Sprawy połączone T-67/00, T-68/00, T-71/00 i T-78/00

JFE Engineering Corp. i in.

przeciwko

Komisji Wspólnot Europejskich

Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Rynek rur i przewodów stalowych bez szwu – EFTA – Uprawnienia Komisji – Naruszenie – Grzywny

Wyrok Sądu Pierwszej Instancji (druga izba) z dnia 8 lipca 2004 r. II–0000

Streszczenie wyroku

1. Skarga o stwierdzenie nieważności – Kompetencja sądu wspólnotowego – Zastąpienie adresata decyzji instytucji wspólnotowej nowym adresatem – Wyłączenie w przypadku istnienia oznaczonego adresata

(art. 229 WE, art. 230 ust. 4 WE)

2. Skarga o stwierdzenie nieważności – Skarga wniesiona przez osobę fizyczną lub prawną będącą adresatem zaskarżonego aktu – Przeniesienie skargi na osobę trzecią – Niedopuszczalność

(art. 229 WE, art. 230 ust. 4 WE)

3. Konkurencja – Reguły wspólnotowe – Naruszenia – Zarzut naruszenia – Osoba fizyczna lub prawna prowadząca przedsiębiorstwo w trakcie naruszenia – Przyjęcie odpowiedzialności przez inną osobę fizyczną lub prawną przejmującą prowadzenie przedsiębiorstwa – Dopuszczalność – Zakres

4. Prawo wspólnotowe – Zasady – Prawa podstawowe – Domniemanie niewinności – Procedura z zakresu konkurencji – Stosowanie

5. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Decyzja Komisji stwierdzająca naruszenie – Środek dowodowy – Skarga oparta na zbiorze poszlak – Wymagana moc dowodowa poszczególnych poszlak

(art. 81 ust. 1 WE)

6. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Decyzja Komisji stwierdzająca naruszenie polegające na zawarciu porozumienia o charakterze antykonkurencyjnym – Decyzja oparta na dowodzie z dokumentów – Obowiązek przedstawienia dowodu przez przedsiębiorstwa kwestionujące wystąpienie naruszenia

(art. 85 ust. 1 WE)

7. Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Porozumienia między przedsiębiorstwami – Naruszenie konkurencji – Kryteria oceny – Cel antykonkurencyjny – Wystarczający dowód naruszenia

(art. 81 ust. 1 lit. c) WE)

8. Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Porozumienia między przedsiębiorstwami – Spoczywający na Komisji ciężar dowodu naruszenia – Granice

(art. 81 ust. 1 lit. c) WE)

9. Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Porozumienia między przedsiębiorstwami – Dowód – Odpowiedź przedsiębiorstw na wniosek Komisji o udzielenie informacji – Oświadczenie przedsiębiorstwa kwestionowane przez inne przedsiębiorstwa – Zeznania złożone przed prokuratorem – Moc dowodowa – Ocena

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 11)

10. Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Porozumienia między przedsiębiorstwami – Dowód naruszenia – Przedstawienie przez Komisję dokumentu bez ujawniania źródła jego pochodzenia – Dopuszczalność

11. Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Uczestniczenie w spotkaniach przedsiębiorstw mających cel antykonkurencyjny – Okoliczność umożliwiająca stwierdzenie, w braku zdystansowania się od podjętych decyzji, że przedsiębiorstwo bierze udział w porozumieniu wynikającym z wcześniejszego spotkania

(art. 81 ust. 1 WE)

12. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Decyzja Komisji stwierdzająca naruszenie – Dowody, jakie należy zebrać – Wymagany stopień dokładności w odniesieniu do rodzajów produktów objętych naruszeniem

(art. 81 ust. 1 WE)

13. Postępowanie – Dowód – Ciężar dowodu – Przeniesienie w szczególnym przypadku ciężaru dowodu ze strony skarżącej na stronę pozwaną – Niemożność sprecyzowania przez Komisję daty wygaśnięcia porozumienia zawartego przez nią z państwem trzecim

14. Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Porozumienia i uzgodnione praktyki stanowiące jedno naruszenie – Przedsiębiorstwa, którym można zarzucić naruszenie polegające na braniu udziału w całym kartelu – Kryteria

(art. 81 ust. 1 WE)

15. Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Wpływ na handel między Państwami Członkowskimi – Kryteria

(art. 81 ust. 1 WE)

16. Akty instytucji – Uzasadnienie – Obowiązek – Zakres

(art. 253 WE)

17. Skarga o stwierdzenie nieważności – Zarzuty – Naruszenie prawa do obrony – Naruszenie praw podmiotowych ze swej istoty wykluczające badanie z urzędu

(art. 230 WE; regulamin Sądu, art. 48 § 2)

18. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Decyzja Komisji stwierdzająca naruszenie – Rozbieżność pomiędzy decyzją i pismem w sprawie przedstawienia zarzutów – Naruszenie prawa do obrony – Przesłanka – Niemożność bronienia się przez przedsiębiorstwo przed zarzutem zawartym w ostatecznej decyzji

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 19 ust. 1)

19. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Pismo w sprawie przedstawienia zarzutów – Konieczna treść

(rozporządzenie Rady nr 17 art. 19 ust. 1)

20. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Właściwe uprawnienia Komisji i Urzędu Nadzoru Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu – Zasada jednego okienka – Wszczęcie postępowania jednocześnie na podstawie postanowień Traktatu WE oraz postanowień Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym – Dopuszczalność – Przesłanka – Niemożność ustalenia na tym etapie organu właściwego do stwierdzenia i ukarania zarzucanego naruszenia

(art. 81 WE; art. 56 i 109 porozumienia EOG; rozporządzenie nr 17)

21. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Nienałożenie lub obniżenie grzywny w zamian za współpracę obwinionego przedsiębiorstwa – Przestrzeganie zasady równego traktowania

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2)

22. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Współpraca przedsiębiorstwa w toku postępowania administracyjnego – Pojęcie – Przedstawienie żądanych informacji bez przyznania, że wystąpiło naruszenie – Wyłączenie

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2)

23. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2)

24. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Zakres swobodnego uznania zastrzeżony dla Komisji – Granice – Przestrzeganie wytycznych uchwalonych przez Komisję – Przestrzeganie uregulowań i zasad ogólnych prawa wspólnotowego

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15; komunikat Komisji 98/C 9/03)

25. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Swobodne uznanie Komisji – Kontrola sądowa – Nieograniczone prawo orzekania – Przesłanki wykonywania – Zakres

(art. 229 WE; rozporządzenie Rady nr 17, art. 17)

1. Wyłączny następca prawny nieistniejącej osoby fizycznej lub prawnej wstępuje z mocy prawa w pełnię praw swojego poprzednika jako adresat aktu instytucji, a zatem może kontynuować skargę o stwierdzenie nieważności przez niego wniesioną.

Sąd wspólnotowy nie posiada natomiast ani w ramach skargi o stwierdzenie nieważności na podstawie art. 230 WE, ani też w ramach wykonywania nieograniczonego prawa orzekania na podstawie art. 229 WE kompetencji do zmiany decyzji instytucji wspólnotowej, zastępując jej adresata inną osobą fizyczną lub prawną, dopóki ten adresat jeszcze istnieje. Taką właściwość posiada a priori jedynie instytucja, która daną decyzję wydała. Jeżeli więc instytucja wydała już decyzję i w ten sposób dokonała identyfikacji osoby, do której ją należy skierować, nie jest sprawą Sądu, aby tę osobę zastępować inną.

(por. pkt 46–47)

2. Skarga wniesiona przez osobę będącą adresatem aktu w celu dochodzenia swoich praw w drodze żądania stwierdzenia nieważności na podstawie art. 230 WE lub żądania zmiany na podstawie art. 229 WE nie może być przeniesiona na osobę trzecią, która nie jest adresatem aktu. Jeżeli bowiem należałoby dopuścić takie przeniesienie, powstałaby rozbieżność między właściwością, na podstawie której wniesiono skargę, a właściwością, na podstawie której miałaby być kontynuowana. Ponadto powstałaby przez to rozbieżność pomiędzy tożsamością adresata aktu a tożsamością osoby występującej w postępowaniu sądowym w charakterze adresata.

(por. pkt 48)

3. Osoba, która przejęła odpowiedzialność za działalność przedsiębiorstwa, może na etapie postępowania administracyjnego przed Komisją poprzez złożenie odpowiedniego oświadczenia przejąć odpowiedzialność za działania, które obciążają rzeczywistego odpowiedzialnego, chociaż zasadniczo za naruszenia powinna odpowiadać osoba, która kierowała danym przedsiębiorstwem w chwili ich popełnienia. Takie oświadczenie nie może jednak powodować zmiany tożsamości adresata decyzji Komisji w przypadku, kiedy została ona już wydana, ani też zmiany tożsamości skarżącego, kiedy od decyzji wniesiono już skargę o stwierdzenie nieważności.

(por. pkt 50)

4. Zasada domniemania niewinności, wyrażona w szczególności w art. 6 ust. 2 europejskiej Konwencji praw człowieka, zalicza się do praw podstawowych, które zgodnie z orzecznictwem Trybunału, potwierdzonym ponadto przez preambułę Jednolitego aktu europejskiego i przez art. 6 ust. 2 Traktatu o Unii Europejskiej oraz przez art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, podlegają ochronie we wspólnotowym porządku prawnym. Uwzględniając charakter danych naruszeń oraz charakter i stopień dotkliwości sankcji nałożonych z ich powodu, zasada domniemania niewinności obowiązuje w szczególności w postępowaniach w sprawie naruszenia zasad konkurencji obowiązujących przedsiębiorstwa, które mogą zakończyć się nałożeniem grzywien lub kar pieniężnych.

Wynika z tego, że jeżeli sąd ma wątpliwości, to należy je rozpatrywać na korzyść przedsiębiorstw będących adresatami decyzji stwierdzającej naruszenie. Sąd nie może zatem dojść do wniosku, że Komisja, zgodnie ze swoim obowiązkiem, wykazała istnienie danego naruszenia w sposób zgodny z prawem, jeżeli ma jeszcze co do tego wątpliwości.

(por. pkt 173, 177–178)

5. W dziedzinie konkurencji Komisja jest zobowiązana do dostarczenia dokładnych i zgodnych dowodów na poparcie silnego przekonania, że stwierdzone przez nią naruszenie zostało popełnione.

Jednak nie każdy z dowodów dostarczonych przez Komisję musi koniecznie odpowiadać tym kryteriom w odniesieniu do każdego z elementu naruszenia. Wystarczy, żeby zbiór poszlak przywołanych przez tę instytucję oceniany globalnie odpowiadał temu wymogowi. W konsekwencji okoliczność, że jakiś dokument odnosi się jedynie do niektórych faktów wspomnianych w innych dowodach, nie uzasadnia obowiązku Komisji do usunięcia tego dokumentu ze zbioru dowodów obciążających.

(por. pkt 179–180, 238, 263)

6. W związku z tym że w celu udowodnienia naruszenia, które Komisja zamierza ukarać, czyli zawarcia porozumienia o celu anytkonkurencyjnym zakazanego na mocy art. 81 ust. 1 lit. c) WE, opiera się ona na dokumentach, pozwane przedsiębiorstwa mogą skutecznie kwestionować istnienie naruszenia tylko wykazując, iż zebrane dowody są niewystarczające dla stwierdzenia, że zostało zawarte zakazane porozumienie. Nie stanowi wsparcia dla sytuacji tych przedsiębiorstw próba dowiedzenia, że zawarcie porozumienia nie było w ich interesie gospodarczym lub też że ich faktyczne zachowanie rynkowe można wytłumaczyć inaczej niż przez istnienie porozumienia o charakterze antykonkurencyjnym.

(por. pkt 181–187)

7. W związku z tym że zadaniem Komisji jest ściganie naruszeń art. 81 ust. 1 WE i że porozumienia polegające na „podziale rynków lub źródeł zaopatrzenia” są w sposób wyraźny zakazane przez przepis art. 81 ust. 1 lit. c) WE, wystarczy, żeby wykazała ona, że porozumienie między przedsiębiorstwami, które może wpłynąć na handel między Państwami Członkowskimi, miało za cel lub miało skutek w postaci podziału między nimi rynków wspólnotowych jednego lub większej ilości produktów, aby takie porozumienie stanowiło naruszenie.

(por. pkt 202)

8. Jeżeli Komisja jest zobligowana, gdy jej celem jest ściganie naruszenia art. 81 ust. 1 lit. c) WE, do wykazania, że bezprawne porozumienie o podziale rynków zostało zawarte, byłoby nadmiernym wymogiem, aby dostarczyła ona jeszcze dowodu szczególnego mechanizmu, za którego pomocą cel ten miałby być osiągnięty. Dla przedsiębiorstwa winnego naruszenia byłoby bowiem zbyt łatwo uniknąć jakiejkolwiek kary, jeżeli mogłoby ono podnieść argument, że informacje przedstawione w odniesieniu do funkcjonowania bezprawnego porozumienia są zbyt niejasne w sytuacji, w której istnienie porozumienia i jego antykonkurencyjny cel zostały wykazane w sposób wystarczający. Przedsiębiorstwa mogą bronić się odpowiednio w takiej sytuacji w ten sposób, że mają możliwość zajęcia stanowiska wobec wszystkich dowodów przedstawionych przeciwko nim przez Komisję.

(por. pkt 203, 317)

9. Odpowiedzi udzielone na wniosek o udzielenie informacji przedstawiony przez Komisję na podstawie art. 11 rozporządzenia nr 17 w imieniu przedsiębiorstwa posiadają większą wiarygodność niż odpowiedź udzielona przez współpracownika, niezależnie od jego osobistego doświadczenia czy opinii.

Jednakże oświadczenie przedsiębiorstwa, które zostało pozwane z tytułu jego udziału w porozumieniu, którego prawdziwość jest kwestionowana przez szereg innych przedsiębiorstw, które również zostały pozwane, nie może być uważane za stanowiące wystarczający dowód istnienia naruszenia popełnionego przez te ostatnie, jeżeli nie jest poparte innymi dowodami.

Ponadto oświadczenia sprzeczne z interesem oświadczającego należy z zasady postrzegać jako dowody szczególnie wiarygodne. W szczególności fakt, iż osoba, od której żąda się odniesienia do dokumentów, przyzna, że popełniła naruszenie i potwierdzi w ten sposób istnienie faktów, które wykraczają poza te fakty, których istnienie można było wyprowadzić bezpośrednio z danych dokumentów, implikuje a priori, o ile nie występują okoliczności szczególne wskazujące na przeciwieństwo, że osoba ta postanowiła mówić prawdę.

