OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

YVES’A BOTA

przedstawiona w dniu 16 listopada 2011 r.( )

Sprawa C‑72/11

Generalbundesanwalt beim Bundesgerichtshof

przeciwko

Mohsenowi Afrasiabiemu,

Behzadowi Sahabiemu,

Heinzowi Ulrichowi Kesselowi

[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Oberlandesgericht Düsseldorf (Niemcy)]

Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa – Środki ograniczające przyjęte wobec Islamskiej Republiki Iranu w celu uniemożliwienia rozprzestrzeniania broni jądrowej – Rozporządzenie (WE) nr 423/2007 – Artykuł 7 ust. 3 i 4 – Dostawa na rzecz osoby trzeciej pieca do spiekania, przeznaczonego do powlekania elementów rakiet nuklearnych, na korzyść podmiotu, o którym mowa w załącznikach IV i V do tego rozporządzenia – Zamrożenie funduszy i zasobów gospodarczych – Zakaz „pośredniego udostępnienia” „zasobów gospodarczych” – Zakaz „umyślnego” i „świadomego” udziału w działaniach, których celem lub skutkiem jest „obejście” tego zakazu

1. Za pośrednictwem tego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym Oberlandesgericht Düsseldorf (Niemcy) zwraca się do Trybunału o wyjaśnienie zakresu środków ograniczających przyjętych przez Unię Europejską wobec Islamskiej Republiki Iranu w art. 7 ust. 3 i 4 rozporządzenia (WE) nr 423/2007( ).

2. Środki te wpisują się w ramy zamrożenia aktywów gospodarczych i finansowych podmiotów działających na rzecz rozwoju irańskiego programu jądrowego i rakiet balistycznych, z naruszeniem układu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej( ). Zakazują one wszystkim obywatelom Unii i wszystkim osobom znajdującym się na jej terytorium udostępnienia tym podmiotom funduszy lub zasobów gospodarczych.

3. Niniejszy wniosek został złożony w ramach sporu pomiędzy Generalbundesanwalt beim Bundesgerichtshof (Niemcy) (zwanym dalej „Generalbundesanwalt”) a M. Afrasiabim, B. Sahabim i H.U. Kesselem, dotyczącego dostawy ceramicznego pieca do spiekania, przeznaczonego do powlekania elementów rakiet nuklearnych z przeznaczeniem dla podmiotu zaangażowanego w działalność rozprzestrzeniania broni jądrowej. Sąd krajowy zastanawia się nad właściwą kwalifikacją faktów w toczącym się przed nim postępowaniu.

I – Kontekst międzynarodowy i ramy prawne

4. W celu zrozumienia tej sprawy i ram prawnych, w które się ona wpisuje, należy przypomnieć fakt, który wstrząsnął opinią światową.

5. W dniu 31 stycznia 2004 r. pakistański fizyk jądrowy Abdul Qadeer Khan został zatrzymany pod zarzutem udziału w tworzeniu od 1987 r. międzynarodowej siatki handlu elementami urządzeń jądrowych, mającej wspomagać państwa dążące do wyprodukowania broni jądrowej, takie jak Koreańska Republika Ludowo‑Demokratyczna, Islamska Republika Iranu czy Wielka Arabska Libijska Dżamahirijja Ludowo‑Socjalistyczna. Po raz pierwszy spod kontroli wspólnoty międzynarodowej wymknęły się wszystkie etapy prowadzące do wyprodukowania broni jądrowej, tzn. sieć zaopatrzenia, którą tworzyło około trzydziestu pośredników mających swoje siedziby w Europie, Azji i w Afryce, urządzenia i technologie nabywane w elementach od przedsiębiorstw zachodnich, materiały takie jak wzbogacony uran, wiedza technologiczna i ekspertyza techniczna.

6. Zgodnie z pracami badawczymi sprawa ta ujawniła słabość państw i brak zdolności zidentyfikowania nielegalnego handlu materiałami i technologiami jądrowymi przez ponad szesnaście lat i położenia mu kresu. Była ona również sygnałem alarmowym i ujawniła konieczność i pilny charakter działań, jakie należy podjąć w celu wzmocnienia walki z rozprzestrzenianiem broni, a przede wszystkim w celu dostosowania tej walki do nowych wyzwań w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa na dzień dzisiejszy( ).

7. W dniu 28 kwietnia 2004 r. Rada Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych (zwana dalej „Radą Bezpieczeństwa”) przyjęła rezolucję 1540 (2004), która położyła podwaliny pod międzynarodową walkę z sieciami działającymi na rzecz rozprzestrzeniania broni jądrowej. Następnie w dniu 31 lipca 2006 r. rezolucją 1696 (2006) Rada Bezpieczeństwa zobowiązała Islamską Republikę Iranu do zawieszenia wszystkich działań związanych ze wzbogacaniem i ponownym przetwarzaniem uranu. Wobec trwającego naruszania zobowiązań międzynarodowych przez to państwo Rada Bezpieczeństwa przyjęła środki ograniczające wobec Islamskiej Republiki Iranu w ramach rezolucji 1737 (2006), przyjętej w dniu 23 grudnia 2006 r.

A – Rezolucja 1737 (2006) Rady Bezpieczeństwa

8. Cel rezolucji nr 1737 (2006) Rady Bezpieczeństwa jest jasny. Chodzi o uniemożliwienie Islamskiej Republice Iranu opracowania technologii wrażliwych z punktu widzenia wspierania realizowanych przez nią programów jądrowych.

9. Aby osiągnąć ten cel, wspólnota międzynarodowa zobowiązała się podjąć działania w stosunku do sieci zaopatrzenia i w zakresie ekspertyzy technicznej, wprowadzając embargo na produkty i technologie prowadzące do rozprzestrzeniania broni i zakazując jakiejkolwiek pomocy w związku z instalacjami tych produktów i wykorzystaniem tych technologii.

10. Ponadto wspólnota międzynarodowa zobowiązała się podjąć działania w zakresie ograniczenia finansowania działań w zakresie rozprzestrzeniania broni jądrowej, osłabiając potencjał gospodarczy podmiotów zaangażowanych w irański program jądrowy. Zgodnie z pkt 12 rezolucji 1737 (2006) państwa są zobowiązane do zamrożenia funduszy, aktywów finansowych i zasobów gospodarczych tych podmiotów. Ponadto powinny one uniemożliwić obywatelom i osobom przebywającym na ich terytorium udostępnianie tym podmiotom funduszy, aktywów finansowych lub zasobów gospodarczych oraz ich wykorzystanie na korzyść tych podmiotów.

