie naruszając art. 6 […]” rozporządzenia nr 1215/2012 ( 56 ).

77. W konwencji brukselskiej z 1968 r., podobnie jak w rozporządzeniu nr 44/2001, użyto tych samych sformułowań: sformułowanie „sous réserve de” [„z zastrzeżeniem”] w art. 4 dla obu aktów oraz „sans préjudice de „[„bez uszczerbku dla”] odpowiednio w art. 13 tej konwencji oraz art. 15 i 18 tego rozporządzenia. Przepisy o jurysdykcji wyłącznej, a następnie, we wspomnianym rozporządzeniu, przepisy o prorogacji jurysdykcji, miały prowadzić do wyłączenia stosowania prawa krajowego ( 57 ).

78. Powstaje zatem pytanie, czy dodanie w rozporządzeniu nr 1215/2012 przepisów regulujących jurysdykcję chroniących słabszą stronę powinno mieć taki sam zakres. Możliwe jest zastosowanie kilku podejść.

79. Z brzmienia art. 5 tego rozporządzenia – zgodnie z którym pozwani mający miejsce zamieszkania lub siedzibę w państwach członkowskich mogą być pozywani przed sądy innego państwa członkowskiego tylko zgodnie z przepisami określonymi w sekcjach 2–7 rozdziału II tego rozporządzenia, co różni się od brzmienia art. 6 ust. 1 tego samego rozporządzenia, który ma zastosowanie do pozwanych mających miejsce zamieszkania lub siedzibę w państwach trzecich – można wywnioskować, że krajowe przepisy regulujące jurysdykcję mogą nadal mieć zastosowanie oprócz przepisów przewidzianych w rozporządzeniu nr 1215/2012 ( 58 ).

80. Można również wysnuć argument z dyspozycji art. 21 ust. 2 tego rozporządzenia, zgodnie z którą że pracodawca „może zostać pozwany przed sąd jednego z państw członkowskich, zgodnie z ust. 1 lit. b)” ( 59 ). Pracownik miałby zatem możliwość wyboru między jurysdykcją opartą na tym rozporządzeniu a jurysdykcją wywodzoną z prawa krajowego ( 60 ).

81. Można jednak także – w świetle drugiego zdania motywu 14 rozporządzenia nr 1215/2012, które dotyczy przepisów regulujących jurysdykcję, preferowanych ze względu na cele tego rozporządzenia ( 61 ) – argumentować, że przepisy określone w sekcjach 4 i 5 rozdziału II tegoż rozporządzenia wyłączają, bez ich różnicowania, stosowanie przepisów krajowych, nawet jeśli mogłyby one być korzystniejsze dla powoda ( 62 ).

82. Skłaniam się ku temu by zgodzić się z tą analizą, która opiera się na spójności rozporządzenia nr 1215/2012, jego zgodności z poprzednimi przepisami i ich celami, eliminując w ten sposób wątpliwości wynikające z rozbieżności w wersjach językowych.

83. Po pierwsze, przypominam, że w art. 6 rozporządzenia nr 1215/2012, na mocy przepisów ogólnych dotyczących przypadku, w którym pozwany nie ma miejsca zamieszkania lub siedziby w państwie członkowskim, wyłączenie prawa krajowego, przewidziane wcześniej w przepisach o jurysdykcji wyłącznej ( 63 ), zostało rozszerzone w szczególności na korzyść konsumentów i pracowników, przy utrzymaniu zasady stosowania krajowych przepisów regulujących jurysdykcję ( 64 ). Dlatego, moim zdaniem, są to wyjątki od tej zasady.

84. Po drugie, zauważam, że w sekcjach rozporządzenia nr 1215/2012, które dotyczą konsumentów i pracowników, uznanych za „stronę słabszą” ( 65 ), zachowano zastrzeżenie ( 66 ) dotyczące stosowania niektórych przepisów ogólnych, w tym art. 6 tego rozporządzenia. Z połączenia tych uregulowań wnioskuję, że art. 6 tegoż rozporządzenia dotyczy ogólnego przypadku każdego pozwanego mającego miejsce zamieszkania lub siedzibę w państwie trzecim, a zawarte w tym przepisie odesłanie do art. 21 ust. 2 tegoż rozporządzenia określa zasady mające zastosowanie do szczególnego przypadku pracodawcy pozwanego przez pracownika. Prawodawca dokonał zatem wyboru, że przepisy krajowe mają zastosowanie, gdy pozwany jest pracownikiem.

85. W związku z tym nie może być odstępstwa od zasady ustanowionej przez Trybunał, zgodnie z którą – w przypadku, gdy zastosowanie mają przepisy regulujące jurysdykcję określone w sekcji 5 rozdziału II rozporządzenia nr 1215/2012 – muszą one mieć pierwszeństwo przed krajowymi przepisami regulującymi jurysdykcję, nawet jeśli przepisy te są korzystniejsze dla pracownika, ze względu na ich nie tylko szczególny, ale i wyczerpujący charakter. ( 67 )

86. W związku z powyższym jestem zdania, że spełniony jest cel przepisów mających zastosowanie do współpracy cywilnej, jakim jest ujednolicenie norm kolizyjnych dotyczących jurysdykcji oraz wymóg przewidywalności przepisów regulujących jurysdykcję oraz ograniczenia liczby sądów właściwych w warunkach chroniących słabsze strony, których to dotyczy, o ile z założenia te przepisy regulujące jurysdykcję mają do nich zastosowanie ( 68 ).

