Sprawa C‑152/09

André Grootes

przeciwko

Amt für Landwirtschaft Parchim

(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez

Verwaltungsgericht Schwerin)

Wspólna polityka rolna – Zintegrowany system zarządzania i kontroli niektórych systemów pomocy – System płatności jednolitych – Rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 – Obliczania uprawnień do płatności – Artykuł 40 ust. 5 – Rolnicy podlegający zobowiązaniom rolno‑środowiskowym w okresie referencyjnym – Artykuł 59 ust. 3 – Regionalne wdrażanie systemu płatności jednolitych – Artykuł 61 – Różne wartości jednostkowe dla hektarów trwałych użytków zielonych i innych kwalifikujących się hektarów

Streszczenie wyroku

1. Rolnictwo – Wspólna polityka rolna – Zintegrowany system zarządzania niektórymi systemami pomocy i ich kontroli – System płatności jednolitych – Obliczanie kwoty referencyjnej w wypadku okoliczności nadzwyczajnych – Stosowanie w przypadku wdrażania regionalnego

(rozporządzenia Rady: nr 1782/2003, zmienione rozporządzeniem nr 319/2006, art. 40 ust. 5, art. 59 ust. 3 akapit pierwszy, art. 61; nr 2078/92)

2. Rolnictwo – Wspólna polityka rolna – Zintegrowany system zarządzania niektórymi systemami pomocy i ich kontroli – System płatności jednolitych – Obliczanie kwoty referencyjnej w wypadku okoliczności nadzwyczajnych – Stosowanie w przypadku wdrażania regionalnego

(rozporządzenie Rady nr 1782/2003, zmienione rozporządzeniem nr 319/2006, art. 40 ust. 5, art. 61)

3. Rolnictwo – Wspólna polityka rolna – Zintegrowany system zarządzania niektórymi systemami pomocy i ich kontroli – System płatności jednolitych – Obliczanie kwoty referencyjnej w wypadku okoliczności nadzwyczajnych – Stosowanie w przypadku wdrażania regionalnego

(rozporządzenie Rady nr 1782/2003, zmienione rozporządzeniem nr 319/2006, art. 40 ust. 5, art. 61)

1. Artykuł 40 ust. 5 rozporządzenia nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmienionego rozporządzeniem nr 319/2006, należy interpretować w ten sposób, że jeżeli w danym państwie członkowskim ustalono na podstawie art. 61 tego rozporządzenia różne wartości jednostkowe dla hektarów użytków zielonych oraz dla każdego innego kwalifikującego się hektara, rolnik, który na podstawie rozporządzenia nr 2078/92 w sprawie metod produkcji rolnej zgodnych z wymogami ochrony środowiska i utrzymania terenów wiejskich jest objęty w dniu odniesienia wskazanym w tym artykule zobowiązaniami rolno‑środowiskowymi stanowiącymi bezpośrednią kontynuację zobowiązań rolno‑środowiskowych, na podstawie których grunty orne zostały przekształcone w trwałe użytki zielone, jest uprawniony do złożenia wniosku o obliczenie uprawnień, o których mowa w art. 59 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1782/2003 na podstawie wartości jednostkowych ustalonych dla kwalifikujących się hektarów innych niż hektary użytków zielonych.

(por. pkt 52; pkt 1 sentencji)

2. Artykuł 40 ust. 5 w związku z art. 61 rozporządzenia nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmienionego rozporządzeniem nr 319/2006, należy interpretować w ten sposób, że wyłącznie istnienie związku przyczynowego pomiędzy zmianą sposobu użytkowania z gruntu ornego na trwałe użytki zielone a uczestnictwem w działaniu rolno‑środowiskowym w rozumieniu tego przepisu pozwala na pominięcie przy obliczaniu uprawnień do płatności faktu, iż grunt ten był użytkowany jako trwałe użytki zielone w dniu odniesienia wskazanym w art. 61 tego rozporządzenia.

(por. pkt 58; pkt 2 sentencji)

3. Artykuł 40 ust. 5 w związku z art. 61 rozporządzenia nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmienionego rozporządzeniem nr 319/2006, należy interpretować w ten sposób, iż jego stosowanie nie jest uzależnione od tego, by wniosek o płatność jednolitą złożył ten sam rolnik, który dokonał zmiany sposobu użytkowania danego gruntu.

(por. pkt 69; pkt 3 sentencji)

WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)

z dnia 11 listopada 2010 r.( )

Wspólna polityka rolna – Zintegrowany system zarządzania i kontroli niektórych systemów pomocy – System płatności jednolitych – Rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 – Obliczania uprawnień do płatności – Artykuł 40 ust. 5 – Rolnicy podlegający zobowiązaniom rolno‑środowiskowym w okresie referencyjnym – Artykuł 59 ust. 3 – Regionalne wdrażanie systemu płatności jednolitych – Artykuł 61 – Różne wartości jednostkowe dla hektarów trwałych użytków zielonych i innych kwalifikujących się hektarów

W sprawie C‑152/09

mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Verwaltungsgericht Schwerin (Niemcy) postanowieniem z dnia 3 lutego 2009 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 4 maja 2009 r., w postępowaniu

André Grootes

przeciwko

Amt für Landwirtschaft Parchim,

TRYBUNAŁ (pierwsza izba),

w składzie: A. Tizzano, prezes izby, J.J. Kasel, A. Borg Barthet (sprawozdawca), E. Levits i M. Safjan, sędziowie,

rzecznik generalny: J. Mazák,

sekretarz: A. Calot Escobar,

uwzględniając procedurę pisemną,

rozważywszy uwagi przedstawione:

– w imieniu A. Grootesa przez J. Bootha, Rechtsanwalt,

– w imieniu rządu niemieckiego przez M. Lummę i C. Blaschkego, działających w charakterze pełnomocników,

– w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez G. von Rintelena, działającego w charakterze pełnomocnika,

po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 8 lipca 2010 r.,

wydaje następujący

Wyrok

1 Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 40 ust. 5 rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001 (Dz.U. L 270, s. 1, i sprostowanie Dz.U. 2004, L 94, s. 70), zmienionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 319/2006 z dnia 20 lutego 2006 r. (Dz.U. L 58, s. 32) (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 1782/2003”).