11. Wśród podmiotów zidentyfikowanych przez Radę Bezpieczeństwa i Komitet Sankcji znajduje się wymieniona w załączniku do tej rezolucji Shahid Hemmat Industrial Group (SHIG).

B – Przepisy Unii

12. Rezolucja 1737 (2006) została wdrożona wspólnym stanowiskiem Rady 2007/140/WPZiB( ). Na podstawie tego wspólnego stanowiska Rada Unii Europejskiej przyjęła rozporządzenie, które weszło w życie w dniu 20 kwietnia 2007 r.

13. W świetle art. 1 lit. d) rozporządzenia „termin »technologia« obejmuje oprogramowanie”.

14. Zgodnie z art. 1 lit. i) rozporządzenia „»zasoby gospodarcze« oznaczają aktywa każdego rodzaju, materialne i niematerialne, ruchome i nieruchome, które nie są funduszami, lecz mogą służyć do uzyskiwania funduszy, towarów lub usług”.

15. Artykuł 2 lit. a) rozporządzenia zakazuje sprzedaży, dostawy, przekazywania lub wywozu, w sposób bezpośredni lub pośredni, towarów i technologii wymienionych w załączniku I do rozporządzenia. Chodzi o towary i technologie „podwójnego zastosowania” (w przemyśle cywilnym i wojskowym), wśród których znajdują się piece indukcyjne zdolne do pracy w temperaturach powyżej 850°C( ).

16. Na mocy art. 3 ust. 1 i 2 rozporządzenia wymagane jest wcześniejsze zezwolenie na sprzedaż, dostawę, przekazywanie lub wywóz, w sposób bezpośredni lub pośredni, do Iranu towarów i technologii, które mogą być wykorzystane do rozprzestrzeniania broni i które zostały wymienione w załączniku II do rozporządzenia. Wśród tych towarów wymienione są, pod normą referencyjną II.A2.005, „[p]iece do obróbki cieplnej z regulowaną atmosferą: piece zdolne do pracy w temperaturach powyżej 400°C”.

17. Na mocy art. 7 ust. 1 i 2 rozporządzenia zamrożone zostają fundusze i zasoby gospodarcze podmiotów, które w szczególności biorą udział w działaniach na rzecz programów jądrowych, są bezpośrednio z nimi związane lub je wspierają. Podmioty te są wymienione w załącznikach IV i V do rozporządzenia.

18. Artykuł 7 ust. 3 tego rozporządzenia stanowi:

„Nie udostępnia się bezpośrednio ani pośrednio żadnych funduszy ani zasobów gospodarczych osobom fizycznym, prawnym, podmiotom ani organom wymienionym w załącznikach IV i V, ani nie udostępnia się takich funduszy i zasobów na korzyść takich osób, podmiotów czy organów”.

19. Artykuł 7 ust. 4 rozporządzenia przewiduje:

„Zabrania się umyślnego i świadomego udziału w działaniach, których celem lub skutkiem jest obejście w sposób bezpośredni lub pośredni środków określonych w ust. 1, 2 i 3”.

20. W końcu, zgodnie z art. 12 ust. 2 rozporządzenia, „[z]akazy zawarte w art. 5 ust. 1 lit. c) i w art. 7 ust. 3 nie skutkują odpowiedzialnością prawną osoby fizycznej bądź prawnej, podmiotu lub organu wykonującego takie działanie, jeżeli nie wiedziały one i nie miały uzasadnionego powodu do przypuszczenia, że ich działania mogą naruszyć te zakazy”.

21. Wśród podmiotów zidentyfikowanych w załączniku IV.A. rozporządzenia znajduje się SHIG, ze wskazaniem: „Dalsze informacje: a) podmiot zależny [organizacji przemysłu obronnego]; b) zaangażowany w irański program budowy pocisków balistycznych”.

22. Rezolucją 1929 (2010) Rada Bezpieczeństwa poszerzyła zakres środków ograniczających ustanowionych rezolucją 1737 (2006) wobec Islamskiej Republiki Iranu. W celu dostosowania się do swoich zobowiązań międzynarodowych Rada w dniu 26 lipca 2010 r. uchyliła wspólne stanowisko 2007/140. Uchyliła również rozporządzenie i zastąpiła je rozporządzeniem (UE) nr 961/2010( ).

C – Przepisy krajowe

23. Naruszenia aktów Unii takich jak rozporządzenia podlegają karze, a w szczególności karze pozbawienia wolności na mocy art. 34 ustawy o handlu zagranicznym (Außenwirtschaftsgesetz).

II – Spór przed sądem krajowym

24. Mohsen Afrasiabi, sprawujący funkcję dyrektora irackiego przedsiębiorstwa Emen Survey Engineering Co. Teheran (zwanego dalej „Emen Survey”), otrzymał w 2004 r. od dyrektora zakamuflowanej placówki badawczej w dziedzinie produkcji rakiet w Iranie zlecenie nabycia dla SHIG ceramicznego pieca do spiekania. Za pośrednictwem B. Sahabiego M. Afrasiabi nawiązał kontakt z niemieckim producentem FCT‑Systeme GmbH (zwanym dalej „FCT”), a w szczególności z H.U. Kesselem, z którym zawarł umowę o dostawy.

25. W dniu 20 lipca 2006 r. H.U. Kessel wystąpił do Bundesamt für Wirtschaft und Ausfuhrkontrolle (federalnego urzędu gospodarki i kontroli eksportu, zwanego dalej „BAFA”) o zezwolenie na eksport w odniesieniu do dostawy pieca do spiekania na rzecz Emen Survey, przemilczając jednakże fakt, że przedsiębiorstwo to zamierzało spiekać elementy rakiet balistycznych na rzecz podmiotu zaangażowanego w irańskim programie rakietowym. W dniu 16 stycznia 2007 r. BAFA wydała decyzję zwalniającą wywóz pieca z wymogu uzyskania zezwolenia.

26. W następstwie wejścia w życie w dniu 20 kwietnia 2007 r. rozporządzenia SHIG został wpisany do wykazu podmiotów objętych załącznikami IV i V tego rozporządzenia. Również piec do spiekania został umieszczony wśród objętych wykazem załącznika II do rozporządzenia produktów i technologii, których wywóz wymaga uzyskania wcześniejszego zezwolenia. W konsekwencji BAFA uchyliła swoją decyzję.