87. Z tych wszystkich względów proponuję, aby Trybunał odpowiedział na drugie pytanie prejudycjalne, iż art. 6 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012 należy interpretować w ten sposób, że stosowanie krajowych przepisów regulujących jurysdykcję jest wyłączone, gdy spełnione są przesłanki zastosowania art. 21 ust. 2 tego rozporządzenia.

C. Jurysdykcja w sprawach dotyczących umów konsumenckich

88. Poprzez swoje pytania trzecie i czwarte sąd odsyłający pragnie dowiedzieć się, czy pracownik znajdujący się w sytuacji takiej jak w niniejszej sprawie może skorzystać z przepisów chroniących konsumentów w celu uzasadnienia jurysdykcji sądu odsyłającego.

89. Pytanie trzecie dotyczy przepisów art. 17 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012. Pytanie czwarte dotyczy przepisów zawartych w art. 6 ust. 1 rozporządzenia Rzym I. Ich wspólnym przedmiotem są umowy zawierane przez osobę fizyczną „w celu, który można uznać za niezwiązany z jej działalnością gospodarczą lub zawodową”.

90. Według sądu odsyłającego ( 69 ) chodzi o ustalenie czy „działalność zawodowa lub gospodarcza” w rozumieniu tych przepisów obejmuje nie tylko działalność prowadzoną na własny rachunek, ale także pracę najemną.

91. Ponieważ zakres przedmiotowy i przepisy rozporządzenia Rzym I muszą być spójne w szczególności z rozporządzeniami dotyczącymi jurysdykcji ( 70 ), pytania trzecie i czwarte rozpatrzę łącznie, najpierw w odniesieniu do ich pierwszej, a następnie do drugiej części. W odniesieniu do rozporządzenia nr 1215/2012 sąd odsyłający skierował trzecie pytanie prejudycjalne z zastrzeżeniem na wypadek, gdyby odpowiedź na pierwsze pytanie prejudycjalne była negatywna. Ponieważ proponuję, aby Trybunał udzielił odpowiedzi twierdzącej, poniższa analiza jest przedstawiona pomocniczo.

1. Pojęcie „działalności zawodowej lub gospodarczej” w rozumieniu rozporządzeń nr 1215/2012 oraz Rzym I

92. W ramach pierwszej części trzeciego i czwartego pytania prejudycjalnego sąd odsyłający zwrócił się do Trybunału zasadniczo by ustalić, czy art. 17 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012 i art. 6 ust. 1 rozporządzenia Rzym I należy interpretować w ten sposób, że pojęcie „działalności zawodowej lub gospodarczej” obejmuje działalność pracownika najemnego w ramach stosunku pracy.

93. Przypominam, że jest to jeden z warunków stosowania przepisów regulujących jurysdykcję chroniących konsumentów ( 71 ). Wykładnia pojęcia „działalność zawodowa lub gospodarcza” jest trudna, ponieważ różne wersje językowe art. 17 rozporządzenia 1215/2012 ( 72 ) nie są spójne ani w ramach tego rozporządzenia, ani z wersjami art. 6 rozporządzenia Rzym I.

94. Rzeczywiście, w wersji francuskiej i w innych wersjach językowych konsument jest zdefiniowany w art. 17 ust. 1 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 1215/2012 jako osoba, która zawarła umowę „w celu, który można uznać za niezwiązany z jej działalnością zawodową lub gospodarczą”, podczas gdy w tym samym ustępie, w lit. c), drugą stroną umowy jest osoba, która „prowadzi działalność zawodową lub gospodarczą” ( 73 ). Z kolei w niemieckiej wersji językowej ( 74 ) i innych wersjach językowych ( 75 ) te same sformułowania są stosowane w odniesieniu do działań konsumenta i osoby zawierającej z nim umowę. W innych wersjach językowych występują różne wyrażenia, bez wspólnych sformułowań określających konsumenta i działalność pozwanego ( 76 ).

95. Ponadto sformułowania użyte w art. 6 ust. 1 rozporządzenia Rzym I w celu zdefiniowania konsumenta i przedsiębiorcy nie zawsze odpowiadają sformułowaniom użytym w art. 17 rozporządzenia nr 1215/2012.. I tak na przykład w wersji francuskiej „professionnel” jest zdefiniowany poprzez odniesienie do „działalności zawodowej”, a nie do „działalności zawodowej lub gospodarczej”, jak w art. 17 ust. 1 lit. c) niniejszego rozporządzenia.

