OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

DÁMASA RUIZA‑JARABA COLOMERA





przedstawiona w dniu 17 lutego 2004 r. ( )

Sprawa C‑336/02

Saatgut‑Treuhandverwaltungs GmbH

przeciwko

Brangewitz GmbH

[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Landgericht Düsseldorf (Niemcy)]

Odmiany roślin – System ochrony – Artykuł 14 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 2100/94 i art. 9 rozporządzenia (WE) nr 1768/95 – Używanie przez rolników do rozmnażania w swoich gospodarstwach materiału ze zbioru odmiany chronionej – Świadczący usługi przygotowawcze – Obowiązek przekazania informacji posiadaczowi wspólnotowego prawa do ochrony

1. Landgericht Düsseldorf (Niemcy), sąd rejonowy właściwy w sprawach cywilnych i karnych, skierował do Trybunału dwa pytania prejudycjalne dotyczące wykładni art. 14 ust. 3 tiret szóste rozporządzenia Rady (WE) nr 2100/94 w sprawie wspólnotowego systemu ochrony odmian roślin ( ), jak również art. 9 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1768/95 ustanawiającego przepisy wykonawcze w zakresie odstępstwa rolnego przewidzianego w art. 14 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 2100/94 ( ).

Sąd ten zmierza do ustalenia, czy posiadacz odmiany rośliny chronionej może żądać od podmiotu świadczącego usługi przygotowawcze informacji w celu kontroli tożsamości rolników korzystających z odstępstwa przewidzianego w art. 14 ust. 1 tego przepisu ( ), niezależnie od jakiejkolwiek przesłanki świadczącej o tym, że doszło do przetwarzania odmiany zarejestrowanej na jego nazwisko. Na wypadek orzeczenia, że takie przesłanki są wymagane, sąd zapytuje, czy informacje wymagane od podmiotu mogą dotyczyć wszystkich rolników, którzy używali nasion konkretnej odmiany, czy też powinny być ograniczone do tych, co do których istnieje dowód świadczący o przygotowywaniu do rozmnażania.

I – Stan faktyczny w postępowaniu przed sądem krajowym

2. Saatgut‑Treuhandverwaltungs GmbH, powódka w postępowaniu przed sądem krajowym, jest organizacją posiadaczy odmian roślin oraz posiadaczy licencji wyłącznych. Zarejestrowana jest jako spółka z ograniczoną odpowiedzialnością i działa w imieniu swoich członków, a także członków stowarzyszonej z nią Bundesverband Deutscher Pflanzenzüchter eV, i w ich imieniu domaga się od pozwanej Brangewitz GmbH informacji o przygotowywaniu do rozmnażania nasion pochodzących ze zbioru.

Żądane informacje dotyczą 492 praw do ochrony w roku gospodarczym 1997/1998, 517 praw do ochrony w roku gospodarczym 1998/1999 i 574 w roku gospodarczym 1999/2000, przy czym we wszystkich przypadkach chodzi o odmiany chronione prawem krajowym lub wspólnotowym.

3. W dniu 19 czerwca 2000 r. Brangewitz rozesłała broszurę reklamową, oferując przygotowanie nasion w gospodarstwach przy użyciu udostępnianych na miejscu urządzeń, w szczególności selekcję największych nasion i dezynfekcję. Usługi „oczyszczania, selekcji i dezynfekcji” oferowane były po cenie 7,90 DEM za tonę.

4. W postępowaniu przed sądem krajowym skarżąca przedstawiła liczne świadectwa klientów Brangewitz korzystających z odstępstwa, jak również dokumenty i dowody dostawy wystawione przez ten podmiot. Na fakturach czyszczenie, selekcję i dezynfekcję każdej odmiany, np. jęczmienia, ujmowano stosownie do ilości, a niektóre zawierają informację o przetwarzanych odmianach.

Rolnicy, którzy na swoich polach używali do rozmnażania nasion z wcześniejszego zbioru odmiany chronionej, wskazują w swoich oświadczeniach, zgodnie z zaleceniami zawartymi w instrukcji opracowanej przez Bundesverband Deutscher Pflanzenzüchter na lata gospodarcze 1997/1998, 1998/1999 i 1999/2000, przesłanej każdemu z nich łącznie z formularzami, że przygotowanie nasion do rozmnażania zostało wykonane przez osobę trzecią.

5. Saatgut‑Treuhandverwaltung jest przekonana, że Brangewitz działa jako podmiot przygotowujący nasiona do rozmnażania, ponieważ nie tylko jego pracownicy wykonują takie czynności, ale nadto wynajmuje on urządzenia w celu samodzielnego ich wykonywania przez zainteresowanych w ich gospodarstwach. Z dokumentów, w których rolnicy przyznają, że korzystają z odstępstwa, z faktur i dowodów dostawy wynika, że Brangewitz przetwarzała w celu rozmnażania materiał przynajmniej 71 odmian chronionych, do których prawa należą do członków Saatgut‑Treuhandverwaltung. Dlatego w opinii tej ostatniej Brangewitz jest zobowiązana do udzielenia informacji o świadczonych usługach.