27. W dniu 20 lipca 2007 r. H.U. Kessel dokonał dostawy pieca do spiekania przedsiębiorstwu Emen Survey, a w marcu 2008 r. oddelegował on dwóch techników FCT, by dokonali montażu tego pieca w Teheranie (Iran). Jednakże nie zainstalowali oni oprogramowania niezbędnego dla korzystania z niego, ponieważ oprogramowanie to było swobodnie dostępne w Iranie. Emen Survey nabyła piec do spiekania na swój własny rachunek w celu powlekania elementów rakiet na korzyść SHIG.

28. W dniu 13 marca 2008 r. BAFA poinformowała H.U. Kessela, że Emen Survey jest podejrzewana o dokonywanie zakupów na rzecz irackiego przemysłu produkującego rakiety. Wówczas H.U. Kessel zrezygnował z uruchomienia pieca. Na skutek tego nie nastąpiło rozpoczęcie produkcji.

III – Pytania prejudycjalne

29. Sąd krajowy ma wątpliwości dotyczące wykładni art. 7 ust. 3 i 4 rozporządzenia.

30. Po pierwsze, o ile sąd krajowy stwierdza, że nie ma żadnych wątpliwości co do przyjęcia, iż technologia zmaterializowana w postaci pieca do spiekania stanowi zasób gospodarczy w rozumieniu art. 1 lit. i) rozporządzenia, o tyle zastanawia się on, czy – niezależnie od szerokiego znaczenia pojęcia „udostępniania” przyjętego przez Trybunał – możliwe jest przyjęcie, że zasób ten został, zgodnie z art. 7 ust. 3 rozporządzenia, udostępniony podmiotowi objętemu wykazem zawartym w jego załączniku IV, podczas gdy, z jednej strony, żaden akt prawa materialnego nie dał temu podmiotowi uprawnień do skutecznego dysponowania chociażby wartością niematerialną tego zasobu oraz, z drugiej strony, zasób ten pozostaje w posiadaniu osoby trzeciej, w tym przypadku Emen Survey, która używając tego zasobu, wyprodukuje inne towary, jakie zostaną przekazane temu podmiotowi.

31. Po drugie, sąd krajowy dąży do ustalenia, czy przedmiotowe działanie nie stanowi obejścia zakazu ustanowionego w art. 7 ust. 3 rozporządzenia, podlegającego karze w świetle art. 7 ust. 4 rozporządzenia. W tym zakresie zastanawia się on nad zakresem pojęcia obejścia, a w szczególności nad stanami faktycznymi wypełniającymi znamiona obejścia zakazu.

32. W celu rozwiania tych wątpliwości Oberlandesgericht Düsseldorf postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

„1) Czy dla udostępnienia zasobów gospodarczych w rozumieniu art. 7 ust. 3 rozporządzenia […] niezbędne jest, aby zasoby gospodarcze mogły zostać wykorzystane, w czasie następującym bezpośrednio po ich udostępnieniu, przez osobę bądź organizację objętą wykazem do uzyskania środków pieniężnych lub usług? Czy też art. 7 ust. 3 rozporządzenia […] należy interpretować w ten sposób, że zakaz pośredniego udostępnienia obejmuje dostarczenie i montaż zdolnych do spełnienia swojej funkcji, lecz niegotowych do użycia zasobów gospodarczych (w tym wypadku pieca próżniowego) na rzecz osoby trzeciej znajdującej się w Iranie, z użyciem których to zasobów osoba trzecia zamierza w późniejszym czasie wyprodukować towary na rzecz osoby prawnej, podmiotu lub organu, o których mowa w załącznikach IV i V do rozporządzenia?

2) a) Czy art. 7 ust. 4 rozporządzenia […] należy interpretować w ten sposób, że obejście zakazu może mieć miejsce tylko wtedy, gdy sprawca dostosuje swoje działanie z formalnego punktu widzenia – jednocześnie jednak jedynie pozornie – do zakazów wynikających z art. 7 ust. 1–3 rozporządzenia […], tak że nawet w ramach najszerszej wykładni tych przepisów działanie to nie jest już objęte zakresem norm ustanawiających zakazy? Czy w związku z tym stany faktyczne wypełniające znamiona zakazu obejścia zakazu i zakazu udostępnienia zasobów gospodarczych wzajemnie się wykluczają? W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej: czy zachowanie, które nie jest (jeszcze) objęte zakazem (pośredniego) udostępnienia, może jednak stanowić obejście w rozumieniu art. 7 ust. 4 rozporządzenia […]?

b) Czy też art. 7 ust. 4 rozporządzenia […] stanowi klauzulę generalną, pod którą można subsumować każde działanie prowadzące w konsekwencji do udostępnienia zasobów gospodarczych osobie bądź organizacji, które są objęte wykazem?

3) a) Czy znamię strony podmiotowej „świadomie i umyślnie” w rozumieniu art. 7 ust. 4 rozporządzenia […] wymaga, po pierwsze, wiedzy o powodowanym bądź zamierzonym obejściu zakazu udostępnienia zasobów gospodarczych i ponadto również bardziej rozbudowanego elementu woli, przynajmniej w tym sensie, że sprawca godzi się na obejście zakazu? Czy też sprawca musi chcieć obejść zakaz, a zatem musi on działać umyślnie?

b) Czy też świadome obejście zakazu nie jest konieczne, wystarczy natomiast, aby sprawca uważał obejście zakazu za możliwe i godził się na nie?”.

33. Uwagi zostały przedłożone przez strony sporu toczącego się przed sądem krajowym oraz przez Republikę Francuską, Republikę Włoską i Komisję Europejską.

IV – Analiza pytań prejudycjalnych

34. Przeformułowanie zadanych pytań wydaje się konieczne w zakresie, w jakim moje rozumienie art. 7 rozporządzenia różni się od rozumienia go przez sąd krajowy i przez strony, które przedstawiły swoje uwagi.

35. Otóż przepis ten w moim rozumieniu obejmuje dwie odrębne części.

36. W pierwszej części tego art. 7, obejmującej ust. 1–3, rozporządzenie definiuje to, co jest zakazane. Konkretnie rozporządzenie zakazuje, by podmioty objęte wykazami zawartymi w załącznikach IV i V do tego rozporządzenia dysponowały funduszami lub zasobami gospodarczymi. W tym celu, po pierwsze, w tychże ust. 1 i 2 ustanawia ono zamrożenie istniejących aktywów oraz, po drugie, w tymże ust. 3 zakazuje komukolwiek udostępnienia w przyszłości tym podmiotom funduszy oraz zasobów gospodarczych.

