Zbiór Orzeczeń  
WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba) 
z dnia 15 czerwca 2017 r. * 
Odesłanie prejudycjalne —Ochrona interesów finansow ych Unii Europejskiej —Rozporządzenie (WE, 
Euratom) nr 2988 /95 —Artykuł 3 ust. 1 —Finansowanie z Funduszu Spójności —Projekt rozwoju 
regionalnego systemu gospodarowania odpadami —Nieprawidłowości —Pojęcie „programu 
wieloletniego”—Ostateczne zakończenie programu wieloletniego —Termin przedawnienia 
W sprawie C-436/15 
mającej za przedmiot wniosek o w ydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie 
prejudycjalnym, złożony przez Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (najw yższy sąd 
administracyjny Litw y) postanowieniem z dnia 10 lipca 2015 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 
10 sierpnia 2015 r., w postępowaniu: 
Lietuvos Respublikos aplinkos ministerijos Aplinkos projektų valdymo agentūra 
przeciwko 
„Alytaus regiono atliekų tvarkymo centras” UAB 
przy udziale: 
Lietuvos Respublikos finansų ministerija,  
„Skirnuva” UAB ,  
„Parama” UAB ,  
„Alkesta” UAB ,  
„Dzūkijos statyba” UAB ,  
TRYBUNAŁ (trzecia izba), 
wskładzie: L. Bay Larsen, prezes izby, M. Vilaras (sprawozdawca), J. Malenovský, M. Safjan i D. Šváby,  
sędziowie,  
rzecznik generalny: E. Sharpston,  
sekretarz: R. Schiano, administrator,  
uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozpraw y w dniu 7 września 2016 r.,  
*Język postępowania: litewski. 
PL 
ECLI:EU:C:2017 :468 1 
WYRO K Z DNIA 15.6.2017 R. – SPRAWA C 436 /15  
ALYTAUS REGIONO ATLIEKŲ TVARKYMO CENTRAS  
rozważy wszy uwagi przedstawione: 
— w imieniu rządu litewskiego przez D. Stepanienė oraz D. Kriaučiūnasa, działających w charakterze 
pełnomocników, 
— w imieniu rządu greckiego przez S. Papaioannou oraz S. Charitaki, działające w charakterze 
pełnomocników, 
— w imieniu Komisji Europejskiej przez J. Jokubauskaitė, D. Recchię oraz J. Baquera Cruza, 
działających w charakterze pełnomocników, 
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 19 stycznia 2017 r., 
w ydaje następujący 
Wyrok 
1 Wniosek o w ydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy w ykładni art. 3 ust. 1 rozporządzenia 
Rady (WE, Euratom) nr 2988 /95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansow ych 
Wspólnot Europejskich (Dz.U. 1995 , L 312, s. 1 – w yd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 1, t. 1, s. 340). 
2 Wniosek ten został złożony w ramach sporu między Lietuvos Respublikos aplinkos ministerijos 
Aplinkos projektų valdymo agentūra (agencją ds. zarządzania projektami środowiskow ymi przy 
litewskim ministerstwie środowiska, zwaną dalej „agencją zarządzającą”)a „Alytaus regiono atliekų 
tvarkymo centras” UAB (centrum gospodarki odpadami dla regionu Alytus, Litwa, zwanego dalej 
„przedsiębiorstwem będącym beneficjentem”) w przedmiocie zwrotu przez ten drugi podmiot części 
środków przyznanych mu z Funduszu Spójności. 
Ramy prawne 
Rozporządzenie nr 2988 /95 
3 Zgodnie z moty wem trzecim rozporządzenia nr 2988 /95: 
„[…] należy przeciwstawiać się działaniom przynoszącym szkodę interesom finansow ym [Unii]”. 
4 Artykuł 1 rozporządzenia nr 2988 /95 stanowi: 
„1. W celu ochrony interesów finansow ych [Unii Europejskiej] niniejszym przyjmuje się ogólne zasady 
dotyczące jednolitych kontroli oraz środków administracyjnych i kar dotyczących nieprawidłowości 
w odniesieniu do prawa [Unii]. 
2. Nieprawidłowość oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego w ynikające 
z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło 
spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez 
Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych 
pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym w ydatkiem”. 
ECLI:EU:C:2017 :468 2 
WYRO K Z DNIA 15.6.2017 R. – SPRAWA C 436 /15  
ALYTAUS REGIONO ATLIEKŲ TVARKYMO CENTRAS  
5 Artykuł 3 ust. 1 owego rozporządzenia przewiduje, co następuje: 
„Okres przedawnienia w ynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej 
w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może w ynosić 
mniej niż trzy lata. 
W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, 
w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia 
wkażdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. 
Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, 
o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie 
nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. 
Upły w terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający 
podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściw y organ władzy nie 
w ymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało 
zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1”. 
6 Artykuł 4 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia stanowi: 
„Każda nieprawidłowość będzie pociągała za sobą z reguły cofnięcie bezprawnie uzyskanej korzyści: 
— poprzez zobowiązanie do zapłaty lub zwrotu kwot pieniężnych należnych lub bezprawnie 
uzyskanych, 
[…]”. 
Uregulowania odnoszące się do Funduszu Spójności 
Rozporządzenie nr 1164 /94 
7 Artykuł 1 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1164 /94 z dnia 16 maja 1994 r. ustanawiającego 
Fundusz Spójności (Dz.U. 1994 , L 130, s. 1 – w yd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 14, t. 1, s. 9), 
zmienionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 1264 /1999 z dnia 21 czerwca 1999 r. (Dz.U. 1999 , L 161, 
s. 57 – w yd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 14, t. 1, s. 73) oraz rozporządzeniem Rady (WE) nr 1265 /1999 
z dnia 21 czerwca 1999 r. (Dz.U. 1999 , L 161, s. 62 – w yd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 14, t. 1, s. 78) 
oraz Aktem dotyczącym warunków przystąpienia Republiki Czeskiej, Republiki Estońskiej, Republiki 
Cypryjskiej, Republiki Łotewskiej, Republiki Litewskiej, Republiki Węgierskiej, Republiki Malty, 
Rzeczypospolitej Polskiej, Republiki Słowenii i Republiki Słowackiej oraz dostosowań w traktatach 
stanowiących podstawę Unii Europejskiej (Dz.U. 2003 , L 236, s. 33) (zwanego dalej „rozporządzeniem 
nr 1164 /94”), ustanawia Fundusz Spójności, zwany w tym rozporządzeniu „Funduszem”. 