96. W tych okolicznościach wydaje mi się, że wykładnia omawianych przepisów powinna opierać się na definicji pojęcia „konsument” ( 77 ). Trybunał przypomniał ostatnio, w odniesieniu do rozporządzenia nr 1215/2012, że „[…] jedynie umowy zawarte poza ramami jakiejkolwiek działalności o charakterze zawodowym lub gospodarczym, lub jakiegokolwiek celu o takim charakterze i niezależnie od nich, to jest zawarte jedynie w celu zaspokojenia własnych potrzeb prywatnej konsumpcji danej osoby ( 78 ), są objęte zakresem szczególnego reżimu, przewidzianego w owym rozporządzeniu w celu ochrony konsumenta uznawanego za słabszą stronę umowy” ( 79 ).

97. W związku z tym w swoim utrwalonym orzecznictwie, opartym na historycznym rozwoju przepisów dotyczących ochrony konsumentów, zawartych pierwotnie w konwencji brukselskiej z 1968 r., Trybunał nie wprowadził wyraźnie rozróżnienia między działalnością zawodową niezależną a taką, która niezależna nie jest ( 80 ).

98. FD twierdzi, że sąd niemiecki jest właściwy ze względu na to, że umowa gwarancyjna, na której opiera się jego powództwo, została zawarta w celu, który można uznać za niezwiązany z jego działalnością zawodową. W celu przekonania, że praca najemna jest objęta zakresem pojęcia „konsument”, argumentuje on, że pracownicy najemni wykorzystują swoje wynagrodzenie do „zaspokajania własnych potrzeb”.

99. Idąc tym tokiem rozumowania, należałoby jednak uwzględnić także innych przedsiębiorców niebędących pracownikami najemnymi, takich jak rzemieślnicy, przemysłowcy, rolnicy czy osoby prowadzące działalność gospodarczą na własny rachunek, którzy w życiu codziennym korzystają z uzyskiwanych przez siebie zysków w takim samym stopniu, jak pracownicy ze swoich wynagrodzeń. Ponadto, jeżeli konsument korzysta z towarów lub usług lub je konsumuje i wykorzystuje w tym celu swoje wynagrodzenie, wynagrodzenie to nie może być uznane za przedmiot konsumpcji w rozumieniu sekcji 4 rozdziału II rozporządzenia nr 1215/2012.

100. Ponadto można by wysunąć argument odnoszący się do systematyki. Prawodawca unijny przewidział bowiem jurysdykcję różnych sądów dla konsumentów i pracowników. Rozszerzająca wykładnia zakresu zastosowania przepisów regulujących jurysdykcję na korzyść konsumentów, znajdujących się w takiej sytuacji ( 81 ) prowadziłaby do obejścia wyboru dokonanego przez prawodawcę polegającego na ustanowieniu przepisów szczególnych dla pracowników, które nie pozwalają im wytoczyć powództwa w miejscu zamieszkania, jak konsumenci, co stanowi ma zapewnić kwestii bliskość sądu, przed którym wytoczono powództwo, względem miejsca ich pracy.

101. W końcu zgadzam się również z Komisją, że taka wykładnia nie może być uzasadniona brakiem przepisu mającego zastosowanie do sytuacji, która nie została przewidziana w rozporządzeniu nr 1215/2012 ( 82 ).

102. Proponuję zatem, aby na pierwszą część trzeciego i czwartego pytania zadanych przez sąd odsyłający Trybunał odpowiedział, że pojęcie „działalności zawodowej lub gospodarczej” w rozumieniu art. 17 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012 i art. 6 ust. 1 rozporządzenia Rzym I obejmuje działalność pracownika najemnego w ramach stosunku pracy.

2. Kwalifikacja umowy gwarantującej pracownikowi wykonanie obowiązków pracodawcy

103. W drugiej części trzeciego i czwartego pytania prejudycjalnego sąd odsyłający zasadniczo zwraca się do Trybunału z pytaniem, czy art. 17 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012 i art. 6 ust. 1 rozporządzenia Rzym I należy interpretować w ten sposób, że pojęcie „działalność zawodowa lub gospodarcza” obejmuje umowę gwarancyjną, na podstawie której osoba trzecia jest bezpośrednio odpowiedzialna wobec pracownika za wykonanie zobowiązań wynikających z indywidualnej umowy o pracę zawartej z jego pracodawcą.

104. Kwestia ta pojawia się tylko wtedy, gdy pojęcie „działalności zawodowej lub gospodarczej” nie obejmuje działalności pracownika najemnego, co mogłoby uzasadniać jurysdykcję sądu odsyłającego.

105. Wykluczywszy uprzednio takie rozwiązanie, proponuję zatem pomocniczo, by Trybunał odpowiedział sądowi odsyłającemu, że podjęte wobec pracownika zobowiązanie, choćby jednostronne ( 83 ), które ma na celu zapewnienie przestrzegania zobowiązań pracodawcy, a nie zaspokojenie prywatnych potrzeb, jest bezpośrednio związane z umową o pracę. Dlatego nie jest ona zawierana „poza ramami jakiejkolwiek działalności o charakterze zawodowym lub gospodarczym” ( 84 ).

106. W rozpatrywanym przypadku, ponieważ okoliczności zawarcia umowy gwarancyjnej i jej treść muszą prowadzić do wniosku, że stanowi ona integralną część umowy o pracę ( 85 ), należy wnioskować, że jest ona uzależniona od działalności zawodowej FD. W tym względzie można by dokonać odpowiedniego zastosowania ( 86 ) orzeczenia Trybunału w sprawie wyłączenia umów o pracę z zakresu stosowania dyrektywy 93/13 ( 87 ).