37. W drugiej części tego art. 7, obejmującej ust. 4, rozporządzenie poddaje sankcji działania, których skutek powodowałby bezskuteczność zakazów ustalonych we wcześniejszych ustępach. Tenże ust. 4 jest niezbędny, ponieważ wszystko to, co jest zakazane, nie podlega automatycznie karze. To właśnie ten przepis określa przestępstwo, które następnie jest karane przez prawo karne. Ustęp 4, przez swoje odwołanie do ust. 1–3, bardzo jasno określa elementy strony przedmiotowej tego przestępstwa. Ponadto, przez użycie terminów „świadomie” i „umyślnie”, definiuje on znamię określane często jako „strona podmiotowa lub subiektywna przestępstwa”. Zresztą, bez tego elementu nie można mówić o przestępstwie.

38. Moim zdaniem z art. 7 ust. 4 i z art. 12 ust. 2 rozporządzenia czytanych łącznie wynika, że ustalają one zarówno elementy strony przedmiotowej, jak i znamiona strony podmiotowej wypełniające znamiona czynu zabronionego, które powinny być uwzględnione przez przepisy krajowego prawa karnego.

39. W konsekwencji art. 7 ust. 3 i 4 rozporządzenia nie stoją ze sobą w sprzeczności ani się nie wykluczają, lecz uzupełniają się i wzmacniają, ponieważ celem ust. 4 jest zapewnienie skuteczności tychże ust. 1–3, co, przez odesłanie do nich, jest wyrażone w samym brzmieniu tegoż ustępu. W istocie więc ust. 4 nadaje pełną moc przepisom, które go poprzedzają, i w moim przekonaniu ust. 3 tegoż art. 7 nie ustanawia dodatkowo odrębnego przestępstwa w stosunku do przestępstw ustanowionych ust. 1 i 2.

40. Moim zdaniem przepisy art. 7 rozporządzenia są naruszane przez każde działanie opisane w ust. 4 tego artykułu.

41. Na wstępie zauważam, że ta struktura redakcyjna jest charakterystyczna dla systematyki rozporządzenia, ponieważ identyczną technikę odnajdujemy w jego art. 2 lit. b) i art. 5 ust. 1 lit. d). Prawodawca Unii wskazuje zatem precyzyjnie państwom członkowskim, że oczekuje wzmocnienia ram prawnych rozporządzenia sankcjami karnymi, a określenie ich systemu spoczywa, zgodnie z art. 16 rozporządzenia, na państwach członkowskich. Technika ta, polegająca na odróżnieniu norm dotyczących zachowania od norm dotyczących kar, jest typowa dla przedmiotowej dziedziny prawodawstwa.

42. W pkt 45 swoich uwag Generalbundesanwalt wskazuje, że treść normatywna rozporządzenia stanowi integralną część krajowych przepisów karnych, a sankcją za ich naruszenie jest kara pozbawienia wolności. W konsekwencji, uwzględniwszy, że mamy do czynienia z przypadkiem włączenia normy Unii do porządku krajowego przez odwołanie się prawa krajowego do tej normy, w rzeczywistości sąd krajowy oczekuje od Trybunału zdefiniowania pojęć, które stanowią z jednej strony elementy strony przedmiotowej, a z drugiej strony znamię strony podmiotowej przestępstwa ściganego przez Generalbundesanwalt.

43. Wydaje mi się, że żądane definicje dotyczą następujących pojęć. Czy dostawa pieca do spiekania w przedstawionych okolicznościach stanowi „pośrednie udostępnianie zasobów gospodarczych”? Na czym polega fakt „obejścia” środków, o których mowa w art. 7 ust. 1–3 rozporządzenia? Jakim znamionom „strony podmiotowej” przestępstwa odpowiadają pojęcia „świadomie” i „umyślnie”?

44. Definicje te powinny być przedmiotem autonomicznej i jednolitej interpretacji w całej Unii. W istocie bowiem rozporządzenie przyjęte zostało w dziedzinie zharmonizowanej i odsyła ono do prawa państw członkowskich wyłącznie w zakresie ustanawiania zasad dotyczących systemu kar nakładanych w wypadku naruszenia środków, które rozporządzenie to ustanawia( ).

45. Ponadto znaczenie i zakres pojęć, które wymagają zdefiniowania, należy ustalać, uwzględniając przede wszystkim przepisy prawa karnego, w których ramy wpisują się one. Co się tyczy prawa karnego, przepisy, w których pojęcia te występują, powinny być wystarczająco jasne i precyzyjne, aby zagwarantować przestrzeganie zasad ogólnych prawa Unii, a w szczególności zasad pewności prawa i ustawowej określoności czynów zabronionych i kar( ).

46. W końcu w celu przeanalizowania i wyrażenia ratio legis przepisu, którego skuteczność ma zapewnić art. 7 ust. 4 rozporządzenia, konieczne jest dokonanie wykładni celowościowej. Ta metoda wykładni jest tradycyjnie dopuszczalna, natomiast wykładnia przez analogię jest w tym przypadku absolutnie zabroniona jako naruszająca, przez brak precyzji, zasadę ustawowej określoności czynów zabronionych i kar.

47. W niniejszym przypadku cel, który ma realizować prawo – tzn. rozporządzenie, które jest instrumentem harmonizacji par excellence – jest absolutnie jasny. Jest nim położenie kresu działaniom podejmowanym przez Islamską Republikę Iranu w celu zbudowania arsenału jądrowego, który może być użyty w celach wojskowych lub rozpowszechniony. Artykuł 7 rozporządzenia ma uniemożliwić działania lub zachowania, które zagrażałaby pokojowi lub które mogłyby spowodować zagrożenie dla pokoju w części świata lub na całym świecie i spowodować masową zagładę istnień ludzkich, mogącą zostać zakwalifikowaną jako ludobójstwo, niezależnie od tego, czy taki wynik byłby zamierzony czy też spowodowany na skutek nieostrożnego działania sprawcy. Ponadto, ponieważ zachowanie przestępcy jest zmienne, konieczne jest, aby przepis ten pozwalał na dostosowanie się do wyobraźni tych, którzy różnymi wybiegami, w szczególności prawnymi, będą starali się ukryć prawdziwy cel podejmowanych przez siebie przedsięwzięć.

48. Aby osiągnąć założone cele, jest nie tylko uzasadnione, ale również niezbędne, by żądane definicje były interpretowane szeroko, ponieważ nie chodzi wyłącznie o ukaranie czynu dokonanego, ale również o zakazanie wszystkiego, co mogłoby być wymyślone w celu obejścia prawa i wykorzystania słabości systemu.

