OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

JEANA RICHARDA DE LA TOURA

przedstawiona w dniu 9 grudnia 2020 r. ( 1 )

Sprawa C‑414/20 PPU

MM

Postępowanie karne

przy udziale:

Spetsializirana prokuratura

[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Spetsializiran nakazatelen sad (wyspecjalizowany sąd karny, Bułgaria)]

Odesłanie prejudycjalne – Pilny tryb prejudycjalny – Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – Europejski nakaz aresztowania – Decyzja ramowa 2002/584/WSiSW – Artykuł 6 ust. 1 i art. 8 ust. 1 lit. c) – Procedury przekazywania osób między państwami członkowskimi – Europejski nakaz aresztowania wydany na podstawie krajowego postanowienia o postawieniu zarzutów – Pojęcie „[nakazu aresztowania] lub jakiegokolwiek innego podlegającego wykonaniu orzeczenia sądowego mającego analogiczny skutek prawny” – Karta praw podstawowych Unii Europejskiej – Artykuł 47 – Skuteczna ochrona sądowa

I. Wprowadzenie

1. Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 6 ust. 1 i art. 8 ust. 1 lit. c) decyzji ramowej Rady 2002/584/WSiSW z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi ( 2 ), zmienionej decyzją ramową Rady 2009/299/WSiSW z dnia 26 lutego 2009 r. ( 3 ), a także art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”).

2. Wniosek ten został złożony w ramach postępowania karnego, w którym na poparcie wniosku o ponowne rozpoznanie zastosowanego wobec MM środka w postaci tymczasowego aresztowania kwestionowana jest ważność wydanego wobec niego europejskiego nakazu aresztowania.

3. Pytania przedstawione przez Spetsializiran nakazatelen sad (wyspecjalizowany sąd karny, Bułgaria) dotyczą zasadniczo pojęcia „krajowego nakazu aresztowania” jako podstawy prawnej europejskiego nakazu aresztowania, a także zasad i zakresu skutecznej ochrony sądowej, jaką należy zapewnić w wydającym nakaz państwie członkowskim osobie, wobec której wydano europejski nakaz aresztowania, po przekazaniu tej osoby.

II. Ramy prawne

A. Decyzja ramowa 2002/584

4. Artykuł 1 ust. 1 i 3 decyzji ramowej 2002/584 stanowi: „1. Europejski nakaz aresztowania stanowi decyzję sądową wydaną [orzeczenie sądowe wydane] przez państwo członkowskie w celu aresztowania i przekazania przez inne państwo członkowskie osoby, której dotyczy wniosek, w celu przeprowadzenia postępowania karnego lub wykonania kary pozbawienia wolności bądź środka zabezpieczającego [polegającego na pozbawieniu wolności]. […] 3. Niniejsza decyzja ramowa nie skutkuje modyfikacją obowiązku poszanowania praw podstawowych i podstawowych zasad prawa zawartych w art. 6 Traktatu o Unii Europejskiej”.

5. Artykuł 6 ust. 1 i 3 decyzji ramowej 2002/584 przewiduje: „1. Wydającym nakaz organem sądowym jest organ sądowy wydającego nakaz państwa członkowskiego, właściw[y] dla wydania europejskiego nakazu aresztowania na mocy prawa obowiązującego w tym państwie. […] 3. Każde państwo członkowskie powiadamia Sekretariat Generalny Rady o właściwym w świetle jego prawa organie sądowym”.

6. Artykuł 8 tej decyzji ramowej, zatytułowany „Treść i forma europejskiego nakazu aresztowania”, stanowi w ust. 1 lit. c): „Europejski nakaz aresztowania zawiera następujące informacje podawane zgodnie z formularzem znajdującym się w załączniku: […] c) dowody istnienia podlegającego wykonaniu wyroku, środka zabezpieczającego [nakazu aresztowania] lub jakiegokolwiek innego podlegające[go] wykonaniu orzeczenia sądowego mającego analogiczny skutek prawny, a wchodząc[ego] w zakres art. 1 i 2”.

7. W załączniku do wspomnianej decyzji ramowej zawarto specjalny formularz, który wydające nakaz organy sądowe muszą wypełnić, podając konkretnie wymagane informacje ( 4 ). W lit. (b) pkt 1 tego formularza jest mowa o orzeczeniu stanowiącym podstawę wydania nakazu aresztowania, mianowicie o „[n]akazie aresztowania lub [orzeczeniu sądowym] mających ten sam skutek”.

B. Prawo bułgarskie

8. Decyzja ramowa 2002/584 została transponowana do prawa bułgarskiego przez Zakon za ekstraditsiata i evropeiskata zapoved za arest (ustawę o ekstradycji i europejskim nakazie aresztowania, zwaną dalej „ZEEZA”) ( 5 ), w której art. 37 ustanowiono przepisy dotyczące wydania europejskiego nakazu aresztowania o brzmieniu niemal identycznym z brzmieniem przepisów zawartych w art. 8 tej decyzji ramowej.

9. Zgodnie z art. 56 ust. 1 pkt 1 ZEEZA prokurator jest właściwy do wydania europejskiego nakazu aresztowania w odniesieniu do podejrzanego w postępowaniu przygotowawczym. Na tym etapie postępowania karnego ustawodawstwo bułgarskie nie przewiduje możliwości udziału sądu w wydaniu europejskiego nakazu aresztowania ani przed jego wydaniem, ani po jego wydaniu ( 6 ). W szczególności nie wydaje się, aby przepisy te dawały możliwość zaskarżenia do sądu postanowienia prokuratora o wydaniu europejskiego nakazu aresztowania. Na podstawie art. 200 nakazatelno protsesualen kodeks (kodeksu postępowania karnego, zwanego dalej „NPK”) w związku z art. 66 ZEEZA europejski nakaz aresztowania podlega zaskarżeniu jedynie przed prokuratorem prokuratury wyższego rzędu.

10. Postanowienie o doprowadzeniu, którego celem jest doprowadzenie osoby podejrzanej o popełnienie przestępstwa przed organy dochodzeniowe policji, jest uregulowane w art. 71 NPK. To postanowienie o doprowadzeniu nie podlega zaskarżeniu do sądu. Podlega ono zaskarżeniu wyłącznie przed prokuratorem.

11. Postanowienie o postawieniu zarzutów osobie podejrzanej o popełnienie przestępstwa jest uregulowane w szczególności w art. 219 NPK.

12. Artykuł 219 ust. 1 NPK stanowi, że „[g]dy zgromadzono wystarczające dowody winy danej osoby […], organ prowadzący dochodzenie przedstawia sprawozdanie prokuratorowi i sporządza postanowienie o postawieniu zarzutów”. Jest to akt wydawany przez organ prowadzący dochodzenie pod nadzorem prokuratora. Postanowienie to ma na celu poinformowanie osoby, że jest podejrzana o popełnienie przestępstwa, postawienie jej zarzutów i umożliwienie obrony (art. 219 ust. 4–8 i art. 221 NPK) ( 7 ). Wspomniane postanowienie nie wywiera skutku prawnego w postaci aresztowania podejrzanego. W tym celu mogą zostać wydane inne orzeczenia: określone w art. 64 ust. 2 NPK postanowienie o doprowadzeniu przed właściwy sąd i postanowienie o doprowadzeniu przed organ dochodzeniowy policji na podstawie art. 71 NPK.

13. Postanowienie organu prowadzącego dochodzenie o postawieniu zarzutów nie podlega zaskarżeniu przed sądem. Podlega ono zaskarżeniu wyłącznie przed prokuratorem. Artykuł 200 NPK stanowi bowiem, że „[p]ostanowienia organu prowadzącego dochodzenie podlegają zaskarżeniu przed prokuratorem. Postanowienia prokuratora, które nie podlegają kontroli sądowej, podlegają zaskarżeniu przed prokuratorem prokuratury wyższego rzędu, którego postanowienie jest prawomocne”.

14. Tymczasowe aresztowanie osoby, wobec której toczy się postępowanie karne, zostało uregulowane w odniesieniu do postępowania przygotowawczego w art. 64 NPK.

15. Artykuł 64 ust. 1 NPK stanowi: „[ś]rodek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania w postępowaniu przygotowawczym przyjmuje właściwy sąd pierwszej instancji na wniosek prokuratora”.

16. W celu złożenia takiego wniosku prokurator powinien dokonać oceny, czy spełnione są wymagane przez art. 63 ust. 1 NPK ( 8 ) przesłanki do tego, aby zwrócić się do tego sądu o zastosowanie wobec osoby, w odniesieniu do której toczy się postępowanie karne – po wydaniu postanowienia o postawieniu jej zarzutów – najsurowszego środka polegającego na tymczasowym aresztowaniu w ramach postępowania przygotowawczego.

17. Zgodnie z art. 64 ust. 2 NPK prokurator może wydać postanowienie o zatrzymaniu podejrzanego na maksymalny okres 72 godzin w celu umożliwienia stawienia się tej osoby przed sądem właściwym do wydania, w razie potrzeby, postanowienia o tymczasowym aresztowaniu.

18. Artykuł 64 ust. 3 NPK stanowi, że „sąd niezwłocznie rozpoznaje sprawę […] przy udziale podejrzanego” ( 9 ).

19. Zgodnie z art. 64 ust. 4 NPK sąd jest organem właściwym do rozpoznania wniosku o zastosowanie tymczasowego aresztowania i oceny, czy należy zastosować ten środek, wybrać zastosowanie łagodniejszego środka lub odmówić w ogóle zastosowania wobec podejrzanego zapobiegawczego środka proceduralnego.

20. Zgodnie z art. 270 NPK, zatytułowanym „Postanowienia w przedmiocie środków zapobiegawczych i innych środków kontroli sądowej w postępowaniu sądowym”: „1. Kwestia zmiany środka zapobiegawczego może zostać podniesiona w każdym momencie w postępowaniu sądowym. W przypadku zmiany okoliczności do właściwego sądu może zostać złożony nowy wniosek dotyczący środka zapobiegawczego. 2. Sąd orzeka postanowieniem na posiedzeniu jawnym. […] 4. Od postanowienia, o którym mowa w ust. 2 i 3, przysługuje odwołanie […]”.

III. Postępowanie główne i pytania prejudycjalne

21. W Bułgarii wszczęto postępowanie karne przeciwko 41 osobom w związku z udziałem w zorganizowanej grupie przestępczej wprowadzającej do obrotu środki odurzające. 16 z tych osób, w tym MM, uciekło.

22. Postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2019 r., stanowiącym postanowienie o doprowadzeniu zgodnie z art. 71 NPK ( 10 ), organ prowadzący dochodzenie nakazał poszukiwanie MM w celu przymusowego doprowadzenia go do organów policji. Postanowienie to wywołuje skutek prawny w postaci obowiązku zatrzymania MM na terytorium kraju.

23. Postanowienie o doprowadzeniu pochodzi od prokuratora lub organu policji prowadzącego dochodzenie, które pozostaje pod kontrolą prokuratora. Sąd odsyłający wyjaśnia, że ustawodawstwo bułgarskie nie wymaga uprzedniego ani następczego zatwierdzenia przez prokuratora lub sąd w celu wydania lub wykonania rozpatrywanego postanowienia. Decyzję o wydaniu postanowienia o doprowadzeniu może zatem podjąć samodzielnie służba policji, która prowadzi dochodzenie, ze względu na odmowę przez poszukiwaną osobę stawienia się przed tą służbą.

24. Sąd odsyłający wskazuje, że w sprawie w postępowaniu głównym postanowienie o doprowadzeniu zostało wydane przez inspektora policji [Glavna direksiya „Borba s organiziranata prestapnost” (dyrekcja generalna „Walka z przestępczością zorganizowaną”), przy Ministerstvo na vatreshnite raboti (ministerstwie spraw wewnętrznych, Bułgaria)], i że postanowienie to nigdy nie zostało faktycznie wykonane.

25. Mając na względzie opisane w ten sposób cechy postanowienia o doprowadzeniu, sąd odsyłający wyraża wątpliwości co do tego, czy taki akt krajowy można uznać za „nakaz aresztowania” w rozumieniu art. 8 ust. 1 lit. c) decyzji ramowej 2002/584. Przyczyny tych wątpliwości polegają na tym, że postanowienie o doprowadzeniu pochodzi jedynie od prowadzącego dochodzenie organu policji, bez udziału prokuratora lub sędziego (uprzedniego lub następczego), i wiąże się z okresem zatrzymania ograniczonym do okresu, który jest konieczny do doprowadzenia osoby poszukiwanej przed ten organ policji.

26. Poza postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2019 r. stanowiącym postanowienie o doprowadzeniu, sąd odsyłający wskazuje, że postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2019 r. ( 11 ). organ prowadzący dochodzenie, za zgodą prokuratora, postawił MM zarzuty ze względu na uczestnictwo w zorganizowanej grupie przestępczej wprowadzającej do obrotu środki odurzające. Ponieważ MM uciekł, postanowienie to, które zdaniem sądu odsyłającego nie miało skutku prawnego w postaci obowiązku zatrzymania go, zostało doręczone wyłącznie adwokatowi wyznaczonemu z urzędu. Sąd ten wyjaśnia, że skutkiem prawnym tego postanowienia o postawieniu zarzutów, które należy uznać za wydane przez prokuratora, jest wyłącznie poinformowanie danej osoby o ciążących na niej zarzutach i umożliwienie jej obrony poprzez przedstawienie wyjaśnień lub składanie wniosków dowodowych.

27. W dniu 16 stycznia 2020 r. prokurator wydał w odniesieniu do ММ europejski nakaz aresztowania. W rubryce dotyczącej „[o]rzeczenia stanowiącego podstawę wydania nakazu aresztowania”, w pkt 1, zatytułowanym „[n]akaz aresztowania lub [orzeczenie sądowe] mające ten sam skutek”, mowa jest wyłącznie o postanowieniu o postawieniu zarzutów MM z dnia 9 sierpnia 2019 r., wydanym przez organ prowadzący dochodzenie. Jednakże MM nie udało się odnaleźć i w konsekwencji nie mógł on zostać zatrzymany.

28. W dniu 25 marca 2020 r. sprawa została przekazana sądowi odsyłającemu w celu rozpoznania jej co do istoty. W dniu 16 kwietnia 2020 r. prokurator złożył wniosek o tymczasowe aresztowanie osób, które zbiegły, w tym MM. Na posiedzeniu jawnym w dniu 24 kwietnia 2020 r. sąd odsyłający oddalił ten wniosek ze względu na to, że zgodnie z prawem krajowym nie można orzec takiego tymczasowego aresztowania pod nieobecność oskarżonego. Odmowa wydania przez sąd odsyłający rozstrzygnięcia w przedmiocie wspomnianego wniosku nie została zakwestionowana przez prokuratora.

