Strony

Motywy wyroku

Sentencja



Strony

W sprawie T-588/08

Dole Food Company, Inc. , z siedzibą w Westlake Village, Kalifornia (Stany Zjednoczone),

Dole Germany OHG , z siedzibą w Hamburgu (Niemcy),

reprezentowane przez adwokata J.F. Bellisa,

strona skarżąca,

przeciwko

Komisji Europejskiej , reprezentowanej początkowo przez X. Lewisa oraz M. Kellerbauera, a następnie przez M. Kellerbauera oraz P. Van Nuffela, działających w charakterze pełnomocników,

strona pozwana,

mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji C(2008) 5955 wersja ostateczna z dnia 15 października 2008 r. dotyczącej postępowania na podstawie art. 81 [WE] (sprawa COMP/39188 – Banany)

SĄD (ósma izba),

w składzie: L. Truchot, prezes, M.E. Martins Ribeiro (sprawozdawca) i H. Kanninen, sędziowie,

sekretarz: N. Rosner, administrator,

uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 25 stycznia 2012 r.,

wydaje następujący

Wyrok

Motywy wyroku

Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu

1. Dole Food Company, Inc. (zwana dalej „spółką Dole”) jest amerykańską spółką będącą producentem świeżych owoców i warzyw oraz wstępnie opakowanych i mrożonych owoców. Dole Germany OHG jest mającą siedzibę w Hamburgu (Niemcy) spółką zależną Dole (obie te spółki są następnie zwane łącznie „skarżącymi”), noszącą niegdyś nazwę Dole Fresh Fruit Europe OHG (zwaną dalej „DFFE”).

2. W dniu 8 kwietnia 2001 r. spółka Chiquita Brands International Inc. (zwana dalej „spółką Chiquita”) złożyła wniosek o zwolnienie z grzywny na mocy komunikatu Komisji dotyczącego nienakładania grzywien lub obniżenia ich kwoty w sprawach dotyczących karteli (Dz.U. 2002, C 45, s. 3, zwanego dalej „komunikatem w sprawie współpracy”).

3. W dniu 3 maja 2005 r., po złożeniu przez spółkę Chiquita nowych oświadczeń oraz przedłożeniu dodatkowych dokumentów Komisja Wspólnot Europejskich przyznała jej warunkowe zwolnienie z grzywny na mocy ust. 8 lit. a) komunikatu w sprawie współpracy.

4. Po przeprowadzeniu w dniu 2 i 3 czerwca 2005 r. zgodnie z art. 20 ust. 4 rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 [WE] i 82 [WE] (Dz.U. 2003 L 1, s. 1) kontroli w pomieszczeniach poszczególnych przedsiębiorstw, a w szczególności DFFE, oraz po wysłaniu szeregu żądań udzielenia informacji zgodnie z art. 18 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 Komisja skierowała w dniu 20 lipca 2007 r. do spółek Chiquita, Chiquita International Ltd, Chiquita International Services Group NV, Chiquita Banana Company BV, Dole, DFFE, Fresh Del Monte Produce, Inc. (zwanej dalej „spółką Del Monte”), Del Monte Fresh Produce International, Inc., Del Monte (Germany GmbH), Del Monte (Holland BV), Fyffes plc (zwanej dalej „spółką Fyffes”), Fyffes International, Fyffes Group Ltd, Fyffes BV, FSL Holdings NV, Firma Leon Van Parys NV (zwanej dalej „spółką Van Parys”) i Internationale Fruchtimport Gesellschaft Weichert & Co. KG (zwanej dalej „spółką Weichert”) pismo w sprawie przedstawienia zarzutów.

5. Przedsiębiorstwom wskazanym w pkt 4 powyżej umożliwiono dostęp do akt dochodzenia prowadzonego przez Komisję w formie kopii na płycie DVD, z wyjątkiem nagrań i transkrypcji oświadczeń przedsiębiorstwa złożonych ustnie przez wnioskującego o zwolnienie z grzywny oraz dokumentów z nimi związanych, które zostały udostępnione w pomieszczeniach Komisji (motyw 49 zaskarżonej decyzji).

6. Po wysłuchaniu wspomnianych przedsiębiorstw w dniach od 4 do 6 lutego 2008 r. w dniu 28 lutego 2008 r. Weichert wysłała do Komisji pismo zawierające uwagi i załączniki.

7. W dniu 15 października 2008 r. Komisja wydała decyzję C(2008) 5955 wersja ostateczna dotyczącą postępowania na podstawie art. 81 [WE] (sprawa COMP/39188 – Banany) (zwaną dalej „zaskarżoną decyzją”; [jej streszczenie zostało opublikowane w Dz.U. 2009, C 189, s. 12 – przyp.tłum]), która została doręczona spółkom DFFE i Dole w dniach 21 i 22 października 2008 r.

Zaskarżona decyzja

8. Komisja wskazuje, że przedsiębiorstwa będące adresatami zaskarżonej decyzji uczestniczyły w uzgodnionej praktyce polegającej na koordynowaniu cen referencyjnych bananów sprzedawanych w Europie Północnej, w szczególności w Austrii, Belgii, Danii, Finlandii, Niemczech, Luksemburgu, Niderlandach oraz Szwecji w okresie od dnia 1 stycznia 2000 r. do dnia 31 grudnia 2002 r. (1 grudnia 2002 r. w przypadku przedsiębiorstwa Chiquita) (motywy 1–3 zaskarżonej decyzji).

9. W okresie zaistnienia okoliczności faktycznych będących przedmiotem niniejszej sprawy przywóz bananów do Wspólnoty Europejskiej był regulowany rozporządzeniem Rady (EWG) nr 404/93 z dnia 13 lutego 1993 r. w sprawie wspólnej organizacji rynku bananów (Dz.U. L 47, s. 1), które przewidywało system oparty na kontyngentach i taryfach przywozowych. Komisja zauważa, że o ile kontyngenty na przywóz bananów były ustanawiane corocznie i przyznawane co kwartał z pewną ograniczoną elastycznością pomiędzy kwartałami danego roku kalendarzowego, wysyłka bananów do portów Europy Północnej oraz ilości sprzedawane w tym regionie były określane co tydzień na podstawie decyzji dotyczących produkcji, wysyłki i sprzedaży wydawanych przez producentów, importerów i nabywców (motywy 36, 131, 135, 137 zaskarżonej decyzji).

10. W ramach działalności dotyczącej bananów rozróżniano trzy poziomy marki bananów, zwane „tiers”: banany pierwszorzędne marki Chiquita, banany drugorzędne (marki Dole i Del Monte) oraz banany trzeciorzędne (zwane także „bananami trzeciej kategorii”), które obejmowały wiele innych marek bananów. Ten podział w oparciu o markę był odzwierciedlony w cenach bananów (motyw 32 zaskarżonej decyzji).

11. W rozpatrywanym okresie sektor bananów w Europie Północnej był zorganizowany w tygodniowych cyklach. Transport bananów drogą morską z Ameryki Łacińskiej do Europy zajmował około dwóch tygodni. Przyjęcie bananów do portów Europy Północnej co do zasady odbywało się co tydzień, zgodnie z regularnym kalendarzem wysyłki towarów (motyw 33 zaskarżonej decyzji).

12. Banany były wysyłane zielone i przywożono je zielone do portów. Następnie były dostarczane bezpośrednio do nabywców (zielone banany) lub przechowywane, aż dojrzały i dostarczane około tydzień później (żółte banany). Dojrzewanie mogło być przeprowadzane przez importera lub w jego imieniu albo organizowane przez nabywcę. Klientami importerów były co do zasady podmioty zajmujące się dojrzewaniem lub sieci sprzedaży detalicznej (motyw 34 zaskarżonej decyzji).

13. Chiquita, Dole i Weichert ustalały ceny referencyjne dla swoich marek co tydzień, w praktyce w czwartki rano, oraz ogłaszały je swym klientom. Wyrażenie „ceny referencyjne” odpowiadało zwykle cenom referencyjnym zielonych bananów, podczas gdy ceny referencyjne żółtych bananów były zwykle sumą ceny referencyjnej zielonych bananów i kosztów dojrzewania (motywy 104, 107 zaskarżonej decyzji).

14. Ceny płacone przez detalistów i dystrybutorów za banany (zwane „cenami rzeczywistymi” lub „cenami transakcyjnymi”) mogły być wynikiem albo cotygodniowych negocjacji przeprowadzanych w praktyce w czwartki po południu i piątki (lub w następnych dniach bieżącego tygodnia bądź na początku kolejnego tygodnia), albo wdrożenia umów dostawy z wcześniej ustalonymi formułami cenowymi wskazującymi stałą cenę lub wiążącymi cenę z ceną referencyjną sprzedawcy lub konkurenta lub inną ceną referencyjną taką jak „cena Aldi”. Komisja wyjaśnia, że w każdy czwartek pomiędzy godziną 11.00 a 11.30 sieć sprzedaży detalicznej Aldi otrzymywała oferty od swoich dostawców, a następnie wysyłała kontrofertę; „cena Aldi”, cena płacona dostawcom, była co do zasady ustalana około godz. 14.00. Od drugiej połowy 2002 r. „cenę Aldi” zaczęto coraz częściej wykorzystywać jako wskaźnik dla obliczenia ceny bananów w niektórych innych transakcjach, zwłaszcza transakcji dotyczących bananów sprzedawanych pod marką (motywy 34, 104 zaskarżonej decyzji).

15. Komisja wyjaśnia, że przedsiębiorstwa będące adresatami zaskarżonej decyzji dokonywały poprzedzającej ustalanie cen dwustronnej wymiany informacji, podczas której omawiały czynniki ustalania cen bananów, czyli odnoszące się do ustalania cen referencyjnych na nadchodzący tydzień lub omawiały czy też ujawniały tendencje cenowe lub przekazywały informacje na temat cen referencyjnych na nadchodzący tydzień. Kontakty te miały miejsce przed ustaleniem przez strony cen referencyjnych, zazwyczaj w środy, i wszystkie odnosiły się do przyszłych cen referencyjnych (motyw 51 i nast. zaskarżonej decyzji).

16. Spółka Dole dokonywała zatem dwustronnej wymiany informacji zarówno ze spółką Chiquita, jak i ze spółką Weichert. Chiquita wiedziała, że spółka Dole kontaktowała się z Weichert przed ustaleniem ceny lub co najmniej liczyła się z istnieniem takich kontaktów (motyw 57 zaskarżonej decyzji).

17. Celem tej poprzedzającej ustalanie cen dwustronnej wymiany informacji było zmniejszenie niepewności co do zachowania stron w odniesieniu do cen referencyjnych, jakie miały być przez nie określone w czwartki rano (motyw 54 zaskarżonej decyzji).

18. Komisja wskazuje, że po ustaleniu cen referencyjnych w czwartek rano przedsiębiorstwa, o których mowa w zaskarżonej decyzji, dokonywały dwustronnej wymiany informacji dotyczących cen referencyjnych. Ta następująca po ustaleniu cen wymiana informacji umożliwiała im monitorowanie indywidualnych decyzji cenowych w świetle dokonywanej wcześniej wymiany informacji poprzedzającej ustalanie cen oraz zacieśniała ich współpracę (motywy 198–208, 227, 247, 273 i nast. zaskarżonej decyzji).

19. Zdaniem Komisji te ceny referencyjne były wykorzystywane co najmniej jako sygnały, tendencje lub wskaźniki rynkowe co do przewidywanych zmian w zakresie cen bananów i były istotne dla handlu bananami i uzyskiwanych cen. Ponadto w niektórych transakcjach cena była bezpośrednio powiązana z cenami referencyjnymi na podstawie formuł opartych na cenach referencyjnych (motyw 115 zaskarżonej decyzji).

20. Zdaniem Komisji wskazane w zaskarżonej decyzji przedsiębiorstwa, które uczestniczyły w uzgodnieniach i nadal prowadziły działalność w sektorze bananów, musiały siłą rzeczy uwzględniać informacje otrzymywane od konkurentów przy kształtowaniu swego zachowania na rynku, a Chiquita i Dole nawet wyraźnie przyznały, że tak postępowały (motywy 228, 229 zaskarżonej decyzji).

21. Komisja wyciąga na tej podstawie wniosek, że poprzedzająca ustalanie cen wymiana informacji pomiędzy spółkami Dole i Chiquitą oraz pomiędzy spółkami Dole i Weichert mogła mieć wpływ na ceny stosowane przez podmioty gospodarcze i dotyczyła ustalania cen oraz że doprowadziła ona do uzgodnionej praktyki mającej na celu ograniczenie konkurencji w rozumieniu art. 81 WE (motywy 54, 271 zaskarżonej decyzji).

22. Komisja twierdzi, że wszystkie mające znamiona zmowy porozumienia opisane w zaskarżonej decyzji stanowią jednolite i ciągłe naruszenie mające na celu ograniczenie konkurencji we Wspólnocie w rozumieniu art. 81 WE. Spółkom Chiquita i Dole przypisano odpowiedzialność za jednolite i ciągłe naruszenie, podczas gdy spółce Weichert przypisano odpowiedzialność jedynie za część naruszenia, w której uczestniczyła, dotyczącą mających znamiona zmowy porozumień ze spółką Dole (motyw 258 zaskarżonej decyzji).

23. Uwzględniając fakt, że rynek bananów w Europie Północnej charakteryzuje się znaczną wielkością wymiany handlowej pomiędzy państwami członkowskimi oraz że te mające znamiona zmowy porozumienia obejmowały dużą część Wspólnoty, Komisja twierdzi, że miały one istotny wpływ na handel pomiędzy państwami członkowskimi (motywy 333 i nast. zaskarżonej decyzji).

24. Komisja wskazuje, że nie można zastosować żadnego zwolnienia przewidzianego w art. 81 ust. 3 WE ze względu na brak zgłoszenia porozumień lub praktyk przez przedsiębiorstwa, co jest warunkiem wstępnym zastosowania art. 81 ust. 3 WE zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia Rady nr 17 z dnia 6 lutego 1962 r., pierwszego rozporządzenia wprowadzającego w życie art. [81 WE] i [82 WE] (Dz.U. 13, s. 204 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 8, t. 1, s. 3), a także dowodów pozwalających stwierdzić, że w niniejszym przypadku zostały spełnione przesłanki zastosowania zwolnienia (motyw 339 i nast. zaskarżonej decyzji).