A – W przedmiocie wykładni pojęcia „pośredniego udostępnienia”, występującego w art. 7 ust. 3 rozporządzenia

49. Pojęcie „pośredniego udostępnienia” jest użyte w art. 7 ust. 3 rozporządzenia oraz w art. 5 ust. 2 wspólnego stanowiska 2007/140. Jednakże nie występuje ono w treści pkt 12 rezolucji 1737 (2006).

50. Trybunał dokonał wykładni pojęcia udostępnienia w wyrokach w sprawie Möllendorf i Möllendorf‑Niehuus( ) oraz w sprawie E i F( ). Chodziło w nich o dwa wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczące środków przyjętych w ramach walki z terroryzmem, których brzmienie było identyczne z brzmieniem art. 7 ust. 3 rozporządzenia.

51. W tych wyrokach Trybunał nadał pojęciu udostępnienia szerokie znaczenie, obejmujące każdą czynność, której dokonanie jest konieczne w celu umożliwienia danej osobie, grupie lub podmiotowi rzeczywistego uzyskania prawa do pełnego rozporządzania funduszami, innymi aktywami finansowymi lub zasobami gospodarczymi( ).

52. Innymi słowy, pojęcie udostępnienia obejmuje wszelkie formy przeniesienia własności.

53. W ww. wyroku w sprawie Möllendorf i Möllendorf‑Niehuus Trybunał orzekł, że ostateczne wpisanie przeniesienia własności nieruchomości do księgi wieczystej na rzecz podmiotu ujętego w wykazie stanowi udostępnienie zakazane przepisami rozporządzenia zaskarżonymi w tej sprawie. W ww. wyroku w sprawie E i F Trybunał przyjął takie samo podejście w odniesieniu do sytuacji, kiedy to członek organizacji ujętej w wykazie przekazuje jej fundusze pochodzące ze zbiórki darowizn i sprzedaży publikacji.

54. Trybunał nie miał dotychczas okazji wypowiedzenia się w sprawie pojęcia pośredniego udostępnienia funduszy lub zasobów gospodarczych.

55. Moim zdaniem pojęcie to pozwala przede wszystkim zareagować na dostosowywanie zachowania osoby naruszającej prawo, a w szczególności na każdą próbę ukrywania działania. W istocie, począwszy od chwili ustanowienia zakazu udostępniania podmiotowi ujętemu w wykazie funduszy lub zasobów gospodarczych, podmiot ten ukrywa się za podstawionymi osobami fizycznymi lub fikcyjnymi spółkami, aby zapewnić sobie dostęp do źródeł finansowania, stosując coraz bardziej wyszukane środki w ramach sieci rozprzestrzeniania broni jądrowej. Jednakże wszelkie przekazanie funduszy i zasobów gospodarczych, które – niezależnie od osoby, na rzecz której zostało rzeczywiście dokonane – stanowi lub może stanowić korzyść dla takiego podmiotu, jest w sposób oczywisty oszustwem, które musi być zakazane w skali światowej.

56. Sąd krajowy w ramach suwerennej oceny faktów powinien zbadać wszystkie okoliczności pozwalające ustalić istnienie ścisłych powiązań pomiędzy podmiotem, któremu zostały przekazane fundusze lub zasoby gospodarcze, a podmiotem objętym wykazem z załączników IV i V do rozporządzenia. Oceny tej należy dokonać, stosując w każdym przypadku podejście indywidualne, a oceniane okoliczności mogą mieć bardzo różny charakter i mogą wynikać np. z istniejących powiązań kapitałowych, składu organów kierujących spółek, charakteru wymiany handlowej lub istnienia stosunków zobowiązaniowych.

57. Tym samym w operacji będącej przedmiotem niniejszej sprawy nie jest wykluczone, że Emen Survey działało na rachunek lub pod kierownictwem SHIG, tak aby obejść środki ograniczające przyjęte wobec SHIG. W istocie z aktu oskarżenia i uwag Generalbundesanwalt wynika, że M. Afrasiabi pełnił funkcje kierownicze w SHIG od 1996 r. do 2003 r., zanim przejął kierowanie Emen Survey( ). Wynika z nich również, że od dyrektora zakamuflowanej placówki badawczej w dziedzinie produkcji rakiet otrzymał on zlecenie nabycia ceramicznego pieca do spiekania dla SHIG, które próbowało już wcześniej kupić urządzenia od FCT. Należy także zauważyć, że M. Afrasiabi nabył piec do spiekania w celu produkowania elementów do rakiet na korzyść SHIG i irańskiego przemysłu rakietowego( ).

58. Do sądu krajowego należy dokonanie oceny mocy dowodowej każdej z tych okoliczności, łącznie z dowodami, jakimi dysponuje on w ramach akt krajowych.

59. W świetle powyższego stoję na stanowisku, że pojęcie „pośredniego udostępnienia”, o którym mowa w art. 7 ust. 3 rozporządzenia, należy rozumieć w taki sposób, że obejmuje ono zarówno dostawę, jak i montaż pieca do spiekania w przedsiębiorstwie irańskim wówczas, kiedy przedsiębiorstwo to działa w ramach oszukańczego systemu mającego na celu ukrycie rzeczywistego beneficjenta zasobu gospodarczego, objętego wykazem zawartym w załącznikach IV i V do rozporządzenia.

60. Do sądu krajowego należy zbadanie – w każdym przypadku za pomocą podejścia indywidualnego i w ramach suwerennej oceny faktów – wszystkich okoliczności pozwalających ustalić istnienie ścisłych powiązań pomiędzy podmiotem, któremu zostały przekazane fundusze lub zasoby gospodarcze, a podmiotem objętym wykazem zawartym w załącznikach IV i V do rozporządzenia.

B – W przedmiocie wykładni pojęcia „zasobów gospodarczych”, występującego w art. 7 ust. 3 rozporządzenia

61. Rozumiem, że w niniejszej sprawie piec do spiekania nie funkcjonuje z powodu niezainstalowania oprogramowania koniecznego do jego uruchomienia i że żaden element rakiet nie został powleczony. Pytanie dotyczy więc ustalenia, czy SHIG jest w stanie rzeczywiście dysponować „zasobami gospodarczymi” w rozumieniu art. 7 ust. 3 rozporządzenia.

62. Po pierwsze, znaczenie pojęcia zasobów gospodarczych jest bardzo szerokie, o czym świadczy wybór terminów użytych przez prawodawcę Unii.

