WYROK SĄDU DO SPRAW SŁUŻBY PUBLICZNEJ UNII EUROPEJSKIEJ (pierwsza izba)

z dnia 18 września 2012 r.( )

Służba publiczna – Obowiązek wspomagania – Artykuł 24 regulaminu pracowniczego – Mobbing – Dochodzenie administracyjne

W sprawie F-58/10

mającej za przedmiot skargę wniesioną na podstawie art. 270 TFUE, znajdującego zastosowanie do traktatu EWEA na mocy jego art. 106a,

Timo Allgeier, członek personelu tymczasowego Agencji Praw Podstawowych Unii Europejskiej, zamieszkały w Wiedniu (Austria), reprezentowany przez adwokatów L. Levi oraz M. Vandenbussche,

strona skarżąca,

przeciwko

Agencji Praw Podstawowych Unii Europejskiej (FRA), reprezentowanej przez M. Kjæruma, działającego w charakterze pełnomocnika, wspieranego przez adwokata B. Wägenbaura,

strona pozwana,

SĄD DO SPRAW SŁUŻBY PUBLICZNEJ (pierwsza izba),

w składzie: H. Kreppel (sprawozdawca), prezes, E. Perillo i R. Barents, sędziowie,

sekretarz: J. Tomac, administrator,

uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 13 grudnia 2011 r.,

wydaje następujący

Wyrok

1 Pismem, które wpłynęło do sekretariatu Sądu w dniu 16 lipca 2010 r., T. Allgeier wnosi w szczególności o stwierdzenie nieważności odmownej decyzji Agencji Praw Podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „FRA” lub „Agencją”) w sprawie wniosku skarżącego o udzielenie wsparcia, jak również o zasądzenie od FRA odszkodowania na rzecz skarżącego.

Ramy prawne

2 Artykuł 12a ust. 3 Regulaminu pracowniczego urzędników Unii Europejskiej (zwanego dalej „regulaminem pracowniczym”) stanowi, że „[n]ękanie psychiczne [mobbing] oznacza niewłaściwe zachowanie, które ma miejsce na przestrzeni pewnego okresu, powtarza się lub ma charakter ciągły i obejmuje sposób zachowania, wypowiedzi ustne i pisemne, gesty lub inne działania podejmowane w sposób umyślny, i które godzą w osobowość, godność lub integralność fizyczną lub psychiczną danej osoby”.

3 Zgodnie z art. 24 regulaminu pracowniczego:

„Unia wspomaga każdego urzędnika, w szczególności w postępowaniach przeciwko osobom dopuszczającym się gróźb, zniewag, zniesławień lub ataków na osobę lub mienie, na jakie on lub członkowie jego rodziny są narażeni ze względu na zajmowane przez niego stanowisko lub pełnione obowiązki.

Unia solidarnie rekompensuje urzędnikowi szkody poniesione przez niego w takich przypadkach, o ile urzędnik nie spowodował szkody umyślnie lub przez rażące niedbalstwo i nie był w stanie uzyskać odszkodowania od osoby, która szkodę wyrządziła”.

Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu

4 W dniu 1 stycznia 2002 r. skarżący został zatrudniony przez Europejskie Centrum Monitorowania Rasizmu i Ksenofobii (EUMC) na podstawie czteroletniej umowy o pracę w charakterze członka personelu tymczasowego, która z dniem 1 stycznia 2006 r. została przedłużona na okres kolejnych czterech lat. Zainteresowany został początkowo przydzielony do wydziału 2 ds. badań i sieci, w którym zajmował się głównie zarządzaniem procedurami przetargowymi oraz umowami zawieranymi przez Europejską Sieć Informacji o Rasizmie i Ksenofobii.

5 W dniu 22 września 2005 r. skarżący został przeniesiony do wydziału 1 ds. administracji, mającego za zadanie scentralizowanie wszystkich procedur przetargowych. W tamtym czasie kierownikiem tego wydziału był M., jeden z dwóch członków personelu oskarżonych później przez zainteresowanego o mobbing. Jednocześnie M. w tamtym okresie był zastępcą dyrektora EUMC.

6 W wydziale 1 ds. administracji, jako asystent ds. zamówień publicznych, skarżący zajmował się wszystkimi kwestiami dotyczącymi zamówień publicznych.

7 A., drugi z członków personelu oskarżonych przez skarżącego o mobbing, został zatrudniony przez EUMC w 2005 r. i dołączył do wydziału 1 ds. administracji w charakterze głównego specjalisty ds. zamówień publicznych.

8 W grudniu 2005 r. EUMC wynegocjowała ze spółką S. umowę dotyczącą dostawy centrali abonenckiej PABX na sumę 34 391,43 EUR. W dniu 23 grudnia 2005 r. podpisana przez EUMC umowa została przesłana do spółki S., ażeby ta z kolei ją podpisała.

9 W styczniu 2006 r., jeszcze przed podpisaniem umowy, spółka S. zaczęła wykonywać jej postanowienia. EUMC uznała, że tym samym spółka przyjęła warunki umowy, i dokonała przeniesienia środków z roku 2005 na rok 2006 na ustaloną sumę 34 391,43 EUR.