8 Artykuł 1 ust. 3 rozporządzenia nr 1164 /94 przewiduje: 
„Fundusz może uczestniczyć w finansowaniu: 
— projektów, 
lub 
— etapów projektu, które są technicznie lub finansowo niezależne, 
ECLI:EU:C:2017 :468 3 
WYRO K Z DNIA 15.6.2017 R. – SPRAWA C 436 /15  
ALYTAUS REGIONO ATLIEKŲ TVARKYMO CENTRAS  
lub 
— grup projektów powiązanych ze sobą widoczną strategią tworzącą spójną całość”. 
9 Artykuł 3 ust. 1 rozporządzenia nr 1164 /94 w ymienia „Działania dopuszczalne” w ramach Funduszu 
Spójności następująco: 
„Fundusz może udzielać pomocy: 
— projektom dotyczącym środowiska naturalnego, przyczyniającym się do osiągnięcia celów z art. 130r 
traktatu [art. 191 TFUE] […] 
[…]”. 
10 Na podstawie art. 4 tego rozporządzenia dostępne środki przewidziane dla zobowiązań w odniesieniu 
do Litw y powinny były zostać przydzielone na okres 2004 –2006 . 
11 Artykuł 10 rozporządzenia nr 1164 /94 przewiduje następujące zasady dotyczące zatwierdzania 
projektów:  
„1. Projekty, które mają być finansowane z Funduszu, są przyjmowane przez Komisję w porozumieniu  
zpaństwem członkowskim będącym beneficjentem pomocy.  
[…] 
3. Wnioski o udzielenie pomocy dla projektów, na mocy art. 3 ust. 1, składane są przez państwo 
członkowskie będące beneficjentem. Projekty, w tym grupy projektów pokrewnych, mają w ystarczającą 
skalę, aby w znaczący sposób wpły wać na ochronęśrodowiska […] 
4. Wnioski zawierają następujące informacje: podmiot odpowiedzialny za w ykonanie […]  
[…]  
6. […] Komisja decyduje o przyznaniu pomocy z Funduszu pod warunkiem w ypełnienia przepisów 
[spełnienia w ymogów] niniejszego artykułu co do zasady w terminie trzech miesięcy od otrzymania 
wniosku. Decyzje Komisji zatwierdzające projekty, etapy projektów lub grupy projektów podobnych 
określają wielkość wsparcia finansowego i ustalają plan finansow y razem ze wszystkimi przepisami 
i warunkami koniecznymi dla realizacji tych projektów. 
7. Kluczowe decyzje Komisji są publikowane w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich”. 
12 Artykuł 12 ust. 1 rozporządzenia nr 1164 /94, zatytułowany „Kontrola finansowa”, przewiduje: 
„Bez uszczerbku dla odpowiedzialności Komisji za realizację budżetu Wspólnoty, państwa członkowskie 
przyjmują odpowiedzialność przede wszystkim za kontrolę finansową projektów. W tym celu 
podejmowane przez nie środki obejmują [w szczególności]: 
[…] 
d) potwierdzenie prawidłowości deklaracji w ydatków przedstawianych Komisji oraz zagwarantowanie, 
żesą one w ynikiem systemów księgow ych opartych na dokumentacji towarzyszącej łatwej do 
sprawdzenia; 
ECLI:EU:C:2017 :468 4 
WYRO K Z DNIA 15.6.2017 R. – SPRAWA C 436 /15  
ALYTAUS REGIONO ATLIEKŲ TVARKYMO CENTRAS  
e) zapobieganie i w ykry wanie nieprawidłowości, powiadamianie o nich Komisji, zgodnie 
z obowiązującymi przepisami oraz bieżące informowanie Komisji o postępie w realizacji procedur 
administracyjnych i prawnych. W tym kontekście państwa członkowskie oraz Komisja podejmują 
kroki niezbędne do zapewnienia, że w ymieniane informacje pozostają poufne; 
f) na etapie zamykania każdego projektu, fazy projektu lub grupy projektów przedstawianie Komisji 
deklaracji sporządzonej przez osobę lub departament o funkcji niezależnej wobec w yznaczonych 
organów. Deklaracja taka podsumuje wnioski z kontroli przeprowadzonych w latach ubiegłych 
oraz ocenę skuteczności prawnej wniosku o w ypłatę końcowej raty oraz legalności i poprawności 
w ydatków ujętych w zaświadczeniu końcow ym. Państwa członkowskie mogą do takiej deklaracji 
dołączyć swoją własną opinię, o ile uznają to za konieczne; 
g) współpracę z Komisją w celu zapewnienia, że fundusze Wspólnoty w ykorzysty wane są zgodnie 
z zasadami należytego zarządzania finansami; 
h) odzyskanie każdej kwoty utraconej w w yniku w ykrytych nieprawidłowości oraz, tam gdzie jest to 
właściwe, naliczenie odsetek od opóźnionych płatności”. 
13 Artykuł 16a ust. 1 rozporządzenia nr 1164 /94, zatytułowany „Szczegółowe przepisy w następstwie 
przystąpienia do Unii Europejskiej państwa członkowskiego, które korzystało z pomocy przedakcesyjnej 
w ramach Instrumentu Przedakcesyjnej Polityki Strukturalnej (ISPA)”, przewiduje: 
„Działania, które w dniu przystąpienia […] Litw y, […]były przedmiotem decyzji Komisji w sprawie 
pomocy na podstawie rozporządzenia [Rady] (WE) nr 1267 /1999 [z dnia 21 czerwca 1999 r.] 
ustanawiającego Instrument Przedakcesyjnej Polityki Strukturalnej [(Dz.U. 1999 , L 161, s. 73 – w yd. 
spec. w jęz. polskim, rozdz. 11, t. 31, s. 254)], a których wdrożenie nie zostało ukończone w tym 
terminie, są uznane za zatwierdzone przez rozporządzenie Komisji [przez Komisję na podstawie 
niniejszego rozporządzenia]. O ile inne przepisy ust. 2–5 nie stanowią inaczej, przepisy zarządzające 
wdrażaniem działań przyjętych na mocy niniejszego rozporządzenia stosuje się do tych działań.”. 
14 Przepisy w ykonawcze do rozporządzenia nr 1164 /94 znajdują się wzałączniku II do tego 
rozporządzenia, do którego odsyła art. 15 tego rozporządzenia (zwanym dalej „załącznikiem II”). 
15 Artykuł C załącznika II, poświęcony zobowiązaniom budżetow ym, przewiduje: 
„1. Zobowiązania budżetowe są podejmowane na podstawie decyzji Komisji zatwierdzających dane 
środki (projekt, etap projektu, grupę projektów, badanie lub środek wsparcia technicznego). 
Zobowiązania są ważne przez określony czas, którego trwanie zależy od charakteru działania oraz 
warunków jego wprowadzenia w życie. 