25. Komisja wyjaśnia, że rozporządzenie Rady nr 26 z dnia 4 kwietnia 1962 r. dotyczące stosowania niektórych reguł konkurencji w odniesieniu do produkcji rolnej i handlu produktami rolnymi (Dz.U. 30, s. 993 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 3, t. 1, s. 6), które obowiązywało w czasie zaistnienia okoliczności faktycznych będących przedmiotem niniejszej sprawy i przewidywało, że art. 81 WE należy stosować do wszystkich porozumień, decyzji i praktyk związanych z produkcją lub handlem poszczególnymi produktami, w tym owocami, ustanawiało w art. 2 wiele wyjątków od stosowania art. 81 WE. Ponieważ w niniejszym przypadku nie zostały spełnione przesłanki zastosowania tych wyjątków, Komisja twierdzi, że uzgodniona praktyka opisana w zaskarżonej decyzji nie może być objęta zwolnieniem na mocy art. 2 rozporządzenia nr 26 (motywy 344 i nast. zaskarżonej decyzji).

26. W odniesieniu do obliczenia kwoty grzywien Komisja zastosowała w zaskarżonej decyzji przepisy wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 23 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1/2003 (Dz.U. 2006, C 210, s. 2, zwanych dalej „wytycznymi”) oraz komunikatu w sprawie współpracy.

27. Komisja określiła podstawową kwotę grzywny, jaką należy nałożyć, jako iloczyn kwoty zawartej w przedziale od 0% do 30% wartości danej sprzedaży przedsiębiorstwa w zależności od wagi naruszenia oraz liczby lat uczestnictwa przedsiębiorstwa w naruszeniu powiększony o dodatkową kwotę zawartą w przedziale od 15% do 25% wartości sprzedaży i mającą na celu odstraszenie przedsiębiorstw od bezprawnych zachowań (motyw 448 zaskarżonej decyzji).

28. Obliczenia te doprowadziły do określenia następujących kwot podstawowych grzywien, jakie należy nałożyć:

– 208 000 000 EUR w przypadku spółki Chiquita;

– 114 000 000 EUR w przypadku spółki Dole;

– 49 000 000 EUR w przypadku spółek Del Monte i Weichert.

29. Podstawowa kwota grzywny, jaką należy nałożyć, została obniżona o 60% w przypadku wszystkich adresatów zaskarżonej decyzji, biorąc pod uwagę szczególny system prawny w sektorze bananów oraz ze względu na fakt, że koordynacja dotyczyła cen referencyjnych (motyw 467 zaskarżonej decyzji). Spółce Weichert, która nie była informowana o poprzedzającej ustalanie cen wymianie informacji pomiędzy spółkami Dole i Chiquita, przyznano obniżkę o 10% (motyw 476 zaskarżonej decyzji).

30. Po dostosowaniu wysokość tych kwot podstawowych została ustalona w następujący sposób:

– 83 200 000 EUR w przypadku spółki Chiquita;

– 45 600 000 EUR w przypadku spółki Dole;

– 14 700 000 EUR w przypadku spółek Del Monte i Weichert.

31. Chiquita skorzystała ze zwolnienia z grzywny na mocy komunikatu w sprawie współpracy (motywy 483–488 zaskarżonej decyzji). W przypadku spółek Dole oraz Del Monte i Weichert nie dokonano żadnego innego dostosowania, a ostateczna kwota grzywien na nie nałożonych odpowiada kwotom podstawowym grzywien, jakie należy nałożyć, o których mowa w pkt 30 powyżej.

32. Zaskarżona decyzja stanowi między innymi, co następuje:

„Artykuł 1

Następujące przedsiębiorstwa, uczestnicząc w praktyce uzgodnionej polegającej na koordynowaniu cen referencyjnych bananów, naruszyły postanowienia art. 81 [WE]:

– [Chiquita], od dnia 1 stycznia 2000 r. do dnia 1 grudnia 2002 r.;

– Chiquita International Ltd, od dnia 1 stycznia 2000 r. do dnia 1 grudnia 2002 r.;

– Chiquita International Services Group NV, od dnia 1 stycznia 2000 r. do dnia 1 grudnia 2002 r.;

– Chiquita Banana Company BV, od dnia 1 stycznia 2000 r. do dnia 1 grudnia 2002 r.;

– [Dole], od dnia 1 stycznia 2000 r. do dnia 31 grudnia 2002 r.;

– [DFFE], od dnia 1 stycznia 2000 r. do dnia 31 grudnia 2002 r.;

– [Weichert], od dnia 1 stycznia 2000 r. do dnia 31 grudnia 2002 r.;

– [Del Monte], od dnia 1 stycznia 2000 r. do dnia 31 grudnia 2002 r.

Naruszenie obejmowało następujące państwa członkowskie: Austrię, Belgię, Danię, Finlandię, Luksemburg, Niderlandy, Niemcy i Szwecję.

Artykuł 2

Za naruszenie, o którym mowa w art. 1, zostały nałożone następujące grzywny:

– [Chiquita], Chiquita International Ltd, Chiquita International Services Group NV i Chiquita Banana Company BV, na zasadzie odpowiedzialności solidarnej: 0 EUR;

– [Dole] i [DFFE], na zasadzie odpowiedzialności solidarnej: 45 600 000 EUR;

– [Weichert] i [Del Monte] na zasadzie odpowiedzialności solidarnej: 14 700 000 EUR;

[...]”.

Przebieg postępowania i żądania stron

33. Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 24 grudnia 2008 r. skarżące wniosły niniejszą skargę.

34. Na podstawie sprawozdania sędziego sprawozdawcy Sąd (ósma izba) zdecydował o otwarciu ustnego etapu postępowania i – w ramach środków organizacji postępowania przewidzianych w art. 64 regulaminu postępowania przed Sądem – wezwał Komisję do przedstawienia pewnych dokumentów.

35. W dniu 10 listopada 2011 r. Komisja przedstawiła żądane dokumenty, które zostały podane do wiadomości skarżących w dniu 18 listopada tego samego roku. Skarżące nie przedstawiły w tym względzie żadnych uwag, ani ustnych, ani pisemnych.

36. Na rozprawie w dniu 25 stycznia 2012 r. wysłuchano wystąpień stron oraz ich odpowiedzi na pytania zadane przez Sąd.

37. Na tej rozprawie skarżące przedstawiły pewien dokument i zwróciły się o włączenie go do akt sprawy, czemu sprzeciwiła się Komisja.

38. Skarżące wnoszą do Sądu o:

– stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji;

– uchylenie nałożonej grzywny lub obniżenie jej kwoty;

– obciążenie Komisji kosztami postępowania.

39. Komisja wnosi do Sądu o:

– oddalenie skargi;

– obciążenie skarżących kosztami postępowania.

Co do prawa

I – W przedmiocie dopuszczalności dokumentu przedstawionego przez skarżące na rozprawie

40. Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 48 § 1 regulaminu postępowania przed Sądem strony mogą wskazać nowe dowody na poparcie swojej argumentacji w replice i w duplice, przy czym jednak przepis ten nakazuje uzasadnienie tego opóźnienia w zgłoszeniu wniosków dowodowych.

41. Z orzecznictwa wynika, że przedstawienie wniosków dowodowych już po złożeniu dupliki jest możliwe wyłącznie w przypadkach, gdy przedstawiający je podmiot nie mógł uzyskać tych dowodów przed zakończeniem pisemnego etapu postępowania lub gdy spóźnione przedstawienie dowodów przez drugą stronę uzasadnia możliwość uzupełnienia akt, tak aby zapewnić zachowanie zasady kontradyktoryjności (wyroki Sądu: z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie T-172/01 M przeciwko Trybunałowi Sprawiedliwości, Rec. s. II-1075, pkt 44, utrzymany w mocy w postępowaniu odwoławczym w wyroku Trybunału z dnia 14 kwietnia 2005 r. w sprawie C-243/04 P Gaki-Kakouri przeciwko Trybunałowi Sprawiedliwości, niepublikowanym w Zbiorze; z dnia 8 października 2008 r. w sprawie T-51/07 Agrar-Invest-Tatschl przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II-2825, pkt 57).

42. Jeśli chodzi o odstępstwo od norm dotyczących wskazania dowodów, Sąd już rozstrzygnął, że art. 48 § 1 regulaminu postępowania wymaga, by strony uzasadniły opóźnienie we wskazaniu przez siebie tych dowodów. Wymóg taki oznacza, że sądowi przysługuje uprawnienie do kontroli uzasadnienia opóźnienia we wskazaniu tych dowodów, oraz w odpowiednim przypadku, treści tych dowodów, a także, jeżeli wniosek nie został uzasadniony w sposób wystarczający z prawnego punktu widzenia, do ich odrzucenia. Wymóg ten ma a fortiori zastosowanie wobec wniosków dowodowych przedstawionych już po złożeniu dupliki (ww. w pkt 41 wyrok w sprawie Gaki-Kakouri przeciwko Trybunałowi Sprawiedliwości, pkt 33).

43. W niniejszym przypadku skarżące na rozprawie zażądały dołączenia do akt postępowania dokumentu związanego z oświadczeniami złożonymi przez spółkę Chiquita w przedmiocie zaopatrywania sieci sprzedaży detalicznej Aldi przez zajmującą się dojrzewaniem i dystrybucją bananów spółkę Atlanta, a także warunków, w tym również tymczasowych, oferty przedstawianej przez tego detalistę na rynku bananów.

44. Po pierwsze, strony są zgodne co do tego, że te złożone przez spółkę Chiquita oświadczenia zostały złożone w trakcie postępowania administracyjnego i stanowią one część akt prowadzonego przez Komisję dochodzenia.

45. Po drugie, strony poprzestały na twierdzeniu, że przedstawienie tego dokumentu jest konieczne, aby udzielić odpowiedzi na zawarte w pkt 49 dupliki Komisji pytanie dotyczące dyskusji w przedmiocie rozróżnienia pomiędzy zielonymi i żółtymi bananami.

46. W tym względzie wystarczy stwierdzić, że w tym punkcie dupliki Komisja powtarza jedynie fragment zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym fakt, czy importer odnosi się do ceny bananów żółtych czy zielonych zależy od sposobu, w jaki organizuje on sprzedaż bananów i podkreśla zawarte w replice własne twierdzenia skarżących dotyczące faktu, iż „cena Aldi”, po której nabywano banany żółte, stanowi czynnik mający duże znaczenie dla sprzedaży bananów zielonych.

47. Złożony przez skarżące wniosek dowodowy nie dotyczy zatem żadnego nowego zagadnienia, lecz podniesionej przez skarżące już u zarania sporu kwestii rozróżnienia, jakie należy rzekomo wprowadzić pomiędzy zielonymi i żółtymi bananami oraz wpływu „oferty Aldi” na ceny transakcji.

48. W tych okolicznościach dokument przedstawiony przez skarżące dopiero na rozprawie należy uznać za niedopuszczalny.

II – W przedmiocie żądań stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji

49. Skarżące podniosły tylko jeden zarzut, oparty na błędnym charakterze wyciągniętego przez Komisję wniosku, że doszło do uzgodnionej praktyki mającej cel antykonkurencyjny.

50. Z pism skarżących wynika, że w ramach tego zarzutu podnoszą one naruszenie, po pierwsze, art. 81 WE i 253 WE oraz, po drugie, prawa do obrony i art. 253 WE.

A – W przedmiocie naruszenia art. 81 WE i 253 WE

1. W przedmiocie możliwości zakwalifikowania wymiany informacji jako uzgodnionej praktyki mającej antykonkurencyjny cel

51. W pierwszej kolejności skarżące twierdzą, że rozpatrywane zachowanie stanowiło jedynie wymianę informacji, która nie stanowiła części kartelu o szerszym zakresie i, co za tym idzie, ograniczenia konkurencji ze względu na cel. Zdaniem skarżących z orzecznictwa wynika, że fakt, iż wymiana informacji może potencjalnie zmniejszyć niepewność co do przyszłej polityki cenowej nie stanowi sam w sobie wystarczającej podstawy do zakwalifikowania jej jako ograniczenia konkurencji ze względu na cel.

52. Wskazują one, że Komisja błędnie opiera się na szeregu spraw związanych z wymianą informacji, która stanowiła część mających znamiona zmowy porozumień o szerszym zakresie, lecz nie twierdzi, jak świadczą o tym różnego rodzaju fragmenty zaskarżonej decyzji, iż przedsiębiorstwa, których dotyczy niniejsza sprawa, uczestniczyły w porozumieniu lub uzgodnionej praktyce mającej na celu ustalanie cen rzeczywistych, porozumieniu dotyczącym cen referencyjnych, czy też nawet w porozumieniu lub uzgodnionej praktyce mającej na celu ustalanie szczególnych podwyżek czy obniżek cen.

53. Po pierwsze, w odniesieniu do naruszenia, o którym mowa w zaskarżonej decyzji, z brzmienia tej ostatniej jednoznacznie wynika, że Komisja zarzuca skarżącym, iż dopuściły się koordynacji cen referencyjnych bananów w drodze poprzedzającej ustalanie cen dwustronnej wymiany informacji, która to sytuacja ma znamiona uzgodnionej praktyki dotyczącej ustalania cen i, co za tym idzie, mającej za cel ograniczenie konkurencji w rozumieniu art. 81 WE (zob. w szczególności motywy 1, 54, 261, 263, 271 zaskarżonej decyzji), co nie jest niezgodne z faktem, iż w niniejszym przypadku Komisja nie wyciągnęła wniosku, że doszło do uzgodnionej praktyki mającej na celu ustalanie cen rzeczywistych lub że uzgodniono porozumienie dotyczące cen referencyjnych, ani nawet w niniejszym przypadku Komisja nie wyciągnęła wniosku o porozumieniu lub uzgodnionej praktyce mającej na celu ustalanie szczególnych podwyżek czy obniżek cen.

54. Komisja uznała zatem, że rozpatrywana wymiana informacji ma znamiona kartelu, który pod względem prawnym został w szczególny sposób zakwalifikowany jako uzgodniona praktyka.

55. W pierwszym rzędzie należy przypomnieć, że pojęcia „porozumienia”, „decyzji związków przedsiębiorstw” lub „praktyki uzgodnionej” stanowią, z subiektywnego punktu widzenia, formy zmowy mające taki sam charakter i różniące się od siebie jedynie intensywnością i formami, w których się ujawniają (zob. podobnie wyrok Trybunału z dnia 8 lipca 1999 r. w sprawie C-49/92 P Komisja przeciwko Anic Partecipazioni, Rec. s. I-4125, pkt 131).