29. Sąd odsyłający zauważa, że sytuacja MM różni się od sytuacji wielu oskarżonych, którzy uciekli. Poza postanowieniem o doprowadzeniu wynikającym z postanowienia z dnia 8 sierpnia 2019 r. nie został bowiem wydany wobec MM żaden inny krajowy nakaz aresztowania. Sąd odsyłający wyjaśnia w tym względzie, że wobec MM nie wydano żadnego postanowienia na podstawie art. 64 ust. 2 NPK ( 12 ).

30. W dniu 5 lipca 2020 r. w wykonaniu europejskiego nakazu aresztowania MM został zatrzymany w Hiszpanii. W dniu 28 lipca 2020 r. MM został przekazany bułgarskim organom sądowym. W tym samym dniu prokurator złożył wniosek o tymczasowe aresztowanie ММ. Na podstawie tego wniosku w tym samym dniu sąd odsyłający nakazał przymusowe doprowadzenie ММ w celu uczestnictwa w posiedzeniu sądu.

31. W dniu 29 lipca 2020 r., po przeprowadzeniu posiedzenia, na którym MM stawił się osobiście i został wysłuchany, sąd odsyłający wydał postanowienie o jego tymczasowym aresztowaniu.

32. Z postanowienia odsyłającego wynika, że przyjmując ten środek, sąd odsyłający stwierdził, powołując się na orzecznictwo Trybunału ( 13 ), że rozpatrywany europejski nakaz aresztowania został wydany przez niewłaściwy organ, czyli wyłącznie przez prokuratora, bez udziału sądu.

33. Sąd odsyłający uznał również, że ów europejski nakaz aresztowania został wydany bez poinformowania o istnieniu ważnego postanowienia o tymczasowym aresztowaniu, lecz jedynie ze wskazaniem na postanowienie o postawieniu zarzutów z dnia 9 sierpnia 2019 r., które nie skutkuje zatrzymaniem MM.

34. W świetle tych okoliczności sąd odsyłający doszedł do wniosku, że rozpatrywany europejski nakaz aresztowania jest niezgodny z prawem.

35. Sąd ten powziął jednak wątpliwości co do tego, czy na tym etapie postępowania może stwierdzić niezgodność z prawem tego europejskiego nakazu aresztowania, ponieważ, po pierwsze, postępowanie w sprawie wydania i wykonania tego nakazu zostało już prawomocnie zakończone, a po drugie, kontrolowałby wówczas w sposób pośredni postanowienie prokuratora. Tymczasem taka kontrola jest zakazana przez prawo bułgarskie.

36. Sąd odsyłający uznał również, że taka kontrola prowadziłaby do oceny przez niego zgodności z prawem wydanego przez hiszpański organ sądowy orzeczenia o wykonaniu europejskiego nakazu aresztowania i o przekazaniu MM bułgarskim organom sądowym. Sąd odsyłający wyraził ponadto wątpliwości co do tego, czy i w jakim zakresie ta wada europejskiego nakazu aresztowania, jeśli zostanie ważnie stwierdzona, może wywrzeć wpływ na możliwość orzeczenia wobec MM tymczasowego aresztowania.

37. Wobec tych trudności w ocenie zakresu niezgodności z prawem europejskiego nakazu aresztowania w ramach późniejszego postępowania wszczętego w celu tymczasowego aresztowania MM, na tym etapie postępowania sąd odsyłający stwierdził już, że konieczne jest wystąpienie z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. Jednakże, w braku obowiązku wystąpienia z takim wnioskiem przez sądy pierwszej instancji, sąd odsyłający, jako sąd pierwszej instancji, pozostawił sądowi drugiej instancji podjęcie tej inicjatywy.

38. W dniu 5 sierpnia 2020 r. MM odwołał się od postanowienia o tymczasowym aresztowaniu, powołując się w szczególności na niezgodność z prawem europejskiego nakazu aresztowania i wskazując na orzecznictwo Trybunału, oraz zwrócił się do sądu drugiej instancji o wystąpienie do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.

39. W dniu 14 sierpnia 2020 r. sąd drugiej instancji utrzymał w mocy postanowienie o tymczasowym aresztowaniu MM, nie poruszając kwestii związanych z wadami, jakimi może być dotknięty europejski nakaz aresztowania, i oddalił wniosek obrony o zwrócenie się do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.

40. W dniu 27 sierpnia 2020 r. MM złożył do sądu odsyłającego kolejny wniosek na podstawie art. 270 NPK o dokonanie kontroli zgodności z prawem zastosowanego wobec niego tymczasowego aresztowania ( 14 ).

41. Na posiedzeniu jawnym, które odbyło się w dniu 3 września 2020 r., MM powołał się w szczególności na niezgodność z prawem europejskiego nakazu aresztowania, wskazując, że nie została ona uwzględniona przez hiszpański organ sądowy, który go wykonał, ze względu na to, że MM wyraził zgodę na przekazanie organom bułgarskim. MM domagał się prawa do powołania się na tę niezgodność z prawem przed sądem odsyłającym i utrzymywał, że wspomniana niezgodność z prawem skutkuje wadliwością jego tymczasowego aresztowania. W konsekwencji MM wniósł o uchylenie tego aresztowania. Prokurator podniósł natomiast, że europejski nakaz aresztowania jest w pełni zgodny z prawem bułgarskim.

42. Jakkolwiek sąd odsyłający uważa, że europejski nakaz aresztowania jest rzeczywiście zgodny z prawem bułgarskim, to jednak jest on zdania, że istnieją poważne podstawy, by uznać go za niezgodny z prawem Unii. Sąd ten wskazuje, że powziął istotne wątpliwości związane z uwzględnieniem znaczenia tej niezgodności z prawem dla prawidłowości tymczasowego aresztowania, które samo w sobie wydaje mu się w pełni zgodne z prawem.

43. W tych okolicznościach Spetsializiran nakazatelen sad (wyspecjalizowany sąd karny) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „1) Czy przepis krajowy, zgodnie z którym europejski nakaz aresztowania i akt krajowy, na podstawie którego ten nakaz jest przyjmowany, są wydawane wyłącznie przez prokuratora – bez możliwości udziału sądu lub przeprowadzenia przez sąd uprzedniej lub następczej kontroli – jest zgodny z art. 6 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584? 2) Czy europejski nakaz aresztowania wydany na podstawie postanowienia o postawieniu zarzutów poszukiwanej osobie – przy czym postanowienie to nie dotyczy jej aresztowania – jest zgodny z art. 8 ust. 1 lit. c) decyzji ramowej 2002/584? 3) Na wypadek udzielenia odpowiedzi przeczącej: jeśli przy wydawaniu i kontroli europejskiego nakazu aresztowania nie przewidziano udziału sądu, a nakaz ten został wydany na podstawie aktu krajowego, w którym nie zarządzono aresztowania, zaś ów europejski nakaz aresztowania został faktycznie wykonany i poszukiwana osoba została przekazana, to czy tej osobie należy przyznać skuteczny środek ochrony prawnej w ramach tego postępowania karnego, w którym wydano wspomniany europejski nakaz aresztowania? Czy ten skuteczny środek ochrony prawnej powinien polegać na postawieniu poszukiwanej osoby w takiej sytuacji, w jakiej znajdowałaby się, gdyby naruszenie nie miało miejsca?”.

44. Trybunał zgodził się na rozpoznanie odesłania prejudycjalnego w trybie pilnym.

IV. Analiza

45. Wydaje mi się, że pytania przedstawione przez sąd odsyłający można podzielić na trzy człony. Pierwszy człon dotyczy ważności europejskiego nakazu aresztowania wydanego wobec MM. Drugi człon odnosi się do kwestii, czy kontrola ważności tego nakazu może zostać przeprowadzona przez sąd odsyłający w ramach środka zaskarżenia dotyczącego utrzymania tymczasowego aresztowania MM, podczas gdy zdaniem tego sądu krajowe prawo proceduralne nie przewiduje możliwości zaskarżenia do sądu wspomnianego nakazu wydanego przez prokuratora, lecz jedynie środek zaskarżenia do prokuratury wyższego rzędu. Wreszcie trzeci człon dotyczy skutków, jakie stwierdzenie, że europejski nakaz aresztowania będący przedmiotem postępowania głównego jest nieważny, może mieć dla tymczasowego aresztowania MM.

46. Przed rozważeniem tych trzech aspektów niniejszego odesłania prejudycjalnego przedstawię kilka uwag wstępnych w celu wyjaśnienia, że nie dotyczy ono ani wydanego przez hiszpański organ sądowy orzeczenia o wykonaniu europejskiego nakazu aresztowania rozpatrywanego w postępowaniu głównym, ani uznania bułgarskiego prokuratora za „wydający nakaz organ sądowy” w rozumieniu art. 6 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584.

A. Uwagi wstępne w przedmiocie zakresu odesłania prejudycjalnego

1. W przedmiocie roli wykonującego nakaz organu sądowego

47. Zakres obowiązków spoczywających na wykonującym nakaz organie sądowym przy badaniu europejskiego nakazu aresztowania i podejmowaniu decyzji o tym, czy go wykonać, stanowi złożoną kwestię, której granice nie zostały jeszcze wytyczone przez Trybunał w jego orzecznictwie, mimo że zawiera ono już liczne wskazówki mogące służyć za wytyczne dla tego organu ( 15 ). Nie ulega wątpliwości, że wykonujący nakaz organ sądowy jest często zmuszony do dokonania wyważenia między szybkością wykonania europejskiego nakazu aresztowania a kontrolą prawidłowości tego nakazu ( 16 ).

48. W uwagach na piśmie oraz podczas rozprawy rząd hiszpański przedstawił różne argumenty na poparcie decyzji podjętej przez wykonujący nakaz organ sądowy o przekazaniu MM wydającemu nakaz organowi sądowemu.

49. Należy podkreślić, że pytania przedstawione przez sąd odsyłający nie wymagają, aby Trybunał dokonał bezpośredniej lub pośredniej oceny tej decyzji podjętej przez wykonujący nakaz organ sądowy.

50. Postępowanie główne toczy się przed sądem wydającego nakaz państwa członkowskiego, a zgodnie z orzecznictwem Trybunału, zgodnie z którym gwarancja poszanowania praw osoby, której dotyczy wniosek o przekazanie, jest przede wszystkim objęta zakresem odpowiedzialności wydającego nakaz państwa członkowskiego ( 17 ), pytania, które sąd ten przedkłada Trybunałowi, dotyczą zasad i zakresu tej gwarancji w wydającym nakaz państwie członkowskim.

2. W przedmiocie uznania bułgarskiego prokuratora za „wydający nakaz organ sądowy”

51. W świetle sformułowania pierwszego pytania prejudycjalnego sąd odsyłający zdaje się wychodzić z założenia, że status „wydającego nakaz organu sądowego” w rozumieniu art. 6 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 jest uzależniony, w szczególności, od istnienia sądowej kontroli postanowienia o wydaniu europejskiego nakazu aresztowania oraz aktu krajowego, na którym to postanowienie się opiera.

52. Sąd odsyłający wskazuje bowiem, że niniejsza sprawa dotyczy przepisu prawa krajowego, a mianowicie art. 56 ust. 1 pkt 1 ZEEZA, który przewiduje wyłączną właściwość prokuratora do wydania europejskiego nakazu aresztowania w postępowaniu przygotowawczym. Podobnie zdaniem tego sądu należy uznać, że krajowe postanowienie o postawieniu zarzutów, na podstawie którego został wydany europejski nakaz aresztowania rozpatrywany w postępowaniu głównym, zostało wydane przez prokuratora. Wspomniany sąd wskazuje, że bułgarskie prawo nie przewiduje środka zaskarżenia tych dwóch postanowień do sądu, i uważa w konsekwencji, że konieczne jest wydanie przez Trybunał orzeczenia w przedmiocie zgodności tego prawa z art. 6 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584.

53. Celem tego ostatniego przepisu jest zdefiniowanie wydającego nakaz organu sądowego jako „organu sądowego wydającego nakaz państwa członkowskiego, właściwego dla wydania europejskiego nakazu aresztowania na mocy prawa obowiązującego w tym państwie”.

54. Tymczasem Trybunał orzekł, że istnienie kontroli sądowej decyzji o wydaniu europejskiego nakazu aresztowania podjętej przez organ inny niż sąd nie stanowi warunku możliwości uznania tego organu za „wydający nakaz organ sądowy” w rozumieniu art. 6 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584. Wymóg tego rodzaju nie jest objęty przepisami ustawowymi i organizacyjnymi wspomnianego organu, lecz dotyczy procedury wydawania takiego nakazu ( 18 ).

55. W tych okolicznościach należy uznać, że sąd odsyłający zwraca się w istocie do Trybunału o orzeczenie, czy decyzję ramową 2002/584 należy interpretować w ten sposób, że w przypadku gdy uprawnienie do wydania europejskiego nakazu aresztowania w celu przeprowadzenia postępowania karnego jest przyznane organowi, który mimo że uczestniczy w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości w tym ostatnim państwie członkowskim, sam nie jest sądem, wymogi związane ze skuteczną ochroną sądową są spełnione, jeżeli zgodnie z ustawodawstwem wydającego nakaz państwa członkowskiego warunki wydania tego nakazu i aktu krajowego, na podstawie którego nakaz ów został wydany, nie mogą być przedmiotem kontroli sądowej w tym państwie członkowskim, ani przed przekazaniem, ani po przekazaniu osoby, której dotyczy wniosek.

56. Sąd odsyłający nie wydaje się natomiast podawać w wątpliwość kwalifikacji bułgarskiego prokuratora jako „wydającego nakaz organu sądowego” w rozumieniu art. 6 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584, w świetle podkreślanych przez Trybunał okoliczności pozwalających na przyjęcie takiej kwalifikacji.

