Sprawa C-7/04 P(R)

Komisja Wspólnot Europejskich

przeciwko

Akzo Nobel Chemicals Ltd i Akcros Chemicals Ltd

Odwołanie – Postępowanie w przedmiocie środka tymczasowego – Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Dokumenty zabezpieczone w trakcie kontroli – Odmowa Komisji objęcia ochroną informacji wymienianych między adwokatem i jego klientem – Granice

Streszczenie postanowienia

1. Postanowienie w sprawie zastosowania środków tymczasowych – Środki tymczasowe – Przesłanki zastosowania – „Fumus boni iuris” – Poważna i nieodwracalna szkoda – Charakter kumulatywny

(art. 243 WE; regulamin Trybunału art. 83 § 2; regulamin Sądu, art. 104 § 2)

2. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Uprawnienia kontrolne Komisji – Decyzja nakazująca przeprowadzenie kontroli bądź odmawiająca objęcia tajemnicą zawodową dokumentów skopiowanych podczas kontroli – Stwierdzenie nieważności przez sąd wspólnotowy – Skutki – Zakaz używania przez Komisję informacji i dokumentów uzyskanych nielegalnie

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 14 ust. 3)

3. Postanowienie w sprawie zastosowania środków tymczasowych – Zawieszenie wykonania – Przesłanki zastosowania – Poważna i nieodwracalna szkoda – Szkoda wynikająca z decyzji Komisji oddalającej wniosek o objęcie poufnością dokumentów skopiowanych podczas kontroli trybie art. 14 rozporządzenia nr 17 – Brak

(art. 242 i 243 WE; regulamin Trybunału, art. 83 § 2; regulamin Sądu, art. 104 § 2)

1. Środki tymczasowe mogą zostać zarządzone przez sędziego rozpatrującego wniosek jedynie wtedy, gdy zostanie ustalone, iż ich zastosowanie jest prima facie uzasadnione przez zarzuty prawne i faktyczne (fumus boni iuris) oraz że są one pilne, w tym sensie, iż ich zarządzenie i wykonanie przed rozstrzygnięciem w sprawie głównej jest konieczne w celu uniknięcia poważnej i nieodwracalnej szkody dla interesów skarżącego. Te przesłanki mają charakter kumulatywny w takim znaczeniu, że brak spełnienia jednej z nich uzasadnia niezastosowanie środków tymczasowych.

(por. pkt 28)

2. W przypadku stwierdzenia przez sąd wspólnotowy nieważności decyzji, na mocy której Komisja zarządza przeprowadzenie kontroli, Komisja nie mogłaby z tego względu wykorzystać do celów postępowania w sprawie naruszenia wspólnotowych zasad konkurencji żadnego dokumentu lub dowodu pozyskanego w ramach kontroli, ponieważ sąd wspólnotowy mógłby stwierdzić nieważność decyzji w sprawie naruszenia, w zakresie w jakim decyzja ta była oparta na takich dowodach.

Te same zasady mają zastosowanie w przypadku decyzji Komisji odmawiającej objęcia tajemnicą zawodową jednego lub większej liczby dokumentów, jeżeli sąd wspólnotowy stwierdzi nieważność tej decyzji.

(por. pkt 37–38)

3. Celem postępowania w przedmiocie zastosowania środka tymczasowego jest zagwarantowanie pełnej skuteczności przyszłej ostatecznej decyzji, tak aby uniknąć luki w ochronie prawnej zapewnianej przez Trybunał. Aby osiągnąć ten cel, punktem odniesienia dla badania pilnego charakteru sprawy powinna być konieczność tymczasowego rozstrzygnięcia, tak aby uniknąć poważnej i nieodwracalnej szkody dla strony, która domaga się tymczasowej ochrony.

Nie spełnia przesłanki dotyczącej pilnego charakteru sprawy wniosek o zawieszenie wykonania decyzji Komisji o zapoznaniu się z dokumentami, które zostały skopiowane podczas kontroli trybie art. 14 rozporządzenia nr 17 i umieszczone w zapieczętowanej kopercie, co do których przedsiębiorca twierdzi, iż są one objęte tajemnicą zawodową. Ponieważ bowiem, gdyby decyzja ta miała być później uznana za niezgodną z prawem, będzie ona musiała usunąć z akt sprawy dokumenty, których ta niezgodność z prawem dotyczy i nie będzie mogła tym samym użyć tych dokumentów w charakterze dowodu, stąd możliwość niezgodnego z prawem zastosowania dokumentów w prowadzonym przez Komisję postępowaniu w sprawie naruszenia wspólnotowych zasad konkurencji ma charakter czysto teoretyczny i, w każdym razie, jest mało prawdopodobna.

Co więcej, o ile samo zapoznanie się przez Komisję z informacjami zawartymi w tych dokumentach bez wykorzystania ich w postępowaniu w sprawie naruszenia wspólnotowych zasad konkurencji, mogłoby ewentualnie naruszać tajemnicę zawodową, fakt ten – mając na uwadze zobowiązanie Komisji do tego, aby nie zezwalać osobom trzecim na dostęp do tych dokumentów – nie wystarczy sam w sobie do uznania, iż warunek pilnego charakteru sprawy został spełniony. Szkoda bowiem, która mogłaby ewentualnie wyniknąć z dokładniejszego zapoznania się z tymi dokumentami, które urzędnicy Komisji przeanalizowali już podczas kontroli, nawet jeśli dokonali tego w sposób pobieżny, nie wystarczy do stwierdzenia poważnej i nieodwracalnej szkody w sytuacji, w której istnieją przeszkody uniemożliwiające Komisji wykorzystanie uzyskanych w ten sposób informacji.