2 Wniosek ten został złożony w ramach sporu między A. Grootesem a Amt für Landwirtschaft Parchim (urzędem do spraw rolnictwa w Parchim) w przedmiocie statusu, który dla celów obliczenia uprawnień do płatności należy przyznać określonej działce (zwanej dalej „spornym gruntem”), mianowicie, czy powinien być to status gruntu ornego czy też trwałych użytków zielonych.

Ramy prawne

Prawo Unii

Rozporządzenie nr 1782/2003

3 W ramach reformy wspólnej polityki rolnej Rada Unii Europejskiej przyjęła rozporządzenie nr 1782/2003, które ustanawia wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i dla określonych systemów wsparcia dla rolników.

4 Rozporządzenie nr 1782/2003 ustanawia między innymi system wsparcia dochodowego dla rolników. System ten został określony w art. 1 tiret drugie tego rozporządzenia jako „system płatności jednolitych”. System ten został uregulowany w tytule III tego rozporządzenia.

5 Zgodnie z art. 34 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1782/2003:

„Rolnicy składają wniosek z tytułu systemu płatności jednolitych do dnia, który zostanie ustalony przez państwa członkowskie, ale nie później niż do dnia 15 maja”.

6 Zgodnie z art. 37 ust. 1 tego rozporządzenia:

„Kwota referencyjna jest średnią z trzech lat całkowitych kwot płatności, które rolnik otrzymywał w ramach systemów wsparcia, o których mowa w załączniku VI, i jest obliczana i dostosowywana zgodnie z przepisami załącznika VII, w każdym roku kalendarzowym okresu referencyjnego, o którym mowa w art. 38.

[…]”.

7 Zgodnie z art. 38 wspomnianego rozporządzenia okres referencyjny obejmuje lata kalendarzowe 2000, 2001 i 2002.

8 Artykuł 40 tego rozporządzenia, zatytułowany „Okoliczności nadzwyczajne”, stanowi:

„1. W drodze odstępstwa od przepisów art. 37 rolnik, którego produkcja ucierpiała w trakcie okresu referencyjnego na skutek działania siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, które wystąpiły przed lub w trakcie tego okresu referencyjnego, jest uprawniony do wnioskowania o obliczenie kwoty referencyjnej na podstawie roku lub lat kalendarzowych zawierających się w okresie referencyjnym, które nie zostały dotknięte działaniem siły wyższej ani nadzwyczajnych okoliczności.

2. Jeżeli w całym okresie referencyjnym występowało działanie siły wyższej lub zaistniały nadzwyczajne okoliczności, dane państwo członkowskie oblicza kwotę referencyjną na podstawie okresu 1997–1999 lub, w przypadku buraków cukrowych, trzciny cukrowej i cykorii, na podstawie najbliższego roku gospodarczego przed okresem reprezentatywnym wybranym zgodnie z punktem K załącznika VII. W takim przypadku przepisy ust. 1 są stosowane odpowiednio.

3. Przypadek działania siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, wraz z odpowiednią dokumentacją wymaganą przez właściwy organ, jest mu zgłaszany przez danego rolnika na piśmie w terminie, który zostanie określony przez każde państwo członkowskie.

4. Działanie siły wyższej lub nadzwyczajne okoliczności są uznawane przez właściwy organ w przypadkach takich jak na przykład:

a) śmierć rolnika;

b) długookresowa niezdolność rolnika do pracy;

c) poważna klęska żywiołowa w znacznym stopniu dotykająca grunty rolne gospodarstwa;

d) zniszczenie budynków inwentarskich gospodarstwa w drodze wypadku;

e) epidemia dotykająca część lub cały żywy inwentarz gospodarza”.

5. Ustępy 1, 2 i 3 niniejszego artykułu mają zastosowanie mutatis mutandis do rolników, którzy w trakcie okresu referencyjnego podlegali zobowiązaniom rolno‑środowiskowym zgodnie z rozporządzeniami [Rady]: (EWG) nr 2078/92 [z dnia 30 czerwca 1992 r. w sprawie metod produkcji rolnej zgodnych z wymogami ochrony środowiska i utrzymania terenów wiejskich (Dz.U. L 215, s. 85)] i [Rady] (WE) nr 1257/1999 [z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz.U. L 160, s. 80)], do rolników produkujących chmiel, którzy w tym samym okresie podlegali zobowiązaniu wykarczowania zgodnie z rozporządzeniem [Rady] (WE) nr 1098/98 [z dnia 25 maja 1998 r. wprowadzającym tymczasowe środki specjalne dla chmielu (Dz.U. L 157, s. 7)], i do rolników produkujących tytoń, którzy uczestniczyli w programie wykupu kwot zgodnie z rozporządzeniem [Rady] (EWG) nr 2075/92 [z dnia 30 czerwca 1992 r. w sprawie wspólnej organizacji rynku surowca tytoniowego (Dz.U. L 215, s. 70)].