57. Co się tyczy tych okoliczności związanych z kwalifikacją, ograniczę się do wskazania, że Trybunał orzekł, iż „pojęcie »wydającego nakaz organu sądowego« w rozumieniu art. 6 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 może obejmować organy państwa członkowskiego, które chociaż niekoniecznie muszą być sądami lub sędziami, uczestniczą w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych tego państwa członkowskiego i działają w sposób niezależny przy wykonywaniu swoich obowiązków związanych z wydaniem europejskiego nakazu aresztowania, zaś niezależność ta wymaga, aby istniały przepisy ustawowe i organizacyjne gwarantujące, że wydający nakaz organ sądowy nie jest narażony, w ramach podejmowania decyzji o wydaniu takiego nakazu aresztowania, na jakiekolwiek ryzyko podlegania w szczególności indywidualnym instrukcjom ze strony władzy wykonawczej” ( 19 ).

58. W niniejszej sprawie udział bułgarskich prokuratorów w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych nie jest kwestionowany.

59. Co się tyczy kwestii, czy prokuratorzy ci działają w sposób niezależny w wykonywaniu funkcji związanych z wydaniem europejskiego nakazu aresztowania, z pisemnej odpowiedzi rządu bułgarskiego na zadane przez Trybunał pytanie dotyczące w szczególności tego aspektu wynika, że zgodnie z art. 117 ust. 2 Konstitutsiya (konstytucji) władza sądowa jest niezawisła, a sędziowie, sędziowie przysięgli, prokuratorzy i sędziowie śledczy podlegają wyłącznie prawu przy wykonywaniu ich funkcji. Artykuł 1a ust. 1 Zakon za sadebnata vlastta (ustawy o sądownictwie) ( 20 ) stanowi, że władza sądownicza jest władzą państwową chroniącą prawa i interesy prawne obywateli, osób prawnych i państwa. Ustęp 2 tego artykułu ponownie ustanawia zasadę niezawisłości sądownictwa. Zgodnie z art. 3 ustawy o sądownictwie orzeczenia sędziów, prokuratorów i sędziów śledczych opierają się na ustawie, a także na dowodach zebranych w toku postępowania. Rząd bułgarski wyjaśnia, że w bułgarskim systemie sądowniczym prokurator jest organem władzy sądowniczej, który jest konstytucyjnie niezależny od organów władzy ustawodawczej i wykonawczej ( 21 ). Zgodnie z art. 14 ust. 1 NPK prokurator podejmuje decyzje zgodnie ze swoim własnym przekonaniem na podstawie obiektywnego, bezstronnego i pełnego badania wszystkich okoliczności sprawy, z poszanowaniem prawa.

60. Ponadto na podstawie informacji zawartych w postanowieniu odsyłającym oraz w Unijnej tablicy wyników wymiaru sprawiedliwości z 2020 r. ( 22 ). Komisja Europejska stwierdza, że bułgarscy prokuratorzy uczestniczą w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych w Bułgarii i działają niezależnie w wykonywaniu funkcji związanych z wydawaniem europejskiego nakazu aresztowania.

61. MM wyraża natomiast wątpliwości co do tego, czy bułgarscy prokuratorzy spełniają kryteria niezależności i bezstronności, podkreślając ich zależność od prokuratury wyższego rzędu i prokuratora generalnego Republiki Bułgarii.

62. Ponieważ w świetle uzasadnienia zawartego w postanowieniu odsyłającym sąd odsyłający nie formułuje żadnego pytania dotyczącego niezależności prokuratorów w wykonywaniu funkcji nierozerwalnie związanych z wydawaniem europejskiego nakazu aresztowania, nie ma moim zdaniem potrzeby, by Trybunał wypowiedział się w tej kwestii.

63. Pytania prejudycjalne przedstawione przez sąd odsyłający powinny zatem moim zdaniem skłonić Trybunał do skoncentrowania swojej analizy na prawidłowości procedury wydania europejskiego nakazu aresztowania, która stanowi warunek jego ważności.

B. W przedmiocie prawidłowości procedury wydawania europejskiego nakazu aresztowania jako warunku jego ważności

64. Sąd odsyłający ma wątpliwości co do tego, czy rozpatrywane w postępowaniu głównym postępowanie w sprawie wydania europejskiego nakazu aresztowania zostało przeprowadzone z poszanowaniem wymaganego przez Trybunał podwójnego poziomu ochrony praw osoby, której dotyczy wniosek. W szczególności ów europejski nakaz aresztowania nie jest oparty na „[krajowym nakazie aresztowania] lub jakimkolwiek innym podlegającym wykonaniu orzeczeniu sądowym mającym analogiczny skutek prawny” w rozumieniu art. 8 ust. 1 lit. c) decyzji ramowej 2002/584, a w każdym razie ani akt krajowy stanowiący podstawę europejskiego nakazu aresztowania, ani ten nakaz – oba wydane przez prokuratora – nie podlegają zaskarżeniu do sądu. W konsekwencji postępowanie w sprawie wydania europejskiego nakazu aresztowania rozpatrywane w postępowaniu głównym nie spełniło jego zdaniem wymogów związanych ze skuteczną ochroną sądową, co skutkuje nieważnością tego nakazu.

65. W celu udzielenia odpowiedzi na pytania sformułowane przez sąd odsyłający w przedmiocie tych aspektów należy przypomnieć orzecznictwo Trybunału dotyczące podwójnego poziomu ochrony praw, jaki należy zapewnić osobom, wobec których wydano europejski nakaz aresztowania.

66. Z orzecznictwa tego wynika, że „w przypadku gdy europejski nakaz aresztowania zostaje wydany w celu zatrzymania i przekazania osoby ściganej przez inne państwo członkowskie w celu przeprowadzenia postępowania karnego, osoba ta już od pierwszego etapu postępowania powinna mieć możliwość korzystania z gwarancji procesowych i praw podstawowych, których ochronę powinny zapewnić organy sądowe wydającego nakaz państwa członkowskiego zgodnie z obowiązującym prawem [krajowym], w szczególności wydając krajowy nakaz aresztowania” ( 23 ).

67. W system europejskiego nakazu aresztowania wmontowana jest zatem „dwupoziomowa ochrona praw procesowych i podstawowych osoby poszukiwanej, gdyż do ochrony sądowej przysługującej jej na pierwszym poziomie, w trakcie wydawania orzeczenia krajowego, takiego jak krajowy nakaz aresztowania, dochodzi ochrona, jaką należy jej zapewnić na drugim poziomie, w trakcie wydawania europejskiego nakazu aresztowania, które w danym wypadku może nastąpić krótko po wydaniu wspomnianego orzeczenia krajowego” ( 24 ).

68. Tak więc „w odniesieniu do środka, który, tak jak europejski nakaz aresztowania, może naruszać prawo do wolności zainteresowanej osoby, ochrona ta wymaga, aby decyzja spełniająca wymogi związane ze skuteczną ochroną sądową została wydana przynajmniej na jednym z dwóch poziomów wspomnianej ochrony” ( 25 ).

69. Wynika z tego, że „w przypadku gdy prawo wydającego nakaz państwa członkowskiego przyznaje uprawnienie do wydania europejskiego nakazu aresztowania organowi, który, chociaż uczestniczy w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości tego państwa członkowskiego, to jednak nie jest sędzią ani sądem, orzeczenie krajowe, takie jak krajowy nakaz aresztowania, na którym opiera się europejski nakaz aresztowania, powinno ze swej strony spełniać te wymogi” ( 26 ).

70. Ponadto „drugi poziom ochrony praw zainteresowanej osoby zakłada, że wydający nakaz organ sądowy kontroluje spełnienie przesłanek wymaganych do jego wydania i bada w sposób obiektywny, z uwzględnieniem wszystkich dowodów obciążających i odciążających, nie będąc przy tym narażony na ryzyko podlegania instrukcjom zewnętrznym, w szczególności ze strony władzy wykonawczej, czy wydanie tego nakazu ma charakter proporcjonalny” ( 27 ).

71. Co więcej, „jeżeli prawo wydającego nakaz państwa członkowskiego przyznaje uprawnienie do wydania europejskiego nakazu aresztowania organowi, który chociaż uczestniczy w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości tego państwa członkowskiego, to jednak sam nie jest sądem, decyzja o wydaniu takiego nakazu aresztowania, a w szczególności proporcjonalny charakter takiej decyzji, powinny podlegać w tym państwie członkowskim zaskarżeniu przed sądem w pełni odpowiadającemu wymogom wynikającym ze skutecznej ochrony sądowej” ( 28 ).

72. Zdaniem Trybunału „[t]akie zaskarżenie decyzji o wydaniu europejskiego nakazu aresztowania w celu przeprowadzenia postępowania karnego podjętej przez organ, który chociaż uczestniczy w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości i korzysta z wymaganej niezależności od władzy wykonawczej, to jednak nie stanowi sądu, ma na celu zapewnienie, aby kontrola sądowa tej decyzji i przesłanek wymaganych do wydania tego nakazu, a w szczególności jego proporcjonalnego charakteru, spełniała wymogi wynikające ze skutecznej ochrony sądowej” ( 29 ).

73. W świetle tego orzecznictwa należy zbadać, czy rozpatrywane w postępowaniu głównym postępowanie w sprawie wydania europejskiego nakazu aresztowania zostało przeprowadzone zgodnie z wymaganym przez Trybunał podwójnym poziomem ochrony praw zainteresowanej osoby.

74. Moim zdaniem tak nie było, i to już na pierwszym etapie tego postępowania.

75. Na podstawie informacji, którymi dysponuje Trybunał i z zastrzeżeniem ustaleń, których powinien dokonać sąd odsyłający, wydaje się bowiem, że rozpatrywany w postępowaniu głównym europejski nakaz aresztowania nie jest oparty na krajowym nakazie aresztowania ani na podlegającym wykonaniu orzeczeniu sądowym mającym analogiczny skutek prawny, wbrew temu, czego wymaga art. 8 ust. 1 lit. c) decyzji ramowej 2002/584, zgodnie z jego wykładnią dokonaną przez Trybunał w wyroku z dnia 1 czerwca 2016 r., Bob-Dogi ( 30 ). Tymczasem taki wymóg jest bezpośrednio związany z wymogiem zapewnienia zainteresowanej osobie skutecznej ochrony sądowej.

76. W opinii w sprawie Bob-Dogi ( 31 ) rzecznik generalny Y. Bot przedstawił szczegółowo powody, dla których konieczne jest, aby europejski nakaz aresztowania był oparty na krajowym orzeczeniu sądowym, które stanowi jego podstawę prawną, wywołującym skutki prawne krajowego nakazu aresztowania. Opisał zatem europejski nakaz aresztowania jako „stworzony przez decyzję ramową [2002/584] swoisty instrument prawny, na mocy którego organ sądowy wydający nakaz wnioskuje o wykonanie orzeczenia krajowego w obszarze wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości” ( 32 ), przy czym europejskiego nakazu aresztowania „nie należy mylić z nakazem poszukiwania i zatrzymania, dla wykonania którego ów pierwszy nakaz został wydany”, i jest on w ten sposób „instrumentem umożliwiającym wykonanie w europejskim obszarze sądowym podlegającego wykonaniu orzeczenia sądowego nakazującego zatrzymanie osoby ściganej” ( 33 ). Podsumowując, zarówno europejski nakaz aresztowania, jak i krajowy nakaz aresztowania mają swoją własną funkcję, przy czym pierwszy z nich jest „instrumentem współpracy sądowej niebędącym nakazem poszukiwania i zatrzymania osoby ściganej na terytorium wydającego nakaz państwa członkowskiego” ( 34 ).

77. Zdaniem rzecznika generalnego Y. Bota „brak krajowego nakazu aresztowania lub jakiegokolwiek innego podlegającego wykonaniu orzeczenia mającego analogiczny skutek […] pozbawia europejski nakaz aresztowania podstawy prawnej” ( 35 ), co skutkuje pozbawieniem „osoby ściganej gwarancji proceduralnych związanych z wydaniem krajowego orzeczenia sądowego i uzupełniających gwarancje związane z postępowaniem dotyczącym europejskiego nakazu aresztowania” ( 36 ). Wskazał on zatem na „ryzyko osłabienia prawa do obrony, jakie stwarza brak krajowego orzeczenia sądowego służącego za podstawę europejskiego nakazu aresztowania” ( 37 ), i uznał, że „[b]ardzo ścisłe uregulowanie podstaw odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania oznacza […], że dla przeciwwagi w wydającym europejski nakaz aresztowania państwie członkowskim istnieją rzeczywiste i skuteczne gwarancje proceduralne prawa do obrony, bez których zostałaby naruszona niezbędna równowaga, nierozerwalnie związana z budowaniem europejskiego obszaru sądowego, pomiędzy wymogami skuteczności wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych a rzeczywistą koniecznością zabezpieczenia praw podstawowych” ( 38 ). Tymczasem „[w]ymóg istnienia krajowego nakazu aresztowania odrębnego od europejskiego nakazu aresztowania, nie jest bynajmniej tylko wyrazem drobiazgowego i niepotrzebnego formalizmu, ale stanowi podstawową gwarancję ochrony tej równowagi w systemie decyzji ramowej [2002/584]” ( 39 ), a wymóg ten jest „niezbędny dla zapewnienia wzajemnego zaufania i poszanowania praw osoby ściganej” ( 40 ).

78. Tym samym warunek, by europejski nakaz aresztowania opierał się „na wspólnej podstawie proceduralnej tworzonej przez krajowe orzeczenie sądowe gwarantujące udział niezawisłego i bezstronnego sądu przy nałożeniu środka przymusu, […] nadaje zasadzie skutecznej i równoważnej ochrony [sądowej] minimalną merytoryczną treść, a zatem umożliwia rzeczywistą konkretyzację na gruncie prawnym zasady wzajemnego zaufania” ( 41 ). Ponadto „istnienie krajowego nakazu aresztowania stanowiącego podstawę europejskiego nakazu aresztowania należy […] postrzegać jako wyraz zasady legalizmu, zgodnie z którą korzystanie z uprawnienia do stosowania środków przymusu, na podstawie którego wydawany jest nakaz poszukiwania, zatrzymania i tymczasowego aresztowania, nie może odbywać się poza przewidzianymi prawem ramami, określonymi przez prawo krajowe każdego z państw członkowskich, w których to ramach organ publiczny jest uprawniony do poszukiwania, ścigania i osądzenia osób podejrzanych o popełnienie przestępstwa” ( 42 ).