10 W marcu 2006 r. EUMC i spółka S. zadecydowały, że umowa zostanie zmieniona załącznikiem.

11 W dniu 19 kwietnia 2006 r. skarżący wraz z jednym ze współpracowników udał się do siedziby spółki S. i zwrócił się o podpisanie umowy i załącznika do umowy z datą, odpowiednio, 23 grudnia 2005 r. i 15 stycznia 2006 r. Według skarżącego odbyło się to na wyraźne polecenie M. i było uzasadnione jego chęcią uporządkowania sytuacji prawnej dotyczącej przeniesienia środków, już dokonanego na podstawie umowy.

12 W kwietniu 2006 r., na podstawie art. 22a regulaminu pracowniczego, skarżący zasygnalizował M. oraz A., że przeniesienie środków było pozbawione podstawy prawnej, gdyż umowa powinna była zostać podpisana przez wszystkie jej strony z datą 31 grudnia 2005 r. Skarżący dodał, że antydatowanie umowy stanowiło oszustwo służące zatuszowaniu niezgodnego z prawem przeniesienia środków.

13 Ponieważ stanowiska skarżącego oraz M. i A. odnośnie do zgodności z prawem przeniesienia środków i datowania umowy były rozbieżne, skarżący poinformował o sytuacji audytora wewnętrznego EUMC.

14 Podczas zebrania, które odbyło się w dniu 28 kwietnia 2006 r., skarżący poinformował również B. Winkler, dyrektor EUMC, o wywieranych na niego naciskach, aby udał się do siedziby spółki S. i doprowadził do antydatowania przez nią umowy.

15 W dniu 22 maja 2006 r. dyrektor EUMC podjęła decyzję o unieważnieniu umowy ze spółką S., uzasadniając to faktem, że umowa została antydatowana przez spółkę S. w obecności dwóch urzędników EUMC oraz że zapisanie w umowie niedokładnej daty było niezgodne z prawem.

16 Niemniej jednak, po uzyskaniu informacji, że data widniejąca na umowie mogła zostać zmieniona, w dniu 6 czerwca 2006 r. dyrektor EUMC ostatecznie zgodziła się nie unieważniać umowy i poleciła dokonanie zmian dat podpisania umieszczonych na umowie i załączniku przez spółkę S. w taki sposób, by odpowiadały one rzeczywistości.

17 Tego samego dnia, tj. dnia 6 czerwca 2006 r., skarżący ponownie udał się do siedziby spółki S. celem dokonania przez nią zmian dat podpisania. Przedstawiciele spółki S. opatrzyli umowę datą 19 kwietnia 2006 r., a załącznik datą 6 czerwca 2006 r.

18 Skarżący twierdzi, że po dniu 6 czerwca 2006 r. jego stosunki z M. i A. znacząco się pogorszyły. Według skarżącego okoliczność, że wyraził niechęć wobec antydatowania wynegocjowanej ze spółką S. umowy oraz że poinformował dyrektor EUMC o tym, co uznał za działanie niezgodne z prawem, skłoniła M. i A. do stosowania wobec niego mobbingu, a w szczególności do pozbawiania zadań, do których wykonywania został zatrudniony, i do izolowania go w ramach EUMC.

19 W dniu 1 marca 2007 r. FRA wstąpiła w prawa EUMC.

20 W dniu 25 czerwca 2007 r. Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) otrzymał anonimowy list, w którym zgłoszone zostały nieprawidłowości popełnione rzekomo przez M. w związku z pełnionymi przez niego czynnościami służbowymi, dotyczące w szczególności procedur naboru, podpisania z datą wsteczną umowy dostawy, przyznania dodatków edukacyjnych na rzecz niektórych urzędników, jak również nienależytego zarządzania finansami.

21 W lipcu 2007 r. dyrektor FRA zrezygnowała z pełnionej funkcji i M. został dyrektorem tymczasowym Agencji.

22 W dniu 28 listopada 2007 r. OLAF wszczął dochodzenie wewnętrzne dotyczące rzekomych nieprawidłowości zgłoszonych w liście z dnia 25 czerwca 2007 r. W dniach 15–17 stycznia 2008 r. OLAF wizytował siedzibę FRA.

23 W dniu 1 czerwca 2008 r. dyrektorem FRA został mianowany M. Kjærum, dotychczas dyrektor zarządzający Institut for Menneskerettigheder (duńskiego instytutu praw człowieka, zwanego dalej „IMR”).

24 Pismem z dnia 23 czerwca 2008 r. skarżący złożył na podstawie art. 24 regulaminu pracowniczego wniosek o udzielenie wsparcia. W piśmie tym wskazywał, że jest ofiarą mobbingu stosowanego przez M. i A., i zwracał się do FRA o podjęcie środków niezbędnych do spowodowania ustania tej sytuacji.