W przypadku gdy środki [działania], o których mowa w akapicie pierwszym, obejmowały zarówno okres referencyjny, [jak] i okres, o którym mowa w ust. 2, państwa członkowskie określają, zgodnie z obiektywnymi kryteriami oraz w taki sposób, aby zapewnić równe traktowanie rolników oraz aby uniknąć wystąpienia zakłóceń na rynku i zniekształceń konkurencji, kwotę referencyjną zgodnie ze szczegółowymi zasadami, które zostaną ustanowione przez Komisję zgodnie z procedurą, o której mowa w art. 144 ust. 2”.

9 Sekcja 1 rozdziału 5 tytułu III rozporządzenia nr 1782/2003, zatytułowana „Wdrażanie regionalne”, przewiduje możliwość wdrażania przez państwa członkowskie systemu płatności jednolitych przewidzianego w rozdziałach 1–4 tego tytułu na poziomie regionalnym.

10 Zgodnie z art. 58 ust. 1 i 3 tego rozporządzenia państwo członkowskie może zdecydować się na stosowanie systemu płatności jednolitych na poziomie regionalnym, nie dzieląc pułapu krajowego indywidualnie pomiędzy rolników na podstawie ich kwot referencyjnych, lecz pomiędzy regiony na jego terytorium.

11 Artykuł 59 ust. 1, 3 i 4 wspomnianego rozporządzenia stanowi:

„1. W należycie uzasadnionych przypadkach oraz zgodnie z obiektywnymi kryteriami państwo członkowskie może podzielić całkowitą kwotę pułapu regionalnego, określonego na mocy art. 58, lub część takiego pułapu, pomiędzy wszystkich rolników, których gospodarstwa są zlokalizowane w odnośnym regionie, włączając w to rolników, którzy nie spełniają kryterium kwalifikującego, o którym mowa w art. 33.

[…]

3. W przypadku częściowego podziału całkowitej kwoty pułapu regionalnego rolnicy otrzymują uprawnienia, których wartość jednostkowa jest obliczana poprzez podzielenie odpowiedniej części pułapu regionalnego określonego na mocy art. 58 przez liczbę kwalifikujących się hektarów, w rozumieniu art. 44 ust. 2, określonych na poziomie regionalnym.

W przypadku gdy rolnik jest również uprawniony do otrzymania uprawnień obliczonych na podstawie pozostałej części pułapu regionalnego, regionalna wartość jednostkowa każdego z jego uprawnień, z wyjątkiem uprawnień z tytułu odłogowania, jest zwiększana o kwotę odpowiadająca kwocie referencyjnej podzielonej przez liczbę jego uprawnień określonych zgodnie z ust. 4.

[…]

4. Liczba uprawnień przypadających na rolnika jest równa liczbie hektarów, które zgłosi zgodnie z art. 44 ust. 2 w pierwszym roku stosowania systemu stosowania płatności jednolitych, z wyjątkiem przypadków działania siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, w rozumieniu art. 40 ust. 4”.

12 Zgodnie z art. 60 ust. 3 rozporządzenia nr 1782/2003:

„W ramach limitu określonego zgodnie z ust. 2 dla odnośnego regionu można zezwolić rolnikowi na skorzystanie z możliwości, o której mowa w ust. 1:

[…]

b) w przypadku stosowania, mutatis mutandis, przepisów art. 40 i [art.] 42 ust. 4, w ramach limitu liczby hektarów, który zostanie określony zgodnie z obiektywnymi kryteriami oraz w taki sposób, aby zapewnić równe traktowanie rolników oraz aby uniknąć wystąpienia zakłóceń na rynku oraz zniekształcenia konkurencji”.

13 Zgodnie z art. 61 tego rozporządzenia:

„W przypadku stosowania przepisów art. 59 państwo członkowskie może również, zgodnie z obiektywnymi kryteriami, ustalić, w ramach pułapu regionalnego lub jego części, różne wartości jednostkowe uprawnień przyznawanych rolnikom, o których mowa w art. 59 ust. 1, dla hektarów zajętych pod użytki zielone w dniu przewidzianym na złożenie wniosków o pomoc obszarową za rok 2003 oraz dla wszystkich innych kwalifikujących się hektarów lub alternatywnie dla hektarów wykorzystywanych jako trwałe pastwiska [użytki zielone] w dniu przewidzianym na złożenie wniosków o pomoc obszarową za rok 2003 oraz dla wszystkich innych kwalifikujących się hektarów”.

Rozporządzenie (WE) nr 795/2004

14 Artykuł 16 rozporządzenia Komisji (WE) nr 795/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady w celu wdrożenia systemu jednolitych płatności określonego w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającym określone systemy wsparcia dla rolników (Dz.U. L 345, s. 85, zwanego dalej „rozporządzeniem nr 795/2004”), stanowi:

„1. W okolicznościach, o których mowa w art. 40 ust. 5 rozporządzenia (WE) nr 1782/2003, w przypadku gdy zobowiązania rolno-środowiskowe, o których mowa w tym artykule, wygasają z upływem ostatecznego terminu na złożenie wniosku o płatność w ramach systemu płatności jednolitych w pierwszym roku wdrażania, państwo członkowskie określa, w pierwszym roku wdrażania systemu płatności jednolitych, kwoty referencyjne dla każdego zainteresowanego rolnika, zgodnie z art. 40 ust. 1, 2, 3 lub [ust.] 5 akapit drugi tego rozporządzenia, pod warunkiem że wykluczone są jakiekolwiek podwójne płatności w ramach tych zobowiązań rolno-środowiskowych.