(por. pkt 36 i 39–44)

POSTANOWIENIE PREZESA TRYBUNAŁU SPRAWIEDLIWOŚCI

z dnia 27 września 2004 r. ( )

Odwołanie – Postępowanie w przedmiocie środka tymczasowego – Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Dokumenty zabezpieczone w trakcie kontroli – Odmowa Komisji objęcia ochroną informacji wymienianych między adwokatem i jego klientem – Granice

W sprawie C-7/04 P(R)

mającej za przedmiot odwołanie w trybie art. 57 akapit drugi Statutu Trybunału Sprawiedliwości, wniesione w dniu 9 stycznia 2004 r.,

Komisja Wspólnot Europejskich, reprezentowana przez R. Wainwrighta oraz C. Ingen-Housz, działających w charakterze pełnomocników, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

wnoszący odwołanie,

w której pozostałymi uczestnikami postępowania są:

Akzo Nobel Chemicals Ltd, z siedzibą w Londynie (Zjednoczone Królestwo),

Akcros Chemicals Ltd, z siedzibą w Surrey (Zjednoczone Królestwo),

reprezentowane przez C. Swaaka, advocaat, oraz M. Mollikę, avocate,

skarżące w postępowaniu w pierwszej instancji,

popierane przez

European Company Lawyers Association (ECLA), reprezentowane przez M. Dolmansa, advocaat, oraz K. Nordlander, advocat, działających na zlecenie J. Temple’a-Langa, solicitor,

Council of the Bars and Law Societies of the European Union (CCBE), reprezentowaną przez J. Flynna, QC,

Algemene Raad van de Nederlandse Orde van Advocaten, reprezentowaną przez O. Brouwera, advocaat,

interwenienci,

PREZES TRYBUNAŁU SPRAWIEDLIWOŚCI,

po wysłuchaniu rzecznika generalnego A. Tizzana,

wydaje następujące

Postanowienie

1 Niniejsze odwołanie zostało wniesione przeciwko postanowieniu Prezesa Sądu Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich z dnia 30 października 2003 r. w sprawach T-125/03 R i T-253/03 R Akzo Nobel Chemicals i Akcros Chemicals przeciwko Komisji, dotychczas nieopublikowanemu w Zbiorze (zwanemu dalej „zaskarżonym postanowieniem”).

2 Postanowieniem tym Prezes Sądu Pierwszej Instancji, po pierwsze, odrzucił wniosek dotyczący zawieszenia wykonania decyzji Komisji Wspólnot Europejskich z dnia 10 lutego 2003 r. zmieniającej decyzję z dnia 30 stycznia 2003 r. nakładającą na spółki Akzo Nobel Chemicals Ltd, Akcros Chemicals Ltd i Akcros Chemicals i na ich spółki zależne obowiązek poddania się kontroli na podstawie art. 14 ust. 3 rozporządzenia Rady nr 17 z dnia 6 lutego 1962 r., pierwszego rozporządzenia wprowadzającego w życie art. [81] i [82] Traktatu (Dz.U. 13, str. 204) oraz zastosowania innych środków tymczasowych w celu zapewnienia ochrony interesów skarżących (sprawa T-125/03 R). Po drugie, odrzucił w części wniosek dotyczący zawieszenia wykonania decyzji Komisji z dnia 8 maja 2003 r. odrzucającej wniosek o objęcie tajemnicą zawodową pięciu dokumentów skopiowanych podczas kontroli oraz zastosowania innych środków tymczasowych w celu zapewnienia ochrony interesów skarżących (sprawa T-253/03 R).

3 Pismem złożonym w dniu 16 lutego 2004 r. Akzo Nobel Chemicals Ltd i Ackros Chemicals Ltd (zwane dalej „Akzo”) wystąpiły z odwołaniem wzajemnym, w którym domagają się uchylenia zaskarżonego postanowienia w zakresie, w jakim odrzuca ono w całości wniosek o zastosowanie środka tymczasowego w sprawie T-125/03 R, a w części wniosek o zastosowanie środka tymczasowego w sprawie T-253/03 R.

4 W pismach z dnia 16 lutego 2004 r. interwenienci przedstawili uwagi na poparcie wniosków Akzo.

5 Po uzyskaniu przedłużenia terminu na złożenie uwag w sprawie odwołania wzajemnego Komisja przedstawiła je w dniu 16 kwietnia 2004 r.

6 Ponieważ uwagi na piśmie przedłożone przez strony zawierają wszystkie informacje niezbędne do rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosków, nie jest konieczne wysłuchanie ustnych uwag stron.

Okoliczności faktyczne i postępowanie przed Sądem

7 Okoliczności faktyczne, które legły u podstaw sporu, i postępowanie przed Sądem są w następujący sposób streszczone w pkt 1–20 zaskarżonego postanowienia.

„1 W dniu 10 lutego 2003 r. Komisja wydała decyzję na podstawie art. 14 ust. 3 rozporządzenia Rady nr 17 z dnia 6 lutego 1962 r., pierwszego rozporządzenia wprowadzającego w życie art. [81] i [82] Traktatu (Dz.U. 13, str. 204, zwaną dalej »decyzją z dnia 10 lutego 2003 r.«), zmieniającą decyzję z dnia 30 stycznia 2003 r., w której między innymi na Akzo Nobel Chemicals Ltd i Akcros Chemicals Ltd (zwane dalej »skarżącymi«) oraz ich spółki zależne nałożony został przez Komisję obowiązek poddania się kontroli mającej na celu znalezienie dowodów ewentualnego prowadzenia nieuczciwych praktyk sprzecznych z zasadami konkurencji (zwaną dalej »decyzją z dnia 30 stycznia 2003 r.«).

