Sprawa T‑318/00

Freistaat Thüringen

przeciwko

Komisji Wspólnot Europejskich

Pomoc państwa – Nadużycie pomocy – Ryzyko obejścia nakazu odzyskania – Odzyskanie pomocy od spółek, które nabyły środki produkcyjne od beneficjenta początkowego

Wyrok Sądu Pierwszej Instancji (trzecia izba w składzie powiększonym) z dnia 19 października 2005 r. II ‑ 0000

Streszczenie wyroku

1. Pomoc przyznawana przez państwa – Postępowanie administracyjne – Uprawnienie Komisji oparcia się na informacjach, którymi dysponuje – Przesłanka – Uprzednie skorzystanie z uprawnienia do skierowania nakazu do państwa członkowskiego – Kontrola sądowa ustaleń faktycznych – Zakres

(art. 88 ust. 2 WE; rozporządzenie Rady nr 659/1999, art. 5 ust. 2, art. 6 ust. 1, art. 10 ust. 3 i art. 13 ust. 1)

2. Pomoc przyznawana przez państwa – Pomoc dozwolona przez Komisję – Wykorzystanie przez beneficjenta niezgodne z przeznaczeniem– Kryteria oceny

(art. 87 WE i 88 ust. 2 WE; rozporządzenie Rady nr 659/1999, art. 1 lit. g))

3. Pomoc przyznawana przez państwa – Pojęcie – Realizacja gwarancji publicznej – Kwalifikacja jako pomocy odrębnej od udzielenia gwarancji – Przesłanka – Zrzeczenie się roszczeń przez poręczyciela powodujące zmniejszenie zadłużenia beneficjenta

(art. 87 WE)

4. Akty instytucji – Uzasadnienie – Obowiązek – Zakres – Decyzja Komisji w dziedzinie pomocy państwa

(art. 87 WE i 253 WE)

5. Pomoc przyznawana przez państwa – Zakaz – Odstępstwa – Zakres odstępstwa – Ścisła wykładnia – Działalność Treuhandanstalt – Pojęcie prywatyzacji

(art. 87 ust. 1 i 2 lit. c) WE)

6. Pomoc przyznawana przez państwa – Decyzja Komisji stwierdzająca niezgodność ze wspólnym rynkiem indywidualnej pomocy przyznanej na podstawie ogólnego systemu pomocy, który został wcześniej zatwierdzony – Obowiązek uzasadnienia – Zakres

(art. 88 ust. 3 WE)

7. Akty instytucji – Uzasadnienie – Błąd dotyczący okoliczności faktycznych zawarty w skądinąd wystarczającym uzasadnieniu decyzji – Brak wpływu na zgodność decyzji z prawem

(art. 253 WE)

8. Pomoc przyznawana przez państwa – Pomoc nowa lub pomoc istniejąca – Pomoc finansowa wykorzystana na spłatę pożyczki poręczonej przez organ władzy publicznej – Kwalifikacja jako nowej pomocy

(art. 88 WE)

9. Pomoc przyznawana przez państwa – Odzyskanie bezprawnie przyznanej pomocy – Pomoc wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem – Niezgodne z przeznaczeniem wykorzystanie pomocy, o którym wiedziała Komisja – Odzyskanie od adresata pomocy – Wyłączenie

(art. 88 ust. 2 WE)

10. Pomoc przyznawana przez państwa – Odzyskanie bezprawnie przyznanej pomocy – Zakres stosowania – Pomoc przyznana grupie przedsiębiorstw dokonującej wewnętrznego przenoszenia aktywów – Odzyskanie od przedsiębiorstwa należącego do grupy, niebędącego beneficjentem pomocy, które nie odniosło żadnej korzyści z przeniesienia aktywów – Wyłączenie

(art. 88 ust. 2 WE)

11. Pomoc przyznawana przez państwa – Odzyskanie bezprawnie przyznanej pomocy – Odzyskanie od przedsiębiorstwa niebędącego beneficjentem pomocy, które nabyło jednak aktywa beneficjanta i kontynuuje wykonywanie jego działalności – Przesłanka – Obejście decyzji nakazującej odzyskanie – Ocena ad casu

(art. 88 ust. 2 WE)

1. W ramach postępowania administracyjnego w przedmiocie pomocy państwa Komisja jest uprawniona do wydania decyzji opartej na dostępnych informacjach w przypadku konfrontacji z państwem członkowskim, które nie wywiązało się ze swego obowiązku współpracy i które nie dostarcza informacji, jakich zażądała ona w celu zbadania zgodności pomocy ze wspólnym rynkiem. Jednak przed wydaniem takiej decyzji Komisja ma obowiązek uczynienia zadość pewnym wymogom proceduralnym. W szczególności powinna ona skierować do państwa członkowskiego nakaz dostarczenia jej w określonym przezeń terminie wszelkich dokumentów, informacji i danych niezbędnych do analizy zgodności pomocy ze wspólnym rynkiem. Tylko w sytuacji, gdy to państwo członkowskie – pomimo skierowanego doń nakazu – nie udzieli zażądanych przez nią informacji, ma ona prawo zakończyć procedurę i wydać na podstawie dowodów, którymi dysponuje, decyzję stwierdzającą zgodność pomocy ze wspólnym rynkiem lub też jej brak. Wymogi te przedstawiono i sprecyzowano w art. 5 ust. 2, art. 10 ust. 3 oraz w art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 659/1999 ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 88 WE.

W tym zakresie, zważywszy, że poprzez decyzję o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego przewidzianą w art. 6 ust. 1 rozporządzenia oraz jej opublikowanie w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej państwo członkowskie i inne zainteresowane strony zostają poinformowane o okolicznościach faktycznych, na których Komisja zamierza oprzeć swą decyzję końcową, jeśli strony te są zdania, iż pewne ustalenia dotyczące okoliczności faktycznych, zawarte w decyzji o wszczęciu, są błędne, powinny one w toku procedury administracyjnej powiadomić o tym Komisję, pod rygorem utraty uprawnienia do podważenia tych ustaleń w ramach postępowania sądowego. Natomiast jeśli zainteresowane strony nie przedstawią informacji przeciwnych, Komisja ma prawo oprzeć się na tych ustaleniach faktycznych, którymi dysponuje w chwili wydania decyzji kończącej postępowanie w sprawie, nawet jeśli są one błędne, w zakresie, w jakim te elementy stanu faktycznego stanowiły przedmiot nakazu dostarczenia Komisji wszystkich niezbędnych informacji, skierowanego przez nią do państwa członkowskiego. Jeśli natomiast Komisja nie skieruje do państwa członkowskiego nakazu dostarczenia jej informacji o okolicznościach faktycznych, na których ma ona zamiar oprzeć tę decyzję, nie może ona następnie uzasadniać ewentualnych błędów w ustaleniach faktycznych, podnosząc, że w momencie wydawania decyzji kończącej formalną procedurę dochodzenia oparła się ona jedynie na tym materiale dowodowym, którym wtedy dysponowała.

Komisja nie jest jednak zwolniona z kontroli sądowej w zakresie ustaleń stanu faktycznego. Jeśli bowiem państwo członkowskie w pełni wywiązało się ze swego obowiązku przedstawienia wszystkich zażądanych przez Komisję informacji, szczególnie łatwo będzie mu wykazać – za pomocą informacji udzielonych w trakcie procedury – że nie można mu zarzucić zawartych w zaskarżonej decyzji ewentualnie błędnych ustaleń faktycznych. Ponadto w sytuacji, gdy Komisja opiera decyzję na dostępnych informacjach o niektórych okolicznościach faktycznych, nie spełniwszy uprzednio w tym właśnie zakresie uznanych przez orzecznictwo i zawartych w rozporządzeniu nr 659/1999 wymogów proceduralnych, wykonywana przez Sąd kontrola może dotyczyć kwestii, czy uwzględnienie tych elementów stanu faktycznego mogło spowodować popełnienie błędu w ocenie podważającego legalność zaskarżonej decyzji.

(por. pkt 73, 88, 89)

2. Z art. 88 ust. 2 akapit pierwszy WE i z art. 1 lit. g) rozporządzenia nr 659/1999 ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 88 WE wynika, że aby wykazać, iż pomoc przyznana zgodnie z dozwolonym systemem pomocowym była świadczona niezgodnie z przeznaczeniem, Komisja powinna udowodnić, że pomoc ta została wykorzystana z naruszeniem tego zatwierdzonego przez Komisję systemu, czyli z naruszeniem regulujących ten system przepisów krajowych lub też warunków dodatkowych przyjętych przez państwo członkowskie w ramach zatwierdzania systemu przez Komisję.

W tym zakresie naruszenia jedynie wymogu dodatkowego – ustanowionego jednostronnie przez płatnika pomocy, który to wymóg nie został wyraźnie ustanowiony w zatwierdzonych przez Komisję przepisach krajowych regulujących ten system – nie można uznać za element wystarczający do stwierdzenia, że doszło do nadużycia pomocy w znaczeniu art. 88 ust. 2 akapit pierwszy WE.

