Strony

Motywy wyroku

Sentencja



Strony

W sprawie C-194/12

mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Juzgado de lo Social de Benidorm (Hiszpania) postanowieniem z dnia 22 lutego 2012 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 26 kwietnia 2012 r., w postępowaniu:

Concepción Maestre García

przeciwko

Centros Comerciales Carrefour SA ,

TRYBUNAŁ (szósta izba),

w składzie: M. Berger, prezes izby, E. Levits (sprawozdawca) i J.J. Kasel, sędziowie,

rzecznik generalny: Y. Bot,

sekretarz: A. Calot Escobar,

z uwagi na postanowienie wydane po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego o orzekaniu w formie postanowienia z uzasadnieniem zgodnie z art. 99 regulaminu postępowania przed Trybunałem,

wydaje następujące

Postanowienie

Motywy wyroku

1. Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 7 ust. 1 dyrektywy 2003/88/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 4 listopada 2003 r. dotyczącej niektórych aspektów organizacji czasu pracy (Dz.U. L 299, s. 9).

2. Wniosek ten został złożony w ramach postępowania pomiędzy C. Maestre Garcíą a spółką Centros Comerciales Carrefour SA (zwaną dalej „Carrefourem”), jej pracodawcą, w przedmiocie roszczenia C. Maestre Garcíi o skorzystanie z rocznego urlopu poza terminem ustalonym przez pracodawcę, w którym to terminie pozostawała ona na zwolnieniu lekarskim, lub, pomocniczo, o uzyskanie ekwiwalentu pieniężnego z tytułu niewykorzystanego urlopu.

Ramy prawne

Uregulowania Unii

3. Artykuł 7 dyrektywy 2003/88, zatytułowany „Urlop roczny”, ma następującą treść:

„1. Państwa członkowskie przyjmują niezbędne środki w celu zapewnienia, by każdy pracownik był uprawniony do corocznego płatnego urlopu w wymiarze co najmniej czterech tygodni, zgodnie z warunkami uprawniającymi i przyznającymi mu taki urlop, przewidzianymi w ustawodawstwie krajowym i/lub w praktyce krajowej.

2. Minimalny okres corocznego płatnego urlopu nie może być zastąpiony wypłatą ekwiwalentu pieniężnego, z wyjątkiem przypadku gdy stosunek pracy ulega rozwiązaniu”.

4. Artykuł 17 dyrektywy 2003/88 przewiduje, że państwa członkowskie mogą stosować odstępstwa od pewnych przepisów tej dyrektywy. Nie dopuszcza się żadnego odstępstwa w odniesieniu do art. 7 wspominanej dyrektywy.

Uregulowania krajowe

5. Real Decreto Legislativo 1/1995 por el que se aprueba el texto refundido de la Ley del Estatuto de los Trabajadores (królewski dekret ustawodawczy 1/1995 ustanawiający tekst jednolity ustawy w sprawie statutu pracowników) z dnia 24 marca 1995 r. (BOE nr 75 z dnia 29 marca 1995 r., s. 9654), w brzmieniu obowiązującym na dzień zaistnienia okoliczności faktycznych w postępowaniu głównym (zwany dalej „statutem”), reguluje między innymi dziedzinę rocznych płatnych urlopów, jak również dziedzinę czasowej niezdolności do pracy.

6. Artykuł 38 statutu stanowi:

„1. Okres corocznego płatnego urlopu, którego nie można zastąpić ekwiwalentem pieniężnym, jest ustalany w układzie zbiorowym lub w umowie o pracę. W żadnym wypadku okres urlopu nie może być krótszy niż trzydzieści dni kalendarzowych.

2. Termin lub terminy korzystania z urlopu są ustalane na zasadzie porozumienia pomiędzy pracodawcą a pracownikiem, w odpowiednim przypadku zgodnie z postanowieniami układów zbiorowych dotyczących rocznych planów urlopowych.

W przypadku braku porozumienia pomiędzy stronami termin korzystania z urlopu jest ustalany przez właściwy sąd, którego orzeczenie nie podlega zaskarżeniu. Postępowanie w tej sprawie jest postępowaniem uproszczonym i pilnym.