Wreszcie jeżeli nawet zeznanie złożone przed prokuratorem nie ma takiej samej wartości jak zeznanie złożone pod przysięgą przed sądem, to jednak należy uznać, że przymus wynikający z uprawnień prokuratora i ewentualne negatywne konsekwencje karnoprawne dla składającego fałszywe zeznania w ramach dochodzenia są okolicznościami, które czynią takie zeznanie bardziej wiarygodnym niż zwykłe oświadczenie.

(por. pkt 205, 211–212, 219, 296, 312)

10. W prawie wspólnotowym obowiązuje zasada swobodnej oceny dowodów, a jedynym kryterium istotnym dla oceny przedstawionych dowodów jest ich wiarygodność. Nie można pozbawić dokumentu wiarygodności z powodu tego, że przedstawiająca go Komisja odmawia ujawnienia źródła jego pochodzenia, ponieważ Komisja może być zobowiązana do ochrony anonimowości informatorów.

(por. pkt 273)

11. Jeżeli przedsiębiorstwo uczestniczy w spotkaniach między przedsiębiorstwami mającymi cel antykonkurencyjny i nie dystansuje się publicznie od przedmiotu tych spotkań, pozwalając przez to innym uczestnikom na założenie, że uczestniczy ono w kartelu wynikającym z tych spotkań i będzie się do niego stosować, można uważać, że uczestniczy ono w danym kartelu.

(por. pkt 327)

12. Jeżeli decyzja stwierdzająca porozumienie w swej całości wskazuje, iż stwierdzone naruszenie dotyczyło szczególnego rodzaju produktów i wymienia dowody na poparcie takiego wniosku, fakt, że nie zawiera ona dokładnego i wyczerpującego wyliczenia wszystkich rodzajów produktów objętych naruszeniem, sam w sobie nie może wystarczać dla uzasadnienia stwierdzenia jej nieważności. W przeciwnym wypadku przedsiębiorstwo mogłoby uniknąć jakiejkolwiek kary, pomimo faktu bezspornego wykazania przez Komisję, że popełniło ono naruszenie w okolicznościach, w których tożsamość poszczególnych produktów spośród palety podobnych produktów wprowadzanych do obrotu przez to przedsiębiorstwa nie została wykazana.

(por. pkt 336)

13. Chociaż ogólnie rzecz ujmując strona skarżąca nie może przenieść ciężaru dowodu na stronę pozwaną powołując się na okoliczności, których nie może udowodnić, to jeżeli Komisja zdecydowała o nieprzyjęciu istnienia naruszenia reguł konkurencji w okresie, w którym obowiązywały porozumienia o samoograniczeniu zawarte między państwem trzecim a Wspólnotą, reprezentowaną przez Komisję, pojęcia ciężaru dowodu nie można zastosować na korzyść Komisji, jeżeli chodzi o datę wygaśnięcia tych porozumień. W istocie niewytłumaczalna niemożność Komisji dostarczenia dowodów dotyczących okoliczności, która bezpośrednio jej dotyczy, pozbawia Sąd możliwości orzekania z pełną znajomości faktów odnoszących się do wspomnianej daty wygaśnięcia i byłoby sprzeczne z zasadą prawidłowego wymiaru sprawiedliwości, gdyby ta niemożność Komisji obciążyła przedsiębiorstwa będące adresatami zaskarżonej decyzji, które, w przeciwieństwie do pozwanej instytucji, nie były w stanie dostarczyć brakującego dowodu.

(por. pkt 342–344)

14. Przedsiębiorstwo może być pociągnięte do odpowiedzialności za cały kartel, nawet jeżeli zostało udowodnione, że uczestniczyło ono bezpośrednio tylko w jednym lub kilku elementach tego kartelu, o ile z jednej strony wiedziało ono lub bezwzględnie powinno było wiedzieć, że tajne porozumienie, w którym ono uczestniczyło w szczególności poprzez regularne spotkania odbywające się przez wiele lat, było częścią pewnego ogólnego układu mającego na celu zakłócenie normalnej konkurencji i że z drugiej strony układ ten obejmował wszystkie elementy kartelu.

Fakt, że poszczególne przedsiębiorstwa odgrywały różne role w realizacji wspólnego celu, nie zmienia niczego w jego antykonkurencyjnym charakterze i tym samym w naruszeniu, o ile każde przedsiębiorstwo na swojej płaszczyźnie przyczyniało się do osiągnięcia wspólnego celu.

(por. pkt 370)

15. Decyzja, porozumienie lub uzgodniona praktyka mogą wpływać na handel między Państwami Członkowskimi tylko wtedy, gdy na podstawie całości okoliczności faktycznych i prawnych można przewidzieć z wystarczającym prawdopodobieństwem, że mogą one wywierać bezpośredni lub pośredni, rzeczywisty lub potencjalny wpływ na bieżącą wymianę między Państwami Członkowskimi. W konsekwencji Komisja nie jest zobowiązana wykazywać faktycznego istnienia takiego wpływu na handel, ponieważ wpływ potencjalny jest wystarczający. Niemniej jednak ten wpływ rzeczywisty lub potencjalny nie może być nieznaczny.

(por. pkt 392)

16. Obowiązek uzasadnienia aktu prawnego nie może obejmować obowiązku uzasadniania przez instytucje, która go wydaje, nieprzyjęcia innych podobnych aktów skierowanych do stron trzecich.

(por. pkt 414)

17. Naruszenie prawa do obrony, będące ze swej istoty naruszeniem praw podmiotowych, nie należy do naruszenia istotnych wymogów proceduralnych i dlatego nie podlega badaniu z urzędu. W konsekwencji zarzut taki należy oddalić jako niedopuszczalny na podstawie art. 48 § 2 regulaminu, jeżeli strona podniosła go po raz pierwszy w replice.

(por. pkt 425)

18. Niezgodność między pismem w sprawie przedstawienia zarzutów a decyzją końcową narusza prawo do obrony jedynie wtedy, gdy zawiera ona zarzut, który nie został uprzednio przedstawiony w sposób umożliwiający adresatom obronę.

Wynika z tego, że zasadniczo nie można zarzucać Komisji, że ogranicza zakres decyzji końcowej w porównaniu do poprzedzającego ją przedstawienia zarzutów, ponieważ Komisja właśnie w celu respektowania prawa do obrony jest zobowiązana do wysłuchania adresatów decyzji i w danym przypadku uwzględnić ich stanowisko w przedmiocie skierowanych wobec nich zarzutów.

(por. pkt 429–430)

19. Na etapie przedstawienia zarzutów obowiązki Komisji ograniczają się do sformułowania podnoszonych zarzutów i wskazania w jasny sposób faktów, na których się oparła, oraz przyznanej im kwalifikacji, tak aby adresaci mieli możliwość właściwej obrony. Komisja nie jest natomiast zobowiązana do przedstawiania wniosków, jakie wyciągnęła na podstawie faktów, dokumentów i argumentów prawnych.

(por. pkt 453)

20. Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG), w szczególności jego art. 56 i 109, ustanawia system „jednego okienka” dla stosowania przepisów konkurencji, obowiązujący od stadium dochodzenia, wobec czego każdy z tych dwóch organów jest zobowiązany oddać sprawę i przekazać swoje akta drugiemu organowi, jeżeli stwierdzi, że ten organ jest właściwy.

Niemniej jednak pojęcie „jednego okienka” nie może być stosowane od początku dochodzenia, jeżeli na tym etapie nie jest możliwe ustalenie, który organ jest właściwy, bez naruszenia zasady, zgodnie z którą postanowienia porozumienia o EOG nie mogą pozbawiać Komisji jej kompetencji do prowadzenia dochodzenia w sprawie zachowań antykonkurenyjnych mających wpływ na handel między Państwami Członkowskimi Wspólnoty, w przypadku gdyby Urząd Nadzoru Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA) prowadził sprawę, lecz ostatecznie okazałoby się, że właściwym organem jest Komisja.

Z tego powodu nie można zarzucać Komisji wszczęcia dochodzenia w danym sektorze, obierając za podstawę prawną jednocześnie art. 81 WE, rozporządzenie nr 17 oraz art. 53 EOG, jak również decyzję Urzędu Nadzoru EFTA zatwierdzającą wniosek o udzielenie pomocy skierowany do Komisji, jeżeli w chwili wszczęcia procedury Komisja nie może zasadnie mieć pewności co do właściwej podstawy prawnej, ponieważ odpowiedź na to pytanie zależy właśnie od wyników prowadzonego dochodzenia.

(por. pkt 489–490, 492)

21. Jeżeli przedsiębiorstwa dostarczają Komisji w tym samym stadium postępowania administracyjnego i w analogicznych okolicznościach podobnych informacji odnośnie do przypisywanych im faktów, stopień współpracy z ich strony należy postrzegać jako porównywalny, z takim skutkiem, że istnieje konieczność równego traktowania tych przedsiębiorstw w odniesieniu do ustalania kwoty nałożonej na nie grzywny.

(por. pkt 501, 573)

22. Dla uzasadnienia obniżki grzywny z tytułu współpracy zachowanie przedsiębiorstwa powinno ułatwić Komisji realizację zadania polegającego na stwierdzeniu i ściganiu naruszeń wspólnotowych reguł konkurencji.

Zadania Komisji nie ułatwia w znaczący sposób przedsiębiorstwo, które ogranicza się do dostarczenia informacji dotyczących okoliczności faktycznych, jakich zażądała od niego Komisja i których użyteczność polega wyłącznie na tym, że potwierdzają w pewnym zakresie inne oświadczenia, którymi Komisja już dysponuje, odmawiając jakiejkolwiek ich interpretacji, na podstawie której można by wykazać istnienie popełnionego przez nie naruszenia, oraz które nie poinformowało Komisji w żadnym momencie postępowania administracyjnego, że przyznaje, iż te fakty rzeczywiście miały miejsce, nadal kwestionując je zresztą przed Sądem.

(por. pkt 499, 503–505)

23. Grzywna nałożona na przedsiębiorstwo z racji naruszenia w dziedzinie konkurencji musi być proporcjonalna do naruszenia, rozpatrywanego w całości, uwzględniając w szczególności jego wagę.

W celu oceny wagi naruszenia niezbędne jest wzięcie pod uwagę wielu czynników, których rodzaj i waga zmieniają się w zależności od rodzaju naruszenia i właściwych mu okoliczności.

(por. pkt 532)

24. Chociaż Komisja dysponuje pewnym zakresem swobodnego uznania przy ustalaniu wysokości grzywien w sprawach z zakresu konkurencji, to nie może odejść od zasad, które sama na siebie nałożyła i musi uwzględniać w szczególności bezwzględnie wiążące elementy zawarte w jej wytycznych. Niemniej jednak w zakresie, w jakim wytyczne w sprawie ustalania grzywien nie nakładają na nią obowiązku uwzględniania określonej okoliczności bez wyjątku, może ona zdecydować, które czynniki należy wziąć pod uwagę w tym celu, co pozwala jej na dostosowanie swej oceny do konkretnego przypadku. W każdym bądź razie ocena ta musi być zgodna z prawem, które obejmuje nie tylko postanowienia traktatowe, lecz również ogólne zasady prawa.

(por. pkt 537, 553, 572)

25. Jeżeli przedsiębiorstwo, które wniosło skargę na decyzję Komisji nakładającą na nie grzywnę za naruszenie wspólnotowych reguł konkurencji, wniosło w skardze o to, aby sąd wspólnotowy skorzystał ze swego prawa nieograniczonego orzekania, również w ramach żądania obniżenia grzywny, Sąd jest uprawniony do zmiany zaskarżonego aktu, nawet nie stwierdzając jego nieważności, biorąc pod uwagę wszelkie okoliczności faktyczne w celu zmiany wysokości nałożonej grzywny. Nieograniczone prawo orzekania, przyznane sądom wspólnotowym na mocy art. 17 rozporządzenia nr 17 zgodnie z art. 229 WE, obejmuje w sposób wyraźny prawo do ewentualnego podwyższenia nałożonej grzywny.

Przedstawiciele Komisji mogą, z zastrzeżeniem ewentualnych wyraźnych zaleceń swoich przełożonych, wnosić o podwyższenie ustalonej przez członków Komisji grzywny przez sąd wspólnotowy w drodze nieograniczonego prawa orzekania. Zwykły fakt bowiem, iż przedstawiciel Komisji wnosi do sądu wspólnotowego o wykonanie prawa, którym sąd ten dysponuje i przedstawia argumenty, które mogłyby taki krok uzasadniać, nie może oznaczać, że przedstawiciel działa w miejsce członków Komisji.

(por. pkt 575, 577)

WYROK SĄDU PIERWSZEJ INSTANCJI (druga izba)

z dnia 8 lipca 2004 r.( )

Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Rynek rur i przewodów stalowych bez szwu – EFTA – Uprawnienia Komisji – Naruszenie – Grzywny

W sprawach połączonych T‑67/00, T‑68/00, T‑71/00 i T‑78/00

JFE Engineering Corp., dawniej NKK Corp., z siedzibą w Tokio (Japonia), początkowo reprezentowana przez M. Smitha i C. Maguire’a, solicitors, następnie przez adwokatów A. Vandencasteelego i V. Dehina oraz A.‑L. Marmagioli, solicitor, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

strona skarżąca w sprawie T‑67/00,

Nippon Steel Corp., z siedzibą w Tokio, reprezentowana przez adwokatów J.‑F. Bellisa i K. Van Hove’a, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

strona skarżąca w sprawie T‑68/00,

JFE Steel Corp., dawniej Kawasaki Steel Corp., z siedzibą w Tokio, reprezentowana przez adwokata A. Vandencasteelego, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

strona skarżąca w sprawie T‑71/00,

Sumitomo Metal Industries Ltd, z siedzibą w Tokio, reprezentowana przez C. Vajdę, QC, G. Sproul oraz F. Weitzman, solicitors, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

strona skarżąca w sprawie T‑78/00,

przeciwko

Komisji Wspólnot Europejskich, reprezentowanej przez M. Erharta i A. Whelana, działających w charakterze pełnomocników, wspieranych przez N. Khana, barrister, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

strona pozwana,

popierana przez

Urząd Nadzoru EFTA, reprezentowany przez D. Sif Tynes i P. Bjørgana, działających w charakterze pełnomocników,

interwenient w sprawach T‑68/00, T‑71/00 i T‑78/00,

mających za przedmiot skargę o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji 2003/382/WE z dnia 8 grudnia 1999 r. dotyczącej postępowania na podstawie art. 81 Traktatu WE (sprawa IV/E‑1/35.860‑B – rury stalowe bez szwu) (Dz.U. 2003, L 140, str. 1) lub ewentualnie żądanie obniżenia wysokości grzywien nałożonych na skarżących,

SĄD PIERWSZEJ INSTANCJI WSPÓLNOT EUROPEJSKICH (druga izba),

w składzie: N. J. Forwood, prezes, J. Pirrung i A. W. H. Meij, sędziowie,

sekretarz: J. Plingers, administrator,

uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniach 19, 20 i 21 marca 2003 r.,

wydaje następujący

Wyrok

Okoliczności faktyczne i przebieg postępowania

1 Niniejsza sprawa dotyczy decyzji Komisji 2003/382/WE z dnia 8 grudnia 1999 r. dotyczącej postępowania na podstawie art. 81 Traktatu WE (sprawa IV/E‑1/35.860‑B – rury stalowe bez szwu) (Dz.U. 2003, L 140, str. 1, zwanej dalej „zaskarżoną decyzją”).