2 W dniach 12 i 13 lutego 2003 r. urzędnicy Komisji w obecności przedstawicieli Office of Fair Trading (brytyjski urząd ds. ochrony konkurencji) przeprowadzili na podstawie wskazanych powyżej decyzji kontrolę w pomieszczeniach skarżących położonych w Eccles, Manchester (Zjednoczone Królestwo). W jej trakcie urzędnicy Komisji sporządzili kopie licznych dokumentów.

3 Podczas tych czynności przedstawiciele skarżących zwrócili uwagę urzędnikom Komisji, że pewne dokumenty mogą być objęte tajemnicą zawodową (»legal professional privilege«) i że w związku z tym Komisja nie może mieć do nich dostępu.

4 W odpowiedzi udzielonej przedstawicielom skarżących urzędnicy Komisji stwierdzili, że po to, aby mogli wyrobić sobie własną opinię na temat ewentualnej ochrony, której mogą podlegać przedmiotowe dokumenty, muszą je pobieżnie przejrzeć, jednakże bez dokładnego ich analizowania. Po długiej dyskusji i po tym jak urzędnicy Komisji i Office of Fair Trading przypomnieli przedstawicielom skarżących karne konsekwencje utrudniania kontroli, zadecydowano, iż urzędnik Komisji odpowiedzialny za jej przeprowadzenie przejrzy pobieżnie przedmiotowe dokumenty w obecności przedstawiciela skarżących. Zadecydowano również, że jeżeli przedstawiciel ten uzna, iż któryś z dokumentów jest objęty tajemnicą zawodową, będzie musiał uzasadnić w sposób bardziej szczegółowy swój wniosek.

5 Podczas kontroli dokumentów zawartych w teczce, na którą zwrócili uwagę przedstawiciele skarżących, zaistniała różnica zdań w odniesieniu do pięciu dokumentów, które potraktowano w dwojaki sposób.

6 Pierwszy z tych dokumentów to składająca się z dwóch stron maszynopisu notatka z datą 16 lutego 2000 r., pochodząca od dyrektora generalnego Akcros Chemicals i adresowana do jednego z jego przełożonych. Zdaniem skarżących notatka ta zawiera informacje zebrane przez dyrektora generalnego Akcros Chemicals z trakcie wewnętrznych rozmów z innymi pracownikami. Informacje te zostały jakoby zebrane w celu uzyskania niezależnej opinii prawnej w ramach wprowadzonego wcześniej przez Akzo Nobel programu poszanowania prawa konkurencji.

7 Drugim z tych dokumentów jest drugi egzemplarz dwustronicowej notatki opisanej w poprzednim punkcie, na którym widnieją ponadto odręczne notatki odnoszące się do kontaktów z adwokatem skarżących i wskazujące między innymi jego nazwisko.

8 Po uzyskaniu od skarżących wyjaśnień dotyczących tych dwóch pierwszych dokumentów, urzędnicy Komisji nie byli w stanie podjąć od razu ostatecznej decyzji w sprawie ewentualnej ochrony, której miałyby one podlegać. Sporządzili wobec tego ich kopie i umieścili je w zapieczętowanej kopercie, którą zabrali ze sobą po zakończeniu kontroli. W swym wniosku skarżące oznaczyły te dwa dokumenty jako dokumenty należące do »serii A«.

9 Trzecim dokumentem, który stał się przedmiotem różnicy zdań między urzędnikami Komisji i skarżącymi, jest zbiór odręcznych notatek dyrektora generalnego Akcros Chemicals, co do których skarżące utrzymują, iż zostały one sporządzone przy okazji rozmów z podwładnymi i wykorzystane w celu zredagowania napisanej na maszynie notatki z serii A.

10 Wreszcie dwa ostatnie dokumenty to korespondencja elektroniczna składająca się z dwóch wiadomości wymienionych między dyrektorem generalnym Akcros Chemicals i koordynatorem Akzo Nobel do spraw prawa konkurencji. Ten ostatni jest adwokatem wpisanym na niderlandzką listę adwokacką, będącym również, w czasie gdy zaszły opisywane wydarzenia, członkiem wydziału prawnego Akzo Nobel i tym samym zatrudnionym na stałe pracownikiem tego przedsiębiorstwa.

11 Po przejrzeniu tych trzech ostatnich dokumentów i wysłuchaniu wyjaśnień skarżących urzędniczka odpowiedzialna za kontrolę uznała, iż z pewnością nie są one objęte tajemnicą zawodową. Sporządziła zatem ich kopie i, w przeciwieństwie do sposobu, w jaki potraktowała dokumenty z serii A, tzn. nie umieszczając ich w zapieczętowanej kopercie, oddzielającej je od reszty dokumentów, dołączyła je do teczki. W swym wniosku skarżące oznaczyły te trzy dokumenty jako dokumenty należące do »serii B«.

12 W dniu 17 lutego 2003 r. skarżące skierowały do Komisji pismo, w którym wyjaśniły, dlaczego zarówno dokumenty z serii A, jak i dokumenty z serii B podlegają ich zdaniem ochronie wynikającej z tajemnicy zawodowej.

13 W piśmie z dnia 1 kwietnia 2003 r. Komisja poinformowała skarżące, że argumenty przytoczone przez nie w piśmie z dnia 17 lutego nie uzasadniają uznania wskazanych dokumentów za rzeczywiście objęte tajemnicą zawodową. W tym samym piśmie Komisja wskazała jednak skarżącym, że mają możliwość ustosunkowania się do tej wstępnej oceny w okresie dwóch tygodni i że po upływie tego terminu Komisja wyda ostateczną decyzję.