79. Konkretnie rzecz ujmując, brak krajowego nakazu aresztowania lub jakiegokolwiek innego podlegającego wykonaniu orzeczenia sądowego mającego analogiczny skutek prawny jako podstawy prawnej europejskiego nakazu aresztowania, co jest sprzeczne z wymogami art. 8 ust. 1 lit. c) decyzji ramowej 2002/584, skutkuje tym, że „osoba ścigana, w braku aktu zaskarżalnego innego niż europejski nakaz aresztowania, zostaje tym samym pozbawiona możliwości zakwestionowania w wydającym nakaz państwie członkowskim legalności jej zatrzymania lub tymczasowego aresztowania w świetle przepisów tego państwa. Ponieważ wykonujący nakaz organ sądowy jest właściwy wyłącznie do orzekania w przedmiocie przewidzianych w [tej] decyzji ramowej przesłanek odmowy wykonania, tym samym kontroli sądowej mógłby umknąć cały aspekt legalności zatrzymania i tymczasowego aresztowania” ( 43 ). Z tego względu zdaniem rzecznika generalnego Y. Bota „właśnie w celu wyeliminowania ryzyka pozbawienia gwarancji związanych z udziałem sędziego – będącego strażnikiem wolności jednostki – prawodawca Unii postanowił, że europejski nakaz aresztowania powinien opierać się na istniejącym orzeczeniu sądowym wydanym zgodnie z przepisami proceduralnymi wydającego nakaz państwa członkowskiego” ( 44 ).

80. Przychylając się do analizy przeprowadzonej przez rzecznika generalnego Y. Bota Trybunał orzekł, iż „art. 8 ust. 1 lit. c) decyzji ramowej [2002/584] należy interpretować w ten sposób, że »nakaz aresztowania«, o którym mowa w tym przepisie, oznacza krajowy nakaz aresztowania, odrębny od europejskiego nakazu aresztowania” ( 45 ). Poza przeprowadzeniem literalnej wykładni Trybunał uwzględnił w szczególności fakt, że bez uprzedniego krajowego nakazu aresztowania gwarancje procesowe i prawa podstawowe, których ochronę musi zapewnić organ sądowy wydającego nakaz państwa członkowskiego, mogą zostać zagrożone, ponieważ w tej sytuacji pozbawiono by zainteresowaną osobę pierwszego poziomu ochrony tych praw i gwarancji, czyli ochrony na poziomie ściśle krajowym ( 46 ).

81. W wyroku z dnia 1 czerwca 2016 r., Bob-Dogi ( 47 ), Trybunał orzekł, iż mimo, że art. 3, 4, 4a i 5 decyzji ramowej 2002/584 nie pozostawiają miejsca na żadną inną podstawę odmowy wykonania nakazu niż podstawy wymienione w tych przepisach, nie ulega wątpliwości, iż wspomniane przepisy opierają się na założeniu, że dany europejski nakaz aresztowania spełnia wymogi prawidłowości tego nakazu określone w art. 8 ust. 1 tej decyzji ramowej ( 48 ).

82. Tymczasem zdaniem Trybunału „art. 8 ust. 1 lit. c) decyzji ramowej zawiera wymóg prawidłowości, którego przestrzeganie stanowi przesłankę ważności europejskiego nakazu aresztowania” ( 49 ). Jeżeli europejski nakaz aresztowania nie opiera się na uprzednim wydaniu odrębnego od niego krajowego nakazu aresztowania, należy uznać, że ów europejski nakaz aresztowania nie spełnia wymogów prawidłowości określonych w art. 8 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 ( 50 ).

83. Z wyroku z dnia 1 czerwca 2016 r., Bob-Dogi ( 51 ) wynika zatem jasno, że europejski nakaz aresztowania jest nieważny, ponieważ został wydany bez uprzedniego wydania krajowego nakazu aresztowania odrębnego od europejskiego nakazu aresztowania.

84. Formułując pytania prejudycjalne, sąd odsyłający wychodzi, zgodnie z tym orzecznictwem, z założenia, że konieczne jest, aby istniał krajowy nakaz aresztowania, który jest odrębny od europejskiego nakazu aresztowania i wcześniejszy od niego. Sąd ten zauważa jednak, że Trybunał nie wypowiedział się jeszcze w kwestii, czy europejski nakaz aresztowania wydany na podstawie krajowego aktu o postawieniu zarzutów, takiego jak zawarty w postanowieniu o postawieniu zarzutów z dnia 9 sierpnia 2019 r., w którym oficjalnie informuje się zainteresowaną osobę o stawianych jej zarzutach, jest zgodny z tym, co przewiduje art. 8 ust. 1 lit. c) decyzji ramowej 2002/584.

85. Sąd odsyłający podkreśla w tym względzie, że w odróżnieniu od okoliczności faktycznych leżących u podstaw wyroku z dnia 1 czerwca 2016 r., Bob-Dogi ( 52 ), w postępowaniu głównym rzeczywiście istnieje krajowe postanowienie odrębne od europejskiego nakazu aresztowania i wyraźnie wskazane w tym nakazie. Sąd ten zauważa jednak, że postanowienie to nie przewiduje aresztowania osoby, której dotyczy wniosek.

86. Moim zdaniem argumenty przedstawione przez rzecznika generalnego Y. Bota w opinii w sprawie Bob-Dogi w celu wyjaśnienia racji bytu wymogu, zgodnie z którym podstawą prawną europejskiego nakazu aresztowania musi być krajowy nakaz aresztowania lub jakiekolwiek inne podlegające wykonaniu orzeczenie sądowe mające analogiczny skutek prawny, przemawiają za tezą, zgodnie z którą taki akt krajowy powinien, po pierwsze, mieć na celu poszukiwanie i zatrzymanie osoby ściganej w postępowaniu karnym, a po drugie, móc być przedmiotem skargi do sądu, jeśli został wydany przez organ, który choć uczestniczy w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości w tym państwie członkowskim, sam nie jest sądem.

87. Kwestia, czy wydane przez prokuratora postanowienie o postawieniu zarzutów z dnia 9 sierpnia 2019 r. można zrównać z „[krajowym nakazem aresztowania] lub jakimkolwiek innym podlegającym wykonaniu orzeczeniem sądowym mającym analogiczny skutek prawny” w rozumieniu art. 8 ust. 1 lit. c) decyzji ramowej 2002/584, wymaga zatem dokładnego wyznaczenia zakresu tego pojęcia.

88. Po pierwsze, musi chodzić o orzeczenie sądowe. W tym względzie Trybunał orzekł, że wydaje się, iż z uwagi na konieczność zapewnienia spójności wykładni różnych przepisów decyzji ramowej 2002/584 wykładnię, zgodnie z którą pojęcie „organu sądowego” w rozumieniu art. 6 ust. 1 tej decyzji ramowej należy odczytywać w ten sposób, że oznacza ono organy uczestniczące w sprawowaniu w państwach członkowskich wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych, można co do zasady zastosować do art. 8 ust. 1 lit. c) tej decyzji ramowej. Przepis ten należy zatem interpretować w ten sposób, że pojęcie „orzeczenia sądowego” oznacza decyzje organów uczestniczących w sprawowaniu w państwach członkowskich wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych ( 53 ).

89. W konsekwencji ponieważ jest bezsporne, że prokurator jest organem powołanym do udziału w sprawowaniu w Bułgarii wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych, wydane przez niego postanowienie o postawieniu zarzutów z dnia 9 sierpnia 2019 r. należy uznać za „orzeczenie sądowe” w rozumieniu art. 8 ust. 1 lit. c) decyzji ramowej 2002/584 ( 54 ).

90. Po drugie, aby był objęty pojęciem „[krajowego nakazu aresztowania] lub jakiegokolwiek innego podlegającego wykonaniu orzeczenia sądowego mającego analogiczny skutek prawny” w rozumieniu art. 8 ust. 1 lit. c) decyzji ramowej 2002/584, akt krajowy, który stanowi podstawę europejskiego nakazu aresztowania, powinien, nawet jeśli nie został określony jako „krajowy nakaz aresztowania” w ustawodawstwie wydającego nakaz państwa członkowskiego, wywoływać równoważne skutki prawne. Przemawia za tym brzmienie tego przepisu, gdy odnosi się ono do „jakiegokolwiek innego podlegającego wykonaniu orzeczenia sądowego mającego analogiczny skutek prawny” ( 55 ). Takie orzeczenie powinno w konsekwencji, podobnie jak krajowy nakaz aresztowania, wywoływać skutki prawne w postaci poszukiwania i zatrzymania osoby, wobec której toczy się postępowanie karne.

91. Nie podzielam zatem poglądu rządu hiszpańskiego, który uważa natomiast – opierając się na szerokiej wykładni, zgodnie z którą w istocie pojęcie to może obejmować każde podlegające wykonaniu orzeczenie sądowe zmierzające do przeprowadzenia postępowania karnego – że akt krajowy taki jak postanowienie o postawieniu zarzutów z dnia 9 sierpnia 2019 r. stanowi wystarczającą podstawę prawną do wydania europejskiego nakazu aresztowania.

92. System współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych wprowadzony decyzją ramową 2002/584 przemawia za tym, aby podstawą prawną europejskiego nakazu aresztowania musiał być akt krajowy, na mocy którego nakazuje się zatrzymanie osoby na terytorium wydającego nakaz państwa członkowskiego. Europejski nakaz aresztowania ma bowiem na celu rozszerzenie poza wydające nakaz państwo członkowskie skutków prawnych krajowego nakazu aresztowania lub orzeczenia, które jest z nim zrównane. Z chwilą wykonania europejskiego nakazu aresztowania i przekazania osoby wydającemu nakaz organowi sądowemu, które powodują w ten sposób wyczerpanie jego skutków, niezbędne jest istnienie pierwotnej krajowej podstawy prawnej pozwalającej na przymuszenie tej osoby do stawienia się przed sądem wydającego nakaz państwa członkowskiego w celu przeprowadzenia czynności w postępowaniu karnym. Podobnie zgadzam się z Komisją, że wydający nakaz organ sądowy nie może skorzystać z europejskiego nakazu aresztowania w celu zatrzymania osoby w innym państwie członkowskim, jeżeli nie może zarządzić tego zatrzymania na podstawie własnego prawa krajowego. Innymi słowy, zdaniem Komisji wydający nakaz organ sądowy nie może zwrócić się do innego państwa członkowskiego o przeprowadzenie czynności dalej idących od tych, które on sam może zarządzić.

93. Pojęcie „[krajowego nakazu aresztowania] lub jakiegokolwiek innego podlegającego wykonaniu orzeczenia sądowego mającego analogiczny skutek prawny” w rozumieniu art. 8 ust. 1 lit. c) decyzji ramowej 2002/584 nie obejmuje zatem aktów, które powodują wszczęcie postępowania karnego przeciwko danej osobie, lecz akty, które mają na celu umożliwienie aresztowania tej osoby w drodze środka przymusu, aby doprowadzić ją przed sąd w celu przeprowadzenia czynności w postępowaniu karnym.

94. Z powyższego wynika, że europejski nakaz aresztowania wydany na podstawie postanowienia o postawieniu zarzutów, takiego jak zawarte w postanowieniu z dnia 9 sierpnia 2019 r. – którego skutkiem prawnym, zdaniem sądu odsyłającego, jest wyłącznie poinformowanie danej osoby o ciążących na niej zarzutach i umożliwienie jej obrony poprzez przedstawienie wyjaśnień lub składanie wniosków dowodowych, nie stanowiąc nakazu poszukiwania i zatrzymania tej osoby – nie jest zgodny z tym, co przewiduje art. 8 ust. 1 lit. c) decyzji ramowej 2002/584. To naruszenie zawartego w tym przepisie wymogu prawidłowości ma wpływ na ważność europejskiego nakazu aresztowania.

95. Pragnę dodać, że postanowienie o doprowadzeniu wydane przez służby policji w dniu 8 sierpnia 2019 r. na podstawie art. 71 NPK nie może również stanowić „[krajowego nakazu aresztowania] lub jakiegokolwiek innego podlegającego wykonaniu orzeczenia sądowego mającego analogiczny skutek prawny” w rozumieniu art. 8 ust. 1 lit. c) decyzji ramowej 2002/584. Jak bowiem wskazuje sąd odsyłający, postanowienie to pochodzi jedynie od funkcjonariusza policji prowadzącego dochodzenie, bez udziału prokuratora lub sędziego (uprzedniego ani następczego). Nie stanowi ono zatem orzeczenia sądowego ( 56 ).

96. Z całości powyższych rozważań wyciągam wniosek, że w kontekście proceduralnym, w którym wydano europejski nakaz aresztowania rozpatrywany w postępowaniu głównym, i analogicznie do tego, co Trybunał orzekł w wyroku z dnia 1 czerwca 2016 r., Bob-Dogi ( 57 ), dwupoziomowa ochrona sądowa co do zasady nie istnieje w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym, w której postępowanie w sprawie wydania europejskiego nakazu aresztowania zostało przeprowadzone bez wydania przez krajowy organ sądowy – przed wydaniem europejskiego nakazu aresztowania – orzeczenia takiego jak krajowy nakaz aresztowania, na którym ów europejski nakaz aresztowania by się opierał ( 58 ).

97. Po uściśleniu tych okoliczności właściwych dla sprawy w postępowaniu głównym można moim zdaniem uznać, że wymóg istnienia krajowego nakazu aresztowania zostałby natomiast spełniony, gdyby akt krajowy stanowiący podstawę europejskiego nakazu aresztowania był postanowieniem wydanym przez prokuratora zgodnie z art. 64 ust. 2 NPK. Tymczasem sąd odsyłający wskazuje, że wobec MM nie zastosowano takiego środka. Przypominam, że chodzi tu o środek przymusu polegający na umieszczeniu podejrzanego w areszcie na maksymalny okres 72 godzin w celu doprowadzenia go przed sąd, który rozstrzygnie o jego ewentualnym tymczasowym aresztowaniu. Sąd odsyłający wyjaśnia w tym względzie, że środek ten stanowi zwykłą podstawę krajową w Bułgarii dla wydania europejskiego nakazu aresztowania w postępowaniu przygotowawczym, co wydaje mi się również wynikać ze wskazówek dostarczonych Trybunałowi przez rząd bułgarski ( 59 ).

98. Niemniej można się zastanawiać, czy nawet w tym przypadku bułgarskie prawo procesowe odpowiada wymogom dotyczącym skutecznej ochrony sądowej przyjętym przez Trybunał. Prowadzi mnie to do zbadania drugiego zarzutu podniesionego przez sąd odsyłający w celu podważenia prawidłowości postępowania w sprawie wydania europejskiego nakazu aresztowania będącego przedmiotem postępowania głównego, chociaż samo stwierdzenie braku krajowego nakazu aresztowania wystarcza do stwierdzenia naruszenia wymogu prawidłowości przewidzianego w art. 8 ust. 1 lit. c) decyzji ramowej 2002/584, a zatem do stwierdzenia, że ten europejski nakaz aresztowania jest nieważny.