2 Komisja skierowała zaskarżoną decyzję do ośmiu przedsiębiorstw produkujących rury bez szwu ze stali węglowej (zwanych dalej „przedsiębiorstwami będącymi adresatami zaskarżonej decyzji”). Wśród tych przedsiębiorstw znajdują się cztery spółki europejskie (zwane dalej „producentami europejskimi” lub „producentami wspólnotowymi”): Mannesmannröhren‑Werke AG (zwana dalej „Mannesmannem”), Vallourec SA, Corus UK Ltd (dawniej British Steel plc, następnie British Steel Ltd, zwana dalej „Corusem”) i Dalmine SpA. Pozostali czterej adresaci zaskarżonej decyzji są spółkami japońskimi (zwanymi dalej „producentami japońskimi” lub „skarżącymi japońskimi”): NKK Corp., Nippon Steel Corp. (zwana dalej „Nipponem”), Kawasaki Steel Corp. (zwana dalej „Kawasaki”) i Sumitomo Metal Industries Ltd (zwana dalej „Sumitomo”).

A – Postępowanie administracyjne

3 Decyzją z dnia 17 listopada 1994 r. Urząd Nadzoru Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA) na podstawie art. 8 ust. 3 protokołu 23 do Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym, zatwierdzonego decyzją Rady i Komisji 94/1/EWWiS, WE z dnia 13 grudnia 1993 r. w sprawie zawarcia Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym między Wspólnotami Europejskimi, ich Państwami Członkowskimi a Republiką Austrii, Republiką Finlandii, Republiką Islandii, Księstwem Liechtensteinu, Królestwem Norwegii, Królestwem Szwecji i Konfederacją Szwajcarską (Dz.U. 1994, L 1, str. 1, zwanego dalej „porozumieniem o EOG”), upoważnił swojego członka odpowiedzialnego za sprawy związane z konkurencją do zwrócenia się do Komisji z wnioskiem o przeprowadzenie na terytorium Wspólnoty dochodzenia mającego na celu stwierdzenie, czy w odniesieniu do rur ze stali węglowej, stosowanych przez norweski przemysł naftowy do prac wiertniczych i transportu, nie miały miejsca praktyki ograniczające konkurencję.

4 Niepublikowaną decyzją z dnia 25 listopada 1994 r. (sprawa IV/35.304, zwaną dalej „decyzją z dnia 25 listopada 1994 r.”), znajdującą się na str. 3 akt postępowania administracyjnego Komisji i przyjętą zarówno na podstawie art. 14 ust. 3 rozporządzenia Rady nr 17 z dnia 6 lutego 1962 r. pierwszego rozporządzenia wprowadzającego w życie art. [81] i [82] Traktatu (Dz.U. 13, str. 204), jak i decyzji Urzędu Nadzoru EFTA z dnia 17 listopada 1994 r. Komisja postanowiła o przeprowadzeniu dochodzenia. Dochodzenie to miało obejmować praktyki, o których mowa w decyzji Urzędu Nadzoru EFTA z dnia 17 listopada 1994 r., w zakresie, w jakim mogły one stanowić naruszenie nie tylko art. 53 porozumienia o EOG (zwanego dalej „art. 53 EOG”), lecz również art. 81 WE. Komisja zaadresowała swoją decyzję z dnia 25 listopada 1994 r. do ośmiu spółek, wśród nich Mannesmanna, Corusa, Valloureca i Sumitomo Deutschland GmbH, spółki wchodzącej w skład grupy Sumitomo. W dniach 1 i 2 grudnia 1994 r. urzędnicy Komisji i przedstawiciele organów ochrony konkurencji zainteresowanych Państw Członkowskich przeprowadzili kontrolę w rzeczonych przedsiębiorstwach na podstawie tej decyzji.

5 Decyzją z dnia 6 grudnia 1995 r. Urząd Nadzoru EFTA stwierdził, że ponieważ doszło do istotnego zakłócenia handlu między Państwami Członkowskimi Wspólnoty, zawisła przed nim sprawa zgodnie z art. 56 ust. 1 lit. c) porozumienia o EOG wchodzi w zakres właściwości Komisji. Urząd Nadzoru EFTA przekazał zatem sprawę Komisji zgodnie z art. 10 ust. 3 protokołu 23 do porozumienia o EOG. Z tą datą Komisja nadała sprawie nową sygnaturę (IV/E‑1/35.860).

6 Pomiędzy wrześniem 1996 r. a grudniem 1997 r. Komisja przeprowadziła w spółkach Vallourec, Dalmine i Mannesmann kontrole uzupełniające na podstawie art. 14 ust. 2 rozporządzenia nr 17. W szczególności przeprowadziła kontrolę w dniu 17 września 1996 r. w spółce Vallourec, podczas której prezes Vallourec Oil & Gas, p. Verluca złożył oświadczenie znajdujące się na str. 6356 akt Komisji (zwane dalej „oświadczeniem p. Verluki z dnia 17 września 1996 r.”), na którym Komisja oparła się w zaskarżonej decyzji. Następnie Komisja skierowała do wszystkich adresatów zaskarżonej decyzji oraz kilku innych przedsiębiorstw wniosek o udzielenie informacji na podstawie art. 11 rozporządzenia nr 17.

7 Ponieważ Dalmine oraz spółki argentyńskie Siderca SAIC (zwane dalej „Siderca”) i Techint Group odmówiły udzielenia niektórych spośród żądanych informacji, Komisja skierowała do nich w dniu 6 października 1997 r. decyzję przyjętą na podstawie art. 11 ust. 5 rozporządzenia nr 17 [C(1997) 3036, IV/35.860, rury stalowe, niepublikowana]. Siderca i Dalmine wniosły do Sądu skargę o stwierdzenie nieważności tej decyzji. Skarga o stwierdzenie częściowej nieważności wniesiona przez Dalmine została oddalona jako oczywiście niedopuszczalna postanowieniem Sądu z dnia 24 czerwca 1998 r. w sprawie T‑596/97 Dalmine przeciwko Komisji, Rec. str. II‑2383, natomiast skarga o stwierdzenie nieważności wniesiona przez Sidercę, po jej cofnięciu przez skarżącą, została wykreślona z rejestru postanowieniem Sądu z dnia 7 czerwca 1998 r. w sprawie T‑8/98 Siderca przeciwko Komisji, niepublikowanym w Zbiorze.

8 Również Mannesmann odmówił udzielenia niektórych informacji żądanych przez Komisję. Pomimo przyjęcia przez Komisję w stosunku do niego decyzji z dnia 15 maja 1998 r. [C(1998) 1204 IV/35.860, rury stalowe, niepublikowana], wydanej na podstawie art. 11 ust. 5 rozporządzenia nr 17, Mannesmann podtrzymał swoją odmowę i również wniósł do Sądu skargę na tę decyzję. Wyrokiem z dnia 20 lutego 2001 r. w sprawie T‑112/98 Mannesmannröhren‑Werke przeciwko Komisji, Rec. str. II‑729, Sąd stwierdził w części nieważność rozpatrywanej decyzji, a w pozostałej części skargę oddalił.

9 W styczniu 1999 r. Komisja wydała dwa pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, z których jedno dotyczyło rur spawanych ze stali węglowej, a drugie rur bez szwu ze stali węglowej. W ten sposób Komisja podzieliła sprawę na dwie części: sprawę IV/E‑1/35.860‑A dotyczącą rur spawanych ze stali węglowej i sprawę IV/E‑1/35.860‑B dotyczącą rur bez szwu ze stali węglowej.

10 W sprawie dotyczącej rur bez szwu ze stali węglowej Komisja skierowała pismo w sprawie przedstawienia zarzutów do ośmiu przedsiębiorstw będących adresatami zaskarżonej decyzji, jak również do spółki Siderca i spółki meksykańskiej Tubos de Acero de México SA. Przedsiębiorstwa te uzyskały w okresie od 11 lutego do 20 kwietnia 1999 r. wgląd w akta, które Komisja zgromadziła w tej sprawie. Ponadto pismami z dnia 11 maja 1999 r. Komisja przesłała kopie decyzji dotyczących kontroli z listopada 1994 r. do przedsiębiorstw, które nie były adresatami tych decyzji i w związku z tym ich nie znały.

11 Po przedłożeniu uwag na piśmie adresaci obu pism w sprawie przedstawienia zarzutów zostali wysłuchani przez Komisję w dniu 9 czerwca 1999 r. w sprawie rur spawanych ze stali węglowej, a w dniu 10 czerwca 1999 r. w sprawie rur bez szwu ze stali węglowej. W lipcu 1999 r. Komisja powiadomiła adresatów pisma w sprawie przedstawienia zarzutów w sprawie IV/E‑1/35.860‑A dotyczącej rur spawanych ze stali węglowej, że umorzyła postępowanie dotyczące tych produktów. Kontynuowała natomiast sprawę IV/E‑1/35.860‑B.

12 W tych okolicznościach Komisja wydała w dniu 8 grudnia 1999 r. zaskarżoną decyzję.

B – Produkty będące przedmiotem sprawy

13 Produktami będącymi przedmiotem sprawy IV/E‑1/35.860‑B są rury bez szwu ze stali węglowej wykorzystywane przez przemysł naftowy i gazowniczy, do których należą dwie duże kategorie produktów.

14 Pierwsza kategoria produktów obejmuje rury wiertnicze, określane zwykle jako „Oil Country Tubular Goods” lub „OCTG”. Rury te mogą być sprzedawane bez gwintu („rury gładkie”) lub z gwintem. Gwintowanie służy do umożliwienia łączenia rur OCTG. Może być ono przeprowadzone zgodnie z normami wydanymi przez American Petroleum Institute (API) (rury gwintowane tą metodą określane są dalej jako „rury OCTG standard”) lub według specjalnych, z reguły opatentowanych technologii. W tym drugim przypadku mówi się o gwincie lub odpowiednio „połączeniach” „pierwszej klasy” lub „premium” (rury gwintowane tą metodą określane są dalej jako „rury OCTG premium”).

15 Druga kategoria produktów składa się z rur przewodowych używanych do transportu ropy naftowej i gazu („line pipe”) ze stali węglowej bez szwu, wśród których rozróżnia się, z jednej strony, rury produkowane według norm, a z drugiej strony, rury produkowane na wymiar w celu realizacji konkretnych projektów (zwane dalej „rurami przewodowymi projektowymi”).

C – Naruszenia stwierdzone przez Komisję w zaskarżonej decyzji

16 W zaskarżonej decyzji Komisja przyjęła, po pierwsze, że osiem przedsiębiorstw będących jej adresatami zawarło porozumienie, które obok innych punktów miało na celu wzajemne respektowanie ich rynków krajowych (motywy 62–67 zaskarżonej decyzji). W myśl tego porozumienia każde przedsiębiorstwo powstrzymywało się od sprzedaży rur OCTG standard i rur przewodowych projektowych na rynku krajowym innej strony porozumienia. Porozumienie to zostało zawarte w ramach spotkań między producentami wspólnotowymi i japońskimi, znanych jako „klub Europa–Japonia”. Zasada respektowania rynków krajowych określana była wyrażeniem „zasady podstawowe” („Fundamentals”). Komisja wskazała ponadto, że te zasady podstawowe rzeczywiście były przestrzegane i że w wyniku tego porozumienie wywierało na wspólnym rynku skutki ograniczające konkurencję (motyw 68 zaskarżonej decyzji).

17 Komisja uznała, że porozumienie to narusza zakaz, o którym mowa w art. 81 ust. 1 WE (motyw 109 zaskarżonej decyzji). W konsekwencji Komisja stwierdziła w art. 1 zaskarżonej decyzji, że wystąpiło naruszenie tego postanowienia i nałożyła grzywny na osiem przedsiębiorstw będących adresatami decyzji.

18 Odnośnie do czasu trwania naruszenia Komisja wyszła z założenia, że chociaż klub Europa–Japonia spotykał się od 1977 r. (motyw 55 zaskarżonej decyzji), za chwilę rozpoczęcia naruszenia do celów ustalenia wysokości grzywien należy przyjąć rok 1990, ponieważ w latach 1977–1990 obowiązywały porozumienia w sprawie samoograniczenia eksportu zawarte między Wspólnotą Europejską a Japonią (zwane dalej „porozumieniami w sprawie samoograniczenia”) (motyw 108 zaskarżonej decyzji). Zdaniem Komisji, naruszenie ustało w 1995 r. (motywy 96 i 97 zaskarżonej decyzji).

19 W celu ustalenia wysokości grzywien nałożonych na osiem przedsiębiorstw będących adresatami zaskarżonej decyzji Komisja zakwalifikowała naruszenie jako bardzo poważne ze względu na to, że dane porozumienie miało na celu respektowanie rynków krajowych, zakłócając tym samym prawidłowe funkcjonowanie rynku wewnętrznego (motywy 161 i 162 zaskarżonej decyzji). Niemniej jednak Komisja wskazała, że sprzedaż rur bez szwu ze stali węglowej przez przedsiębiorstwa będące adresatami zaskarżonej decyzji w czterech Państwach Członkowskich, których sprawa dotyczy, opiewała jedynie na kwotę około 73 mln EUR rocznie. W konsekwencji Komisja ustaliła wysokość grzywny ze względu na wagę naruszenia na 10 mln EUR dla każdego z ośmiu przedsiębiorstw będących adresatami zaskarżonej decyzji. Ponieważ wszystkie one są dużymi przedsiębiorstwami, Komisja uznała, że nie ma potrzeby różnicowania wysokości grzywien (motywy 162, 163 i 165 zaskarżonej decyzji).