[…]

2. W przypadku, o którym mowa w art. 4 ust. 5 akapit drugi rozporządzenia (WE) nr 1782/2003, rolnik otrzymuje uprawnienia do płatności obliczone przez podzielenie kwoty referencyjnej, określonej przez państwo członkowskie zgodnie z obiektywnymi kryteriami oraz w taki sposób, aby zapewnić równe traktowanie rolników oraz aby uniknąć wystąpienia zakłóceń na rynku oraz zniekształcenia konkurencji, przez liczbę hektarów nie większą niż liczba hektarów, które zgłosił w pierwszym roku wdrażania systemu płatności jednolitych.

3. Artykuł 40 rozporządzenia (WE) nr 1782/2003 stosuje się na podstawie poszczególnych płatności bezpośrednich, określonych w załączniku VI do tego rozporządzenia”.

15 Rozdział 6 rozporządzenia nr 795/2004 zawiera sekcję 1 zatytułowaną „Wdrażanie regionalne”.

16 W sekcji tej art. 38 ust. 1–3 rozporządzenia nr 795/2004 przewiduje szereg szczegółowych zasad stosowania art. 59 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 1782/2003.

17 Artykuł 38 ust. 4 rozporządzenia nr 795/2004 stanowi:

„Artykuł 40 rozporządzenia (WE) nr 1782/2003 i art. 16 tego rozporządzenia stosuje się mutatis mutandis”.

Uregulowania krajowe

18 Zgodnie z § 2 ust. 1 Betriebsprämiendurchführungsgesetz (ustawy o stosowaniu systemu płatności jednolitych, BGBl. 2006 I, s. 1298, zwanej dalej „BetrPrämDurchfG”) płatność jednolita jest przyznawana na poziomie regionalnym od dnia 1 stycznia 2005 r. na warunkach przewidzianych odpowiednio w tej ustawie i rozporządzeniu w sprawie stosowania systemu płatności jednolitych.

19 Paragraf 5 ust. 1 BetrPrämDurchfG stanowi, że kwota referencyjna płatności jednolitej, zgodnie z przepisami art. 59 ust. 1 w związku z ust. 3 rozporządzenia nr 1782/2003, składa się w przypadku każdego rolnika z indywidualnej kwoty na gospodarstwo i kwoty opartej na powierzchni.

20 Indywidualna kwota na gospodarstwo jest obliczana na podstawie wcześniejszych płatności bezpośrednich wymienionych w § 5 ust. 2 pkt 1 BetrPrämDurchfG, do których należy dodać premię mleczną i płatności dodatkowe do produktów mleczarskich.

21 Kwota oparta na powierzchni jest obliczana poprzez podział pozostałej części pułapu regionalnego przez liczbę kwalifikujących się hektarów.

22 W tym względzie § 5 ust. 3 BetrPrämDurchfG stanowi:

„Kwota oparta na powierzchni dla roku gospodarczego 2005 jest wyliczana w następujący sposób:

Sumę indywidualnych kwot zdefiniowaną w § 2 dla każdego regionu odejmuje się od każdego odpowiedniego pułapu regionalnego zdefiniowanego w § 4 ust. 1.

Pozostała część pułapu regionalnego, otrzymana w wyniku odjęcia zgodnie z zasadami określonymi w § 1, podlega podziałowi zgodnie z art. 59 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia (WE) nr 1782/2003 pomiędzy obszary, o których w nim mowa, na podstawie liczby hektarów, przy założeniu, że w każdym regionie zachowuje się proporcje przewidziane w załączniku 2 pomiędzy kwotą opartą na powierzchni na kwalifikujący się hektar, który w dniu 15 maja 2003 r. był użytkowany jako trwałe użytki zielone, oraz kwotą opartą na powierzchni na kwalifikujący się hektar dla innych powierzchni.

[…]”.

23 Załącznik 2 do BetrPrämDurchfG zawiera tabelę wartości jednostkowych dla hektarów trwałych użytków zielonych i innych kwalifikujących się hektarów, która dla kraju związkowego Meklemburgia-Pomorze Przednie przewiduje współczynnik 0,194 dla hektarów trwałych użytków zielonych i 1 dla pozostałych hektarów.

24 Paragraf 13 ust. 2 Betriebsprämiendurchführungsverordnung (rozporządzenia w sprawie stosowania systemu płatności jednolitych, BGBl. 2006 I, s. 2376) stanowi między innymi:

„W przypadkach wymienionych w art. 40 ust. 5 akapit drugi rozporządzenia (WE) nr 1782/2003 w celu określenia kwoty referencyjnej indywidualną kwotę na gospodarstwo i kwotę opartą na powierzchni oblicza się na podstawie roku kalendarzowego poprzedzającego uczestnictwo w działaniu rolno‑środowiskowym […]”.

Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne

25 Z postanowienia odsyłającego wynika, że w 1994 r. sporny grunt, który pierwotnie był gruntem ornym, został przekształcony w użytki zielone w następstwie zawarcia umowy między Staatliches Amt für Umwelt und Natur Lübz (państwowy urząd środowiska i natury w Lübz) a gospodarstwem eksploatującym wówczas sporny grunt w celu użytkowania zgodnie z wymogami ochrony środowiska.

26 W 1999 r. została zawarta nowa umowa ze wspomnianym urzędem na podstawie rozporządzenia nr 2078/92. Zgodnie z nią w okresie od stycznia 1999 r. do grudnia 2003 r. sporny grunt miał być użytkowany jako trwałe użytki zielone. W dniu 1 października 2002 r. spółka prawa cywilnego składająca się z A. Grootesa i jego ojca nabyła sporny grunt i na podstawie dodatkowej umowy z dnia 3 marca 2003 r. przejęła prawa i obowiązki wynikające z tej umowy ze skutkiem na dzień 31 grudnia 2002 r. Później A. Grootes przejął gospodarstwo na własny rachunek.