25 W skutek tego wniosku dyrektor FRA podjął w dniu 7 lipca 2008 r. decyzję o przeniesieniu skarżącego z wydziału 1 ds. administracji do wydziału 3 ds. komunikacji i stosunków zewnętrznych. Ponadto, w dniach 7, 8 i 11 lipca 2008 r. dyrektor odbył spotkania ze skarżącym w obecności jego adwokatów w celu ustalenia, czy nie istniała alternatywa wobec formalnego postępowania przewidzianego w art. 24 regulaminu pracowniczego. Skarżący odrzucił tę propozycję.

26 Pismem z dnia 18 lipca 2008 r. skierowanym do dyrektora FRA adwokaci skarżącego potwierdzili, że skarżący podtrzymuje wniosek o udzielenie wsparcia, i wnieśli o przedstawienie im zasad postępowania i prowadzenia dochodzenia administracyjnego. Adwokaci skarżącego domagali się również pokrycia przez FRA ich honorariów.

27 Tego samego dnia, tj. dnia 18 lipca 2008 r., skarżący został poinformowany o decyzji dyrektora FRA o wszczęciu dochodzenia.

28 Od końca lipca 2008 r. skarżący przebywał na zwolnieniu chorobowym. Zwolnienie było przedłużane do połowy września 2009 r.

29 Pismem z dnia 22 października 2008 r. dyrektor FRA poinformował adwokatów skarżącego o wyznaczeniu J. Jensena do prowadzenia dochodzenia (zwanego dalej „prowadzącym dochodzenie”). W tamtym czasie prowadzący dochodzenie zajmował stanowisko prezesa zarządu IMR.

30 W piśmie z dnia 18 listopada 2008 r. skarżący podniósł kilka pytań dotyczących dochodzenia, w szczególności odnośnie do anonimowości, jaką należało zastrzec dla świadków.

31 Pismem z dnia 16 stycznia 2009 r. dyrektor FRA odpowiedział na pytania skarżącego zawarte w piśmie z dnia 18 listopada 2008 r. Dyrektor FRA wyjaśnił, że świadkowie nie mogą korzystać z zachowania anonimowości, chyba że okoliczności sprawy wyraźnie uzasadnią taką konieczność.

32 W dniu 20 lutego 2009 r. FRA przekazała skarżącemu dokument zatytułowany „Ramy prawne dochodzenia administracyjnego”, przygotowany przez dyrektora po konsultacji z prowadzącym dochodzenie.

33 Prowadzący dochodzenie zorganizował trzy przesłuchania. Pierwsze odbyło się w dniach 2–3 marca 2009 r., drugie w dniach 23–25 marca 2009 r., a trzecie w dniach 23–24 kwietnia 2009 r. W trakcie pierwszego przesłuchania przesłuchani przez prowadzącego dochodzenie zostali skarżący oraz M. i A. Podczas drugiego przesłuchania, oprócz skarżącego i M., prowadzący dochodzenie przesłuchał trzech świadków wskazanych przez M., jak również dwóch innych pracowników, których przesłuchanie wydawało mu się niezbędne. Wreszcie w ramach trzeciego przesłuchania przesłuchani zostali skarżący i M. oraz trzech innych pracowników.

34 W sprawozdaniu sporządzonym w dniu 22 czerwca 2009 r. po zakończeniu dochodzenia wewnętrznego OLAF stwierdził bezpodstawny charakter twierdzeń zawartych w liście z dnia 25 czerwca 2007 r. i nie zalecił wszczęcia w związku z przeprowadzonym dochodzeniem żadnej procedury dyscyplinarnej bądź sądowej. Sprawozdanie zostało przekazane dyrektorowi FRA pismem z dnia 25 czerwca 2009 r.

35 W dniu 16 lipca 2009 r. prowadzący dochodzenie przygotował projekt sprawozdania z przeprowadzonego dochodzenia. W projekcie prowadzący dochodzenie nie stwierdzał mobbingu. Zalecił jednocześnie FRA udzielenie ostrzeżenia M. ze względu na jego odpowiedzialność za panowanie „nasilonej atmosfery strachu” w ramach wydziału 1 ds. administracji. Projekt sprawozdania został przedstawiony skarżącemu oraz M. i A.

36 W dniu 31 sierpnia 2009 r. skarżący przedstawił uwagi na piśmie do projektu sprawozdania.

37 W dniu 15 września 2009 r. prowadzący dochodzenie przedstawił ostateczną wersję sprawozdania z przeprowadzonego dochodzenia (zwaną dalej „sprawozdaniem końcowym”). Prowadzący dochodzenie podtrzymał swoje stanowisko dotyczące braku mobbingu.

38 W dniu 16 września 2009 r. skarżącemu zostało przedstawione sprawozdanie końcowe, aby mógł przedstawić wszystkie istotne uwagi, co skarżący uczynił w dniu 22 września 2009 r.

