WYROK SĄDU (izba odwołań)

z dnia 21 września 2011 r.





Sprawa T-325/09 P





Vahan Adjemian i inni

przeciwko

Komisji Europejskiej

Odwołanie – Służba publiczna – Pracownicy – Umowa o pracę na czas określony – Odmowa zawarcia nowej umowy o pracę lub przedłużenia umowy o pracę na czas nieokreślony – Porozumienie ramowe w sprawie pracy na czas określony – Dyrektywa 1999/70/WE – Artykuł 88 WZIP – Decyzja Komisji w sprawie maksymalnego czasu zatrudnienia niestałego personelu w jej służbach

Przedmiot: Odwołanie mające na celu uchylenie wyroku Sądu do spraw Służby Publicznej Unii Europejskiej (druga izba) z dnia 4 czerwca 2009 r. w sprawach połączonych F-134/07 i F-8/08 Adjemian i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz.SP s. I-A-1-149 i II-A-1-841.

Orzeczenie: Wyrok Sądu do spraw Służby Publicznej Unii Europejskiej (druga izba) z dnia 4 czerwca 2009 r. w sprawach połączonych F-134/07 i F-8/08 Adjemian i in. przeciwko Komisji zostaje uchylony w części umarzającej postępowanie w przedmiocie żądań skarżących w sprawie F-134/07, których nazwiska znajdują się w załączniku, skierowanych przeciwko decyzjom oddalającym ich zażalenia. W pozostałej części odwołanie zostaje oddalone. Skarga wniesiona przez skarżących w sprawie F-134/07, których nazwiska znajdują się w załączniku, zostaje oddalona w zakresie, w jakim skarga ta zmierzała do stwierdzenia nieważności decyzji oddalających ich zażalenia. Vahan Adjemian i 175 pracowników i byłych pracowników Komisji Europejskiej, których nazwiska znajdują się w załączniku, pokrywają własne koszty i koszty poniesione przez Komisję i Radę w niniejszej instancji.

Streszczenie

1. Urzędnicy – Skarga – Skarga na decyzję oddalającą zażalenie – Dopuszczalność – Obowiązek wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie żądania kierowanego przeciwko decyzji oddalającej zażalenie – Żądanie pozbawione autonomicznej treści lub decyzja wyłącznie potwierdzająca – Brak

(regulamin pracowniczy, art. 91 ust. 1; warunki zatrudnienia innych pracowników, art. 117)

2. Akty instytucji – Dyrektywy – Dyrektywa 1999/70 wykonująca porozumienie ramowe w sprawie pracy na czas określony zawarte przez UNICE, CEEP oraz ETUC – Bezpośrednie nałożenie obowiązków na instytucje Wspólnoty w ich stosunkach z personelem – Wyłączenie – Możliwość powołania się na daną podstawę prawną – Zakres

(art. 249 WE)

3. Polityka społeczna – Porozumienie ramowe w sprawie pracy na czas określony zawarte przez UNICE, CEEP oraz ETUC – Dyrektywa 1999/70 – Środki mające na celu zapobieganie nadużywaniu kolejnych umów o pracę na czas określony – Zakres – Stosunki między Wspólnotami Europejskimi a ich pracownikami

(dyrektywa Rady 1999/70, Załącznik, klauzula 5 pkt 1)

4. Urzędnicy – Warunki zatrudnienia innych pracowników – Środki mające na celu zapobieganie nadużywaniu kolejnych umów o pracę na czas określony – Zakaz korzystania z kolejnych umów o pracę na czas określony mających za przedmiot trwałe wykonywanie stałych zadań – Zmiana kwalifikacji umowy o pracę na umowę o pracę na czas nieokreślony – Dopuszczalność

(warunki zatrudnienia innych pracowników)

