Sprawa T-116/04

Wieland-Werke AG

przeciwko

Komisji Wspólnot Europejskich

„Konkurencja — Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki — Rynek miedzianych rur przemysłowych — Decyzja stwierdzająca naruszenie art. 81 WE — Ustalanie cen i podział rynku — Grzywny — Zasada legalności kar — Rozmiar właściwego rynku — Odstraszający skutek — Czas trwania naruszenia — Współpraca”

Wyrok Sądu Pierwszej Instancji (ósma izba) z dnia 6 maja 2009 r. II ‐ 1093

Streszczenie wyroku

W ramach kontroli zgodności z prawem grzywien nałożonych za naruszenie wspólnotowych reguł konkurencji zadaniem Sądu jest zweryfikowanie, czy Komisja wykonała swe uprawnienia dyskrecjonalne zgodnie z metodą sformułowaną w wytycznych dotyczących obliczania grzywien nałożonych na podstawie art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 i art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS, i w zakresie w jakim Sąd stwierdzi, że Komisja od niej odstąpiła, zweryfikowanie, czy to odejście jest uzasadnione i umotywowane w sposób wystarczający pod względem prawnym. Samoograniczenie uprawnień dyskrecjonalnych Komisji wynikające z wydania wytycznych nie jest bowiem niezgodne z utrzymaniem znacznego zakresu uznania Komisji. Wytyczne zawierają elementy zwiększające elastyczność, przez co umożliwiają Komisji wykonywanie jej uprawnień dyskrecjonalnych w zgodności z przepisami rozporządzenia nr 17, tak jak zinterpretował te przepisy Trybunał. Poza tym w dziedzinach takich jak ustalenie kwoty grzywien, w których Komisja zachowała zakres uznania, na przykład w odniesieniu do stopy podwyżki kwoty grzywny w celu zapewnienia jej odstraszającego skutku, kontrola zgodności z prawem tej oceny ogranicza się do zweryfikowania, czy nie występuje oczywisty błąd w ocenie. Ponadto zakres uznania Komisji i jego granice, które Komisja wprowadziła, nie stanowią co do zasady przeszkody, by sąd wspólnotowy skorzystał ze swego nieograniczonego prawa orzekania, które upoważnia go do uchylenia, zmniejszenia lub zwiększenia nałożonej przez Komisję grzywny. (por. pkt 29–33)

W ramach oceny wagi naruszenia wspólnotowych reguł konkurencji do celów ustalenia kwoty wyjściowej nakładanej na przedsiębiorstwo grzywny Komisja może uwzględnić rozmiar właściwego rynku, jednak nie jest do tego zobowiązana. W tym celu może ona uwzględnić wielkość obrotów osiągniętych na właściwym rynku. Nie istnieje żaden uzasadniony powód, by wielkość tych obrotów obliczać z wykluczeniem określonych kosztów produkcji. We wszystkich sektorach przemysłowych istnieją bowiem koszty dotyczące produktu końcowego, których producent nie może kontrolować, a które jednak stanowią zasadniczy element całej jego działalności i w związku z tym nie mogą być wykluczone z wielkości obrotów przy ustalaniu kwoty wyjściowej grzywny. Okoliczność, że cena surowca stanowi znaczną część ceny końcowej zakończonego produktu lub że ryzyko wahania cen jednego surowca jest wyższe niż w przypadku innych, nie prowadzi do podważenia tego wniosku. (por. pkt 63, 66, 69)

Co się tyczy decyzji Komisji nakładającej grzywnę za naruszenie reguł konkurencji, obowiązek uzasadnienia jest spełniony, gdy Komisja wskaże te elementy oceny, które umożliwiły jej zmierzenie wagi i czasu trwania popełnionego naruszenia. Artykułu 253 WE nie można interpretować w ten sposób, że nakłada on na nią obowiązek wyjaśniania w swych decyzjach przyczyn, dla których nie uwzględniła w odniesieniu do obliczenia kwoty grzywny prawdopodobnych podejść, innych niż te, które zostały uwzględnione w jej końcowej decyzji. (por. pkt 78, 82)