63. W istocie, zgodnie z art. 1 lit. i) rozporządzenia pojęcie zasobów gospodarczych oznacza „aktywa każdego rodzaju[( )], materialne i niematerialne, ruchome i nieruchome, które nie są funduszami, lecz mogą służyć do uzyskiwania funduszy, towarów lub usług”( ).

64. Pojęcie zasobów gospodarczych obejmuje nie tylko całość aktywów każdego rodzaju, ale również ich ewentualne zastosowanie. Prawodawca Unii ma więc na myśli wszystkie aktywa, które w taki lub inny sposób mogą umożliwić beneficjentowi uzyskanie funduszy lub usług lub które mogą być wykorzystane w pracach nad bronią jądrową, co w konsekwencji obejmuje całość dóbr materialnych i niematerialnych oraz wszystkie dostępne technologie.

65. Definicja ta odpowiada ponadto bardzo szerokiemu podejściu zastosowanemu przez Organizację Narodów Zjednoczonych( ).

66. Jest oczywiste, że piec do spiekania jako taki stanowi, niezależnie od jego uruchomienia, „zasób gospodarczy” w rozumieniu art. 1 lit. i) rozporządzenia. Chodzi o środek produkcji przeznaczony do produkcji elementów wykorzystywanych w pracach nad produkcją broni jądrowej. Niezależnie od zainstalowania oprogramowania koniecznego do jego uruchomienia stanowi on produkt wysokiej technologii, za nabycie którego, jak wynika z umowy o dostawę podpisanej z FCT( ), Emen Survey zapłaciło kwotę 850 000 EUR. Dostęp do tak wyszukanej technologii w sposób oczywisty umożliwia prowadzenie działalności w zakresie badań i rozwoju i umożliwia nie tylko uzyskanie funduszy, ale również wykorzystanie tej technologii w celach innych niż cywilne.

67. Po drugie, taka wykładnia narzuca się w świetle celów, do realizacji których dąży prawodawca Unii. W istocie, jeżeli chcemy uwzględnić nowe formy rozprzestrzeniania broni jądrowej, konieczne jest przyjęcie dla pojęcia zasobów gospodarczych możliwie najszerszej definicji. Należy zapomnieć o przekonaniu, że państwa dążące do wyprodukowania broni jądrowej korzystają z klasycznych metod zaopatrzenia. Jeśli uwzględnimy globalizację wymiany, zarówno dóbr materialnych, jak i niematerialnych, postępującą liberalizację w handlu międzynarodowym oraz postęp techniczny i przemysłowy, nabywanie wrażliwych materiałów i technologii ulega dematerializacji i jest przedmiotem coraz bardziej wyszukanych zabiegów. Co się tyczy urządzeń, pojęcie zasobów gospodarczych nie powinno obejmować wyłącznie tych urządzeń, które funkcjonują. Powinno ono obejmować również podstawowe elementy składowe i części zamienne, które złożone, umożliwiają podmiotowi objętemu wykazem uzyskanie urządzeń lub źródła finansowania. Powinno ono także obejmować wszystkie technologie, które umożliwiają dostęp i pozwalają na kontrolę procesu, takie jak oprogramowania, rysunki, plany, modele lub wiedza technologiczna w postaci instrukcji montażu lub opisów. W istocie bowiem każda z tych technologii sama w sobie pozwala, by podmiot ujęty w wykazie zastosował ją w celach strategicznych lub handlowych.

68. W konsekwencji w moim przekonaniu nie ma znaczenia, czy w niniejszej sprawie sporny piec do spiekania działa czy też nie został uruchomiony. Niezależnie od zainstalowania oprogramowania koniecznego do uruchomienia tego pieca technologia, której jest on ucieleśnieniem, wystarczy, aby zagwarantować SHIG źródło dochodów i umożliwić wykorzystanie go do prac nad technologią jądrową.

69. Po trzecie, wykładni tej nie podważa dokonane przez prawodawcę Unii w art. 1 rozporządzenia rozróżnienie pomiędzy pojęciem „technologii” i pojęciem „zasobów gospodarczych”, na którym opiera się H.U. Kessel w swoich uwagach. Artykuł 1 lit. d) rozporządzenia stanowi, że „termin »technologia« obejmuje oprogramowanie”. Zgodnie z załącznikiem II.B rozporządzenia chodzi o „[t]echnologi[ę] potrzebn[ą] do opracowania, produkcji lub wykorzystania [towarów wymienionych w części II.A rozporządzenia]”, wśród których wymieniony jest piec do spiekania.

70. Zdaniem H.U. Kessela rozróżnienie to potwierdza, że technologie są wyłączone z zakresu znaczeniowego pojęcia „zasobów gospodarczych”, którego dotyczą przepisy art. 7 ust. 3 rozporządzenia.

71. Nie podzielam tego stanowiska. Rozróżnienie to uzasadnione jest wyłącznie zakresem i zróżnicowaniem środków ograniczających przyjętych w ramach rozporządzenia.

72. Pojęcie technologii jest bowiem użyte w związku z embargiem ustanowionym w art. 2–6 rozporządzenia. Chodzi o sankcje handlowe polegające na zakazie lub ograniczeniu sprzedaży, dostaw, transferu lub wywozu do Iranu towarów i technologii, które mogłyby wzmocnić jego potencjał jądrowy. Prawodawca Unii musi więc być precyzyjny w przypadku objętych embargiem towarów, ponieważ chodzi o ograniczenie ich swobodnego przepływu i handlu nimi z konkretnym państwem. W niniejszym przypadku prawodawca wyraźnie określa towary i technologie „podwójnego zastosowania”, których dotyczy rozporządzenie nr 1334/2000, zmienione rozporządzeniem nr 394/2006.

73. Natomiast pojęcie zasobów gospodarczych jest zastosowane w związku ze środkami dotyczącymi zamrożenia aktywów podmiotów wymienionych w wykazie w załącznikach IV i V rozporządzenia. Przypominam, że chodzi o sankcje finansowe, których celem jest osłabienie potencjału gospodarczego podmiotów ujętych w wykazie poprzez uniemożliwienie im dostępu do zasobów gospodarczych lub finansowych każdego rodzaju( ).