1. Z art. 90 i 91 regulaminu pracowniczego wynika, że skarga osoby objętej zakresem podmiotowym regulaminu pracowniczego na decyzję organu powołującego lub brak podjęcia przez ten organ działań, do których zobowiązuje go regulamin pracowniczy, jest dopuszczalna jedynie wówczas, gdy zainteresowany wniósł uprzednio zażalenie do organu powołującego, a zażalenie to zostało, przynajmniej częściowo, w sposób wyraźny lub dorozumiany oddalone. Na podstawie art. 117 warunków zatrudnienia innych pracowników powyższe stosuje się w drodze analogii do skargi pracownika na decyzję organu upoważnionego do zawierania umów o pracę lub brak podjęcia przez ten organ działań, do których zobowiązują go wspomniane warunki. Zażalenie administracyjne i jego oddalenie – w sposób wyraźny lub dorozumiany – stanowią więc integralną część złożonej procedury i są jedynie wstępną przesłanką wniesienia sprawy do sądu. W tych okolicznościach skarga, nawet jeżeli formalnie skierowana jest przeciwko oddaleniu zażalenia, skutkuje przedłożeniem ocenie sądu aktu niekorzystnego, którego dotyczyło zażalenie, chyba że oddalenie zażalenia ma inny zakres niż akt, na który zażalenie zostało wniesione. W istocie decyzja oddalająca w wyraźny sposób zażalenie może ze względu na swoją treść nie stanowić decyzji utrzymującej w mocy akt podważany przez skarżącego. Jest tak w przypadku decyzji oddalającej zażalenie, w której ponownie zbadano sytuację skarżącego w świetle nowych okoliczności prawnych lub faktycznych, lub decyzji, która zmienia albo uzupełnia decyzję wydaną pierwotnie. W takich przypadkach oddalenie zażalenia stanowi akt podlegający kontroli sądu, który bierze go pod uwagę przy ocenie zgodności z prawem zaskarżonego aktu, a nawet uznaje za akt niekorzystny zastępujący akt zaskarżony.

Jako że w systemie regulaminu pracowniczego lub warunków zatrudnienia innych pracowników zainteresowany powinien złożyć zażalenie na decyzję, z którą się nie zgadza, i wnieść skargę na decyzję oddalającą to zażalenie, skarga jest dopuszczalna niezależnie od tego, czy jest wniesiona przeciwko samej decyzji będącej przedmiotem zażalenia, decyzji o oddaleniu zażalenia, czy obu tym decyzjom łącznie, o ile zażalenie i skarga zostały wniesione w terminach określonych w art. 90 i 91 regulaminu pracowniczego. Jednak zgodnie z zasadą ekonomii procesowej sąd może postanowić, iż nie ma potrzeby rozstrzygania żądań dotyczących konkretnie decyzji o oddaleniu zażalenia, jeżeli stwierdzi, że nie mają one autonomicznej treści i w rzeczywistości pokrywają się z żądaniami dotyczącymi decyzji, przeciwko której wniesiono zażalenie. W szczególności może tak się zdarzyć, jeżeli sąd stwierdzi, że decyzja oddalająca zażalenie, na przykład dlatego, że jest dorozumiana, wyłącznie potwierdza decyzję będącą przedmiotem zażalenia, a tym samym stwierdzenie nieważności tej drugiej decyzji nie wywrze na sytuację prawną zainteresowanej osoby żadnego skutku odrębnego od tego wypływającego ze stwierdzenia nieważności pierwszej z nich.

(zob. pkt 31–33)

Odesłanie:

Trybunał: sprawy połączone 33/79 i 75/79 Kuhner przeciwko Komisji, 28 maja 1980 r., Rec. s. 1677, pkt 9; sprawa 293/87 Vainker przeciwko Parlamentowi, 17 stycznia 1989 r., Rec. s. 23, pkt 7, 8; sprawa 224/87 Koutchoumoff przeciwko Komisji, 26 stycznia 1989 r., Rec. s. 99, pkt 7

Sąd Pierwszej Instancji: sprawy połączone T-338/00 i T-376/00 Morello przeciwko Komisji, 12 grudnia 2002 r., RecFP s. I-A-301, II-1457, pkt 35; sprawa T-258/01 Eveillard przeciwko Komisji, 10 czerwca 2004 r., RecFP s. I-A-167, II-747, pkt 31; sprawa T-389/02 Sandini przeciwko Trybunałowi Sprawiedliwości, 14 października 2004 r., RecFP s. I-A-295, II-1339, pkt 49; sprawa T-375/02 Cavallaro przeciwko Komisji, 7 czerwca 2005 r., RecFP s. I-A-151, II-673, pkt 63–66; sprawa T-281/04 Staboli przeciwko Komisji, 25 października 2006 r., RecFP s. I-A-2-251, II-A-2-1303, pkt 26