27 Sporny grunt został przekształcony w grunt orny i w konsekwencji obsiany na wiosnę 2004 r.

28 Pismem z dnia 6 maja 2005 r. A. Grootes złożył wniosek o uzyskanie statusu gruntu ornego dla spornego gruntu dla celów obliczania jego uprawnień do płatności.

29 Decyzją z dnia 27 lutego 2006 r. właściwy organ, to jest Amt für Landwirtschaft Parchim, uznał na rzecz A. Grootesa jedynie uprawnienia do płatności oparte na trwałych użytkach zielonych.

30 W dniu 15 marca 2006 r. A. Grootes wniósł odwołanie od tej decyzji, które zostało oddalone decyzją z dnia 3 lipca 2006 r. dotyczącą jednocześnie cofnięcia uprawnień do płatności i oddalenia odwołania. Amt für Landwirtschaft Parchim uznał, że w odniesieniu do spornego gruntu nie można uznać wystąpienia okoliczności nadzwyczajnych, ponieważ jego użytkowanie jako użytków zielonych na podstawie programu państwowego nie stanowi działania rolno‑środowiskowego w rozumieniu art. 40 ust. 5 rozporządzenia nr 1782/2003 w związku z § 13 rozporządzenia w sprawie stosowania systemu płatności jednolitych.

31 A. Grootes wniósł skargę na tę decyzję, żądając zobowiązania Amt für Landwirtschaft Parchim do przyznania mu uprawnień do płatności opartych na gruntach ornych.

32 Sąd krajowy zwraca uwagę, że na podstawie art. 61 rozporządzenia nr 1782/2003 w związku z § 5 ust. 3 pkt 2 BetrPrämDurchfG kwestia, czy uprawnienia do płatności powierzchniowych mają być oceniane na podstawie wartości bazowej dla gruntów ornych czy użytków zielonych, jest rozstrzygana w Niemczech na podstawie sposobu użytkowania danych gruntów w dniu 15 maja 2003 r. W tym dniu sporny grunt był jednak użytkiem zielonym. W tych warunkach uznanie uprawnień do płatności opartych na gruntach ornych byłoby możliwe jedynie w przypadku, gdyby wystąpiły okoliczności nadzwyczajne w rozumieniu art. 40 rozporządzenia nr 1782/2003.

33 Uznając, że rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu uzależnione jest od wykładni mającego zastosowanie prawa Unii, Verwaltungsgericht Schwerin postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

„1) Czy uznanie okoliczności nadzwyczajnych w rozumieniu art. 40 ust. 5 rozporządzenia […] nr 1782/2003 w odniesieniu do kwoty opartej na powierzchni jest możliwe również wtedy, gdy prowadzone w dniu 15 maja 2003 r. działanie rolno‑środowiskowe stanowi jedynie utrzymanie użytkowania jako (trwałych) użytków zielonych, które z kolei stanowi bezpośrednią (lub w każdym razie »niezwłoczną«) kontynuację działania, na podstawie którego nastąpiło przekształcenie gruntów ornych w trwałe użytki zielone?

2) W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze:

Czy uznanie okoliczności nadzwyczajnych w rozumieniu art. 40 ust. 5 rozporządzenia […] nr 1782/2003 w odniesieniu do kwoty opartej na powierzchni jest możliwe jedynie wtedy, gdy następuje zmiana sposobu użytkowania z gruntu ornego na użytki zielone na podstawie (a właściwie z powodu) uczestnictwa w działaniu rolno‑środowiskowym w rozumieniu przywołanego przepisu?

3) Czy uznanie okoliczności nadzwyczajnych w rozumieniu art. 40 ust. 5 rozporządzenia […] nr 1782/2003 wymaga, by składającym wniosek był ten rolnik, który dokonał zmiany sposobu użytkowania, czy też na okoliczności nadzwyczajne w rozumieniu tego przepisu może skutecznie powołać się również rolnik, który później »przejął« działanie rolno‑środowiskowe?”.

W przedmiocie pytań prejudycjalnych

W przedmiocie pytania pierwszego

34 W pytaniu pierwszym sąd krajowy zmierza zasadniczo do ustalenia, czy art. 40 ust. 5 rozporządzenia nr 1782/2003 należy interpretować w ten sposób, że jeżeli w danym państwie członkowskim na podstawie art. 61 tego rozporządzenia ustalono różne wartości jednostkowe dla hektarów użytków zielonych oraz dla każdego innego kwalifikującego się hektara, rolnik objęty w dniu odniesienia wskazanym w tym artykule zobowiązaniami rolno‑środowiskowymi, które stanowią bezpośrednią kontynuację zobowiązań rolno‑środowiskowych, na podstawie których grunty orne zostały przekształcone w trwałe użytki zielone, jest uprawniony do złożenia wniosku o obliczenie uprawnień, o których mowa art. 59 ust. 3 akapit pierwszy tego rozporządzenia, na podstawie wartości jednostkowych ustalonych dla hektarów kwalifikujących się innych niż hektary użytków zielonych.

35 Na wstępie należy przypomnieć, że art. 40 rozporządzenia nr 1782/2003 zawiera wyjątek, który ma dostosować regułę obliczania kwoty referencyjnej przewidzianą w tak zwanym modelu historycznym, zgodnie z którą rolnicy, którzy w okresie referencyjnym obejmującym lata kalendarzowe 2000–2002 korzystali z płatności z tytułu co najmniej jednego systemu wsparcia, o których mowa w załączniku VI do tego rozporządzenia, mają prawo do pomocy obliczonej na podstawie kwoty referencyjnej, która ustalana jest dla każdego rolnika na podstawie średniej rocznej za ten okres całości płatności przyznanych z tytułu tych systemów.