107. W związku z tym proponuję pomocniczo, aby Trybunał, odpowiedział na drugą część trzeciego i czwartego pytania zadanego przez sąd odsyłający, że umowa gwarancyjna stanowiąca integralną część umowy o pracę, na mocy której dana osoba odpowiada za wykonanie zobowiązań pracodawcy wobec pracownika, jest objęta zakresem pojęcia „działalności zawodowej lub gospodarczej” w rozumieniu art. 17 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012 i art. 6 ust. 1 rozporządzenia Rzym I.

V. Wnioski

108. W świetle całości powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał odpowiedział na pytanie prejudycjalne przedstawione przez Bundesarbeitsgericht (federalny trybunał pracy, Niemcy) w następujący sposób: Tytułem głównym: 1) Artykuł 21 ust. 1 i 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012 z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych należy interpretować w ten sposób, że osoba fizyczna lub prawna, mająca lub niemająca miejsca zamieszkania lub siedziby na terytorium państwa członkowskiego, z którą pracownik zawarł nie umowę o pracę, lecz umowę stanowiącą integralną część tej umowy o pracę, na mocy której osoba ta jest odpowiedzialna za wykonanie zobowiązań pracodawcy wobec pracownika, może być uznana za „pracodawcę”, jeżeli osoba ta ma bezpośredni interes w należytym wykonaniu tej umowy o pracę. Istnienie takiego bezpośredniego interesu musi być oceniane przez sąd odsyłający całościowo, z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy. 2) Artykuł 6 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012 należy interpretować w ten sposób, że stosowanie krajowych przepisów regulujących jurysdykcję jest wyłączone, gdy spełnione są przesłanki zastosowania art. 21 ust. 2 tego rozporządzenia. – Pomocniczo – na wypadek gdyby Trybunał uznał, że spór nie jest objęty zakresem stosowania art. 21 ust. 2 rozporządzenia nr 1215/2012: 3) Artykuł 17 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012 i art. 6 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 593/2008 z dnia 17 czerwca 2008 r. w sprawie prawa właściwego dla zobowiązań umownych (Rzym I) należy interpretować w ten sposób, że pojęcie „działalności zawodowej lub gospodarczej” obejmuje działalność pracownika najemnego w ramach stosunku pracy. 4) Artykuł 17 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012 i art. 6 ust. 1 rozporządzenia nr 593/2008 należy interpretować w ten sposób, że umowa gwarancyjna stanowiąca integralną część umowy o pracę, na mocy której dana osoba odpowiada za wykonanie zobowiązań pracodawcy wobec pracownika, jest objęta zakresem pojęcia „działalności zawodowej lub gospodarczej”.

( 1 ) Język oryginału: francuski.

( 2 ) Dz.U. 2012, L 351, s. 1.

( 3 ) Dz.U. 2008, L 177, s. 6. Zwane dalej „rozporządzeniem Rzym I”.

( 4 ) Zgodnie z treścią postanowienia odsyłającego, według ustaleń Landesarbeitsgericht (sąd pracy wyższej instancji, Niemcy), których ROI Land Investments nie zakwestionowała, „stosunek dotyczący świadczenia usług” został „przeniesiony” na R Swiss wyłącznie ze względu na „optymalizację podatkową”, bez żadnej zmiany w kwestii działalności FD polegającej na poszukiwaniu inwestorów dla swoich projektów nieruchomościowych na rynku europejskim, w tym w Niemczech.

( 5 ) Zgodnie z ustaleniami sądu krajowego chodzi o spółkę ROI Land Investments.

( 6 ) Nie jest jasne, czy FD spełnia przesłanki uruchomienia systemu gwarancyjnego ustanowionego w Niemczech na mocy dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/94/WE z dnia 22 października 2008 r. w sprawie ochrony pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy (wersja skodyfikowana) (Dz.U. 2008, L 283, s. 36).

( 7 ) Rozporządzenie Rady z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2001, L 12, s. 1).

( 8 ) Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 16 listopada 2016 r., Schmidt (C‑417/15, EU:C:2016:881, pkt 26 i przytoczone tam orzecznictwo); w zakresie umowy konsumenckiej, wyrok z dnia 3 października 2019 r., Petruchová (C‑208/18, EU:C:2019:825, pkt 38). Zasada ta została przypomniana w motywie 34 rozporządzenia nr 1215/2012 jeśli chodzi o przepisy zastępujące konwencję brukselską z dnia 27 września 1968 r. o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 1972, L 299, s. 32), zmienioną konwencją z dnia 9 października 1978 r. (Dz.U. 1978, L 304, s. 1), konwencją z dnia 25 października 1982 r. (Dz.U. 1982, L 388, s. 1) oraz konwencją z dnia 26 maja 1989 r. (Dz.U. 1989, L 285, s. 1), zwaną dalej „konwencją brukselską z 1968 r.”.

