Keywords

Summary



Keywords

1. Kontrole graniczne – Polityka azylowa – Procedura nadawania i cofania statusu uchodźcy w państwach członkowskich – Dyrektywa 2005/85 – Prawo do skutecznego środka zaskarżenia

(dyrektywa Rady 2005/85, art. 39 ust. 1)

2. Kontrole graniczne – Polityka azylowa – Procedura nadawania i cofania statusu uchodźcy w państwach członkowskich – Dyrektywa 2005/85 – Prawo do skutecznej ochrony sądowej

(dyrektywa Rady 2005/85, art. 23, 39)

3. Kontrole graniczne – Polityka azylowa – Procedura nadawania i cofania statusu uchodźcy w państwach członkowskich – Dyrektywa 2005/85 – Prawo do skutecznej ochrony sądowej

(dyrektywa Rady 2005/85, art. 39)

4. Kontrole graniczne – Polityka azylowa – Procedura nadawania i cofania statusu uchodźcy w państwach członkowskich – Dyrektywa 2005/85 – Prawo do skutecznej ochrony sądowej

(dyrektywa Rady 2005/85, art. 39)

Summary

1. Z brzmienia art. 39 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2005/85 w sprawie ustanowienia minimalnych norm dotyczących procedur nadawania i cofania statusu uchodźcy w państwach członkowskich, a w szczególności z aktów, które są tam wymienione w sposób niewyczerpujący, wynika, iż pojęcie decyzji podjętej w sprawie wniosku o udzielenie azylu odnosi się do szeregu decyzji, które ponieważ skutkują odrzuceniem wniosku o udzielenie azylu lub wydane są na granicy, są równoznaczne z ostateczną odmowną decyzją merytoryczną. To samo dotyczy pozostałych decyzji, które art. 39 ust. 1 lit. b)–e) dyrektywy 2005/85 czyni wyraźnie przedmiotem prawa do skutecznego sądowego środka odwoławczego. Z tego względu decyzje, od których ubiegającemu się o azyl powinien przysługiwać środek odwoławczy na mocy art. 39 ust. 1 dyrektywy 2005/85, to te, które stanowią o nieuwzględnieniu wniosku o udzielenie azylu z powodów merytorycznych lub w danym przypadku z powodów formalnych lub proceduralnych, które uniemożliwiają wydanie decyzji co do meritum sprawy. Wynika z tego, że przepis ten nie odnosi się ani do decyzji wstępnych w stosunku do decyzji co do meritum sprawy, ani do decyzji w przedmiocie organizacji postępowania.

Ponadto wykładnia brzmienia art. 39 dyrektywy 2005/85 w ten sposób, że „decyzja podjęta w sprawie wniosku” oznacza każdą decyzję związaną z wnioskiem o udzielenie azylu i dotyczy to także decyzji wstępnych w stosunku do decyzji ostatecznej w przedmiocie wniosku o udzielenie azylu lub decyzji w przedmiocie organizacji postępowania, nie jest zgodna z interesem przyspieszenia postępowań w przedmiocie wniosków o udzielenie azylu. Interes taki, polegający na tym, by postępowanie w tej sprawie zostało zgodnie z art. 23 ust. 2 dyrektywy 2005/85 zakończone w najkrótszym możliwym terminie bez uszczerbku dla właściwego i pełnego rozpatrzenia spraw, jest – jak wynika z motywu 11 tej dyrektywy – wspólny zarówno dla państw członkowskich, jaki i wnioskodawców.

(por. pkt 41–44)

2. Artykuł 39 dyrektywy 2005/85 w sprawie ustanowienia minimalnych norm dotyczących procedur nadawania i cofania statusu uchodźcy w państwach członkowskich i zasadę skutecznej ochrony sądowej należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu takiemu jak rozpatrywane w postępowaniu przed sądem krajowym, na mocy którego nie może zostać wniesiony żaden samodzielny środek odwoławczy od decyzji właściwego organu krajowego o rozpatrzeniu wniosku o udzielenie azylu w ramach procedury przyspieszonej, o ile powody, które skłoniły organ ten do rozpatrzenia zasadności wspomnianego wniosku w ramach takiej procedury, mogą być skutecznie poddane kontroli sądowej w ramach skargi, której przedmiotem może być ostateczna decyzja oddalająca, czego ocena należy do sądu krajowego.

W istocie decyzja w przedmiocie procedury, która ma być zastosowana do rozpatrzenia wniosku o udzielenie azylu, rozpatrywana w sposób autonomiczny i niezależny od decyzji ostatecznej, która uwzględnia ten wniosek albo go oddala, stanowi akt przygotowawczy do decyzji ostatecznej rozstrzygającej w przedmiocie wniosku. W tych okolicznościach brak środka odwoławczego na tym etapie postępowania nie stanowi naruszenia prawa do skutecznego środka odwoławczego pod warunkiem jednak, że zgodność z prawem decyzji ostatecznej wydanej w ramach procedury przyspieszonej, a w szczególności powody, które skłoniły właściwy organ do oddalenia wniosku o udzielenie azylu jako bezzasadnego, mogą być w sposób dogłębny zbadane przez sąd krajowy w ramach środka odwoławczego od decyzji o oddaleniu wspomnianego wniosku.

