Sprawa T-445/05

Associazione italiana del risparmio gestito i Fineco Asset Management SpA

przeciwko

Komisji Wspólnot Europejskich

„Pomoc państwa — System pomocy wprowadzony przez władze włoskie na rzecz niektórych przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe specjalizujących się w inwestowaniu w akcje spółek o małej lub średniej kapitalizacji — Decyzja uznająca pomoc za niezgodną ze wspólnym rynkiem — Skarga o stwierdzenie nieważności — Bezpośrednie i indywidualne oddziaływanie — Dopuszczalność — Obowiązek uzasadnienia — Selektywny charakter środka — Obowiązek odzyskania”

Wyrok Sądu Pierwszej Instancji (piąta izba) z dnia 4 marca 2009 r. II ‐ 295

Streszczenie wyroku

(art. 87 ust. 1 WE, art. 253 WE)

(art. 87 WE, art. 253 WE)

Podmioty inne niż adresaci decyzji mogą utrzymywać, iż decyzja ta dotyczy ich indywidualnie tylko wtedy, gdy ma ona wpływ na ich sytuację ze względu na szczególne dla nich cechy charakterystyczne lub na sytuację faktyczną, która odróżnia je od wszelkich innych osób i w związku z tym indywidualizuje w sposób podobny jak adresata decyzji. W konsekwencji przedsiębiorstwo nie może w zasadzie zaskarżyć decyzji Komisji zakazującej wprowadzenia systemu pomocy sektorowej, jeżeli ta decyzja dotyczy przedsiębiorstwa wyłącznie z powodu jego przynależności do tego sektora oraz posiadanego przez nie charakteru potencjalnego beneficjenta wspomnianego systemu pomocy. W odniesieniu do skarżącego przedsiębiorstwa taka decyzja stanowi bowiem środek o charakterze ogólnym, stosowany w określonych obiektywnie sytuacjach oraz wywołujący skutki prawne względem pewnej kategorii osób określonych w sposób ogólny i abstrakcyjny. Co się tyczy decyzji, która nie wskazuje przedsiębiorstwa czy przedsiębiorstw będących beneficjentami rozpatrywanej pomocy i która stosuje się zatem do określonych obiektywnie sytuacji oraz wywołuje skutki prawne względem pewnej kategorii osób określonych w sposób ogólny i abstrakcyjny, to może ona jednak dotyczyć danego przedsiębiorstwa nie tylko jako przedsiębiorstwa należącego do rozpatrywanego sektora i potencjalnego beneficjenta systemu pomocy, ale również jako rzeczywistego beneficjenta pomocy indywidualnej przyznanej na podstawie tego systemu, której to odzyskanie zostało nakazane przez Komisję. Wskazana decyzja dotyczy tego przedsiębiorstwa indywidualnie i jego skarga na tę decyzję jest dopuszczalna. (por. pkt 45–48)

Uzasadnienie wymagane w art. 253 WE powinno być dostosowane do charakteru danego aktu i przedstawiać w sposób jasny i jednoznaczny rozumowanie instytucji, która wydała akt, pozwalając zainteresowanym poznać podstawy podjętej decyzji, a właściwemu sądowi dokonać jej kontroli. Wymóg uzasadnienia należy oceniać w świetle okoliczności konkretnej sprawy. Nie wymaga się, by uzasadnienie wyszczególniało wszystkie istotne elementy faktyczne i prawne, ponieważ ocena, czy uzasadnienie aktu spełnia wymogi art. 253 WE, winna opierać się nie tylko na jego brzmieniu, ale także uwzględniać okoliczności jego wydania, jak również całość przepisów prawa regulujących daną dziedzinę. W szczególności Komisja nie musi zajmować stanowiska wobec wszystkich argumentów zainteresowanych stron, lecz wystarczy, jeśli przedstawi fakty i względy prawne o zasadniczym znaczeniu dla decyzji. Ponadto w wypadku systemu pomocy państwa Komisja może ograniczyć się do zbadania ogólnych cech danego systemu bez obowiązku badania każdego szczególnego przypadku jego zastosowania. (por. pkt 67, 68)