( 9 ) Szczegółowe przypomnienie orzecznictwa i historii ustawodawczej tych przepisów, H. Gaudemet-Tallon, M.-E. Ancel, Compétence et exécution des jugements en Europe – Règlements 44/2001 et 1215/2012, Conventions de Bruxelles (1968) et de Lugano (1998 et 2007), éd. 6, L.G.D.J., Paryż, 2018, s. 457 i n., a także U. Grušić, The European Private International Law of Employment, Cambridge University Press, Cambridge, 2015, s. 58–62.

( 10 ) Zobacz zgodność występującą między art. 5 ust. 1 konwencji brukselskiej z 1968 r., art. 19 rozporządzenia nr 44/2001 i art. 21 rozporządzenia nr 1215/2012. Przegląd tych przepisów jest dostępny na stronie http://www.lynxlex.com/sites/default/files/files/Tableau%20panoramique%20de%20Bruxelles%20%C3%A0%20Lugano.pdf.

( 11 ) Tak więc pracownik może, na mocy przepisów art. 21 ust. 1 lit. b) wspomnianego rozporządzenia, pozwać swojego pracodawcę w państwie członkowskim przed sąd miejsca, w którym zazwyczaj wykonuje on swoją pracę lub, pod pewnymi warunkami, przed sąd miejsca, w którym znajduje się oddział, który go zatrudnił.

( 12 ) Konwencja ta została zatwierdzona w imieniu Wspólnoty Europejskiej decyzją Rady 2009/430/WSiSW z dnia 27 listopada 2008 r. (Dz.U. 2009, L 147, s. 1)., zwaną dalej „Konwencją lugańską II”.

( 13 ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 30 września 2021 r.Commerzbank, (C‑296/20, EU:C:2021:784, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo).

( 14 ) Zobacz podobnie wyroki: z dnia 14 września 2017 r.Nogueira i in. (C‑168/16 i C‑169/16, EU:C:2017:688, pkt 55); z dnia 8 maja 2019 r., Kerr (C‑25/18, EU:C:2019:376, pkt 36).

( 15 ) Zobacz wyrok z dnia 22 kwietnia 2021 r., Austrian Airlines (C‑826/19, EU:C:2021:318, pkt 22).

( 16 ) Zobacz w szczególności wyrok dnia 10 grudnia 2020 r., Personal Exchange International (C‑774/19, zwany dalej „wyrokiem Personal Exchange International,EU:C:2020:1015, pkt 27).

( 17 ) Zobacz w szczególności, w zakresie umów konsumenckich, wyroki z dnia: 19 stycznia 1993 r., Shearson Lehman Hutton (C‑89/91, EU:C:1993:15, pkt 16 i przytoczone tam orzecznictwo); wyrok Personal Exchange International (pkt 24). W zakresie umów o pracę, zob. wyrok z dnia 22 maja 2008 r., Glaxosmithkline i Glaxosmithkline Laboratories (C‑462/06, EU:C:2008:299, pkt 28 i przytoczone tam orzecznictwo).

( 18 ) Zobacz przykładowo wyrok z dnia 21 stycznia 2016 r., SOVAG (C‑521/14, EU:C:2016:41, pkt 37).

( 19 ) Zobacz także niedawne przypomnienie różnych kryteriów zaczerpniętych z orzecznictwa Trybunału w zakresie zabezpieczenia społecznego, stosunków pracy i prawa prywatnego międzynarodowego w opinii rzecznika generalnego Pikamäe w sprawie AFMB i in. (C‑610/18, EU:C:2019:1010, pkt 41–55).

( 20 ) Zobacz w tej kwestii wyrok z dnia 25 lutego 2021 r., Markt24 (C‑804/19, EU:C:2021:134, pkt 24 i przytoczone tam orzecznictwo).

( 21 ) W braku podporządkowania stosunek między stronami może być zakwalifikowany jako umowa o świadczenie usług objęta zakresem art. 7 ust. 1 lit. b) tiret drugie rozporządzenia nr 1215/2012. Zobacz podobnie wyrok dnia 10 września 2015 r., Holterman Ferho Exploitatie i in. (C‑47/14, zwany dalej „wyrokiem Holterman Ferho Exploitatie i in., ECLI: EU:C:2015:574, pkt 51, 58). Przepis ten ma jednak zastosowanie wyłącznie do pozwanego mającego miejsce zamieszkania lub siedzibę w jednym z państw członkowskich.

( 22 ) Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 11 kwietnia 2019 r., Bosworth i Hurley (C‑603/17, EU:C:2019:310, pkt 25 i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia 25 lutego 2021 r., Markt24 (C‑804/19, EU:C:2021:134, pkt 25 i przytoczone tam orzecznictwo).

( 23 ) Zobacz wyrok z dnia 11 kwietnia 2019 r., Bosworth i Hurley (C‑603/17, EU:C:2019:310, pkt 26, 27 i przytoczone tam orzecznictwo). Zobacz także analogicznie wyrok z dnia 15 grudnia 2011 r., Voogsgeerd (C‑384/10, EU:C:2011:842, pkt 62).

( 24 ) Zobacz wyrok Holterman Ferho Exploitatie i in. (pkt 41). Zobacz między innymi, dla przypomnienia pojęcia „pracownika” w rozumieniu art. 45 TFUE, opinię rzecznika generalnego V. Trstenjak w sprawie Voogsgeerd (C‑384/10, EU:C:2011:564, pkt 88) i wyrok Holterman Ferho Exploitatie i in. (pkt 41).