II – Pytania prejudycjalne

6. W celu sprecyzowania zakresu obowiązku informowania, jaki ciąży na podmiotach świadczących rolnikom usługi przetwarzania materiału rozmnożeniowego uzyskanego w ich gospodarstwach z odmian chronionych, izba cywilna Landgericht Düsseldorf przedstawiła następujące pytania prejudycjalne:

„1) Czy przepisy [art. 14 ust. 3 tiret szóste rozporządzenia nr 2100/94 i art. 9 rozporządzenia nr 1768/95] należy interpretować w ten sposób, że posiadacz odmiany rośliny chronionej na mocy rozporządzenia nr 2100/94 może żądać informacji od podmiotu świadczącego […] usługi przygotowawcze niezależnie od tego, czy istnieją przesłanki wskazujące, iż […] podmiot ten przygotowywał tę chronioną odmianę?

2) W przypadku gdy istnieją przesłanki wskazujące na fakty, o których mowa w pytaniu 1: Czy podmiot świadczący […] usługi przygotowawcze ma obowiązek, na podstawie przepisów art. 14 ust. 3 tiret szóste rozporządzenia nr 2100/94 w związku z art. 9 rozporządzenia nr 1768/95, przekazać informacje dotyczące wszystkich rolników, na których rzecz świadczy […] usługi przygotowawcze, czy wyłącznie dotyczące rolników, co do których posiadacz odmiany dysponuje przesłankami wskazującymi, że podmiot ten świadczył na ich rzecz usługi przygotowywania chronionych odmian roślin, o których mowa?”.

III – Przepisy wspólnotowe

7. Artykuł 14 rozporządzenia nr 2100/94, o którego wykładnię zwrócił się sąd niemiecki, ma następujące brzmienie:

„Odstępstwo od wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin

1. Nie naruszając przepisów art. 13 ust. 2 i w celu ochrony produkcji rolnej rolnicy są upoważnieni do używania do rozmnażania w uprawie polowej materiału ze zbioru uzyskanego w ich własnym gospodarstwie z uprawy materiału rozmnożeniowego odmiany chronionej wspólnotowym prawem do ochrony odmian roślin, ale nie będącej mieszańcem lub odmianą syntetyczną.

2. Przepisy ust. 2 odnoszą się tylko do następujących gatunków roślin uprawnych:

a) rośliny pastewne: […]

b) zboża: […]

c) ziemniaki: […]

d) rośliny oleiste i włókniste: […]

3. Warunki mające na celu uregulowanie odstępstwa przewidzianego w ust. 1 i ochronę uzasadnionych interesów określonych hodowców i rolników, zostaną ustanowione przed wejściem w życie niniejszego rozporządzenia w drodze przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 114 i w oparciu o następujące kryteria:

– […]

– rolnicy, a także świadczący usługi przygotowawcze, przekazują posiadaczom na ich żądanie istotne informacje […]”.

8. Artykuł 9 rozporządzenia 1768/95, wydanego przez Komisję w celu wykonania odstępstwa na rzecz rolników, o którym mowa w art. 14 rozporządzenia nr 2100/94, jest sformułowany następująco:

„Informacje dostarczane przez przetwórcę

1. Dane szczegółowe dotyczące istotnych informacji, które mają być dostarczane przez przetwórcę posiadaczowi odmiany, stosownie do art. 14 ust. 3 tiret szóste rozporządzenia podstawowego, mogą stanowić przedmiot umowy między posiadaczem odmiany a zainteresowanym przetwórcą.

2. W przypadku gdy umowa taka nie została zawarta lub nie ma zastosowania, bez uszczerbku dla wymogów legislacji wspólnotowej lub ustawodawstwa Państw Członkowskich, przetwórca jest zobowiązany, na wniosek posiadacza odmiany, do złożenia posiadaczowi odmiany oświadczenia dotyczącego istotnych informacji. Poniższe kwestie uznawane są za istotne:

a) nazwisko przetwórcy, adres zamieszkania oraz zarejestrowane w celu prowadzenia działalności nazwa i adres przedsiębiorstwa;

b) fakt wykonania przez przetwórcę usługi przetwarzania materiału rozmnożeniowego ze zbioru należącego do jednej lub więcej odmian należących do posiadacza, w przypadku gdy odmianę lub odmiany zostały zgłoszone przetwórcy albo gdy przetwórca uzyskał informacje o nich z innych źródeł;

c) jeżeli przetwórca wykonał taką usługę, ilość materiału ze zbioru, zaliczanego do odmiany lub odmian należących do posiadacza, która została przetworzona na materiał rozmnożeniowy przez przetwórcę, oraz całkowita ilość otrzymana w wyniku przetworzenia;

d) daty i miejsca przetwórstwa określonego w lit. c); i

e) nazwisko i adres osoby lub osób, dla których wykonał usługę przetwarzania określoną w lit. c) oraz referencyjne ilości.