3. W każdym przedsiębiorstwie jest ustalany plan urlopów. Pracownik jest powiadamiany o przysługującym mu terminie co najmniej na dwa miesiące przed datą rozpoczęcia urlopu.

W przypadku gdy termin urlopu ustalony w planie urlopów przedsiębiorstwa, o którym mowa we wcześniejszym akapicie, pokrywa się z okresem niezdolności do pracy wynikającej z ciąży, porodu lub karmienia piersią albo z okresem zawieszenia umowy o pracę przewidzianym w art. 48 ust. 4 niniejszej ustawy, pracownikowi przysługuje prawo do wykorzystania urlopu w innym terminie niż okres trwania niezdolności do pracy lub okres korzystania ze zwolnienia przysługującego mu na podstawie tego przepisu, po ustaniu okresu zawieszenia, nawet jeżeli upłynął rok kalendarzowy, za który ów urlop przysługuje”.

7. Artykuł 48 ust. 4 statutu reguluje przypadki zawieszenia umowy o pracę w razie porodu, śmierci matki po porodzie, porodu przedwczesnego, hospitalizacji noworodka, adopcji lub ustanowienia rodziny zastępczej.

8. Artykuł 37 akapit ostatni układu zbiorowego supermarketów na lata 2009–2012 zawiera postanowienie analogiczne do art. 38 statutu.

Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne

9. Concepción Maestre García, zatrudniona jako kasjerka w Carrefourze, pozostawała na zwolnieniu lekarskim w okresie od dnia 4 listopada 2010 r. do dnia 20 czerwca 2011 r. W trakcie tego okresu został ustalony plan urlopów na rok 2011. Powódce w postępowaniu głównym został przyznany okres urlopu w wysokości 10 dni w zimie i okres 21 dni w lecie.

10. Przyznane okresy urlopu pokrywały się z jej zwolnieniem lekarskim. W związku z tym C. Maestre García wniosła do pracodawcy o ustalenie owych okresów w terminach po ustaniu jej zwolnienia lekarskiego. Wniosek ten został uznany jedynie w odniesieniu do okresu zimowego, ponieważ wskazano na problemy organizacyjne i problemy dotyczące zasobów ludzkich w okresie letnim.

11. W celu przyznania jej prawa do rocznego urlopu za rok 2011 C. Maestre García wniosła pozew, wnosząc zasadniczo o nakazanie Carrefourowi przyznania jej urlopu w okresie letnim w wymiarze 21 dni, z którego nie mogła skorzystać, i – pomocniczo – o nakazanie mu zapłaty na jej rzecz ekwiwalentu pieniężnego.

12. Juzgado de lo Social de Benidorm, mając wątpliwości dotyczące prawa Unii przy rozstrzyganiu toczącego się przed nim sporu, w sytuacji gdy okres urlopu rocznego zbiega się z okresem zwolnienia lekarskiego, postanowił zawiesić postępowanie i skierować do Trybunału następujące pytania prejudycjalne:

„1) Czy art. 7 ust. 1 dyrektywy 2003/88 […] sprzeciwia się takiej wykładni przepisów prawa krajowego, która nie pozwala na przerwanie urlopu, tak by można było z niego skorzystać w pełnym jego wymiarze – lub w pozostałej części – jeżeli sytuacja czasowej niezdolności do pracy zaistniała przed okresem korzystania z urlopu [rocznego] i istnieją powody o charakterze produkcyjnym lub organizacyjnym, które uniemożliwiają skorzystanie z niego w późniejszym terminie?

2) Czy art. 7 ust. 1 dyrektywy 2003/88 […] sprzeciwia się takiej wykładni przepisów prawa krajowego, która zezwala na jednostronne ustalenie przez pracodawcę okresu korzystania z urlopu [rocznego] zbiegającego się z sytuacją czasowej niezdolności do pracy, jeżeli brak jest wcześniejszego oświadczenia pracownika co do preferencji skorzystania z innego okresu i istnieje porozumienie pomiędzy przedstawicielami pracowników u pracodawcy i pracodawcą, które na to pozwala?