[…] 
4. Uzgodnienia dotyczące zobowiązań są w yszczególnione w decyzjach Komisji zatwierdzających 
dane środki. 
[…]”. 
16 Artykuł Dzałącznika II dotyczy szczegółow ych zasad odnoszących się do w ypłaty pomocy finansowej 
w następujący sposób: 
„1. Wypłaty pomocy finansowej są dokony wane zgodnie z odpowiednimi zobowiązaniami 
budżetow ymi i przekazy wane w yznaczonym w tym celu organom lub instytucjom określonym 
w tym celu we wniosku przedstawionym przez dane państwo członkowskie. Płatności mogą 
przybrać formę płatności na rachunek, płatności przejściow ych lub w ypłat salda końcowego. 
ECLI:EU:C:2017 :468 5 
WYRO K Z DNIA 15.6.2017 R. – SPRAWA C 436 /15  
ALYTAUS REGIONO ATLIEKŲ TVARKYMO CENTRAS  
Płatności przejściowe oraz w ypłaty salda końcowego odnoszą się do w ydatków rzeczy wiście 
w ypłaconych, które muszą być poparte potwierdzonymi fakturami lub dokumentami księgow ymi 
o równoważnej wartości dowodowej. 
2. Płatności należy realizować w następujący sposób:  
[…]  
d) końcowe saldo pomocy Wspólnoty w yliczone na podstawie zatwierdzonych i rzeczy wiście  
poniesionych w ydatków zostanie w ypłacone, o ile: 
— projekt, etap projektu lub grupa projektów zostały zrealizowane zgodnie ze swoimi celami, 
— w yznaczone władze lub instytucje, określone w ust. 1, przedłożą Komisji wniosek o w ypłatę 
wciągu sześciu miesięcy od terminu zakończenia prac oraz w odniesieniu do w ydatków 
określonych w decyzji o przyznaniu pomocy na projekt, etap projektu lub grupę projektów, 
— sprawozdanie końcowe, określone w art. F ust. 4, zostało przedłożone Komisji, 
— państwo członkowskie potwierdzi Komisji, że informacje zawarte we wniosku o w ypłatę oraz 
w raporcie są poprawne, 
— państwo członkowskie przedkłada Komisji sprawozdanie, określone w art. 12 ust. 1, 
— wszelkie środki informacyjne oraz reklama określone przez Komisję na podstawie art. 14 ust. 3 
zostały wprowadzone. 
3. Jeżeli sprawozdanie końcowe, określone w ust. 2, nie zostanie przekazane Komisji w terminie 18 
miesięcy od ostatecznej daty zakończenia prac i w ykonania płatności, zgodnie z decyzją 
o przyznaniu pomocy, część pomocy odpowiadająca pozostałemu saldu projektu jest 
unieważniona. 
[…] 
5. Płatności uiszczane są organowi lub instytucji w yznaczonej przez państwo członkowskie, co do 
zasady nie później niż dwa miesiące po otrzymaniu dopuszczalnego wniosku o w ypłatę, o ile 
dostępne sąśrodki budżetowe. 
[…] 
7. Komisja ustala wspólne zasady regulujące kwalifikację w ydatków”. 
17 Artykuł F ust. 4 załącznika II przewiduje: 
„Dla każdego projektu organy lub podmioty w yznaczone w tym celu przez państwa członkowskie 
przedstawiają Komisji, w ciągu trzech miesięcy od zakończenia każdego pełnego roku wprowadzania, 
sprawozdanie z postępu prac. Sprawozdanie końcowe jest przedkładane do Komisji w ciągu sześciu 
miesięcy od zrealizowania projektu lub etapu projektów. 
[…]”. 
ECLI:EU:C:2017 :468 6 
WYRO K Z DNIA 15.6.2017 R. – SPRAWA C 436 /15  
ALYTAUS REGIONO ATLIEKŲTVARKYMO CENTRAS  
Rozporządzenie nr 1267 /1999 
18 Artykuł1 ust. 1 rozporządzenia nr 1267 /1999 przewiduje: 
„Ustanawia sięInstrument Przedakcesyjnej Polityki Strukturalnej, zwany dalej »ISPA«. 
ISPA zapewnia pomoc wnoszącą wkład w przygotowanie do członkostwa w Unii Europejskiej 
następujących państw: […], Litw y, […] zwanych dalej »krajami beneficjentami«, w obszarze […] 
ochrony środowiska […] zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia”. 
19 Na podstawie art. 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 1267 /1999 kwalifikujące sięśrodki w ramach ISPA 
zostały określone w następujący sposób: 
„1. Pomoc Wspólnoty finansowana w ramach ISPA obejmuje projekty, fazy projektów, które są 
niezależne technicznie i finansowo, grupy projektów lub plany projektów w dziedzinie ochrony 
środowiska […] (zwane dalej [zbiorczo] »środkami«). […] 
2. Wspólnota zapewnia pomoc w ramach ISPA w świetle celów wspomnianych w art. 1 dla: 
a) środków w zakresie ochrony środowiska umożliwiających krajom beneficjentom dostosowanie się 
do w ymagań wspólnotowego prawa ochrony środowiska oraz do celów Partnerstwa dla 
Członkostwa; 
[…]”. 
20 Artykuł3 tego rozporządzenia stanowi: 
„Pomoc Wspólnoty w ramach ISPA jest przyznawana w okresie 2000 –2006 r. 
[…]”. 
21 Zgodnie z art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 1267 /1999 Komisja podejmuje decyzje w sprawie środków 
finansowanych w ramach ISPA. 
22 Wmyśl art. 8 ust. 1 rozporządzenia nr 1267 /1999 , zatytułowanego „Zatwierdzenie w ypłat i płatności”: 
„Komisja realizuje w ydatki w ramach ISPA zgodnie z rozporządzeniem finansow ym, mającym 
zastosowanie do ogólnego budżetu Wspólnot Europejskich, w oparciu o mem orandum finansowe, 
które zostanie sporządzone przez Komisjęi kraj beneficjenta. 
[…]”. 
Rozporządzenie nr 1386 /2002 
23 Zgodnie z art. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1386 /2002 z dnia 29 lipca 2002 r. ustanawiającego 
szczegółowe zasady w ykonania rozporządzenia nr 1164 /94 w zakresie systemów zarządzania i kontroli 
pomocy przyznanej z Funduszu Spójności i procedury dokony wania korekt finansow ych (Dz.U. 2002 , 
L 201, s. 5 – w yd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 14, t. 1, s. 162) zakres stosowania rozporządzenia 
nr 1386 /2002 obejmuje działania kwalifikujące sięprzewidziane w art. 3 rozporządzenia nr 1164 /94, 
które po raz pierwszy były zatwierdzone po dniu 1 stycznia 2000 r. 