14 Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 11 kwietnia 2003 r. skarżące wniosły na podstawie art. 230 akapit czwarty WE skargę przede wszystkim o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 10 lutego 2003 r. i, w razie potrzeby, decyzji z dnia 30 stycznia 2003 r. »w zakresie w jakim Komisja uznaje ją za uzasadnienie lub podstawę działań (które nie mogą być oddzielone od samej decyzji) polegających na pozyskaniu i/lub kontroli i/lub zapoznaniu się z dokumentami objętymi tajemnicą zawodową«. Sprawa ta oznaczona jest numerem T-125/03.

15 W dniu 17 kwietnia 2003 r. skarżące poinformowały Komisję o złożeniu skargi w sprawie T-125/03. Poinformowały one również Komisję, że uwagi, do przedstawienia których zostały wezwane w dniu 1 kwietnia 2003 r., zostały zawarte w tej skardze.

16 Tego samego dnia skarżące złożyły wniosek na podstawie art. 242 WE i art. 243 WE, domagając się przede wszystkim tego, aby sędzia orzekający w przedmiocie środka tymczasowego zawiesił wykonanie decyzji z dnia 10 lutego 2003 r. i, w razie potrzeby, decyzji z dnia 30 stycznia 2003 r. Sprawa ta została zarejestrowana w sekretariacie z numerem T-125/03 R.

17 W dniu 8 maja 2003 r. Komisja wydała decyzję na podstawie art. 14 ust. 3 rozporządzenia Rady nr 17 (zwaną dalej »decyzją z dnia 8 maja 2003 r.«). W art. 1 tej decyzji Komisja odrzuciła wniosek skarżących o wydanie im dokumentów z serii A i z serii B i potwierdzenie, że wszelkie kopie tych dokumentów znajdujące się w posiadaniu Komisji zostały zniszczone. Poza tym w art. 2 decyzji z dnia 8 maja 2003 r. Komisja wyraziła zamiar otwarcia zapieczętowanej koperty zawierającej dokumenty z serii A. Komisja zapewniła jednak skarżących, że nie zrobi tego przed upływem terminu do zaskarżenia decyzji z dnia 8 maja 2003 r.

18 W dniu 14 maja 2003 r. Komisja przedłożyła uwagi na piśmie w przedmiocie wniosku o zastosowanie środka tymczasowego złożonego sprawie T-125/03 R.

19 W dniu 22 maja prezes Sądu wezwał skarżące do przedstawienia uwag w przedmiocie wniosków jakie, ich zdaniem, należało wyciągnąć w sprawie T-125/03 R z decyzji z dnia 8 maja 2003 r. W dniu 9 czerwca 2003 r. skarżące przedłożyły te uwagi, a Komisja odpowiedziała na nie w dniu 3 lipca 2003 r.

20 Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 4 lipca 2003 r. skarżące wniosły na podstawie art. 230 akapit czwarty WE skargę o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 8 maja 2003 r. oraz o obciążenie Komisji kosztami związanymi z ich skargą. Odrębnym pismem zarejestrowanym w dniu 11 lipca 2003 r. skarżące złożyły wniosek o zastosowanie środka tymczasowego, wnosząc przede wszystkim o to, aby sędzia orzekający w przedmiocie środka tymczasowego zawiesił wykonanie decyzji z dnia 8 maja 2003 r. Sprawa ta nosi numer T-253/03 R”.

Zaskarżone postanowienie

Sprawa T-125/03R

8 W sprawie T-125/03 R, w pkt 67 zaskarżonego postanowienia, sędzia orzekający w przedmiocie środka tymczasowego stwierdził, że wszystkie zarzuty skierowane przez skarżące przeciwko decyzji z dnia 10 lutego 2003 r. i, w razie potrzeby, przeciwko decyzji z dnia 30 stycznia 2003 r., dotyczą w rzeczywistości środków późniejszych niż te decyzje i dających się zresztą od nich oddzielić.

9 Odwołując się do utrwalonego orzecznictwa sądów wspólnotowych sędzia orzekający w przedmiocie środka tymczasowego przypomniał następnie, w pkt 68 zaskarżonego postanowienia, iż w ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 14 rozporządzenia nr 17 przedsiębiorstwo nie może powoływać się na rzekomą niezgodność z prawem postępowania kontrolnego w celu poparcia swych wniosków w przedmiocie stwierdzenia nieważności aktu, na podstawie którego Komisja przystąpiła do tej kontroli.

10 Uznawszy zatem, że skarżące nie wykazały istnienia fumus boni iuris, sędzia orzekający w przedmiocie środka tymczasowego odrzucił wniosek o zawieszenie wykonania w sprawie T-125/03 R.

Sprawa T-253/03 R

11 W sprawie T-253/03 R sędzia orzekający w przedmiocie środka tymczasowego rozstrzygnął najpierw co do drugiej części zarzutu, dotyczącej naruszenia tajemnicy zawodowej.

12 Od razu zauważył, że Akzo nie utrzymywała, iż dokumenty z serii A stanowią, same w sobie, korespondencję z niezależnym adwokatem lub też dokument odtwarzający tekst lub treść takiego komunikatu. Akzo twierdziła natomiast, iż dwa dokumenty z serii A były notatkami zredagowanymi w celu przeprowadzenia telefonicznej konsultacji z adwokatem.

13 Uznawszy, że przedstawione mu kwestie są bardzo istotne i bardzo zawiłe oraz że dotyczą one ewentualnej konieczności rozciągnięcia, w pewnym stopniu, określonego w orzecznictwie zakresu tajemnicy zawodowej na dokumenty robocze lub streszczenia sporządzone jedynie w celu uzyskania porady adwokata, sędzia orzekający w przedmiocie środka tymczasowego zadecydował, iż kwestie te wymagają dokładnego zbadania razem ze sprawą główną i że na tym etapie skargi nie można zatem uznać za oczywiście bezzasadną.