Sąd Unii Europejskiej: sprawa T-377/08 P Komisja przeciwko Birkhoff, 9 grudnia 2009 r., RecFP s. I-B-1-133, II-B-1-807, pkt 50–59, 64

2. Dyrektywa 1999/70 dotycząca porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony zawartego przez UNICE, CEEP oraz ETUC jest skierowana do państw członkowskich, a nie do instytucji. W konsekwencji nie można uznać, że przepisy tej dyrektywy jako takie nakładają obowiązki na instytucje przy wykonywaniu ich uprawnień legislacyjnych lub decyzyjnych. Wynika stąd, że przepisy dyrektywy 1999/70, które wykonują porozumienie ramowe w sprawie pracy na czas określony, nie mogą same w sobie stanowić źródła zobowiązań dla Rady lub Komisji przy wykonywaniu ich uprawnień legislacyjnych lub decyzyjnych w celu uregulowania stosunków między Wspólnotami Europejskimi a ich pracownikami. Nie mogą również jako takie stanowić podstawy zarzutu niezgodności z prawem art. 88 warunków zatrudnienia innych pracowników lub decyzji Komisji z dnia 28 kwietnia 2004 r. w sprawie maksymalnego czasu zatrudnienia niestałego personelu w jej służbach.

Nawet jeżeli przepisy dyrektywy 1999/70 wykonujące porozumienie ramowe nie mogą same w sobie stanowić źródła zobowiązań dla Rady lub Komisji przy wykonywaniu ich uprawnień legislacyjnych lub decyzyjnych w celu uregulowania stosunków między Wspólnotami Europejskimi a ich pracownikami oraz nie mogą stanowić podstawy zarzutu niezgodności z prawem art. 88 warunków zatrudnienia innych pracowników i decyzji z dnia 28 kwietnia 2004 r., to jednak na przepisy lub zasady ustanowione lub uwypuklone w tej dyrektywie można powołać się wobec tych instytucji, jeżeli one same stanowią jedynie szczególny wyraz podstawowych norm traktatu i zasad ogólnych, które bezpośrednio wiążą te instytucje. We wspólnocie prawa jednolite stosowanie prawa jest bowiem wymogiem podstawowym i każdy podmiot prawa podlega zasadzie poszanowania zgodności z prawem. I tak instytucje – w taki sam sposób jak każdy inny podmiot prawa – są zobowiązane do przestrzegania norm traktatu i ogólnych zasad prawa, które mają do nich zastosowanie. W konsekwencji warunki zatrudnienia innych pracowników i decyzja Komisji z dnia 28 kwietnia 2004 r. powinny w miarę możliwości być interpretowane w kierunku jednolitego stosowania prawa i ich zgodności z celami i wymogami porozumienia ramowego, wykonywanego dyrektywą 1999/70, jedynie w zakresie, w jakim te cele i wymogi stanowią same w sobie szczególny wyraz podstawowych norm traktatu i zasad ogólnych prawa, które bezpośrednio wiążą instytucje.

(zob. pkt 51, 52, 56, 57)

Odesłanie:

Trybunał: sprawa C-185/95 P Baustahlgewebe przeciwko Komisji, 17 grudnia 1998 r., Rec. s. I-8417, pkt 18–21; sprawa C-25/02 Rinke, 9 września 2003 r., Rec. s. I-8349, pkt 24–28; sprawy połączone C-453/03, C-11/04, C-12/04 i C-194/04 ABNA i in., 6 grudnia 2005 r., Rec. s. I-10423, pkt 104

Sąd Pierwszej Instancji: sprawa T-495/04 Belfass przeciwko Radzie, 21 maja 2008 r., Rec. s. II-781, pkt 43

Sąd Unii Europejskiej: sprawa T-195/08 Antwerpse Bouwwerken przeciwko Komisji, 10 grudnia 2009 r., Rec. s. II-4439, pkt 55