20 Biorąc pod uwagę, że było to naruszenie o średnim okresie trwania, Komisja przy ustalaniu kwoty bazowej grzywny nałożonej na każde z przedsiębiorstw podwyższyła kwoty z tytułu wagi naruszenia o 10% za każdy rok udziału w naruszeniu (motyw 166 zaskarżonej decyzji). Uwzględniając jednakże, że branża rur stalowych znajdowała się w stanie długotrwałego kryzysu i że sytuacja tej branży pogorszyła się jeszcze od 1991 r., Komisja zmniejszyła wspomniane kwoty bazowe o 10% z tytułu okoliczności łagodzących (motywy 168 i 169 zaskarżonej decyzji). Wreszcie Komisja zastosowała obniżkę w wysokości 40% grzywny nałożonej na Valloureca, jak również obniżkę w wysokości 20% grzywny nałożonej na Dalmine, na podstawie punktu D 2 komunikatu Komisji 96/C 207/04 w sprawie nienakładania lub obniżenia wysokości grzywien w sprawach kartelowych (Dz.U. 1996, C 207, str. 4, zwanego dalej „komunikatem w sprawie współpracy”), w celu uwzględnienia, że te dwa przedsiębiorstwa współpracowały z Komisją na etapie postępowania administracyjnego (motywy 170–173 zaskarżonej decyzji).

21 Wysokość grzywny nałożonej na każde z przedsiębiorstw, wynikająca z obliczenia przedstawionego w obu powyższych punktach, została podana w art. 4 zaskarżonej decyzji (zob. niżej pkt 33).

22 Po drugie, Komisja stwierdziła w art. 2 zaskarżonej decyzji, że umowy zawarte między producentami wspólnotowymi i dotyczące sprzedaży rur gładkich na rynku brytyjskim stanowią naruszenie (motyw 116 zaskarżonej decyzji). Niemniej jednak Komisja nie nałożyła dodatkowej grzywny z powodu tego naruszenia, ponieważ stanowiło ono jedynie środek realizacji zasady respektowania rynków krajowych uzgodnionej w ramach klubu Europa–Japonia (motyw 164 zaskarżonej decyzji).

D – Istotne okoliczności faktyczne ustalone przez Komisję w zaskarżonej decyzji

23 Klub Europa–Japonia spotykał się od 1977 do 1994 r. z reguły dwa razy do roku (motyw 60 zaskarżonej decyzji). W szczególności Komisja odnotowała, że zgodnie z oświadczeniem p. Verluki z dnia 17 września 1996 r. spotkania te miały miejsce między innymi w dniach 14 kwietnia 1992 r. we Florencji, 23 października 1992 r. w Tokio, 19 maja 1993 r. w Paryżu, 5 listopada 1993 r. w Tokio i 16 marca 1994 r. w Cannes. Ponadto Komisja zaznacza, że ze sporządzonej przez Valloureca notatki pt. „Kilka informacji dotyczących klubu Europa–Japonia” z dnia 4 listopada 1991 r., znajdującej się na str. 4350 akt Komisji (zwanej dalej notatką „Kilka informacji”) oraz notatki z dnia 24 lipca 1990 r., znajdującej się na str. 15586 akt, zatytułowanej „Spotkanie w dniu 24.7.1990 r. z British Steel” (zwanej dalej „Notatką ze spotkania w dniu 24.7.1990 r.”) wynika, że spotkania klubu Europa–Japonia odbywały się również w 1989 i 1991 r.

24 Porozumienie zawarte w ramach klubu Europa–Japonia opierało się na trzech filarach, z których pierwszym były zasady podstawowe dotyczące respektowania rynków krajowych (o których mowa w pkt 16 powyżej), stanowiące naruszenie wskazane w art. 1 zaskarżonej decyzji, drugim – ustalanie cen do przetargów i cen minimalnych na „rynkach szczególnych” („special markets”), a trzecim – podział pozostałych rynków światowych z wyjątkiem Kanady i Stanów Zjednoczonych Ameryki według klucza podziału („sharing keys”) (motyw 61 zaskarżonej decyzji). Komisja oparła swoje stwierdzenie dotyczące istnienia zasad podstawowych na zbiorze wskazujących na to dokumentów, wymienionych w motywach 62–67 zaskarżonej decyzji oraz na tabeli przedstawionej w motywie 68 tej decyzji. Z tej tabeli wynika, że udział danego krajowego producenta w dostawach rur OCTG i rur przewodowych realizowanych przez adresatów zaskarżonej decyzji w Japonii i na rynku krajowym każdego z czterech producentów wspólnotowych był bardzo wysoki. Komisja wywodzi z tego, że rynki krajowe były rzeczywiście respektowane przez strony porozumienia. Dowody odnoszące się do pozostałych dwóch filarów porozumienia Komisja przedstawiła w motywach 70–77 zaskarżonej decyzji.

25 Kiedy Corus rozważał w 1990 r. zaprzestanie produkcji rur gładkich, przed producentami wspólnotowymi pojawiła się kwestia kontynuacji zasady respektowania rynków krajowych w ramach opisanych powyżej zasad podstawowych w odniesieniu do rynku Zjednoczonego Królestwa. W tych okolicznościach Vallourec i Corus zaproponowały ideę „poprawionych zasad podstawowych” („fundamentals improved”), których celem było utrzymanie ograniczeń dostępu producentów japońskich do rynku brytyjskiego mimo wycofania się Corusa. W lipcu 1990 r. przy okazji przedłużenia umowy licencyjnej na technologię gwintowania VAM spółki Vallourec i Corus porozumiały się w kwestii zastrzeżenia dla Valloureca, Mannesmanna i Dalmine zaopatrywania Corusa w rury gładkie (motyw 78 zaskarżonej decyzji).

26 W kwietniu 1991 r. Corus zamknął swoją fabrykę w Clydesdale (Zjednoczone Królestwo), która dostarczała około 90% jego produkcji rur gładkich. Corus zawarł następnie umowy zaopatrzenia w rury gładkie – pierwotnie na czas trwania pięciu lat z milczącym przedłużeniem w przypadku braku wypowiedzenia na dwanaście miesięcy przed upływem tego okresu – ze spółkami Vallourec (24 lipca 1991 r.), Dalmine (4 grudnia 1991 r.) i Mannesmann (9 sierpnia 1993 r.) (zwane dalej „umowami zaopatrzenia”). Te trzy umowy, znajdujące się na stronach 12867, 12910 i 12948 akt Komisji, przyznają każdemu z tych przedsiębiorstw udział w dostawach ustalony odpowiednio na 40%, 30% i 30% zapotrzebowania Corusa (motywy 79–82 zaskarżonej decyzji), z wyjątkiem rur o małej średnicy.

27 W 1993 r. trzy czynniki doprowadziły do zrewidowania zasad funkcjonowania klubu Europa–Japonia. Po pierwsze, była to restrukturyzacja europejskiego przemysłu metalurgicznego. I tak w Zjednoczonym Królestwie Corus zapowiedział zaprzestanie reszty swojej działalności produkcyjnej obejmującej rury gwintowane bez szwu. W Belgii w dniu 31 grudnia 1993 r. zlikwidowana została spółka New Tubemeuse (zwana dalej „NTM”), której działalność skoncentrowana była na eksporcie na Bliski i Daleki Wschód. Po drugie, dostęp producentów z Ameryki Łacińskiej do rynku wspólnotowego zagroził kontynuacji podziału rynków uzgodnionego w ramach klubu Europa–Japonia. Po trzecie i ostatnie, na światowym rynku rur przeznaczonych do wydobycia i transportu ropy naftowej i gazu mimo utrzymujących się dużych różnic regionalnych silnie wzrósł udział rur spawanych (motywy 83 i 84 zaskarżonej decyzji).

28 W takich okolicznościach członkowie klubu Europa–Japonia spotkali się w Tokio w dniu 5 listopada 1993 r. w celu podjęcia próby zawarcia nowego porozumienia o podziale rynków z producentami z Ameryki Łacińskiej. Treść porozumienia zawartego przy tej okazji można odczytać z dokumentu przekazanego Komisji w dniu 12 listopada 1997 r. przez informatora niebiorącego udziału w postępowaniu, znajdującego się na str. 7320 akt Komisji, zawierającego między innymi „klucz podziału” („sharing key”) (zwanego dalej dokumentem „Klucz podziału”). Z wypowiedzi informatora wynika, że źródłem tego dokumentu jest przedstawiciel handlowy jednego z uczestników spotkania. Odnośnie w szczególności do konsekwencji restrukturyzacji europejskiego przemysłu metalurgicznego zamknięcie NTM pozwoliło producentom europejskim na uzyskanie ustępstw ze strony producentów japońskich i latynoamerykańskich, które skorzystały najwięcej z wycofania się NTM z rynków eksportowych (motywy 85–89 zaskarżonej decyzji).

29 Corus ze swej strony podjął ostateczną decyzję o zaprzestaniu pozostałej produkcji rur bez szwu. W dniu 22 lutego 1994 r. Vallourec przejął kontrolę nad zakładami gwintowania i produkcji rur od Corusa i utworzył w tym celu spółkę Tubular Industries Scotland Ltd (zwaną dalej „TISL”). W dniu 31 marca 1994 r. TISL przejął umowy zaopatrzenia w rury gładkie, które Corus zawarł z Dalmine i Mannesmannem. Umowa zawarta z Mannesmannem była jeszcze w mocy 24 kwietnia 1997 r. W dniu 30 marca 1999 r. Dalmine wypowiedziała umowę zaopatrzenia z TISL (motywy 90–92 zaskarżonej decyzji).

30 Komisja uznała, że w drodze tych umów producenci wspólnotowi podzielili między siebie udziały w dostawach rur gładkich na rynek brytyjski, na który przypada ponad połowa zapotrzebowania rynku wspólnotowego na rury OCTG. Komisja doszła zatem do wniosku, że umowy te stanowią porozumienie zakazane przez art. 81 ust. 1 WE (zob. wyżej pkt 22).

E – Sentencja zaskarżonej decyzji

31 Zgodnie z art. 1 ust. 1 zaskarżonej decyzji osiem przedsiębiorstw będących jej adresatami „[…] naruszyło postanowienia art. 81 ust. 1 Traktatu WE poprzez udział […] w porozumieniu przewidującym między innymi respektowanie ich rynków krajowych w odniesieniu do rur OCTG […] standard i [rur przewodowych projektowych] bez szwu” [tłumaczenie nieoficjalne, podobnie jak wszystkie cytaty z tej decyzji poniżej].

32 Zgodnie z art. 1 ust. 2 zaskarżonej decyzji naruszenie miało miejsce w okresie od 1990 do 1995 r. w przypadku przedsiębiorstw Mannesmann, Vallourec, Dalmine, Sumitomo, Nippon, Kawasaki Steel Corp. i NKK Corp., a w przypadku Corusa w okresie od 1990 do lutego 1994 r.

33 Pozostałe istotne dla sprawy postanowienia sentencji zaskarżonej decyzji brzmią następująco:

„Artykuł 2

1. [Mannesmann], Vallourec […], [Corus] i Dalmine […] naruszyły postanowienia art. 81 ust. 1 Traktatu WE, zawierając w ramach naruszenia, o którym mowa w art. 1, umowy, które doprowadziły do podziału dostaw rur OCTG gładkich dla [Corusa] (od 1994 r. – Valloureca).

2. W przypadku [Corusa] naruszenie trwało od dnia 24 lipca 1991 r. do lutego 1994 r. W przypadku Valloureca […] naruszenie trwało od dnia 24 lipca 1991 r. do dnia 30 marca 1999 r. W przypadku Dalmine […] naruszenie trwało od dnia 4 grudnia 1991 r. do dnia 30 marca 1999 r. W przypadku [Mannesmanna] naruszenie trwało od dnia 9 sierpnia 1993 r. do dnia 24 kwietnia 1997 r.

[…]

Artykuł 4

Na przedsiębiorstwa wymienione w art. 1 nałożone zostają z racji określonego tam naruszenia następujące grzywny:

1) [Mannesmann] 13 500 000 EUR

2) Vallourec […] 8 100 000 EUR

3) [Corus] 12 600 000 EUR

4) Dalmine […] 10 800 000 EUR

5) Sumitomo […] 13 500 000 EUR

6) Nippon […] 13 500 000 EUR

7) Kawasaki Steel Corp. […] 13 500 000 EUR

8) NKK Corp. […] 13 500 000 EUR

[…]”.

F – Postępowanie przed Sądem

34 Siedmioma pismami złożonymi w sekretariacie Sądu między 28 lutego i 3 kwietnia 2000 r. Mannesmann, Corus, Dalmine, NKK Corp., Nippon, Kawasaki i Sumitomo wniosły skargi przeciwko zaskarżonej decyzji.

35 Trzema postanowieniami z dnia 23 kwietnia 2002 r. zgodnie z art. 116 § 6 regulaminu Sądu Urząd Nadzoru EFTA został dopuszczony do sprawy w charakterze interwenienta popierającego wnioski Komisji w sprawach T‑68/00, T‑71/00 i T‑78/00.

36 Postanowieniem z dnia 18 czerwca 2002 r. zgodnie z art. 50 regulaminu po wysłuchaniu uczestników postępowania połączono siedem spraw dla celów procedury ustnej, a cztery sprawy, w których skarżącymi są spółki japońskie (T‑67/00, T‑68/00, T‑71/00 i T‑78/00) w celu wydania wyroku. Po tych połączeniach wszyscy skarżący w siedmiu sprawach mogli dokonać wglądu w całość akt dotyczących niniejszego postępowania w sekretariacie Sądu. Przyjęto również środki organizacji postępowania.

37 Na podstawie sprawozdania sędziego sprawozdawcy Sąd (druga izba) postanowił otworzyć procedurę ustną. Wystąpienia uczestników postępowania, wśród nich Urzędu Nadzoru EFTA w charakterze interwenienta w sprawach T‑68/00, T‑71/00 i T‑78/00, oraz ich odpowiedzi na pytania Sądu zostały wysłuchane na rozprawie w dniach 19, 20 i 21 marca 2003 r.

Żądania stron

38 W sprawie T‑67/00 NKK Corp. wnosi do Sądu o:

– stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w dotyczącym jej zakresie;

– uchylenie nałożonej na nią grzywny;

– ewentualnie, w przypadku utrzymania decyzji w mocy w całości lub w części, obniżenie nałożonej na nią grzywny;

– obciążenie Komisji kosztami poniesionymi przez nią w niniejszym postępowaniu;

– zarządzenie innych środków, które mogą okazać się potrzebne dla nadania skuteczności wyrokowi Sądu.

39 W sprawie T‑68/00 Nippon wnosi do Sądu o:

– stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w dotyczącym jej zakresie;

– uchylenie nałożonej na nią grzywny lub co najmniej obniżenie jej wysokości;

– obciążenie Komisji kosztami.