ECLI:EU:C:2017 :468 7 
WYRO K Z DNIA 15.6.2017 R. – SPRAWA C 436 /15  
ALYTAUS REGIONO ATLIEKŲ TVARKYMO CENTRAS  
24 Artykuł 8 ust. 2 lit. b) ppkt (i) rozporządzenia nr 1386 /2002 stanowi: 
„Przed zaświadczeniem każdej deklaracji w ydatków organ w ypłacający upewnia się, że spełnione są 
następujące warunki: 
[…] 
b) deklaracja w ydatków zawiera jedynie w ydatki: 
(i) które zostały rzeczy wiście poniesione w okresie kwalifikującym się, ustanowionym w decyzji 
przyznającej i czy możetobyć poparte otrzymanymi fakturami lub dokumentami księgow ymi 
o równoważnej wartości dowodowej”. 
Rozporządzenie nr 16/2003 
25 Zgodnie z art. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 16/2003 z dnia 6 stycznia 2003 r. ustanawiającego 
specjalne szczegółowe zasady dla w ykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1164 /94 w zakresie 
kwalifikowania w ydatków w kontekście środków częściowo finansowanych przez Fundusz Spójności 
(Dz.U. 2003 , L 2, s. 7 – w yd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 14, t. 1, s. 189), rozporządzenie nr 16/2003 
ustanawia wspólne zasady określania kwalifikacji w ydatków zgodnie ze środkami przedstawionymi 
w art. 3 rozporządzenia nr 1164 /94, które mogą być częściowo dofinansowane z Funduszu Spójności. 
26 Artykuł 5 ust. 1 rozporządzenia nr 16/2003 przewiduje: 
„Wydatek brany pod uwagę jako płatność w ramach pomocy Wspólnoty musi zostać faktycznie 
poniesiony w czasie trwania okresu jego kwalifikacji, jak zdefiniowano w decyzji Komisji, zgodnie 
z art. 8 ust. 2 lit. b) rozporządzenia [nr 1386 /2002 ], i musi być bezpośrednio związany z projektem. 
Wydatek musi wiązać się zopłatami potwierdzonymi przez państwo członkowskie i faktycznie przez 
nie lub w jego imieniu dokony wanymi albo, w przypadku koncesji, przez posiadacza koncesji, któremu 
organ odpowiedzialny za wdrożenie zlecił wdrożenie projektu i musi być poparty pokwitowanymi 
fakturami lub dokumentami księgow ymi o równoważnej wartości dowodowej. 
[…]”. 
27 Artykuł 8 rozporządzenia nr 16/2003 , zatytułowany „Koniec okresu kwalifikacji”, przewiduje: 
„Ostateczny termin kwalifikacji będzie związanyz płatnościami dokony wanymi przez organ 
odpowiedzialny za wdrożenie. 
Ostateczny termin kwalifikacji zostanie ustalony w decyzji Komisji”. 
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne 
28 Agencja zarządzająca jest litewskim organem publicznym odpowiedzialnym za wdrożenie projektów, 
przewidzianym w art. 10 ust. 4 rozporządzenia nr 1164 /94 w zakresie w ykry wania i eliminowania 
wszelkich nieprawidłowości w w ykorzystaniu pomocy finansowej Unii. 
29 W dniu 13 grudnia 2001 r. Komisja przyjęła decyzję zatwierdzającą projekt „Utworzenia systemu 
gospodarowania odpadami w rejonie Alytus” na Litwie (zwany dalej „projektem rozpatry wanym 
w postępowaniu głównym”) w ramach ISPA, jak przewidziano w art. 7 ust. 1 rozporządzenia 
nr 1267 /1999 , zmienioną decyzją Komisji z dnia 23 grudnia 2002 r. (zwaną dalej „pierwotną decyzją”). 
W tym dniu Komisja podpisała mem orandum finansowe odnośnie do tego projektu, przewidziane 
w art. 8 ust. 1 tego rozporządzenia (zwane dalej „mem orandum finansow ym”). Republika Litewska 
podpisała ten dokument w dniu 14 marca 2002 r. Na podstawie art. 2 mem orandum finansowego data 
ECLI:EU:C:2017 :468 8 
WYRO K Z DNIA 15.6.2017 R. – SPRAWA C 436 /15  
ALYTAUS REGIONO ATLIEKŲ TVARKYMO CENTRAS  
ukończenia projektu rozpatry wanego w postępowaniu głównym została w yznaczona na dzień 
31 grudnia 2004 r., natomiast w art. 4 ust. 3 tego mem orandum na dzień 31 grudnia 2006 r. 
w yznaczono datę graniczną dokonania płatności przez organ odpowiedzialny za wdrożenie owego 
projektu. W okresie sześciu miesięcy po tej ostatniej dacie litewskie organy administracji miały 
przedstawić Komisji raport z końcowego audytu w celu w ypłaty salda końcowego pomocy finansowej 
dotyczącej projektu rozpatry wanego w postępowaniu głównym. 
30 Agencja zarządzająca zajmowałasię rozwojem projektu rozpatry wanego w postępowaniu głównym 
i działała w charakterze instytucji zamawiającej w ramach zawierania umów w zakresie zamówień 
publicznych odnoszących się do tego projektu. W dniu 10 listopada 2004 r. agencja zarządzająca 
podpisała z przedsiębiorstwem będącym beneficjentem porozumienie w sprawie w ykonania Programu 
Spójności, dotyczące podziału odpowiednich obowiązków i zadań tych podmiotów w odniesieniu do 
projektu rozpatry wanego w postępowaniu głównym. W okresie od 22 kwietnia 2004 r. do 6 grudnia 
2006 r. agencja zarządzająca, działająca w charakterze instytucji zamawiającej, przedsiębiorstwo będące 
beneficjentem oraz szereg innych pry watnych w ykonawców podpisali umow y w sprawie zamówienia 
publicznego. 
31 W dniu 27 grudnia 2004 r. Komisja przyjęła decyzję zmieniającą między innymi pierwotną decyzję 
w następujący sposób: 
„Artykuł 2 [pierwotnej decyzji] zostaje uzupełniony poprzez dodanie do niego następującego ustępu: 
»5. Wydatki związane z projektem [rozpatry wanym w postępowaniu głównym] kwalifikują się do 
wsparcia do dnia 31 grudnia 2008 r.”. Artykuł 2 [mem orandum finansowego] został zmieniony 
w następujący sposób: „Data końcowa: 31 grudnia 2008 r.«”. 