[…]”.

IV – Postępowanie przed Trybunałem

9. W terminie zakreślonym w art. 23 Statutu Trybunału Sprawiedliwości uwagi pisemne w niniejszym postępowaniu przedstawiły strony postępowania przed sądem krajowym, rząd niemiecki, rząd niderlandzki i Komisja.

Na rozprawie w dniu 8 stycznia 2004 r. stawili się i przedstawili ustnie swoje argumenty przedstawiciele powódki i pozwanego oraz pełnomocnik Komisji.

V – Pierwsze pytanie prejudycjalne

A – Przedstawione uwagi

10. Zdaniem Saatgut‑Treuhandverwaltung art. 14 ust. 3 tiret szóste rozporządzenia nr 2100/94 i art. 9 rozporządzenia nr 1768/95 przyznają posiadaczom szerokie prawo do informacji w zakresie zarejestrowanych odmian, zobowiązując podmioty zajmujące się przetwarzaniem nasion do udostępniania na żądanie szczegółowych danych dotyczących przygotowywania zarejestrowanego materiału, bez potrzeby wykazywania, że chodzi o konkretną czynność. Dodaje, że używanie nasion uzyskanych z uprawy odmiany chronionej jest w zasadzie zabronione, jednak w drodze wyjątku upoważnia się rolników do wysiewania nasion niektórych gatunków pod pewnymi warunkami, do których zalicza się udostępnienie posiadaczowi żądanych przez niego informacji. Przy niespełnieniu tego warunku przetwarzanie, będące czynnością li tylko przygotowawczą, staje się nielegalne. Nie wymaga się zatem od hodowcy wykazania, że rolnik nie dopełnił tego obowiązku, ani udowodnienia, że w konkretnym przypadku podmiot świadczący usługi przygotowawcze przetwarzał materiał siewny. Utrzymuje się, że odpowiedzi udzielane przez podmioty świadczące usługi przygotowawcze są posiadaczom bardzo przydatne zarówno w celu kontrolowania korzystania przez rolników z przywileju bez potrzeby ustalania, że nabyli oni jedną z ich odmian, jak i w celu kontrolowania prawdziwości oświadczeń rolników korzystających z tego przywileju.

Obowiązek ten jest zgodny z zasadą proporcjonalności, gdyż dotyczy jedynie przetwarzanych ilości i osób lub jednostek, na których rzecz te usługi były wykonane, przy czym są to dane znane podmiotom świadczącym usługi przygotowawcze oraz wykorzystywane przez nie w celu wystawiania faktur.

11. Brangewitz twierdzi, że adresatem żądania udzielenia informacji jest – jako usługodawca – ten, kto bezpośrednio zajmuje się przygotowywaniem nasion, kiedy istnieją przesłanki wskazujące, iż przygotowywał materiał rozmnożeniowy pochodzący z wysiewu odmiany chronionej. Do tych jedynie podmiotów mogą zwracać się hodowcy w celu uzyskania dokładnych informacji, gdy pragną dokonać wyrywkowej kontroli i ustalili istnienie stosunku prawnego z poszczególnymi rolnikami. Brangewitz nie może zostać uznana za podmiot świadczący usługi przygotowawcze w zakresie materiału rozmnożeniowego, ponieważ nie wykonuje tych czynności osobiście: posiada ona specjalistyczne maszyny rolnicze przeznaczone do oczyszczania zbóż i selekcji nasion, które wynajmuje rolnikom, aby mogli oni wykonać te czynności na własny rachunek i ryzyko. Faktury wystawiane są z uwzględnieniem ilości przetworzonych zbóż.

12. Zdaniem rządu niemieckiego, jedynym warunkiem formalnym udostępnienia danych, jakiego wymaga prawo europejskie, jest wniosek hodowcy. Przepisy, których wykładnia ma zostać dokonana w tym postępowaniu, nie przewidują wskazywania przesłanek ani dowodów. Od chwili zakupu nasion rolnika wiąże z hodowcą stosunek prawny, jednak ten, kto przygotowuje materiał pochodzący ze zbioru, jest wolny od takich powiązań: jego obowiązek udzielenia informacji jest niezależny od obowiązku rolnika. Gdyby obowiązek ten był zależny od istnienia przesłanek, oznaczałoby to, że hodowca powinien w pierwszej kolejności zwrócić się do rolników, od których dobrej woli zależałoby uzyskanie dowodów. W jego opinii nie jest nieproporcjonalne, by hodowca mógł żądać istotnych informacji od wszystkich podmiotów świadczących usługi przygotowawcze niezależnie od istnienia przesłanek, by przygotowywały materiał pochodzący ze zbioru jednej z jego odmian chronionych, przy założeniu, że w swej działalności regularnie przetwarzają materiał pochodzący z zarejestrowanych odmian.