14 W odniesieniu do odręcznych notatek z serii B ocena sędziego orzekającego w przedmiocie środka tymczasowego była podobna do tej, jakiej dokonał w przypadku dokumentów z serii A, ze względu na podobieństwa istniejące między tymi kategoriami dokumentów.

15 W odniesieniu do korespondencji elektronicznej z serii B, składającej się z dwóch wiadomości wymienionych między dyrektorem generalnym Akcros Chemicals i koordynatorem Akzo Nobel do spraw prawa konkurencji, sędzia orzekający w przedmiocie środka tymczasowego wskazał, iż nie została ona wymieniona między adwokatem i jego klientem i że w konsekwencji, jeśli by zastosować zasady ustalone w wyroku z dnia 18 maja 1982 r. w sprawie 155/79 AM&S przeciwko Komisji, Rec. str. 1575, nie podlegała ona w zasadzie tajemnicy zawodowej.

16 Sędzia orzekający w przedmiocie środka tymczasowego przytoczył następnie argumenty przedstawione przez skarżące i interwenientów, co do których uznał iż mogły one wstępnie uzasadnić szerszą interpretację tajemnicy zawodowej.

17 Zważywszy na zawiły charakter kwestii dotyczącej tego, w jakich okolicznościach korespondencja wymieniona z adwokatem zatrudnionym na stałe w przedsiębiorstwie mogłaby ewentualnie być chroniona tajemnicą zawodową, sędzia orzekający w przedmiocie środka tymczasowego uznał, iż kwestia ta powinna zostać zastrzeżona do rozstrzygnięcia przez Sąd orzekający w sprawie głównej.

18 W odniesieniu do pierwszej części zarzutu, opierającej się na naruszeniu zasad proceduralnych ustanowionych w ww. wyroku w sprawie AM&S przeciwko Komisji i w art. 242 WE, sędzia orzekający w przedmiocie środka tymczasowego wskazał najpierw na te zasady, po czym przystąpił do analizy faktycznego przebiegu kontroli przeprowadzonej przez Komisję.

19 W pkt 137 zaskarżonego postanowienia przedstawił jeszcze jedną delikatną kwestię, która wyłoniła się w związku z tą częścią zarzutu. Należało bowiem zbadać, czy mając na uwadze ciążący na przedsiębiorstwie poddanym kontroli obowiązek przedstawienia wszelkich użytecznych informacji mogących posłużyć za dowód tego, że dany dokument rzeczywiście powinien podlegać ochronie, urzędnicy Komisji mają prima facie prawo pobieżnie przejrzeć te dokumenty, tak jak uczynili to w niniejszej sprawie, po to aby wyrobić sobie własną opinię na temat ewentualnej ochrony, której miałyby one podlegać.

20 W tym względzie sędzia orzekający w przedmiocie środka tymczasowego uznał w pkt 139 zaskarżonego postanowienia, iż nie jest wykluczone, że w ramach kontroli przeprowadzanej na podstawie art. 14 ust. 3 rozporządzenia nr 17, urzędnicy Komisji powinni powstrzymywać się od przeglądania, nawet pobieżnie, dokumentów, które zdaniem przedsiębiorstwa są chronione tajemnicą zawodową, przynajmniej wtedy, gdy przedsiębiorstwo nie wyraża to zgody.

21 Uznawszy, że wyłoniła się przed nim zawiła kwestia interpretacji zasad postępowania określonych w ww. wyroku w sprawie AM&S przeciwko Komisji i że nie jest wykluczone, iż Komisja naruszyła zasady proceduralne ustanowione w tym wyroku, sędzia orzekający w przedmiocie środka tymczasowego uznał, że przesłanka fumus boni iuris została spełniona zarówno w przypadku dokumentów z serii A, jak i tych z serii B.

22 Następnie uznał on, iż istniała pilna potrzeba zarządzenia wnioskowanego środka tymczasowego. W odniesieniu do dokumentów z serii A, do których Komisja nie miała jeszcze dostępu, było bowiem konieczne, w celu uniknięcia poważnej i nieodwracalnej szkody, nałożenie na Komisję obowiązku niezapoznawania się z tymi dokumentami i, w konsekwencji, zawieszenie wykonania art. 2 decyzji z dnia 8 maja 2003 r.

23 Natomiast w odniesieniu do dokumentów z serii B, z którymi Komisja się już zapoznała i które nie zostały umieszczone w zapieczętowanej kopercie, sędzia orzekający w przedmiocie środka tymczasowego stwierdził, iż nie został spełniony przesłanna pilnego charakteru sprawy.

24 Wreszcie w odniesieniu do dokumentów z serii A rozważył wchodzące w grę interesy. Uznał, że bilans tych interesów przemawiał na korzyść zawieszenia wykonania art. 2 decyzji z dnia 8 maja 2003 r.

25 Sentencja zaskarżonego postanowienia brzmi w następujący sposób:

„1) Sprawy T-125/03 R i T-253/03 R zostają połączone dla celów niniejszego postanowienia.

2) Council of the Bars and Law Societies of the European Union, Algemene Raad van de Nederlandse Orde van Advocaten oraz European Company Lawyers Association zostają dopuszczone do udziału w sprawach T-125/03 R i T-253/03 R w charakterze interwenientów.

3) Przedstawione przez skarżące wnioski o utajnienie zostają uwzględnione w stosunku do postępowania w przedmiocie wydania środka tymczasowego, w odniesieniu do niektórych informacji zawartych w pismach procesowych złożonych w sprawach T-125/03 R i T-253/03 R i określonych jako takie w pismach skierowanych do skarżących przez sekretariat w dniu 16 września 2003 r.

4) Wniosek o zastosowanie środka tymczasowego w sprawie T-125/03 R zostaje odrzucony.