Choć Komisja ma obowiązek przedstawić w uzasadnieniu swojej decyzji przynajmniej okoliczności, w których pomoc została przyznana, jeżeli pozwalają one wykazać, że pomoc ta może mieć wpływ na wymianę handlową między państwami członkowskimi, nie ma ona jednak obowiązku wykazania rzeczywistych skutków pomocy już przyznanej. Gdyby tak było, wymóg ten prowadziłby bowiem do uprzywilejowania państw członkowskich udzielających bezprawnej pomocy w stosunku do państw, które zgłaszają pomoc w fazie projektu. Zadaniem Komisji nie jest bowiem przeprowadzenie analizy ekonomicznej dotyczącej: rzeczywistej sytuacji na danym rynku, udziału w rynku przedsiębiorstw będących beneficjentami pomocy, pozycji przedsiębiorstw konkurencyjnych i wymiany handlowej między państwami członkowskimi w zakresie omawianych usług, ponieważ Komisja wskazuje, w jaki sposób sporna pomoc zakłóca konkurencję i wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi. Jeśli chodzi o pomoc, której nie zgłoszono, Komisja nie jest zobowiązana do wykazania rzeczywistego wpływu tej pomocy. (por. pkt 102, 109)

Artykuł 87 WE zakazuje pomocy przyznawanej przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, przy czym nie wprowadza rozróżnienia w zależności od tego, czy korzyści związane z pomocą są przyznawane bezpośrednio, czy pośrednio. Zatem korzyść przyznana bezpośrednio pewnym osobom fizycznym lub prawnym, które niekoniecznie są przedsiębiorstwami, może stanowić korzyść pośrednią, a zatem pomoc państwa na rzecz innych osób fizycznych lub prawnych, które są przedsiębiorstwami. Dla stwierdzenia istnienia interwencji przy użyciu zasobów państwowych na korzyść przedsiębiorstwa nie jest konieczne, aby przedsiębiorstwo to było beneficjentem bezpośrednim. Okoliczność, iż wyspecjalizowane instytucje inwestycyjne nie odnoszą bezpośrednich korzyści z obniżenia podatku przyznanego ich subskrybentom, nie wyklucza, że uzyskują one przynajmniej pośrednią korzyść ekonomiczną. (por. pkt 127, 131)

W przypadku systemu pomocy Komisja, w celu zbadania, czy dany system zawiera elementy pomocy, ma prawo jedynie zbadać ogólne cechy spornego systemu bez obowiązku badania każdego szczególnego przypadku jego zastosowania. Zatem jeśli jest bezsporne, że z regulacji podatkowej korzyści odnoszą niektóre przedsiębiorstwa, okoliczność, że ewentualnie beneficjentami są także podmioty niebędące przedsiębiorstwami, nie podważa tego twierdzenia, które wystarczy dla zastosowania art. 87 ust. 1 WE. (por. pkt 136)

Środek państwowy przewidujący obniżenie podatku ograniczone do wyspecjalizowanych instytucji inwestycyjnych oraz ich spółek zarządzających, skierowany zatem tylko do ściśle określonych instytucji inwestycyjnych spełniających szczególne przesłanki ze szkodą dla innych przedsiębiorstw oferujących alternatywne formy inwestowania sprzyja niektórym instytucjom inwestycyjnym w porównaniu z innymi instytucjami, które znajdują się w porównywalnej sytuacji faktycznej i prawnej. Tego rodzaju środek, którego nie można uznać za ogólny środek polityki podatkowej lub gospodarczej, ale jako środek wprowadzający odstępstwo od powszechnego systemu podatkowego, ma więc selektywny charakter w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE. Ponadto sam fakt, iż każda instytucja inwestycyjna spełniająca przewidziane przesłanki może czerpać korzyść z rozpatrywanego środka, nie wystarczy, by wykazać, że rozpatrywany środek ma charakter ogólny, i nie stoi na przeszkodzie temu, by rozpatrywany środek miał charakter selektywny. W dodatku pomoc może mieć selektywny charakter w świetle art. 87 ust. 1 WE, nawet jeśli dotyczy całego sektora gospodarczego. (por. pkt 150, 152, 155, 156)

Środek państwowy pozwalający zainteresowanym przedsiębiorstwom na zwiększenie ich zasobów własnych na bardziej korzystnych warunkach, taki jak zwykłe zwiększenie płynności finansowej, może stanowić korzyść w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE. (por. pkt 163)

Gdyby należało uznać, iż środek państwowy o charakterze selektywnym może uniknąć objęcia go zakresem stosowania art. 87 ust. 1 WE ze względu na realizowany przez ów środek cel polityki gospodarczej lub przemysłowej, jak na przykład zachęcanie do inwestycji, przepis ten utraciłby wszelką skuteczność. Cel realizowany przez tego rodzaju środek nie może zatem pozwolić mu uniknąć uznania go za pomoc państwa w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE. (por. pkt 170)