(por. pkt 113, 114, 144, 145, 149)

3. Zarówno istnienie, jak i znaczenie pomocy należy oceniać, biorąc pod uwagę sytuację w momencie jej przyznania. A zatem okoliczność, że gwarancję publiczną zastosowano w przypadku zwłoki przedsiębiorstwa będącego beneficjentem nie ma wpływu na charakter tej gwarancji z punktu widzenia art. 87 WE i nie powoduje zaistnienia nowej pomocy.

W pewnych jednak przypadkach okoliczność, iż podmiot udzielający gwarancji publicznej – po jej realizacji – jednostronnie zrzeknie się przysługujących mu wobec beneficjenta roszczeń, może stanowić pomoc. Takim szczególnym przypadkiem jest sytuacja, w której podmiot udzielający gwarancji publicznej nie postępuje jak racjonalnie zachowujący się podmiot gospodarczy, nie podejmując żadnych z możliwych kroków, aby uzyskać zwrot kwoty należnej z tytułu gwarancji. Jeśli ponadto po realizacji gwarancji okaże się, że rezygnacja z dochodzenia wierzytelności początkowo zabezpieczonej gwarancją pożyczki jest ostateczna, powodując w ten sposób pośrednio zmniejszenie zadłużenia beneficjenta, to taka rezygnacja może co do zasady stanowić odrębną pomoc w zakresie, w jakim powoduje ona powstanie korzyści gospodarczej, dodatkowej tak w stosunku do poręczenia pożyczki, jak i realizacji tej gwarancji.

(por. pkt 125, 126)

4. Wymagane przez art. 253 WE uzasadnienie musi przedstawiać w samym akcie w sposób jasny i jednoznaczny tok rozumowania władz wspólnotowych, aby strony zainteresowane mogły zapoznać się z motywami podjętego środka, a sąd wspólnotowy mógł dokonać swojej kontroli.

Jeśli chodzi o decyzję Komisji wydaną w dziedzinie pomocy państwa, wymóg uzasadnienia należy oceniać w szczególności z uwzględnieniem interesów, których wyjaśnienia mogą oczekiwać adresat aktu lub inne osoby, których akt dotyczy bezpośrednio i indywidualnie w rozumieniu art. 230 akapit drugi WE. Okazuje się zatem, że wymóg uzasadnienia decyzji wydanej w sprawie pomocy państwa nie może być oceniany jedynie w kontekście, polegającego na poinformowaniu, interesu państwa członkowskiego, do którego ta decyzja została skierowana, ponieważ zakres tego interesu może zostać ograniczony ze względu na szczególne powody wynikające z zakwestionowania lub nie przez to państwo w toku procedury administracyjnej pewnych okoliczności prawnych i faktycznych, lecz obejmuje ogół rozważań faktycznych i prawnych, które stanowią podstawę decyzji.

(por. pkt 127, 156)

5. Ramy działania Treuhandanstalt, w formie takiej, jaka została zatwierdzona przez Komisję, obejmują szereg odstępstw od ustanowionej w art. 87 ust. 1 WE ogólnej zasady niezgodności pomocy państwa ze wspólnym rynkiem. Ustanawiając te odstępstwa, Komisja miała na celu ułatwienie Treuhandanstalt, jedynej w swym rodzaju organizacji, wykonania jej zadania polegającego na restrukturyzacji przedsiębiorstw w byłej Niemieckiej Republice Demokratycznej i zapewnieniu ich przejścia od gospodarki planowanej do gospodarki rynkowej.

Wynika z tego, że w ramach systemu pomocowego Treuhandanstalt pojęcie „prywatyzacji” – jako warunek zastosowania systemu ustanawiającego odstępstwa od ustanowionej w art. 87 ust. 1 WE ogólnej zasady niezgodności pomocy państwa ze wspólnym rynkiem – należy interpretować w sposób zawężający. W ramach takiej wykładni można co do zasady uznać, że prywatyzacja ma miejsce jedynie wtedy, gdy prywatny inwestor nabywa udziały w już istniejącym przedsiębiorstwie publicznym, które to udziały mogą umożliwić mu kontrolę nad tym przedsiębiorstwem.

Zatem stworzenia nowego przedsiębiorstwa zajmującego się nowym rodzajem działalności gospodarczej, w formie przedsiębiorstwa joint venture pomiędzy przedsiębiorstwem z byłej Niemieckiej Republiki Demokratycznej i przedsiębiorstwem z Republiki Federalnej Niemiec, nie można uznać za prywatyzację w znaczeniu ww. systemów Treuhandanstalt. W przeciwieństwie bowiem do prywatyzacji przewidzianej przez te systemy, zmierzającej do przeprowadzenia przedsiębiorstwa z gospodarki planowanej do gospodarki rynkowej, utworzenie nowego przedsiębiorstwa umożliwia realizację od podstaw zupełnie nowego projektu przedsiębiorstwa, dysponującego nowymi środkami i wykonującego nowy rodzaj działalności.

(por. pkt 176, 177)

6. W uzasadnieniu decyzji Komisji stwierdzającej niezgodność ze wspólnym rynkiem indywidualnej pomocy przyznanej na podstawie ogólnego systemu pomocy, który został wcześniej zatwierdzony przez Komisję, może się ona ograniczyć do stwierdzenia, że pomoc nie jest zgodna z warunkami ustalonymi przy zatwierdzeniu systemu pomocy wobec braku w toku procedury administracyjnej wyjaśnień – których udowodnienie należy do obowiązków zainteresowanego państwa członkowskiego – zmierzających do wykazania, że nie chodziło tutaj o pomoc bądź że pomoc ta była w każdym razie zgodna ze wspólnym rynkiem i nie została nadużyta.

(por. pkt 180)

7. Nawet jeśli motyw spornego aktu zawiera błędne ustalenia faktyczne, uchybienie to nie musi skutkować stwierdzeniem nieważności tego aktu, jeśli w innych motywach zaskarżonej decyzji zostały zawarte przesłanki mogące świadczyć o jej zasadności.

(por. pkt 191)

8. Sama okoliczność, że pomoc przyznaną przedsiębiorstwu przez organ władzy publicznej wykorzystano na zwrot poręczonego przez ten organ kredytu, nie pozwala na dojście do wniosku, iż chodzi tutaj o pomoc z tytułu tej gwarancji, a nie o nową pomoc.

(por. pkt 247, 281)

9. Komisja nie ma prawa żądania odzyskania bezprawnie przyznanej pomocy państwa od przedsiębiorstwa będącego jej adresatem, jeśli w chwili wydania takiej decyzji wie lub musi wiedzieć, iż przedsiębiorstwo to nie skorzystało z tej pomocy.

W tym kontekście nie jest zgodna z zasadami regulującymi odzyskanie bezprawnie przyznanej pomocy państwa decyzja nakazująca odzyskanie pomocy od przedsiębiorstwa będącego jej adresatem, jeśli – przynajmniej w momencie wydawania zaskarżonej decyzji – Komisja dysponowała szeregiem przekonywających i zgodnych wskazówek, z których wynikało, że przedsiębiorstwo to w rzeczywistości nie skorzystało ze znacznej części pomocy ze względu na jej wykorzystanie niezgodnie z przeznaczeniem i że wskazówki te pozwalały na, choćby tylko przybliżone, określenie rozmiarów zmiany przeznaczenia pomocy. Komisja nie może w celu uzasadnienia swojej decyzji zasłaniać się okolicznością, że władze zainteresowanego państwa członkowskiego nie dostarczyły jej dokładnych wskazówek dotyczących części pomocy wykorzystanej niezgodnie z jej przeznaczeniem, jeśli nie skorzystała z przysługujących jej uprawnień w celu uzyskania tych informacji.

(por. pkt 321–323)

10. Przedsiębiorstwa należącego do grupy powiązanych przedsiębiorstw, w której istnieją mechanizmy przenoszenia aktywów, nie można zobowiązać do zwrotu bezprawnie przyznanej pomocy państwa, mimo że nie było jej beneficjentem, uzasadniając to tym, że w wyniku jego przynależności do tej grupy rzeczywiście korzystało z pomocy, jeśli zostanie stwierdzone, że owe mechanizmy przenoszenia aktywów zostały użyte jedynie na jego niekorzyść, a nie na jego korzyść.

(por. pkt 324)

11. Okoliczność, że przedsiębiorstwo nabywa część aktywów beneficjenta bezprawnie przyznanej pomocy i kontynuuje wykonywanie jego działalności, niekoniecznie wystarcza do stwierdzenia dokonania czynności, której celem jest obejście skutków decyzji Komisji nakazującej odzyskanie tej pomocy. W celu stwierdzenia, czy rzeczywiście doszło do obejścia, należy bowiem uwzględnić takie elementy jak tryb nabycia, a w szczególności rzeczywiście zapłaconą cenę, pozostawienie w majątku beneficjenta określonej ilości aktywów i gospodarczy sens tej czynności.