99. W celu zakwestionowania ważności europejskiego nakazu aresztowania sąd odsyłający wskazuje bowiem na brak w bułgarskim prawie procesowym możliwości zaskarżenia do sądu aktów krajowych wydanych przez prokuratora jako podstawa takiego nakazu, podobnie jak postanowienia prokuratora o wydaniu europejskiego nakazu aresztowania. Tak więc z informacji, jakimi dysponuje Trybunał, wynika, że zarówno postanowienie o doprowadzeniu, jak i postanowienie o postawieniu zarzutów lub środek polegający na zatrzymaniu na okres do 72 godzin w celu doprowadzenia przed sąd właściwy w sprawach tymczasowego aresztowania, jak również postanowienie o wydaniu europejskiego nakazu aresztowania podlegają zaskarżeniu wyłącznie do prokuratury wyższego rzędu.

100. Uważam zaś, równolegle do tego, czego wymaga Trybunał w sytuacji, gdy prokurator wydaje europejski nakaz aresztowania ( 60 ), że akt krajowy prokuratora stanowiący podstawę prawną europejskiego nakazu aresztowania powinien móc zostać poddany w wydającym nakaz państwie członkowskim zaskarżeniu do sądu, które całkowicie spełnia wymogi związane ze skuteczną ochroną sądową.

101. Wydaje mi się zresztą, że ów wymóg został już postawiony przez Trybunał, gdy orzekł on, w sytuacji, w której tak jak w niniejszej sprawie prawo wydającego nakaz państwa członkowskiego przyznaje uprawnienie do wydania europejskiego nakazu aresztowania organowi, który, chociaż uczestniczy w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości tego państwa członkowskiego, to jednak nie jest sędzią ani sądem, że „orzeczenie krajowe, takie jak krajowy nakaz aresztowania, na którym opiera się europejski nakaz aresztowania, powinno ze swej strony spełniać […] wymogi [wynikające ze skutecznej ochrony sądowej]” ( 61 ).

102. Zdaniem Trybunału „[s]pełnienie tych wymogów pozwala w ten sposób na zagwarantowanie wykonującemu nakaz organowi sądowemu, że decyzja o wydaniu europejskiego nakazu aresztowania do celów ścigania jest oparta na postępowaniu krajowym podlegającym kontroli sądowej oraz że osoba, wobec której wydano ten krajowy nakaz aresztowania, korzystała ze wszystkich gwarancji właściwych dla wydania tego rodzaju decyzji, w szczególności gwarancji wynikających z praw podstawowych i podstawowych zasad prawa, o których mowa w art. 1 ust. 3 decyzji ramowej 2002/584” ( 62 ).

103. Z orzecznictwa tego wynika zatem, że europejski nakaz aresztowania powinien opierać się na krajowym nakazie aresztowania wydanym w ramach procedury krajowej podlegającej kontroli sądowej ( 63 ).

104. W świetle powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał odpowiedział sądowi odsyłającemu, że art. 8 ust. 1 lit. c) decyzji ramowej 2002/584 należy interpretować w ten sposób, że europejski nakaz aresztowania należy uznać za nieważny, jeżeli nie jest oparty na „[krajowym nakazie aresztowania] lub jakimkolwiek innym podlegającym wykonaniu orzeczeniu sądowym mającym analogiczny skutek prawny” w rozumieniu tego przepisu. Pojęcie to obejmuje środki krajowe przyjęte przez organ sądowy w celu poszukiwania i zatrzymania osoby, wobec której toczy się postępowanie karne, aby doprowadzić ją przed sąd celem przeprowadzenia czynności w postępowaniu karnym. Do sądu odsyłającego należy zbadanie, czy krajowe postanowienie o postawieniu zarzutów – takie jak to, na którym opiera się europejski nakaz aresztowania będący przedmiotem postępowania głównego – wywołuje takie skutki prawne.

C. W przedmiocie właściwości sądu odsyłającego do kontroli ważności europejskiego nakazu aresztowania

105. W uzasadnieniu, które skłoniło go do przedstawienia Trybunałowi trzeciego pytania prejudycjalnego, sąd odsyłający wskazuje, że bułgarskie prawo procesowe stoi na przeszkodzie przeprowadzeniu przez niego kontroli ważności europejskiego nakazu aresztowania. Z tego powodu sąd odsyłający zwraca się w istocie do Trybunału o ustalenie, czy prawo Unii przyznaje mu kompetencję do przeprowadzenia takiej kontroli.

106. Sąd odsyłający przypomina, że ustawodawstwo bułgarskie nie przewiduje możliwości wniesienia środka zaskarżenia do sądu w celu przeprowadzenia kontroli przesłanek wydania krajowego lub europejskiego nakazu aresztowania.

107. Sąd ten zauważa, że w decyzji ramowej 2002/584 nie przewidziano również prawa do skutecznego środka prawnego w przypadku naruszenia praw poszukiwanej osoby. Należy jednak wziąć pod uwagę art. 47 karty, który – jak orzekł Trybunał – „sam w sobie jest wystarczający i nie potrzebuje doprecyzowania w przepisach prawa Unii lub prawa krajowego, aby przyznać jednostkom prawo, na które mogą się one bezpośrednio powoływać” ( 64 ).

108. Sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy w sytuacji, gdy ma on do czynienia z konsekwencjami wykonania europejskiego nakazu aresztowania w ramach środka zaskarżenia zmierzającego do uchylenia tymczasowego aresztowania MM, powinien on zapewnić skuteczną ochronę sądową wymaganą przez art. 47 karty, czy też przeciwnie, powinien on odstąpić od rozpoznania problematyki dotyczącej ważności europejskiego nakazu aresztowania, przyznając MM możliwość wszczęcia nowego postępowania w celu uzyskania odszkodowania pieniężnego.

109. Sąd odsyłający wskazuje, że z pkt 69 wyroku Parquet général du Grand-Duché de Luxembourg i Openbaar Ministerie (Prokuratorzy w Lyonie i w Tours) ( 65 ) wynika, iż skutecznym środkiem zaskarżenia jest środek, który można wnieść przeciwko europejskiemu nakazowi aresztowania po przekazaniu zatrzymanej osoby. Sąd ten zastanawia się nad kwestią, czy taki skuteczny środek zaskarżenia obejmuje możliwość przedstawienia argumentów dotyczących ważności europejskiego nakazu aresztowania przed sądem, który dokonuje oceny zgodności z prawem tymczasowego aresztowania, co ma miejsce w przypadku sądu odsyłającego.

110. Ponadto skoro sąd odsyłający uważa, że skoro niezgodność z prawem europejskiego nakazu aresztowania opiera się właśnie na braku możliwości wniesienia środka zaskarżenia do sądu w celu przeprowadzenia kontroli jego zgodności z prawem, jego zdaniem byłoby rozsądne, aby przeprowadził on taką kontrolę. Sąd odsyłający zastanawia się, czy stwierdzenie przez niego niezgodności z prawem spornego europejskiego nakazu aresztowania nie stanowi ze swej natury środka zaskarżenia do sądu, czego wymaga orzecznictwo Trybunału, nawet jeśli prawo krajowe nie pozwala temu sądowi na dokonanie takiego stwierdzenia. Ze względu na to, że prawo krajowe zakazuje sądowi odsyłającemu pośredniej kontroli decyzji prokuratora o wydaniu europejskiego nakazu aresztowania, sąd ten uważa, że jedynie wyrok Trybunału mógłby stanowić podstawę takiego rozstrzygnięcia.

111. W świetle tych okoliczności sąd odsyłający wyraża opinię, zgodnie z którą wykonanie europejskiego nakazu aresztowania nie uzasadnia odmowy udzielenia ochrony sądowej, ponieważ Trybunał dopuszcza możliwość zaskarżenia takiego nakazu nawet po przekazaniu osoby, której dotyczy wniosek.

112. Rząd bułgarski uważa, że funkcja, jaką spełnia sąd odsyłający, gdy, tak jak w niniejszej sprawie, ma orzec na podstawie art. 270 NPK w przedmiocie utrzymania tymczasowego aresztowania osoby, wobec której toczy się postępowanie karne, pozwala zagwarantować kontrolę sądową przesłanek wydania europejskiego nakazu aresztowania oraz jego proporcjonalnego charakteru, jak wymaga tego Trybunał.

113. Rząd ten wyjaśnia w tym względzie, że środek podjęty przez prokuratora na podstawie art. 64 ust. 2 NPK ma na celu zapewnienie w jak najkrótszym terminie stawiennictwa podejrzanego przed właściwym sądem ( 66 ). Prokurator może w razie potrzeby postanowić o umieszczeniu tej osoby w areszcie przez okres nie dłuższy niż 72 godzin, aby doprowadzić ją przed właściwy sąd. Postanowienie wydane przez prokuratora na podstawie tego przepisu zobowiązuje go do doprowadzenia podejrzanego przed ten sąd w możliwie najkrótszym terminie po jej przekazaniu na podstawie europejskiego nakazu aresztowania w celu rozpoznania jego wniosku o zarządzenie tymczasowego aresztowania przez wspomniany sąd.

114. Zdaniem rządu bułgarskiego nałożony w ten sposób na prokuratora obowiązek niezwłocznego doprowadzenia osoby poszukiwanej i przekazanej na podstawie europejskiego nakazu aresztowania przed sąd w celu rozpoznania wniosku o tymczasowe aresztowanie stanowi następczą kontrolę sądową przesłanek wydania europejskiego nakazu aresztowania, a także jego proporcjonalnego charakteru. Sytuacja ta jest zgodna z orzecznictwem Trybunału ( 67 ).

115. Rząd bułgarski wyjaśnia bowiem, że sąd właściwy do orzekania w przedmiocie istnienia podstaw pozwalających na zastosowanie środka w postaci tymczasowego aresztowania na podstawie art. 63 ust. 1 NPK, równolegle do oceny konieczności zastosowania takiego środka, jest nieuchronnie zmuszony do weryfikacji warunków wymaganych do wydania europejskiego nakazu aresztowania, a także jego proporcjonalnego charakteru w świetle kryteriów określonych w przepisach art. 63 ust. 1 w związku z art. 63 ust. 2 NPK ( 68 ).

116. Rząd bułgarski uważa w konsekwencji, że decyzja prokuratora o wydaniu europejskiego nakazu aresztowania podlega kontroli sądowej spełniającej wymogi skutecznej ochrony sądowej, jakie zostały określone przez Trybunał.

117. Zgadzam się, że w ramach bułgarskiego systemu proceduralnego, w którym podejrzany powinien zostać jak najszybciej doprowadzony przed sąd właściwy do orzekania o jego ewentualnym tymczasowym aresztowaniu, kontrola sądowa warunków wydania europejskiego nakazu aresztowania, którą sąd ten mógłby przeprowadzić, odpowiadałaby wymogowi skutecznej ochrony sądowej, na który zwrócił uwagę Trybunał. Okoliczności bowiem, po pierwsze, że nie chodzi tu o odrębny środek zaskarżenia decyzji prokuratora o wydaniu europejskiego nakazu aresztowania ( 69 ), lecz o kontrolę incydentalną w ramach środka zaskarżenia zmierzającego do uchylenia tymczasowego aresztowania, a po drugie, że taka kontrola ma miejsce po przekazaniu osoby, której dotyczy wniosek ( 70 ), nie stoją na przeszkodzie takiemu stwierdzeniu. Tak więc, aby spełnić wymóg skutecznej ochrony sądowej, kontrola sądowa wydania europejskiego nakazu aresztowania może moim zdaniem zostać przeprowadzona w sposób incydentalny w ramach środka prawnego, którego nie jest głównym przedmiotem. Odpowiada to w niniejszym przypadku rezultatowi, który sąd odsyłający chciał osiągnąć, mianowicie zbadaniu prawidłowości postępowania w sprawie wydania europejskiego nakazu aresztowania będącego przedmiotem postępowania głównego łącznie z wnioskiem o zwolnienie z aresztu złożonym przez MM.

118. Należy jednak podkreślić, że sąd odsyłający nie wyraża takiej samej pewności jak rząd bułgarski w przedmiocie samej możliwości przeprowadzenia takiej kontroli na podstawie bułgarskiego prawa procesowego. Sąd ten uważa bowiem, że okoliczność, iż prawo to przewiduje środek zaskarżenia decyzji prokuratora o wydaniu europejskiego nakazu aresztowania wyłącznie do prokuratury wyższego rzędu, a nie do sądu, stanowi przeszkodę dla uznania się przez ten sąd za właściwy do orzekania w przedmiocie zgodności z prawem takiego aktu prokuratora.

119. Pragnę przypomnieć, że Trybunał nałożył na wydające nakaz państwo członkowskie jasny obowiązek rezultatu orzekając, iż „jeżeli prawo wydającego nakaz państwa członkowskiego przyznaje uprawnienie do wydania europejskiego nakazu aresztowania organowi, który chociaż uczestniczy w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości tego państwa członkowskiego, to jednak sam nie jest sądem, decyzja o wydaniu takiego nakazu aresztowania, a w szczególności proporcjonalny charakter takiej decyzji, powinny podlegać w tym państwie członkowskim zaskarżeniu przed sądem w pełni odpowiadającemu wymogom wynikającym ze skutecznej ochrony sądowej” ( 71 ). Celem takiego środka zaskarżenia jest „zapewnienie, aby kontrola sądowa […] decyzji [o wydaniu europejskiego nakazu aresztowania] i przesłanek wymaganych do wydania tego nakazu, a w szczególności jego proporcjonalnego charakteru, spełniała wymogi wynikające ze skutecznej ochrony sądowej” ( 72 ). Zdaniem Trybunału do państw członkowskich należy „czuwanie nad tym, by ich porządki prawne skutecznie zapewniały poziom ochrony sądowej wymagany przez decyzję ramową 2002/584, zgodnie z jej wykładnią dokonaną w orzecznictwie Trybunału” ( 73 ).