13. Rząd niderlandzki i Komisja uważają, że posiadacz powinien wskazać wspomniane przesłanki.

B – Odpowiedź na pytanie pierwsze

14. W 1994 r. prawodawca wspólnotowy, w celu wspierania rozwoju nowych odmian roślin, postanowił wzmocnić ochronę hodowców, wprowadzając przede wszystkim uregulowania w zakresie własności przemysłowej na całym terytorium Unii ( ).

15. Rozporządzenie nr 2100/94 wprowadza w art. 1 „wspólnotowy system ochrony odmian roślin, jako jedyną i wyłączną formę wspólnotowego prawa własności przemysłowej do odmian roślin”. Po jego wejściu w życie Państwa Członkowskie mają prawo do przyznawania krajowych praw własności do odmian roślin, choć art. 92 zawiera zakaz łączenia ochrony, co oznacza, że żadna odmiana będąca przedmiotem wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin nie może być przedmiotem krajowego prawa do ochrony odmian roślin lub jakiegokolwiek patentu. Ze wspólnotowej ochrony korzystają odmiany wszystkich botanicznych rodzajów i gatunków oraz mieszańce.

16. Aby móc podlegać ochronie, odmiana powinna być odrębna, wyrównana, trwała i nowa, a nadto musi być oznaczona. Uprawniony do wspólnotowej ochrony odmian roślin jest hodowca, to jest osoba, która wyhodowała lub odkryła i rozwinęła odmianę lub jej następca prawny.

17. Artykuł 13 rozporządzenia nr 2100/94 zastrzega na rzecz posiadacza wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin prawo do wykonywania względem tej odmiany określonych działań wymienionych w ust. 2: a) wytwarzanie lub rozmnażanie (reprodukcja); b) przygotowanie do rozmnażania; c) oferowanie do sprzedaży; d) sprzedaż lub inne wprowadzenie do obrotu; e) eksport ze Wspólnoty; f) import do Wspólnoty; g) przechowywanie do każdego z tych celów. Posiadacz może udzielić swojego upoważnienia do wykonywania tych działań. Może również to upoważnienie obwarować warunkami lub ograniczyć.

18. Artykuł 14 ust. 1 wprowadza odstępstwo od uprawnień posiadacza w celu ochrony produkcji rolnej, mianowicie zezwala rolnikom na używanie do rozmnażania na ich polach materiału rozmnożeniowego odmiany chronionej wspólnotowym prawem do ochrony odmian roślin, ale nie będącej mieszańcem lub odmianą syntetyczną ( ). Przywilej rolnika ma zastosowanie tylko do niektórych odmian roślin, wymienionych w ust. 2 i podzielonych na cztery grupy: rośliny pastewne, rośliny oleiste i włókniste, zboża i ziemniaki ( ).

19. Jak podkreśliła większość uczestników postępowania, już po raz trzeci sąd niemiecki zwraca się do Trybunału o wskazówki w celu zakreślenia granic prawa hodowcy do uzyskania ostrzeżenia o użyciu przez rolników, w celu rozmnażania, materiału uzyskanego ze zbioru odmiany na niego zarejestrowanej. Interes hodowcy w uzyskaniu tych danych polega na tym, że korzystający z odstępstwa rolnicy powinni płacić na jego rzecz stosowne wynagrodzenie, w zamian za to, że nie potrzebują materiału siewnego na nowy rok gospodarczy.

20. Wynagrodzenie to jest wyraźnie niższe niż cena materiału rozmnożeniowego tej samej jakości. Dlatego też rozporządzenia, których sprawa dotyczy, nakładają zarówno na bezpośredniego beneficjenta, jak i na podmiot zawodowo zajmujący się przygotowywaniem materiału ze zbioru do przyszłego siewu obowiązek informowania posiadacza o użytych lub przetworzonych ilościach, które to dane są potrzebne do obliczenia należnej kwoty.

Jak zaznaczył Trybunał w pkt 71 wyroku w sprawie Schulin ( ), rolnik, który korzystając z odstępstwa nie płaci posiadaczowi słusznego wynagrodzenia, wykonuje bez upoważnienia jedną z czynności wymienionych w art. 13 ust. 2 rozporządzenia nr 2100/94 i z tego tytułu może być pozwany o zaniechanie naruszeń lub zapłatę rekompensaty; nadto, jeśli działał umyślnie lub przez niedbalstwo, powinien naprawić szkodę poniesioną przez posiadacza.

21. W pierwszej z tej serii sprawie Schulin Saatgut‑Treuhandverwaltung wystąpiła na drogę sądową przeciwko rolnikowi, który odmówił wypełnienia wysłanego mu formularza i wskazania, czy w roku gospodarczym 1997/1998 wysiał 525 odmian roślin, z których 180 było chronionych prawem wspólnotowym. Zdaniem powódki, zgodnie z art. 14 ust. 3 tiret szóste rozporządzenia nr 2100/94 i art. 8 rozporządzenia nr 1768/95 miała ona prawo domagać się takich dokładnych informacji od każdego rolnika wyłącznie na tej podstawie, że jest on rolnikiem, bez potrzeby wykazywania, że uprawiał on którąś z zarejestrowanych odmian.