32 W dniu 17 grudnia 2009 r. litewski krajow y organ ds. audytu sporządził państwow y raport z audytu 
projektu rozpatry wanego w postępowaniu głównym. 
33 W dniu 28 marca 2013 r. agencja zarządzająca opublikowała cztery „wnioski”, w których uznała, że 
niektóre w ydatki poniesione w ramach projektu nie kwalifikują się do uzyskania finansowania 
z powodu szeregu nieprawidłowości. W szczególności agencja ta stwierdziła, że przedsiębiorstwo 
będące beneficjentem nie uzasadniło nabycia akty wów długo-i krótkoterminow ych. W dniu 29 marca 
2013 r. owa agencja przyjęła cztery decyzje nakładające na spółkę obowiązek zwrotu środków 
uznanych za niekwalifikowalne. 
34 Przedsiębiorstwo będące beneficjentem wniosło skargę do sądu pierwszej instancji o stwierdzenie 
nieważności ow ych decyzji. Skarga ta została uwzględniona w yrokiem z dnia 14 maja 2014 r. ze 
względu na to, że zastosowanie znajdował czteroletni termin przedawnienia postępowań, o którym 
mowa w art. 3 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 2988 /95. We wspomnianym w yroku uznano 
w szczególności, że bieg terminu przedawnienia rozpoczął się w dniu 31 grudnia 2008 r., dniu 
ukończenia projektu rozpatry wanego w postępowaniu głównym oraz ostatnim dniu weryfikowalności 
w ydatków, zgodnie z mem orandum finansow ym, i żeupły w terminu przedawnienia nastąpił w dniu 
31 grudnia 2012 r. 
35 W dniu 28 maja 2014 r. agencja zarządzająca wniosła do sądu odsyłającego odwołanie od tego w yroku, 
w którym zakwestionowała przekroczenie terminu przedawnienia postępowań. 
36 Sąd odsyłający w ydał postanowienie, w którym wezwał strony w postępowaniu głównym do 
przekazania informacji i danych dotyczących zakończenia projektu rozpatry wanego w postępowaniu 
głównym, jak również do przedstawienia ich argumentów w przedmiocie stosowania przepisów 
rozporządzenia nr 2988 /95. Sąd ten w szczególności zauważył, że należało w yjaśnić okoliczności takie 
jak zdarzenie skutkujące zdaniem agencji zarządzającej zakończeniem projektu rozpatry wanego 
ECLI:EU:C:2017 :468 9 
WYRO K Z DNIA 15.6.2017 R. – SPRAWA C 436 /15  
ALYTAUS REGIONO ATLIEKŲ TVARKYMO CENTRAS  
w postępowaniu głównym, kwota w ymagalna pozostająca do spłaty w ramach tego projektu oraz data, 
w której przewidziano zapłatę tej kwoty, a także znaczenie pojęć „programu”, „środka” i „projektu”, 
które byłyuży wane zamiennie w pismach procesow ych. 
37 W odpowiedzi na to postanowienie agencja zarządzająca przedstawiłasądowi odsyłającemu pismo 
ministerstwa finansów z dnia 30 kwietnia 2015 r., w którym wskazano, że wniosła ona do Komisji 
w dniu 31 maja 2013 r. o dokonanie końcowej w ypłaty z Funduszu Spójności salda końcowego 
projektu rozpatry wanego w postępowaniu głównym na kwotę 826 069,28 EUR. W ow ym wniosku 
Komisja została poinformowana, że w ydatek w w ysokości 40 276,31 EUR, który ewentualnie jest 
niekwalifikowalny z uwagi na toczące się postępowanie sądowe dotyczące projektu, nie został odjęty 
w ramach tego wniosku. Poza tym minister finansów przedstawił Komisji pismem z dnia 14 lipca 
2014 r. aktualizację do raportu z audytu projektu rozpatry wanego w postępowaniu głównym z dnia 
17 grudnia 2009 r. oraz poświadczenie zamknięcia owego projektu, a oba te dokumenty pochodzą 
z dnia 25 czerwca 2014 r. W następstwie przedstawienia Komisji wniosku o dokonanie końcowej 
w ypłaty salda końcowego projektu rozpatry wanego w postępowaniu głównym agencja zarządzająca 
przeprowadziła nowe dochodzenie w przedmiocie nieprawidłowości popełnionych w ramach tego 
projektu, przy czym w dniu 30 kwietnia 2015 r. wciąż toczyłysię dwa postępowania sądowe dotyczące 
tego projektu. Minister finansów stwierdził wpiśmie, że nie wie, kiedy Komisja przekaże żądane środki 
pozostałedospłaty ani kiedy uzna projekt rozpatry wany w postępowaniu głównym za zakończony. 
38 Pismem z dnia 26 czerwca 2015 r. Komisja uznała projekt rozpatry wany w postępowaniu głównym za 
zakończony. Komisja obliczyła, że kwota 106 225,67 EUR stanowiła w ydatek niekwalifikowalny, lecz 
uznała, że z uwagi na w ystarczającą nadw yżkę księgową owe nieprawidłowości pozostają bez wpły wu 
na w ypłatę salda końcowego. Komisja stwierdziła, żejeżeli chodzi o budżet Unii Europejskiej, 
przypadki nieprawidłowości mogą zostać zamknięte oraz że saldo zobowiązań Funduszu Spójności 
zostanie zapłacone w całości. 
39 Sąd odsyłający stwierdza, że rozstrzygnięcie sporu zależy od w yjaśnienia pojęcia „programu 
wieloletniego” w rozumieniu art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988 /95 – ze względu na różnorodność 
pojęć uży wanych w instrumentach prawnych Unii mających zastosowanie w sprawie rozpatry wanej 
w postępowaniu głównym – od odpowiedzi na pytanie, czy elementy składowe tego pojęcia zostały 
spełnione w tej sprawie, a także od metody obliczania terminu przedawnienia w okolicznościach 
wspomnianej spraw y. 
40 W tych okolicznościach Lietuvos vyriausiasis administracinis teismas (najw yższy sąd administracyjny 
Litw y) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami 
prejudycjalnymi: 
„1) Co należy uznać za »program wieloletni« w rozumieniu art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988 /95? 
2) Czy projekt taki jak projekt o nazwie »Utworzenie systemu gospodarowania odpadami w rejonie 
Alytus« […], na który została przyznana pomoc [pierwotną decyzją] odpowiada pojęciu 
»programów wieloletnich« przewidzianemu w art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988 /95? 
3) W przypadku odpowiedzi twierdzącej na pytanie drugie – w którym momencie rozpoczyna się bieg 
terminu przedawnienia przewidziany w art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988 /95?”. 