(por. pkt 326–343)

WYROK SĄDU PIERWSZEJ INSTANCJI (trzecia izba w składzie powiększonym)

z dnia 19 października 2005 r.( )

Pomoc państwa – Nadużycie pomocy – Ryzyko obejścia nakazu odzyskania – Odzyskanie pomocy od spółek, które nabyły środki produkcyjne od beneficjenta początkowego

W sprawie T‑318/00

Freistaat Thüringen (Niemcy), reprezentowany przez adwokata M. Schütte, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

strona skarżąca,

popierany przez

Republikę Federalną Niemiec, reprezentowaną przez W.‑D. Plessinga oraz T. Jürgensena, działających w charakterze pełnomocników, wspieranych przez adwokata R. Bierwagena,

interwenient,

przeciwko

Komisji Wspólnot Europejskich, reprezentowanej przez K.‑D. Borchardta oraz V. Kreuschitza, działających w charakterze pełnomocników, wspieranych przez C. Koeniga, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

strona pozwana,

popieranej przez

ODS Optical Disc Service GmbH, z siedzibą w Hamburgu (Niemcy), reprezentowaną przez adwokatów I. Brinkera oraz U. Soltésza, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

interwenient,

mającej za przedmiot wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji 2000/796/WE z dnia 21 czerwca 2000 r. w sprawie pomocy przyznanej przez Niemcy spółce CDA Compact Disc Albrechts GmbH (Turyngia) (Dz.U. L 318, str. 62),

SĄD PIERWSZEJ INSTANCJI WSPÓLNOT EUROPEJSKICH (trzecia izba w składzie powiększonym),

w składzie: J. Azizi, prezes, R. García-Valdecasas, J.D. Cooke, M. Jaeger i F. Dehousse, sędziowie,

sekretarz: D. Christensen, administrator,

uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 5 maja 2004 r.,

wydaje następujący

Wyrok

Ramy prawne

1 Artykuł 87 WE stanowi:

„1. Z zastrzeżeniem innych postanowień przewidzianych w niniejszym Traktacie, wszelka pomoc przyznawana przez Państwo Członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna ze wspólnym rynkiem w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między Państwami Członkowskimi.

[…]”.

2 Artykuł 88 WE stanowi:

„1. Komisja we współpracy z Państwami Członkowskimi stale bada systemy pomocy istniejące w tych Państwach. Proponuje im ona stosowne środki konieczne ze względu na stopniowy rozwój lub funkcjonowanie wspólnego rynku.

2. Jeżeli Komisja stwierdzi, po wezwaniu zainteresowanych stron do przedstawienia uwag, że pomoc przyznana przez Państwo lub przy użyciu zasobów państwowych nie jest zgodna ze wspólnym rynkiem w rozumieniu artykułu 87 lub, że pomoc ta jest nadużywana, decyduje o zniesieniu lub o zmianie tej pomocy przez dane Państwo w terminie, który ona określa.

[...]”.

3 Zgodnie z art. 5 rozporządzenia Rady (WE) nr 659/1999 z dnia 22 marca 1999 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. [88] WE (Dz.U. L 83, str. 1):

„1. W przypadku gdy Komisja uznaje, że informacje dostarczone przez zainteresowane Państwo Członkowskie […] nie są kompletne, może wystąpić z wnioskiem o udzielenie wszelkich koniecznych informacji dodatkowych. W przypadku gdy Państwo Członkowskie udzieli odpowiedzi na taki wniosek, Komisja informuje Państwo Członkowskie o otrzymaniu odpowiedzi.

2. W przypadku gdy zainteresowane Państwo Członkowskie nie dostarczy informacji, o które wystąpiono z wnioskiem w terminie wyznaczonym przez Komisję, lub dostarczy informacje niekompletne, Komisja wysyła ponaglenie, przewidujące właściwy dodatkowy termin, w którym informacje mają być dostarczone.

[…]”.

4 Artykuł 6 rozporządzenia nr 659/1999 stanowi ponadto:

„1. Decyzja o wszczęciu formalnej procedury dochodzenia [formalnego postępowania wyjaśniającego] zawiera podsumowanie odpowiednich kwestii faktycznych i prawnych, wstępną ocenę Komisji odnośnie do charakteru pomocowego proponowanego środka i określa wątpliwości co do jego zgodności ze wspólnym rynkiem. Decyzja wzywa zainteresowane Państwo Członkowskie i inne zainteresowane strony do przedstawienia uwag w wyznaczonym terminie, który zwykle nie przekracza jednego miesiąca. W należycie uzasadnionych przypadkach Komisja może przedłużyć wyznaczony termin.

[…]”.

5 Według art. 10 rozporządzenia nr 659/1999:

„1. W przypadku gdy Komisja posiada informacje pochodzące z niezależnego źródła, dotyczące domniemanej pomocy przyznanej bezprawnie, bada informacje bezzwłocznie.

2. W przypadku gdy to konieczne, Komisja występuje do zainteresowanego Państwa Członkowskiego z wnioskiem o udzielenie informacji. […] art. 5 ust. 1 i 2 stosuje się mutatis mutandis.

3. W przypadku gdy pomimo ponaglenia wystosowanego zgodnie z art. 5 ust. 2 zainteresowane Państwo Członkowskie nie dostarcza wnioskowanych informacji w terminie wyznaczonym przez Komisję lub jeżeli dostarcza informacje niekompletne, Komisja może w formie decyzji wymagać dostarczenia informacji (zwanej dalej „nakazem udzielenia informacji”). Decyzja określa, jakie informacje są wymagane, i wyznacza stosowny termin, w jakim informacje te mają zostać dostarczone”.

6 Artykuł 13 ust. 1 rozporządzenia nr 659/1999 stanowi:

„Badanie pomocy, która mogła zostać przyznana bezprawnie, skutkuje decyzją na podstawie art. 4 ust. 2, 3 lub 4. W przypadku decyzji o wszczęciu formalnej procedury dochodzenia [formalnego postępowania wyjaśniającego] postępowanie zostaje zakończone w drodze decyzji, podjętej zgodnie z art. 7. Jeżeli Państwo Członkowskie nie zastosuje się do nakazu udzielenia informacji, decyzja zostaje podjęta na podstawie dostępnych informacji”.

7 Zgodnie z art. 14 tego samego rozporządzenia:

„1. W przypadku gdy podjęte zostały decyzje negatywne w sprawach pomocy przyznanej bezprawnie, Komisja podejmuje decyzję, że zainteresowane Państwo Członkowskie podejmie wszelkie konieczne środki w celu windykacji [odzyskania] pomocy od beneficjenta (zwaną dalej „decyzją o odzyskaniu”). Komisja nie wymaga windykacji [odzyskania] pomocy, jeżeli byłoby to sprzeczne z ogólną zasadą prawa wspólnotowego.

2. Pomoc podlegająca windykacji [odzyskaniu] na podstawie decyzji o windykacji obejmuje odsetki naliczone według właściwej stopy ustalonej przez Komisję. Odsetki są płatne od dnia, w którym pomoc przyznana bezprawnie została udostępniona beneficjentowi do daty jej windykacji [odzyskania].

3. Bez uszczerbku dla jakiegokolwiek orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich wydanego zgodnie z art. [242 WE], windykacja [odzyskanie] zostaje przeprowadzona[e] bezzwłocznie i zgodnie z procedurami przewidzianymi w prawie krajowym zainteresowanego Państwa Członkowskiego, pod warunkiem że przewidują one bezzwłoczne i skuteczne wykonanie decyzji Komisji. W tym celu oraz w wypadku postępowania przed sądami krajowymi, zainteresowane Państwa Członkowskie podejmują wszelkie konieczne kroki, jakie dostępne są w ich odpowiednich systemach prawnych, włącznie ze środkami tymczasowymi, bez uszczerbku dla prawa wspólnotowego”.

8 Artykuł 16 rozporządzenia nr 659/1999, zatytułowany „Pomoc świadczona niezgodnie z przeznaczeniem [Nadużycie pomocy]”, przewiduje:

„Z zastrzeżeniem art. 23 Komisja może w przypadkach pomocy świadczonej niezgodnie z przeznaczeniem [nadużycia pomocy] wszcząć formalną procedurę dochodzenia [formalne postępowanie wyjaśniające] zgodnie z art. 4 ust. 4. Artykuły 6, 7, 9 i 10, 11 ust. 1, art. 12, 13, 14 i 15 stosuje się mutatis mutandis”.

9 Wreszcie w 1994 r. Komisja przyjęła wytyczne wspólnotowe dotyczące pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw (Dz.U. C 368, str. 12), które to wytyczne zostały zmienione w 1997 r. (Dz.U. C 283, str. 2) (zwane dalej „wytycznymi dotyczącymi pomocy w celu ratowania i restrukturyzacji”).

Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu

10 W drodze decyzji 2000/796/WE z dnia 21 czerwca 2000 r. w sprawie pomocy przyznanej przez Niemcy spółce CDA Compact Disc Albrechts GmbH (Turyngia) (zwanej dalej „zaskarżoną decyzją”), Komisja zajęła stanowisko w kwestii legalności pomocy finansowej przyznanej w latach 1991–1995 przez różnego rodzaju niemieckie instytucje publiczne zakładowi produkującemu płyty kompaktowe (zwane dalej „płytami CD”) i akcesoria do nich, mającemu siedzibę w Albrechts, w kraju związkowym Turyngii (zwanemu dalej „wytwórnią płyt CD w Albrechts”).

A – Ogólny kontekst

11 W zaskarżonej decyzji Komisja rozróżniła trzy etapy, a mianowicie, po pierwsze, etap zakładania przedsiębiorstwa, po drugie, etap jego restrukturyzacji i wreszcie, nabycie pewnych aktywów przedsiębiorstwa przez spółkę MediaTec Datenträger GmbH (zwaną dalej „MTDA”).

1. Etap tworzenia przedsiębiorstwa (lata 1990–1992)

12 Z zaskarżonej decyzji wynika, że wytwórnia płyt CD w Albrechts została utworzona na podstawie umowy joint venture zawartej w dniu 20 lutego 1990 r. pomiędzy z jednej strony (państwowym) kombinatem „VEB” Robotron, z siedzibą w Dreźnie, w kraju związkowym Saksonii (zwanym dalej „Robotron”), a z drugiej strony spółką R. E. Pilz GmbH & Co. Beteiligungs KG (zwaną dalej „PBK”), należącą do grupy Pilz z siedzibą w Kranzbergu, w kraju związkowym Bawarii (zwanej dalej „grupą Pilz”). Na kapitał zakładowy przedsiębiorstwa joint venture nazwanego „Pilz & Robotron GmbH & Co. Beteiligungs KG” (zwanego dalej „przedsiębiorstwem joint venture”) składały się w dwóch trzecich udziały Robotronu i w jednej trzeciej – udziały PBK. Przedsiębiorstwo joint venture zajmowało się wytwarzaniem płyt CD oraz opakowań i akcesoriów do nich. Przedsiębiorstwem tym de facto zarządzał Reiner Pilz, dyrektor zarządzający grupy Pilz (motyw 11 zaskarżonej decyzji).

13 Dla realizacji celu określonego w umowie spółki przedsiębiorstwo joint venture zawarło umowę w dniu 29 sierpnia 1990 r. z należącą do grupy Pilz spółką Pilz GmbH & Co. Construction KG (zwaną dalej „Pilz Construction”), której przedmiotem była budowa „pod klucz” zakładu produkcyjnego płyt CD za ryczałtową cenę 235,525 DEM. Do tych kosztów należało jeszcze dodać koszty uzbrojenia działki, szacowane na 7,5 miliona DEM (motywy 12 i 20 zaskarżonej decyzji).

14 Ponadto aneksem z dnia 26 maja 1992 r. dwóch wspólników przedsiębiorstwa joint venture zawarło umowę przewidującą wzrost zdolności produkcyjnej płyt CD i opakowań do nich. W związku z tym uzgodniono kwotę w wysokości 39 milionów DEM, która odpowiadała dostawom i usługom niezbędnym do realizacji tego zamierzenia (motyw 22 zaskarżonej decyzji).

15 Aby sfinansować tę inwestycję, przedsiębiorstwo joint venture, Robotron i PBK zaciągnęły w jednym z konsorcjów bankowych pożyczkę na niezbędne w tym celu kwoty. Kredyty te były w części lub w całości zabezpieczone gwarancjami [udzielonymi przez] Treuhandanstalt - agencję publiczną odpowiedzialną za finansowanie prywatyzacji przedsiębiorstw w dawnej Niemieckiej Republice Demokratycznej (zwaną dalej „THA”) - oraz przez kraj związkowy Bawarii. Ponadto kraje związkowe Turyngii i Bawarii – ten ostatni za pośrednictwem Bayerische Landesanstalt für Aufbaufinanzierung, bawarskiej agencji krajowej właściwej do spraw finansowania infrastruktury (zwanej dalej „LfA”) – przyznały przedsiębiorstwu joint venture subwencje i dotacje inwestycyjne.

16 Ponadto na etapie tworzenia wytwórni płyt CD w Albrechts kilkakrotnie przenoszono własność udziałów przedsiębiorstwa joint venture. Najpierw z powodu likwidacji Robotronu przez THA w 1992 r., stanowiące jego własność udziały w przedsiębiorstwie joint venture zostały odsprzedane PBK. Następnie PBK ze swej strony przeniosła [własność] niemal wszystkich swoich udziałów w przedsiębiorstwie joint venture na spółkę Pilz GmbH & Co. Compact Disc KG, także należącą do grupy Pilz (zwaną dalej „Pilz Compact Disc”) w taki sposób, że przedsiębiorstwo joint venture stało się spółką zależną tej ostatniej. Wreszcie w dniu 24 listopada 1992 r., wskutek przeniesienia własności udziałów oraz przeniesienia siedziby do Albrechts, przedsiębiorstwo joint venture zmieniło firmę na Pilz Albrechts GmbH (zwane dalej „PA”). Natychmiast po tym przeniesieniu zostało ono włączone do centralnego systemu zarządzania środkami pieniężnymi grupy Pilz (motywy 13 i 14 zaskarżonej decyzji).

2. Etap restrukturyzacji (lata 1993–1998)

17 Wytwórnia płyt CD w Albrechts rozpoczęła działalność w 1993 r. Już na początku prowadzenia swej działalności doświadczyła poważnych trudności i znacznie się zadłużyła (motyw 15 zaskarżonej decyzji).

18 Aby naprawić tę sytuację, w dniu 7 marca 1994 r. uczestniczące w finansowaniu budowy wytwórni płyt CD w Albrechts: grupa Pilz (w tym także PA), banki i instytucje publiczne [THA, LfA, Thüringer Industriebeteiligungsgesellschaft (zwana dalej „TIB”) oraz Thüringer Aufbaubank (zwany dalej „TAB”)] zawarły porozumienie mające na celu uzdrowienie przedsiębiorstwa. W ramach tego porozumienia spłacono – w całości lub w części – dużą część kredytów bankowych, które zostały udzielone na budowę wytwórni płyt CD. Ponadto na podstawie tego porozumienia TIB nabyła od PA 98 %, a TAB – 2 % jej udziałów, ze skutkiem wstecznym od dnia 1 stycznia 1994 r.; wskutek tego PA przestała stanowić część grupy Pilz. Począwszy od października 1994 r. spółka ta zmieniła nazwę na CDA Compact Disc Albrechts GmbH (zwaną dalej „CD Albrechts”) (motywy 15 i 17 zaskarżonej decyzji). Ponadto w latach 1994–1995 TAB i LfA udzieliły CD Albrechts kilku kredytów.

19 Jednocześnie w trakcie 1994 r. władze niemieckie zorientowały się, że duża część pomocy finansowej udzielonej w celu zbudowania wytwórni płyt CD w Albrechts została skierowana, między innymi w ramach istniejącego w grupie Pilz centralnego systemu zarządzania środkami pieniężnymi, do innych należących do tej grupy spółek. Ponadto w dniu 25 lipca 1995 r. zostało wszczęte postępowanie upadłościowe obejmujące aktywa wszystkich spółek należących do grupy Pilz. Wreszcie Reiner Pilz został skazany na karę pozbawienia wolności za oszukańcze bankructwo oraz inne przestępstwa (motyw 16 zaskarżonej decyzji).

3. Nabycie niektórych aktywów przez MTDA

20 Ze skutkiem od dnia 1 stycznia 1998 r. MTDA – spółka zależna w 100 % od TIB, która prowadzi działalność przede wszystkim w dziedzinie produkcji wysokowydajnych nośników danych, między innymi płyt CD (CD-ROM) z możliwością nagrywania i DVD – nabyła część aktywów należących do CD Albrechts, a mianowicie [należące doń] środki trwałe i obrotowe, a także jej techniczne know-how i [strukturę] dystrybucji (motyw 18 zaskarżonej decyzji).

21 Równocześnie z tą transakcją firma CD Albrechts została zmieniona na LCA Logistik Center Albrechts GmbH (zwaną dalej „LCA”), a firma MTDA - na CDA Datenträger Albrechts GmbH (zwaną dalej „CDA”). LCA pozostała jednak właścicielem działki niezbędnej do prowadzenia działalności, znajdujących się na niej budynków, infrastruktury technicznej, a także urządzeń logistycznych. Ponadto LCA i CDA zawarły umowę, której przedmiotem była wymiana świadczeń [pomiędzy jej stronami], która stanowiła z jednej strony umowę dzierżawy z rocznym czynszem w wysokości 800 000 DEM, a z drugiej strony umowę o wykonanie usług o wartości około 3 milionów DEM rocznie, w zależności od [osiągniętych] rozmiarów sprzedaży (motyw 19 zaskarżonej decyzji).

22 Wreszcie w dniu 22 września 2000 r. w ramach postępowania upadłościowego LCA zwróciła się z wnioskiem o postawienie jej w stan likwidacji.