36 W szczególności art. 40 ust. 5 rozporządzenia nr 1782/2003 pozwala na to, aby rolnicy, którzy podjęli zobowiązania rolno-środowiskowe, nie byli stawiani w gorszej sytuacji w ramach systemu płatności jednolitych z tego powodu, że podlegali takim zobowiązaniom w okresie referencyjnym.

37 Ponadto art. 61 rozporządzenia nr 1782/2003 pozwala państwom członkowskim na ustalenie różnych wartości jednostkowych dla hektarów trwałych użytków zielonych w dniu przewidzianym na złożenie wniosków o pomoc obszarową za rok 2003 oraz dla wszystkich innych kwalifikujących się hektarów w ramach stosowania systemu płatności jednolitych na poziomie regionalnym.

38 W tym kontekście sąd krajowy wychodzi z założenia, że art. 40 ust. 5 rozporządzenia nr 1782/2003 ma zastosowanie również do dnia odniesienia wskazanego w art. 61 tego rozporządzenia.

39 Użytkowanie danej działki jako trwałych użytków zielonych w dniu odniesienia wskazanym w art. 61 rozporządzenia nr 1782/2003 może co prawda – jak wydaje się to mieć miejsce w przypadku spornego gruntu – wynikać z podjęcia zobowiązań rolno‑środowiskowych.

40 Niemniej w braku wyraźnego przepisu przewidującego stosowanie art. 40 ust. 5 rozporządzenia nr 1782/2003, jak ma to miejsce w odniesieniu do art. 59 ust. 4 i art. 60 tego rozporządzenia, należy najpierw sprawdzić, czy przepis ten może być stosowany analogicznie w ramach art. 61 tego rozporządzenia.

41 Analogiczne stosowanie przepisu względem podmiotu gospodarczego jest możliwe, jeżeli obowiązujący go reżim prawny jest z jednej strony bardzo podobny do tego, który ma być zastosowany analogicznie, a z drugiej strony zawiera lukę niezgodną z jedną z zasad ogólnych prawa Unii, którą to analogiczne zastosowanie pozwala usunąć (wyrok z dnia 12 grudnia 1985 r. w sprawie 165/84 Krohn, Rec. s. 3997, pkt 14).

42 W niniejszym przypadku z jednej strony oba reżimy prawne są bardzo podobne, gdyż użytkowanie gruntów jako trwałych użytków zielonych w dniu odniesienia wskazanym w art. 61 rozporządzenia nr 1782/2003 opiera się na tym samym rodzaju zobowiązań rolno-środowiskowych co zobowiązania, o których mowa w art. 40 ust. 5 tego rozporządzenia.

43 Z drugiej strony należy stwierdzić, że art. 61 rozporządzenia nr 1782/2003 – w przeciwieństwie do art. 40 ust. 5 tego rozporządzenia – nie reguluje sytuacji prawnej rolników, którzy w dniu odniesienia wskazanym w tym art. 61 podlegali zobowiązaniom rolno-środowiskowym, wobec czego rolnicy ci właśnie z powodu podjęcia takich zobowiązań mogą znaleźć się w gorszej sytuacji w ramach przyjętego później systemu płatności jednolitych. Tymczasem zasada pewności prawa, stanowiąca jedną z zasad podstawowych prawa Unii, wymaga, aby obowiązujące jednostki uregulowanie unijne było na tyle jasne i precyzyjne, by miały one możliwość jednoznacznego poznania swoich praw i obowiązków i podjęcia w związku z tym swoich działań (zob. w szczególności wyrok z dnia 11 czerwca 2009 r. w sprawie C‑170/08 Nijemeisland, Rec. s. I‑5127, pkt 44).

44 W konsekwencji rolnik, który podjął zobowiązania rolno-środowiskowe na podstawie rozporządzeń nr 2078/92 i nr 1257/1999, nie może być stawiany w gorszej sytuacji w ramach późniejszego systemu pomocy Unii właśnie z powodu takich zobowiązań, jeżeli nie był w stanie przewidzieć, że jego decyzja będzie miała konsekwencje na płatności bezpośrednie w przyszłości z powodu później przyjętego uregulowania (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Nijemeisland, pkt 45).

45 W niniejszym przypadku należy przypomnieć, że sporny grunt został przekształcony w trwałe użytki zielone w 1994 r. w wyniku zobowiązań rolno‑środowiskowych, które następnie zostały przejęte przez A. Grootesa w dniu 3 marca 2003 r., podczas gdy rozporządzenie nr 1782/2003 zostało przyjęte w dniu 29 września 2003 r.

46 W tych warunkach należy uznać, że art. 40 ust. 5 rozporządzenia nr 1782/2003 ma zastosowanie mutatis mutandis w ramach art. 61 tego rozporządzenia.

47 Z postanowienia odsyłającego wynika, że zgodnie z przepisami niemieckimi w przypadkach wymienionych w art. 40 ust. 5 akapit drugi rozporządzenia nr 1782/2003 uprawnienia do płatności obliczane są na podstawie roku kalendarzowego poprzedzającego uczestnictwo w działaniu rolno‑środowiskowym. W tym kontekście sąd krajowy pragnie dowiedzieć się, czy zobowiązania rolno‑środowiskowe podjęte kolejno w rozpatrywanej przezeń sprawie należy uznać za jedną całość dla celów tego przepisu w związku z art. 61 wspomnianego rozporządzenia.