W pr zedmiocie pytań pierwszego i drugiego 
41 Poprzez pytania pierwsze i drugie, które należy zbadać łącznie, sąd odsyłający zmierza w istocie do 
ustalenia, czy projekt, taki jak projekt rozpatry wany w postępowaniu głównym, polegający na 
utworzeniu systemu gospodarowania odpadami w określonym regionie, którego wdrożenie 
ECLI:EU:C:2017 :468 10 
WYRO K Z DNIA 15.6.2017 R. – SPRAWA C 436 /15  
ALYTAUS REGIONO ATLIEKŲ TVARKYMO CENTRAS  
zaplanowano na kilka lat i jest ono finansowane ze środków Unii, mieści się w zakresie pojęcia 
„programu wieloletniego” w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie rozporządzenia 
nr 2988 /95. 
42 Na wstępie należy przypomnieć, że rozporządzenie nr 2988 /95 wprowadza zgodnie ze jego art. 1 
ogólne zasady dotyczące jednolitych kontroli oraz środków administracyjnych i kar dotyczących 
nieprawidłowości w odniesieniu do prawa Unii, aby – jak w ynika z moty wu trzeciego tego 
rozporządzenia – we wszystkich dziedzinach przeciwstawiać się działaniom przynoszącym szkodę 
interesom finansow ym Unii (w yrok z dnia 11 czerwca 2015 r., Pfeifer & Langen, C-52/14, 
EU:C:2015 :381, pkt 20 i przytoczone tam orzecznictwo). 
43 W tym kontekście art. 3 ust. 1 akapity pierwszy i drugi rozporządzenia nr 2988 /95 ustanawia, bez 
uszczerbku dla krótszego terminu przedawnienia, który może zostać przewidziany przez zasady 
sektorowe Unii lub przez uregulowania krajowe, że termin przedawnienia w ynosi cztery lata od czasu 
dopuszczenia się nieprawidłowości albo w przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających 
się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała (w yrok z dnia 11 czerwca 
2015 r., Pfeifer & Langen, C-52/14, EU:C:2015 :381, pkt 21). 
44 Jeśli chodzi o programy wieloletnie w drugim zdaniu akapitu drugiego owego art. 3 ust. 1 uściślono, że 
„okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu”. 
45 Wobec braku definicji pojęcia „programu wieloletniego” w rozporządzeniu nr 2988 /95 należy określić 
zakres tego pojęcia przy uwzględnieniu znaczenia każdego z terminów wchodzących w jego skład, 
kontekstu, w jakim pojęcie to jest użyte, a także celów uregulowania odnoszącego się do tego pojęcia 
(zob. analogicznie w yroki: z dnia 6 października 2015 r., Firma Ernst Kollmer Fleischimport und 
-export, C-59/14, EU:C:2015 :660, pkt 22; a także z dnia 21 grudnia 2016 r., Interservice, C-547/15, 
EU:C:2016 :983, pkt 20). 
46 W tym względzie, jeśli chodzi przede wszystkim o użyte terminy, należy zaznaczyć, że termin 
„program” ma szeroki zakres i że terminy „program” i „projekt” mogą być uży wane zamiennie 
w rozumieniu art. 3 ust. 1 tego rozporządzenia. 
47 Tak więc pojęcie „programu wieloletniego” w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie 
rozporządzenia nr 2988 /95 stanowi pojęcie przekrojowe, mogące w ystępować we wszystkich 
dziedzinach objętych politykami Unii, o ile ma miejsce w ykorzystanie środków budżetow ych Unii. 
48 W z wiązku z tym nie ma potrzeby ustalania ścisłego związku terminologicznego między tym pojęciem 
a pojęciami stosowanymi w różnych instrumentach ustanawiających różne fundusze przyznające pomoc 
finansową. 
49 Cosię tyczy następnie kontekstu, w jaki wpisuje się to pojęcie, oraz celów rozpatry wanego 
unormowania, po pierwsze, jak stwierdzono w pkt 42 niniejszego w yroku, celem rozporządzenia 
nr 2988 /95 jest przeciwstawianie się działaniom przynoszącym szkodę interesom finansow ym Unii. 
50 Po drugie, art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie owego rozporządzenia jest częścią całości przepisów 
wskazanych w art. 3 ust. 1 mających na celu, jak w ynika z pierwszego akapitu tego ustępu, określenie 
zasad przedawnienia postępowań mających zastosowanie do nieprawidłowości określonych w art. 1 
ust. 1 owego rozporządzenia, które odnoszą się do naruszenia przepisu prawa Unii w ynikającego 
z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego powodującego lub mogącego 
spowodować szkodę w ogólnym budżecie Unii lub w budżetach przez nią zarządzanych. 
ECLI:EU:C:2017 :468 11 
WYRO K Z DNIA 15.6.2017 R. – SPRAWA C 436 /15  
ALYTAUS REGIONO ATLIEKŲ TVARKYMO CENTRAS  
51 Mając na względzie całość pow yższych rozważań, na pytania pierwsze i drugie należy odpowiedzieć, że 
projekt, taki jak projekt rozpatry wany w postępowaniu głównym, który polega na utworzeniu systemu 
gospodarowania odpadami w określonym regionie i którego wdrożenie zaplanowano na kilka lat i jest 
ono finansowane ze środków Unii, mieści się w zakresie pojęcia „programu wieloletniego” 
w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie rozporządzenia nr 2988 /95. 
W pr zedmiocie pytania tr zeciego 
52 Poprzez pytanie trzecie sąd odsyłający zmierza w istocie do w yjaśnienia, kiedy rozpoczyna się bieg 
terminu przedawnienia dla postępowań określony w art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988 /95, jeśli 
chodzi o nieprawidłowości, których dopuszczono się w ramach „programu wieloletniego”, takiego jak 
projekt rozpatry wany w postępowaniu głównym. 
53 W tym względzie z art. 3 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 2988 /95 w ynika, że termin 
przedawnienia dla postępowań biegnie od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości. 
54 Zgodnie z art. 3 ust. 1 akapit drugi tego rozporządzenia w przypadku nieprawidłowości ciągłej lub 
powtarzającej się termin przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała, przy czym 
pojęcie „nieprawidłowoś[ci] [która] ustała”, o którym mowa w tym samym przepisie, należy rozumieć 
jako odnoszące się do dnia, w którym ustała ostatnia z nieprawidłowości składających się na 
nieprawidłowość powtarzającą się (w yrok z dnia 11 czerwca 2015 r., Pfeifer & Langen, C-52/14, 
EU:C:2015 :381, pkt 66). 