W opinii przedstawionej w tej sprawie wskazałem, że obowiązek udostępniania posiadaczowi istotnej informacji dotyczącej korzystania z przywileju spoczywa na wszystkich rolnikach, którzy nabyli licencjonowany materiał rozmnożeniowy zarejestrowanej odmiany, lecz nie rozciąga się na tych, którzy nigdy go nie zakupili, ponieważ jest techniczną niemożliwością wykorzystywanie przez nich materiału ze zbioru.

22. W wyroku Trybunał uwzględnił tę propozycję, orzekając, że wymienione przepisy nie upoważniają posiadacza do domagania się informacji od każdego rolnika, oraz dodał, że powinna istnieć przesłanka wskazująca, że osoba, od której żąda się udzielenia informacji, korzystała z odstępstwa lub może to uczynić, a wystarczającą przesłanką jest fakt nabycia materiału rozmnożeniowego. Dopuścił również możliwość, by posiadacze organizowali się w celu uzyskiwania od dystrybutorów nazwisk i adresów nabywców ich odmian chronionych ( ).

23. W kolejnej sprawie dotyczącej tej kwestii, sprawie Jäger ( ), Saatgut‑Treuhandverwaltung dąży do pociągnięcia do odpowiedzialności rolnika, który odmówił wypełnienia formularza wysłanego mu w celu ustalenia, czy w roku gospodarczym 1997/1998 używał w swoim gospodarstwie do rozmnażania materiału ze zbioru ponad 500 odmian roślin. Chodzi tu jedynie o zdefiniowanie „organizacji posiadaczy” upoważnionej do ochrony ich interesów, o której mowa w art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 1768/95, ponieważ drugie pytanie przedstawione Trybunałowi jest identyczne z pytaniem ze sprawy Schulin. W sprawie Jäger użyto przemyślnego wybiegu w celu ominięcia trudności w ustosunkowaniu się do opinii rzecznika generalnego, który, zgodnie z orzecznictwem Emesa Sugar ( ), uczestniczy publicznie i osobiście w procesie wypracowywania rozstrzygnięcia Trybunału, kończąc wymianę zdań między stronami w ten sposób, że przy uwzględnieniu sądowego charakteru jego udziału w sprawie nie ma możliwości poddania jego działań zasadzie kontradyktoryjności. Na rozprawie w sprawie Jäger (w dniu 3 października 2002 r.), po przedstawieniu opinii w sprawie Schulin (w dniu 22 marca 2002 r.), lecz zanim zapadł wyrok (w dniu 10 kwietnia 2003 r.), Saatgut‑Treuhandverwaltung zdołała ustosunkować się krytycznie do opinii, która nie była zgodna z jej roszczeniami ( ).

24. Pozostaje zatem zakreślenie granic uprawnienia posiadacza do uzyskiwania informacji od podmiotów świadczących usługi przygotowawcze w celu ustalenia, którzy rolnicy powinni płacić mu wynagrodzenie w związku z korzystaniem z odstępstwa w określonym roku gospodarczym.

25. W celu sprecyzowania wymogów umożliwiających rolnikom skuteczne powoływanie się na przyznane im odstępstwo i ochronę ich uzasadnionych interesów w art. 14 ust. 3 rozporządzenia nr 2100/94 ustalono kryteria, których powinna przestrzegać Komisja przy wydawaniu przepisów wykonawczych, w szczególności rozporządzenia nr 1768/95. Tiret szóste tego przepisu zobowiązuje do przekazywania posiadaczom istotnych informacji na równi rolników, jak świadczących usługi przygotowawcze. Wymóg ten został sprecyzowany w art. 8 rozporządzenia nr 1768/95 w odniesieniu do rolników i w art. 9 w odniesieniu do przetwórców. Oba przepisy są zredagowane podobnie, z właściwymi dostosowaniami, które to podobieństwo skłoniło niektórych uczestników niniejszego postępowania do domagania się wykładni art. 9 na wzór wykładni art. 8 w sprawie Schuman, z czym zdecydowanie się nie zgadzam.

26. Artykuł 14 ust. 3 tiret drugie rozporządzenia nr 2100/94 dopuszcza, by materiał ze zbioru był przygotowany do uprawy przez samego rolnika bez naruszenia przepisów ograniczających wprowadzanych w celu zapewnienia tożsamości materiału oddanego do przygotowania z materiałem otrzymanym po przygotowaniu.