74. Zakaz ustanowiony w art. 7 ust. 3 rozporządzenia dotyczy zatem wszystkich zasobów, które są udostępnione bezpośrednio lub pośrednio podmiotowi objętemu wykazem w załącznikach IV i V do rozporządzenia i które same z siebie stwarzają ryzyko, że zostaną wykorzystane w celu finansowania irańskiego programu jądrowego, lub które w jakikolwiek sposób mogą być wykorzystane w opracowaniu, pracach badawczych, produkcji lub wykorzystaniu broni jądrowej. W celu zapewnienia spójności systemu kar zakaz ten powinien oczywiście obejmować nie tylko całość towarów, ale również całość technologii objętych embargiem.

75. W świetle powyższego stoję na stanowisku, że pojęcie „zasobów gospodarczych”, występujące w art. 7 ust. 3 rozporządzenia, należy rozumieć w taki sposób, iż obejmuje ono piec do spiekania, niezależnie od instalacji oprogramowania koniecznego do jego uruchomienia.

C – W przedmiocie wykładni pojęcia „obejścia”, występującego w art. 7 ust. 4 rozporządzenia

76. Artykuł 7 ust. 4 rozporządzenia stanowi, że „[z]abrania się umyślnego i świadomego udziału w działaniach, których celem lub skutkiem jest obejście w sposób bezpośredni lub pośredni środków określonych w ust. 1, 2 i 3 [tego samego artykułu]”( ).

77. Obejście prawa oznacza naruszenie go w każdy sposób, w tym również w sposób ukryty, w celu uniknięcia zastosowania, niezastosowania lub uniemożliwienia zastosowania zakazów ustanowionych przepisami. W ramach art. 7 ust. 4 rozporządzenia chodzi o przyjęcie zachowania, którego wynik jest całkowicie odwrotny względem celu, którego realizację artykuł ten ma zapewnić. Innymi słowy, prawodawca Unii ma na myśli każde zachowanie umożliwiające podmiotowi ujętemu w wykazie dysponowanie funduszami lub zasobami gospodarczymi z naruszeniem zakazów ustanowionych w art. 7 ust. 1–3 rozporządzenia. Nie ma znaczenia charakter działania, w którym jednostka brała udział, ani stopień, w jakim przyczyniła się ona do popełnienia przestępstwa.

D – W przedmiocie wykładni pojęć „świadomie” i „umyślnie”, występujących w art. 7 ust. 4 rozporządzenia

78. W art. 7 ust. 4 rozporządzenia prawodawca Unii wymaga, by jednostka działała „świadomie” („wissentlich”) i „umyślnie” („vorsätzlich”). Określa w ten sposób znamię strony podmiotowej przestępstwa. Terminy te zaczerpnięte są z wersji językowych niemieckiej – który to język jest językiem postępowania w niniejszej sprawie – oraz francuskiej.

79. Chodzi o ustalenie charakteru znamienia subiektywnej strony przestępstwa (lub strony podmiotowej, zgodnie z pojęciem użytym przez sąd krajowy), wymaganego przez przepis dla wyczerpania znamion przestępstwa pod tym względem.

80. Jak podnosi sąd krajowy, istnieje kilka różnic terminologicznych. W hiszpańskiej wersji językowej użyto terminów „consciente” i „deliberada”, w wersji angielskiej: „knowingly” i „intentionally”, w wersji włoskiej: „consapevolmente” i „deliberatamente”, w wersji portugalskiej: „consciente” i „intencional”, w wersji rumuńskiej: „voluntară” i „deliberată”, natomiast w wersji słowackiej: „vedomá” i „úmyselná”. W różnych wersjach językowych art. 7 ust. 4 rozporządzenia pojęcie „umyślnie” zastąpiono równoważnymi pojęciami: [fr.] „intentionnellement” [„w sposób zamierzony”] lub „délibérément” [„z wolą dokonania”]( ).

81. Pojęcia „umyślnie” i „świadomie” powinny być interpretowane autonomicznie i jednolicie w całej Unii, a ich znaczenie należy ustalać, przede wszystkim uwzględniwszy w tym przypadku autonomię prawa karnego i jego zasad ogólnych.

82. Te zasady ogólne wymagają, po pierwsze, wyczerpania znamion, które muszą istnieć niezależnie od typu badanego przestępstwa, oraz, po drugie, zgodnie z przepisami prawa karnego, znamion właściwych dla szczególnego zachowania, karanego w sposób szczególny.

83. Z zasad ogólnych wynika, że w przypadku popełnienia każdego czynu karalnego sprawca musi być poczytalny i działać z wolnej woli, tzn. jego odpowiedzialność nie może być wyłączona przez zaburzenie psychiczne lub działanie pod przymusem.

84. Per definitionem uważam, że ten wstępny i niezbędny warunek jest domyślny, lecz bezwzględnie obowiązujący. Bowiem jeśli nawet nie jest on wyraźnie sformułowany w przepisie, to gdyby nie został on uwzględniony, przepis ten jako całość naruszałby prawa podstawowe, przyznane jednostkom przez międzynarodowe konwencje i kartę praw podstawowych Unii Europejskiej.

85. Pojęcia „umyślnie” i „świadomie” określają zatem element psychologiczny właściwy dla określonego tu przestępstwa, które opisuje przepis określający znamiona czynu zabronionego, zgodnie z karnoprawną zasadą ustawowej określoności.

86. Klasyczna teoria prawa karnego rozróżnia dwa typy winy, mianowicie winę umyślną, polegającą na dążeniu do realizacji celu wyraźnie zakazanego prawem, i winę nieumyślną, polegającą na lekkomyślności lub niedbalstwie. W konsekwencji to w brzmieniu przepisów należy poszukiwać odpowiedzi na pytania, jaki typ, względnie jakie typy winy są w danym przypadku wymagane za pośrednictwem użycia pojęć „umyślnie” i „świadomie”.

87. Niezależnie od braku precyzji, ujawnionego w różnych wersjach językowych tych pojęć, przepis art. 7 ust. 4 rozporządzenia pozwala nam przyjąć, że prawodawca unijny zamierzał ukarać te dwa typy winy.

88. W pierwszej kolejności – winę wynikającą z działania zamierzonego, rozumianego tak, jak je powyżej zdefiniowałem. Takie jest znaczenie wyrażenia, którego używa prawodawca Unii, kiedy określa wszystkie działania, „których celem [jest]”.

89. Następnie – lekkomyślność i niedbalstwo, bowiem, jak wykazuje użycie wyrażenia „których skutkiem [jest]”, karze podlegają również działania, które doprowadziły do zamierzonego skutku, nawet jeśli nie został on osiągnięty w sposób zamierzony. W tym miejscu przepis prawa karnego ma na uwadze zachowania będące przejawem braku dyscypliny społecznej, która przejawia się lekkomyślnością lub niedbalstwem, doprowadzającymi do zakazanego skutku.