55 Nieprawidłowość należy uznać za „ciągłą”,jeśli zaniedbanie będące podstawą naruszenia przepisów 
prawa Unii trwa (zob. podobnie w yrok z dnia 2 grudnia 2004 r., José Martí Peix/Komisja, C-226/03 P, 
EU:C:2004 :768, pkt 17). Nieprawidłowość ma charakter „powtarzający się” w rozumieniu tego przepisu, 
jeżeli popełniana jest przez podmiot, który czerpie korzyści ekono miczne z całokształtu podobnych 
operacji naruszających ten sam przepis prawa Unii (zob. podobnie w yrok z dnia 11 czerwca 2015 r., 
Pfeifer & Langen, C-52/14, EU:C:2015 :381, pkt 49). 
56 Dosądu odsyłającego należy ustalenie zgodnie z regułami dowodow ymi przewidzianymi w przepisach 
krajow ych, o ile nie naruszy to skuteczności prawa Unii, czy spełnione są przypomniane 
w poprzednim punkcie przesłanki w ystąpienia nieprawidłowości ciągłej lub powtarzającej się. 
57 Z postanowienia odsyłającego w ynika, żesąd odsyłający zastanawia się także nad wpły wem zasady 
przedawnienia właściwej dla „programów wieloletnich”, przewidzianej w art. 3 ust. 1 akapit drugi 
zdanie drugie rozporządzenia nr 2988 /95, na obliczenie terminu przedawnienia w sprawie 
rozpatry wanej w postępowaniu głównym. 
58 W ramach ustanowionej w art. 267 TFUE procedury współpracy między sądami krajow ymi 
a Trybunałem do tego ostatniego należy udzielenie sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi, która 
umożliwi mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu (zob. w yrok z dnia 28 kwietnia 2016 r., Oniors 
Bio, C-233/15, EU:C:2016 :305, pkt 30 i przytoczone tam orzecznictwo). 
59 W konsekwencji należy także przedstawić sądowi odsyłającemu wskazówki, które pomogłyby mu 
w ustaleniu, kiedy następuje moment „ostatecznego zakończenia programu”, do którego biegnie 
w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie rozporządzenia nr 2988 /95 termin przedawnienia 
w ramach „programu wieloletniego”. 
ECLI:EU:C:2017 :468 12 
WYRO K Z DNIA 15.6.2017 R. – SPRAWA C 436 /15  
ALYTAUS REGIONO ATLIEKŲ TVARKYMO CENTRAS  
60 W tym względzie należy stwierdzić, że rozporządzenie nr 2988 /95 nie przewiduje konkretnego 
wiążącego momentu w odniesieniu do „ostatecznego zakończenia programu”, ponieważ, jak zaznaczyła 
zasadniczo rzecznik generalna w pkt 105 opinii, moment ten różni się nieuchronnie w zależności od 
poszczególnych etapów i procesów przewidzianych w celu zakończenia każdego wdrożonego programu 
wieloletniego. 
61 Ustalenie momentu „ostatecznego zakończenia programu” w celu stosowania zasady przedawnienia 
właściwej dla „programów wieloletnich”, przewidzianej w art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie 
rozporządzenia nr 2988 /95, zależy zatem od przepisów, które normują każdy program wieloletni. 
62 Należy także zaznaczyć, że w celu ustalenia momentu „ostatecznego zakończenia programu” 
w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie rozporządzenia nr 2988 /95 należy uwzględnić cel 
terminu przedawnienia, o którym mowa w ow ym przepisie. Przedawnienie przewidziane bowiem 
w ow ym przepisie pozwala po pierwsze zagwarantować, że dopóki program nie jest ostatecznie 
zakończony, dopóty właściw y organ może nadal podejmować czynności w sprawie nieprawidłowości, 
których dopuszczono się w ramach w ykony wania tego programu, w celu ułatwienia ochrony interesów 
finansow ych Unii (zob. podobnie w yrok z dnia 6 października 2015 r., Firma Ernst Kollmer 
Fleischimport und -export, C-59/14, EU:C:2015 :660, pkt 26). Po drugie, celem tego przepisu jest 
zapewnienie pewności prawa dla podmiotów gospodarczych. Podmioty te powinny być bowiem 
w stanie określić, które z dokony wanych przez nie czynności można uznać za ostateczne, a które 
mogą być jeszcze przedmiotem dochodzenia (w yrok z dnia 11 czerwca 2015 r., Pfeifer & Langen, 
C-52/14, EU:C:2015 :381, pkt 24 i przytoczone tam orzecznictwo). 
63 Ze względu na ten podwójny cel, aby określić datę „ostatecznego zakończenia programu”, do której 
biegnie okres przedawnienia w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie rozporządzenia 
nr 2988 /95, należy uwzględnić dzień zakończenia danego „programu wieloletniego”. 
64 Otóż,jeśli chodzi o projekt, taki jak projekt rozpatry wany w postępowaniu głównym, z art. 10 ust. 6 
rozporządzenia nr 1164 /94 oraz z art. D ust. 2 lit. d) tiret drugie załącznika II w ynika, że decyzja 
Komisji zatwierdzająca taki projekt i przyznająca pomoc wskazuje nieprzekraczalny termin 
zakończenia prac i dokonania płatności na rzecz projektu. 
65 W tym względzie z art. D ust. 1 i ust. 2 lit. d) załącznika II, z art. 8 ust. 2 lit. b) ppkt (i) rozporządzenia 
nr 1386 /2002 , a także z art. 5 ust. 1 i z art. 8 rozporządzenia nr 16/2003 w ynika, że ta sama decyzja 
Komisji określa datę końca kwalifikowalności w ydatków danego projektu do pomocy dotyczącej 
płatności dokonanych przez organ odpowiedzialny za wdrożenie owego projektu. 
66 Zatem po upły wie nieprzekraczalnego terminu określonego przez Komisję dla zakończenia prac 
i dokonania płatności z tytułu związanych z tymi pracami w ydatków kwalifikowalnych, o których mowa 
w pkt 64 i 65 niniejszego w yroku, projekt taki należy uznać za ostatecznie zakończony w rozumieniu 
art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie rozporządzenia nr 2988 /95, bez uszczerbku dla ewentualnego 
przedłużenia na mocy nowej decyzji Komisji w tym zakresie. 
67 W niniejszym przypadku z pkt 31 niniejszego w yroku w ynika, że decyzją z dnia 27 grudnia 2004 r. 
Komisja wskazała dzień 31 grudnia 2008 r. zarówno jako datę zakończenia projektu rozpatry wanego 
w postępowaniu głównym oraz jako datę końca kwalifikowalności w ydatków związanych z tym 
projektem. Co za tym idzie, projekt rozpatry wany w postępowaniu głównym należy uznać za 
ostatecznie zakończony w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie rozporządzenia 
nr 2988 /95 w dniu 31 grudnia 2008 r. 