27. Przepis ten został uzupełniony w art. 13 rozporządzenia nr 1768/95, zgodnie z którym materiał ze zbioru odmiany objętej wspólnotowym prawem do ochrony odmian roślin nie może, bez uprzedniej zgody posiadacza danej odmiany, zostać przeniesiony z gospodarstwa, w którym został otrzymany, w celu przetworzenia.

Działanie takie jest jednak dozwolone, jeśli rolnik zastosował odpowiednie środki w celu zapewnienia identyfikacji materiału poddanego przetwarzaniu z materiałem otrzymanym po przetworzeniu i jeśli przetwarzanie to jest świadczone przez podmiot zarejestrowany lub taki, który zgłosi swoją działalność, w celu umieszczenia na liście podmiotów świadczących usługi przygotowawcze, właściwemu organowi urzędowemu, i który ze swej strony zobowiązał się do zwrotu tego samego materiału. Listy te, utworzone najpóźniej do dnia 1 lipca 1997 r., a także rejestry, są publikowane lub udostępniane organizacjom posiadaczy odmian, organizacjom rolników i przetwórców. Państwa Członkowskie mogą skorzystać z przyznanego im uprawnienia do ustanawiania wymogów, które przetwórcy powinni spełnić.

28. W ten sposób obowiązek udzielania informacji posiadaczowi, spoczywający na podmiocie świadczącym usługi przygotowawcze, doznaje ograniczenia w zakresie, w jakim art. 13 rozporządzenia nr 1768/95 wymaga, by usługi przetwarzania były świadczone przez wyspecjalizowany podmiot, który zapewni tożsamość materiału otrzymanego z materiałem oddanym. Takie warunki mogą spełniać zarówno podmioty, wykonujące takie czynności u siebie w zakładzie, jak i te, które przemieszczają swoje urządzenia, materiał i personel w celu wykonania usługi u rolnika.

Natomiast działalność polegająca jedynie na udostępnianiu rolnikom samych urządzeń w celu samodzielnego przygotowania materiału w gospodarstwie nie zapewnia identyfikacji przetwarzanego materiału, nawet jeśli fakturowanie opiera się na ilości ziarna. Tego typu przedsiębiorstwa łączy z rolnikami nie umowa świadczenia usług, lecz najmu rzeczy ( ) i z tego powodu nie dysponują one informacjami, które zgodnie z art. 9 rozporządzenia nr 1768/95 przetwórcy powinni udzielać posiadaczom. Niecelowe jest zatem zwracanie się przez posiadaczy do tych podmiotów w celu sprawdzenia prawdziwości informacji w trybie art. 15 rozporządzenia nr 1768/95.

29. Z drugiej strony, obowiązek informowania ciąży jedynie na podmiotach, które przetwarzają nasiona jednej z odmian wymienionych w art. 14 ust. 2 rozporządzenia nr 2100/94, zatem zastosowanie ma jedynie odstępstwo, zaś pozostały materiał jest wyłączony z przygotowywania do rozmnażania.

30. Pomijając przypadki, w których rolnik osobiście przetwarza nasiona w swoim gospodarstwie przy użyciu wynajętych urządzeń, które bez wątpienia nie są liczne, gdyż wymagają specyficznej wiedzy technicznej, podmioty mające siedzibę we Wspólnocie, przygotowujące do przyszłego siewu materiał ze zbioru odmian, o których mowa w punkcie poprzednim, są zobowiązane do udzielania informacji na żądanie posiadaczy.

31. W każdym razie do sądu krajowego należy ustalenie, na podstawie wskazówek Trybunału oraz zgromadzonych dowodów, czy ma do czynienia z podmiotem świadczącym usługi przygotowawcze, który podlega przepisom rozporządzenia nr 2100/94 i rozporządzenia nr 1768/95.

32. Zdaję sobie sprawę, że taka wykładnia art. 14 ust. 3 tiret szóste rozporządzenia nr 2100/94 w związku z art. 9 rozporządzenia nr 1768/95 różni się od propozycji przedstawionej w mojej opinii i zaaprobowanej przez Trybunał w sprawie Schulin, mimo że brzmienie przepisu art. 8 i art. 9 rozporządzenia nr 1768/95 jest bardzo podobne. Jest wiele powodów uzasadniających tę różnicę, która odbiega również od rozwiązania popieranego przez Komisję, zaskakującego przynajmniej w świetle brzmienia przepisu i jego celu.

33. Artykuł 8 rozporządzenia nr 1768/95 określa zakres informacji, których powinien udzielić rolnik. Jak podkreślono w sprawie Schulin, hodowca jest głównym i bezpośrednim beneficjentem wspólnotowych przepisów dotyczących ochrony zarejestrowanych odmian roślin, natomiast rolnicy również odnoszą korzyści z postępu, jaki się dokonuje, ponieważ mają dostęp do materiału rozmnożeniowego wyższej jakości. Z chwilą nabycia nasion chronionej odmiany zaczyna ich łączyć, choćby najluźniejszy, stosunek prawny z hodowcą, który staje się silniejszy, jeśli materiał należy do jednego z czterech gatunków wymienionych w art. 14 ust. 2 rozporządzenia nr 2100/94, a materiał ze zbioru jest wykorzystywany w celu wysiania go w następnym roku gospodarczym, ponieważ w takim przypadku uiszczają z tego tytułu opłatę.