48 W tym względzie należy zaznaczyć, po pierwsze, że z treści art. 40 ust. 5 rozporządzenia nr 1782/2003 nie wynika, by wymienione tam działania musiały mieć swoje źródło w jednym i tym samym zobowiązaniu umownym.

49 Po drugie, biorąc pod uwagę cel wspomnianego przepisu, którym jest unikanie postawienia rolników, którzy podjęli pewne zobowiązania rolno‑środowiskowe w okresie referencyjnym, w gorszej sytuacji w ramach systemu płatności jednolitych, nie jest istotne, czy sposób użytkowania danego gruntu wynika z jednej umowy zobowiązującej rolnika do podjęcia działań rolno‑środowiskowych, czy też z wielu umów obejmujących kolejno ten okres.

50 W tym ostatnim przypadku jest natomiast niezbędne, by każda z kolejnych umów ustalała zobowiązania rolno‑środowiskowe na podstawie rozporządzeń nr 2078/92 lub nr 1257/1999 i by zachowywały one ciągłość czasową.

51 To samo dotyczy dostosowania dnia odniesienia wskazanego w art. 61 rozporządzenia nr 1782/2003 w ramach analogicznego zastosowania art. 40 ust. 5 tego rozporządzenia.

52 Na pytanie pierwsze należy zatem odpowiedzieć, iż art. 40 ust. 5, rozporządzenia nr 1782/2003 należy interpretować w ten sposób, że jeżeli w danym państwie członkowskim ustalono na podstawie art. 61 tego rozporządzenia różne wartości jednostkowe dla hektarów użytków zielonych oraz dla każdego innego kwalifikującego się hektara, rolnik, który na podstawie rozporządzenia nr 2078/92 jest objęty w dniu odniesienia wskazanym w tym artykule zobowiązaniami rolno‑środowiskowymi stanowiącymi bezpośrednią kontynuację zobowiązań rolno‑środowiskowych, na podstawie których grunty orne zostały przekształcone w trwałe użytki zielone, jest uprawniony do złożenia wniosku o obliczenie uprawnień, o których mowa art. 59 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1782/2003, na podstawie wartości jednostkowych ustalonych dla kwalifikujących się hektarów innych niż hektary użytków zielonych.

W przedmiocie pytania drugiego

53 W pytaniu drugim sąd krajowy zasadniczo zmierza do wyjaśnienia, czy art. 40 ust. 5 w związku z art. 61 rozporządzenia nr 1782/2003 powinien być interpretowany w ten sposób, że wyłącznie istnienie związku przyczynowego pomiędzy zmianą sposobu użytkowania z gruntu ornego na trwałe użytki zielone a uczestnictwem w działaniu rolno‑środowiskowym w rozumieniu tego przepisu pozwala na pominięcie przy obliczaniu uprawnień do płatności faktu, iż grunt ten był użytkowany jako trwałe użytki zielone w dniu odniesienia wskazanym w tym art. 61.

54 W celu udzielenia odpowiedzi na to pytanie należy wskazać na to, że z brzmienia art. 40 ust. 5 rozporządzenia nr 1782/2003 nie wynika co prawda, by skorzystanie z przewidzianego w tym przepisie odstępstwa było uzależnione od warunku, iż dane grunty rolne zostały przekształcone w trwałe użytki zielone w wyniku podjętych zobowiązań rolno‑środowiskowych.

55 Niemniej należy przypomnieć, że w sprawie przed sądem krajowym art. 40 ust. 5 rozporządzenia nr 1782/2003 ma zastosowanie analogiczne do sytuacji regulowanej w art. 61 tego rozporządzenia.

56 Jak wynika z pkt 42 niniejszego wyroku takie analogiczne stosowanie opiera się na tym, że zmiana sposobu użytkowania danej działki miała miejsce właśnie z powodu zobowiązań podjętych przez rolnika na podstawie rozporządzeń nr 2078/92 i 1257/1999.

57 Wynika z tego, że skoro omawiana działka była użytkowana jako użytki zielone przed podjęciem przez rolnika zobowiązania do przeprowadzenia działań rolno‑środowiskowych i niezależnie od tego zobowiązania, będzie ona uznana również za użytkowaną jako użytki zielone dla celów art. 61 rozporządzenia nr 1782/2003.

58 Na pytanie drugie należy zatem odpowiedzieć, że art. 40 ust. 5 w związku z art. 61 rozporządzenia nr 1782/2003 należy interpretować w ten sposób, że wyłącznie istnienie związku przyczynowego pomiędzy zmianą sposobu użytkowania z gruntu ornego na trwałe użytki zielone a uczestnictwem w działaniu rolno‑środowiskowym w rozumieniu tego przepisu pozwala na pominięcie przy obliczaniu uprawnień do płatności faktu, iż grunt ten był użytkowany jako trwałe użytki zielone w dniu odniesienia wskazanym w art. 61 tego rozporządzenia.

W przedmiocie pytania trzeciego

59 W pytaniu trzecim sąd krajowy zasadniczo zmierza do wyjaśnienia, czy art. 40 ust. 5 w związku z art. 61 rozporządzenia nr 1782/2003 należy interpretować w ten sposób, że jego stosowanie jest uzależnione od tego, by wniosek o płatność jednolitą został złożony przez tego samego rolnika, który dokonał zmiany sposobu użytkowania danego gruntu.

60 Na wstępie należy przypomnieć, że jak wynika z brzmienia art. 40 ust. 5 w związku z ust. 1 rozporządzenia nr 1782/2003, do wnioskowania o obliczenie kwoty referencyjnej na podstawie roku lub lat kalendarzowych okresu referencyjnego, których nie dotyczyły zobowiązania rolno‑środowiskowe, jest uprawniony rolnik, który podlegał w trakcie okresu referencyjnego takim zobowiązaniom.

