Sprawa C‑76/15

Paul Vervloet i in.

przeciwko

Ministerraad

(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Grondwettelijk Hof)

Odesłanie prejudycjalne – Pomoc państwa – Pomoc wdrożona przez Królestwo Belgii na rzecz spółdzielni finansowych z grupy ARCO – Systemy gwarancji depozytów – Dyrektywa 94/19/WE – Zakres stosowania – System gwarancji chroniących udziały indywidualnych członków spółdzielni finansowych prowadzących działalność w sektorze finansowym – Wyłączenie – Artykuły 107 i 108 TFUE – Decyzja Komisji uznająca pomoc za niezgodną z rynkiem wewnętrznym

Streszczenie – wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 21 grudnia 2016 r.

Zobacz tekst orzeczenia. (zob. pkt 56, 57)

Co się tyczy przedmiotowego zakresu zastosowania dyrektywy 94/19 w sprawie systemów gwarancji depozytów, zmienionej dyrektywą 2005/1, już sam jej tytuł wskazuje, że dotyczy ona systemów gwarancji depozytów. W myśl art. 1 pkt 1 akapit pierwszy wskazanej dyrektywy do celów tej dyrektywy depozyt oznacza, po pierwsze, należność wynikającą z wpłat pozostawionych na koncie lub z sytuacji przejściowych w ramach normalnych operacji bankowych, które instytucja kredytowa powinna spłacić zgodnie z obowiązującymi warunkami prawnymi i kontraktowymi, a po drugie, wszelkie wierzytelności, które instytucja kredytowa gwarantuje przez wystawienie dokumentu urzędowego. Udziały spółdzielni finansowych prowadzących koncesjonowaną działalność w sektorze finansowym nie są objęte tą definicją. Okazuje się bowiem, że udziały takie stanowią w gruncie rzeczy część kapitału własnego spółdzielni, podczas gdy depozyty, o których mowa w dyrektywie 94/19, cechuje to, że są one częścią wymagalnych pasywów instytucji kredytowej. Ponadto, o ile depozyty – zgodnie z definicją zawartą w art. 1 akapit pierwszy dyrektywy 94/19 – powinny zostać zwrócone osobie uprawnionej zgodnie z obowiązującymi warunkami prawnymi i kontraktowymi, o tyle kwota pobierana przez właścicieli udziałów w spółdzielniach prowadzących koncesjonowaną działalność w sektorze finansowym odzwierciedla wynik ekonomiczny tych spółdzielni. Tak więc nabycie takich udziałów ma raczej charakter zbliżony do nabycia akcji spółki, w odniesieniu do których dyrektywa 94/19 nie przewiduje żadnej gwarancji, a nie do lokowania środków pieniężnych na rachunku bankowym. Ponadto, udziały w spółdzielniach prowadzących koncesjonowaną działalność w sektorze finansowym nie wykazują podobieństwa do udziałów w brytyjskich i irlandzkich kasach budowlano-mieszkaniowych, które uznaje się za depozyty na podstawie art. 1 pkt 1 akapit drugi dyrektywy 94/19. Żaden z elementów treści ani genezy tego akapitu nie wskazuje na to, by przepis ten miał obejmować instrumenty inne niż te, które zostały w nim wyraźnie wymienione. Co więcej wskazany przepis wyraźnie wyłącza z zakresu owego rozszerzenia udziały w kasach budowlano-mieszkaniowych będące składnikiem kapitału. (zob. pkt 65–69)

Co się tyczy zakresu zastosowania dyrektywy 94/19 w sprawie systemów gwarancji depozytów, zmienionej dyrektywą 2005/1, cechą wspólną dwóch rodzajów depozytów, o których mowa w art. 1 pkt 1 akapit pierwszy tej dyrektywy, jest to, że są one wnoszone do instytucji kredytowych. W art. 1 pkt 4 dyrektywy 94/19 instytucje kredytowe zostały zdefiniowane jako przedsiębiorstwa, których działalność polega na przyjmowaniu od klientów depozytów lub innych podlegających wypłaceniu środków pieniężnych oraz na przyznawaniu kredytów na własny rachunek. Nie wydaje się, aby spółdzielnie prowadzące koncesjonowaną działalność w sektorze finansowym otrzymywały depozyty od klientów lub regularnie przyznawały – jak czynią to banki – kredyty na własny rachunek. Wynika stąd, że udziały w takich spółdzielniach nie są objęte ani podmiotowym zakresem zastosowania dyrektywy 94/19. (zob. pkt 70–72)

Artykuły 2 i 3 dyrektywy 94/19 w sprawie systemów gwarancji depozytów, zmienionej dyrektywą 2005/1, należy interpretować w ten sposób, że przepisy te nie nakładają na państwa członkowskie obowiązku ustanowienia programu gwarancji w odniesieniu do udziałów w spółdzielniach prowadzących koncesjonowaną działalność w sektorze finansowym, ani nie sprzeciwiają się temu, aby państwo członkowskie przyjęło taki program, pod warunkiem że ów program nie ogranicza praktycznej skuteczności systemu gwarancji depozytów, którego ustanowienia przez państwa członkowskie dyrektywa ta wymaga – co powinien zweryfikować sąd krajowy – oraz pod warunkiem że program ten jest zgodny z traktatem FUE, w szczególności zaś z art. 107 i 108 TFUE. (zob. pkt 87; pkt 1 sentencji)