( 25 ) Porównaj wyrok Voogsgeerd (pkt 65), w którym Trybunał orzekł, w odniesieniu do konwencji rzymskiej o prawie właściwym dla zobowiązań umownych, otwartej do podpisu w Rzymie w dniu 19 czerwca 1980 r. (Dz.U. 1980, L 266, s. 1), że „przedsiębiorstwo spółki innej niż ta, której przedsiębiorstwo formalnie jest pracodawcą i z którym jest ono powiązane, może zostać uznane za »pracodawcę«, jeżeli obiektywne okoliczności umożliwiają stwierdzenie, że rzeczywista sytuacja jest odmienna niż ta, która wynika z treści umowy – i to nawet wtedy, gdy uprawnienie do wydawania poleceń nie zostało formalnie przeniesione na to inne przedsiębiorstwo”.

( 26 ) Zobacz wyrok Holterman Ferho Exploitatie i in. (pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo).

( 27 ) Jeśli chodzi o poszukiwanie trwałego stosunku, który wpisywałby pracownika w ramy określonej organizacji spraw tej spółki, zob. wyrok Holterman Ferho Exploitatie i in. (pkt 45). Zobacz także przykładowo opinię rzecznika generalnego H. Saugmandsgaarda Øe w sprawie Bosworth i Hurley (C‑603/17, EU:C:2019:65, pkt 104, 105).

( 28 ) Zobacz w tej kwestii opinię rzecznika generalnego F.G. Jacobsa w sprawie Pugliese (C‑437/00, EU:C:2002:511, pkt 38). Zobacz także przykładowo opinię rzecznika generalnego H. Saugmandsgaarda Øe w sprawie Bosworth i Hurley (C‑603/17, EU:C:2019:65, pkt 109).

( 29 ) Zobacz pkt 16, 24, a także przypis 4 do niniejszej opinii.

( 30 ) Zobacz pkt 14, 15 niniejszej opinii.

( 31 ) W tym sensie zapewniona jest spójność z rozporządzeniem Rzym I, którego art. 8 określa prawo właściwe dla umowy o pracę. Analogicznie, jeśli chodzi o warunki stosowania kryteriów określonych przez ustawodawcę, zob. wyrok Voogsgeerd (pkt 44–51).

( 32 ) Zobacz pkt 43 niniejszej opinii.

( 33 ) Zobacz pkt 50, 52 niniejszej opinii.

( 34 ) C‑437/00, dalej zwany „wyrokiem Pugliese”, EU:C:2003:219.

( 35 ) Zobacz wyrok Pugliese (pkt 6, 10).

( 36 ) Pracownik zawarł dwie kolejne umowy o pracę z dwoma pracodawcami. Pierwszy pracodawca był w pełni świadomy zawarcia drugiej umowy i wyraził zgodę na zawieszenie pierwszej umowy (pkt 13 rzeczonego wyroku), ze względu na przeniesienie pracownika na stanowisko w innej spółce, w której pracodawca ten miał udziały w wysokości ok. 21% (pkt 5 rzeczonego wyroku).

( 37 ) Wyrok Pugliese (pkt 15). W opinii w sprawie Pugliese (C‑437/00, EU:C:2002:511), rzecznik generalny F.G. Jacobs rozważał następujące pytanie: „Czy spór dotyczy »sprawy z zakresu indywidualnej umowy o pracę«?” (pkt 44 tamtej opinii). W pkt 45 i nast. uznał on, że nie należy odróżniać stosunku między pracownikiem a pozwanym od umowy o pracę w rozumieniu art. 5 ust. 1 [konwencji brukselskiej z 1968 r.], pomimo zawieszenia obowiązku świadczenia pracy na rzecz tego ostatniego oraz faktu, że spór dotyczył wykonania umowy innej niż pierwotna umowa o pracę. W szczególności uznał on, że przedmiotowe uzgodnienia stanowiły „całość, która miała i nigdy nie straciła charakteru umowy o pracę”, zauważając, że utrzymane skutki tej umowy, takie jak opłacanie składek ubezpieczeniowych i uznawanie stażu pracy, stanowiły charakterystyczne obowiązki pracodawcy wobec pracownika.

( 38 ) Zobacz wyrok Pugliese (pkt 21).

( 39 ) Punkt 23 tego wyroku. Wyróżnienie moje.

( 40 ) Zobacz wyrok Pugliese (pkt 17, 18). Zobacz podobnie wyrok z dnia 21 czerwca 2018 r., Petronas Lubricants Italy (C‑1/17, EU:C:2018:478, pkt 23, 24 i przytoczone tam orzecznictwo).

( 41 ) Zobacz wyrok Pugliese (pkt 16).

( 42 ) Zobacz podobnie opinia rzecznika generalnego H. Saugmandsgaarda Øe w sprawie Bosworth i Hurley (C‑603/17, EU:C:2019:65, pkt 109).

( 43 ) Zobacz pkt 52 niniejszej opinii.