B – Przebieg postępowania administracyjnego

23 Dowiedziawszy się z prasy, że władze niemieckie przyznały pomoc na budowę wytwórni płyt CD w Albrechts, Komisja w październiku 1994 r. zwróciła się do Republiki Federalnej Niemiec o udzielenie jej informacji dotyczącej tej pomocy. Następnie pomiędzy władzami niemieckimi a Komisją miały miejsce intensywna wymiana pism oraz różnego rodzaju spotkania (motywy 1–3 zaskarżonej decyzji).

24 Pismem z dnia 17 lipca 1998 r. (zwanym dalej „decyzją o wszczęciu”) Komisja poinformowała Republikę Federalną Niemiec o decyzji o wszczęciu formalnego postępowania w sprawie badania pomocy na podstawie art. 88 ust. 2 WE. Do pisma tego załączono listę pytań skierowanych do władz niemieckich. Decyzja o wszczęciu postępowania została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich w dniu 15 grudnia 1998 r. [Komunikat Komisji w sprawie pomocy państwa przyznanej przez rząd niemiecki na stworzenie CD Albrechts GmbH w Turyngii (uprzednio [g]rupa Pilz, Bawaria), skierowany, w zastosowaniu art. [88 ust. 2] WE do pozostałych Państw Członkowskich i innych podmiotów zainteresowanych Dz.U. C 390, str. 7].

25 Władze niemieckie zareagowały na decyzję o wszczęciu wysłaniem różnego rodzaju pism zawierających dodatkowe informacje. Władze te i przedstawiciele Komisji odbyli ponadto wspólnie różnego rodzaju spotkania.

26 Stwierdziwszy jednak, że dostarczone przez władze niemieckie informacje nie stanowią zadowalającej odpowiedzi na jej pytania, Komisja zażądała, pismem z dnia 22 lipca 1999 r., aby udzielono jej odpowiedzi najpóźniej do dnia 31 sierpnia 1999 r. Po złożeniu wniosku o przedłużenie tego terminu w dniu 28 lipca 1999 r. oraz po odbyciu w dniu 23 września 1999 r. w Brukseli kolejnego spotkania z przedstawicielami Komisji, władze niemieckie przekazały dalsze informacje.

27 Ponadto po upływie wskazanego w decyzji o wszczęciu terminu, zgłosiły się w charakterze zainteresowanych stron spółka CDA a także spółka Point Group Ltd - konkurent CDA - i przedstawiły Komisji swe uwagi.

28 Wreszcie w dniu 21 czerwca 2000 r. Komisja zakończyła procedurę, wydając zaskarżoną decyzję.

C – Ustalenie stanu faktycznego i ocena prawna

29 Komisja dokonała osobnej oceny pomocy finansowej przyznanej przez Republikę Federalną Niemiec na etapach: zakładania [przedsiębiorstwa], jego restrukturyzacji i wreszcie w ramach nabycia przez MTDA niektórych aktywów CD Albrechts.

1. Pomoc finansowa przyznana przez Republikę Federalną Niemiec na etapie tworzenia przedsiębiorstwa

30 W zaskarżonej decyzji Komisja stwierdziła pięć różnych przypadków pomocy finansowej, która została udzielona na etapie zakładania przedsiębiorstwa. W znajdującej się w motywie 32 zaskarżonej decyzji tabeli poglądowej pomoc ta została opisana w następujący sposób:







Rodzaj pomocy Kwota w milionach DEM Beneficjent Przyznana przez Data Podstawa prawna 1 Gwarancja 100 % (początkowo do 80 %) kwoty 52,7 miliona DEM 54,7 PBK LfA 1991 r. Ustawa o przejmowaniu gwarancji państwowych i gwarancji udzielonych przez Wolne Państwo Bawarii 2 Subwencje i dotacje inwestycyjne 19,42 Przedsiębiorstwo joint venture LfA lata 1991- 1992 Zadanie stanowiące przedmiot wspólnego zainteresowania „Poprawa regionalnej struktury gospodarczej”, ustawa o dotacjach inwestycyjnych 3 Zrzeczenie się wierzytelności 3,0 PBK LfA 1994 r. Brak 4 Gwarancja do 100 % kwoty 190,0 Robotron, przedsiębiorstwo joint venture THA 199[2] r. System (pomocy) THA 5 Subwencje i dotacje inwestycyjne 63,45 Przedsiębiorstwo joint venture; a począwszy od 24.11.1992 r., PA Turyngia lata 1991–1993 Zadanie stanowiące przedmiot wspólnego zainteresowania „Poprawa regionalnej struktury gospodarczej”, ustawa o dotacjach inwestycyjnych Razem 330,57





31 Po pierwsze z tabeli tej wynika, że w 1992 r. THA udzieliła gwarancji na 100 % kwoty 190 milionów DEM, która to gwarancja pokrywała większość kredytów bankowych udzielonych Robotronowi i przedsiębiorstwu joint venture. W opinii Komisji gwarancję tą należy uznać za niezgodną ze wspólnym rynkiem pomoc państwa, ponieważ nie przyznano jej zgodnie z warunkami systemów pomocy zatwierdzonych przez Komisję odpowiednio w piśmie SG(91) D/17825 z dnia 26 września 1991 r. (zwanego dalej „pierwszym systemem [pomocy] THA”) oraz w piśmie SG(92) D/17613 z dnia 8 grudnia 1992 r. (zwanego dalej „drugim systemem [pomocy] THA”). Komisja uważa jednak, że, ponieważ z pierwotnej kwoty gwarancji wynoszącej 190 milionów DEM, THA musiała faktycznie zapłacić w ramach gwarancji jedynie kwotę 120 milionów DEM, zwrotowi podlega jedynie ta kwota.

32 Po drugie, Komisja stwierdziła, że do dnia 31 grudnia 1993 r. kraj związkowy Turyngii przyznał przedsiębiorstwu joint venture, a następnie – PA subwencje i dotacje inwestycyjne na łączną kwotę 63,45 miliona DEM na podstawie „Investitionszulagengesetz” (ustawy o dotacjach inwestycyjnych) i dwudziestego oraz dwudziestego pierwszego „Rahmenpläne der Gemeinschaftsaufgabe »Verbesserung der regionalen Wirtschaftstruktur«” (programów ramowych na lata 1992–1993, przyjętych w zastosowaniu ustawy z dnia 6 października 1969 r. o zadaniu stanowiącym przedmiot wspólnego zainteresowania „Poprawa regionalnej struktury gospodarczej”, zwanych dalej „systemem TIC”). W opinii Komisji natomiast pomoc tą o zasięgu regionalnym przyznano, niesłusznie za jej podstawę przyjmując zadanie stanowiące przedmiot wspólnego zainteresowania i ustawę o dotacjach inwestycyjnych, a zatem – pomoc ta podlega zwrotowi, ponieważ jest niezgodna ze wspólnym rynkiem. Uwzględniając, że kraj związkowy Turyngii wydał decyzję nakazującą zwrot kwoty 32,5 miliona DEM, Komisja twierdzi, że należy jeszcze odzyskać kwotę 30,95 miliona DEM.

33 Po trzecie, Komisja stwierdziła, że w latach 1991–1992 kraj związkowy Bawarii – za pośrednictwem LfA – przyznał przedsiębiorstwu joint venture subwencje i dotacje inwestycyjne na łączną kwotę 19,42 miliona DEM. Ponieważ jednak subwencje i dotacje zostały skierowane do spółek należących do grupy Pilz, Komisja uważa, że pomoc tą przyznano, błędnie za jej podstawę przyjmując system TIC oraz ustawę Dlatego dotacjach inwestycyjnych. Dlatego w opinii Komisji pomoc ta jest niezgodna z Traktatem WE.

34 Po czwarte, Komisja stwierdziła, że kraj związkowy Bawarii, na podstawie „Richtlinien für die Übernahme von Staatsbürgschaften im Bereich der gewerblichen Wirtschaft” (wytycznych regulujących przejmowanie gwarancji państwowych w sektorze przemysłowym, podanych do wiadomości publicznej w komunikacie bawarskiego ministerstwa finansów nr L 6811-1/7 – 43358 z dnia 7 sierpnia 1973 r., zwanych dalej „przepisami w sprawie przyznawania gwarancji przez kraj związkowy Bawarii”), udzielił gwarancji obejmującej początkowo 80 % a następnie 100 % otrzymanych przez PBK kredytów bankowych, których łączna kwota wynosiła 54,7 miliona [DEM]. W opinii Komisji władze niemieckie – pomimo zawartego w decyzji o wszczęciu wniosku o udzielenie informacji – nie dostarczyły informacji na tyle szczegółowych, aby rozwiać wątpliwości dotyczące legalności działań związanych z udzieleniem gwarancji przez kraj związkowy Bawarii (LfA). Ponadto, biorąc pod uwagę, że sporna pomoc nie została spożytkowana w celu finansowania inwestycji, lecz została wykorzystana do innych celów, Komisja jest zdania, iż należy uznać tą gwarancję za pomoc niezgodną [ze wspólnym rynkiem].