3) Czy art. 7 ust. 1 dyrektywy 2003/88 […] sprzeciwia się takiej wykładni przepisów prawa krajowego, która zezwala na pieniężną rekompensatę za urlop, z którego nie skorzystano z powodu czasowej niezdolności do pracy, jeżeli istnieją powody produkcyjne lub organizacyjne, które nie pozwalają na skorzystanie z tego urlopu [rocznego], pomimo iż nie doszło do rozwiązania umowy o pracę?”.

W przedmiocie pytań prejudycjalnych

13. Zgodnie z art. 99 regulaminu postępowania przed Trybunałem, jeżeli odpowiedź na pytanie prejudycjalne można wywieść w sposób jednoznaczny z orzecznictwa, Trybunał może w każdej chwili po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego orzec w trybie postanowienia z uzasadnieniem zawierającego odesłanie do odnośnego orzecznictwa.

14. Przepis ten należy zastosować w niniejszej sprawie.

W przedmiocie pytań pierwszego i drugiego

15. Przez pytania pierwsze i drugie, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający zasadniczo zmierza do ustalenia, czy art. 7 ust. 1 dyrektywy 2003/88 powinien być interpretowany w ten sposób, że sprzeciwia się on wykładni uregulowania krajowego, zgodnie z którym pracownik pozostający na zwolnieniu lekarskim w okresie rocznego urlopu wyznaczonego jednostronnie w planie urlopów przedsiębiorstwa, gdzie jest on zatrudniony, nie ma prawa w ramach okresu pozostawania na zwolnieniu lekarskim do korzystania z urlopu rocznego w innym terminie niż termin początkowo wyznaczony, w odpowiednim przypadku poza odpowiednim okresem referencyjnym, z powodów związanych z produkcją lub organizacją przedsiębiorstwa.

16. W tej kwestii należy, po pierwsze, przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem prawo każdego pracownika do rocznego płatnego urlopu należy uważać za zasadę socjalnego prawa Unii o szczególnej wadze, od której nie może być odstępstw i której wprowadzenie w życie przez właściwe organy krajowe może być dokonane tylko w granicach wyraźnie wytyczonych dyrektywą Rady 93/104/WE z dnia 23 listopada 1993 r. dotyczącą niektórych aspektów organizacji czasu pracy (Dz.U. L 307, s. 18), ujednoliconą następnie przez dyrektywę 2003/88 (wyrok z dnia 22 listopada 2011 r. w sprawie C-214/10 KHS, Zb.Orz. s. I-11757, pkt 23 i przytoczone tam orzecznictwo).

17. Po drugie, należy zauważyć, że prawo do rocznego płatnego urlopu, jako zasada prawa socjalnego Unii Europejskiej, nie tylko ma szczególną wagę, lecz zostało także uznane w sposób wyraźny w art. 31 ust. 2 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, która na podstawie art. 6 ust. 1 TUE posiada tę samą moc prawną co traktaty (ww. wyrok w sprawie KHS, pkt 37; wyrok z dnia 3 maja 2012 r. w sprawie C-337/12 Neidel, pkt 40).

18. Bezsporne jest ponadto, że prawo do rocznego płatnego urlopu ma na celu umożliwienie pracownikowi odpoczynku oraz zapewnienie mu okresu wytchnienia i wolnego czasu. Cel ten różni się w tym względzie od celu prawa do zwolnienia chorobowego, które udzielane jest pracownikowi w celu umożliwienia mu powrotu do zdrowia po zachorowaniu wywołującym niezdolność do pracy (zob. wyrok z dnia 21 czerwca 2012 r. w sprawie C-78/11 ANGED, pkt 19).