Co się tyczy kwalifikowania jako pomoc państwa, w rozumieniu art. 107 TFUE, programu gwarancji dotyczącego udziałów w spółdzielniach prowadzących koncesjonowaną działalność w sektorze finansowym, przesłanka dotycząca korzyści przyznanej przez państwo jest spełniona gdy grupa spółdzielni czerpie korzyść z tego programu, w odniesieniu do którego – w odróżnieniu od innych spółdzielni prowadzących koncesjonowaną działalność w sektorze finansowym – same złożyły wniosek o uczestnictwo, by potem czerpać z niego korzyści. Dzięki temu programowi gwarancji owa grupa jest bowiem uchroniona od grożącej jej ucieczki prywatnych inwestorów ze spółdzielni należących do tej grupy, wobec czego uzyskała jednocześnie możliwość współdziałania jako główna akcjonariuszka w dokapitalizowaniu banku o znaczeniu krajowym. Okoliczność, że inni zainteresowani, a mianowicie osoby prywatne posiadające udziały w spółdzielniach z owej grupy, a także wspomniany bank, mogli również czerpać określone korzyści z rzeczonego programu gwarancji, nie pozwala wykluczyć wniosku, że grupę tę należy uznać za beneficjenta wskazanego programu. (zob. pkt 89, 91, 94, 95)

Artykuł 107 ust. 1 TFUE wymaga ustalenia, czy w ramach danego systemu prawnego przepis krajowy może sprzyjać niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów w porównaniu z innymi, które w świetle celu tego systemu znajdują się w porównywalnej sytuacji faktycznej i prawnej. Co się tyczy programu gwarancji depozytów rozszerzonego przez państwo członkowskie na udziały w spółdzielniach prowadzących koncesjonowaną działalność w sektorze finansowym, ten system gwarancji sprawia, że sytuacja gospodarcza owych spółdzielni jest korzystniejsza niż sytuacja innych podmiotów gospodarczych, które oferują do sprzedaży części swego kapitału w postaci akcji, nie korzystając z takiego systemu gwarancji. Tymczasem, spółdzielnie prowadzące koncesjonowaną działalność w sektorze finansowym, znajdują się – w świetle celu realizowanego przez system gwarancji depozytów, polegającego, jak wynika z motywu pierwszego dyrektywy 94/19 w sprawie systemów gwarancji depozytów, zmienionej dyrektywą 2005/1, na zabezpieczeniu oszczędzających w wypadku niedostępności depozytów powierzonych instytucjom kredytowym i na wzmocnieniu stabilności systemu bankowego – w sytuacji porównywalnej pod względem faktycznym i prawnym, pomimo pewnych odrębności wynikających z formy prawnej owych spółdzielni, z sytuacją innych podmiotów gospodarczych, w tym także innych spółdzielni, które oferują sprzedaż własnych udziałów w formie akcji, proponując przez to klientom coś w rodzaju inwestycji kapitałowej, która nie podlega systemowi gwarancji depozytów. Wobec tego rozszerzenie programu gwarancji poprzez objęcie nim udziałów w spółdzielniach prowadzących koncesjonowaną działalność w sektorze finansowym skutkuje przyznaniem tym spółdzielniom korzyści gospodarczej w stosunku do innych podmiotów gospodarczych, znajdujących się, z punktu widzenia realizowanego przez ten program celu, w sytuacji porównywalnej pod względem faktycznym i prawnym z sytuacją rzeczonych spółdzielni, a zatem ma ono charakter selektywny. (zob. pkt 98–101)

Co się tyczy kwalifikowania jako pomoc państwa programu gwarancji dotyczącego udziałów w spółdzielniach prowadzących koncesjonowaną działalność w sektorze finansowym, okoliczność, że wartość udziałów posiadanych przez indywidualnych członków owych spółdzielni jest zasadniczo nieznaczna, nie może wykluczyć wniosku, że omawiany program gwarancji zakłóca konkurencję i wywiera wpływ na wymianę handlową między państwami członkowskimi. Skutki takiego programu dla konkurencji i dla wymiany handlowej między państwami członkowskimi należy bowiem oceniać w kontekście całości objętych nim udziałów w spółdzielniach prowadzących koncesjonowaną działalność w sektorze finansowym, a nie w odniesieniu do zabezpieczanego kapitału poszczególnych osób fizycznych będących członkami spółdzielni. W każdym razie stosunkowo niewielkie znaczenie pomocy lub stosunkowo niewielki rozmiar przedsiębiorstwa będącego beneficjentem pomocy nie wykluczają a priori ewentualnego wpływu na wymianę handlową między państwami członkowskimi. (zob. pkt 106, 107)

Zobacz tekst orzeczenia. (zob. pkt 110, 111, 113, 114)

Zobacz tekst orzeczenia. (zob. pkt 116)