5) Oświadczenie Komisji, zgodnie z którym nie będzie ona zezwalać osobom trzecim na dostęp do dokumentów z serii B aż do wydania wyroku głównego w sprawie T-253/03 zostaje odnotowane.

6) W sprawie T-253/03 R zawieszone zostaje wykonanie art. 2 decyzji Komisji z dnia 8 maja 2003 r. dotyczącej wniosku o objęcie tajemnicą zawodową (sprawa COMP/E-1/38.589), do czasu rozstrzygnięcia przez Sąd w sprawie głównej.

7) Zapieczętowana koperta zawierająca dokumenty z serii A będzie przechowywana w sekretariacie Sądu, do czasu rozstrzygnięcia przez Sąd w sprawie głównej.

8) W pozostałej części wniosek o zastosowanie środka tymczasowego w sprawie T-253/03 R zostaje odrzucony.

9) Orzeczenie w przedmiocie kosztów w sprawach T-125/03 R i T-253/03 R zastrzega się do rozstrzygnięcia w wyroku w sprawie głównej”.

Odwołanie i odwołanie wzajemne

26 W odwołaniu Komisja domaga się stwierdzenia nieważności pkt 6 i 7 sentencji zaskarżonego postanowienia. Podnosi trzy zarzuty opierające się, kolejno, na naruszeniu prawa przy dokonywaniu oceny i ustalaniu istnienia fumus boni iuris, naruszeniu prawa przy dokonywaniu oceny i ustalaniu istnienia pilnego charakteru sprawy oraz godzące w interesy Komisji naruszenie wymogów proceduralnych odnoszących się do zasad przedstawiania dowodów.

27 Odwołanie wzajemne złożone przez Akzo dotyczy stwierdzenia nieważności pkt 4 i 8 sentencji zaskarżonego postanowienia. Akzo podnosi dwa zarzuty; pierwszy z nich, przedstawiony w sprawie T-125/03 R, opiera się na naruszeniu prawa do skutecznej ochrony prawnej, drugi, przedstawiony w sprawie T-253/03 R, opiera się również na naruszeniu tego prawa oraz na nietrafnym zastosowaniu pojęcia nieodwracalnej szkody.

W przedmiocie odwołania

28 Na wstępie zauważyć należy, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem środki tymczasowe mogą zostać zarządzone przez sędziego rozpatrującego wniosek jedynie wtedy, gdy zostanie ustalone, iż ich zastosowanie jest prima facie uzasadnione przez zarzuty prawne i faktyczne (fumus boni iuris) oraz że są one pilne, w tym sensie, iż ich zarządzenie i wykonanie przed rozstrzygnięciem w sprawie głównej jest konieczne w celu uniknięcia poważnej i nieodwracalnej szkody dla interesów skarżącego. Te przesłanki mają charakter kumulatywny w takim znaczeniu, że brak spełnienia jednej z nich uzasadnia niezastosowanie środków tymczasowych [zob. w szczególności postanowienie prezesa Trybunału z dnia 14 października 1996 r. w sprawie 268/96 P(R) SCK i FNK przeciwko Komisji, Rec. str. I-4971, pkt 30].

29 Jeżeli okaże się, że przesłanka pilnego charakteru sprawy nie jest spełniona, należy w konsekwencji odrzucić wniosek o zastosowanie środków tymczasowych, przy czym nie jest już konieczne badanie innych warunków, w tym warunku odnoszącego się do fumus boni iuris, który, zgodnie z pkt 98 i 127 zaskarżonego postanowienia, powinien być ewentualnie rozważony z perspektywy koncepcji tajemnicy zawodowej, co wiązałoby się z nową interpretacją zasad prawa wspólnotowego regulujących ochronę tajemnicy zawodowej, wyrażonych w szczególności w ww. wyroku w sprawie AM&S przeciwko Komisji.

W przedmiocie drugiej części zarzutu, dotyczącej warunku pilnego charakteru sprawy





Stanowiska stron

30 Komisja jest zdania, że przy ocenie warunku pilnego charakteru sprawy dopuszczono się licznych naruszeń prawa. Naruszenia te, w jej opinii, mają źródło w zastosowaniu niewłaściwej metody przy formułowaniu wniosków odnoszących się do pilnego charakteru sprawy, w braku właściwego uzasadnienia i niemożności ustalenia, czy kryteria wymagane dla stwierdzenia istnienia pilnego charakteru zostały spełnione, oraz w niewzięciu pod uwagę, przy ustalaniu istnienia pilnego charakteru sprawy, słabości fumus boni iuris.

31 Komisja uważa, iż aby uznać przesłanka pilnego charakteru sprawy za spełniony, sędzia orzekający w przedmiocie środka tymczasowego oprał się na rozumowaniu, zgodnie z którym ujawnienie, nawet tymczasowe, informacji powierzonych przez stronę jej adwokatowi mogłoby nieodwracalnie zawieść zaufanie strony, które okazała ona powierzając adwokatowi pewne informacje oraz wiarę w to, że informacje te nigdy nie zostaną ujawnione. W pkt 167 zaskarżonego postanowienia sędzia orzekający w przedmiocie środka tymczasowego sam miał przyznać, że szkoda, jaka wyniknęłaby z samego tylko przeczytania dokumentów z serii A, nie ma związku z koniecznością zapewnienia skarżącym prawa do obrony, lecz wynika ze „szczególnego charakteru tajemnicy zawodowej”.