120. Jak stwierdził Trybunał w wyroku z dnia 30 maja 2013 r., F ( 74 ), „cała procedura przekazywania osób [między państwami członkowskimi] uregulowana w decyzji ramowej [2002/584] jest zgodnie z tym aktem przeprowadzana pod kontrolą sądową” ( 75 ). Wynika stąd zdaniem Trybunału, że „już same przepisy [tej decyzji ramowej] ustanawiają procedurę zgodną z wymogami art. 47 karty, niezależne od szczegółowych zasad wykonania [wspomnianej] decyzji ramowej przyjętych przez państwa członkowskie” ( 76 ).

121. W związku z tym, jakkolwiek obowiązek ustanowienia przez wydające nakaz państwo członkowskie jednego lub kilku skutecznych środków zaskarżenia w celu umożliwienia sądowej kontroli warunków wydania europejskiego nakazu aresztowania wydanego przez organ, który mimo że uczestniczy w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości tego państwa członkowskiego, sam nie jest sądem, nie został wyraźnie wymieniony w decyzji ramowej 2002/584, to jednak wynika on z systemu wprowadzonego tą decyzją ramową zgodnie z wymogami art. 47 karty.

122. Istnienie takiej możliwości sądowej kontroli warunków wydania europejskiego nakazu aresztowania w wydającym nakaz państwie członkowskim jest warunkiem koniecznym utrzymania wzajemnego zaufania i wzajemnego uznawania między państwami członkowskimi. Pragnę w tym względzie przypomnieć, że Trybunał orzekł, iż „[u] podstaw wysokiego poziomu zaufania między państwami członkowskimi, na którym opiera się mechanizm europejskiego nakazu aresztowania, leży […] założenie, że sądy karne innych państw członkowskich, które w wyniku wykonania europejskiego nakazu aresztowania powinny przeprowadzić postępowanie przygotowawcze albo postępowanie wykonawcze w odniesieniu do kary pozbawienia wolności bądź środka polegającego na pozbawieniu wolności, a także postępowanie karne co do istoty sprawy, spełniają wymogi skutecznej ochrony sądowej” ( 77 ), która zakłada samo istnienie możliwości przeprowadzenia kontroli sądowej.

123. Z ustanowionej przez Trybunał zasady, zgodnie z którą podjęta przez prokuratora decyzja o wydaniu europejskiego nakazu aresztowania powinna móc zostać poddana w wydającym nakaz państwie członkowskim zaskarżeniu do sądu, które całkowicie spełnia wymogi skutecznej ochrony sądowej, wynika, że w tym państwie członkowskim musi w tym celu przysługiwać jeden lub więcej skutecznych środków zaskarżenia.

124. Pragnę ponadto zauważyć, że twierdzenie Trybunału, zgodnie z którym odpowiedzialność za kontrolę prawidłowości europejskiego nakazu aresztowania należy w pierwszej kolejności do wydającego nakaz państwa członkowskiego ( 78 ), nie znalazłoby konkretnego zastosowania, gdyby prawo Unii nie wymagało, aby taka kontrola mogła rzeczywiście zostać przeprowadzona w tym państwie członkowskim, i to niezależnie od tego, czy miałoby to nastąpić przed przekazaniem osoby, której dotyczy wniosek, równocześnie, czy po jej przekazaniu. Tak więc decyzja wykonującego nakaz organu sądowego pozostaje bez uszczerbku dla możliwości skorzystania przez daną osobę po przekazaniu, w ramach porządku prawnego wydającego nakaz państwa członkowskiego, ze środków zaskarżenia umożliwiających jej zakwestionowanie ważności europejskiego nakazu aresztowania, na podstawie którego osoba ta została przekazana ( 79 ).

125. Ponadto zgodnie z autonomią proceduralną, z której państwa członkowskie korzystają w ramach wdrażania decyzji ramowej 2002/584, w braku odpowiedniego rozstrzygnięcia w tej decyzji ramowej, państwa członkowskie dysponują zakresem uznania w odniesieniu do konkretnych sposobów przeprowadzenia sądowej kontroli decyzji o wydaniu europejskiego nakazu aresztowania ( 80 ). Ustanawiając takie zasady, państwa członkowskie powinny jednak czuwać nad tym, aby nie udaremnić stosowania decyzji ramowej 2002/584 ( 81 ).

126. Aby osiągnąć rezultat polegający na umożliwieniu sądowej kontroli warunków wydania europejskiego nakazu aresztowania rozpatrywanego w postępowaniu głównym, sąd odsyłający powinien moim zdaniem dokonać wykładni krajowego prawa procesowego w celu znalezienia w nim podstawy kompetencyjnej pozwalającej mu na kontrolowanie w sposób incydentalny, w ramach toczącego się przed nim postępowania, prawidłowości postępowania w sprawie wydania tego nakazu ( 82 ). W tym kontekście spoczywający na sądzie odsyłającym obowiązek wykładni zgodnej pozwoliłby na zneutralizowanie niedogodności, jakie może powodować autonomia proceduralna państw członkowskich w odniesieniu do wymogu skutecznej ochrony sądowej osoby, która została przekazana.

127. Jeśli skorzystanie z krajowego prawa procesowego w celu przeprowadzenia incydentalnej kontroli sądowej postępowania w sprawie wydania europejskiego nakazu aresztowania rozpatrywanego w postępowaniu głównym nie jest wystarczające lub jest niemożliwe, ponieważ byłoby sprzeczne z krajowym ustawodawstwem, uważam, że sąd odsyłający może wywieść taką właściwość z art. 47 karty.

128. Z orzecznictwa Trybunału wynika bowiem, że „zgodnie z zasadą pierwszeństwa prawa Unii w przypadku, gdy nie jest możliwe dokonanie wykładni przepisów krajowych zgodnie z wymogami prawa Unii, każdy sąd krajowy, do którego wniesiono sprawę w ramach jego właściwości, ma jako organ państwa członkowskiego obowiązek odstąpić od stosowania wszelkiego przepisu prawa krajowego sprzecznego z bezpośrednio skutecznym przepisem tego prawa w ramach toczącego się przed tym sądem sporu” ( 83 ).

129. Tymczasem z orzecznictwa Trybunału wynika, że „art. 47 karty jest sam w sobie wystarczający i nie potrzebuje doprecyzowania w przepisach prawa Unii lub prawa krajowego, aby przyznać jednostkom prawo, na które mogą się one bezpośrednio powoływać” ( 84 ).

130. Ponadto „nawet jeżeli w przypadku braku uregulowań Unii w danej dziedzinie to prawo wewnętrzne każdego państwa członkowskiego winno wskazywać właściwe organy sądowe oraz określać zasady postępowania w sprawach mających za przedmiot ochronę praw jednostki wynikających z prawa Unii, to jednak państwa członkowskie ponoszą odpowiedzialność za zapewnienie w każdym przypadku poszanowania prawa do skutecznej ochrony sądowej rzeczonych praw, zagwarantowanego w art. 47 karty” ( 85 ).

131. Trybunał orzekł również, że „o ile prawo Unii nie zobowiązuje co do zasady państw członkowskich do ustanowienia przed ich sądami krajowymi, w celu zapewnienia ochrony praw, jakie podmioty prawa wywodzą z prawa Unii, środków prawnych innych niż środki przewidziane w prawie krajowym […], o tyle inaczej jest jednak w sytuacji, gdy z systematyki danego krajowego porządku prawnego wynika, iż nie istnieje żaden środek prawny pozwalający, choćby w trybie wpadkowym, zapewnić ochronę uprawnień wynikających dla jednostek z prawa Unii albo gdy jedynym sposobem dostępu jednostki do sądu jest uprzednie naruszenie przez nią prawa” ( 86 ).

132. Wynika z tego, że gdyby sąd odsyłający uznał, iż jego krajowe prawo procesowe, nawet po dokonaniu jego wykładni, uniemożliwia mu zbadanie w trybie incydentalnym, w ramach toczącego się przed nim postępowania, prawidłowości postępowania w sprawie wydania europejskiego nakazu aresztowania wydanego przez prokuratora, znalazłby on moim zdaniem w art. 47 karty podstawę swojej właściwości do przeprowadzenia takiej kontroli ( 87 ).

133. W konsekwencji, jeżeli prawo procesowe wydającego nakaz państwa członkowskiego nie przewiduje środka zaskarżenia pozwalającego na poddanie kontroli przez sąd warunków wydania takiego europejskiego nakazu aresztowania, a w szczególności jego proporcjonalnego charakteru, ani przed jego przyjęciem, ani równocześnie z jego wydaniem, ani w późniejszym czasie ( 88 ), sąd, który orzeka na etapie postępowania karnego następującym po przekazaniu osoby, której dotyczy wniosek, powinien mieć możliwość incydentalnej kontroli warunków wydania tego nakazu.

134. W związku z tym sąd odsyłający, do którego wpłynął wniosek o zwolnienie z aresztu zgodnie z art. 270 NPK, jest uprawniony na podstawie art. 47 karty do kontroli warunków wydania europejskiego nakazu aresztowania, na podstawie którego możliwe było zatrzymanie i doprowadzenie osoby poszukiwanej przed ten sąd, a także późniejszego wydania postanowienia o tymczasowym aresztowaniu.

135. Proponuję zatem, aby Trybunał odpowiedział sądowi odsyłającemu, że w przypadku braku w ustawodawstwie wydającego nakaz państwa członkowskiego przepisów przewidujących środek zaskarżenia do sądu w celu skontrolowania warunków wydania europejskiego nakazu aresztowania przez organ, który, choć uczestniczy w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości tego państwa członkowskiego, to jednak sam nie jest sądem, zasadę pierwszeństwa prawa Unii oraz prawo do skutecznej ochrony sądowej zagwarantowane w art. 47 karty należy interpretować w ten sposób, że zobowiązują one sąd krajowy – do którego wpłynął środek zaskarżenia zmierzający do zakwestionowania zgodności z prawem utrzymania tymczasowego aresztowania osoby, która została przekazana na mocy europejskiego nakazu aresztowania wydanego na podstawie aktu krajowego, którego nie można zakwalifikować jako „[krajowego nakazu aresztowania] lub jakiegokolwiek innego podlegającego wykonaniu orzeczenia sądowego mającego analogiczny skutek prawny” w rozumieniu art. 8 ust. 1 lit. c) decyzji ramowej 2002/584, i w ramach którego to środka zaskarżenia podniesiono zarzut dotyczący nieważności tego europejskiego nakazu aresztowania na mocy prawa Unii – do uznania się za właściwy do przeprowadzenia takiej kontroli ważności.

D. W przedmiocie konsekwencji nieważności europejskiego nakazu aresztowania dla tymczasowego aresztowania osoby oskarżonej

136. W trzecim pytaniu prejudycjalnym sąd odsyłający zwraca się również do Trybunału o wyjaśnienie konsekwencji, jakie powinien on wyciągnąć w ramach toczącego się przed nim postępowania – dotyczącego tymczasowego aresztowania MM – ze stwierdzenia, że europejski nakaz aresztowania rozpatrywany w postępowaniu głównym jest nieważny.

137. W szczególności, odnosząc się w drodze analogii do zasady wyrażonej w motywie 44 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/343 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie wzmocnienia niektórych aspektów domniemania niewinności i prawa do obecności na rozprawie w postępowaniu karnym ( 89 ), sąd odsyłający zastanawia się, czy stwierdzenie, że europejski nakaz aresztowania jest nieważny, powinno skutkować postawieniem MM w sytuacji, w jakiej znajdowałby się, gdyby nie doszło do naruszenia prawa Unii, co oznaczałoby w niniejszej sprawie uchylenie tymczasowego aresztowania MM.

138. Sąd odsyłający zauważa w tym względzie, że wszystkie wymagane przez prawo krajowe przesłanki tymczasowego aresztowania MM zostały spełnione i nadal występują.

139. Niemniej sąd odsyłający zauważa, że z czysto proceduralnego punktu widzenia umieszczenie MM w areszcie tymczasowym mogło zostać orzeczone jedynie dlatego, że MM stawił się osobiście przed sądem odsyłającym, a samo to stawiennictwo było wynikiem wykonania nieważnego europejskiego nakazu aresztowania. Zdaniem tego sądu, gdyby nie wydano tego nakazu, MM nie zostałby zatrzymany w Hiszpanii, nie zostałby przekazany bułgarskim organom sądowym, i, w konsekwencji, nie zostałby umieszczony w areszcie tymczasowym przez sąd odsyłający.

140. Gdyby przyjąć takie stanowisko, należałoby zdaniem wspomnianego sądu uznać, że u podstaw tymczasowego aresztowania MM leży istotne naruszenie wymogów proceduralnych, ponieważ europejski nakaz aresztowania został wydany przez niewłaściwy organ (nie zapewniono niezbędnego udziału sądu) i na podstawie aktu, który nie jest krajowym nakazem aresztowania. Powinno to skłonić sąd odsyłający do stwierdzenia nieważności również późniejszego aresztowania MM, po wykonaniu tego europejskiego nakazu aresztowania. MM powinien zatem zostać zwolniony ( 90 ).

141. Sąd odsyłający uważa więc, że powinien uwzględnić stwierdzone wady europejskiego nakazu aresztowania i, jeśli uzna te wady za istotne, powinien mieć uprawnienie do uchylenia tymczasowego aresztowania MM na tej podstawie proceduralnej.

142. Przypominam w tym względzie, że owo tymczasowe aresztowanie wynika z postanowienia wydanego przez sąd odsyłający w dniu 29 lipca 2020 r. w następstwie złożenia przez prokuratora poprzedniego dnia odpowiedniego wniosku.

143. To postanowienie o tymczasowym aresztowaniu zostało utrzymane w mocy przez sąd drugiej instancji.

144. Do sądu odsyłającego wniesiono obecnie nowy środek zaskarżenia zmierzający do skontrolowania zgodności z prawem tymczasowego aresztowania MM. Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym został zatem przedstawiony w ramach postępowania na podstawie art. 270 NPK, wszczętego przez obronę MM w celu uchylenia jego tymczasowego aresztowania.

145. Na wstępie wydaje mi się ważne, aby podkreślić, że w prawie Unii, na obecnym etapie jego rozwoju, nie dokonano jeszcze harmonizacji przesłanek, na podstawie których można orzec tymczasowe aresztowanie osoby, wobec której toczy się postępowanie karne ( 91 ). Zatem jedynie w okolicznościach przewidzianych w prawie krajowym sąd właściwy w sprawach tymczasowego aresztowania może podjąć decyzję o zastosowaniu takiego środka i w razie potrzeby zawiesić jego wykonanie, jeżeli stwierdzi, że takie przesłanki przestały być spełnione.