( 44 ) Zobacz motywy 15, 16, 18, 21 tego rozporządzenia. Zobacz analogicznie wyrok z dnia 4 października 2018 r., Feniks (C‑337/17, EU:C:2018:805, pkt 34, 36).

( 45 ) Wyrok Pugliese (pkt 24).

( 46 ) Zobacz ten sam punkt tego wyroku.

( 47 ) Zobacz w tej kwestii pkt 14 i 15 niniejszej opinii.

( 48 ) Zobacz w tej kwestii pkt 14 niniejszej opinii.

( 49 ) Zobacz w tym względzie pkt 14 niniejszej opinii.

( 50 ) Czego, zgodnie z ustaleniami sądu odsyłającego, brakuje w sprawie niniejszej. Zobacz pkt 47 niniejszej opinii, do porównania z jej pkt 49.

( 51 ) Zobacz w tej kwestii pkt 16 i 24 niniejszej opinii.

( 52 ) Zobacz w tej kwestii pkt 24 niniejszej opinii.

( 53 ) Zobacz rozważania w przypisie 4 do niniejszej opinii.

( 54 ) Zobacz podobnie H. Gaudemet-Tallon, M.-E. Ancel, Compétence et exécution des jugements en Europe – Règlements 44/2001 et 1215/2012, Conventions de Bruxelles (1968) et de Lugano (1998 et 2007), ed. 6, L.G.D.J., Paryż, 2018, s. 464, a także przypis 167.

( 55 ) Jest to to samo sformułowanie, którego użyto w art. 4 rozporządzenia nr 1215/2012.

( 56 ) Wyróżnienie moje. Zobacz także tę samą różnicę w treści niemieckiej, angielskiej i polskiej wersji językowej.

( 57 ) Zwracam jednak uwagę, że w rozporządzeniu nr 44/2001, podobnie jak w rozporządzeniu nr 1215/2012, te same sformułowania pojawiają się w tych artykułach w ich hiszpańskiej („sin perjuicio”), duńskiej („jf. dog”), włoskiej („salva/fatto salvo”), niderlandzkiej („onverminderd”), portugalskiej („sem prejuízo”) i szwedzkiej („om inte annat”) wersji językowej.

( 58 ) Zobacz podobnie F.J. Garcimartin Álferez, S. Sánchez, „El nuevo reglamento Bruselas I: qué ha cambiado en el ámbito de la competencia judicial”,w: Revista Española de Derecho Europeo, Marcial Pons Ediciones Jurídicas y Sociales, Madrid, 2013, nr 48, s. 3–6, a także M. Pohl, „Die Neufassung der EuGVVO – im Spannungsfeld zwischen Vertrauen und Kontrolle”, w: Praxis des internationalen Privat- und Verfahrensrechts (IPRax), Verlag Ernst und Werner Gieseking GmbH, Köln, vol. 2), 2013, s. 109–111.

( 59 ) Wyróżnienie moje.

( 60 ) Zobacz N. Nord, „Refonte du règlement »Bruxelles I« et protection du travailleur”, w: La Semaine Juridique Social, LexisNexis, Paryż, 2014, nr 52, s. 3, pkt 19.

( 61 )

( 62 ) Zobacz w tym względzie N. Nord, „Refonte du règlement »Bruxelles I« et protection du travailleur”, w: La Semaine Juridique Social, LexisNexis, Paryż, 2014, nr 52, s. 3, 4, pkt 20. Jeśli chodzi o przepisy dotyczące umów o pracę, zob. G. Cuniberti, „La réforme du Règlement Bruxelles”, w: Droit et procédure – EJT, Dalloz, Paryż, 2013, nr 2, pkt 37.

( 63 ) Zobacz podobnie raport M.P. Jenard w przedmiocie konwencji z dnia 27 września 1968 r. o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 1979, C 59, s. 1), w szczególności s. 21. Zwany dalej „raportem Jenarda”.

( 64 ) Jeśli chodzi o historię tego przepisu, zob. m.in. H. Gaudemet-Tallon, M.-E. Ancel, Compétence et exécution des jugements en Europe – Règlements 44/2001 et 1215/2012, Conventions de Bruxelles (1968) et de Lugano (1998 et 2007), ed. 6, L.G.D.J., Paryż, 2018, s. 137.

( 65 ) Motyw 18 tegoż rozporządzenia.

( 66 ) Sformułowanie to zostało zaczerpnięte z raportu Jenarda (s. 33).

( 67 ) Zobacz podobnie wyroki: z dnia 22 maja 2008 r.Glaxosmithkline i Glaxosmithkline Laboratories,(C‑462/06, EU:C:2008:299, pkt 18,); z dnia 25 lutego 2021 r., Markt24 (C‑804/19, EU:C:2021:134, pkt 33, 34 i przytoczone tam orzecznictwo).