39 Decyzją z dnia 16 października 2009 r., o której powiadomiono skarżącego tego samego dnia, dyrektor FRA podjął decyzję o niewszczynaniu postępowania dyscyplinarnego wobec M. i A. (zwaną dalej „sporną decyzją”). Dyrektor FRA przyznał, że istniały zatargi w stosunkach pomiędzy skarżącym a M. i A., w szczególności z uwagi na „konflikt charakterów” i „odmienne podejście do interakcji społecznych” i że M. mógł próbować rozwiązać konflikt w inny sposób, aby rozładować napięcia i stworzyć przyjazne skarżącemu środowisko pracy. Niemniej jednak dyrektor FRA stwierdzał przy tym, że nie można było wykazać faktycznego występowania mobbingu. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności, dyrektor uznał wreszcie, że skarżącemu zostaną zwrócone koszty poniesione przez niego w rozsądnym zakresie w ramach dochodzenia.

40 W swoich pismach FRA twierdzi, że tego samego dnia, tj. 16 października 2009 r., dyrektor FRA spotkał się kolejno z M. i A. w celu przypomnienia im zasad dobrej administracji, których należy przestrzegać w jednostce organizacyjnej, a także, że powinni lepiej się do tych zasad na co dzień stosować.

41 Z dniem 1 stycznia 2010 r. umowa skarzącego została przedłużona na czas nieokreślony.

42 Pismem z dnia 14 stycznia 2010 r. skarżący wniósł zażalenie na sporną decyzję.

43 Decyzją z dnia 6 kwietnia 2010 r., doręczoną skarżącemu w dniu 7 kwietnia 2010 r., dyrektor FRA oddalił zażalenie.

Przebieg postępowania i żądania stron

44 Niniejsza skarga została wniesiona w dniu 16 lipca 2010 r.

45 Skarżący wnosi do Sądu o:

– stwierdzenie nieważności spornej decyzji;

– w razie potrzeby – stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 6 kwietnia 2010 r., na mocy której zażalenie zostało oddalone;

– stwierdzenie, że skarżący był ofiarą mobbingu stosowanego przez M. i przez A. wraz z wyciągnięciem wiążących się z tym konsekwencji natury dyscyplinarnej bądź ewentualnie: i) ponowne wszczęcie dochodzenia administracyjnego, które będzie rzetelne, niezależne i bezstronne, a jego prowadzenie zostanie powierzone panelowi niezależnych ekspertów, albo ii) podjęcie wszelkich niezbędnych środków w celu organizacji rzetelnego dochodzenia w warunkach braku ewentualnych nacisków i ingerencji;

– naprawienie szkody majątkowej poniesionej przez skarżącego, oszacowanej wstępnie na 71 823,23 EUR;

– zasądzenie kwoty 85 000 EUR tytułem zadośćuczynienia za krzywdę wynikającą ze sposobu, w jaki całe postępowanie było prowadzone i w jaki sporna decyzja została podjęta;

– obciążenie FRA kosztami postępowania.

46 FRA wnosi do Sądu o:

– oddalenie skargi;

– obciążenie skarżącego kosztami postępowania.

47 Propozycja sędziego sprawozdawcy dotycząca możliwości ugodowego rozwiązania sporu nie odniosła skutku.

Co do prawa

W przedmiocie żądania dotyczącego stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 6 kwietnia 2010 r. oddalającej zażalenie

48 Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem żądanie stwierdzenia nieważności formalnie skierowane przeciwko decyzji w sprawie oddalenia zażalenia skutkuje, w przypadku gdy decyzja jest pozbawiona niezależnej treści, skierowaniem do Sądu aktu, którego dotyczyło zażalenie (zob. podobnie wyrok Trybunału z dnia 17 stycznia 1989 r. w sprawie C-293/87 Vainker przeciwko Parlamentowi, pkt 8; wyrok Sądu z dnia 9 lipca 2009 r. w sprawie F-104/07 Hoppenbrouwers przeciwko Komisji, pkt 31). Mając powyższe na uwadze, ponieważ decyzja z dnia 6 kwietnia 2010 r. oddalająca zażalenie była pozbawiona niezależnej treści, żądanie stwierdzenia nieważności należy uznać za skierowane wyłącznie przeciwko spornej decyzji.

W przedmiocie żądania dotyczącego stwierdzenia przez Sąd, że skarżący był ofiarą mobbingu

49 Przytoczone powyżej żądanie dotyczy w rzeczywistości uznania przez Sąd podstawy niektórych zarzutów podniesionych na poparcie żądania stwierdzenia nieważności spornej decyzji, zatem powinno zostać uznane za niedopuszczalne (zob. podobnie wyrok Sądu Pierwszej Instancji z dnia 30 listopada 1993 r. w sprawie T-15/93 Vienne przeciwko Parlamentowi, pkt 13).

W przedmiocie żądania dotyczącego stwierdzenia nieważności spornej decyzji

50 Na poparcie żądania dotyczącego stwierdzenia nieważności spornej decyzji skarżący podnosi szereg zarzutów, dotyczących, w szczególności:

– braku bezstronności prowadzącego dochodzenie;

– odmowy prowadzącego dochodzenie zapewnienia świadkom anonimowości;

– naruszenia prawa przy dokonywaniu wykładni pojęcia prawnego „mobbing”;

– oczywistego błędu w ocenie prowadzącego dochodzenie poprzez niestwierdzenie mobbingu.