40 W sprawie T‑71/00 Kawasaki Steel Corp. wnosi do Sądu o:

– stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji;

– ewentualnie obniżenie wysokości nałożonej na nią grzywny;

– obciążenie Komisji kosztami postępowania.

41 W sprawie T‑78/00 Sumitomo wnosi do Sądu o:

– stwierdzenie nieważności art. 1–5 zaskarżonej decyzji w zakresie, w którym jej dotyczą;

– ewentualnie stwierdzenie nieważności art. 4 zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim nakłada on na nią grzywnę w wysokości 13,5 miliona EUR i ustalenie znacznie niższej grzywny;

– obciążenie Komisji kosztami.

42 W każdej z czterech spraw Komisja wnosi do Sądu o:

– oddalenie skargi;

– obciążenie skarżących kosztami.

W przedmiocie skutków połączenia Kawasaki Steel Corp. z NKK Corp.

43 Odrębnymi pismami z dnia 9 maja 2003 r. NKK Corp. i Kawasaki Steel Corp. powiadomiły Sąd, że w ramach połączenia obu koncernów, do których należą, zmieniły swoją nazwę i od tej chwili nazywają się JFE Steel Corp. Po zbadaniu dokumentów załączonych do ich listów, poświadczających tę zmianę nazwy, sekretariat Sądu zwrócił się do obu skarżących oraz do Komisji o wyjaśnienie sytuacji wynikającej z tej operacji połączenia. Skarżący udzielili odpowiedzi pismami z dnia 11 września 2003 r., a Komisja pismem z dnia 22 września 2003 r.

44 Ze wspomnianych dokumentów i odpowiedzi wynika, że Kawasaki Steel Corp. zmieniła swoją nazwę na JFE Steel Corp. Z drugiej strony, należy stwierdzić, że NKK Corp. zmieniła nazwę na JFE Engineering Corp. W swoich pismach z dnia 11 września 2003 r. obaj skarżący powiadomili natomiast, że prawa i zobowiązania przedsiębiorstwa metalurgicznego NKK Corp. zostały przeniesione na JFE Steel Corp.

45 Należy, po pierwsze, stwierdzić, że sądy wspólnotowe mogą oczywiście uwzględnić zmianę nazwy strony postępowania.

46 Ponadto w orzecznictwie przyjęto, że skarga o stwierdzenie nieważności wniesiona przez adresata aktu może być kontynuowana przez jego wyłącznego następcę prawnego, w szczególności w przypadku śmierci osoby fizycznej lub rozwiązania osoby prawnej, kiedy ogół jej praw i zobowiązań zostanie przeniesiony na nowego uprawnionego (zob. podobnie wyroki Trybunału z dnia 20 października 1983 r. w sprawie 92/82 Gutmann przeciwko Komisji, Rec. str. 3127, pkt 2 i z dnia 23 kwietnia 1986 r. w sprawie 294/83 Les Verts przeciwko Parlamentowi, Rec. str. 1339, pkt 13–18). Należy stwierdzić, że w takiej sytuacji wyłączny następca prawny wstępuje z mocy prawa w pełnię praw swojego poprzednika jako adresat zaskarżonego aktu.

47 Sąd wspólnotowy nie posiada natomiast ani w ramach skargi o stwierdzenie nieważności na podstawie art. 230 WE, ani też w ramach wykonywania nieograniczonego prawa orzekania na podstawie art. 229 WE kompetencji do zmiany decyzji instytucji wspólnotowej, zastępując jej adresata inną osobą fizyczną lub prawną, dopóki ten adresat jeszcze istnieje. Taką właściwość posiada a priori jedynie instytucja, która daną decyzję wydała. Jeżeli więc instytucja wydała już decyzję i w ten sposób dokonała identyfikacji osoby, do której ją należy skierować, nie jest sprawą Sądu, aby tę osobę zastępować inną.

48 Następnie należy uwzględnić, że skarga wniesiona przez osobę będącą adresatem aktu w celu dochodzenia swoich praw w drodze żądania stwierdzenia nieważności na podstawie art. 230 WE lub żądania zmiany na podstawie art. 229 WE nie może być przeniesiona na osobę trzecią, która nie jest adresatem aktu. Jeżeli bowiem należałoby dopuścić takie przeniesienie, powstałaby rozbieżność między właściwością, na podstawie której wniesiono skargę, a właściwością, na podstawie której miałaby być kontynuowana. Ponadto powstałaby przez to rozbieżność pomiędzy tożsamością adresata aktu a tożsamością osoby występującej w postępowaniu sądowym w charakterze adresata.

49 W tym kontekście należy zaznaczyć, że decyzję taką jak zaskarżona decyzja, chociaż jest sporządzona i opublikowana w formie tylko jednej decyzji, należy analizować jako zbiór pojedynczych decyzji stwierdzających w odniesieniu do każdego z przedsiębiorstw będących adresatami tej decyzji, jakie naruszenie lub naruszenia popełniło, i nakładających na nie w danym przypadku grzywnę. Zasada taka wynika z wyroku Sądu z dnia 10 lipca 1997 r. w sprawie T‑227/95 AssiDomän Kraft Products i in. przeciwko Komisji, Rec. str. II‑1185, pkt 56, w związku z wyrokiem Sądu wydanym w postępowaniu odwoławczym z dnia 14 września 1999 r. w sprawie C‑310/97 P Komisja przeciwko AssiDomän Kraft Products i in., Rec. str. I‑5363, pkt 49. W niniejszym przypadku NKK Corp. była i pozostaje zatem jednym adresatem decyzji, którą do niej skierowano, podczas gdy Kawasaki Steel Corp. jest adresatem decyzji zawartej w tym samym akcie, ale pod względem prawnym odrębnej.

50 W końcu osoba, która przejęła odpowiedzialność za działalność przedsiębiorstwa, może na etapie postępowania administracyjnego przed Komisją poprzez złożenie odpowiedniego oświadczenia przejąć odpowiedzialność za działania, które obciążają rzeczywistego odpowiedzialnego, chociaż zasadniczo za naruszenia powinna odpowiadać osoba, która kierowała danym przedsiębiorstwem w chwili ich popełnienia (zob. podobnie, chociaż zaskarżony w odwołaniu, wyrok Sądu z dnia 13 grudnia 2001 r. w sprawach połączonych T‑45/98 i T‑47/98 Krupp Thyssen Stainless i Acciai speciali Terni przeciwko Komisji, Rec. str. II‑3757, pkt 57 i 62). Jak wynika z rozważań przedstawionych w pkt 46–49 powyżej, takie oświadczenie nie może jednak powodować zmiany tożsamości adresata decyzji Komisji, w przypadku gdy została ona już wydana, ani też zmiany tożsamości skarżącego, kiedy od decyzji wniesiono już skargę o stwierdzenie nieważności.

51 W tych warunkach należy uwzględnić zmianę nazwy Kawasaki Steel Corp. na JFE Steel Corp. oraz NKK Corp. na JFE Engineering Corp. Niemniej jednak nie można zastąpić JFE Engineering Corp. przez JFE Steel Corp. w sprawie T‑67/00, niezależnie od tego, jakie skutki w prawie japońskim wywiera połączenie tych dwóch spółek. Tym samym JFE Steel Corp. (zwana dalej „JFE‑Kawasaki”) pozostaje skarżącą w sprawie T‑71/00, a JFE Engineering Corp. (zwana dalej „JFE‑NKK”) skarżącą w sprawie T‑67/00.

Co do prawa

A – W przedmiocie żądania stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, w szczególności jej art. 1

52 Skarżący japońscy podnoszą trzynaście odrębnych zarzutów, niektóre z nich są wspólne dla wszystkich lub dla większości skarżących.

1. W przedmiocie pierwszego zarzutu opartego na tym, że Komisja nie udowodniła zgodnie z prawem naruszenia stwierdzonego w art. 1 zaskarżonej decyzji

53 Niniejszy zarzut został podniesiony przez wszystkich czterech skarżących japońskich.

a) Argumenty stron

54 Na wstępie skarżący japońscy odnoszą się do przeprowadzenia dowodu popełnienia naruszenia art. 81 ust. 1 WE. Treść tego zarzutu dzieli się na trzy części.

55 Po pierwsze, skarżący podnoszą, z jednej strony, że brak eksportu japońskiego na europejskie rynki „kontynentalne” (zwane dalej „rynkami onshore”) wynika z obiektywnych względów handlowych, a z drugiej strony, że istnienie rzekomego porozumienia byłoby sprzeczne z ich znacznymi dostawami danych produktów na rynek eksploatowanej przez Zjednoczone Królestwo strefy szelfu kontynentalnego Morza Północnego (zwany dalej „rynkiem offshore Zjednoczonego Królestwa” lub „brytyjskim rynkiem offshore”), wobec czego zarzucane skarżącym japońskim naruszenie nie mogło wywołać skutków antykonkurencyjnych. Po drugie, dowody zgromadzone przez Komisję nie wykazują ani istnienia zarzucanego porozumienia, ani – gdyby zostało ono wykazane – udziału w nim każdego ze skarżących japońskich. Po trzecie, przeprowadzona przez Komisję analiza celów umów zaopatrzenia w rury gładkie, zawartych przez producentów europejskich, stanowiących naruszenie zarzucane w art. 2 zaskarżonej decyzji, jest niespójna. Ta analiza potwierdza również, że stwierdzenie Komisji dotyczące udziału skarżących japońskich w naruszeniu stwierdzonym w art. 1 zaskarżonej decyzji, jest bezzasadne.

Uwagi wstępne

56 Sumitomo i JFE‑NKK podnoszą, z jednej strony, że ciężar dowodu wszystkich znamion poważnego naruszenia spoczywa na Komisji (opinia rzecznika generalnego Sir Gordona Slynna do wyroku Trybunału z dnia 7 czerwca 1983 r. w sprawach połączonych od 100/80 do 103/80 Musique diffusion française i in. przeciwko Komisji, Rec. str. 1825, 1914; wyroki Trybunału z dnia 17 grudnia 1998 r. w sprawie C‑185/95 P Baustahlgewebe przeciwko Komisji, Rec. str. I‑8417, pkt 58 i z dnia 8 lipca 1999 r. w sprawie C‑49/92 P Komisja przeciwko Anic Partecipazioni, Rec. str. I‑4125, pkt 86). Istnienie wątpliwości jest więc na korzyść przedsiębiorstw, którym zarzuca się udział w naruszeniu (wyroki Trybunału z dnia 16 grudnia 1975 r. w sprawach połączonych od 40/73 do 48/73, 50/73, od 54/73 do 56/73, 111/73, 113/73 i 114/73 Suiker Unie i in. przeciwko Komisji, Rec. str. 1663, pkt 203, 304, 359 i 363 i z dnia 14 lutego 1978 r. w sprawie 27/76 United Brands przeciwko Komisji, Rec. str. 207, pkt 265; opinia sędziego Vesterdorfa pełniącego obowiązki rzecznika generalnego do wyroku Sądu z dnia 24 października 1991 r. w sprawie T‑1/89 Rhône‑Poulenc przeciwko Komisji, Rec. str. II‑867, II‑869, II‑954). W konsekwencji do Komisji należy wykazanie istnienia przedstawionych przez nią okoliczności w taki sposób, aby wykluczone zostały jakiekolwiek rozsądne wątpliwości (opinia rzecznika generalnego Darmona do wyroku Trybunału z dnia 31 marca 1993 r. w sprawach połączonych C‑89/85, C‑104/85, C‑114/85, C‑116/85, C‑117/85 i od C‑125/85 do C‑129/85 Ahlström Osakeytiö i in. przeciwko Komisji, zwanego dalej wyrokiem w sprawie „Celuloza II”, Rec. str. I‑1307, I‑1445, pkt 195). W drugą stronę wystarczy, aby skarżąca wykazała, że decyzja stwierdzająca istnienie naruszenia oparta jest na niepewnych podstawach, aby uzyskać stwierdzenie jej nieważności (ww. opinia rzecznika generalnego Sir Gordona Slynna do ww. wyroku w sprawie Musique diffusion française i in. przeciwko Komisji, str. 1931).

57 Z drugiej strony, w celu wykazania istnienia naruszenia, zdaniem skarżących japońskich, konieczne jest, aby Komisja przedstawiła dokładne i zgodne dowody, które uzasadniałyby silne przekonanie, że naruszenie zostało popełnione (wyrok Trybunału z dnia 28 marca 1984 r. w sprawach połączonych 29/83 i 30/83 CRAM i Rheinzink przeciwko Komisji, Rec. str. 1679, pkt 20 i ww. w pkt 56 wyrok w sprawie Celuloza II, pkt 127; wyroki Sądu z dnia 10 marca 1992 r. w sprawach połączonych T‑68/89, T‑77/89 i T‑78/89 SIV i in. przeciwko Komisji, Rec. str. II‑1403, w szczególności pkt 193–195, 198–202, 205–210, 220–232, 249–250 i 322–328 i z dnia 6 lipca 2000 r. w sprawie T‑62/98 Volkswagen przeciwko Komisji, Rec. str. II‑2707, pkt 43 i 72). Dowody te muszą przede wszystkim umożliwić stwierdzenie, że zarzucane naruszenia stanowią odczuwalne ograniczenie konkurencji w rozumieniu art. 81 ust. 1 WE. Wymóg ten nie jest spełniony w szczególności wtedy, gdy można udzielić innego przekonywającego wyjaśnienia wykluczającego naruszenie wspólnotowych zasad konkurencji (ww. wyrok w sprawie CRAM i Rheinzink przeciwko Komisji, pkt 16 i nast.; wyroki Sądu z dnia 21 stycznia 1999 r. w sprawach połączonych T‑185/96, T‑189/96 i T‑190/96 Riviera Auto Service i in. przeciwko Komisji, Rec. str. II‑93, pkt 47 i ww. wyrok w sprawie Volkswagen przeciwko Komisji).