34. W takich okolicznościach Trybunał uznał, że wykładnia przepisu wspólnotowego, zgodnie z którą wszelkiej istotnej informacji powinni udzielać hodowcy wszyscy rolnicy, na tej wyłącznie podstawie, że są rolnikami, nawet ci, którzy nigdy nie nabyli ani nie uprawiali materiału rozmnożeniowego jednej z odmian chronionych należącej do gatunków wymienionych w art. 14 ust. 2 rozporządzenia nr 2100/94, byłoby wymaganiem znacznie wykraczającym poza to, co konieczne w celu ochrony wzajemnych interesów hodowcy i rolnika. W tym celu konieczne jest, aby posiadacz dysponował jakąkolwiek przesłanką, że rolnik skorzystał z odstępstwa lub że może to uczynić, przy czym obejmuje to nabycie nasion. W każdym razie to hodowcy powinni zorganizować się w celu ustalenia tożsamości osób, które kupują zarejestrowane odmiany ( ).

35. Niniejsza sprawa natomiast dotyczy art. 9 rozporządzenia nr 1768/95, który określa, jakich danych szczegółowych powinni udzielać przetwórcy materiału, którzy znajdują się w innej względem posiadacza sytuacji niż rolnicy.

36. Po pierwsze, przywilej rolniczy istniejący w prawie wspólnotowym funkcjonuje w ten sposób, że hodowca, prowadząc działalność, nie nawiązuje stosunków prawnych z przetwórcą. O ile pewne jest, że zgodnie z art. 13 ust. 2 lit. b) rozporządzenia nr 2100/94 potrzebne jest upoważnienie posiadacza, przygotowywanie do rozmnażania nasion chronionych jest dokonywane przez przetwórcę w gospodarstwie rolnika lub we własnym zakładzie; obu tych przypadków dotyczy art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 1768/95, zobowiązujący oba podmioty do podjęcia wszelkich środków ostrożności w celu zapewnienia, że materiał oddany do przetworzenia jest tożsamy z przetworzonym.

37. Po drugie, o ile znaczna część rolników wspólnotowych nie uprawia żadnego z gatunków, o których mowa w art. 14 ust. 2 rozporządzenia nr 2100/94, w związku z czym byłoby nieproporcjonalne zobowiązywanie ich do wypełniania kwestionariuszy przysyłanych przez hodowców, o tyle w przypadku podmiotów świadczących usługi przygotowawcze możliwość przetwarzania, w ramach prowadzonej działalności, materiału rozmnożeniowego odmiany chronionej jest znaczna. Pamiętając o tym, że jeśli nie zawarły one umowy, nie łączy ich żaden stosunek prawny z hodowcą, oraz o tym, że rolnicy korzystają z usług takich podmiotów, gdy czynią użytek z odstępstwa, wydaje się logiczne, że posiadacze mogą zwracać się do jednych i drugich w poszukiwaniu informacji w celu wykonania prawa do otrzymania słusznego wynagrodzenia.

Taką wykładnię zdaje się potwierdzać art. 15 rozporządzenia nr 1768/95, poświęcony kontroli przetwórców, od których posiadacz domaga się okazania dowodów prawdziwości informacji, jak faktury lub dokumenty służące do identyfikacji materiału, próbki, a nawet pokazania pomieszczeń i urządzeń przetwórczych lub magazynowych.

38. Po trzecie, istnieje istotna różnica między brzmieniem art. 8 i art. 9 rozporządzenia nr 1768/95, która w moim przekonaniu uzasadnia odstąpienie przez Trybunał, w stosunku do przetwórców, od rozwiązania przyjętego w wyroku w sprawie Schulin względem rolników i obowiązku informacji. Gdy posiadacz zwraca się do nich o informację, przepis nie przewiduje pytania, czy nabyli zarejestrowaną na niego odmianę, ponieważ zakłada, że już to wie i dlatego pyta bezpośrednio, czy używali materiał ze zbioru jako materiał rozmnożeniowy.

Natomiast gdy posiadacze zwracają się do przetwórców, z którymi nie łączy ich wcześniejszy stosunek prawny, powinni najpierw sprawdzić, czy przygotowywali oni nasiona jednej z ich odmian chronionych, a w razie pozytywnego rezultatu ustalić ilości, daty, miejsca i usługobiorców. Gdyby wolą prawodawcy było, aby w celu skontaktowania się z podmiotem świadczącym usługi przygotowawcze posiadacz dysponował przesłanką, że podmiot ten przetwarzał chroniony materiał w swoim zakładzie [na przykład za pośrednictwem informacji, których rolnik jest obowiązany udzielić na podstawie art. 8 ust. 2 lit. d) rozporządzenia nr 1768/95], art. 9 zostałby zredagowany w ten sposób, że podmiot świadczący usługi przygotowawcze ogranicza się do potwierdzania danych znanych posiadaczowi. Jednakże, jak jasno wynika z jego ust. 2 lit. b) i e), tak nie jest.