19. Ponadto Trybunał orzekł już, iż w szczególności z celu prawa do rocznego płatnego urlopu wynika, że pracownikowi, który przebywa na zwolnieniu chorobowym w czasie wcześniej wyznaczonego terminu urlopu, przysługuje, na jego wniosek i w celu umożliwienia mu rzeczywistego skorzystania z corocznego urlopu, prawo do wykorzystania tego urlopu w terminie innym niż termin pokrywający się ze zwolnieniem chorobowym (zob. wyrok z dnia 10 września 2009 r. w sprawie C-277/08 Vicente Pereda, Zb.Orz. s. I-8405, pkt 22; ww. wyrok w sprawie ANGED, pkt 20).

20. W tym zakresie należy wyjaśnić, że pracownik ma prawo do złożenia wniosku o roczny urlop nie tylko przed datą, w której roczny urlop został ustalony w planie urlopów przedsiębiorstwa, ale także po tej dacie, zaznaczając swój sprzeciw wobec przyznanego okresu. W tych okolicznościach jakikolwiek przepis wywodzący się z porozumienia pomiędzy pracodawcą a przedstawicielami pracowników, który pozbawiałby pracownika tego uprawnienia, jest pozbawiony znaczenia.

21. W związku z tym, o ile dyrektywa 2003/88 nie sprzeciwia się temu, aby przepisy lub praktyka krajowa umożliwiały pracownikowi pozostającemu na zwolnieniu chorobowym skorzystanie z płatnego urlopu rocznego w trakcie zwolnienia lekarskiego (wyrok z dnia 20 stycznia 2009 r. w sprawach połączonych C-350/06 i C-520/06 Schultz-Hoff i in., Zb.Orz. s. I-179, pkt 31), o tyle jednak z orzecznictwa przytoczonego w pkt 19 niniejszego postanowienia wynika, że jeżeli pracownik nie życzy sobie wziąć urlopu rocznego w trakcie takiego okresu, pracodawca jest zobowiązany do udzielenia mu urlopu w innym terminie.

22. Trybunał orzekł już w odniesieniu do ustalenia owego nowego okresu rocznego urlopu, którego długość będzie równoważna z okresem pokrywania się wcześniej wyznaczonego terminu urlopu i zwolnienia chorobowego, że podlega on przepisom i procedurom krajowym obowiązującym w dziedzinie ustalania urlopów pracowniczych, z uwzględnieniem istnienia różnych interesów, w szczególności nadrzędnych względów związanych z interesami przedsiębiorstwa (zob. ww. wyrok w sprawie Vicente Pereda, pkt 22).

23. Jeżeli chodzi o uwzględnianie interesów przedsiębiorstwa, to Trybunał wyjaśnił, że w przypadku gdy takie interesy stoją na przeszkodzie uwzględnieniu wniosku pracownika dotyczącego nowego terminu corocznego urlopu, pracodawca ma obowiązek zgodzić się na inny termin zaproponowany przez pracownika, zgodny z tymi interesami, nie zakładając a priori, że ten termin nie może znaleźć się poza okresem rozliczeniowym dla danego urlopu (zob. ww. wyrok w sprawie Vicente Pereda, pkt 23).

24. Z rozważań tych wynika, że pracodawca nie może odmówić pracownikowi, z powodów związanych z interesami przedsiębiorcy, przyznania jakiegokolwiek innego okresu urlopu rocznego. W rzeczywistości bowiem z uwagi na szczególną wagę płatnego urlopu rocznego jako zasady prawa socjalnego Unii, o czym mowa była w pkt 17 niniejszego postanowienia, uwzględnienie interesów pracodawcy może przekładać się jedynie na uprawnienie pracodawcy do odmowy przyznania okresu wybranego przez pracownika na rzecz innego okresu, przypadającego w danym przypadku na okres znajdujący się poza okresem rozliczenia urlopu, bez uszczerbku dla przyznania kolejnych okresów urlopu jako takiego.