58 Ponadto przedstawione dowody powinny spełniać wspomniane kryteria dokładności i zgodności w odniesieniu do każdego elementu stwierdzonego naruszenia, w szczególności w odniesieniu do tożsamości stron i ich udziału w naruszeniu (ww. w pkt 56 wyroki: w sprawie Celuloza II, pkt 69 i w sprawie Komisja przeciwko Anic Partecipazioni, pkt 87; wyrok Sądu z dnia 14 maja 1998 r. w sprawie T‑295/94 Buchmann przeciwko Komisji, Rec. str. II‑813, pkt 121), danych produktów lub usług (ww. w pkt 56 wyrok w sprawie Suiker Unie i in. przeciwko Komisji, pkt 301–304 i ww. w pkt 57 wyrok w sprawie SIV i in. przeciwko Komisji, pkt 175–194 i 324), ograniczeń uzgodnionych między stronami (wyrok Sądu z dnia 14 maja 1998 r. w sprawie T‑337/94 Enso‑Gutzeit przeciwko Komisji, Rec. str. II‑1571, pkt 102–150) i czasu trwania naruszenia (wyroki Sądu z dnia 7 lipca 1994 r. w sprawie T‑43/92 Dunlop Slazenger przeciwko Komisji, Rec. str. II‑441, pkt 79 i ww. w pkt 57 wyrok w sprawie Volkswagen przeciwko Komisji, pkt 188). W odniesieniu w szczególności do czasu trwania naruszenia konieczne jest przedstawienie albo dowodów bezpośrednich, albo dowodów wystarczająco bliskich czasowo, to znaczy dowodów współczesnych.

59 JFE‑NKK podnosi w szczególności, że zgodnie z wyrokiem Sądu z dnia 14 maja 1998 r. w sprawie T‑348/94 Enso Española przeciwko Komisji, Rec. str. II‑1875, pkt 160–171, Komisja powinna oprzeć się na konkretnych dowodach, a nie zadowolić się zwykłymi twierdzeniami dotyczącymi treści i przedmiotu spotkań, w których miały brać udział strony zarzucanego porozumienia.

60 Komisja wskazuje, po pierwsze, na to, że chociaż skarżący japońscy wysunęli argumenty stawiające stwierdzone przez nią fakty w innym świetle, to nie pozwala im to na osiągnięcie stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. Argumentacja wysunięta w tym względzie przez JFE‑NKK, która opiera się w szczególności na ww. w pkt 57 wyroku w sprawie CRAM i Rheinzink przeciwko Komisji, i ww. w pkt 56 wyroku w sprawie Celuloza II, pkt 126 i 127, byłaby właściwa tylko w przypadku, gdyby decyzja Komisji opierała się wyłącznie na założeniu, że stwierdzonych faktów nie można wyjaśnić inaczej niż przez uzgodnienia między przedsiębiorstwami. Nie ma to jednak miejsca w niniejszym przypadku.

61 Odnośnie do argumentacji, zgodnie z którą do Komisji należy wykazanie istnienia zarzucanego przez nią naruszenia poza wszelkimi rozsądnymi wątpliwościami, Komisja uważa, że jest ona bezzasadna. Należy zauważyć w szczególności, że w ww. w pkt 56 wyroku w sprawie Celuloza II, Trybunał nie podtrzymał wykładni pojęcia dowodów wystarczająco dokładnych i zgodnych, zaproponowanej przez rzecznika generalnego Darmona w ww. w pkt 56 opinii do tego wyroku. Tak samo Sąd w wyroku z dnia 20 kwietnia 1999 r. w sprawach połączonych od T‑305/94 do T‑307/94, od T‑313/94 do T‑316/94, T‑318/94, T‑325/94, T‑328/94, T‑329/94 i T‑335/94 Limburgse Vinyl Maatschaapij i in. przeciwko Komisji, Rec. str. II‑931 (zwanym dalej wyrokiem w sprawie „PVC II”) zdecydował się na ocenę całościową, czy powołane w danym przypadku dowody są wystarczające dla wykazania istnienia naruszenia. W szczególności w odniesieniu do czasu trwania naruszenia dokładność i zgodność dowodów nie są wymagane dla wykazania istnienia naruszenia, lecz służą wyłącznie określeniu, w jakim zakresie grzywna ma być dostosowana do tego czasu. W każdym razie dokładna data rozpoczęcia naruszenia jest w niniejszym przypadku nieistotna, o ile nastąpiło ono przed 1990 r., ponieważ Komisja przy ustalaniu wysokości grzywny wzięła pod uwagę naruszenie dopiero od tej daty.

W przedmiocie pierwszej części zarzutu opartej na sprzeczności między istnieniem zarzucanego porozumienia a sytuacją występującą na brytyjskim rynku offshore i innych rynkach europejskich

62 Skarżący japońscy utrzymują zasadniczo, że istnienie ograniczeń handlowych stanowi alternatywne wiarygodne wyjaśnienie braku japońskiej sprzedaży na rynkach europejskich w zakresie produktów, o których mowa w art. 1 zaskarżonej decyzji. Ponieważ rozważania Komisji są oparte na założeniu, że brak sprzedaży można tłumaczyć wyłącznie przez uzgodnienie między stronami zarzucanego porozumienia, należy stwierdzić nieważność art. 1 zaskarżonej decyzji, zgodnie ze stanowiskiem przyjętym w ww. w pkt 57 wyroku w sprawie CRAM i Rheinzink przeciwko Komisji, pkt 16, ww. w pkt 56 wyroku w sprawie Celuloza II, pkt 126 i 127 i ww. w pkt 61 wyroku w sprawie PVC II, pkt 725.

63 Zdaniem skarżących, istnieje zasadnicza sprzeczność pomiędzy twierdzeniem, że producenci japońscy byli stronami porozumienia, na mocy którego zobowiązali się do powstrzymania od dokonywania dostaw na rynki europejskie, a ich rzeczywistym zachowaniem na tych rynkach. Wbrew twierdzeniom Komisji analiza wymiany handlowej pomiędzy Japonią i Europą pokazuje bowiem, że producenci japońscy stanowili silną konkurencję dla producentów europejskich na rynkach offshore, w szczególności Zjednoczonego Królestwa i Norwegii, które z obiektywnych względów handlowych stanowiły razem jedyny rynek mający znaczenie dla tych producentów. Poza tym popyt na brytyjskim rynku offshore obejmował zasadniczo rury OCTG premium, a nie rury OCTG standard, o których mowa w zaskarżonej decyzji. Komisja popełniła co najmniej jeden błąd przy ocenie i kwalifikacji faktów, stwierdzając w art. 1 zaskarżonej decyzji istnienie naruszenia zarówno na europejskich rynkach offshore, jak też europejskich rynkach onshore.

64 W tym względzie Nippon stawia pytanie, czy w obliczu opisanych w poprzednim punkcie okoliczności można sobie wyobrazić, aby producenci japońscy uczestniczyli w porozumieniu z producentami europejskimi, które zakazywałoby im dostarczania ich produktów na rynki europejskie. JFE‑Kawasaki i Sumitomo wskazują, że zgodnie z tabelą zamieszczoną w motywie 68 zaskarżonej decyzji żaden z producentów krajowych nie osiągnął na swoim rynku krajowym 100% udziału w rurach OCTG i rurach przewodowych. W szczególności na rynku Zjednoczonego Królestwa import tych produktów kształtował się pomiędzy 16 a 22%. W odpowiedzi na argumentację Komisji, zgodnie z którą okoliczność tę można tłumaczyć szczególnym statusem rynku Zjednoczonego Królestwa, postrzeganego jako częściowo chronionego (korzystającego z ograniczonej ochrony) przez zasady podstawowe, JFE‑NKK odpiera, że rynek francuski, który nie posiadał takiego statusu, korzystał z ochrony mniej skutecznej w 1991 r. i ochrony równoważnej w 1994 r., jak wynika to ze wspomnianej tabeli. Fakt, że producenci japońscy w ciągu kilku lat w okresie naruszenia przyjętym przez Komisję nie prowadzili sprzedaży produktów wskazanych w zaskarżonej decyzji na niektórych rynkach europejskich, zdaniem JFE‑NKK, można tłumaczyć między innymi wahaniami w sprzedaży tych produktów, których wykorzystanie jest silnie uzależnione od działalności w sektorach ropy naftowej i gazu ziemnego.

65 Sumitomo przyznaje wyraźnie, że podniesione przez nią argumenty dotyczące skutków porozumienia będą istotne w ramach niniejszego zarzutu tylko wtedy, jeżeli Sąd uzna, że Komisja nie wykazała istnienia naruszenia zgodnie z prawem za pomocą dokumentów przytoczonych w zaskarżonej decyzji. Sumitomo wskazuje w tym względzie na to, że Komisja oparła się głównie na celu porozumienia, a jedynie posiłkowo na jego skutkach.

66 Odnośnie do argumentu Komisji opartego na pkt 1088 wyroku Sądu z dnia 15 marca 2000 r. w sprawach połączonych T‑25/95, T‑26/95, od T‑30/95 do T‑32/95, od T‑34/95 do T‑39/95, od T‑42/95 do T‑46/95, T‑48/95, od T‑50/95 do T‑65/95, od T‑68/95 do T‑71/95, T‑87/95, T‑88/95, T‑103/95 i T‑104/95 Cimenteries CBR i in. przeciwko Komisji, Rec. str. II‑491 (zwanego dalej wyrokiem w sprawie „Cement”), że naruszenie jest szczególnie poważne, jeżeli polega ono na porozumieniu mającym na celu wyeliminowanie konkurencji na rynku, na którym jest już ono mocno ograniczona, JFE‑Kawasaki wskazuje na to, że okoliczności niniejszego przypadku różnią się bardzo od okoliczności leżących u podstaw tego wyroku. W niniejszej sprawie w wyniku obecności czterech wielkich producentów wspólnotowych występowała w Europie silna konkurencja, przynajmniej na płaszczyźnie strukturalnej, co powodowało, że każda potencjalna konkurencja japońska miała niewielkie znaczenie. Wyrok w sprawie Cement dotyczył natomiast sytuacji, w której istniał szereg zamkniętych monopoli geograficznych.

67 JFE‑Kawasaki podnosi, że już zgodnie z motywami 61–77 zaskarżonej decyzji zasady podstawowe nie odnosiły się do rynku offshore Zjednoczonego Królestwa ani też innych rynków offshore Wspólnoty. W szczególności z motywu 62 zaskarżonej decyzji wynika, że zasady podstawowe obowiązywały w odniesieniu do sytuacji występującej na rynkach krajowych, podczas gdy rynek offshore Zjednoczonego Królestwa korzystał ze szczególnego statusu „ochrony częściowej” lub „ochrony ograniczonej”. Twierdzenie ujęte w motywie 102 zaskarżonej decyzji, że strony porozumienia musiały powstrzymać się od dostarczania określonych rur na rynki krajowe, jest sprzeczne ze złożonym statusem przyznanym rynkowi offshore Zjednoczonego Królestwa w motywie 62.

68 Dostawy pochodzących z Japonii rur bez szwu ze stali węglowej na rynek offshore Zjednoczonego Królestwa charakteryzowały się długotrwałością i znacznymi rozmiarami. W tym względzie Nippon opiera się na tabeli zamieszczonej w motywie 68 zaskarżonej decyzji, z której wynika, że skarżący japońscy sprzedawali na rynku Zjednoczonego Królestwa znaczne ilości rur stalowych bez szwu. Okoliczność, że liczby te dotyczą wszystkich rur stalowych, a nie tylko rur, o których mowa w zaskarżonej decyzji, nie ogranicza ich znaczenia, a wynika z tego, że producenci japońscy zaopatrywali szelf kontynentalny Zjednoczonego Królestwa w różne rodzaje rur, a mianowicie rury OCTG standard, rury przewodowe i rury OCTG premium. Nippon powołuje się ponadto na poziom eksportu wykazany przez japońskie władze celne na lata 1988–1996 i statystyki wydane przez japońskie stowarzyszenie eksporterów stali na lata 1977–1987, które potwierdzają istnienie takiej konkurencji. Sumitomo utrzymuje również, że sprzedaż rur na rynkach Wspólnoty Europejskiej, a w szczególności na rynku szelfu kontynentalnego Zjednoczonego Królestwa, miała znaczne rozmiary i przedkłada dowody na poparcie tego stanowiska. Podważa ona w szczególności wielkość 230 000 ton, wskazaną przez Komisję jako przeciętną sprzedaż roczną rur przewodowych przez członków klubu Europa–Japonia na wymienionych rynkach wspólnotowych. Sprzedaż realizowana przez ogół członków klubu wynosiła 71 000 ton rur przewodowych rocznie. JFE‑NKK odsyła ze swej strony do szczegółowych danych, które przekazała Komisji w odpowiedzi na jej wniosek o udzielenie informacji, a z których wynika, że bynajmniej nie zrezygnowała ze sprzedaży swoich rur na rynkach europejskich w okresie wskazanym jako czas trwania naruszenia. JFE‑Kawasaki podnosi, że wprawdzie jej sprzedaż na wszystkich rynkach europejskich była znikoma, niemniej jednak czyniła ona duże wysiłki w kierunku jej realizacji, w szczególności na rynku offshore Zjednoczonego Królestwa.

69 Poza tym istnienie silnej konkurencji ze strony producentów japońskich, w szczególności na rynku Zjednoczonego Królestwa, wykazane jest w sposób wyraźny przez dowody z dokumentów zgromadzone przez Komisję w ramach jej dochodzenia przeprowadzonego u producentów europejskich. Szczególnie dokument znajdujący się na str. 4902 akt Komisji, zatytułowany „Notatka dla prezesów” („Paper for Presidents”), odnotowuje „aktualną agresywność [Japończyków] w odniesieniu do [rur] OCTG” oraz pięć notatek Valloureca – to jest: notatka z dnia 23 marca 1990 r., znajdująca się na str. 15622 akt Komisji, zatytułowana „Uwagi dotyczące przedłużenia umowy VAM” (zwana dalej „Uwagami dotyczącymi umowy VAM”), notatka z dnia 2 maja 1990 r., znajdująca się na str. 15610 akt, zatytułowana „Strategiczne uwagi dotyczące stosunków VLR” (zwana dalej „Strategicznymi uwagami”), notatka z dnia 1 czerwca 1990 r., znajdująca się na str. 15591 akt, zatytułowana „Przedłużenie umowy VAM BSC”, „Notatka ze spotkania w dniu 24.7.1990 r.” i w końcu niedatowana notatka znajdująca się na str. 15596 akt, zatytułowana „Rozmowa z BSC” –potwierdza, że Vallourec postrzegał sprzedaż producentów japońskich na rynku offshore Zjednoczonego Królestwa jako budzącą duże zaniepokojenie. Również faks Mannesmanna z dnia 16 sierpnia 1993 r., znajdujący się na str. 2493 akt Komisji, odnotowuje japońską konkurencję cenową powodującą, że dla Mannesmanna udział w określonych przetargach staje się nieinteresujący.