51 W pierwszej kolejności należy zbadać zarzut dotyczący braku bezstronności prowadzącego dochodzenie oraz zarzut dotyczący niezgodności z prawem odmowy zapewnienia świadkom anonimowości.

Argumenty stron

52 W odniesieniu do pierwszego zarzutu, dotyczącego rzekomego braku bezstronności prowadzącego dochodzenie, skarżący wyjaśnia, że prowadzący dochodzenie, w czasie gdy wyznaczono go do prowadzenia dochodzenia, zajmował stanowisko prezesa zarządu IMR. Tymczasem przed dniem 1 czerwca 2008 r., w którym M. Kjærum objął stanowisko dyrektora FRA, był on dyrektorem wykonawczym IMR. Skarżący dodaje, że IMR i FRA zawarły także istotną umowę dotyczącą przekazywania informacji odnośnie do dyskryminacji ze względu na orientację seksualną oraz że prowadzący dochodzenie i M. Kjærum byli współautorami publikacji naukowej. Tym samym zdaniem skarżącego w interesie prowadzącego dochodzenie leżało zachowanie dobrego wizerunku FRA i oczyszczenie jej ze wszystkich zarzutów dotyczących mobbingu. Skarżący dodaje, że równie wątpliwa jest subiektywna bezstronność prowadzącego dochodzenie, za czym przemawia między innymi mało szczegółowy charakter sprawozdania końcowego.

53 W odniesieniu do drugiego zarzutu dotyczącego niezgodnej z prawem odmowy prowadzącego dochodzenie zapewnienia świadkom anonimowości skarżący utrzymuje, że taka odmowa, niezgodna z „ramami prawnymi dochodzenia administracyjnego”, mogła sprawić, że z obawy przed represjami niektóre osoby odmówiły składania zeznań bądź zeznawały w sposób niewystarczająco szczery.

54 Na swoją obronę FRA wnosi o oddalenie powyższych zarzutów.

55 FRA wskazuje po pierwsze, że żaden z dokumentów w aktach sprawy nie pozwala podejrzewać braku bezstronności prowadzącego dochodzenie, zarówno względem skarżącego, jak i oskarżonych przez niego urzędników. W szczególności ani okoliczność, że prowadzącego dochodzenie i dyrektora FRA łączyły w przeszłości relacje zawodowe w ramach IMR, ani istnienie stosunków gospodarczych pomiędzy FRA a IMR nie pozwalają żywić w tym zakresie żadnych wątpliwości.

56 FRA wyjaśnia w dalszej kolejności, że okoliczności sprawy nie wymagały zapewnienia świadkom anonimowości, i dodaje, że w każdym razie, z uwagi na niewielkie rozmiary Agencji, zapewnienie anonimowości nie byłoby dla świadków wystarczającym zabezpieczeniem.

Ocena Sądu

57 Na wstępie należy wskazać, że przyjmując sporną decyzję, dyrektor oparł się w istocie na informacjach zebranych przez prowadzącego dochodzenie w trakcie dochodzenia, a także na jego wnioskach zawartych w sprawozdaniu końcowym. Przemawia za tym okoliczność, że w tekście spornej decyzji dyrektor wyraźnie odrzucił zarzut mobbingu, odwołując się do sprawy w postaci, „w jakiej została przedstawiona przez prowadzącego dochodzenie w sprawozdaniu końcowym”.

58 Należy więc ustalić, czy tak jak twierdzi skarżący, dochodzenie było prowadzone w niezgodny z prawem sposób.

– W przedmiocie braku bezstronności prowadzącego dochodzenie

59 Skarżący podważa bezstronność prowadzącego dochodzenie, zarówno w znaczeniu obiektywnym, jak i subiektywnym. Według zainteresowanego prowadzący dochodzenie z uwagi na stanowisko zajmowane w ramach IMR nie tylko znalazł się w obiektywnej sytuacji mogącej budzić wątpliwości co do jego niezależności, ale też nie pozostawał bezstronny w trakcie faktycznego prowadzenia dochodzenia.

60 W tym zakresie, w odniesieniu do bezstronności prowadzącego dochodzenie w znaczeniu obiektywnym, z akt sprawy nie wynika, i nie podnosi tego również skarżący, że prowadzący dochodzenie był osobą bliską dla pracowników bezpośrednio zaangażowanych w sprawę wniosku o udzielenie wsparcia, tj. skarżącego oraz dwóch pracowników oskarżonych przez niego o mobbing. Co więcej, sama okoliczność, że M. Kjæruma i prowadzącego dochodzenie łączyły w przeszłości stosunki zawodowe w ramach IMR oraz że byli oni współautorami publikacji akademickiej, nie oznacza, że niezależność prowadzonego dochodzenia była zagrożona lub że mogła się taką wydawać w oczach osób trzecich (zob. podobnie wyrok Sądu Pierwszej Instancji z dnia 11 września 2002 r. w sprawie T-89/01 Willeme przeciwko Komisji, pkt 58).