56. W odniesieniu do definicji praktyki uzgodnionej Trybunał orzekł już, że praktyka ta oznacza rodzaj koordynacji pomiędzy przedsiębiorstwami, która wprawdzie nie prowadzi jeszcze do zawarcia umowy we właściwym tego słowa znaczeniu, lecz pozwala świadomie na zastąpienie ryzyka związanego z konkurencją praktyczną współpracą przedsiębiorstw (zob. wyroki Trybunału: z dnia 16 grudnia 1975 r. w sprawach połączonych od 40/73 do 48/73, 50/73, od 54/73 do 56/73, 111/73, 113/73 i 114/73 Suiker Unie i in. przeciwko Komisji, Rec. s. 1663, pkt 26; z dnia 31 marca 1993 r. w sprawach połączonych C-89/85, C-104/85, C-114/85, C-116/85, C-117/85 i od C-125/85 do C-129/85 Ahlström Osakeyhtiö i in. przeciwko Komisji, Rec. s. I-1307, pkt 63; z dnia 4 czerwca 2009 r. w sprawie C-8/08 T-Mobile Netherlands i in., Zb.Orz. s. I-4529, pkt 26).

57. Pojęcie uzgodnionej praktyki obejmuje – poza uzgodnieniem pomiędzy danymi przedsiębiorstwami – zachowanie na rynku będące wynikiem tego uzgodnienia i związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy nimi. W tym względzie należy domniemywać, z zastrzeżeniem dowodu przeciwnego, który muszą przedstawić zainteresowane podmioty, że przy określaniu swojego zachowania na rynku przedsiębiorstwa uczestniczące w uzgodnieniu i dalej działające na rynku uwzględniają informacje, które wymieniły ze swoimi konkurentami w celu określenia ich zachowania na rynku. Jest tak tym bardziej wtedy, gdy do uzgodnień dochodzi regularnie w długim okresie czasu (wyrok Trybunału z dnia 8 lipca 1999 r. w sprawie C-199/92 P Hüls przeciwko Komisji, Rec. s. I-4287, pkt 161–163; ww. w pkt 56 w sprawie T-Mobile Netherlands i in., pkt 51).

58. W niniejszym przypadku skarżące nie mogą posługiwać się tymi fragmentami zaskarżonej decyzji, w których wprowadzono rozróżnienie między praktykami uzgodnionymi i porozumieniami, aby uzasadnić za ich pomocą twierdzenie o braku zawarcia w zaskarżonej decyzji jakiegokolwiek zastrzeżenia dotyczącego ustalania cen.

59. Po drugie, należy podnieść, że argument, zgodnie z którym wymiana informacji może mieć znamiona ograniczenia konkurencji ze względu na przedmiot jedynie wówczas, gdy „stanowi część mających znamiona zmowy porozumień o szerszym zakresie takich jak kartele w przedmiocie ustalania cen rzeczywistych czy też udziałów w rynku” jest pozbawiony wszelkiej podstawy prawnej.

60. Jeżeli chodzi o wymianę informacji między konkurentami, należy przypomnieć, że kryteria koordynacji i współpracy stanowiące przesłanki uzgodnionej praktyki winny być postrzegane w świetle koncepcji właściwej postanowieniom traktatu dotyczącym konkurencji, zgodnie z którą każdy podmiot gospodarczy winien określać w sposób autonomiczny politykę, jaką zamierza realizować na wspólnym rynku (ww. w pkt 56 wyrok w sprawie Suiker Unie i in. przeciwko Komisji, pkt 173; wyrok z dnia 14 lipca 1981 r. w sprawie 172/80 Züchner, Rec. s. 2021, pkt 13, ww. w pkt 56 wyrok w sprawie Ahlström Osakeyhtiö i in. przeciwko Komisji, pkt 63; wyrok z dnia 28 maja 1998 r. w sprawie C-7/95 P Deere przeciwko Komisji, Rec. s. I-3111, pkt 86; ww. w pkt 56 wyrok w sprawie T-Mobile Netherlands i in., pkt 32).

61. O ile taki wymóg autonomii nie wyłącza prawa podmiotów gospodarczych do przystosowywania się w sprawny sposób do stwierdzonego lub spodziewanego postępowania konkurentów, o tyle jednak stoi on na przeszkodzie wszelkim kontaktom między tymi podmiotami gospodarczymi, tak bezpośrednim, jak i pośrednim, które mogłyby wywrzeć wpływ na [zachowanie] aktualnego lub potencjalnego konkurenta na rynku bądź ujawnić temu konkurentowi [zachowanie], które ten podmiot sam zdecydował lub planuje realizować na rynku, jeżeli celem lub skutkiem tych kontaktów jest doprowadzenie do warunków konkurencji, które nie odpowiadają normalnym warunkom konkurencji na rynku właściwym, przy uwzględnieniu charakteru produktów lub świadczonych usług, znaczenia i liczby przedsiębiorstw, jak również rozmiaru wspomnianego rynku (zob. podobnie ww. w pkt 56 wyrok w sprawie Suiker Unie i in. przeciwko Komisji, pkt 174; ww. w pkt 60 wyroki: w sprawie Züchner, pkt 14; w sprawie Deere przeciwko Komisji, pkt 87; ww. w pkt 56 wyrok w sprawie T-Mobile Netherlands i in., pkt 33).

62. Z tego wynika, że wymiana informacji między konkurentami może być niezgodna z regułami konkurencji, jeżeli zmniejsza lub znosi poziom niepewności co do funkcjonowania danego rynku i w konsekwencji ogranicza konkurencję między przedsiębiorstwami (zob. ww. w pkt 60 wyrok w sprawie Deere przeciwko Komisji, pkt 90; wyrok z dnia 2 października 2003 r. w sprawie C-194/99 P Thyssen Stahl przeciwko Komisji, Rec. s. I-10821, pkt 81; ww. w pkt 56 wyrok w sprawie T-Mobile Netherlands i in., pkt 35).

63. Zdaniem Komisji poprzedzająca ustalanie cen dwustronna wymiana informacji zmniejszała poziom niepewności co do przyszłych decyzji podejmowanych przez uczestniczące w niej przedsiębiorstwa w przedmiocie cen referencyjnych, które stanowią ceny ogłaszane; instytucja ta słusznie dodaje, że uzgodnienie w przedmiocie takich cen również może stanowić naruszenie ze względu na cel (motyw 284 zaskarżonej decyzji).

64. Jeżeli chodzi bowiem o możliwość uznania uzgodnionej praktyki za mającą antykonkurencyjny cel, mimo iż nie ma ona bezpośredniego związku z cenami konsumenckimi, należy podnieść, że brzmienie art. 81 ust. 1 WE nie pozwala na uznanie, że zakazane są jedynie uzgodnione praktyki mające bezpośredni wpływ na ceny uiszczane przez ostatecznych konsumentów. Przeciwnie, z art. 81 ust. 1 lit. a) WE wynika, że uzgodniona praktyka może mieć antykonkurencyjny cel, jeżeli polega na „ustalaniu w sposób bezpośredni lub pośredni cen zakupu lub sprzedaży albo innych warunków transakcji (ww. w pkt 56 wyrok w sprawie T—Mobile Netherlands i in., pkt 36, 37).

65. W każdym razie art. 81 WE ma na celu, na wzór innych przepisów prawa konkurencji zawartych w traktacie, ochronę nie tylko bezpośrednich interesów konsumentów, lecz również struktury rynku i w ten sposób – konkurencji jako takiej. Zatem stwierdzenie istnienia antykonkurencyjnego celu uzgodnionej praktyki nie może być uzależniane od istnienia jej bezpośredniego związku z cenami konsumenckimi (ww. w pkt 56 wyrok w sprawie T-Mobile Netherlands i in., pkt 38, 39).

66. Niezależnie od znaczenia zawartego w zaskarżonej decyzji odesłania do pewnych rozstrzygnięć prejudycjalnych to do Sądu należy sprawdzenie, czy w okolicznościach danego przypadku Komisja mogła słusznie wyciągnąć wniosek, że wymiana informacji, jaka zachodziła pomiędzy, z jednej strony, spółkami Dole i Chiquita, a, z drugiej strony, spółkami Dole i Weichert, miała znamiona uzgodnionej praktyki mającej na celu ograniczenie konkurencji.

67. W drugiej kolejności skarżące twierdzą, że Komisja błędnie wyciągnęła wniosek, iż rozpatrywana wymiana informacji stanowiła ograniczenie konkurencji ze względu na cel i że skutkiem tego uchyliła się ona od obowiązku zbadania tego, czy wymiana ta miała jakiekolwiek antykonkurencyjne skutki.

68. Jeżeli chodzi o rozróżnienie pomiędzy uzgodnionymi praktykami mającymi antykonkurencyjny cel, a tymi mającymi antykonkurencyjne skutki, należy przypomnieć, że w kontekście oceny ewentualnego naruszenia art. 81 ust. 1 WE przez daną praktykę przesłanki antykonkurencyjnego celu i antykonkurencyjnego skutku nie mają charakteru kumulatywnego, lecz alternatywny. Zgodnie z orzecznictwem utrwalonym od czasu wydania wyroku z dnia 30 czerwca 1966 r. w sprawie 56/65 LTM, Rec. s. 337, 359, alternatywny charakter tej przesłanki wyrażony przy pomocy spójnika „lub” skutkuje w pierwszej kolejności koniecznością zbadania samego celu uzgodnionej praktyki z uwzględnieniem kontekstu gospodarczego, w jakim ma być ona stosowana. Jednakże w wypadku, gdy analiza klauzul tego porozumienia nie wskazuje na wystarczający stopień szkodliwości dla konkurencji, należy zbadać skutki porozumienia, a do objęcia go zakazem wymagane jest spełnienie przesłanek, które wskazują na faktyczne zapobieżenie, ograniczenie lub zakłócenie konkurencji w odczuwalny sposób (zob. podobnie wyrok Trybunału z dnia 20 listopada 2008 r. w sprawie C-209/07 Beef Industry Development Society i Barry Brothers, Zb.Orz. s. I-8637, pkt 15; ww. w pkt 56 wyrok w sprawie T-Mobile Netherlands i in., pkt 28).

69. By dokonać oceny, czy uzgodniona praktyka jest zakazana na mocy art. 81 ust. 1 WE, uwzględnienie jej konkretnych skutków jest więc zbędne, jeśli okazuje się, że ma ona na celu zapobieżenie, ograniczenie lub zakłócenie konkurencji wewnątrz wspólnego rynku (zob. wyroki: z dnia 13 lipca 1966 r. w sprawach połączonych 56/64 i 58/64 Consten i Grundig przeciwko Komisji, Rec. s. 429, 496; z dnia 21 września 2006 r. w sprawie C-105/04 P Nederlandse Federatieve Vereniging voor de Groothandel op Elektrotechnisch Gebied przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I-8725, pkt 125; ww. w pkt 68 wyrok w sprawie Beef Industry Development Society i Barry Brothers, pkt 16). Rozróżnienie „naruszeń ze względu na cel” i „naruszeń ze względu na skutek” jest związane z okolicznością, że pewne formy zmowy między przedsiębiorstwami można uznać, z uwagi na sam ich charakter, za szkodliwe dla prawidłowego funkcjonowania normalnej konkurencji (ww. w pkt 68 wyrok w sprawie Beef Industry Development Society i Barry Brothers, pkt 17; ww. w pkt 56 wyrok w sprawie T-Mobile Netherlands i in., pkt 29).

70. Dla stwierdzenia antykonkurencyjnego celu wystarczy, aby praktyka mogła oddziaływać negatywnie na konkurencję. Innymi słowy, musi ona być po prostu konkretnie w stanie, biorąc pod uwagę kontekst prawny i gospodarczy, w które się wpisuje, zapobiec, ograniczyć lub zakłócić konkurencję wewnątrz wspólnego rynku. Kwestia, czy i w jakim zakresie tego rodzaju skutek rzeczywiście powstaje, może mieć znaczenie tylko i wyłącznie dla obliczenia wysokości grzywny i oceny zakresu prawa do odszkodowania i zadośćuczynienia (ww. w pkt 56 wyrok w sprawie T-Mobile Netherlands i in., pkt 31).

71. W niniejszej sprawie, ze względu na to, iż Komisja stwierdziła, że poprzedzająca ustalanie cen wymiana informacji pomiędzy rozpatrywanymi przedsiębiorstwami doprowadziła do uzgodnionej praktyki o celu antykonkurencyjnym, zgodnie z ww. orzecznictwem Komisja nie była zobowiązana do zbadania skutków zarzucanego zachowania, aby móc stwierdzić naruszenie art. 81 WE.

72. W trzeciej kolejności skarżące podnoszą, że po to, aby odejść od orzecznictwa, zgodnie z którym wymiana informacji nie jest, ogólnie rzecz biorąc, „wystarczająco szkodliwa”, aby można ją było zakwalifikować jako ograniczenie konkurencji ze względu na cel nawet w przypadkach, w których celem wymiany informacji było wywarcie rzeczywistego wpływu na ustalanie cen, Komisja w motywie 315 zaskarżonej decyzji wprowadziła sztuczne rozróżnienie pomiędzy wymianą informacji „poprzedzającą ustalanie cen” oraz wymianą informacji „ex post” i stwierdziła, że niniejsza sprawa dotyczy wymiany informacji tego pierwszego rodzaju, uznanej za bardziej poważną. Rozróżnienie to zostało wprowadzone bez jakiegokolwiek oparcia w orzecznictwie, a wręcz jest sprzeczne z orzecznictwem nakazującym uwzględnienie struktury rynku i cech charakterystycznych wymiany informacji.

73. Jak słusznie wskazuje Komisja, ten argument skarżących został oparty na wyrywkowej tylko lekturze zaskarżonej decyzji, ponieważ jej motyw 315 należy interpretować w kontekście całości dokonanej przez Komisję w tej decyzji analizy.

74. W tym względzie należy podkreślić, że na podstawie przeprowadzonej w motywach 259–272 zaskarżonej decyzji analizy Komisja używa rodzajowego wyrażenia „poprzedzająca ustalanie cen wymiana informacji”, aby określić za jego pomocą uzgodnioną praktykę dotyczącą koordynacji cen i mającą za przedmiot ograniczenie konkurencji w rozumieniu art. 81 WE. Ta poprzedzająca ustalanie cen wymiana informacji została określona w motywach 51, 148 i 182 zaskarżonej decyzji jako wymiana, w trakcie której uczestniczące w niej przedsiębiorstwa prowadziły dyskusje w przedmiocie czynników determinujących ceny bananów, czyli czynników dotyczących cen referencyjnych w mającym nadejść tygodniu, omawiały lub ujawniały tendencje cenowe czy też udzielały wskazówek w przedmiocie cen referencyjnych w mającym nadejść tygodniu. Cała ta wymiana informacji była dokonywana przed ustaleniem przez jej uczestników cen referencyjnych i w całości dotyczyła wysokości tych cen w przyszłości.