25. Z uwagi na powyższe na pytania prejudycjalne pierwsze i drugie należy odpowiedzieć, że art. 7 ust. 1 dyrektywy 2003/88 należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on takiej wykładni uregulowania krajowego, zgodnie z którą pracownik pozostający na zwolnieniu lekarskim w trakcie urlopu rocznego ustalonego jednostronnie w planie urlopów przedsiębiorstwa, gdzie jest zatrudniony, nie ma prawa z powodu zwolnienia lekarskiego do skorzystania z urlopu w innym okresie niż początkowo ustalony, w niniejszym przypadku poza odpowiednim okresem rozliczenia urlopu, ze względów związanych z produkcją lub organizacją przedsiębiorstwa.

W przedmiocie pytania trzeciego

26. Przez pytanie trzecie sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy wykładni art. 7 dyrektywy 2003/88 należy dokonywać w ten sposób, że sprzeciwia się on wykładni uregulowania krajowego, które zezwala na to, aby okres rocznego urlopu, z którego pracownik nie mógł skorzystać z powodu niezdolności do pracy, został zastąpiony ekwiwalentem pieniężnym, także wówczas, gdy stosunek pracy nie uległ rozwiązaniu, lecz gdy istnieją powody związane z produkcją i organizacją przedsiębiorstwa uniemożliwiające pracownikowi rzeczywiste skorzystanie z urlopu rocznego.

27. W celu udzielenia odpowiedzi na to pytanie należy na wstępie przypomnieć, że zgodnie z art. 7 ust. 2 dyrektywy 2003/88 „okres corocznego płatnego urlopu nie może być zastąpiony wypłatą ekwiwalentu pieniężnego, z wyjątkiem przypadku gdy stosunek pracy ulega rozwiązaniu”.

28. Podobnie, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem (zob. ww. wyroki: w sprawie Vicente Pereda, pkt 20 i przytoczone tam orzecznictwo; a także w sprawie Neidel, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo), pracownik powinien normalnie korzystać z rzeczywistego wypoczynku w celu skutecznej ochrony swego bezpieczeństwa i zdrowia. W związku z tym jedynie w przypadku rozwiązania stosunku pracy art. 7 ust. 2 dyrektywy 2003/88 zezwala na zastąpienie prawa do niewykorzystanego rocznego płatnego urlopu ekwiwalentem pieniężnym.

29. Tymczasem w postępowaniu głównym wiadomo, że umowa o pracę C. Maestre Garcíi nie została rozwiązana, tak że art. 7 dyrektywy 2003/88 nie zezwala na zapłatę ekwiwalentu pieniężnego, a powody związane z interesami przedsiębiorstwa, które uniemożliwiają pracownikowi faktyczne wykorzystanie urlopu rocznego, są pozbawione jakiegokolwiek znaczenia w tym zakresie.

30. Z uwagi na powyższe na pytanie trzecie należy odpowiedzieć, iż art. 7 dyrektywy 2003/88 należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on uregulowaniu krajowemu, które zezwala na to, aby w trakcie trwania umowy o pracę okres rocznego urlopu, z którego pracownik nie mógł skorzystać z powodu niezdolności do pracy, został zastąpiony ekwiwalentem pieniężnym.

W przedmiocie kosztów

31. Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Sentencja

Z powyższych względów Trybunał (szósta izba) orzeka, co następuje:

1) Artykuł 7 ust. 1 dyrektywy 2003/88/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 4 listopada 2003 r. dotyczącej niektórych aspektów organizacji czasu pracy należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on takiej wykładni uregulowania krajowego, zgodnie z którą pracownik pozostający na zwolnieniu lekarskim w trakcie urlopu rocznego ustalonego jednostronnie w planie urlopów przedsiębiorstwa, gdzie jest zatrudniony, nie ma prawa z powodu zwolnienia lekarskiego do skorzystania z urlopu w innym okresie niż początkowo ustalony, w niniejszym przypadku poza odpowiednim okresem rozliczenia urlopu, ze względów związanych z produkcją lub organizacją przedsiębiorstwa.

2) Artykuł 7 dyrektywy 2003/88 należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on uregulowaniu krajowemu, które zezwala na to, aby w trakcie trwania umowy o pracę okres rocznego urlopu, z którego pracownik nie mógł skorzystać z powodu niezdolności do pracy, został zastąpiony ekwiwalentem pieniężnym.