3. Zasada zakazu nadużywania prawa, zgodnie z którą nikt nie może powoływać się na przepisy prawa w sposób stanowiący nadużycie, należy do ogólnych zasad prawa, których przestrzeganie zapewnia sąd. Ponadto należy stwierdzić, że ustanowienie ram prawnych w celu zapobiegania nadużywaniu prawa wynikającemu z wykorzystywania kolejnych stosunków pracy lub umów o pracę na czas określony jest celem uznanym i wzmacnianym przez prawodawcę w dyrektywie 1999/70 dotyczącej porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony zawartego przez UNICE, CEEP oraz ETUC. Ściganie nadużyć prawa w tej dziedzinie jest ponadto zgodne z celami, które Wspólnota i państwa członkowskie, świadome podstawowych praw socjalnych wyrażonych w Europejskiej karcie społecznej z 1961 r. oraz we wspólnotowej Karcie socjalnych praw podstawowych pracowników z 1989 r., wyznaczyły sobie w art. 136 WE, a wśród których widnieją poprawa warunków życia i pracy pracowników i ich odpowiednia ochrona socjalna. Wynika stąd, że prawodawca, przy wykonywaniu uprawnień legislacyjnych, które wywodzi z art. 283 WE, w celu wydania warunków zatrudnienia innych pracowników, a także organ upoważniony do zawierania umów o pracę przy wykonywaniu szerokich uprawnień dyskrecjonalnych, jakie mu przysługują w granicach zakreślonych przepisami wspomnianych warunków, mają obowiązek – gdy przyjmują lub wykonują przepisy regulujące stosunki między Wspólnotami Europejskimi a ich pracownikami – zapobiegania nadużywaniu prawa, jakie może wynikać z wykorzystywania następujących po sobie umów o pracę na czas określony, zgodnie z wymienionymi w art. 136 WE celami polegającymi na poprawie warunków życia i pracy pracowników, a także ich odpowiedniej ochronie socjalnej. Ponieważ Sąd do spraw Służby Publicznej stwierdził już, że cele i minimalne wymogi porozumienia ramowego wykonywanego dyrektywą 1999/70, a konkretniej klauzuli 5 pkt 1 tego porozumienia, są szczególnym wyrazem zakazu nadużywania prawa, będącego ogólną zasadą prawa, przystępując do badania co do istoty zarzutów niezgodności z prawem art. 88 warunków zatrudnienia innych pracowników oraz decyzji Komisji z dnia 28 kwietnia 2004 r. mógł sprawdzić, w jakim zakresie ten artykuł i ta decyzja mogą być interpretowane w sposób zgodny z celami i minimalnymi wymogami porozumienia ramowego, a w rezultacie z zasadą zakazującą nadużywania prawa.

(zob. pkt 59–62)

Odesłanie:

Trybunał: sprawa C-162/07 Ampliscientifica i Amplifin, 22 maja 2008 r., Rec. s. I-4019, pkt 27, 30, 32 i przytoczone tam orzecznictwo

Sąd Pierwszej Instancji: sprawa T-271/04 Citymo przeciwko Komisji, 8 maja 2007 r., Rec. s. II-1375, pkt 107 i przytoczone tam orzecznictwo

4. Przepisy warunków zatrudnienia innych pracowników regulujące zawieranie i przedłużanie umów o pracę w charakterze członków personelu tymczasowego, członków personelu kontraktowego, członków personelu pomocniczego lub członków personelu kontraktowego do zadań pomocniczych zakazują organowi upoważnionemu do zawierania umów o pracę korzystania z kolejnych umów o pracę na czas określony mających za przedmiot trwałe wykonywanie stałych zadań. Ponadto jeżeli wspomniany organ korzysta z ciągu umów o pracę na czas określony dla trwałego wykonywania stałych zadań, to nadużycie może być naprawione, a negatywne skutki doznane przez zainteresowanego mogą być usunięte poprzez przekwalifikowanie umowy o pracę zgodnie z przepisami wspomnianych warunków, które może prowadzić do przekształcenia kolejnych umów o pracę na czas określony w umowę na czas nieokreślony.

(zob. pkt 67)