70 Poza tym, z jednej strony, z pisma z dnia 6 czerwca 1994 r. skierowanego do Komisji przez Komitet ds. Połączeń Przemysłu Rur Stalowych Wspólnoty Europejskiej, znajdującego się na str. 5243 akt Komisji (zwanego dalej „pismem Komitetu ds. Połączeń z dnia 6 czerwca 1994 r.”), i, z drugiej strony, z protokołu z posiedzenia tego komitetu w dniu 24 sierpnia 1994 r., znajdującego się na str. 5103 akt Komisji, wynika, że producenci europejscy postrzegają przedsiębiorstwa japońskie jako agresywną konkurencję, a rozmiary ich sprzedaży stanowią zagrożenie ich własnej pozycji na rynkach offshore Państw Członkowskich. Protokół z posiedzenia Komitetu ds. Połączeń w dniu 24 sierpnia 1994 r. dowodzi również, że udziały producentów japońskich w zakresie rur OCTG z wszystkich gatunków stali wzrosły do 25% na rynkach offshore Wspólnoty i Wyspach Owczych, a w zakresie produktów OCTG ze stali węglowej do 34% na rynkach offshore Wspólnoty i Norwegii. Sumitomo na poparcie swojego stwierdzenia o dużym znaczeniu importu z Japonii odsyła jeszcze do faksu Europejskiego Stowarzyszenia Przemysłu Rur Stalowych (dawniej Komitet ds. Połączeń Przemysłu Rur Stalowych Wspólnoty Europejskiej) z dnia 5 października 1994 r., znajdującego się na str. 4723, oraz do niedatowanego projektu pisma skierowanego do p. Large, pełnomocnika Komisji, znajdującego się na str. 4725 akt Komisji. Tę tezę potwierdzają również oświadczenia producentów europejskich – w szczególności odpowiedzi spółki Dalmine z dnia 29 maja 1997 r. na pytania zadane przez Komisję na podstawie art. 11 rozporządzenia nr 17, znajdujące się na str. 15162 akt Komisji (zwane dalej „odpowiedziami Dalmine z dnia 29 maja 1997 r.”) i odpowiedzi Corusa z dnia 13 sierpnia 1997 r., znajdujące się na str. 11916 akt (zwane dalej „odpowiedziami Corusa”). Odpowiedzi Corusa dowodzą w szczególności, że producenci japońscy byli zainteresowani rynkiem offshore Zjednoczonego Królestwa. Nippon podkreśla, że zgodnie z dokumentem „g) Japończycy” [„g) Japanese” document], znajdującym się na str. 4909 akt Komisji, sporządzonym przez jedno z przedsiębiorstw europejskich, „Nippon […] w szczególności [staje się] coraz bardziej agresywny na szelfie kontynentalnym Zjednoczonego Królestwa”.

71 Zdaniem producentów japońskich, okoliczność dokonywania przez nich na rynku offshore Zjednoczonego Królestwa sprzedaży dużych ilości rur stalowych, w szczególności rur OCTG premium i rur przewodowych projektowych, jednak bez sprzedaży istotnych ilości tych produktów na rynkach onshore Państw Członkowskich Wspólnoty, jest zupełnie logiczna i wbrew temu, co utrzymuje Komisja, zgodna z nieistnieniem zarzucanego porozumienia. W szczególności, ponieważ produkty te przeznaczone są do użycia offshore, odznaczają się wysoką jakością i wysoką ceną. Poza tym dla producentów zagranicznych jest ogólnie znacznie łatwiej konkurować z producentami lokalnymi w zakresie zróżnicowanych produktów takich jak rury OCTG premium niż w zakresie produktów standardowych takich jak rury OCTG gwintowane standard.

72 Ponadto szelf kontynentalny Morza Północnego, w szczególności rynek offshore Zjednoczonego Królestwa, stanowi większą część europejskiego rynku rur stalowych, jak dowodzi tego dokument „g) Japończycy”. Wynika z tego, że rynki wspólnotowe onshore dla tych produktów są stosunkowo ograniczone. Nie wydają się one zatem zbyt opłacalne. Poza tym na brytyjskim rynku offshore panowały zupełnie inne warunki konkurencji niż na rynkach onshore Wspólnoty. Sprzedaż japońska na tych ostatnich rynkach była bowiem zakłócona przez skumulowane oddziaływanie szeregu przeszkód handlowych, z których większość nie występowała na brytyjskim rynku offshore. Komisja nie wzięła tego pod uwagę i nie dokonała rozróżnienia w zaskarżonej decyzji pomiędzy rynkami offshore i rynkami onshore. Nippon podnosi zatem, że rynki onshore były praktycznie zamknięte dla producentów japońskich z powodu tych przeszkód, w każdym razie biorąc je pod uwagę w całości. Zdaniem Sumitomo, okoliczność tę potwierdza w zakresie dotyczącym rur OCTG standard pismo pewnej spółki nabywającej te produkty, która potwierdziła, że producenci japońscy oferowali jej ten towar do sprzedaży, ale proponowana cena nie była interesująca, a terminy dostawy były dłuższe niż w przypadku producentów europejskich. Zdaniem Sumitomo, wzmianka o dostawcach japońskich na stronie internetowej tej samej spółki, na którą powołała się Komisja, dotyczyła rur OCTG premium, a nie rur OCTG standard.

73 Odnośnie do ograniczeń przywozowych na rury japońskie we Wspólnocie Europejskiej skarżący japońscy uważają, że, po pierwsze, taką przeszkodę stanowi tradycyjna polityka handlowa Wspólnoty, która dążyła do ochrony rynków europejskich za pomocą w szczególności porozumień w sprawie samoograniczenia zawieranych między Komisją a rządem japońskim. Zasadniczym celem takiej polityki było utrzymanie istniejącej wymiany handlowej. W takiej sytuacji skarżący japońscy zaznaczają, że w okresie obowiązywania tych porozumień nie dokonywali eksportu rur bez szwu na rynki onshore Wspólnoty lub też dokonywali jedynie w nieznacznych ilościach i że polityka taka zniechęciła ich do eksportu ich produktów na te rynki.

74 W praktyce pierwsze porozumienie w sprawie samoograniczenia dotyczące rur stalowych zawarte zostało w marcu 1978 r. Ostatnie porozumienie z grudnia 1989 r. przedłużające obowiązek samoograniczenia pozostawało w mocy do końca 1990 r. Komisja sama potwierdziła w motywie 134 zaskarżonej decyzji, że porozumienia te powstrzymywały producentów japońskich od eksportu rur stalowych do Europy przed 1990 r. Z tego powodu skarżący japońscy w okresie obowiązywania porozumień w sprawie samoograniczenia nie mogli mieć nawet wystarczająco zgodnych intencji w rozumieniu wyroku Sądu z dnia 11 marca 1999 r. w sprawie T‑141/94 Thyssen Stahl przeciwko Komisji, Rec. str. II‑347, pkt 262 i ww.w pkt 66 wyroku w sprawie Cement, pkt 917. JFE‑NKK dodaje, że poprzez to Komisja sama zachęcała producentów japońskich do realizowania takiej polityki handlowej, którą dzisiaj im zarzuca, nie dostarczając nawet dowodu na termin, w którym porozumienia w sprawie samoograniczenia wygasły. Bardziej ogólnie skarżący japońscy powołują się na przedłużenie porozumień w sprawie samoograniczenia na poparcie ich żądań obniżenia grzywien (zob. niżej pkt 136 i nast. i 511–513).

75 Po drugie, japońskich producentów rur stalowych przed eksportem na rynki onshore Wspólnoty rur bez szwu ze stali węglowej powstrzymywały wysokie cła przywozowe na mocy Wspólnotowej Taryfy Celnej. W latach 1977–1994 cła na przywóz rur stalowych bez szwu na rynki onshore Wspólnoty nigdy nie wynosiły mniej niż 9%. Zapewnienie złożone w motywie 138 zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym Komisja uwzględniła ten czynnik, w żaden sposób nie pozwala zrozumieć, dlaczego, zdaniem Komisji, okoliczność ta nie może być postrzegana jako przeszkoda dla japońskiej sprzedaży. Sumitomo utrzymuje w tym względzie, że producenci z Ameryki Łacińskiej podlegali niższym stawkom celnym w ramach systemu preferencji ogólnych. Tak samo w przyjętym przez Komisję czasie trwania naruszenia szereg umów o wolnym handlu zawartych z krajami Europy Środkowej i Wschodniej zniosło cła na produkty stalowe z tych krajów. Wynika z tego, że przywóz z tych krajów trzecich korzystał z preferencyjnego traktowania w porównaniu z przywozem japońskim.

76 Po trzecie, niekorzystną sytuację japońskich producentów rur stalowych pod względem konkurencyjności w porównaniu z producentami europejskimi, w szczególności na rynkach onshore Wspólnoty, dodatkowo pogarszały koszty transportu, a w przypadku rur przeznaczonych do wykorzystania onshore – koszty związane z załadunkiem, wyładunkiem w porcie przeznaczenia we Wspólnocie i dostawą drogą wodną lub lądową do miejsca przeznaczenia. Ponadto koszty transportu na tonę ładunku były jeszcze wyższe z powodu niewielkich ilości zamówień na rury na europejskich rynkach onshore. Zresztą koszty transportu w przypadku produktów OCTG standard, wymienionych w zaskarżonej decyzji, stanowiły szczególnie wysoki odsetek w zafakturowanej cenie z powodu stosunkowo niskiej wartości tych produktów. Producenci japońscy przytaczają w tym względzie różne dane liczbowe na temat rzeczywistych cen uzyskanych w dostawach rur stalowych bez szwu do Europy. Zastrzeżenia Komisji, że dostawy mogły być grupowane w celu zmniejszenia kosztów transportu, nie osłabia tej tezy, ponieważ poziom kosztów stanowił barierę mimo tej możliwości. Znaczenie kosztów transportu dla producentów japońskich potwierdzało również pismo Komitetu ds. Połączeń z dnia 6 czerwca 1994 r., chociaż w zasadzie pismo to miało na celu zwrócenie uwagi Komisji na znaczenie zagrożenia, jakie stanowił przywóz rur z Japonii. W sposób pośredni okoliczność tę potwierdza również praktyka decyzyjna Komisji, w szczególności decyzja 93/247/EWG z dnia 12 listopada 1992 r. w sprawie zgodności koncentracji ze wspólnym rynkiem (sprawa IV/M.222 – Mannesmann/Hoesch) (Dz.U. 1993, L 114, str. 34, motyw 102). Tak samo z decyzji Komisji z dnia 26 lutego 1998 r. w sprawie zgodności koncentracji ze wspólnym rynkiem (sprawa IV/M.1014 – British Steel/Europipe) (Dz.U. C 181, str. 3) wynika, że w przypadku sprzedaży niewielkich ilości produktów o niskiej złożoności odległość stanowi istotne utrudnienie dla producentów niewspólnotowych.

77 JFE‑Kawasaki dodaje w tej kwestii, że producenci japońscy znajdowali się w gorszej sytuacji nie tylko w porównaniu z producentami europejskimi, lecz również w porównaniu z innymi producentami z krajów trzecich. Przykładowo koszty transportu z Japonii do Włoch lub Zjednoczonego Królestwa były wyższe o 40 do 50% niż koszty transportu z Argentyny. Odnośnie do argumentu Komisji, że z załącznika 5 do zaskarżonej decyzji wynika, że rynek włoski był chroniony przed przywozem z Japonii, ale nie przed przywozem z krajów trzecich, Sumitomo wskazuje, że załącznik ten dotyczy łącznie rur OCTG i rur przewodowych, wobec czego jest on bezwartościowy dla oceny szczególnej sytuacji produktów, o których mowa w art. 1 zaskarżonej decyzji.

78 JFE‑Kawasaki i JFE‑NKK odrzucają ocenę Komisji dokonaną w motywie 137 decyzji, zgodnie z którą każda sprzedaż po cenie powyżej kosztów zmiennych była zasadna w obliczu strukturalnych nadwyżek na rynku rur stalowych, a także pozwalała na pokrycie kosztów stałych. Z jednej strony, w przypadku rur stalowych koszty transportu są szczególnie wysokie w porównaniu z innymi produktami stalowymi ze względu na znaczną objętość rur. Z drugiej strony, ocena Komisji nie uwzględnia faktu, że producenci japońscy mają ograniczoną zdolność produkcji stali i dlatego mają interes w maksymalizowaniu swoich zysków poprzez sprzedaż możliwie dużej ilości produktów stalowych z możliwie najwyższą marżą. Możliwość pokrycia kosztów zmiennych ze sprzedaży danego produktu nie wystarcza zatem do przyjęcia założenia, że w interesie handlowym producentów japońskich leży realizacja takiej sprzedaży.

79 Odnośnie do stanowiska Komisji, że zdolności produkcyjne są specyficzne dla różnych produktów ze stali, wobec czego nie jest możliwe skoncentrowanie tych zdolności na produkty z najwyższą marżą, Kawasaki odpiera, że pierwszy etap procesu produkcyjnego dla wszystkich produktów stalowych jest taki sam. Jednak właśnie na tym etapie jej zdolności są ograniczone. Sumitomo podnosi ponadto, że nadwyżka zdolności produkcyjnych występowała zarówno w przypadku producentów europejskich, jak i producentów japońskich. W konsekwencji okoliczność ta jest neutralna, a utrudnienie wynikające z innych przytoczonych czynników pozostaje faktem, nawet gdyby założyć, że producenci japońscy mieliby interes w sprzedaży po cenach nieznacznie poniżej swoich kosztów zmiennych.

80 Po czwarte, producenci japońscy znajdowali się w gorszej sytuacji niż ich konkurenci europejscy pod względem terminów dostawy. Potrzeba bowiem od czterech do sześciu tygodni, aby rury stalowe wyprodukowane w Japonii dotarły do Europy. Jeżeli Komisja wskazuje w motywie 137 zaskarżonej decyzji, że zainteresowane przedsiębiorstwa uważają, że terminy dostawy nie stanowią przeszkody dla japońskiego przywozu rur OCTG premium, wykorzystywanych w szczególności na szelfie kontynentalnym Zjednoczonego Królestwa do ściśle określonych projektów, to stwierdzenie to nie dotyczy rur OCTG standard. Dla użytkownika rur OCTG premium zmiana połączeń premium byłaby bowiem droga po tym, jak już raz zdecydował się na wybór takich lub innych połączeń oferowanych przez różnych producentów, wobec czego znaczenie terminów dostawy na tym rynku jest mniejsze. Na rynku rur OCTG standard natomiast możliwość dostawy rur w krótszym terminie stanowi istotną przewagę. Odnośnie do rur przewodowych projektowych szczególna obróbka, jakiej one wymagają, zmusza dostawców do operowania w bardzo krótkich terminach, wobec czego terminy dostawy odgrywają w ich przypadku jeszcze większą rolę. Wreszcie ponieważ produkty OCTG i rury przewodowe projektowe są sprzedawane bezpośrednio użytkownikom, nie można obejść tej przeszkody w drodze sprzedaży pośredniej przez hurtowników.