35 Po piąte, Komisja stwierdziła, że zrzeczenie się przez LfA wierzytelności w wysokości 3 milionów EUR –powstałej wobec PBK wskutek zapłacenia bankom tej kwoty z tytułu gwarancji, o której mowa w pkt 34 – stanowi pomoc państwa. Jej zdaniem jest ona niezgodna ze wspólnym rynkiem, ponieważ została przyznana bez podstawy prawnej.

36 Opierając się na powyższych stwierdzeniach, Komisja doszła do wniosku, że na etapie tworzenia wytwórni płyt CD w Albrechts, Republika Federalna Niemiec przyznała, z naruszeniem art. 88 ust. 3 WE, pomoc państwa na łączną kwotę 260,57 miliona DEM. W skład tej kwoty wchodzą: przyznana przez kraj związkowy Turyngii pomoc w wysokości 63,45 miliona DEM, przyznana przez LfA pomoc w wysokości 77,12 miliona DEM (54,7 miliona DEM w postaci gwarancji, 19,42 miliona DEM w postaci dotacji inwestycyjnych i 3 miliony DEM w postaci umorzenia długu) oraz przyznana przez THA pomoc w wysokości 120 milionów DEM.

37 W opinii Komisji pomoc ta jest niezgodna [ze wspólnym rynkiem] przede wszystkim ze względu na to, że uprzywilejowała ona spółki należące do grupy Pilz i z tego powodu doszło do jej nadużycia w rozumieniu art. 88 ust. 2 WE.

2. Pomoc finansowa przyznana na etapie restrukturyzacji

38 W zaskarżonej decyzji Komisja stwierdziła i uznała za pomoc państwa dwanaście różnych przypadków pomocy finansowej przyznanej na etapie restrukturyzacji przedsiębiorstwa. W znajdującej się w motywie 39 zaskarżonej decyzji tabeli poglądowej pomoc ta została opisana w następujący sposób:





Rodzaj pomocy Kwota w milionach DEM Beneficjent Przyznana przez Data Podstawa prawna 1 Kredyt 25,0 PA TAB Październik 1993 r. Brak 2 Kredyt 20,0 PA TAB Marzec 1994 r. Brak 3 Cena kupna 3,0 PBK TIB Marzec 1994 r. Brak 4 Subwencja 12,0 PA TIB Marzec 1994 r. Brak 5 Udział [w spółce] 33,0 PA TIB (98 %), TAB (2 %) Marzec 1994 r. Brak 6 Kredyt 2,0 PA LfA Marzec 1994 r. Brak 7 Pożyczka wspólnika 3,5 PA TIB Kwiecień 1994 r. Brak 8 Kredyt 15,0 Groupe Pilz LfA Czerwiec 1994 r. Brak 9 Kredyt 15,0 CD Albrechts TAB Październik 1994 r. Brak 10 Kredyt 7,0 CD Albrechts LfA Grudzień 1994 r. Brak 11 Kredyt 9,5 CD Albrechts TAB Styczeń 1995 r. Brak 12 Odsetki 21,3



Począwszy od końca 1993 r.

Łączna kwota pomocy 166,3





39 Po pierwsze, Komisja stwierdziła, że w październiku 1993 r. w celu pokrycia braku środków pieniężnych TAB udzielił PA kredytu w wysokości 25 milionów DEM, lecz środki te, za pośrednictwem centralnego systemu zarządzania środkami pieniężnymi grupy Pilz – otrzymały bezpośrednio inne należące do tej grupy spółki.

40 Po drugie, Komisja stwierdziła, że w marcu 1994 r. TAB udzielił PA – w celu zwrotu poręczonych przez THA kredytów bankowych – kredytu w wysokości 20 milionów DEM, lecz także te środki otrzymały za pośrednictwem centralnego systemu zarządzania środkami pieniężnymi bezpośrednio inne należące do grupy Pilz spółki.

41 Po trzecie, Komisja stwierdziła, że w marcu 1994 r. TIB wypłaciła PBK kwotę w wysokości 3 milionów DEM za nabycie należących do tej spółki udziałów w PA.

42 Po czwarte, Komisja stwierdziła, że w marcu 1994 r. TIB przyznała subwencję w kwocie 12 milionów DEM, w postaci dokapitalizowania PA.

43 Po piąte, Komisja stwierdziła, że w marcu 1994 r. TIB i TAB nabyły odpowiednio, 98 % i 2 % udziałów w PA o wartości 33 milionów DEM.

44 Po szóste, Komisja stwierdziła, że w marcu 1994 r. kraj związkowy Bawarii udzielił PA – za pośrednictwem LfA – kredytu w wysokości 2 milionów DEM.

45 Po siódme, Komisja stwierdziła, że w kwietniu 1994 r. TIB udzielił PA pożyczki wspólnika w wysokości 3,5 miliona DEM.

46 Po ósme, Komisja stwierdziła, że w czerwcu 1994 r. LfA udzieliła grupie Pilz kredytu obrotowego w wysokości 15 milionów DEM, który miał być kredytem umożliwiającym prowadzenie działalności do momentu znalezienia inwestora zainteresowanego nabyciem wytwórni płyt CD w Albrechts.

47 Po dziewiąte, Komisja stwierdziła, że w październiku 1994 r. TAB udzielił CD Albrechts kredytu w wysokości 15 milionów DEM. Zauważyła ona, że – choć środki te zostały wypłacone CD Albrechts – posłużyły świadczeniu usług przedsiębiorstwom należącym do grupy Pilz, za które to świadczenia nigdy nie wypłacono wynagrodzenia, wskutek czego pomoc ta uprzywilejowała jedynie te ostatnie przedsiębiorstwa.

48 Po dziesiąte, Komisja stwierdziła, że w grudniu 1994 r. kraj związkowy Bawarii udzielił CD Albrechts za pośrednictwem LfA nowego kredytu w wysokości 7 milionów DEM.

49 Po jedenaste, Komisja stwierdziła, że w styczniu 1995 r. TAB udzielił CD Albrechts kredytu w wysokości 9,5 miliona DEM.

50 Po dwunaste, Komisja stwierdziła, że zgodnie z informacjami udzielonymi przez władze niemieckie w okresie od końca 1993 r. do 1998 r., PA i CD Albrechts odniosły korzyść w postaci odsetek na łączną kwotę 21,3 miliona DEM.

51 W opinii Komisji dwanaście powyższych przypadków pomocy, na łączną kwotę 166,3 miliona DEM należy uznać za pomoc przyznaną bezprawnie i niezgodną ze wspólnym rynkiem. Ze względu na fakt, iż TIB i TAB odniosły korzyści z tej pomocy, po tym jak spółki te przejęły odpowiedzialność gospodarczą za wytwórnię płyt CD w Albrechts, te przypadki pomocy mogły zostać zatwierdzone przez Komisję jedynie na podstawie art. 87 ust. 3 lit. c) WE oraz zgodnie z wytycznymi dotyczącymi pomocy w celu ratowania i restrukturyzacji. W opinii Komisji jest zaś oczywistym, że pomoc ta nie spełnia wymogów postawionych w tych wytycznych, ponieważ posiadane przez nią informacje nie uzasadniają wniosku, iż pomoc ta została przyznana w ramach rentownego planu restrukturyzacji, któremu towarzyszyłyby konkretne środki wewnętrzne, pozwalające Komisji stwierdzić, że w rozsądnym terminie mogłaby zostać przywrócona długookresowa rentowność i stabilność przedsiębiorstwa. Ponadto nie pojawił się żaden prywatny inwestor chcący wykupić aktualnie istniejące spółki LCA i CDA, a zatem, w braku prywatnych inwestycji, nie można stwierdzić, czy pomoc jest proporcjonalna do kosztów restrukturyzacji.

3. W przedmiocie odzyskania pomocy

52 W zastosowaniu art. 14 ust. 1 rozporządzenia nr 659/1999 Komisja zdecydowała, że Republika Federalna Niemiec powinna zażądać zwrotu bezprawnie przyznanej i niezgodnej ze wspólnym rynkiem pomocy, zarówno tej wypłaconej na etapie zakładania przedsiębiorstwa, jak i tej, która została wypłacona na etapie restrukturyzacji wytwórni płyt CD w Albrechts.

53 Komisja podkreśliła ponadto, że w celu zapewnienia przestrzegania wydanej decyzji i uniknięcia jakichkolwiek zakłóceń konkurencji, jest ona zobowiązana, w razie potrzeby, aby procedura odzyskania nie została ograniczona do początkowego adresata pomocy, lecz objęła także przedsiębiorstwo, które nadal prowadzi jego działalność za pomocą przeniesionych środków produkcji. Komisja wskazała, że aby ocenić, czy przedsiębiorstwo rzeczywiście kontynuuje działalność początkowego adresata pomocy, bierze ona pod uwagę szereg okoliczności takich jak: przedmiot przeniesienia, cena kupna, tożsamość udziałowców i właścicieli przedsiębiorstw: przekazywanego i nabywającego, datę dokonania przeniesienia oraz jego handlowy charakter. W niniejszym zaś przypadku Komisja uznała, że LCA i CDA niewątpliwie odnoszą korzyść z pomocy, która została uprzednio przyznana PBK, przedsiębiorstwu joint venture oraz PA, ponieważ w celu kontynuowania działalności tych przedsiębiorstw użytkują one ich aktywa i infrastrukturę. Komisja zadecydowała zatem, że pomoc ta powinna zostać zwrócona przez LCA, CDA i wszystkie inne przedsiębiorstwa, na które zostały lub zostaną przeniesione aktywa przedsiębiorstwa joint venture, PA lub PBK, przy czym LCA i CDA należy uznać za „beneficjentów” tej pomocy.