75. Komisja powołuje się również na „wymianę cen referencyjnych”, której treść została wyjaśniona w tym samym motywie 51 zaskarżonej decyzji w następujący sposób:

„[...] Po ustaleniu cen referencyjnych w czwartkowe poranki strony dwustronnie wymieniały informacje na temat stosowanych przez nie cen lub też co najmniej używały mechanizmu umożliwiającego im dwustronną wymianę informacji na temat ustalonych cen referencyjnych [...]”.

76. Z motywów 51, 198, 227, 248, 250 i 257 zaskarżonej decyzji wynika, że dla Komisji ta wymiana cen referencyjnych stanowiła część składową mających znamiona zmowy uzgodnień między przedsiębiorstwami, ponieważ służyła kontrolowaniu indywidualnych decyzji dotyczących ustalania cen i podejmowanych na podstawie informacji wymienionych jeszcze przed ustaleniem cen, a zatem – nie stanowiła odrębnego naruszenia, lecz mechanizm nadzorowania wyniku przyczyniający się do osiągnięcia tego samego celu.

77. Natomiast jedynym celem motywu 315 zaskarżonej decyzji jest ustosunkowanie się do argumentu podniesionego przez przedsiębiorstwa, do których skierowane zostało pismo w sprawie przedstawienia zarzutów, zgodnie z którym to argumentem ww. poprzedzająca ustalanie cen wymiana informacji stanowi jedynie zwykłą wymianę informacji, która może stanowić naruszenie art. 81 WE jedynie wówczas, gdy ustalone zostanie, że miała ona antykonkurencyjne skutki. Komisja dokonuje w tym motywie rozróżnienia pomiędzy niniejszą sprawą a powołaną przez te przedsiębiorstwa sprawą, w której instytucja ta wydała decyzję 92/157/EWG z dnia 17 lutego 1992 r. dotyczącą postępowania na podstawie art. [81 WE] (IV/31.370 i 31.446 – UK Agricultural Tractor Registration Exchange) (Dz.U. L 68, s. 19) mającej za przedmiot system wymiany informacji, który pociągnął za sobą naruszenie art. 81 WE ze względu na wywoływane przezeń na rynku antykonkurencyjne skutki.

78. Komisja ogranicza się do podkreślenia, że poprzedzająca ustalanie cen wymiana informacji nie stanowiła wymiany informacji ex post, czyli nie dotyczyła ona dokonanych już transakcji, tak jak to miało miejsce w przypadku sprawy UK Agricultural Tractor Registration Exchange, lecz prowadziła ona do ujawnienia zamierzonej przez konkurentów na rynku linii postępowania w zakresie ustalania ich przyszłych cen referencyjnych.

79. Wbrew temu, co twierdzą skarżące, Komisja nie przeprowadziła w niniejszym przypadku żadnego porównania czy klasyfikacji wymiany informacji różnego rodzaju pod kątem szkodliwości dla konkurencji w zależności od tego, czy wymiana ta ma miejsce przed ustaleniem cen transakcyjnych, czy też już po tym ustaleniu; instytucja ta nie twierdzi wcale, że wymiana tego pierwszego rodzaju jest poważniejsza i jest sama w sobie wystarczająca – bez konieczności przeprowadzania dalszych analiz – do wyciągnięcia wniosku, iż doszło do ograniczenia konkurencji ze względu na cel.

80. Jedyne rozróżnienie, na którym opiera się Komisja w motywie 315 zaskarżonej decyzji, dotyczy różnicy między kartelami, które mają antykonkurencyjny cel, a tymi, które mają taki skutek; wprowadzenie takiego rozróżnienia zostało dopuszczone przez orzecznictwo.

81. Powołując się na motywy 263–271 zaskarżonej decyzji Komisja wyjaśnia, że uzgodniona praktyka, w której uczestniczyła spółka Dole, ma za cel ograniczenie konkurencji w rozumieniu art. 81 WE i, „co za tym idzie, nie ma konieczności przeprowadzania analizy struktury rynku” czy też „cech charakterystycznych wymiany informacji czy też samych wymienionych informacji w świetle kryteriów określonych w sprawie UK Agricultural Tractor Registration Exchange”.

82. Tej ostatniej wzmianki nie można interpretować, tak jak to czynią skarżące, jako dowodu na to, że Komisja nie wzięła w niniejszym przypadku pod uwagę określonych w orzecznictwie wymogów dotyczących dokonywanej między konkurentami wymiany informacji oceny zgodności z regułami konkurencji. Wzmianka ta dotyczy jedynie rozróżnienia, jakie należy wprowadzić pomiędzy rozpatrywaną sytuacją a taką, w której naruszenie art. 81 WE stwierdzone zostało w efekcie uwzględnienia ograniczających konkurencję skutków, jakie pociąga za sobą system wymiany informacji.

83. Wyraźne odesłanie do motywów 263–271 zaskarżonej decyzji, w których Komisja przypomina pewne cechy charakterystyczne systemu wymiany informacji pomiędzy uczestniczącymi w niej przedsiębiorstwami oraz uwzględnienie przez nią kontekstu, w który ten system się wpisuje, są wystarczające, aby odrzucić wykładnię przyjętą przez skarżące.

84. W każdym razie, jak zostanie to przedstawione poniżej, Komisja przeprowadziła analizę rozpatrywanej praktyki z uwzględnieniem treści, częstotliwości i okresu trwania tej dwustronnej wymiany informacji oraz kontekstu prawnego i gospodarczego, w który te dyskusje się wpisywały.

85. Wynika z tego, że ww. w pkt 71 argument skarżących należy oddalić.

2. W przedmiocie istnienia uzgodnionej praktyki mającej antykonkurencyjny cel

a) W przedmiocie braku wiarygodności spółki Chiquita

86. Wyciągnięty przez skarżącą wniosek, zgodnie z którym rozpatrywana wymiana informacji stanowi uzgodnioną praktykę dotyczącą ustalania cen i, co za tym idzie, ograniczenie konkurencji ze względu na cel, jest zdaniem skarżących oparty wyłącznie na sposobie, w jaki Chiquita w trakcie postępowania administracyjnego opisała to zachowanie, pomimo że przedsiębiorstwo to jest całkowicie niewiarygodne.

87. Podnoszą one w tym względzie osobisty interes spółki Chiquita w zakwalifikowaniu rozpatrywanego zachowania jako naruszenia, bardzo specyficzny sposób prowadzenia postępowania administracyjnego oraz występowanie oczywistych sprzeczności.

88. Na wstępie należy podkreślić, że podniesiona przez skarżące argumentacja zmierzająca do ogólnego zdyskredytowania spółki Chiquita jako świadka, opiera się na przesłance, która jest błędna w tym znaczeniu, iż złożone przez spółkę Chiquita oświadczenia stanowią tylko jeden z czynników, na których Komisja oparła swe wnioski; instytucja ta wzięła również pod uwagę oświadczenia złożone przez spółki Dole i Weichert oraz dowody z dokumentów, takie jak wyciągi z rozmów telefonicznych i przesłane pocztą elektroniczną wiadomości, a cały ten materiał dowodowy został przeanalizowany i porównany w taki sposób, aby uwypuklić zarówno sprzeczności, jak i istniejącą między poszczególnymi dowodami zgodność przemawiającą za przyjęciem istnienia uzgodnionej praktyki.

89. Jednak cecha charakterystyczna rozpatrywanej praktyki polegająca na tym, że dwustronna wymiana informacji odbywała się ustnie, a strony powiadomiły Komisję o tym, iż nie dysponują ani notatkami, ani sprawozdaniami z tej wymiany informacji, wyjaśnia wagę oświadczeń złożonych przez przedsiębiorstwa w trakcie postępowania administracyjnego.

90. W pierwszej kolejności, w odniesieniu do osobistego interesu spółki Chiquita w zakwalifikowaniu rozpatrywanego zachowania jako naruszenia skarżące wskazują, że złożenie przez to przedsiębiorstwo w dniu 8 kwietnia 2005 r. opartego na komunikacie w sprawie współpracy wniosku o zwolnienie z grzywny było związane z ogłoszonym sześć tygodni wcześniej nabyciem sekcji „Fresh Express” Performance Food Group. Zdaniem skarżących Chiquita nie mogła sfinalizować tego nabycia mającej dla niej strategiczne znaczenie sekcji „Fresh Express” bez uśmierzenia zaniepokojenia ze strony finansujących tę operację banków spowodowanego przeprowadzoną wcześniej kontrolą działalności tej spółki i dopiero w dniu 28 czerwca 2005 r., już po uzyskaniu warunkowego zwolnienia z grzywny w dniu 3 maja 2005 r., Chiquita ogłosiła przeprowadzenie tej operacji nabycia.

91. Podnieść należy, że argument skarżących nie uwzględnia logiki właściwej postępowaniu przewidzianemu w komunikacie w sprawie współpracy. Fakt wystąpienia o zastosowanie tego komunikatu w celu uzyskania zmniejszenia kwoty grzywny nie musi bowiem koniecznie stanowić zachęty do przedkładania nieprawdziwych dowodów dotyczących pozostałych uczestników kartelu, w sprawie którego prowadzone jest postępowanie. Jakakolwiek próba wprowadzenia Komisji w błąd mogłaby bowiem podać w wątpliwość szczerość wnioskodawcy, jak również pełny zakres współpracy, a tym samym wystawić na niebezpieczeństwo szansę skorzystania przez niego w pełni z komunikatu w sprawie współpracy (wyrok Sądu z dnia 16 listopada 2006 r. w sprawie T-120/04 Peróxidos Orgánicos przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II-4441, pkt 70).

92. Nawet przy założeniu, że podniesione przez skarżące twierdzenia dotyczące motywacji spółki Chiquita do wniesienia wniosku o zwolnienie z grzywny są zgodne z prawdą, nie mogą zupełnie one pozbawić wiarygodności złożonych przez tę spółkę oświadczeń. Istnienie osobistego interesu w złożeniu donosu nie musi oznaczać braku wiarygodności podmiotu, który go złożył.

93. Niepokój podmiotów mających finansować zaplanowaną przez spółkę Chiquita transakcję nabycia i ich interes polegający na jak najdokładniejszym określeniu ryzyka związanego z sytuacją pożyczkobiorcy mogą również być uznane za wyraźną poszlakę zwiększającą moc dowodową złożonych przez spółkę Chiquita oświadczeń w przedmiocie tego, czy kartel rzeczywiście istniał.

94. Ponadto i przede wszystkim przedstawienie działania podjętego przez spółkę Chiquita w dniu 8 kwietnia 2005 r. jedynie jako pozytywnego dla tej spółki wprowadza w błąd ze względu na to, że nie uwzględnia ono niewątpliwego i potencjalnie negatywnego skutku związanego z potwierdzeniem przez nią uczestnictwa w kartelu. Choć bowiem złożenie wniosku o zwolnienie z grzywny pozwalało spółce Chiquita mieć nadzieję, że uniknie ona jakichkolwiek sankcji ze strony Komisji, ww. potwierdzenie uczestnictwa w kartelu i wydana następnie decyzja Komisji stwierdzająca naruszenie art. 81 WE dają podmiotom trzecim możliwość wniesienia powództwa odszkodowawczego związanego ze stratami poniesionymi w efekcie rozpatrywanego antykonkurencyjnego zachowania, co w kontekście finansowym może okazać się brzemienne w skutki.

95. Wniosek ten może także stawiać w innym świetle podniesione przez skarżące twierdzenie, że Chiquita miała liczyć na to, iż po zakończeniu postępowania administracyjnego konkurujące z nią przedsiębiorstwa znajdą się w niekorzystnej sytuacji finansowej.

96. W drugiej kolejności skarżące powołują się na przebieg postępowania administracyjnego, podnosząc, że sama Komisja stwierdziła, iż Chiquita nie jest wiarygodna ze względu na to, że instytucja ta odrzuciła ze względu na bezpodstawność praktycznie wszystkie twierdzenia tej spółki, w tym także te dotyczące uczestnictwa w zarzucanym kartelu spółek Fyffes i de Van Parys oraz stanęła przed koniecznością zorganizowania ze spółką Chiquita spotkania dotyczące aktualnego stanu materiału dowodowego. Spółka ta zidentyfikowała rozpatrywaną dwustronną wymianę informacji i potwierdziła jej antykonkurencyjny cel dopiero po tym spotkaniu.

97. Skarżące przypominają, że w złożonym przez spółkę Chiquita w dniu 8 kwietnia 2005 r. wniosku o złagodzenie sankcji mowa jest m.in. o tym, iż:

„Niniejszy wniosek dotyczy działalności polegającej na dystrybucji i sprzedaży przywożonych do Europy bananów, ananasów i innych świeżych owoców. Największymi dostawcami bananów w Europie, wliczając Szwajcarię i Norwegię, są [Chiquita], [Dole], Del Monte, [Fyffes], Ireland i Grupo Noboa SA Ecuador, zwana dalej »grupą Noboa«.

Uzgodniona między importerami bananów działalność naruszająca art. 81 [WE] miała miejsce od mniej więcej początku lat 90. (lub wcześniej) do kwietnia 2005 r. W ciągu czterech lub pięciu ostatnich lat Chiquita, Dole, Del Monte, Fyffes i Noboa uczestniczyły w tej uzgodnionej działalności i być może jeszcze dziś do tej grupy zaliczają się inni mniejsi dostawcy bananów tacy jak Durbeck. Te ww. spółki prowadziły w sektorze bananów regularną wymianę informacji na temat wielkości sprzedaży i cen przyszłych dostaw w Europie oraz sprzedaży i dostaw do ich poszczególnych europejskich klientów.

Spółki te uczestniczyły również w uzgodnionej działalności dotyczącej bezpośrednio cen, a konkretnie ogólnych cen referencyjnych stosowanych w Europie w odniesieniu do niektórych klientów europejskich”.

98. Należy zatem uznać, że wniosek o złagodzenie sankcji dotyczył w szczególności „importerów bananów” i ich uczestnictwa w uzgodnionej działalności „w ciągu pięciu ostatnich lat”.