81 Po piąte, rynek krajowy każdego z czterech Państw Członkowskich Wspólnoty, w których możliwa jest sprzedaż onshore w największym zakresie, tj. w Niemczech, Francji, Włoszech i Zjednoczonym Królestwie, zdominowany był przez producenta krajowego. Sytuacja taka nie musi być koniecznie wynikiem porozumienia o podziale rynków, ponieważ określone obiektywne czynniki, w szczególności ekonomiczne, sprzyjają producentom krajowym. Pozycja producentów krajowych została wzmocniona w szczególności poprzez politykę zakupową ich głównych klientów na tym rynku, to jest krajowych przedsiębiorstw transportu i zaopatrzenia w gaz, będących często przedsiębiorstwami publicznymi. Komisja przyznała istnienie takiej sytuacji w swojej decyzji 93/247.

82 Przykładowo Corus (dawniej British Steel) w danym okresie miał uprzywilejowane stosunki ze spółkami British Gas i BP (dawniej British Petroleum), o czym w odniesieniu do BP świadczy dokument zatytułowany „Protokół ze spotkania w sprawie uzgodnień technicznych BP engineering/British Steel” („Minutes of technical liaison meeting by BP engineering/British Steel”), znajdujący się na str. 681 akt Komisji. Tak samo zeznania członków personelu Dalmine, znajdujące się na str. 8220b4 akt Komisji (zwane dalej „zeznaniami pracowników Dalmine”), potwierdzają, z jednej strony, że proponowali oni łapówkę pracownikom Agip, najważniejszego przedsiębiorstwa ropy naftowej i gazu ziemnego we Włoszech, w celu zagwarantowania, że zamówienia tego przedsiębiorstwa na rury stalowe bez szwu nie będą składane innym producentom, a z drugiej strony, że Agip starał się w sposób ogólny preferować producentów włoskich. W ten sam sposób dokument zatytułowany „Spotkanie z Distrigazem”, znajdujący się na stronie 2298 akt Komisji, potwierdza istnienie zamiaru spółki Distrigaz nieskładania zamówień dostawcom niewspólnotowym. W sposób bardziej ogólny dyrektywa Rady 90/531/EWG z dnia 17 września 1990 r. dotycząca procedur udzielania zamówień w sektorach gospodarki wodnej, energetycznej, transportu i telekomunikacji (Dz.U. L 297, str. 1) potwierdza w motywach jedenastym i dwunastym, że zamówienia publiczne w sektorach wydobycia, transportu i dystrybucji gazu i ropy naftowej były niedostępne przed jej wejściem w życie. Ponadto art. 29 tej dyrektywy, regulujący sytuację producentów z krajów trzecich na przyszłość, nie przyznawał im równego dostępu do europejskich zamówień publicznych wbrew temu, co wydaje się być zawarte w zaskarżonej decyzji. Zdaniem JFE‑NKK producenci japońscy nie skorzystali w pełnym zakresie z przepisów przewidzianych przez dyrektywę 90/531, ponieważ porozumienie w sprawie zamówień publicznych (załącznik do decyzji Rady 80/271/EWG z dnia 10 grudnia 1979 r. dotyczącej zawarcia wielostronnych porozumień będących wynikiem negocjacji handlowych w latach 1973–1979, Dz.U. 1980, L 71, str. 1) nie stosuje się do sektorów poszukiwania, wydobycia i transportu ropy naftowej lub gazu.

83 Po szóste, przedsiębiorstwa europejskie skierowały do Komisji skargi antydumpingowe w celu wykluczenia producentów niewspólnotowych z rynków wspólnotowych. W ten sposób w latach 1977–1998 wszczętych zostało siedem postępowań przeciwko niewspólnotowym producentom rur stalowych bez szwu, z których tylko jedno zostało zakończone bez przyjęcia zobowiązania lub nałożenia cła. Nawet jeżeli żadne z tych postępowań antydumpingowych nie dotyczyło przywozów z Japonii, to nie było w tym nic podejrzanego, jeżeli chodzi o rynek offshore Zjednoczonego Królestwa, ponieważ szelfy kontynentalne Państw Członkowskich były położone poza terytorialnym obszarem stosowania obowiązującej w tym okresie wspólnotowej regulacji antydumpingowej. Możliwość wszczęcia takiego postępowania w odniesieniu do rynków onshore miała natomiast wbrew temu, co utrzymuje Komisja w motywie 137 zaskarżonej decyzji, istotne oddziaływanie odstraszające dla eksporterów japońskich. Samo wszczęcie postępowania antydumpingowego prowadziłoby bowiem z powodu środków dochodzenia przyjętych przez Komisję do kosztownego nakładu pracy dla producentów japońskich. Słuszność tego argumentu potwierdza fakt wynikający z notatki dla prezesów, że przedsiębiorstwa europejskie rozważały zaszkodzenie przedsiębiorstwom japońskim poprzez złożenie skarg antydumpingowych. Producenci europejscy wywierali ponadto nacisk na Komisję w celu rozszerzenia obszaru celnego Wspólnoty na rynki offshore Państw Członkowskich, czego dowodzi w szczególności pismo Komitetu ds. Połączeń z dnia 6 czerwca 1994 r.

84 Po siódme, istotną przeszkodę handlową stanowiły koszty związane z ciągłym przestrzeganiem różnych przepisów krajowych Państw Członkowskich Wspólnoty i bardzo zróżnicowanych warunków udzielania licencji. W istocie norma API stanowi jedynie normę podstawową i z tego powodu należy przestrzegać również norm krajowych, a nawet dodatkowych norm wymaganych przez określonych klientów. Przykładowo w Niemczech, jak podaje Nippon, wymagane są świadectwa jakości zarówno technologii produkcji, jak również przyrządów kontroli wyrobu i kwalifikacji pracowników. Postępowanie w sprawie wydania takich świadectw wymaga złożenia obszernej dokumentacji w języku niemieckim i wniesienia opłaty, mogącej wynosić do 45 000 marek niemieckich co dwa lub trzy lata. W decyzji 93/247 Komisja przyznała, że takie przepisy krajowe stanowiły istotną przeszkodę w wewnątrzwspólnotowym handlu rurami stalowymi. Stwierdzenie to odnosi się szczególnie do przywozu z Japonii. To obiektywne stwierdzenie, ujęte w decyzji 93/247, nie może pozostać nieuwzględnione w niniejszym przypadku tylko dlatego, że, jak podała Komisja, nie wiedziała o istnieniu naruszenia w chwili, kiedy wydała tę decyzję. Odnośnie do specjalnych wymogów niektórych spółek naftowych JFE‑Kawasaki wskazuje na to, że spółka francuska Total i spółka włoska Agip wymagają kontroli „off‑line” wszystkich dostarczanych im rur stalowych. Przestrzeganie takiego obowiązku powoduje koszty w wysokości ponad 100 USD na 1000 ton.

85 Po ósme, JFE‑NKK, Nippon i JFE‑Kawasaki podnoszą w swoich replikach, że Corus czerpał korzyści z prowadzonej przez rząd Zjednoczonego Królestwa polityki wspierania sprzedaży dostawców brytyjskich na szelfie kontynentalnym tego państwa. Rząd brytyjski realizował taką politykę poprzez utworzenie Urzędu ds. Zaopatrzenia Rynku Offshore (Offshore Supplies Office, zwanego dalej „OSO”). Wywierając nacisk na podmioty gospodarcze prowadzące działalność na szelfie kontynentalnym Zjednoczonego Królestwa, OSO udało się doprowadzić do zwiększenia udziałów w rynku przez dostawców brytyjskich z 25 do 30% w 1972 r. (według raportu opublikowanego przez ministerstwo handlu i przemysłu, znajdującego się w załączniku 4 do repliki w sprawie T‑67/00), do 75% w 1984 r. i do 87% w 1987 r. (według Bulletin des Communautés européennes – Supplément nr 6/1988, pkt 115). W tych warunkach Corus nie miał potrzeby zawierania z producentami japońskimi porozumienia gwarantującego mu odpowiednią ochronę na rynku offshore, skoro korzystał on już z silnej ochrony w wyniku interwencji OSO. Sama koncepcja zasad podstawowych, w szczególności zaś poprawionych zasad podstawowych, jest zatem związana z uprzywilejowaną pozycją Corusa na rynku offshore Zjednoczonego Królestwa ze względu na tę politykę preferencji krajowych, co wyszło na korzyść również innym producentom europejskim, ponieważ dostarczali oni rury gładkie dla Corusa po zamknięciu jego fabryki Clydesdale. W każdym razie zaskarżona decyzja dotknięta jest pod tym względem oczywistym błędem, ponieważ Komisja nie uwzględniła roli odgrywanej przez OSO na rynku offshore Zjednoczonego Królestwa. Ten brytyjski system preferencyjny był stosowany do lipca 1993 r., tj. do czasu zastąpienia go przez system preferencji wspólnotowych przewidziany przez dyrektywę 90/531. JFE‑NKK utrzymuje, że nie miała wiedzy o tych okolicznościach i że dokumenty załączone w swojej replice, które potwierdzają te okoliczności, otrzymała dopiero po wniesieniu skargi w sprawie T‑67/00.

86 Wymieniona trójka skarżących uważa również, że niektóre środki dowodowe powołane przez Komisję odwołują się do polityki prowadzonej przez OSO, potwierdzając tym samym ich twierdzenia w tej kwestii. Wskazują oni, z jednej strony, na to, że notatka „Przedłużenie umowy VAM BSC” zawiera stwierdzenie, zgodnie z którym „nie należy otwierać drzwi [Japończykom], udostępniając im rynek brytyjski” („il ne faut pas ouvrir la porte aux [Japonais] en les favorisant d’un british content”) oraz na następujące oświadczenie autora „Notatki ze spotkania w dniu 24.7.1990 r.”: „Nie można wykluczyć, że w [19]93 OSO przyzna producentom europejskim 3‑procentową preferencję, jaką aktualnie przyznaje producentom brytyjskim”. Zawarte w „Notatce ze spotkania w dniu 24.7.1990 r.” zapisy o wzmocnieniu Wspólnoty Europejskiej i rozszerzeniu preferencji w wysokości 3% na producentów europejskich odnosiły się do wejścia w życie dyrektywy 90/531, która przewiduje preferencje wspólnotowe, o ile ceny producentów wspólnotowych nie przekraczają cen producentów z krajów trzecich o więcej niż 3%.

87 Okoliczność, że praktycznie żaden z producentów europejskich nie dostarczał rur stalowych bez szwu do Japonii, jak pokazuje tabela znajdująca się w pkt 68 zaskarżonej decyzji, można tłumaczyć również względami polityki handlowej. Wynika z tego, że jakiekolwiek porozumienie o podziale tego rynku było pozbawione uzasadnienia ekonomicznego.

88 Z drugiej strony, w szczególności z pisma Komitetu ds. Połączeń z dnia 6 czerwca 1994 r. wynika, że japońskie zamówienia publiczne w sektorze rur stalowych były kompletnie niedostępne dla producentów europejskich, że japoński rynek rur był zdominowany przez duże konsorcja ściśle powiązane z producentami rur, że koszty transportu i dystrybucji w Japonii były bardzo wysokie dla producentów europejskich i że działalność w zakresie poszukiwania i produkcji ropy naftowej i gazu, a tym samym sektor rur OCTG były w każdym razie bardzo ograniczone. Poza tym, jak wynika z faksu z dnia 16 listopada 1994 r. wysłanego przez Europejskie Stowarzyszenie Rur Stalowych do Komisji, zagraniczni producenci rur stalowych, zamierzający dokonać sprzedaży swoich wyrobów w Japonii, byli zobligowani do wypełnienia bardzo szczegółowego formularza w celu spełnienia norm japońskich.

89 Komisja uważa w pierwszej kolejności, że zaskarżona decyzja opiera się zasadniczo na ograniczającym konkurencję celu porozumienia. Nie potrzebowała zatem udowadniać istnienia konkretnych skutków na rynkach, żeby wykazać naruszenie, o którym mowa w art. 1 zaskarżonej decyzji. Nawet gdyby bowiem przyjąć, że przeszkody handlowe wyliczone przez skarżących japońskich mogły wyjaśnić, dlaczego nie sprzedawali oni na tych rynkach wspólnotowych produktów wymienionych w zaskarżonej decyzji, nie zmienia to faktu, że jednak Komisja wykazała istnienie porozumienia, którego celem było ograniczenie konkurencji. W każdym razie, jeżeli przytoczone przez skarżących okoliczności faktycznie miały miejsce, to powodują one zwiększenie wagi naruszenia, a nie zmniejszenie, jak wydają się przyjmować skarżący. Komisja powołuje się w tym względzie na wyrok w sprawie Cement, pkt 66 wyżej, w którym orzeczono, że analiza ekonomiczna mająca na celu wykazanie istnienia obiektywnych przeszkód ekonomicznych nie może przekreślić tego, co w sposób niezaprzeczalny wynika z dowodów z dokumentów. Sąd stwierdził ponadto, że zaproponowana przez skarżących w tej sprawie analiza ekonomiczna, jeżeli okazałaby się słuszna, w rzeczywistości podkreślałaby wagę popełnionego naruszenia, ponieważ poprzez zawarcie danego porozumienia przedsiębiorstwa podjęły próbę wyeliminowania tej niewielkiej konkurencji, która jeszcze występowała na danym rynku (pkt 1087 i 1088 wyroku).

90 Odnośnie do argumentu JFE‑Kawasaki, że zaskarżona decyzja wyłącza rynek offshore Zjednoczonego Królestwa z porozumienia o podziale rynków, Komisja odpiera, że motyw 62 zaskarżonej decyzji wskazuje bardzo wyraźnie, że porozumienie dotyczyło tego rynku w zakresie, w jakim był on „częściowo chroniony”.

91 W drugiej kolejności Komisja uważa, że w każdym razie wykazała zgodnie z prawem, że porozumienie, o którym mowa w art. 1 zaskarżonej decyzji, wywarło konkretne skutki na rynkach Wspólnoty. W szczególności tabela znajdująca się w motywie 68 tej decyzji potwierdza, że porozumienie było skutecznie stosowane w bardzo szerokim zakresie na rynkach europejskich. Istnienie pewnej konkurencji ze strony producentów japońskich na rynku offshore Zjednoczonego Królestwa nie może prowadzić do zanegowania naruszenia stwierdzonego w zaskarżonej decyzji, ponieważ rynek ten był chroniony tylko częściowo.

92 Odnośnie do argumentu, zgodnie z którym z określonych dokumentów wykorzystanych przez Komisję, w szczególnoś