146. Niemniej nie posunę się do stwierdzenia, jak wydaje się sugerować Komisja, że całe postępowanie toczące się przed sądem odsyłającym znajduje się poza zakresem stosowania prawa Unii, w związku z czym zgodnie z art. 51 ust. 1 karty nie ma ona zastosowania. Skoro bowiem, jak wskazałem powyżej, w sprawie rozpatrywanej w postępowaniu głównym kontrolę sądową ważności europejskiego nakazu aresztowania należy przeprowadzić w ramach tego postępowania dotyczącego utrzymania lub uchylenia tymczasowego aresztowania MM, decyzja ramowa 2002/584 i art. 47 karty nadal znajdują zastosowanie. Ze względu na to, że – jak wynika z powyższych rozważań – system wprowadzony tą decyzją ramową opiera się na gwarancji kontroli sądowej europejskiego nakazu aresztowania, przeprowadzenie takiej kontroli zawsze stanowi stosowanie prawa Unii, zgodnie z art. 51 ust. 1 karty, i to niezależnie od etapu postępowania karnego, na którym ona występuje.

147. Po tym wyjaśnieniu uważam, że ze względu na ograniczenia nieodłącznie związane z instrumentem współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych, jakim jest europejski nakaz aresztowania, ani decyzja ramowa 2002/584, ani art. 47 karty nie nakładają na sąd odsyłający obowiązku zwolnienia osoby, wobec której zastosowano środek polegający na tymczasowym aresztowaniu, jeżeli stwierdzi, że europejski nakaz aresztowania, na podstawie którego przekazano tę osobę, jest nieważny.

148. Zgodnie z art. 1 ust. 1 tej decyzji ramowej „celem mechanizmu europejskiego nakazu aresztowania jest umożliwienie zatrzymania i przekazania osoby poszukiwanej, tak aby – uwzględniając cel wspomnianej decyzji ramowej – popełnione przestępstwo nie pozostało bezkarne i aby ta osoba był ścigana lub aby odbyła orzeczoną wobec niej karę pozbawienia wolności” ( 92 ). Wynika stąd, że skoro osoba, której dotyczy wniosek, została zatrzymana, a następnie przekazana wydającemu nakaz państwu członkowskiemu, europejski nakaz aresztowania wyczerpał co do zasady swoje skutki prawne, z zastrzeżeniem skutków przekazania wyraźnie przewidzianych w rozdziale 3 decyzji ramowej 2002/584 ( 93 ).

149. Mając na względzie te ograniczenia nierozerwalnie związane z mechanizmem europejskiego nakazu aresztowania, należy podkreślić, że nie stanowi on podstawy do aresztowania tej osoby w wydającym nakaz państwie członkowskim.

150. Sytuację tę należy odróżnić od sytuacji panującej w wykonującym nakaz państwie członkowskim. Jakkolwiek bowiem zgodnie z art. 12 decyzji ramowej 2002/584 decyzję o ewentualnym aresztowaniu osoby zatrzymanej w wykonującym nakaz państwie członkowskim na podstawie europejskiego nakazu aresztowania należy podjąć zgodnie z prawem krajowym tego państwa członkowskiego, to jednak nakaz ten stanowi niezbędną podstawę takiego aresztowania. Oznacza to, że jeżeli wykonujący nakaz organ sądowy ma odmówić wykonania europejskiego nakazu aresztowania, zastosowany środek w postaci aresztu w oczekiwaniu na przekazanie traci swą podstawę prawną.

151. Po przekazaniu osoby, której dotyczy wniosek, do wydającego nakaz państwa członkowskiego jedynie akt krajowy wydany przez organ sądowy tego państwa może stanowić podstawę prawną aresztowania ( 94 ). I tak, po przekazaniu osoby, wobec której toczy się postępowanie karne w tym państwie członkowskim, osoba ta może być aresztowana wyłącznie w oparciu o krajowy akt będący podstawą tymczasowego aresztowania, który może, w zależności od szczególnych cech prawa krajowego, stanowić krajowy nakaz aresztowania, po którym w razie potrzeby wydane zostaje orzeczenie sądowe o tymczasowym aresztowaniu tej osoby, jeżeli spełnione są przesłanki przewidziane w tym celu w prawie krajowym. Wynika z tego, że tymczasowe aresztowanie w ramach postępowania karnego w wydającym nakaz państwie członkowskim nie opiera się na wydaniu europejskiego nakazu aresztowania, lecz wynika z wydanego zgodnie z prawem aktu krajowego będącego podstawą aresztowania.

152. Do właściwego sądu krajowego należy w każdym przypadku zbadanie, czy wobec osoby oskarżonej zastosowano krajowy środek zabezpieczający polegający na pozbawieniu wolności i czy został on wydany zgodnie z prawem krajowym wydającego nakaz państwa członkowskiego.

153. W szczególności to prawo krajowe wydającego nakaz państwa członkowskiego określa, jakie konsekwencje może mieć brak ważnego krajowego nakazu aresztowania dla decyzji o tymczasowym aresztowaniu osoby, wobec której toczy się postępowanie karne, a następnie o utrzymaniu tego tymczasowego aresztowania lub zwolnieniu tej osoby ( 95 ).

154. Należy jednak wyjaśnić, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem państwa członkowskie są zobowiązane wykonywać swoje kompetencje w sprawach karnych z poszanowaniem prawa Unii ( 96 ).

155. W konsekwencji sąd krajowy powinien podjąć wszelkie działania w celu zachowania, na ile to możliwe, skuteczności systemu przekazywania wprowadzonego decyzją ramową 2002/584. Dlatego też ewentualnej decyzji o zwolnieniu danej osoby powinny towarzyszyć środki właściwe dla uniknięcia ponownej ucieczki tej osoby lub takie środki powinny zostać podjęte po wydaniu tej decyzji. Brak takich środków mógłby ograniczyć skuteczność systemu przekazywania wprowadzonego tą decyzją ramową, a tym samym stanowić przeszkodę dla realizacji celów tej decyzji ramowej ( 97 ), wśród których znajduje się walka z bezkarnością ( 98 ). Skuteczność współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych i wzajemne zaufanie między państwami członkowskimi doznałyby znacznego uszczerbku, gdyby proces przekazywania taki jak ten, który był prowadzony w niniejszej sprawie, został pozbawiony skutków, co wiązałoby się z ucieczką osoby przekazywanej i koniecznością wydania nowego europejskiego nakazu aresztowania.

156. Pragnę wreszcie wyjaśnić, że powyższa analiza pozostaje bez uszczerbku dla możliwości wniesienia, zgodnie z prawem krajowym wydającego nakaz państwa członkowskiego, przez osobę, wobec której wydano nieważny europejski nakaz aresztowania, powództwa o odszkodowanie przed właściwym w tym względzie sądem krajowym.

157. Ze wszystkich powyższych rozważań wnioskuję, że decyzję ramową 2002/584 i art. 47 karty należy interpretować w ten sposób, że nie wymagają one, aby stwierdzenie przez sąd odsyłający – iż europejski nakaz aresztowania został wydany w sposób niezgodny z prawem, ponieważ nie opiera się on na „[krajowym nakazie aresztowania] lub jakimkolwiek innym podlegającym wykonaniu orzeczeniu sądowym mającym analogiczny skutek prawny” w rozumieniu art. 8 ust. 1 lit. c) tej decyzji ramowej – skutkowało zwolnieniem osoby tymczasowo aresztowanej po jej przekazaniu wydającemu nakaz państwu członkowskiemu przez wykonujące nakaz państwo członkowskie.

158. Sąd odsyłający powinien ustalić, zgodnie z jego prawem krajowym, jakie konsekwencje może mieć brak takiego aktu krajowego – jako podstawy prawnej europejskiego nakazu aresztowania – dla decyzji o utrzymaniu lub uchyleniu tymczasowego aresztowania oskarżonej osoby, dokładając starań, by nie naruszyć skuteczności systemu przekazywania ustanowionego na mocy decyzji ramowej 2002/584.

V. Wnioski

159. Mając na względzie całość powyższych rozważań, proponuję Trybunałowi, by na pytania prejudycjalne przedstawione przez Spetsializiran nakazatelen sad (wyspecjalizowany sąd karny, Bułgaria) udzielił następującej odpowiedzi: 1) Artykuł 8 ust. 1 lit. c) decyzji ramowej Rady 2002/584/WSiSW z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi, zmienionej decyzją ramową Rady 2009/299/WSiSW z dnia 26 lutego 2009 r., należy interpretować w ten sposób, że europejski nakaz aresztowania należy uznać za nieważny, jeżeli nie jest oparty na „[krajowym nakazie aresztowania] lub jakimkolwiek innym podlegającym wykonaniu orzeczeniu sądowym mającym analogiczny skutek prawny” w rozumieniu tego przepisu. Pojęcie to obejmuje środki krajowe przyjęte przez organ sądowy w celu poszukiwania i zatrzymania osoby, wobec której toczy się postępowanie karne, aby doprowadzić ją przed sąd celem przeprowadzenia czynności w postępowaniu karnym. Do sądu odsyłającego należy zbadanie, czy krajowe postanowienie o postawieniu zarzutów – takie jak to, na którym opiera się europejski nakaz aresztowania będący przedmiotem postępowania głównego – wywołuje takie skutki prawne. 2) W przypadku braku w ustawodawstwie wydającego nakaz państwa członkowskiego przepisów przewidujących środek zaskarżenia do sądu w celu skontrolowania warunków wydania europejskiego nakazu aresztowania przez organ, który, choć uczestniczy w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości tego państwa członkowskiego, to jednak sam nie jest sądem, zasadę pierwszeństwa prawa Unii oraz prawo do skutecznej ochrony sądowej zagwarantowane w art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej należy interpretować w ten sposób, że zobowiązują one sąd krajowy – do którego wpłynął środek zaskarżenia zmierzający do zakwestionowania zgodności z prawem utrzymania tymczasowego aresztowania osoby, która została przekazana na mocy europejskiego nakazu aresztowania wydanego na podstawie aktu krajowego, którego nie można zakwalifikować jako „[krajowego nakazu aresztowania] lub jakiegokolwiek innego podlegającego wykonaniu orzeczenia sądowego mającego analogiczny skutek prawny” w rozumieniu art. 8 ust. 1 lit. c) decyzji ramowej 2002/584, zmienionej decyzją 2009/299, i w ramach którego to środka zaskarżenia podniesiono zarzut dotyczący nieważności tego europejskiego nakazu aresztowania na mocy prawa Unii – do uznania się za właściwy do przeprowadzenia takiej kontroli ważności. 3) Decyzję ramową 2002/584, zmienioną decyzją ramową 2009/299, i art. 47 karty praw podstawowych należy interpretować w ten sposób, że nie wymagają one, aby stwierdzenie przez sąd odsyłający – iż europejski nakaz aresztowania został wydany w sposób niezgodny z prawem, ponieważ nie opiera się on na „[krajowym nakazie aresztowania] lub jakimkolwiek innym podlegającym wykonaniu orzeczeniu sądowym mającym analogiczny skutek prawny” w rozumieniu art. 8 ust. 1 lit. c) tej zmienionej decyzji ramowej – skutkowało zwolnieniem osoby tymczasowo aresztowanej po jej przekazaniu wydającemu nakaz państwu członkowskiemu przez wykonujące nakaz państwo członkowskie. Sąd odsyłający powinien ustalić, zgodnie z jego prawem krajowym, jakie konsekwencje może mieć brak takiego aktu krajowego – jako podstawy prawnej europejskiego nakazu aresztowania – dla decyzji o utrzymaniu lub uchyleniu tymczasowego aresztowania oskarżonej osoby, dokładając starań, by nie naruszyć skuteczności systemu przekazywania ustanowionego na mocy wspomnianej zmienionej decyzji ramowej.

( 1 ) Język oryginału: francuski.

( 2 ) Dz.U. 2002, L 190, s. 1.

( 3 ) Dz.U. 2009, L 81, s. 24, zwanej dalej „decyzją ramową 2002/584”.

( 4 ) Zobacz w szczególności wyrok z dnia 6 grudnia 2018 r., IK (Wykonanie kary dodatkowej) (C‑551/18 PPU, EU:C:2018:991, pkt 49 i przytoczone tam orzecznictwo).

( 5 ) DV nr 46 z dnia 3 czerwca 2005 r.

( 6 ) Natomiast na etapie procesu właściwy sąd jest „wydającym nakaz organem sądowym”, który jako jedyny jest uprawniony do wydania europejskiego nakazu aresztowania. Ponadto na etapie następującym po wydaniu wyroku skazującego, gdy istnieje wyrok i podlegająca wykonaniu kara, prokurator ponownie staje się „wydającym nakaz organem sądowym”, uprawnionym do wydawania europejskiego nakazu aresztowania.

( 7 ) Postanowienie o postawieniu zarzutów powinno zawierać przedstawienie głównych czynów zarzucanych osobie podejrzanej o popełnienie przestępstwa oraz kwalifikacji prawnej tych czynów.

( 8 ) Zgodnie z art. 63 ust. 1 NPK postanowienie o tymczasowym aresztowaniu wydaje się, jeżeli istnieje uzasadnione podejrzenie, że podejrzany popełnił przestępstwo zagrożone karą pozbawienia wolności lub inną surowszą karą, a akta sprawy wskazują, że istnieje rzeczywiste ryzyko ucieczki podejrzanego lub popełnienia przez niego przestępstwa.

( 9 ) Sąd odsyłający wyjaśnia w tym względzie, że na tym etapie postępowania karnego postanowienie o tymczasowym aresztowaniu podejrzanego może zostać wydane wyłącznie w obecności tej osoby.

( 10 ) W odpowiedzi na pytanie Trybunału o wyjaśnienia sąd odsyłający wskazuje, że akt ten stanowi nakaz aresztowania w prawie krajowym. Następnie kwalifikuje on je jako „postanowienie o doprowadzeniu”.

( 11 ) Zwanym dalej „postanowieniem o postawieniu zarzutów z dnia 9 sierpnia 2019 r.”.