90. W konsekwencji analiza art. 7 ust. 4 rozporządzenia prowadzi mnie do przyjęcia, że pojęcia „umyślnie” i świadomie” obejmują zarówno winę umyślną, jak i nieumyślną.

91. Wykładnię taką wydaje się potwierdzać brzmienie przepisu art. 12 ust. 2 rozporządzenia, który stanowi, że „[z]akazy zawarte w […] art. 7 ust. 3 nie skutkują odpowiedzialnością prawną osoby fizycznej bądź prawnej, podmiotu lub organu wykonującego takie działanie, jeżeli nie wiedziały one i nie miały uzasadnionego powodu[( )] do przypuszczenia, że ich działania mogą naruszyć te zakazy”.

92. Przepis ten oznacza w sposób domyślny, że jeśli te osoby i te podmioty lub organy miały taki uzasadniony powód, to nie mogą one być zwolnione z odpowiedzialności. Oznacza to wymaganie od nich zachowania minimum dyscypliny społecznej i zobowiązuje do sprawdzenia, czy ich działanie jest zgodne z prawem, a w przypadku kiedy tak nie jest – do powstrzymania się od działania; istnienie uzasadnionego powodu wynika z okoliczności właściwych dla sprawcy i związanych np. z charakterem prowadzonej przez niego działalności zawodowej, z jego kwalifikacjami, ramami międzynarodowymi, w których on działa, lub z wrażliwym charakterem przekazywanej technologii.

93. Brak dyscypliny społecznej powoduje naruszenie obowiązku zachowania ostrożności, którego osoba lub podmiot powinny przestrzegać, lub zaniechanie podjęcia środków ostrożności, które ta osoba lub podmiot zwykle powinny podejmować. Z tego tytułu karze podlega ten, kto w sposób obiektywny może spowodować zaistnienie zakazanej sytuacji, przynajmniej wtedy, kiedy do takowej dochodzi.

94. Wymagany przez przepis stopień winy nieumyślnej wynika w związku z tym, w odpowiednio precyzyjny sposób, z łącznej lektury art. 7 ust. 4 w związku z art. 12 ust. 2 rozporządzenia.

95. W niniejszej sprawie H.U. Kessel był absolutnie świadomy działania sprzecznego z rozporządzeniem. W sposób oczywisty miał uzasadniony powód, by przypuszczać, że dostawa pieca do spiekania umożliwi podmiotowi ujętemu w wykazie skorzystanie z zasobu gospodarczego. Jak wynika z akt sprawy, H.U. Kessel został poinformowany o fakcie, że Emen Survey zamierzało spiekać elementy rakiet jądrowych przeznaczone dla podmiotu ujętego w wykazie i dla irańskiego przemysłu rakietowego. Jednakże zdecydował się on uczestniczyć w tej operacji, ponieważ w dniu 20 lipca 2007 r. dokonał dostawy pieca do spiekania i zapewnił – wiosną 2008 r., czyli już po wejściu w życie rozporządzenia – pomoc techniczną przy montażu tego pieca. Wobec powyższego, w pełni świadomy sprawy, w sposób całkowicie zamierzony H.U. Kessel podjął działanie sprzeczne ze środkami ograniczającymi przyjętymi art. 7 rozporządzenia.

96. W świetle powyższego stoję na stanowisku, że pojęcia „umyślnie” i „świadomie”, występujące w art. 7 ust. 4 rozporządzenia, należy interpretować w taki sposób, że dotyczą one każdej jednostki działającej ze świadomością i z wolną wolą – warunkami będącymi podstawowymi przesłankami każdej odpowiedzialności karnej – która działa, po pierwsze, w sposób zamierzony w celu naruszenia zakazów ustanowionych art. 7 ust. 1–3 rozporządzenia oraz, po drugie, lekkomyślnie lub w wyniku niedbalstwa, w sytuacji kiedy jednostka ta miała uzasadnione powody, by podejrzewać, że jej działania naruszą te zakazy.

V – Wnioski

97. W świetle całości powyższych rozważań proponuję Trybunałowi, by na pytania zadane przez Oberlandesgericht Düsseldorf odpowiedział on w następujący sposób:

„1) a) Artykuł 7 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 423/2007 z dnia 19 kwietnia 2007 r. dotyczącego środków ograniczających wobec Iranu należy interpretować w taki sposób, że stoi on na przeszkodzie dostawie i montażowi pieca do spiekania w przedsiębiorstwie irańskim wówczas, gdy działa ono w ramach oszukańczego systemu mającego na celu ukrycie rzeczywistego beneficjenta zasobów gospodarczych, objętego wykazem zawartym w załącznikach IV i V do rozporządzenia nr 423/2007, co stanowi tym samym obejście określone i zakazane w art. 7 ust. 4 tego rozporządzenia. Do sądu krajowego należy zbadanie – przy zastosowaniu w każdym przypadku podejścia indywidualnego i w ramach suwerennej oceny faktów – wszystkich okoliczności pozwalających ustalić istnienie ścisłych powiązań pomiędzy podmiotem, któremu zostały przekazane fundusze lub zasoby gospodarcze, a podmiotem objętym wykazem zawartym z załącznikach IV i V do rozporządzenia.

b) Pojęcie »zasoby gospodarcze«, występujące w art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 423/2007, należy rozumieć w taki sposób, że obejmuje ono piec do spiekania, niezależnie od instalacji oprogramowania koniecznego do jego uruchomienia.

2) a) Pojęcie »obejście«, występujące w art. 7 ust. 4 tego rozporządzenia, należy interpretować w taki sposób, że oznacza ono każdy sposób zachowania każdej jednostki biorącej udział w działaniach, których celem lub skutkiem jest naruszenie zakazów ustanowionych w ust. 1–3 tego samego artykułu.

b) Pojęcia »umyślnie« i »świadomie«, występujące w art. 7 ust. 4 rozporządzenia nr 423/2007, należy interpretować w taki sposób, że dotyczą one każdej jednostki działającej ze świadomością i z wolną wolą – warunkami będącymi podstawowymi przesłankami każdej odpowiedzialności karnej – która działa, po pierwsze, w sposób zamierzony w celu naruszenia zakazów ustanowionych art. 7 ust. 1–3 rozporządzenia oraz, po drugie, lekkomyślnie lub w wyniku niedbalstwa, w sytuacji kiedy jednostka ta miała uzasadnione powody, by podejrzewać, że jej działania naruszą te zakazy”.