Sprawa C‑528/16

Confédération paysanne i in.

przeciwko

Premier ministre

i

Ministre de l’Agriculture, de l’Agroalimentaire et de la Forêt

[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Conseil d’État (Francja)]

Odesłanie prejudycjalne – Zamierzone uwalnianie do środowiska organizmów zmodyfikowanych genetycznie – Mutageneza – Dyrektywa 2001/18/WE – Artykuły 2 i 3 – Załączniki I A i I B – Pojęcie „organizmu zmodyfikowanego genetycznie” – Tradycyjnie stosowane i uznawane za bezpieczne techniki i metody modyfikacji genetycznej – Nowe techniki i metody mutagenezy – Ryzyko dla zdrowia ludzkiego i środowiska – Zakres uznania przysługujący państwom członkowskim przy dokonywaniu transpozycji dyrektywy – Dyrektywa 2002/53/WE – Wspólny katalog odmian gatunków roślin rolniczych – Odmiany roślin odporne na herbicydy – Artykuł 4 – Kwalifikowalność do włączenia do wspólnego katalogu odmian zmodyfikowanych genetycznie uzyskanych za pomocą mutagenezy – Wymóg w zakresie ochrony zdrowia ludzkiego i środowiska – Wyłączenie

Streszczenie – wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 25 lipca 2018 r.

Rolnictwo – Wspólny katalog odmian gatunków roślin rolniczych – Dyrektywa 2002/53 – Włączenie odmian do wspólnego katalogu – Warunki – Poszanowanie wymogów w zakresie ochrony zdrowia publicznego i środowiska naturalnego – Wyłączenie – Odmiany zmodyfikowane genetycznie uzyskane za pomocą technik i metod mutagenezy tradycyjnie wykorzystywanych do różnych zastosowań i uznawanych za bezpieczne

Artykuł 2 pkt 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2001/18/WE z dnia 12 marca 2001 r. w sprawie zamierzonego uwalniania do środowiska organizmów zmodyfikowanych genetycznie i uchylającej dyrektywę Rady 90/220/EWG należy interpretować w ten sposób, że organizmy uzyskane za pomocą technik i metod mutagenezy stanowią organizmy zmodyfikowane genetycznie w rozumieniu tego przepisu. W powyższym względzie w art. 2 pkt 2 lit. a) dyrektywy 2001/18 doprecyzowano, że do celów definicji GMO modyfikacja genetyczna wymaga co najmniej zastosowania technik wymienionych w części 1 załącznika I A do tej dyrektywy. Wprawdzie ów w części 1 załącznika I A do wspomnianej dyrektywy nie obejmuje wyraźnie technik i metod mutagenezy, okoliczność ta nie może jednak wykluczać tego, że organizmy uzyskane za pomocą tych technik i metod będą wchodzić w zakres definicji GMO zawartej w art. 2 pkt 2 tej dyrektywy. Należy bowiem zauważyć z jednej strony, że – jak wynika z wyrażenia „między innymi” zawartego w pierwszej części zdania w części 1 załącznika I A do dyrektywy 2001/18 – zawarty w tej części wykaz technik modyfikacji genetycznej nie jest wyczerpujący. Wobec tego nie można uznać, że wykaz ten wyklucza inne techniki modyfikacji genetycznej niż te, które są w nim wyraźnie określone. Z drugiej strony należy wskazać, że prawodawca Unii nie włączył mutagenezy do wyczerpującego wykazu technik, które nie prowadzą do modyfikacji genetycznej i o których mowa w art. 2 pkt 2 lit. b) dyrektywy 2001/18 w związku z częścią 2 załącznika I A do tej dyrektywy. Mutageneza została natomiast wyraźnie wymieniona w załączniku I B do tej dyrektywy wśród technik i metod „modyfikacji genetycznej”, do których odnosi się art. 3 pkt 1 tej dyrektywy, dotyczący organizmów, które należy wyłączyć z zakresu stosowania tejże dyrektywy. (zob. pkt 33–37, 54; pkt 1 sentencji)

Artykuł 3 ust. 1 dyrektywy 2001/18 w związku z pkt 1 załącznika I B do tej dyrektywy oraz w świetle motywu 17 tejże dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że z zakresu stosowania owej dyrektywy są wyłączone tylko organizmy uzyskane za pomocą technik i metod mutagenezy, które były tradycyjnie wykorzystywane do różnych zastosowań i których bezpieczeństwo zostało już dawno potwierdzone. W tych okolicznościach art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/18 w związku z załącznikiem I B pkt 1 do tej dyrektywy nie może być interpretowany w ten sposób, że wyłącza on z zakresu stosowania tej dyrektywy organizmy uzyskane za pomocą nowych technik i metod mutagenezy, które pojawiły się lub rozwinęły się głównie od momentu przyjęcia wspomnianej dyrektywy. Taka wykładnia prowadziłaby bowiem do zignorowania zamiaru prawodawcy Unii, odzwierciedlonego w motywie 17 tej dyrektywy, by z zakresu jej stosowania zostały wyłączone tylko organizmy uzyskane za pomocą technik i metod, które były tradycyjnie wykorzystywane do różnych zastosowań i których bezpieczeństwo zostało już dawno potwierdzone. Wynika z tego, że wykładnia wyłączenia przewidzianego w art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/18 w związku z załącznikiem I B pkt 1 do tej dyrektywy, wyłączająca z zakresu stosowania tej dyrektywy bez jakiegokolwiek zróżnicowania organizmy uzyskane za pomocą technik i metod mutagenezy, byłaby sprzeczna z celem ochrony przyświecającym wspomnianej dyrektywie i naruszałaby zasadę ostrożności, której wprowadzeniu w życie służy ta dyrektywa. (zob. pkt 51, 53, 54; pkt 1 sentencji)

Artykuł 4 ust. 4 dyrektywy Rady 2002/53/WE z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie wspólnego katalogu odmian gatunków roślin rolniczych, zmienionej rozporządzeniem (WE) nr 1829/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 września 2003 r., należy interpretować w ten sposób, że z przewidzianych w tym przepisie obowiązków są wyłączone odmiany zmodyfikowane genetycznie uzyskane za pomocą technik i metod mutagenezy, które były tradycyjnie wykorzystywane do różnych zastosowań i których bezpieczeństwo zostało już dawno potwierdzone. (zob. pkt 68; pkt 2 sentencji)