( 12 ) Z wyjaśnień przedstawionych przez sąd odsyłający wynika również, że praktyka stosowana w celu poszukiwania i zatrzymania podejrzanych o udział w zorganizowanej grupie przestępczej wprowadzającej do obrotu środki odurzające nie była jednolita. Sąd ten wskazuje bowiem, że zostało wydanych 18 europejskich nakazów aresztowania. W przypadku części z nich jako krajowy nakaz aresztowania wskazuje się postanowienie o postawieniu zarzutów; w innych przypadkach wskazano postanowienie wydane na podstawie art. 64 ust. 2 NPK (zatrzymanie na maksymalny okres 72 godzin), przy czym sąd odsyłający uściśla w tym względzie, że chodzi o zwykłą podstawę wydania europejskiego nakazu aresztowania w Bułgarii w postępowaniu przygotowawczym; w innych wskazuje się postanowienie wydane na podstawie art. 71 NPK (postanowienie o doprowadzeniu); w innych jeszcze wskazano połączenie dwóch lub trzech z tych aktów krajowych.

( 13 ) Sąd odsyłający przytacza w tym względzie wyroki: z dnia 27 maja 2019 r., OG i PI (Prokuratury w Lubece i w Zwickau), C‑508/18 i C‑82/19 PPU, EU:C:2019:456; z dnia 12 grudnia 2019 r., Parquet général du Grand-Duché de Luxembourg i Openbaar Ministerie (Prokuratorzy w Lyonie i w Tours), C‑566/19 PPU i C‑626/19 PPU, zwany dalej „wyrokiem Parquet général du Grand-Duché de Luxembourg i Openbaar Ministerie (Prokuratorzy w Lyonie i w Tours), EU:C:2019:1077, a także z dnia 12 grudnia 2019 r., Openbaar Ministerie (Prokuratura w Szwecji), C‑625/19 PPU (zwany dalej „wyrokiem Openbaar Ministerie (Prokuratura w Szwecji”), EU:C:2019:1078.

( 14 ) Pismem z dnia 1 grudnia 2020 r. sąd odsyłający powiadomił Trybunał, że szczegółowe warunki tymczasowego aresztowania MM zostały zmienione ze względu na jego chorobę. MM jest aktualnie objęty aresztem domowym, co skutkuje zakazem opuszczania miejsce zamieszkania i zastosowaniem środków dozoru elektronicznego.

( 15 ) Zobacz w szczególności wyrok z dnia 3 marca 2020 r. w sprawie X (Europejski nakaz aresztowania– Podwójna karalność), C‑717/18, EU:C:2020:142, pkt 28, 35, 37, 38, 41 i przytoczone tam orzecznictwo.

( 16 ) W przedmiocie ograniczenia obowiązków ciążących na wykonującym nakaz organie sądowym zob. opinię rzecznika generalnego M. Camposa Sáncheza-Bordony w sprawach połączonych Parquet général du Grand-Duché de Luxembourg i Openbaar Ministerie (Prokuratorzy w Lyonie i w Tours) (C‑566/19 PPU i C‑626/19 PPU, EU:C:2019:1012, pkt 99–101).

( 17 ) Zobacz wyrok z dnia 23 stycznia 2018 r., Piotrowski, C‑367/16, EU:C:2018:27, pkt 50 i przytoczone tam orzecznictwo.

( 18 ) Zobacz w szczególności wyroki: Openbaar Ministerie (Prokuratura w Szwecji), pkt 30, 31; a także Parquet général du Grand-Duché de Luxembourg i Openbaar Ministerie (Prokuratorzy w Lyonie i w Tours), pkt 48, 49. Zobacz także opinię rzecznika generalnego M. Camposa Sáncheza-Bordony w sprawach połączonych Parquet général du Grand-Duché de Luxembourg i Openbaar Ministerie (Prokuratorzy w Lyonie i w Tours) (C‑566/19 PPU i C‑626/19 PPU, EU:C:2019:1012, pkt 70), w której podnosi on, że istnienie takiego środka zaskarżenia stanowi „warunek odnoszący się do prawidłowości wydawania [europejskiego nakazu aresztowania] przez prokuraturę, a tym samym do jego skuteczności”.

( 19 ) Zobacz w szczególności wyrok Parquet général du Grand-Duché de Luxembourg i Openbaar Ministerie (Prokuratorzy w Lyonie i w Tours), pkt 52 i przytoczone tam orzecznictwo.

( 20 ) DV nr 64 z dnia 7 sierpnia 2007 r., w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (DV nr 11 z dnia 7 lutego 2020 r.).

( 21 ) Rząd bułgarski powołuje się w tym względzie na wyrok z dnia 27 maja 2019 r., OG i PI (Prokuratury w Lubece i w Zwickau) (C‑508/18 i C‑82/19 PPU, EU:C:2019:456, pkt 50).

( 22 ) Zobacz komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Banku Centralnego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów, Unijna tablica wyników wymiaru sprawiedliwości z 2020 r. [COM(2020) 306 final, wykres 55, s. 62].

( 23 ) Zobacz w szczególności wyrok z dnia 27 maja 2019 r., OG i PI (Prokuratury w Lubece i w Zwickau), C‑508/18 i C‑82/19 PPU, EU:C:2019:456, pkt 66 i przytoczone tam orzecznictwo.

( 24 ) Zobacz w szczególności wyroki: Openbaar Ministerie (Prokuratura w Szwecji), pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo; a także Parquet général du Grand-Duché de Luxembourg i Openbaar Ministerie (Prokuratorzy w Lyonie i w Tours), pkt 59 i przytoczone tam orzecznictwo.

( 25 ) Zobacz w szczególności wyroki: Openbaar Ministerie (Prokuratura w Szwecji), pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo; a także Parquet général du Grand-Duché de Luxembourg i Openbaar Ministerie (Prokuratorzy w Lyonie i w Tours), pkt 60 i przytoczone tam orzecznictwo.

( 26 ) Zobacz w szczególności wyrok z dnia 27 maja 2019 r., OG i PI (Prokuratury w Lubece i w Zwickau), C‑508/18 i C‑82/19 PPU, EU:C:2019:456, pkt 69.

( 27 ) Zobacz w szczególności wyroki Openbaar Ministerie (Prokuratura w Szwecji), pkt 40 i przytoczone tam orzecznictwo, a także Parquet général du Grand-Duché de Luxembourg i Openbaar Ministerie (Prokuratorzy w Lyonie i w Tours), pkt 61 i przytoczone tam orzecznictwo.

( 28 ) Zobacz w szczególności wyroki: Openbaar Ministerie (Prokuratura w Szwecji), pkt 41 i przytoczone tam orzecznictwo; a także Parquet général du Grand-Duché de Luxembourg i Openbaar Ministerie (Prokuratorzy w Lyonie i w Tours), pkt 62 i przytoczone tam orzecznictwo.

( 29 ) Zobacz wyrok Openbaar Ministerie (Prokuratura w Szwecji), pkt 42. Zobacz także wyrok Parquet général du Grand-Duché de Luxembourg i Openbaar Ministerie (Prokuratorzy w Lyonie i w Tours), pkt 63.

( 30 ) C‑241/15, EU:C:2016:385.

( 31 ) C‑241/15, zwanej dalej „opinią w sprawie Bob-Dogi, EU:C:2016:131.

( 32 ) Zobacz opinię w sprawie Bob-Dogi, pkt 50.

( 33 ) Zobacz opinię w sprawie Bob-Dogi, pkt 51.

( 34 ) Zobacz opinię w sprawie Bob-Dogi, pkt 72.

( 35 ) Zobacz opinię w sprawie Bob-Dogi, pkt 51.

( 36 ) Zobacz opinia w sprawie Bob-Dogi, pkt 52.

( 37 ) Zobacz opinia w sprawie Bob-Dogi, pkt 54.

( 38 ) Zobacz opinia w sprawie Bob-Dogi, pkt 55.

( 39 ) Zobacz opinia w sprawie Bob-Dogi, pkt 56.

( 40 ) Zobacz opinia w sprawie Bob-Dogi, pkt 57.

( 41 ) Zobacz opinia w sprawie Bob-Dogi, pkt 62.

( 42 ) Zobacz opinia w sprawie Bob-Dogi, pkt 66.

( 43 ) Zobacz opinia w sprawie Bob-Dogi, pkt 73.

( 44 ) Zobacz opinia w sprawie Bob-Dogi, pkt 75.

( 45 ) Zobacz wyrok z dnia 1 czerwca 2016 r., Bob-Dogi, C‑241/15, EU:C:2016:385, pkt 58.

( 46 ) Zobacz wyrok z dnia 1 czerwca 2016 r., Bob-Dogi, C‑241/15, EU:C:2016:385, pkt 55.

( 47 ) C‑241/15, EU:C:2016:385.

( 48 ) Zobacz wyrok z dnia 1 czerwca 2016 r., Bob-Dogi, C‑241/15, EU:C:2016:385, pkt 62, 63. Zobacz także wyrok z dnia 6 grudnia 2018 r., IK (Wykonanie kary dodatkowej), C‑551/18 PPU, EU:C:2018:991, pkt 42, 43.

( 49 ) Zobacz wyrok z dnia 1 czerwca 2016 r., Bob-Dogi, C‑241/15, EU:C:2016:385, pkt 64. Kursywa moja. Zobacz także wyrok z dnia 6 grudnia 2018 r., IK (Wykonanie kary dodatkowej), C‑551/18 PPU, EU:C:2018:991, pkt 43.

( 50 ) Zobacz wyrok z dnia 1 czerwca 2016 r., Bob-Dogi, C‑241/15, EU:C:2016:385, pkt 66.

( 51 ) C‑241/15, EU:C:2016:385.

( 52 ) C‑241/15, EU:C:2016:385.

( 53 ) Zobacz wyrok z dnia 10 listopada 2016 r., Özçelik, C‑453/16 PPU, EU:C:2016:860, pkt 32, 33.

( 54 ) Zobacz analogicznie wyrok z dnia 10 listopada 2016 r., Özçelik, C‑453/16 PPU, EU:C:2016:860, pkt 34.

( 55 ) Kursywa moja. Zobacz podobnie w szczególności angielską wersję językową tego przepisu („an arrest warant or any other enforceable judicial decision having the same effect”, kursywa moja).

( 56 ) Zobacz przeciwnie, w przypadku gdy krajowy nakaz aresztowania wydany przez służbę policji jest zatwierdzony przez prokuraturę, wyrok z dnia 10 listopada 2016 r., Özçelik (C‑453/16 PPU, EU:C:2016:860).

( 57 ) C‑241/15, EU:C:2016:385.

( 58 ) Zobacz analogicznie wyrok z dnia 1 czerwca 2016 r., Bob-Dogi, C‑241/15, EU:C:2016:385, pkt 57.

( 59 ) Zobacz także podobnie uwagi przedstawione przez rayonna prokuratura Ruse (prokuratora regionalnej prokuratury w Ruse, Bułgaria) w sprawie Prosecutor of the regional prosecutor’s office in Ruse, Bulgaria (C‑206/20), obecnie zawisłej przed Trybunałem: „Jeśli oskarżona osoba była poszukiwana jako osoba nieobecna i nie mogła być odnaleziona i doprowadzona przed sąd w celu rozpatrzenia wniosku o tymczasowe aresztowanie, w świetle aktualnie obowiązującego prawodawstwa jedyną możliwą podstawą [krajowym nakazem aresztowania] wydania europejskiego nakazu aresztowania jest postanowienie prokuratora o zatrzymaniu na okres 72 godzin na podstawie art. 64 ust. 2 [NPK]. Na podstawie takiego [krajowego nakazu aresztowania] przyjęto dotychczas (i wykonano) setki europejskich nakazów aresztowania” (pkt 7, kursywa moja). Ponadto w uwagach na piśmie przedstawionych w tej samej sprawie rząd bułgarski wskazuje, że „[z]e swej natury postanowienie prokuratora, na podstawie którego dana osoba zostaje zatrzymana na okres 72 godzin w celu doprowadzenia jej przed właściwy sąd krajowy, spełnia wymóg określony w art. 8 ust. 1 lit. c) decyzji ramowej 2002/584. Stanowi ono krajowy nakaz aresztowania służący za podstawę prawną wydania europejskiego nakazu aresztowania” (pkt 78).

( 60 ) Zobacz w szczególności wyroki: Openbaar Ministerie (Prokuratura w Szwecji), pkt 41; a także Parquet général du Grand-Duché de Luxembourg i Openbaar Ministerie (Prokuratorzy w Lyonie i w Tours), pkt 62 i przytoczone tam orzecznictwo.

( 61 ) Zobacz wyrok z dnia 27 maja 2019 r., OG i PI (Prokuratury w Lubece i w Zwickau), C‑508/18 i C‑82/19 PPU, EU:C:2019:456, pkt 69. Kursywa moja.

( 62 ) Zobacz wyrok z dnia 27 maja 2019 r., OG i PI (Prokuratury w Lubece i w Zwickau), C‑508/18 i C‑82/19 PPU, EU:C:2019:456, pkt 70. Kursywa moja.

( 63 ) Kwestia, czy taka kontrola musi koniecznie nastąpić przed przekazaniem osoby, której dotyczy wniosek, państwu członkowskiemu wydającemu nakaz, została podniesiona w ramach sprawy Prosecutor of the regional prosecutor’s office in Ruse, Bulgaria (C‑206/20), obecnie zawisłej przed Trybunałem.

( 64 ) Sąd odsyłający przytacza w tym względzie wyrok z dnia 14 maja 2020 r., Staatsanwaltschaft Offenburg, C‑615/18, EU:C:2020:376, pkt 72.

( 65 ) W tym względzie należy również wspomnieć o pkt 70 tego wyroku.

( 66 ) Przypominam jednak, że wobec MM nie zastosowano takiego środka przed jego stawieniem się przed sądem odsyłającym.

( 67 ) Rząd bułgarski przytacza w tym względzie wyrok Parquet général du Grand-Duché de Luxembourg i Openbaar Ministerie (Prokuratorzy w Lyonie i w Tours), pkt 74.

( 68 ) Zgodnie z art. 63 ust. 2 NPK, jeżeli dowody w sprawie nie wykazują, że jest inaczej, w ramach przyjmowania pierwszego środka polegającego na tymczasowym aresztowaniu rzeczywiste ryzyko ucieczki podejrzanego lub popełnienia przez niego przestępstwa w rozumieniu art. 63 ust. 1 NPK istnieje w przypadku, gdy: osoba biorąca udział w postępowaniu w charakterze podejrzanego jest recydywistą wielokrotnym lub recydywistą specjalnym; osoba jest podejrzana o popełnienie ciężkiego przestępstwa umyślnego oraz została skazana za inne ciężkie przestępstwo umyślne ścig