61 Niemniej bezsporny jest fakt, że IMR, którego prezesem zarządu był prowadzący dochodzenie w momencie wyznaczenia go do prowadzenia dochodzenia, zawarł z FRA umowę o wartości blisko 500 000 EUR dotyczącą przekazania jej informacji odnośnie do dyskryminacji ze względu na orientację seksualną w Danii w latach 2007–2008. Co więcej, kiedy prowadzący dochodzenie prowadził to dochodzenie, rzeczona umowa mogła podlegać w przyszłości dalszemu przedłużeniu, co FRA potwierdziła w trakcie rozprawy.

62 Tak więc, uwzględniając te okoliczności, fakt istnienia i wagi stosunków gospodarczych pomiędzy FRA i IMR mogły wywołać u skarżącego obawy dotyczące bezstronności w znaczeniu obiektywnym ze strony prowadzącego dochodzenie, gdyż zainteresowany słusznie mógł obawiać się, że prowadzący dochodzenie, pragnąc podtrzymywać te stosunki, będzie kierował się chęcią chronienia reputacji Agencji.

63 Wprawdzie prowadzący dochodzenie nie zajmował w ramach IMR bezpośrednio wykonawczej funkcji, która przypada dyrektorowi i osobom kierującym poszczególnymi departamentami instytutu, jednak akta sprawy wskazują na główną rolę, jaką zarząd – a więc także jej prezes – odgrywają w działalności IMR. Przemawia za tym okoliczność, że w artykule redakcyjnym opublikowanym na stronie internetowej IMR w czerwcu 2008 r. wskazano, że zarząd pod dyrekcją J. Jensena będzie nadal nadzorować „kierownictwo IMR”. Co więcej, w tamtym czasie na tej stronie internetowej podkreślano, że zarząd pozostaje „odpowiedzialny za wszystkie kwestie merytoryczne i zawodowe, w tym prowadzenie badań i strategię”.

64 W związku z tym prowadzący dochodzenie, którego sekretariat prowadziła w dodatku jedna z asystentek dyrektora FRA, nie spełniał wymogów niepozwalających na podważenie jego bezstronności w znaczeniu obiektywnym.

65 Dlatego też skarżący zasadnie twierdzi, że z tego względu dochodzenie w konkretnych okolicznościach niniejszej sprawy prowadzone było w sposób nieprawidłowy.

66 W odniesieniu do bezstronności prowadzącego dochodzenie w znaczeniu subiektywnym, choć akta sprawy nie pozwalają stwierdzić, że prowadzący dochodzenie prowadził je w sposób sprzyjający oskarżonym przez skarżącego pracownikom, to jednak Sąd uważa za wysoce niepożądane, że w trakcie dochodzenia prowadzący dochodzenie przedstawił M. i A. całą korespondencję pomiędzy FRA a skarżącym i jego prawnikami, podczas gdy część tej korespondencji, dotycząca wniosku o pokrycie przez FRA kosztów adwokackich poniesionych przez skarżącego, nie dotyczyła ani M., ani A.

67 Podobnie, podczas gdy skarżący dołączył do wniosku o udzielenie wsparcia liczne dokumenty, prowadzący dochodzenie poświęcił omówieniu podstaw podniesionych zarzutów mniej niż trzy strony tekstu, w dodatku mało szczegółowe, na dwanaście, które zawiera sprawozdanie końcowe. Pozostała część sprawozdania ograniczyła się do przedstawienia faktów bezspornych dla stron, przypomnienia prawa i opisu postępowania.

– W przedmiocie odmowy zapewnienia świadkom anonimowości

68 Na wstępie należy przypomnieć, że przed rozpoczęciem dochodzenia, dyrektor, w porozumieniu z prowadzącym dochodzenie, ustalił „ramy prawne dochodzenia administracyjnego”. Te ramy prawne, których obowiązywania w stosunku do siebie strony nie kwestionują, zawierały rubrykę zatytułowaną „szczegółowe zasady przesłuchiwania świadków”, która przewidywała w szczególności, że „świadkom nie przysługuje zachowanie anonimowości względem żadnej ze stron o ile szczególne okoliczności nie uzasadnią wyraźnie konieczności zapewnienia świadkom anonimowości”.

69 Należy więc zbadać, czy w niniejszej sprawie szczególne okoliczności sprawiły, że prowadzący dochodzenie powinien był zapewnić anonimowość świadkom, których przesłuchał i których mógł przesłuchać.

70 Mając na uwadze wszystkie szczególne okoliczności niniejszej sprawy, to pytanie wymaga odpowiedzi twierdzącej ze strony Sądu.