99. Brzmienie zaskarżonej decyzji świadczy o tym, że, wbrew temu, co twierdzą skarżące, Komisja w znacznym zakresie uwzględniła złożone przez spółkę Chiquita oświadczenia. Po pierwsze, nie ma wątpliwości co do tego, że trzech z pięciu wspomnianych w tym wniosku importerów stało się adresatami zaskarżonej decyzji. Po drugie, w decyzji tej stwierdzono, że doszło do wymiany informacji o wielkości sprzedaży, choć ostatecznie nie przyjęto w niej, iż ta wymiana stanowi element składowy naruszenia (zob. motywy 136, 272 zaskarżonej decyzji). Po trzecie, w zaskarżonej decyzji przyjęto poprzedzającą ustalanie cen wymianę informacji w przedmiocie cen referencyjnych importerów i dostawców jako podstawę do wyciągnięcia wniosku, że doszło do trwającej trzy lata uzgodnionej praktyki mającej cel antykonkurencyjny i pokrywającej się częściowo ze wskazanym konkretnie we wniosku o złagodzenie sankcji bardziej ograniczonym okresem.

100. W każdym razie za pomocą twierdzenia, zgodnie z którym ostatecznie stwierdzone w zaskarżonej decyzji naruszenie nie odpowiada pod każdym względem – jeśli chodzi o przedmiot mającego znamiona naruszenia zachowania, okresu jego trwania i liczby uczestniczących w nim, a następnie ukaranych przedsiębiorstw – informacjom zawartym we wniosku o złagodzenie sankcji nie można wykazać, że podmiot, który złożył ten wniosek i zawarte w nim oświadczenia, m.in. na podstawie których Komisja wyciągnęła wniosek, iż doszło do naruszenia art. 81 WE, nie są wiarygodne.

101. Podkreślany przez skarżące wynik przeprowadzonego przez Komisję postępowania administracyjnego stoi wręcz w sprzeczności z twierdzeniem skarżących, zgodnie z którym „Komisja zbyt łatwo przyjęła twierdzenie spółki Chiquita, zgodnie z którym kartel importerów bananów w Europie Północnej miał tylko jedną postać” i nie przeprowadziła „krytycznej analizy” złożonych przez tę spółkę oświadczeń.

102. Istniejąca po stronie skarżących chęć zdyskredytowania złożonych przez spółkę Chiquita zeznań doprowadziła do tego, że przedstawione przez nie rozumowanie jawi się jako wewnętrznie sprzeczne, gdyż skarżące chcą w jego ramach zarzucić Komisji, iż ta oparła się niemal wyłącznie – bez jakichkolwiek zastrzeżeń i nie przeprowadzając krytycznej analizy – na złożonych przez spółkę Chiquita oświadczeniach, i jednocześnie podkreślić różnice istniejące między tymi oświadczeniami i treścią zaskarżonej decyzji.

103. Ponadto na podstawie pisma Komisji wzywającego spółkę Chiquita do przedstawienia uwag w przedmiocie możliwych „rozbieżności” między złożonym początkowo wnioskiem o złagodzenie sankcji a oświadczeniami złożonymi później oraz treścią spotkania z dnia 20 października 2006 r., w trakcie którego Komisja i Chiquita wymieniły się opiniami w przedmiocie porównania informacji zawartych we wniosku o złagodzenie sankcji i tych uzyskanych w efekcie przeprowadzenia kontroli i wysłania żądań udzielenia informacji, nie można wyciągnąć wniosku, że należy całkowicie odrzucić złożone przez tę spółkę zeznania.

104. Należy podnieść, że skarżące, które miały dostęp do akt dochodzenia, ograniczają się do twierdzenia, iż Chiquita wspomniała o poprzedzającej ustalanie cen wymianie informacji dopiero po dotyczącym aktualnego stanu materiału dowodowego spotkaniu, które odbyło się w dniu 20 października 2006 r., i nie przedstawiły niczego, co mogłoby podważyć uwagę Komisji, zgodnie z którą Chiquita powołała się na tę poprzedzającą ustalanie cen wymianę informacji po raz pierwszy w lipcu–sierpniu 2005 r. (oświadczenia nr 11 i 12), czyli na ponad rok przed tym spotkaniem.

105. W motywie 149 zaskarżonej decyzji, w którym wskazano, że „[gdy] Chiquita poinformowała Komisję o poprzedzającej ustalanie cen wymianie informacji ze spółką Dole, twierdziła, iż informacje te miały za przedmiot warunki sprzedaży, rynek, czynniki determinujące ceny oraz oficjalne oferty cenowe bananów”, Komisja powołuje się na stronę 9227 i nast. akt prowadzonego dochodzenia odpowiadającym złożonemu przez przedsiębiorstwo Chiquita w dniu 25 sierpnia 2005 r. oświadczeniu nr 12. Ponadto załącznik A.6 do skargi odpowiada złożonemu przez spółkę Chiquita oświadczeniu nr 28, w którym przedstawia ona wyjaśnienia dotyczące zachowania jej dawnego pracownika, pana B., który uczestniczył w wymianie informacji między konkurującymi ze sobą przedsiębiorstwami, i przypomina, że opisała wszystko, co wiedziała o tej wymianie we wcześniej złożonych oświadczeniach nr 11 z dnia 4 lipca 2005 r., nr 12 z dnia 25 sierpnia 2005 r. i nr 13 z dnia 20 stycznia 2006 r.

106. W trzeciej kolejności spółka Dole podnosi, że złożone przez pracownika spółki Chiquita, pana B., zeznania dotyczące dwustronnej wymiany informacji z jednym z jej pracowników, panem H., są w znacznym stopniu wewnętrznie sprzeczne, co budzi poważne wątpliwości co do ich zgodności z prawdą i wiarygodności; są one także sprzeczne z zeznaniami złożonymi przez jej pracownika.

107. Po pierwsze, skarżące powołują się na dotyczące kalendarza dokonywanej wymiany informacji zmiany wprowadzane przez spółkę Chiquita w kolejnych składanych przez nią oświadczeniach, zgodnie z którymi wymiana ta odbywała się w poniedziałki i wtorki, co zostało następnie zmienione na środy i czwartki.

108. Sytuacja ta została jasno przedstawiona w motywach 71–74 i 156 zaskarżonej decyzji, z których wynika, że po przeprowadzeniu dodatkowych rozmów z obecnymi i dawnymi pracownikami oraz dokonaniu przeglądu wyciągów telefonicznych swego dawnego pracownika, pana B., Chiquita doprecyzowała swe złożone początkowo oświadczenie, wskazując, iż rozmowy telefoniczne odbywały się co do zasady w środowe popołudnia, po czym zazwyczaj następowała kolejna rozmowa w czwartkowy poranek, po którym – czasami nawet bezpośrednio po którym – następowała wielostronna telefoniczna wymiana zdań w obrębie spółki Chiquita, w efekcie której podejmowano decyzję w przedmiocie cen.

109. Należy podkreślić, że w swych odpowiedziach na żądanie udzielenia informacji spółka Dole konsekwentnie twierdziła, iż rozmowy telefoniczne odbywały się w środowe popołudnia oraz, jej zdaniem – bardzo rzadko, w czwartkowe poranki (motyw 73 zaskarżonej decyzji), i że za przyjęciem złożonych przez te przedsiębiorstwa oświadczeń przemawiają również dostępne i niezakwestionowane przez skarżące wyciągi telefoniczne pana B., które świadczą o dokonywanych przezeń połączeniach z panem H.

110. Po drugie, w przedmiocie tego, kto inicjował rozmowy telefoniczne, skarżące powołują się na pierwsze złożone przez spółkę Chiquita oświadczenie, zgodnie z którym „czasem pan H. ze spółki Dole dzwonił do pana B. jako pierwszy, a czasem Chiquita dzwoniła do spółki Dole jako pierwsza”, a następnie na drugie oświadczenie tej spółki, zgodnie z którym „przeważnie pan H. dzwonił do pana B.”, które to oświadczenie zostało ostatecznie zakwestionowane przez pana H.

111. Te ww. oświadczenia spółki Chiquita nie są naprawdę sprzeczne, a jedynie uszczegółowiono w nich kwestię tego, kto inicjował rozmowy telefoniczne, a na podstawie podniesionych przez spółkę Dole w tej kwestii zastrzeżeń nie można wyciągnąć wniosku o całkowitym braku wiarygodności złożonych przez spółkę Chiquita zeznań, nawet jeśli przemawia za tym złożone przez spółkę Dole oświadczenie, zgodnie z którym jej pracownicy, panowie H. i G., komunikowali się z panem B., pracownikiem spółki Chiquita i „tylko sporadycznie mogło się zdarzyć, że pan H. kontaktował się z panem B. w środowe popołudnia, jeśli nie zadzwonił on do spółki Dole w tym dniu, a w szczególności wtedy, gdy na rynku zaistniała jakaś szczególna okoliczność” (motywy 60, 61 zaskarżonej decyzji).

112. Na podstawie tych informacji Komisja mogła słusznie wyciągnąć niezakwestionowany przez skarżące wniosek, że Chiquita i Dole komunikowały się ze sobą, choć spółki te mają rozbieżne zdanie co do kwestii tego, kto „przeważnie” inicjował rozmowy telefoniczne, a ich obie strony ponadto przyznają, że ich pracownicy przy pewnych okazjach kontaktowali się z drugą stroną (motyw 62 zaskarżonej decyzji).

113. Po trzecie, skarżące zauważają, że pan B. stwierdził, iż spółka Dole podawała do wiadomości „swój potencjalny zamiar [...] dotyczący sposobu ustalania cen w mającym nadejść tygodniu”, oraz, w ramach tego samego oświadczenia, iż celem rozmów było uzyskanie od spółki Dole „ostatecznej informacji w przedmiocie jej zamiarów w zakresie przewidywanego ustalania cen”.

114. To samo odparła spółka Dole w odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów, co pociągnęło za sobą następującą odpowiedź Komisji zawartą w motywie 169 zaskarżonej decyzji:

„Komisja co do zasady zauważa, że, ze względu na to, iż ta wymiana informacji poprzedzała ustalenie cen, jest jasne, iż podane do wiadomości konkurentów informacje o cenach lub związane z nimi zamiary nie mogły być ostatecznymi cenami referencyjnymi, skoro te ceny były ustalane dopiero nazajutrz. Ponadto w swym złożonym na poziomie korporacji oświadczeniu Chiquita wskazuje, że jej zdaniem celem tej wymiany informacji było uzyskanie od spółki Dole »ostatecznej wskazówki« w przedmiocie »jej zamiarów co do oczekiwanej ceny«. Świadczy to wyraźnie o tym, że Chiquita nie twierdziła, że to, co spółka Dole podawała do wiadomości, było ceną ostateczną. Chiquita wskazuje ponadto, że zalecenia cenowe pana B. oparte były na »prawdopodobnym zamiarze spółki Dole«, o którym dowiadywała się ona w trakcie poprzedzającej ustalanie cen wymiany informacji ze spółką Dole. Komisja jest zdania, że te oświadczenia nie są niespójne i wyraźnie wskazują one na cel, w jakim Chiquita uczestniczyła w tej wymianie informacji”.

115. Za pomocą jedynej zawartej w skardze wzmianki o tym, że pan H. przypominał sobie jedynie dyskusje dotyczące „orientacyjnych tendencji w zakresie cen referencyjnych” nie można podważyć ww. wyciągniętego przez Komisję wniosku i uzasadnić twierdzeń o braku spójności i mającym zeń wynikać braku wiarygodności złożonych przez spółkę Chiquita zeznań.

116. Po czwarte, istniejący między spółkami Chiquita i Dole brak zgody w zakresie ustalenia dokładnej częstotliwości tej wymiany informacji nie musi wcale oznaczać, jak twierdzą skarżące, że złożone przez spółkę Chiquita zeznania nie są wiarygodne.

117. Kwestia częstotliwości dwustronnej wymiany informacji między spółkami Dole i Chiquita została przeanalizowana w motywach 76–86 zaskarżonej decyzji, a Komisja uwzględniła odpowiedzi udzielone przez spółkę Dole, która przyznała, że ta dwustronna wymiany informacji miała miejsce około 20 razy w roku (motyw 83 zaskarżonej decyzji).

118. Z powyższego wynika, że podniesioną przez skarżące argumentację mającą na celu zdyskredytowanie złożonych przez spółkę Chiquita zeznań ze względu na ich rzekomy brak wiarygodności należy oddalić.

b) W przedmiocie niezgodności sposobu prowadzenia działalności przez spółki Dole i Chiquita z zarzucaną zmową

119. Skarżące uważają, że twierdzenie Komisji, zgodnie z którym celem dwustronnej wymiany informacji między stronami była koordynacja cen referencyjnych, jest niezgodne z okolicznością, iż Chiquita i Dole ustalały ceny referencyjne dla różnych produktów, różnych klientów i różnych tygodni trzytygodniowego cyklu rynku bananów. Nie istniała zatem nawet teoretyczna możliwość koordynowania cen referencyjnych na podstawie wymienionej informacji, a to ze względu na to, że Chiquita i Dole sprzedawały dwa zupełnie różne produkty, które nie konkurowały ze sobą na tym samym rynku.

120. Ustalana przez spółkę Chiquita cena referencyjna dotyczyła dostarczanych detalistom dojrzałych bananów, podczas gdy ustalana przez spółkę Dole cena referencyjna dotyczyła niedojrzałych bananów dostarczanych podmiotom zajmującym się dojrzewaniem i dystrybucją tych owoców. Zdaniem skarżących Chiquita ustalała swą „żółtą” cenę referencyjną bananów dostarczanych do Europy Północnej w poprzednim tygodniu i dostarczanych detalistom w mającym nastąpić tygodniu, podczas gdy spółka Dole ustalała swą „zieloną” cenę referencyjną bananów mających przybyć do Europy Północnej w mającym nastąpić tygodniu i dostarczanych detalistom dopiero dwa tygodnie później.

121. Sytuacja ta nie dotyczyła Niemiec, gdzie Chiquita podawała do wiadomości swych klientów drogą zewnętrzną „żółtą” cenę referencyjną, a to ze względu na prowadzoną przez jej spółkę zależną Atlanta działalności polegającej na dojrzewaniu i dystrybucji. Chiquita wskazała Komisji, że podejmowane w czwartki decyzje cenowe dotyczące krajów nordyckich odnosiły się również do bananów, które właśnie były poddawane dojrzewaniu.

122. Wreszcie skarżące zarzucają Komisji, że nie przedstawiła ona jasno i jednoznacznie swego stanowiska, naruszając w ten sposób art. 253 WE, w szczególności ze względu na to, iż nie wyjaśniła ona „skutecznie, w jaki sposób wymiana informacji w przedmiocie czynników rzekomo istotnych dla ustalenia cen referencyjnych zielonych bananów może mieć jakiekolwiek znaczenie dla ustalenia cen bananów żółtych”.