Skuteczność środka odwoławczego nie byłaby zapewniona, gdyby ze względu na niemożność skorzystania ze środka odwoławczego od decyzji właściwego organu o zastosowaniu do wniosku procedury przyspieszonej, przedmiotem takiej kontroli nie mogły być powody, które skłoniły wspomniany organ do rozpatrzenia zasadności wniosku w ramach owej procedury gdy powody te są takie same jak te, które doprowadziły do oddalenia wniosku. Sytuacja taka uniemożliwiałaby kontrolę zgodności z prawem decyzji co do okoliczności faktycznych i prawnych. Istotne jest w rezultacie, by powody takie mogły być w sposób skuteczny zakwestionowane później przed sądem krajowym i zbadane przez ten sąd w ramach środka odwoławczego, którego przedmiotem może być decyzja ostateczna zamykająca postępowanie dotyczące wniosku o udzielenie azylu. Nie byłoby bowiem zgodne z prawem Unii, gdyby uregulowanie krajowe mogło być interpretowane w ten sposób, że powody, które skłoniły właściwy organ administracyjny do rozpatrzenia wniosku o udzielenie azylu w ramach procedury przyspieszonej, nie mogą być przedmiotem żadnej kontroli sądowej.

Co się tyczy wykładni prawa krajowego przez sąd krajowy, zasada wykładni zgodnej wymaga, by sądy krajowe czyniły wszystko, co leży w zakresie ich kompetencji, by zapewnić pełną skuteczność dyrektywy 2005/85 i dokonać rozstrzygnięcia zgodnego z realizowanymi przez nią celami. Cel dyrektywy 2005/85 polega na ustanowieniu wspólnych ram dla gwarancji umożliwiających zapewnienie pełnego poszanowania konwencji genewskiej i praw podstawowych. Prawo do skutecznego środka odwoławczego stanowi podstawową zasadę prawa Unii. Skuteczne skorzystanie z tego prawa wymaga, by sąd krajowy mógł sprawdzić zasadność powodów, które skłoniły właściwy organ administracyjny do uznania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za bezzasadny lub stanowiący nadużycie, przy czym nie mogą one być objęte niewzruszalnym domniemaniem zgodności z prawem. Także w ramach tego środka odwoławczego sąd krajowy rozpatrujący sprawę powinien sprawdzić, czy decyzja o rozpatrzeniu wniosku o udzielenie azylu w ramach procedury przyspieszonej została wydana z poszanowaniem procedur i gwarancji podstawowych przewidzianych w rozdziale II dyrektywy 2005/85, jak to stanowi art. 23 ust. 4 tej dyrektywy.

(por. pkt 55–58, 60, 61, 70; sentencja)

3. Gdy na postawie przepisów krajowych dotyczących procedur nadawania i cofania statusu uchodźcy odwoławczego od decyzji ostatecznej zamykającej postępowanie dotyczące wniosku o udzielenie azylu, wynosi 15 dni w przypadku procedury przyspieszonej, a jeden miesiąc w przypadku decyzji wydanej w ramach zwykłej procedury, ważne jest by wyznaczony termin był rzeczywiście wystarczający na przygotowanie i wniesienie skutecznego środka odwoławczego. Co się tyczy postępowań uproszczonych, nie wydaje się, by piętnastodniowy termin na wniesienie środka odwoławczego był rzeczywiście niewystarczający na przygotowanie i wniesienie skutecznego środka odwoławczego, natomiast termin ten jawi się jako rozsądny i proporcjonalny w stosunku do występujących praw i interesów. Jednakże na sądzie krajowym spoczywa obowiązek ustalenia, w przypadku gdyby w konkretnej sytuacji termin ten miał okazać się z uwagi na okoliczności danej sprawy niewystarczający, czy sama ta okoliczność mogłaby uzasadnić uwzględnienie środka odwoławczego wniesionego pośrednio od decyzji właściwego organu o rozpatrzeniu wniosku o udzielenie azylu w ramach procedury przyspieszonej, tak by uwzględniając ten środek odwoławczy, wspomniany sąd nakazał rozpatrzenie wniosku w ramach zwykłej procedury.

(por. pkt 66–68)

4. Dyrektywa 2005/85 w sprawie ustanowienia minimalnych norm dotyczących procedur nadawania i cofania statusu uchodźcy w państwach członkowskich nie wymaga wprowadzenia dwuinstancyjnego postępowania sądowego. Istotne jest tylko istnienie środka odwoławczego przed jedną instancją sądową, zagwarantowane w art. 39 dyrektywy 2005/85. Zasada skutecznej ochrony sądowej przyznaje jednostce prawo dostępu do sądu, a nie do kilku instancji sądowych.

(por. pkt 69)