39. Po czwarte, nawet jeśli w większości przypadków, gdy przetwórca wykonuje dla rolnika czynności na podstawie umowy o świadczenie usług, art. 9 ust. 2 lit. b) rozporządzenia nr 1768/95 przewiduje taką możliwość, że nie jest mu znana odmiana, do której należy przygotowywany materiał rozmnożeniowy, ma on interes w ustaleniu tego, w celu wywiązania się z odpowiednich zobowiązań. Z chwilą przyznania, że nie wiadomo, czy chodzi o odmianę chronioną, wydaje się nielogiczne wymaganie od posiadacza na potwierdzennie jego podejrzeń wskazania przesłanek, że w danym gospodarstwie przetwarzano materiał na niego zarejestrowany.

40. Wreszcie art. 8 ust. 5 rozporządzenia nr 1768/95 przewiduje, że żądanie udzielenia informacji zamiast do rolnika może być, na podstawie umowy, kierowane do spółdzielni, której jest członkiem, przetwórców, którzy wykonywali dla niego usługę przygotowawczą w ciągu ostatnich lat gospodarczych, lub dostawców materiału rozmnożeniowego, którzy mają obowiązek jej udzielić, o ile dany rolnik ich do tego upoważnił.

Nie zgadzam się z Brangewitz powołującą się na ten przepis na poparcie swojego stanowiska, gdy twierdzi, że posiadacz potrzebuje zgody rolnika, by skontaktować się z przetwórcą. Przepis ten pełni w uregulowaniu jedynie posiłkową funkcję, umożliwiając innym podmiotom, z którymi rolnik kontaktuje się w ramach swojej działalności, udzielanie informacji w jego imieniu.

41. To samo dotyczy art. 9 ust. 5 rozporządzenia nr 1768/95, na podstawie którego zamiast do przetwórcy posiadacz może kierować się do organizacji przetwórców, których są członkami lub rolników, na których rzecz były świadczone usługi przygotowawcze w ciągu ostatnich lat gospodarczych, którzy, podobnie jak w poprzednim przypadku, mają obowiązek jej udzielić, o ile dany przetwórca ich do tego upoważnił. To zastrzeżenie nie zastępuje podstawowego i autonomicznego obowiązku, jaki na podmioty świadczące usługi przygotowawcze nakłada art. 9 ust. 2 i 3 wymienionego rozporządzenia.

42. W konsekwencji wykładni art. 14 ust. 3 tiret szóste rozporządzenia nr 2100/94 w związku z art. 9 rozporządzenia nr 1768/95 należy dokonywać w ten sposób, że posiadacz odmiany chronionej może żądać istotnych informacji od podmiotu świadczącego usługi przygotowawcze w zakresie jednego z gatunków roślin, o których mowa w art. 14 ust. 2 rozporządzenia nr 2100/94 niezależnie od tego, czy istnieją przesłanki świadczące o przetwarzaniu materiału rozmnożeniowego ze zbioru odmiany zarejestrowanej na jego rzecz.

VI – Drugie pytanie prejudycjalne

43. W świetle odpowiedzi, której proponuję Trybunałowi udzielić na pytanie pierwsze, nie jest konieczne analizowanie pytania drugiego. Zostało ono bowiem postawione jako pytanie posiłkowe, wyłącznie na wypadek, gdyby orzeczono, że niezbędne jest dysponowanie przesłankami wskazującymi na przygotowywanie nasion odmiany zarejestrowanej na rzecz hodowcy.

VII – Wnioski

44. W świetle powyższych rozważań proponuję, by na pytania prejudycjalne postawione przez Landgericht Düsseldorf Trybunał odpowiedział w następujący sposób:

„Artykuł 14 ust. 3 tiret szóste rozporządzenia Rady (WE) nr 2100/94 z dnia 27 lipca 1994 r. w sprawie wspólnotowego systemu ochrony odmian roślin w związku z art. 9 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1768/95 z dnia 24 lipca 1995 r. ustanawiającego przepisy wykonawcze w zakresie odstępstwa rolnego przewidzianego w art. 14 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 2100/94 należy interpretować w ten sposób, że posiadacz odmiany chronionej może żądać istotnych informacji od podmiotu świadczącego usługi przygotowawcze w zakresie jednego z gatunków roślin, o których mowa w art. 14 ust. 2 rozporządzenia nr 2100/94 niezależnie od tego, czy istnieją przesłanki świadczące o przetwarzaniu materiału rozmnożeniowego ze zbioru odmiany zarejestrowanej na jego rzecz”.