Okoliczność, że metoda obliczania przedstawiona w wytycznych dotyczących obliczania grzywien nałożonych na podstawie art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 i art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS nie jest oparta na wielkości całkowitych obrotów danych przedsiębiorstw i w związku z tym umożliwia, aby pomiędzy przedsiębiorstwami pojawiły się różnice w odniesieniu do stosunku pomiędzy ich obrotami a kwotą grzywien, która została na nie nałożona, nie ma znaczenia dla oceny, czy Komisja naruszyła zasady proporcjonalności i równego traktowania, a także zasadę indywidualizacji kar. Komisja przy ustalaniu kwoty grzywien w zależności od wagi i czasu trwania spornego naruszenia nie ma bowiem obowiązku zapewnienia, gdy grzywny są nałożone na kilka przedsiębiorstw uczestniczących w tym samym naruszeniu, aby ostateczne kwoty grzywien dla tych przedsiębiorstw wynikające z obliczeń jakkolwiek odzwierciedlały zróżnicowanie pomiędzy nimi ze względu na ich całkowity lub właściwy obrót. Z powyższego wynika, że Komisja nie może być zobowiązana na żadnym etapie stosowania wytycznych do zapewnienia, by pośrednie kwoty grzywien odzwierciedlały wszelkie różnice w zakresie wielkości całkowitych obrotów danych przedsiębiorstw. (por. pkt 86, 87)

Podwyższenie kwoty grzywny nałożonej na przedsiębiorstwo, które wzięło udział w naruszeniu wspólnotowych reguł konkurencji, w celu uwzględnienia, ze względu na zapewnienie jej odstraszającego skutku, jego rozmiaru i całości zasobów nie oznacza, że Komisja powinna obniżyć kwotę wyjściową grzywny nałożonej na inne przedsiębiorstwo o mniejszym rozmiarze i zasobach, które wzięło udział w tym samym naruszeniu. Komisja w ramach przysługującego jej uznania ma bowiem prawo dostosować kwotę grzywien zgodnie z metodą ryczałtową w stopniu rozsądnym w świetle okoliczności danego przypadku. Ponadto wybierając stopę podwyżki w odniesieniu do przedsiębiorstw o większym rozmiarze, Komisja jest ograniczona wymogiem, że kwota grzywny nie może w żadnym razie przekroczyć kwoty proporcjonalnej do wagi naruszenia. W związku z tym nawet w sytuacjach, gdy wielkość obrotów największego przedsiębiorstwa jest wyraźnie wyższa od wielkości obrotów pozostałych przedsiębiorstw, które popełniły naruszenie, może się zdarzyć ze względu na wagę rozpatrywanego naruszenia, że Komisja może tylko nieznacznie podwyższyć kwotę grzywny nałożonej na największe przedsiębiorstwo. (por. pkt 92, 93, 95)

Z wytycznych dotyczących obliczania grzywien nałożonych na podstawie art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 i art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS wynika, że Komisja nie ustaliła żadnego pokrywania się ani żadnej wzajemnej zależności pomiędzy oceną wagi naruszenia a oceną czasu trwania naruszenia. Nie jest ona zatem zobowiązana do uwzględnienia wagi naruszenia, podejmując decyzję o stopie podwyżki ze względu na czas trwania naruszenia. Fakt, że zastrzegła ona sobie możliwość podwyższenia kwoty grzywny za każdy rok naruszenia, które w odniesieniu do długotrwałych naruszeń może wynieść do 10% kwoty ustalonej na podstawie wagi naruszenia, w żaden sposób nie zobowiązuje jej do ustalenia tej stopy w zależności od natężenia działalności kartelu lub jego skutków, a nawet wagi naruszenia. Zadaniem Komisji jest bowiem dokonanie w ramach przysługującego jej zakresu uznania wyboru stopy podwyżki, którą zamierza zastosować ze względu na czas trwania naruszenia. Ponadto Komisja może uwzględnić tę samą okoliczność obciążającą — czyli że rozpatrywane naruszenie trwało ponad pięć lat — zarówno w celu uzasadnienia zastosowania podwyżki, jak i ustalenia maksymalnej stopy podwyżki wynoszącej 10%, przy czym nie jest niezgodny z prawem fakt, że czas trwania naruszenia ma wpływ nie tylko na podwyższenie kwoty podstawowej jako takiej, ale także w stosownym przypadku na ostateczną stopę podwyżki. (por. pkt 107, 109, 110)

Co się tyczy oceny stopni współpracy zaoferowanej przez przedsiębiorstwa w toku postępowania administracyjnego wszczętego z powodu zakazanego kartelu, porządek chronologiczny nie może być uwzględniony w sytuacjach, gdy informacje zostały przekazane przez strony w dosyć krótkim odstępie czasu, na tym samym etapie postępowania administracyjnego. A zatem okoliczność, iż jedno z przedsiębiorstw wyprzedziło inne we swej współpracy z Komisją, nie oznacza sama w sobie, że Komisja jest zobowiązana, zgodnie z zasadą równości traktowania, do przyznania mu stopy obniżki kwoty nałożonej na nie grzywny większej lub co najmniej równej stopie podwyżki przyznanej innemu przedsiębiorstwu. (por. pkt 124, 127, 128)