( 68 ) Zobacz podobnie N. Nord, „Refonte du règlement »Bruxelles I« et protection du travailleur”, w: La Semaine Juridique Social, LexisNexis, Paryż, 2014, nr 52, s. 3, 4, pkt 20, a także G. Cuniberti, „La réforme du Règlement Bruxelles”, w: Droit et procédure – EJT, Dalloz, Paryż, 2013, nr 2, pkt 37. Zobacz także F. Temming, P. Glatz, „Vorlagen an den EuGH, Arbeitsrecht, Haftung aus Arbeitsvertrag/Rechtsnachfolger”, w: Zeitschrift für europäisches Sozial- und Arbeitsrecht (ZESAR), Erich Schmidt Verlag, Berlin, 2021, nr 5/6, s. 230, w szczególności s. 232.

( 69 ) Zobacz pkt 26 niniejszej opinii i przypis 74.

( 70 ) Zobacz pkt 35 niniejszej opinii.

( 71 ) Zobacz wyrok z dnia 26 marca 2020 r., Primera Air Scandinavia (C‑215/18, EU:C:2020:235, pkt 56 i przytoczone tam orzecznictwo), oraz wyrok Personal Exchange International (pkt 27).

( 72 ) Artykuł 15 obowiązującego uprzednio rozporządzenia nr 44/2001 zawierał takie same sformułowania. Zobacz w tym względzie wyrok w sprawie Personal Exchange International, wątpliwości wyrażone przez sąd odsyłający na podstawie słoweńskiej wersji językowej (pkt 21 tego wyroku).

( 73 ) Wyróżnienie moje. Ta sama dychotomia występuje w hiszpańskiej i włoskiej wersji językowej.

( 74 ) W obu ustępach pojawia się termin „berufliche oder gewerbliche Tätigkeit”. Zgodnie z wyjaśnieniami sądu odsyłającego, trudność w wykładni tego wyrażenia wynika z dodania sformułowania „gewerblich” do „beruflich”, które ma bardzo szerokie znaczenie. Można z tego wywnioskować, że obejmuje ono wyłącznie działalność na własny rachunek lub wolne zawody.

( 75 ) Zobacz np. w polskiej wersji językowej („zawodową lub gospodarczą”) lub w portugalskiej („atividade comercial ou profissional”). W wersji duńskiej użyto tylko jednego sformułowania („erhvervsmæssige virksomhed”), ale również dwukrotnie w jednolity sposób.

( 76 ) Zobacz np. w języku angielskim („trade or profession”/„commercial or professional activities”), niderlandzkim („bedrijfs of beroepsmatig”/„commerciële of beroepsactiviteiten”) lub szwedzkim („affärsverksamhet eller yrkesverksamhet”/„kommersiell verksamhet eller yrkesverksamhet”).

( 77 ) W wersjach językowych, które przeanalizowałem, zauważam, że termin „konsument” odnosi się do osoby, która jedynie korzysta z towaru lub usługi. Konsument znajduje się więc w sytuacji odwrotnej niż pracownik, który wytwarza towary lub oferuje usługi na rzecz swojego pracodawcy. Zobacz podobnie wyrok Personal Exchange International (pkt 38).

( 78 ) Wyróżnienie moje.

( 79 ) Wyrok z dnia 3 października 2019 r. (C‑208/18, EU:C:2019:825, pkt 42 i przytoczone tam orzecznictwo). Zobacz także w ramach przypomnienia, częściowo sformułowane w sposób ogólny, te same kryteria w odniesieniu do art. 15–17 rozporządzenia nr 44/2001, wyrok Personal Exchange International (pkt 29–31 i przytoczone tam orzecznictwo).

( 80 ) Zobacz raport P. Schlossera na temat konwencji o przystąpieniu Królestwa Danii, Irlandii oraz Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej do Konwencji brukselskiej oraz protokołu w sprawie jej wykładni przez Trybunał Sprawiedliwości (Dz.U. 1979, C 59, s. 71, w szczególności s. 118, pkt 153) oraz wyrok z dnia 14 marca 2013 r., Česká spořitelna (C‑419/11, EU:C:2013:165, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo).

( 81 ) Dla porównania, zob. wyrok Personal Exchange International w sprawie umowy o grę w pokera zawartej online przez osobę, która regularnie otrzymuje wysokie wygrane.

( 82 ) W tym względzie sąd odsyłający wskazał, że w obecnym stanie prawnym cel ochrony słabszej strony, określony w motywach 14 i 18 rozporządzenia nr 1215/2012 nie zostałby spełniony, gdyby przyjąć, że pracownik najemny w ramach grupy spółek mógłby powołać się na swój stosunek pracy w celu wyłączenia go z zakresu stosowania przepisów regulujących jurysdykcję mających zastosowanie do konsumentów, lub odwrotnie, brak takiego stosunku pracy uzasadniałby niemożność stosowania przepisów rozporządzenia ustanowionych przez nie także w interesie pracowników.

( 83 ) Zobacz analogicznie wyrok z dnia 14 maja 2009 r. (C‑180/06, EU:C:2009:303, pkt 51).

( 84 ) Zobacz pkt 96 niniejszej opinii.

( 85 ) Zobacz pkt 52 niniejszej opinii.

( 86 ) Zobacz wyrok z dnia 21 marca 2019 r., Pouvin i Dijoux (C‑590/17, EU:C:2019:232, pkt 32).

( 87 ) Dyrektywa Rady z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U. 1993, L 95, s. 29).