W przedmiocie zarzucanego naruszenia art. 253 WE

123. Ze sposobu, w jaki sformułowano ww. w poprzednim punkcie zarzut, a konkretnie – z użycia przysłówka „skutecznie” oraz z treści przedstawionej przez skarżące argumentacji wynika, że zarzut ten nie dotyczy naruszenia istotnych wymogów proceduralnych w rozumieniu art. 230 WE. Zarzut ten łączy się w istocie z zakwestionowaniem zasadności zaskarżonej decyzji i, co za tym idzie, materialnej tego aktu, który miał zostać przyjęty w niezgodny z prawem sposób ze względu na niewykazanie przez Komisję istnienia czy też wręcz możliwości zaistnienia bezprawnej koordynacji między spółkami Dole i Chiquita.

124. Zatem nawet przy założeniu, że zarzut naruszenia art. 253 WE mógłby zostać uznany za dopuszczalny, jest on w każdym razie bezpodstawny.

125. Należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem uzasadnienie, jakiego wymaga art. 253 WE, powinno być dostosowane do charakteru aktu i przedstawiać w sposób jasny i jednoznaczny rozumowanie instytucji, która akt wydała, pozwalając zainteresowanym poznać podstawy podjętej decyzji, a właściwemu sądowi dokonać jej kontroli. Wymóg uzasadnienia należy oceniać w odniesieniu do konkretnej sytuacji, w szczególności do treści aktu, charakteru powołanych argumentów, a także interesu, jaki w uzyskaniu tej informacji mogli mieć adresaci aktu lub inne osoby, których dotyczy on bezpośrednio i indywidualnie. Nie ma wymogu, by uzasadnienie wyszczególniało wszystkie istotne okoliczności faktyczne i prawne, ponieważ ocena, czy uzasadnienie aktu spełnia wymogi art. 253 WE, winna opierać się nie tylko na jego brzmieniu, ale także uwzględniać okoliczności jego wydania, jak również całość przepisów prawa regulującego daną dziedzinę (zob. wyrok Trybunału z dnia 2 kwietnia 1998 r. w sprawie C-367/95 P Komisja przeciwko Sytraval i Brink’s France, Rec. s. I-1719, pkt 63 i przytoczone tam orzecznictwo).

126. Ponadto, jeśli nawet Komisja w uzasadnieniu decyzji podejmowanych przez siebie w celu zapewnienia stosowania reguł konkurencji nie jest zobowiązana do rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych oraz względów, które doprowadziły do wydania takiej decyzji, to jednak na podstawie art. 253 WE jest ona zobowiązana do wskazania przynajmniej tych faktów i względów, które są rozstrzygające dla struktury jej decyzji, umożliwiając tym samym sądowi Unii oraz zainteresowanym stronom poznanie warunków zastosowania przez nią postanowień traktatu (zob. podobnie wyrok Sądu z dnia 15 września 1998 r. w sprawach połączonych T-374/94, T-375/94, T-384/94 i T-388/94 European Night Services i in. przeciwko Komisji, Rec. s. II-3141, pkt 95 i przytoczone tam orzecznictwo).

127. W niniejszym przypadku w motywach 4, 5, 32, 34, 104, 141–143, 182, 196 i 287 zaskarżonej decyzji Komisja jasno i dokładnie przedstawiła swe stanowisko w przedmiocie jednolitych cech rozpatrywanego produktu, czyli świeżych bananów, szczególnego charakteru tych owoców, które są przywożone jeszcze zielone i stają się gotowe do spożycia dopiero po poddaniu ich dojrzewaniu i zżółknięciu, szczegółowych zasad rządzących organizacją tego dojrzewania i następującej po nim sprzedaży bananów, procesu negocjacyjnego, w ramach którego ważną rolę odgrywają ceny referencyjne oraz istniejącego związku między cenami referencyjnymi zielonych i żółtych bananów.

128. Należy ponadto podkreślić, że użyta przez skarżące argumentacja użyta w istocie w celu stwierdzenia podziału i braku synchronizacji prowadzonej przez spółki Dole i Chiquita działalności, skutkiem których realizowana za pomocą dwustronnej wymiany informacji zmowa w przedmiocie cen referencyjnych stała się niemożliwa, nie została podniesiona w trakcie postępowania administracyjnego.

129. W piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów bezsprzecznie przedstawiono trzy mające znamiona zmowy praktyki dotyczące rozpatrywanego produktu, czyli bananów (świeżych owoców), tj.:

– wymianę informacji dotyczących ilości bananów sprowadzanych do Europy Północnej (wymianę informacji na temat ilości bananów);

– poprzedzającą ustalanie cen dwustronną wymianę informacji dotyczących warunków na rynku bananów, tendencji cenowych lub cen referencyjnych;

– wymianę informacji na temat cen referencyjnych bananów (wymianę cen referencyjnych).

130. W pkt 429 pisma w sprawie przedstawienia zarzutów Komisja jednoznacznie stwierdziła, że „każda seria uzgodnień dwustronnych” i wszystkie te uzgodnienia razem stanowiły naruszenie mające na celu ograniczenie konkurencji we Wspólnocie i w EOG w rozumieniu art. 81 WE i art. 53 porozumienia EOG.

131. W odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów spółka Dole zakwestionowała fakt, że doszło do jakiegokolwiek naruszenia, lecz nie powołała się ona w tym względzie na jakąkolwiek istotną – w odróżnieniu od spółki Chiquita – różnicę w sposobie, w jaki sprzedawane były banany. Choć wskazano, że, w odróżnieniu od spółki Dole i reszty sektora, ceny referencyjne miały w przypadku spółki Chiquita pewne ograniczone i utrzymywane w tajemnicy zastosowanie związane z charakterystycznymi cechami prowadzonej przez nią działalności, uwaga ta dotyczy jedynie umów typu „Dole plus”, w przypadku których ceny transakcyjne bananów marki Chiquita były w rzeczywistości uzależnione od ustalanej przez spółkę Dole tygodniowej ceny referencyjnej.

132. W ww. odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów podkreślono wręcz wyraźnie rywalizację, jaka stale istniała między importerami bananów i, „w szczególności, między spółkami Dole i Chiquita”, przy czym ten ostatni podmiot został uznany za „największego rywala spółki Dole”.

133. Na tym etapie należy przypomnieć, że wyjaśnienia lub uszczegółowienia mające wytłumaczyć brzmienie zaskarżonego aktu mogą zostać przedstawione w trakcie toczącego się już postępowania sądowego (zob. podobnie wyroki Trybunału z dnia 15 lipca 1960 r. w sprawach połączonych od 36/59 do 38/59 i 40/59 Präsident i in. przeciwko Wysokiej Władzy, Rec. s. 857, 892; z dnia 6 kwietnia 1995 r. w sprawie C-310/93 P BPB Industries i British Gypsum przeciwko Komisji, Rec. s. I-865, pkt 11; opinia rzecznika generalnego P. Légera do tej sprawy, Rec. s. I-867, pkt 24). Trybunał rozstrzygnął już, iż to, że autor zaskarżonej decyzji przedstawia wyjaśnienia uzupełniające uzasadnienie, które samo w sobie jest już wystarczające, nie ma żadnego związku z kwestią dochowania obowiązku uzasadnienia, choć może być pomocne podczas przeprowadzania przez sądy Unii kontroli właściwości uzasadnienia tej decyzji, gdyż umożliwia instytucji wyjaśnienie względów leżących u podstaw przyjętego przez nią rozstrzygnięcia (wyrok Trybunału z dnia 16 listopada 2000 r. w sprawie C-286/98 P Stora Kopparbergs Bergslags przeciwko Komisji, Rec. s. I-9925, pkt 61).

134. W niniejszym przypadku wyjaśnienia przedstawione przez Komisję w trakcie postępowania sądowego w odpowiedzi na mający szczególny charakter zarzut podniesiony przez skarżące po raz pierwszy dopiero na etapie tego postępowania odnoszą się jedynie do przedstawionego już w zaskarżonej decyzji uzasadnienia, które obejmuje różne sposoby dystrybucji bananów importowanych do Europy Północnej, w szczególności przez spółki Dole i Chiquita.

135. Wynika z tego, że Komisji nie można w każdym razie zarzucić żadnego naruszenia art. 253 WE.

Co do istoty

136. Należy podnieść, że nie można przyjąć podniesionego przez skarżące zarzutu ze względu na to, iż został on oparty na błędnym i niczym niepopartym założeniu, zgodnie z którym zielone i żółte banany stanowią zupełnie różne produkty należące do dwóch różnych rynków, na których działalność prowadzą wyłącznie, na pierwszym z nich, spółka Dole i, na drugim, Chiquita.

137. To twierdzenie skarżących nie odpowiada rzeczywistości rynkowej w postaci opisanej przez Komisję w zaskarżonej decyzji oraz realiom, jakie wynikają z oświadczeń złożonych przez spółki Dole i Chiquita w trakcie postępowania administracyjnego oraz w ich własnych pismach procesowych.

138. Jak zostanie to przedstawione poniżej, za przyjęciem tych stwierdzeń i oświadczeń przemawiają również dowody z dokumentów świadczące o istnieniu rynku bananów (świeżych owoców), którego cechą charakterystyczną jest współistnienie i równoczesność prowadzonej przez spółki Dole i Chiquita działalności w zakresie sprzedaży zielonych i żółtych bananów, dokonywana między tymi przedsiębiorstwami w doskonałym wzajemnym porozumieniu wymiana informacji o cenach zielonych bananów, jakie mają być stosowane w Europie Północnej, oraz fakt, że na podstawie ceny zielonych bananów ustalana jest cena bananów żółtych.

139. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że Komisja w zaskarżonej decyzji wyraźnie określa rozpatrywany sektor, a w szczególności – rozpatrywany produkt, czyli świeże banany; określa ona tam również sposób funkcjonowania rynku właściwego.

140. Instytucja ta wyjaśnia, że przedmiotem zaskarżonej decyzji są zarówno banany niedojrzałe (zielone), jak i te dojrzałe (żółte), a pojęcie sprzedaży świeżych bananów należy rozumieć jako sprzedaż bananów, z pominięciem bananów suszonych i platanów (motyw 4 zaskarżonej decyzji).

141. Z zaskarżonej decyzji wynika, że banany przywożone do Europy Północnej są ogólnie rzecz biorąc uprawiane na Karaibach, w Ameryce Centralnej i niektórych krajach afrykańskich (motyw 5 zaskarżonej decyzji). W rozpatrywanym okresie sektor bananów w Europie Północnej był zorganizowany w tygodniowych cyklach. Transport bananów drogą morską z Ameryki Łacińskiej do Europy zajmował około dwóch tygodni. Przyjęcie bananów do portów Europy Północnej co do zasady odbywało się co tydzień, zgodnie z regularnym kalendarzem wysyłki towarów (motyw 33 zaskarżonej decyzji). Banany były wysyłane zielone i przybywały zielone do portów. Aby nadawały się one do spożycia, należało je poddać dojrzewaniu (motyw 34 zaskarżonej decyzji).

142. Komisja wskazuje, że owoce te były dostarczane bezpośrednio do nabywców (zielone banany) lub przechowywane, aż dojrzały i dostarczane około tydzień później (żółte banany), przy czym dojrzewanie to mogło być przeprowadzane przez importera lub w jego imieniu albo organizowane przez nabywcę (motyw 34 zaskarżonej decyzji).

143. Zdaniem Komisji Chiquita, Dole i Weichert ustalały ceny referencyjne dla swoich marek co tydzień, w praktyce w czwartki rano, oraz ogłaszały je swym klientom (motywy 34, 104 zaskarżonej decyzji). Wyrażenie „ceny referencyjne” odpowiadało zwykle cenom referencyjnym zielonych bananów, podczas gdy ceny referencyjne żółtych bananów były zwykle sumą ceny referencyjnej zielonych bananów i kosztów dojrzewania (motyw 104 zaskarżonej decyzji), przy czym czynnikiem o decydującym znaczeniu dla ceny referencyjnej bananów żółtych była cena referencyjnych bananów zielonych (motyw 287 zaskarżonej decyzji).

144. Ustalane cotygodniowo przez strony ceny referencyjne były stosowane w odniesieniu do Europy Północnej. Chiquita oświadczyła, że „[c]eny referencyjne dotyczące »Europy Północnej« dotyczyły Niemiec (przez które rozumiano także Austrię, Szwecję, Finlandię i Danię) oraz krajów Beneluksu” oraz że rozmawiając ze spółką Dole na temat niemieckiej „ceny zielonej”, „miała ona na myśli ceny dotyczące innych krajów Europy Północnej” (motywy 104, 141 zaskarżonej decyzji).

145. Znalezione u spółki Dole podczas kontroli dokumenty świadczą o tym, że przedsiębiorstwo to stosowało cenę referencyjną o nazwie „Europa Północna UE 15” oraz różniące się od niej ceny dla Norwegii, krajów „Europy Północnej UE 10”, Francji, Włoch i Zjednoczonego Królestwa. W odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów spółka Dole wskazała, że ta cena była ceną niemiecką. Spółka ta stwierdziła również jasno, że „sprzedaż zielona jest co do zasady prowadzona po cenie tygodniowej” i że „wszyscy konkurenci w każdym razie wiedzieli, iż ceny referencyjne [dyskutowane w trakcie poprzedzającej ustalanie cen wymiany informacji] dotyczyły rynków [informacja nieudostępniona] UE 15” (motywy 104, 142, 143 zaskarżonej decyzji).

146. Komisja wyjaśnia, że w przypadku gdy w transakcjach były stosowane ceny negocjowane w odstępach tygodniowych, importerzy bananów negocjowali z klientami ich ceny w czwartkowe popołudnia i w piątki (lub najpóźniej w trakcie bieżącego tygodnia lub na początku następnego). Klientami importerów były zazwyczaj podmioty zajmujące się dojrzewaniem lub sieci detalistów. Cena żółta była ceną bananów dojrzałych, a cena zielona – ceną bananów niedojrzałych (motyw 34 zaskarżonej decyzji).