4. Sentencja zaskarżonej decyzji

54 Opierając się na powyższych ocenach, Komisja wydała decyzję, której sentencja brzmi następująco:

„Artykuł pierwszy

1. Pomoc państwa przyznana przez [Republikę Federalną] Niem[iec] [na rzecz PBK, przedsiębiorstwa joint venture oraz PA] w celu budowy, prowadzenia bieżącej działalności i konsolidacji wytwórni płyt CD w Albrechts (Turyngia) na kwotę 260,57 miliona DEM została wykorzystana w innych sektorach działalności grupy Pilz.

Na pomoc tę składają się: przyznana przez [kraj związkowy] Turyngii pomoc na kwotę 63,45 miliona DEM, przyznana przez [LfA] pomoc na łączną kwotę 77,12 miliona DEM oraz przyznana przez [THA] pomoc na kwotę 120 milionów DEM.

Niewłaściwe wykorzystanie pomocy stanowi jej nadużycie w rozumieniu art. 88 ust. 2 […] WE. Pomoc ta jest zatem niezgodna z Traktatem WE.

2. Zgodnie z art. 87 ust. 1 […] WE przeznaczona na restrukturyzację [CD Albrechts] pomoc na łączną kwotę 166,3 miliona DEM nie jest zgodna z postanowieniami traktatu WE.

Artykuł 2

1. [Republika Federalna] Niem[iec] podejmie wszelkie konieczne środki w celu zażądania od beneficjenta zwrotu przyznanej bezprawnie pomocy określonej w art. 1.

2. Zwrot nastąpi zgodnie z [przepisami] procedury krajowej. Podlegające zwrotowi kwoty zostaną powiększone o odsetki naliczone od dnia wypłaty pomocy beneficjentowi, aż do dnia jej rzeczywistego zwrotu. Te odsetki zostaną obliczone w oparciu o stopę referencyjną stosowaną do obliczenia ekwiwalentu subwencji pomocowych dla celów regionalnych.

3. W znaczeniu przyjętym w niniejszym artykule pojęcie „beneficjent” oznacza [CDA] i [LCA], a także wszystkie inne przedsiębiorstwa, na które aktywa lub infrastruktura [PBK], [przedsiębiorstwa joint venture] lub [PA] zostały lub zostaną przeniesione w taki sposób, aby uniknąć skutków niniejszej decyzji […]”.

[tłumaczenie nieoficjalne, podobnie jak wszystkie cytaty z tej decyzji poniżej]

Postępowanie i żądania stron

55 Pismem złożonym w sekretariacie Sądu Pierwszej Instancji w dniu 10 października 2000 r. kraj związkowy Turyngii wniósł skargę o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Skarga ta została zarejestrowana pod numerem T‑318/00.

56 Postanowieniem Prezesa trzeciej izby Sądu w składzie powiększonym z dnia 28 maja 2001 r. Republika Federalna Niemiec została dopuszczona do udziału w sprawie w charakterze interwenienta po stronie kraju związkowego Turyngii. Na mocy tego samego postanowienia ODS Optical Disc Service GmbH (zwana dalej „ODS”), przedsiębiorstwo konkurencyjne CDA, została dopuszczona do udziału w sprawie w charakterze interwenienta po stronie Komisji.

57 ODS i Republika Federalna Niemiec, odpowiednio w dniach 29 sierpnia i 3 września 2001 r., przedstawiły uwagi interwenientów. W dniu 24 października 2001 r. kraj związkowy Turyngii i Komisja przedstawiły swoje uwagi w odpowiedzi na uwagi ODS i Republiki Federalnej Niemiec.

58 Postanowieniem z dnia 30 września 2002 r. Sąd Pierwszej Instancji (trzecia izba w składzie powiększonym) zawiesił postępowanie do czasu ogłoszenia przez Trybunał wyroków w sprawie C‑328/99 Włochy przeciwko Komisji oraz w sprawie C‑399/00 SIM 2 Multimedia przeciwko Komisji. W kontekście tego, że wyrok w tych sprawach połączonych został wydany w dniu 8 maja 2003 r., Sąd Pierwszej Instancji zażądał od stron postępowania złożenia oświadczeń w przedmiocie kontynuacji postępowania dotyczącego niniejszej skargi. Zostały one złożone w dniach 23 i 24 czerwca 2003 r.

59 W oparciu o sprawozdanie sędziego sprawozdawcy, Sąd Pierwszej Instancji zażądał od stron postępowania złożenia oświadczeń w przedmiocie możliwości ewentualnego połączenia niniejszej skargi z mającą ten sam przedmiot skargą złożoną przez CDA i zarejestrowaną w sekretariacie Sądu pod numerem T‑324/00. Po otrzymaniu uwag stron postępowania, postanowieniem z dnia 8 marca 2004 r., sprawy zostały połączone do wspólnego rozpoznania na rozprawie i wydania wyroku.

60 Na podstawie sprawozdanie sędziego sprawozdawcy Sąd zdecydował o otwarciu procedury ustnej oraz, w ramach środków organizacji postępowania, o których mowa w art. 64 regulaminu Sądu Pierwszej Instancji, wezwał strony postępowania do przedstawienia pewnych dokumentów i zadał im pytania na piśmie.

61 Na rozprawie w dniu 5 maja 2004 r. wysłuchane zostały wystąpienia stron i ich odpowiedzi na pytania Sądu.

62 Postanowieniem z dnia 23 lipca 2004 r. sprawy T‑318/00 i T‑324/00 zostały rozłączone do wydania wyroku.

63 Kraj związkowy Turyngii wnosi do Sądu Pierwszej Instancji o:

– stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji;

– tytułem żądania ewentualnego, stwierdzenie nieważności art. 1 ust. 1 zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim uznaje on pomoc wypłaconą przedsiębiorstwu joint venture oraz PA za niezgodną ze wspólnym rynkiem oraz stwierdzenie nieważności jej art. 1 ust. 2 oraz art. 2 ust. 3;

– obciążenie Komisji kosztami postępowania.

64 Republika Federalna Niemiec, interwenient, wnosi do Sądu Pierwszej Instancji o:

– stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji.

65 Komisja, popierana przez ODS, wnosi do Sądu Pierwszej Instancji o:

– oddalenie skargi;

– obciążenie kraju związkowego Turyngii kosztami postępowania.

Co do prawa

I – Uwagi wstępne

66 Na poparcie swej skargi kraj związkowy Turyngii podnosi kilka zarzutów opartych, odpowiednio, na naruszeniu zasady poszanowania prawa do obrony, błędnym ustaleniu pewnych okoliczności faktycznych, naruszeniu obowiązku uzasadnienia, naruszeniu art. 87 i 88 WE oraz ich przepisów wykonawczych, naruszenia zasady proporcjonalności oraz wreszcie naruszenia zasady pewności prawa oraz „zasady określoności”.

67 Sąd w pierwszej kolejności dokona analizy zarzutów podniesionych na poparcie żądań zmierzających do stwierdzenia nieważności art. 1 zaskarżonej decyzji. Następnie przejdzie do analizy zarzutów dotyczących nakazu odzyskania, który został zawarty w art. 2 zaskarżonej decyzji.

II – W przedmiocie legalności art. 1 zaskarżonej decyzji

68 Kraj związkowy Turyngii w istocie podnosi, że art. 1 zaskarżonej decyzji jest niezgodny z prawem ze względu na to, iż dokonana przez Komisję ocena różnych przypadków pomocy finansowej, przyznanej w ramach projektu wytwórni płyt CD w Albrechts, opiera się na błędnych ustaleniach stanu faktycznego, że jest on sprzeczny z art. 87 ust. 1 i art. 88 ust. 2 WE oraz że nie czyni on zadość obowiązkowi uzasadnienia.

69 Należy zatem przeanalizować kolejno zarzuty podniesione przez kraj związkowy Turyngii w odniesieniu do każdego przypadku pomocy finansowej, które zostały wskazane w tabelach, w pkt 30 i 38 powyżej.

70 Sąd uważa jednak za niezbędne wstępne przeanalizowanie argumentacji kraju związkowego Turyngii, zgodnie z którą Komisja nie miała prawa oprzeć się na informacjach, którymi dysponowała w chwili wydawania zaskarżonej decyzji.