71 Prowadzący dochodzenie był bowiem w pełni świadomy trudności, z jakimi wiąże się dla członków personelu składanie zeznań bez zagwarantowania, że ich tożsamość nie zostanie ujawniona dwóm osobom oskarżonym o mobbing. Tak więc w sprawozdaniu końcowym prowadzący dochodzenie wskazał, że „mógł dostrzec liczne przypadki, w których członkowie personelu FRA – szczególności pracownicy wydziału 1 ds. administracji - nie byli skłonni składać zeznań, a wręcz sprzeciwiali się temu z obawy przed represjami” oraz że w szczególności jedna z tych osób, której, pomimo przedstawionego przez nią żądania odmówiono zastrzeżenia anonimowości, „odmówiła składania zeznań”. Prowadzący dochodzenie wskazał również, że jakkolwiek „inne osoby, pomimo początkowych zastrzeżeń, ostatecznie zgodziły się złożyć zeznania, to odniósł on bardzo wyraźne wrażenie, że były one dalekie od powiedzenia wszystkiego, co mogły powiedzieć” i że zatem „nie może wykluczyć możliwości, że niniejsze dochodzenie nie ujawniło wszystkiego i ewentualne dalsze postępowanie też tego nie naprawi”. Wreszcie, w podsumowaniu sprawozdania końcowego, prowadzący dochodzenie wskazał, że biorąc pod uwagę trudności napotkane w związku z przekonaniem pracowników do składania zeznań, „złożone zeznania były ograniczone”.

72 Należy jednocześnie podkreślić, że prowadzący dochodzenie, podkreślając rzeczone trudności, wskazał, iż dochodzenie ujawniło „nasiloną atmosferę strachu w wydziale 1 ds. administracji, która sprawiła, że członkowie personelu obawiali się wyrażenia swojego punktu widzenia, bądź co najmniej czynili to z wielkim wahaniem”.

73 Tymczasem, podczas gdy wszystkie informacje wskazane przez prowadzącego dochodzenie powinny były sprawić, by zapewnił on świadkom anonimowość, to wbrew logice prowadzący dochodzenie powstrzymał się od tego, i to pomimo złożonego przez skarżącego wniosku w tym zakresie.

74 Wprawdzie prowadzący dochodzenie odmowę zapewnienia anonimowości świadkom wskazanym przez skarżącego uzasadnił w sprawozdaniu końcowym tym, że taka ochrona byłaby złudna, ponieważ jego zdaniem osoby oskarżone we wniosku o udzielenie wsparcia i tak z dużym prawdopodobieństwem byłyby z konieczności w stanie odkryć pochodzenie informacji, jednak nie zostało bynajmniej stwierdzone, że gdyby anonimowość została świadkom zapewniona, prowadzący dochodzenie nie mógłby zapewnić im odpowiedniej ochrony, a w szczególności sporządzić sprawozdań z przesłuchania w taki sposób, by uniemożliwiały one zidentyfikowanie zainteresowanych osób.

75 Co więcej, należy wskazać, że w dniu 6 lutego 2009 r. M., czyli główny pracownik oskarżony przez skarżącego, przesłał dyrektorowi, któremu podlegał, pismo, w którym wskazał dyrektorowi, że „w żadnym wypadku nie można wyrazić zgody na zastrzeżenie anonimowości [świadków]”. Uwzględniając kontekst opisany samego prowadzącego dochodzenie, a w szczególności „nasiloną atmosferę strachu w wydziale 1 ds. administracji”, istnienie takiego pisma i sposób jego sformułowania potwierdzają, że dla przeprowadzenia dochodzenia w odpowiednich warunkach konieczne było zapewnienie świadkom anonimowości.

76 W tych okolicznościach Sąd uważa, że odmówienie przez prowadzącego dochodzenie zapewnienia świadkom anonimowości nie pozwoliło mu na pełne zbadanie wszystkich okoliczności niniejszej sprawy, co skutkowało niezgodnością z prawem tego dochodzenia.

77 W związku z tym, ponieważ, tak jak zostało stwierdzone, przyjmując sporną decyzję dyrektor oparł się na sprawozdaniu końcowym, należy uznać, że rzeczona decyzja jest obciążona wadą niezgodności z prawem.

78 Jako że dwa pierwsze zarzuty podniesione przeciwko spornej decyzji zostały uwzględnione, należy stwierdzić nieważność spornej decyzji, bez konieczności badania pozostałych zarzutów skargi, w szczególności tych dotyczących naruszenia prawa przy dokonywaniu wykładni pojęcia „mobbing” i występowania mobbingu.

W przedmiocie żądania odszkodowania

Argumenty stron

79 Skarżący wnosi o zasądzenie od FRA naprawienia poniesionej przez niego w wyniku stosowanego wobec niego mobbingu szkody majątkowej w całkowitej kwocie 71 823,23 EUR.

80 Skarżący wnosi ponadto do Sądu o zasądzenie od FRA na jego rzecz kwoty 85 000 EUR tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, spowodowaną po pierwsze przez mobbing, którego był ofiarą, a po drugie przez niezgodność z prawem spornej decyzji, w której nie stwierdzono tego mobbingu.