32 Sędzia orzekający w przedmiocie środka tymczasowego, zdaniem Komisji, dokonał tym samym zastosowania koncepcji tajemnicy zawodowej, która nie jest ani przyjęta na gruncie istniejącego orzecznictwa, ani z nim zgodna, w szczególności zaś nie z ww. wyrokiem w sprawie AM&S przeciwko Komisji. W zaskarżonym postanowieniu tajemnica zawodowa jest bowiem zdefiniowana jako prawo przedsiębiorstwa, którego istota byłaby wewnętrznie i nieodwracalnie naruszona przez jakiekolwiek ograniczenie jego wykonywania. Natomiast zgodnie z ww. wyrokiem w sprawie AM&S przeciwko Komisji ochrona informacji wymienianych między adwokatem i jego klientem powinna być analizowana w kontekście postępowania mogącego zakończyć się wydaniem decyzji na podstawie art. 81 WE i 82 WE lub decyzji o nałożeniu grzywny.

33 Komisja jest zresztą zdania, że ani poważny charakter szkody, ani jej nieodwracalność, ani wreszcie pewność rzekomej szkody nie zostały wykazane.

34 Komisja przypomina ponadto, że zobowiązała się, przy czym do zobowiązania tego nawiązano w pkt 157 zaskarżonego postanowienia, że nie będzie zezwalać osobom trzecim na dostęp do przedmiotowych dokumentów, zanim Sąd nie wyda rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, co miałoby uchronić przed ryzykiem ujawnienia informacji osobom trzecim.

35 Akzo podnosi, że w zaskarżonym postanowieniu dokonano prawidłowego zastosowania orzecznictwa dotyczącego ochrony tajemnicy zawodowej, w szczególności zaś zasad ustanowionych w ww. wymienionym wyroku w sprawie AM&S przeciwko Komisji.

Ocena

36 Należy przypomnieć, że celem postępowania w przedmiocie zastosowania środka tymczasowego jest zagwarantowanie pełnej skuteczności przyszłej ostatecznej decyzji, tak aby uniknąć luki w ochronie prawnej zapewnianej przez Trybunał. Aby osiągnąć ten cel, punktem odniesienia dla badania pilnego charakteru sprawy powinna być konieczność tymczasowego rozstrzygnięcia, tak aby uniknąć poważnej i nieodwracalnej szkody dla strony, która domaga się tymczasowej ochrony (postanowienie prezesa Trybunału z dnia 17 stycznia 2001 r. w sprawie C-180/01 P-R Komisja przeciwko NALOO P-R, Rec. str. I-5737, pkt 52).

37 Należy ponadto przypomnieć, że w odniesieniu do decyzji, na mocy której Komisja zarządza przeprowadzenie kontroli, Trybunał orzekł, iż w przypadku stwierdzenia nieważności tej decyzji przez sąd wspólnotowy Komisja nie mogłaby z tego względu wykorzystać do celów postępowania w sprawie naruszenia wspólnotowych zasad konkurencji żadnego dokumentu lub dowodu pozyskanego w ramach kontroli, ponieważ sąd wspólnotowy mógłby stwierdzić nieważność decyzji w sprawie naruszenia, w zakresie w jakim decyzja ta była oparta na takich dowodach (wyrok z dnia 22 grudnia 2002 r. w sprawie C-94/00 Roquette Frères, Rec. str. I-9011, pkt 49).

38 Te same zasady mają zastosowanie w przypadku decyzji Komisji odmawiającej objęcia tajemnicą zawodową jednego lub większej liczby dokumentów, jeżeli sąd wspólnotowy stwierdzi nieważność tej decyzji.

39 Komisja przyznaje zresztą, że jeśli decyzja z dnia 8 maja miałaby być później uznana za niezgodną z prawem, będzie musiała usunąć z akt sprawy dokumenty, których ta niezgodność z prawem dotyczy i nie będzie mogła tym samym użyć tych dokumentów w charakterze dowodu.

40 W tych okolicznościach możliwość niezgodnego z prawem zastosowania dokumentów z serii A w prowadzonym przez Komisję postępowaniu w sprawie naruszenia wspólnotowych zasad konkurencji ma charakter czysto teoretyczny i, w każdym razie, jest mało prawdopodobna.

41 Należy dodać, że o ile samo zapoznanie się przez Komisję z informacjami zawartymi w dokumentach z serii A, bez wykorzystania ich w postępowaniu w sprawie naruszenia wspólnotowych zasad konkurencji, mogłoby ewentualnie naruszać tajemnicę zawodową, w niniejszej sprawie fakt ten nie wystarczy sam w sobie do uznania, iż przesłanka pilnego charakteru sprawy została spełniona.

42 Mając bowiem na uwadze zobowiązanie Komisji do tego, aby nie zezwalać osobom trzecim na dostęp do dokumentów z serii A aż do wydania wyroku w sprawie T-253/03 oraz fakt, iż jeśli decyzja z dnia 8 maja 2003 r. zostanie uznana za niezgodną z prawem, Komisja nie będzie mogła wykorzystać tych dokumentów w charakterze dowodów w postępowaniu w sprawie naruszenia wspólnotowych zasad konkurencji, jedynie ujawnienie przedmiotowych dokumentów mogłoby przyczynić się do ustalenia, iż przesłanka pilnego charakteru sprawy została w niniejszej sprawie spełniona. W tym względzie należy przypomnieć, że podczas kontroli urzędnicy Komisji przeanalizowali już dokumenty z serii A, nawet jeśli dokonali tego w sposób pobieżny.

43 Szkoda, która mogłaby ewentualnie wyniknąć z dokładniejszego zapoznania się z tymi dokumentami, nie wystarczy natomiast do stwierdzenia poważnej i nieodwracalnej szkody w sytuacji, w której istnieją przeszkody uniemożliwiające Komisji wykorzystanie uzyskanych w ten sposób informacji.

44 W rezultacie, ponieważ przesłanka pilnego charakteru sprawy nie została spełniona, należy uwzględnić drugi zarzut odwołania i uchylić pkt 6 i 7 sentencji zaskarżonego postanowienia.