68 W tym względzie należyuściślić, że „ostateczne zakończenie programu” w rozumieniu art. 3 ust. 1 
akapit drugi zdanie drugie rozporządzenia nr 2988 /95 nie oznacza bezwzględnie upły wu terminu 
przedawnienia w odniesieniu do wszystkich ewentualnych nieprawidłowości, których dopuszczono się 
w trakcie wdrożenia tego programu. Ma to miejsce jedynie w odniesieniu do nieprawidłowości, które 
ECLI:EU:C:2017 :468 13 
WYRO K Z DNIA 15.6.2017 R. – SPRAWA C 436 /15  
ALYTAUS REGIONO ATLIEKŲ TVARKYMO CENTRAS  
ustały ponad cztery lata przed „ostatecznym zakończeniem programu”, przy czym wobec braku 
przerwania biegu przedawnienia ze względu na jeden z powodów przewidzianych w art. 3 ust. 1 akapit 
trzeci rozporządzenia nr 2988 /95, nieprawidłowości te przedawnią się automatycznie wraz 
z zakończeniem projektu. 
69 Innymi słow y, jak zaznacza Komisja w przedstawionych uwagach, termin przedawnienia mający 
zastosowanie do „programów wieloletnich” przewidziany w art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie 
rozporządzenia nr 2988 /95 pozwala jedynie na w ydłużenie terminu przedawnienia, a nie na jego 
skrócenie. 
70 Mając na względzie pow yższe rozważania na pytanie trzecie należy odpowiedzieć: 
— Artykuł 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988 /95 należy interpretować w ten sposób, iż termin 
przedawnienia nieprawidłowości, której dopuszczono się w ramach „programu wieloletniego”, 
takiego jak projekt rozpatry wany w postępowaniu głównym, biegnie od dnia popełnienia owej 
nieprawidłowości – zgodnie z art. 3 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 2988 /95, przy czym 
jeśli chodzi o nieprawidłowość „ciągłą lub powtarzającą się”, termin przedawnienia biegnie od dnia, 
w którym nieprawidłowość ustała – zgodnie z art. 3 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 2988 /95. 
— Poza tym „program wieloletni” uznaje się za „ostatecznie zakończony” w rozumieniu art. 3 ust. 1 
akapit drugi zdanie drugie rozporządzenia nr 2988 /95 w dniu przewidzianym na zakończenie tego 
programu, zgodnie z przepisami, które go normują. W szczególności program wieloletni 
normowany rozporządzeniem nr 1164 /94 należy uznać za „ostatecznie zakończony” w rozumieniu 
owego przepisu, w dniu wskazanym – w decyzji Komisji zatwierdzającej ten projekt – jako 
nieprzekraczalny termin zakończenia prac oraz dokonania płatności z tytułu związanych z nimi 
w ydatków kwalifikowalnych, bez uszczerbku dla ewentualnego przedłużenia na mocy nowej decyzji 
Komisji w tym zakresie. 
W pr zedmiocie kosztów 
71 Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy 
bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie 
o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron 
w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi. 
Z pow yższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje: 
1) Projekt, taki jak projekt rozpatrywany w postępowaniu głównym, który polega na utwor zeniu 
systemu gospodarowania odpadami w określonym regionie i którego wdrożenie zaplanowano 
na kilka lat i jest ono finansowane ze środków Unii Europejskiej, mieści się w zakresie pojęcia 
„programu wieloletniego” w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit drugi zdanie drugie 
rozpor ządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2 9 8 8 / 9 5 z dnia 1 8 grudnia 1 9 9 5 r. w sprawie 
oc h rony interesów finansowyc h Wspólnot Europejskic h. 
2) Artykuł 3 ust. 1 rozpor ządzenia nr 2 9 8 8 / 9 5 należy interpretować w ten sposób, że termin 
pr zedawnienia nieprawidłowości, której dopusz c zono się w ramac h „programu 
wieloletniego”, takiego jak projekt rozpatrywany w postępowaniu głównym, biegnie od dnia 
popełnienia owej nieprawidłowości – zgodnie z art. 3 ust. 1 akapit pierwszy rozpor ządzenia 
nr 2 9 8 8 / 9 5 , pr zy c zym, jeśli c hodzi o nieprawidłowość „ciągłą lub powtar zającą się”, termin 
pr zedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała – zgodnie z art. 3 ust. 1 
akapit drugi rozpor ządzenia nr 2 9 8 8 / 9 5 . 
ECLI:EU:C:2017 :468 14 
WYRO K Z DNIA 15.6.2017 R. – SPRAWA C 436 /15  
ALYTAUS REGIONO ATLIEKŲ TVARKYMO CENTRAS  
Poza tym „program wieloletni” uznaje się za „ostatec znie zakońc zony” w rozumieniu art. 3 
ust. 1 akapit drugi zdanie drugie rozpor ządzenia nr 2 9 8 8 / 9 5 w dniu pr zewidzianym na 
zakońc zenie tego programu – zgodnie z pr zepisami, które go normują. W sz c zególności 
program wieloletni normowany rozpor ządzeniem Rady (WE) nr 1 1 6 4 / 9 4 z dnia 1 6 maja 
1 9 9 4 r. ustanawiającym Fundusz Spójności, zmienionym rozpor ządzeniem Rady (WE) 
nr 1 2 6 4 / 1 9 9 9  z dnia 2 1 c zerwca 1 9 9 9 r. oraz rozpor ządzeniem Rady (WE) nr 1 2 6 5 / 1 9 9 9  
z dnia 2 1 c zerwca 1 9 9 9 r. oraz Aktem dotyc zącym warunków pr zystąpienia Republiki 
Czeskiej, Republiki Estońskiej, Republiki Cypryjskiej, Republiki Łotewskiej, Republiki 
Litewskiej, Republiki Węgierskiej, Republiki Malty, Rzec zypospolitej Polskiej, Republiki 
Słowenii i Republiki Słowackiej oraz dostosowań w traktatac h stanowiącyc h podstawę Unii 
Europejskiej należy uznać za „ostatec znie zakońc zony” w rozumieniu owego pr zepisu, 
w dniu wskazanym – w decyzji Komisji zatwierdzającej ten projekt – jako niepr zekrac zalny 
termin zakońc zenia prac oraz dokonania płatności z tytułu związanyc h z nimi wydatków 
kwalifikowalnyc h, bez usz c zerbku dla ewentualnego pr zedłużenia na mocy nowej decyzji 
Komisji w tym zakresie. 
Podpisy 
ECLI:EU:C:2017 :468 15