81 FRA wnosi o oddalenie żądania odszkodowania.

Ocena Sądu

82 W pierwszej kolejności, w odniesieniu do żądań obciążenia FRA obowiązkiem naprawienia poniesionej szkody i doznanej krzywdy z powodu mobbingu, należy przypomnieć, że celem art. 24 akapit drugi regulaminu pracowniczego jest naprawienie szkody wyrządzonej urzędnikowi przez działania osób trzecich lub przez innych urzędników, do których odnosi się art. 24 akapit pierwszy z zastrzeżeniem, że nie mógł on uzyskać odszkodowania od osoby, która szkodę wyrządziła (zob. postanowienie Trybunału z dnia 5 października 2006 r. w sprawie C-365/05 P Schmidt-Brown przeciwko Komisji, pkt 78). Dopuszczalność skargi o odszkodowanie wniesionej przez urzędnika na mocy art. 24 akapit drugi regulaminu pracowniczego jest uzależniona od wcześniejszego wyczerpania krajowych dróg odwoławczych, o ile zapewniają one skuteczną ochronę zainteresowanych osób i mogą doprowadzić do naprawy zarzucanej szkody (zob. wyrok Sądu Pierwszej Instancji z dnia 9 marca 2005 r. w sprawie T-254/02 L przeciwko Komisji, pkt 148; wyrok Sądu Unii Europejskiej z dnia 12 lipca 2011 r. w sprawie T-80/09 P Komisja przeciwko Q, pkt 67).

83 Tymczasem w niniejszej sprawie nie zostało wykazane, ani nawet nie było podnoszone, że aby uzyskać naprawienie szkody wynikającej z mobbingu skarżący wyczerpał krajowe drogi odwoławcze, ani też, że te nie zapewniłyby mu w sposób skuteczny ochrony. Wynika z tego, że żądania naprawienia tej szkody należy oddalić jako niedopuszczalne.

84 Po drugie, w odniesieniu do żądań dotyczących zasądzenia od FRA zadośćuczynienia krzywdy wynikającej z niezgodności z prawem spornej decyzji, należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem stwierdzenie nieważności aktu obciążonego wadą niezgodności z prawem może samo w sobie stanowić stosowne i co do zasady wystarczające naprawienie każdej krzywdy, jaką taki akt mógł spowodować (zob. wyrok Trybunału z dnia 9 lipca 1987 r. w sprawach połączonych 44/85, 77/85, 294/85 i 295/85 Hochbaum i Rawek przeciwko Komisji, pkt 22; wyrok Sądu Pierwszej Instancji z dnia 9 listopada 2004 r. w sprawie T-116/03 Montalto przeciwko Radzie, pkt 127; wyrok Sądu z dnia 8 maja 2008 r. w sprawie F-6/07 Suvikas przeciwko Radzie, pkt 151), chyba że strona skarżąca wykaże, iż doznała krzywdy dającej się oddzielić od niezgodności z prawem stanowiącej podstawę stwierdzenia nieważności i niemożliwej do naprawienia w pełni przez stwierdzenie nieważności aktu (zob. podobnie wyrok Trybunału z dnia 7 lutego 1990 r. w sprawie C-343/87 Culin przeciwko Komisji, pkt 27, 28; wyrok Sądu Pierwszej Instancji z dnia 6 czerwca 2006 r. w sprawie T-10/02 Girardot przeciwko Komisji, pkt 131).

85 Wprawdzie w niniejszej sprawie sporna decyzja nie zawiera żadnej oceny umiejętności lub zachowania skarżącego, która mogłaby go krzywdzić, jednak, mając na względzie niewłaściwy sposób potraktowania złożonego przez skarżącego wniosku oraz prowadzenia dochodzenia, stwierdzenie nieważności tej decyzji nie stanowi samo w sobie stosownego i wystarczającego naprawienia krzywdy, jaką ta decyzja spowodowała, związanej z wywołanym niezgodnością z prawem spornej decyzji stanem niepewności i niepokoju. W związku z powyższym należy zasądzić od FRA na rzecz skarżącego kwotę 5000 EUR.

W przedmiocie kosztów

86 Zgodnie z art. 87 § 1 regulaminu postępowania, z zastrzeżeniem odmiennych przepisów rozdziału ósmego tytułu drugiego tego regulaminu, kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Na podstawie art. 87 § 2, jeżeli wymagają tego względy słuszności, Sąd może zdecydować, że strona przegrywająca sprawę zostanie obciążona tylko częścią kosztów, a nawet że nie zostanie nimi obciążona w ogóle.

87 Z uzasadnienia niniejszego wyroku wynika, że FRA jest stroną przegrywającą sprawę. Ponadto skarżący w swoich żądaniach wyraźnie wnosił o obciążenie FRA kosztami postępowania. Okoliczności sprawy nie uzasadniają zastosowania przepisów art. 87 § 2 regulaminu postępowania, a zatem FRA pokrywa własne koszty i zostaje obciążona kosztami poniesionymi przez skarżącego.

Z powyższych względów

SĄD DO SPRAW SŁUŻBY PUBLICZNEJ (pierwsza izba)

orzeka, co następuje:

1) Stwierdza się nieważność decyzji Agencji Praw Podstawowych Unii Europejskiej z dnia 16 października 2009 r.

2) Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej wypłaci T. Allgeierowi kwotę 5000 EUR.

3) W pozostałym zakresie skarga zostaje oddalona.

4) Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej pokrywa własne koszty oraz koszty postępowania poniesione przez T. Allgeiera.

Kreppel Perillo Barents

Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 18 września 2011 r.

Sekretarz Prezes