W przedmiocie odwołania wzajemnego

W przedmiocie pierwszego zarzutu

45 Akzo twierdzi, iż odrzucenie wniosku o zastosowanie środków tymczasowych w sprawie T-125/03 R narusza prawo do skutecznej ochrony prawnej. Zdaniem tej strony bowiem jedynie wydana zgodnie z art. 14 ust. 3 rozporządzenia nr 17 decyzja, będąca źródłem zarzucanego naruszenia zasad postępowania, może być aktem zaskarżalnym. Wszelka decyzja wydana później miałaby słabszy związek z tym naruszeniem i nie mogłaby stanowić aktu, który bezpośrednio i w sposób nieodwracalny kształtuje sytuację prawną przedsiębiorstwa poddanego kontroli. Ponadto żaden przepis prawa wspólnotowego nie nakłada na Komisję obowiązku wydania, po przeprowadzeniu kontroli, aktu, który byłby zaskarżalny. Tym samym ochrona prawna zainteresowanego przedsiębiorstwa zależy w całości od dyskrecjonalnej decyzji Komisji.

46 W tym względzie wystarczy stwierdzić, iż sędzia orzekający w przedmiocie środka tymczasowego prawidłowo zastosował utrwalone orzecznictwo, którego Akzo zresztą nie kwestionuje i zgodnie z którym czynności dokonane po wydaniu decyzji nie mogą wpłynąć na jej ważność. Zastosowanie tego orzecznictwa do przebiegu kontroli w rozpatrywanej sprawie nie pozostawia zresztą Akzo bez ochrony prawnej. Komisja wydała bowiem decyzję o odrzuceniu w niedługim czasie po przeprowadzeniu kontroli i gdyby tego nie dokonała, Akzo mogłoby wszcząć postępowanie w celu odzyskania od Komisji dokumentów umieszczonych w zabranej do Brukseli zapieczętowanej kopercie.

W przedmiocie drugiego zarzutu

47 W drugim ze swoich zarzutów Akzo podnosi, iż stwierdzając, że wniosek w sprawie T-253/03 R dotyczący dokumentów z serii B nie spełniał warunku pilnego charakteru sprawy, sędzia orzekający w przedmiocie środka tymczasowego naruszył prawo do skutecznej ochrony sądowej i oparł się na zbyt rygorystycznej wykładni pojęcia nieodwracalnej szkody.

48 Odmawiając bowiem zastosowania w sprawie T-253/03 R wnioskowanego środka tymczasowego w odniesieniu do tych dokumentów, sędzia orzekający w przedmiocie środka tymczasowego zachęcił Komisję do dołączenia ich do akt sprawy, zamiast do umieszczenia ich w zapieczętowanej kopercie. W świetle uzasadnienia zaskarżonego postanowienia Komisja jest więc w stanie sprawić, że każdy wniosek o zastosowanie środka tymczasowego, złożony w celu utrzymania statusu tych dokumentów do czasu wydania ostatecznej decyzji, zostanie odrzucony.

49 W tym względzie należy zaznaczyć, że w zaskarżonym postanowieniu sędzia orzekający w przedmiocie środka tymczasowego stwierdził, iż Komisja zapoznała się już z trzema dokumentami z serii B, które nie zostały umieszczone w zapieczętowanej kopercie i tym samym, jeśli w postępowaniu głównym zostanie stwierdzona nieważność decyzji z dnia 8 maja 2003 r., Komisja nie będzie mogła wykorzystać tych informacji w charakterze dowodu.

50 Zdaniem sędziego orzekającego w przedmiocie środka tymczasowego z praktycznego punktu widzenia wystąpienie szkody mogłoby być stwierdzone jedynie w sytuacji, w której Komisja zastosowałaby środki opierające się informacjach zawartych w dokumentach z serii B, a Akzo nie mogłoby następnie wykazać w sposób wystarczająco pewny istnienia rzeczywistego związku między tymi informacjami i zastosowanymi środkami. Sędzia orzekający w przedmiocie środka tymczasowego uznał jednak, iż ryzyko to było hipotetyczne.

51 Dodał, iż w swych uwagach Komisja zobowiązała się nie zezwalać osobom trzecim na dostęp do dokumentów z serii A i serii B, zanim nie zapadnie wyrok w sprawie głównej i odnotował to zobowiązanie.

52 W tych okolicznościach, wykluczając wszelką realną możliwość wystąpienia nieodwracalnej szkody i stwierdzając w konsekwencji, iż nie została spełniona przesłanka pilnego charakteru sprawy, sędzia orzekający w przedmiocie środka tymczasowego nie popełnił błędu co do prawa.

53 Należy zatem oddalić odwołanie wzajemne w całości.

Z powyższych względów prezes Trybunału postanawia:

1) Uchyla się pkt 6 i 7 sentencji postanowienia prezesa Sądu Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich z dnia 30 października 2003 r. w sprawach T-125/03 R i T-253/03 R Akzo Nobel Chemicals i Akcros Chemicals przeciwko Komisji (dotychczas nieopublikowane w Zbiorze).

2) Oświadczenie Komisji Wspólnot Europejskich, zgodnie z którym nie będzie ona zezwalać osobom trzecim na dostęp do dokumentów z serii A aż do wydania wyroku w sprawie T-253/03 zostaje odnotowane.

3) Wniosek o zastosowanie środka tymczasowego w sprawie T-253/03 R zostaje odrzucony.

4) Odwołanie wzajemne zostaje oddalone.

5) Orzeczenie w przedmiocie kosztów zastrzega się do rozstrzygnięcia w wyroku w sprawie głównej.

Podpisy