147. Instytucja ta wyjaśnia również, że istniało pewne zróżnicowanie bananów ze względu na ich markę. W ramach działalności dotyczącej bananów rozróżniano trzy poziomy marki bananów, zwane „tiers”: banany pierwszorzędne marki Chiquita, banany drugorzędne (marki Dole i Del Monte) oraz banany trzeciorzędne (zwane także „bananami trzeciej kategorii”), które obejmowały wiele innych marek bananów. Ten podział w oparciu o markę był odzwierciedlony w cenach bananów, przy czym banany Chiquita były najdroższe, po nich następowały banany marek Dole i Del Monte, a najtańsze były banany trzeciorzędne (motyw 32 zaskarżonej decyzji).

148. Zdaniem Komisji w ramach funkcjonującego w ten sposób rynku bananów miała miejsce poprzedzająca ustalanie ceny wymiana między spółkami Dole i Chiquita różnego rodzaju informacji, w trakcie której te dwa przedsiębiorstwa omawiały warunki podaży i popytu lub, innymi słowy, czynniki ustalania cen, czyli czynniki istotne dla ustalania cen referencyjnych na kolejny tydzień i omawiały lub ujawniały tendencje w zakresie cen oraz wskaźniki dotyczące cen referencyjnych na kolejny tydzień przed ustaleniem tych cen referencyjnych (motywy 148, 182, 196 zaskarżonej decyzji).

149. W drugiej kolejności należy podnieść, że na poparcie zarzutu dotyczącego braku jakiejkolwiek możliwości istnienia między spółkami Dole i Chiquita zmowy w przedmiocie cen referencyjnych oraz w odpowiedzi na ten zarzut strony te odpowiednio przedstawiły wyjaśnienia dotyczące sposobu funkcjonowania ich przedsiębiorstw.

150. Po pierwsze, w odniesieniu do spółki Dole Komisja wskazuje, że jej niemiecka spółka zależna DFFE sprzedawała „zasadniczo” banany zielone detalistom niemieckim, którzy posiadali własne instalacje dojrzewalnicze, oraz europejskim podmiotom zajmującym się dojrzewaniem (motyw 12 zaskarżonej decyzji).

151. Z akt sprawy i pism stron wynika również, że przedmiotem prowadzonej przez spółkę Dole działalności była również sprzedaż żółtych bananów.

152. W trakcie postępowania administracyjnego spółka Dole powołała się bowiem również na sytuację detalistów domagających się od DFFE podania im do wiadomości ceny ofertowej [czyli ceny referencyjnej] bananów żółtych (załącznik B 9).

153. Skarżące wyjaśniły również, że spółka Dole kontrolowała szereg spółek zależnych prowadzących w Europie Północnej działalność w zakresie procesu dojrzewania i dystrybucji bananów; były to spółki Kempowski, Saba i VBH. Przedsiębiorstwa te sprzedawały żółte banany marki Dole, uprzednio odkupione od tej spółki jako zielone w przypadku spółek Saba i VBH. Ponadto mała część sprzedaży żółtych bananów realizowanych przez spółkę Dole w 2002 r. w Belgii i w Luksemburgu była dokonywana za pośrednictwem jej francuskiej spółki zależnej.

154. Z dostarczonych przez skarżące danych wynika, że te spółki zależne Dole sprzedały w 2002 r. banany żółte za kwotę 98 177 616 EUR, podczas gdy łączna kwota dokonanej przez spółkę Dole w 2002 r. sprzedaży świeżych bananów wynosiła 198 331 150 EUR, która to kwota została następnie zmniejszona do 190 581 150 EUR po odjęciu kwoty odpowiadającej wartości bananów zakupionych od pozostałych odbiorców zaskarżonej decyzji (motywy 451–453 zaskarżonej decyzji).

155. W 2002 r. Saba i VBH sprzedały w Europie Północnej banany odpowiednio za kwotę 64,4 mln EUR i 13,9 mln EUR, z czego 29,4 mln EUR i 8,3 mln EUR odpowiada bananom marki Dole. Niemiecka spółka zależna Kempowski, która nabywała banany od spółki Cobana, a nie – od spółki Dole, dokonała w 2002 r. w Europie Północnej sprzedaży na kwotę 16,8 mln EUR, z czego około 2,9 mln EUR odpowiada bananom marki Dole. W 2002 r. łączna kwota sprzedaży bananów marki Dole przez jej spółki zależne zajmujące się dojrzewaniem tych owoców wyniosła w Europie Północnej 40,6 mln EUR, czyli nieco mniej niż połowa wartości sprzedaży zielonych bananów przez DFFE oszacowaną w trakcie postępowania administracyjnego na 99 451 555 EUR, która to kwota została następnie w postępowaniu sądowym zmniejszona do 98 997 663 EUR.

156. Należy wreszcie stwierdzić, że jednym z zarzutów podniesionych przez skarżące w przedmiocie ustalonej przez Komisję celem obliczenia kwoty grzywny wartości sprzedaży jest zarzut dotyczący ilości sprzedanych przez spółkę Dole bananów żółtych.

157. Z ww. stwierdzeń wynika, że zgodnie z własnym rozumowaniem skarżących dotyczącym sprawowanej przez spółkę Chiquita kontroli spółki Atlanta, Dole rozwinęła działalność polegającą na sprzedaży żółtych bananów detalistom pozbawionym możliwości przeprowadzenia dojrzewania i miała rzeczywisty interes w prowadzeniu tego rodzaju działalności. Choć z przedstawionych przez skarżące podczas toczących się przed Sądem dyskusji dokumentów wynika, że Atlanta była uzależniona od spółki Chiquita również przed 2003 r., w trakcie którego to roku Chiquita zwiększyła swój początkowy udział wynoszący jedynie 5%, aby następnie przejąć oficjalnie kontrolę nad tym zajmującym się dojrzewaniem podmiotem, nie ma żadnych wątpliwości co do tego, iż przez cały okres trwania naruszenia Kempowski, Saba, VBH i Dole France były spółkami zależnymi, gdyż zostało to w pełni potwierdzone przez skarżące.

158. Po drugie, w odniesieniu do spółki Chiquita z akt sprawy wynika, że zgodnie ze sformułowaniem użytym przez skarżące w pkt 31 skargi, wyrażenie „ceny referencyjne” może „oznaczać ceny referencyjne bananów zielonych lub żółtych”.

159. Podczas toczących się przed Sądem dyskusji Komisja przedstawiła sporządzone przez spółkę Chiquita na użytek wewnętrzny sprawozdania zatytułowane „aktualizacja cen europejskich”.

160. W sprawozdaniach tych zostały przedstawione dotyczące poszczególnych tygodni roku kalendarzowego tabele zawierające, po pierwsze, ilości przyjmowanych bananów Chiquita, skumulowane ilości bananów jej konkurentów i przedsiębiorstw prowadzących działalność w sektorze bananów oraz, z drugiej strony, ceny stosowane przez spółkę Chiquita i jej konkurentów. Za pomocą tych tabeli można również przeprowadzić porównanie z danymi dotyczącymi poprzedniego tygodnia i tego samego tygodnia poprzedniego roku.

161. W zakresie dotyczącym cen Chiquita sprawozdania te regularnie zawierają wzmiankę „Niemcy (Euro) Żółty”, po której następuje cena, a następnie, w tej samej linii, inna cena, która jest niższa o 2 EUR i odpowiada „cenie europejskiej”, po którym to z kolei sformułowaniu następuje wzmianka powołująca się na ceny w markach niemieckich wskazująca na istnienie między obiema cenami różnicę w wysokości 4 marek niemieckich (DEM).

162. Do sprawozdań tych częstokroć załączano przesyłane wewnętrzną pocztą elektroniczną wiadomości zawierające samo sedno informacji, a w szczególności dotyczące danego tygodnia ceny „zieloną” i „żółtą”, przy czym ta druga cena regularnie była wyższa od tej pierwszej o 2 EUR.

163. Dokumenty te rzucają światło na złożone przez spółkę Chiquita oświadczenie, zgodnie z którym, „ogólnie rzecz biorąc, zielona cena referencyjna jest równa żółtej cenie referencyjnej pomniejszonej o 2 EUR”, i tym samym na zamienność tych cen.

164. W złożonym przez siebie oświadczeniu nr 1 spółka Chiquita wskazuje, co następuje:

„W czwartkowe poranki Chiquita ustalała wewnętrznie swą zieloną cenę referencyjną na następny tydzień. Rzadko kiedy cena z wykazu odpowiadała cenie, którą spółka ta rzeczywiście stosowała wobec klientów. Ceny referencyjne odpowiadają cenom hurtowym przed zastosowaniem obniżek i rabatów. Na podstawie tej wewnętrznej decyzji pracownicy spółki Chiquita odpowiedzialni za poszczególne kraje podawali do wiadomości swych klientów ofertę na następny tydzień”.

165. Należy podnieść, że w trakcie postępowania administracyjnego Chiquita oświadczyła, iż „w Europie owoce są sprzedawane albo hurtownikom/podmiotom zajmującym się dojrzewaniem takim jak Atlanta (Niemcy), albo bezpośrednio detalistom (zajmującym się dojrzewaniem we własnym zakresie)”. Jeśli chodzi w szczególności o działalność prowadzoną przez nią w Niemczech, Chiquita wskazała, że sprzedawała ona banany spółce Atlanta i hurtownikom, a także bezpośrednio detalistom, wyjaśniając jednocześnie, że sprzedaje ona banany detalistom w sposób ciągły dopiero od kilku lat.

166. Należy zatem uznać, że „zielonej sprzedaży” bananów dokonywano jedynie na rzecz zajmującej się dojrzewaniem i dystrybucją spółki Atlanta, z którą Chiquita pozostawała w ścisłych związkach, a Dole i Chiquita miały wspólnych klientów.

167. Wspomniana w motywie 107 zaskarżonej decyzji wiadomość, którą jeden z dyrektorów spółki Chiquita, pan B., przesłał pocztą elektroniczną do innego z jej dyrektorów, pana P., w dniu 30 kwietnia 2001 r., przemawia za tym, że Chiquita prowadziła sprzedaż zielonych bananów. Ta przesłana pocztą elektroniczną wiadomość ma następujące brzmienie:

„Jest dowiedzione, że gdy [Dole/Del Monte/Tuca] dojdą do ceny 36,00 DEM, ich klienci (detaliczni) stawią opór, ponieważ przy tym poziomie podaży cena konsumenta musi przekrac zać poziom 3,00 DEM/kg. Nie ma żadnych wątpliwości co do tego, że to »zjawisko« będzie przez pewien czas wywierać na nas wpływ. Oznaczałoby to, że pułap dla naszej oferty wynosi 40,00 DEM (oferta zielona)”.

168. Dosłowna treść ww. przesłanej pocztą elektroniczną wiadomości świadczy o tym, że, wbrew temu, co twierdzą skarżące, zielona cena Chiquita była jedynie teoretycznym wskaźnikiem mającym ułatwić przeprowadzenie w obrębie tej spółki porównania z ofertami konkurentów.

169. Złożone przez spółkę Dole oświadczenia potwierdzają, że Chiquita oferowała banany po „zielonej cenie”.

170. W skardze wyjaśniono zaś, że Saba, szwedzka spółka zależna spółki Dole, która prowadziła działalność w zakresie dojrzewania i dystrybucji bananów, zaopatrywała się w te owoce u różnych importerów, do których należała też Chiquita.

171. W swej odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów spółka Dole zakwestionowała dokonane przez Komisję określenie jej udziału w rynku ze względu na to, że uwzględniono w nim sprzedaż bananów żółtych, podczas gdy dochodzenie dotyczyło przywozu bananów zielonych. Spółka ta dodała, że kwestia dwukrotnego uwzględnienia nie ogranicza się tylko do jej sytuacji i podkreśliła, że „Chiquita sprzedawała zielone banany detalistom i hurtownikom, a za pośrednictwem swej sieci dojrzewalni w Beneluksie, Niemczech i Austrii sprzedawała ona również banany żółte”.

172. To oświadczenie, w którym prowadzona przez spółkę Chiquita sprzedaż żółtych i zielonych bananów została sprowadzona do wspólnego mianownika, świadczy również o tym, że dystrybucja żółtych bananów Chiquita nie była prowadzona jedynie przez spółkę Atlanta.

173. W tym względzie należy podnieść, że Chiquita jest największym europejskim dostawcą bananów (motyw 8 zaskarżonej decyzji), a łączna kwota jej sprzedaży świeżych bananów w 2001 r. wyniosła 347 631 700 EUR (motywy 451–453 zaskarżonej decyzji).

174. Z powyższego wynika, że jakakolwiek analiza rynku, z której wynikałoby, że spółka Dole prowadziła jedynie działalność w zakresie sprzedaży zielonych bananów, a Chiquita w zakresie sprzedaży bananów żółtych – przy czym spółkę Chiquita łączył stosunek wyłączności ze spółką Atlanta – jest całkowicie bezpodstawna.

175. Zarówno spółka Dole, jak i Chiquita, z jednej strony, sprzedawały zielone banany podmiotom zajmującym się dojrzewaniem i detalistom, którzy sami przeprowadzali dojrzewanie owoców i, z drugiej strony, zbywały one banany żółte za pośrednictwem spółek zależnych i powiązanych, oraz, w przypadku spółki Chiquita, przeprowadzając dojrzewanie za pomocą podmiotów zewnętrznych.

176. Przedstawione przez spółkę Dole streszczenie analizy ekonomicznej z dnia 10 kwietnia 2007 r. potwierdza, że ustalenia umowne czynione przez prowadzące działalność na rynku bananów podmioty cechowały się zmiennością; zgodnie z tym streszczeniem „czasami importerzy sprzedają zielone banany bezpośrednio supermarketom, które następnie płacą wynagrodzenie podmiotom zajmującym się dojrzewaniem”; że „w innych przypadkach podmioty zajmujące się dojrzewaniem kupują zielone banany od importerów tych owoców i prowadzą we własnym zakresie negocjacje z hurtownikami” oraz że „część importerów posiada własne podmioty przeprowadzające dojrzewanie, podczas gdy inni korzystają z zajmujących się dojrzewaniem podmiotów zewnętrznych”. Chiquita wyjaśniła również, że czasami sami importerzy zajmowali się dojrzewaniem owoców i sprzedawali banany żółte, a niektórzy z detalistów mieli swoje własne dojrzewalnie i kupowali banany zielone.

177. Należy zatem uznać, jak słusznie podnosi Komisja, że to, czy importer powołuje się na cenę żółtą czy też zieloną, zależy jedynie od sposobu, w jaki organizuje on sprzedaż bananów: jeśli sprzedaje on zielone banany podmiotom przeprowadzającym dojrzewanie owoców lub też zajmującym się tym samodzielnie detalistom, będzie on podawał do wiadomości zieloną cenę referencyjną; jeśli przeprowadza dojrzewanie za pośrednictwem podmiotu zewnętrznego lub też za pomocą infrastruktury swoich spółek zależnych lub im podobnych, aby następnie odsprzedać je detalistom w stanie dojrzałym, będzie on wykorzystywał żółtą cenę referencyjną.