61 Przy analogicznym zastosowaniu art. 40 ust. 5 rozporządzenia nr 1782/2003 do sytuacji regulowanej w art. 61 tego rozporządzenia jego funkcją nie jest dostosowanie okresu referencyjnego wskazanego w art. 38 tego rozporządzenia dla celów obliczenia kwoty referencyjnej, lecz dostosowanie dnia odniesienia wskazanego w art. 61 tego rozporządzenia.

62 W tym względzie należy przypomnieć, że art. 61 rozporządzenia nr 1782/2003 pozwala państwom członkowskim na ustalenie różnych wartości jednostkowych dla hektarów trwałych użytków zielonych i dla wszystkich innych hektarów kwalifikujących się w określonym dniu.

63 W ramach art. 61 rozporządzenia nr 1782/2003 rozstrzygającym kryterium będzie zatem sposób użytkowania danych działek w dniu odniesienia wskazanym w tym artykule. Nie ma natomiast znaczenia w tym względzie, czy wniosek o uprawnienia do płatności złożył ten sam rolnik, który posiadał grunty w dniu odniesienia wskazanym w tym artykule.

64 W ramach analogicznego stosowania art. 40 ust. 5 rozporządzenia nr 1782/2003 do sytuacji regulowanej w art. 61 tego rozporządzenia nie można nakładać żadnego dodatkowego warunku.

65 W konsekwencji tożsamość rolnika posiadającego grunty w dniu odniesienia zmienionym na podstawie art. 40 ust. 5 rozporządzenia nr 1782/2003 nie jest istotna w ramach analogicznego stosowania tego przepisu w sytuacji regulowanej w art. 61 tego rozporządzenia. Nie jest również istotna tożsamość rolnika, który dokonał zmiany sposobu użytkowania tych gruntów.

66 Ponadto należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zasada równego traktowania lub niedyskryminacji wymaga, by porównywalne sytuacje nie były traktowane w różny sposób i by różne sytuacje nie były traktowane w identyczny sposób, chyba że takie traktowanie jest obiektywnie uzasadnione (zob. w szczególności wyrok z dnia 8 lipca 2010 r. w sprawie C‑343/09 Afton Chemical, dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 74).

67 Otóż w niniejszym przypadku rolnik, który pierwotnie podjął zobowiązania rolno‑środowiskowe, i rolnik, który ograniczył się do przejęcia takich zobowiązań w ramach przeniesienia gruntów rolnych, znajdują się w podobnej sytuacji w świetle art. 61 rozporządzenia nr 1782/2003 przy składaniu wniosku o uczestnictwo w systemie płatności jednolitych.

68 W tych warunkach byłoby wyraźnie sprzeczne z zasadą równego traktowania, by traktować ich odmiennie i by jedynie rolnik, który pierwotnie podjął zobowiązania rolno‑środowiskowe, miał prawo powoływać się na art. 40 ust. 5 w związku z art. 61 rozporządzenia nr 1782/2003.

69 Wobec powyższego na pytanie trzecie należy odpowiedzieć, że art. 40 ust. 5 w związku z art. 61 rozporządzenia nr 1782/2003 należy interpretować w ten sposób, iż jego stosowanie nie jest uzależnione od tego, by wniosek o płatność jednolitą złożył ten sam rolnik, który dokonał zmiany sposobu użytkowania danego gruntu.

W przedmiocie kosztów

70 Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:

1) Artykuł 40 ust. 5 rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001, zmienionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 319/2006 z dnia 20 lutego 2006 r., należy interpretować w ten sposób, że jeżeli w danym państwie członkowskim ustalono na podstawie art. 61 tego rozporządzenia różne wartości jednostkowe dla hektarów użytków zielonych oraz dla każdego innego kwalifikującego się hektara, rolnik, który na podstawie rozporządzenia Rady (EWG) nr 2078/92 z dnia 30 czerwca 1992 r. w sprawie metod produkcji rolnej zgodnych z wymogami ochrony środowiska i utrzymania terenów wiejskich jest objęty w dniu odniesienia wskazanym w tym artykule zobowiązaniami rolno‑środowiskowymi stanowiącymi bezpośrednią kontynuację zobowiązań rolno‑środowiskowych, na podstawie których grunty orne zostały przekształcone w trwałe użytki zielone, jest uprawniony do złożenia wniosku o obliczenie uprawnień, o których mowa w art. 59 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1782/2003, zmienionego rozporządzeniem nr 319/2006, na podstawie wartości jednostkowych ustalonych dla kwalifikujących się hektarów innych niż hektary użytków zielonych.

2) Artykuł 40 ust. 5 w związku z art. 61 rozporządzenia nr 1782/2003, zmienionego rozporządzeniem nr 319/2006, należy interpretować w ten sposób, że wyłącznie istnienie związku przyczynowego pomiędzy zmianą sposobu użytkowania z gruntu ornego na trwałe użytki zielone a uczestnictwem w działaniu rolno‑środowiskowym w rozumieniu tego przepisu pozwala na pominięcie przy obliczaniu uprawnień do płatności faktu, iż grunt ten był użytkowany jako trwałe użytki zielone w dniu odniesienia wskazanym w art. 61 tego rozporządzenia ze zmianami.

3) Artykuł 40 ust. 5 w związku z art. 61 rozporządzenia nr 1782/2003, zmienionego rozporządzeniem nr 319/2006, należy interpretować w ten sposób, iż jego stosowanie nie jest uzależnione od tego, by wniosek o płatność jednolitą złożył ten sam rolnik, który dokonał zmiany sposobu użytkowania danego gruntu.

Podpisy