178. Po trzecie, należy podkreślić, że całokształt ww. działalności wpisuje się w swoisty „schemat” czasowy, który Dole i Chiquita opisały w trakcie postępowania administracyjnego niemal tymi samymi słowy.

179. Dole i Chiquita opisują porządek chronologiczny sprzedaży bananów odpowiadający trzytygodniowemu cyklowi przedstawiającemu się w następujący sposób:

– czwartek rano pierwszego tygodnia: importerzy ustalają ceny referencyjne bananów i podają je do wiadomości klientów;

– czwartek po południu pierwszego tygodnia aż do końca tego tygodnia, a wręcz aż do poniedziałku drugiego tygodnia: importerzy negocjują ceny transakcji z nabywcami;

– poniedziałek drugiego tygodnia (czasem koniec pierwszego tygodnia): statki przybijają do europejskich portów, banany są wyładowywane i przewożone do dojrzewalni;

– początek trzeciego tygodnia (czasem koniec drugiego tygodnia): gotowe do spożycia banany trafiają na rynek.

180. Ten kalendarz jest zgodny ze stwierdzeniem poczynionym przez Komisję w motywie 34 zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym banany są dostarczane albo bezpośrednio (zielone banany), albo poddawane dojrzewaniu, i dostarczane następnie około tygodnia później (żółte banany); sformułowanie to ujmuje pokrótce proces dystrybucyjny i podkreśla względnie nieelastyczny w przypadku wszystkich bananów okres przeprowadzania dojrzewania.

181. Przedstawiając w pkt 34 skargi ten ww. „schemat” czasowy, skarżące wskazały, że „rynek bananów” tradycyjnie funkcjonował według wcześniej ustalonego tygodniowego kalendarza, który był bardzo rygorystyczny, jeśli chodzi o sposób i czas przeprowadzania negocjacji między „importerami i ich klientami”. Oprócz tego, że skarżące poczyniły to ogólne stwierdzenie w przedmiocie funkcjonowania obejmującego wszystkich importerów jednolitego rynku, wyjaśniły one również obiektywną i nadrzędną rację przemawiającą za przyjęciem takiego kalendarza i polegającą na tym, że banany są wyjątkowo łatwo psującym się produktem, co pociąga za sobą szybkość ustalania cen transakcji, co jest z kolei konieczne, aby zapewnić skuteczną redukcję zapasów tych owoców przybywających co tydzień do europejskich portów.

182. Należy podkreślić, że w ramach opisanego w ten sposób trzytygodniowego cyklu żółte banany marek Dole i Chiquita były sprzedawane za pośrednictwem spółek zależnych lub związanych zajmujących się dojrzewaniem i dystrybucją tych owoców po żółtej cenie referencyjnej podawanej do wiadomości detalistów w czwartek rano drugiego tygodnia.

183. Jak zaś wynika ze złożonego przez spółkę Chiquita oświadczenia zawartego w załączniku C 5 do repliki dotyczącym transakcji przeprowadzanych w niektórych krajach skandynawskich oraz z treści wiadomości przesłanej pocztą elektroniczną w dniu 2 stycznia 2003 r. przez pracownika spółki Atlanta pracownikowi spółki Chiquita, żółta cena referencyjna była ustalana w momencie, kiedy banany były poddawane dojrzewaniu, czyli w trakcie drugiego tygodnia, a owoce te były dostarczane detalistom jako żółte począwszy od kolejnego tygodnia, czyli od początku trzeciego tygodnia.

184. Zgodnie ze złożonymi przez samą spółkę Dole oświadczeniami czasowy „schemat” dystrybucji żółtych bananów przez spółki Saba i VBH odpowiadał temu schematowi dystrybucji przez spółkę Atlanta, i obejmował, w przypadku poddawanych właśnie dojrzewaniu owoców kupionych w poprzednim tygodniu, podawanie „żółtej” ceny do wiadomości klientów w czwartek drugiego tygodnia oraz dostawę detalistom żółtych bananów na początku następnego tygodnia.

185. W trzeciej kolejności należy zauważyć, że konfiguracja rynku charakteryzująca się współistnieniem i współzależnością prowadzonej przez spółki Dole i Chiquita działalności w zakresie sprzedaży żółtych i zielonych bananów odpowiada wyciągniętemu przez Komisję wnioskowi w przedmiocie istnienia niedozwolonej zmowy tych dwóch przedsiębiorstw.

186. W tym względzie należy dokonać oceny złożonych przez spółki Dole i Chiquita oświadczeń oraz dowodów z dokumentów związanych z prowadzoną przez nie działalnością pod kątem tych dwóch elementów.

187. Po pierwsze, z akt sprawy wynika, że w trakcie wymiany informacji poprzedzającej ustalanie cen Dole i Chiquita prowadziły rozmowy dotyczące warunków podaży i popytu czy też, innymi słowy, czynników mających wpływ na ustalenie cen, czyli czynników mających znaczenie dla ustalenia cen referencyjnych w mającym nastąpić tygodniu; omawiały one lub ujawniały tendencje cenowe lub informacje na temat cen referencyjnych na kolejny tydzień (motywy 148, 182, 196 zaskarżonej decyzji).

188. W swym ustnym oświadczeniu nr 28 dotyczącym wymiany informacji między nią a spółką Dole Chiquita wskazała, że „Chiquita i Dole powoływały się na ceny europejskie, czyli niemiecką »cenę oficjalną« w przypadku zielonych bananów”. Należy przypomnieć, że sporządzone na użytek wewnętrzny sprawozdania dotyczące cen Chiquita regularnie zawierają wzmiankę „Niemcy (Euro) Żółty”, po której następuje cena, a następnie, w tej samej linii, inna cena, która jest niższa o 2 EUR i odpowiada cenie europejskiej, czyli zielonej cenie Chiquita.

189. Chiquita dodała, że jej prowadzone ze spółką Dole rozmowy w przedmiocie niemieckiej „ceny zielonej” „obejmowały ceny dotyczące innych krajów północnoeuropejskich”.

190. Komisja podkreśla, że odkryte podczas przeprowadzanej u spółki Dole kontroli dokumenty świadczą o tym, iż stosowała ona cenę o nazwie „Europa Północna UE 15”, określoną przez to przedsiębiorstwo jako cena niemiecka, co nie jest sprzeczne z wyjaśnieniem udzielonym przez spółkę Chiquita (motyw 143 zaskarżonej decyzji). Spółka Dole w odpowiedzi na żądanie udzielenia informacji wskazuje, że „w każdym razie wszyscy konkurenci wiedzieli o tym, iż ceny referencyjne [omawiane w trakcie wymiany informacji poprzedzającej ustalanie cen] dotyczyły rynków [poufne] UE 15” (motyw 143 zaskarżonej decyzji).

191. W odpowiedzi na postawione w żądaniu udzielenia informacji pytanie w przedmiocie cen omawianych i ujawnianych przez spółki Dole i Chiquita w trakcie „wymiany informacji poprzedzającej ustalanie cen”, spółka Dole oświadczyła, że „cena referencyjna dotyczyła rynków Europy Północnej UE 15”.

192. Należy przypomnieć, że na stronie 130 odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów spółka Dole wskazała, iż „pan [H.] wyjaśnił, że on i pan [B.], mogli czasem powiedzieć, że spodziewali się tego, iż ceny wzrosną o 1 EUR czy też 50 centymów, lecz nigdy nie zawarto żadnego porozumienia w przedmiocie podwyżek cen” i „co najwyżej wymieniano osobiste opinie na temat sposobu, w jaki mogą zmieniać się ceny referencyjne spółek Chiquita i Dole” (motywy 158, 170 zaskarżonej decyzji, jej przypis 217).

193. W odniesieniu do omawiania orientacyjnych cen referencyjnych czy też tendencji cenowych sama spółka Dole twierdzi, że „miało to miejsce podczas około połowy z toczących się w środowe popołudnia dyskusji ze spółką Chiquita” (motyw 153 zaskarżonej decyzji).

194. Ze złożonych przez spółki Dole i Chiquita oświadczeń oraz z poczynionych przez Komisję stwierdzeń wynika, że te dwa przedsiębiorstwa zgodnie wymieniały między sobą informacje w przedmiocie cen zielonych bananów w Europie Północnej.

195. Stwierdzić należy, iż skarżące nie kwestionują tego, że rzeczywiście doszło do dwustronnych dyskusji i że poczynione przez Komisję stwierdzenia są zgodne z prawdą, lecz usiłują ograniczyć znaczenie przypisywanej im wymiany informacji do zwykłych rozmów na temat ogólnych warunków rynkowych, które z kolei same w sobie stanowią stały element ciągłej wymiany informacji określanej wspólnie przez podmioty prowadzące działalność na tym rynku jako „bananowe radio”.

196. Treść tej dwustronnej wymiany informacji w postaci takiej, jaka została przedstawiona przez samą spółkę Dole, nie jest jednak zgodna z tym podejściem skarżących, ani też z podejściem przyjętym na rynku bananów charakteryzującym się podziałem i brakiem synchronizacji prowadzonej przez spółki Dole i Chiquita działalności.

197. Po drugie, z akt sprawy wynika, że cena referencyjna zielonych bananów ma decydujące znaczenie dla ceny bananów żółtych.

198. Jak wynika z pkt 157–161 powyżej, z przeprowadzonej analizy wewnętrznych sprawozdań dotyczących cen Chiquita wynika, że cena żółta odpowiada oferowanej cenie „zielonej” zwiększonej o wynagrodzenie za przeprowadzenie dojrzewania wynoszące 2 EUR.

199. Spółka Dole wyraźnie potwierdziła istnienie związku między ceną bananów zielonych i żółtych i wyjaśniła, na czym związek ten polegał.

200. Spółka ta podczas postępowania administracyjnego, wyjaśniła przede wszystkim (załącznik B 9), że „zielona” cena kupna służyła za podstawę do ustalenia ceny żółtych bananów sprzedawanych przez spółki Saba i Kempowski oraz spółkę zależną tej ostatniej. W ramach opisu prowadzonej przez nią działalności spółka Dole wyjaśniła również, że zielone ceny sprzedaży służyły do przygotowania żółtych cen referencyjnych podawanych następnie klientom pocztą elektroniczną, faksem czy też telefonicznie.

201. Spółka Dole wyjaśniła, że jej belgijska spółka zależna VBH przekazywała niektórym klientom (Metro, Delhaize, Carrefour) jej tygodniową cenę bananów dostarczonych jako żółte, to jest cenę, która była oparta na przekazanej przez DFFE zielonej cenie referencyjnej zwiększonej o kwotę podaną w umowie zawartej przez VBH z jej klientem. Spółka Dole wskazała, że „ta »żółta« cena obejmuje przeprowadzenie dojrzewania, dostawę, dystrybucję, pakowanie i inne specyfikacje produktu, jakich mógł zażądać każdy z klientów” i że „cena ta podlegała więc fluktuacjom w zależności od wysokości zielonej ceny tygodniowej i zastosowanych podwyżek”. Spółka ta wyjaśniła jeszcze, że „zawierane z detalistami umowy [...] zawierały formułę służącą obliczaniu cen (cena żółta = podana przez DFFE cena zielona + podwyżki wynikające ze specyfikacji produktu i kosztów logistyki – rabaty)”.

202. Po stwierdzeniu w skardze, że spółki zależne spółki Dole ustalały ceny żółtych bananów „bez powoływania się na jakąkolwiek »zieloną ofertę«”, skarżące w replice (przypis 5) stwierdziły następnie, iż choć prawdą jest, że VBH ustalała ceny dla jej trzech klientów w opisany powyżej sposób, czyniła to dopiero „po” zakończeniu zarzucanego naruszenia. VBH miała stosować ten sposób ustalania cen w szczególności wobec Delhaize i Carrefour w latach 2004 i 2005, oraz wobec Metro w latach 2004–2006. Umowy te zostały ich zdaniem wspomniane w odpowiedzi na żądanie udzielenia informacji wystosowane przez Komisję w dniu 10 lutego 2006 r., która obejmowała okres określony „od 2000 r. do dnia dzisiejszego”. Kiedy Komisja postanowiła ograniczyć stwierdzenie naruszenia w zaskarżonej decyzji do okresu 2000–2002, nie sprawdziła, czy dostarczone informacje dotyczyły tego okresu.

203. Stwierdzić należy, że z analizy załączników do odpowiedzi na skargę nie wynika nic, co mogłoby uzasadniać twierdzenia poczynione przez skarżące w przedmiocie zastosowania ratione temporis rozpatrywanego sposobu ustalania cen. Skarżące nie dostarczają zresztą żadnego konkretnego i obiektywnego dowodu, za pomocą którego można by było wykazać prawdziwość ich twierdzeń; nie dostarczają one nawet informacji dotyczących sposobu, w jaki VBH miała ustalać swe ceny w latach 2000–2002. Nie ma wątpliwości co do tego, że okres wskazany w żądaniu udzielenia informacji wystosowanym przez Komisję w dniu 10 lutego 2006 r. rozpoczynał się z dniem 1 stycznia 2000 r. Ze względu na to, że udzielona przez spółkę Dole odpowiedź nie zawiera żadnego wyjaśnienia dotyczącego ograniczającego charakteru daty wprowadzenia w życie rozpatrywanego sposobu ustalania cen w umowach zawieranych przez spółkę VBH z jej klientami: Metro, Delhaize i Carrefour, nie można twierdzić, że ta odpowiedź nie mogłaby obejmować całego wskazanego okresu, w tym również lat 2000–2002.

204. W każdym razie, niezależnie od wszelkich kwestii czasowych, te złożone przez spółkę Dole w trakcie postępowania administracyjnego oświadczenia przemawiają za przyjęciem oświadczeń złożonych przez spółkę Chiquita oraz dostarczonych przez same skarżące w skardze informacji o związku pomiędzy cenami zielonych i żółtych bananów, o którego istnieniu wiedziano na rynku przed wskazanym w zaskarżonej decyzji okresie naruszenia, w jego trakcie oraz po jego zakończeniu.

205. W skardze (pkt 41) skarżące wyjaśniają bowiem, że DFFE sprzedawała zielone banany na podstawie umów negocjowanych w cyklach tygodniowych czy t