A – W przedmiocie możliwości oparcia zaskarżonej decyzji na dostępnych informacjach

1. Argumenty stron

71 Kraj związkowy Turyngii twierdzi, że w niniejszym przypadku Komisja nie miała prawa oparcia zaskarżonej decyzji na informacjach, które posiadała w chwili wydawania zaskarżonej decyzji. W pierwszej kolejności podnosi on – jak to wynika z art. 13 ust. 1 zdanie drugie rozporządzenia nr 659/1999 oraz z utrwalonego orzecznictwa – że Komisja może oprzeć decyzję na dostępnych informacjach jedynie w sytuacji, gdy Państwo Członkowskie nie zareagowało na skierowany doń przez Komisję nakaz udzielenia informacji lub też udzielona przezeń odpowiedź była niekompletna (wyroki Trybunału z dnia 14 lutego 1990 r. w sprawie C‑301/87 Francja przeciwko Komisji, zwanej „Boussac”, Rec. str. I‑307, pkt 19 i 22 oraz z dnia 13 kwietnia 1994 r. w sprawach połączonych C‑324/90 i C‑342/90 Niemcy i Pleuger Worthington przeciwko Komisji, Rec. str. I‑1173, pkt 26). Zauważa on także, że, pomimo ciążącego na władzach krajowych obowiązku udzielenia Komisji wszelkich istotnych z punktu widzenia sprawy informacji, w celu zapewnienia wykonania powierzonego jej zadania kontroli pomocy państwa, ma ona obowiązek wyjaśnienia – tak dalece, jak jest to możliwe – okoliczności faktycznych (sprawy). W opinii kraju związkowego Turyngii skutkuje to obowiązkiem Komisji poinformowania władz krajowych w jasny i dokładny sposób o wszelkich danych, potrzebnych w ramach wykonywania swego zadania oraz tym, że wydaje ona decyzję na podstawie dostępnych informacji jedynie w nadzwyczajnych przypadkach lub wtedy, gdy – pomimo swych żądań – nie zdoła uzyskać wszystkich żądanych wyjaśnień. Zdaniem kraju związkowego Turyngii w niniejszym przypadku władze niemieckie zareagowały na różnego rodzaju wnioski Komisji o udzielenie informacji, a w szczególności udzieliły odpowiedzi na pytania zawarte w załączniku do decyzji o wszczęciu. Zauważa on bowiem, że – poza jednym wyjątkiem – pytania zawarte w wezwaniu do usunięcia uchybienia z dnia 22 lipca 1999 r. nie odpowiadają pytaniom, które zostały zawarte w decyzji o wszczęciu, co jego zdaniem świadczy o tym, że procedura postąpiła w tym czasie naprzód. W opinii kraju związkowego Turyngii, skoro Komisja oceniła, że odpowiedzi na pytania zawarte w załączniku do decyzji o wszczęciu są niewystarczające, to była ona wówczas zobowiązana do wyjaśnienia [tej kwestii] w piśmie z dnia 22 lipca 1999 r. Kraj związkowy Turyngii podnosi zatem, że ze względu na fakt, iż Komisja nie zażądała od władz niemieckich takich wyjaśnień, nie miała ona prawa oprzeć zaskarżonej decyzji na dostępnych informacjach.

72 Komisja, popierana przez ODS, nie zgadza się z zarzutem podniesionym przez kraj związkowy Turyngii.

2. Ocena Sądu

73 Z orzecznictwa wynika, że Komisja jest uprawniona do wydania decyzji opartej na dostępnych informacjach w przypadku konfrontacji z Państwem Członkowskim, które nie wywiązało się ze swego obowiązku współpracy i które nie dostarcza informacji, których ta pierwsza zażądała w celu zbadania zgodności pomocy ze wspólnym rynkiem (ww. w pkt 71 wyroki w sprawie Boussac, pkt 22 oraz w sprawie Niemcy i Pleuger Worthington przeciwko Komisji, pkt 26). Jednak przed wydaniem takiej decyzji Komisja ma obowiązek uczynienia zadość pewnym wymogom proceduralnym. W szczególności powinna skierować do Państwa Członkowskiego nakaz dostarczenia jej w określonym przezeń terminie wszelkich dokumentów, informacji i danych niezbędnych do analizy zgodności pomocy ze wspólnym rynkiem. Tylko w sytuacji, gdy to Państwo Członkowskie – pomimo skierowanego doń nakazu – nie udzieli zażądanych przez nią informacji, ma ona prawo zakończyć procedurę i wydać, na podstawie dowodów, którymi dysponuje, decyzję stwierdzającą zgodność pomocy ze wspólnym rynkiem lub też jej brak (ww. w pkt 71 wyrok w sprawie Boussac, pkt 19 i 22). Wymogi te przedstawiono i sprecyzowano w art. 5 ust. 2, art. 10 ust. 3 oraz w art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 659/1999.

74 W świetle tych zasad należy przeanalizować, czy w niniejszym przypadku Komisja miała prawo wydać zaskarżoną decyzję, biorąc pod uwagę jedynie te informacje, którymi dysponowała w czerwcu 2000 r.

75 W pierwszej kolejności należy przypomnieć przebieg procedury administracyjnej w niniejszej sprawie.

76 Procedura ta została wszczęta poprzez wysłanie pisma do władz niemieckich w październiku 1994 r. W piśmie tym Komisja zażądała od władz niemieckich dostarczenia jej informacji w przedmiocie pomocy państwa przyznanej wytwórni płyt CD w Albrechts. W odpowiedzi władze niemieckie, pismem z dnia 9 listopada 1994 r., zgłosiły pomoc przyznaną przez kraj związkowy Turyngii i kraj związkowy Bawarii na rzecz przedsiębiorstwa joint venture oraz grupy Pilz. Pismem z dnia 15 listopada 1994 r. Komisja zażądała dokładniejszych informacji o tej pomocy. Władze niemieckie odpowiedziały na to żądanie pismem z dnia 3 marca 1995 r., uzupełniając zgłoszenie zawiadomieniem o nowej pomocy przyznanej przez THA, przez kraj związkowy Turyngii i kraj związkowy Bawarii. Ponieważ pomoc ta została udzielona przed dokonaniem tego zawiadomienia, Komisja zarejestrowała ją pod numerem NN 54/95 (motyw 2 zaskarżonej decyzji). W pismach z dnia: 1 sierpnia, 16 października 1995 r. oraz 25 listopada 1996 r. Komisja zadała pytania dodatkowe, na które władze niemieckie odpowiedziały pismami z dnia: 22 sierpnia 1995 r., 25 sierpnia 1995 r., 18 stycznia 1996 r. oraz 17 kwietnia 1997 r. W dniach: 3 lutego oraz 22 i 23 września 1997 r., odpowiednio, w Brukseli i w Erfurcie, miały miejsce spotkania pomiędzy przedstawicielami Komisji i władz niemieckich. Pismem z dnia 20 stycznia 1998 r. te ostatnie podsumowały swe wnioski z [ostatniego] spotkania z przedstawicielami Komisji (motyw 3 zaskarżonej decyzji).

77 W dniu 17 lipca 1998 r. Komisja wydała decyzję o wszczęciu, ponieważ, po wstępnym przeanalizowaniu informacji przedstawionych przez władze niemieckie, oceniła, że sporne środki budzą poważne wątpliwości co do swej zgodności z rynkiem wewnętrznym.

78 W tej decyzji nakazała ona ponadto Republice Federalnej Niemiec „dostarczenia jej, w terminie miesiąca od otrzymania [tej decyzji], wszystkich dokumentów, informacji i danych niezbędnych do oceny zgodności pomocy z [art. 87 WE]” [tłumaczenie nieoficjalne, podobnie jak wszystkie cytaty z tej decyzji poniżej]. Do decyzji o wszczęciu załączono dokument zawierający siedem pytań.

79 Republika Federalna Niemiec odpowiedziała na decyzję o wszczęciu pismem z dnia 26 sierpnia 1998 r. W dniu 15 października 1998 r. w Brukseli odbyło się kolejne spotkanie pomiędzy przedstawicielami Komisji i władz niemieckich. Pismem z dnia 11 listopada 1998 r. te ostatnie dostarczyły dodatkowych informacji.

80 Oceniając dostarczone informacje jako wciąż niewystarczające, Komisja pismem z dnia 4 marca 1999 r. ponownie nakazała władzom niemieckim dostarczenie jej niezbędnych informacji, a w szczególności zażądała odpowiedzi na pytania załączone do decyzji o wszczęciu.

81 Władze niemieckie odpowiedziały na ten nakaz pismami z dnia: 30 marca, 1 i 16 kwietnia 1999 r., w których zostały zawarte informacje dodatkowe.

82 Komisja uznała jednak, że te informacje wciąż nie stanowią wystarczającej odpowiedzi na pytania zawarte w załączniku do decyzji o wszczęciu (w szczególności na zawarte w załączniku pytania 3–7). Wobec tego, pismem z dnia 22 lipca 1999 r. zażądała ona udzielenia odpowiedzi na nie najpóźniej do dnia 31 sierpnia 1999 r. Zwróciła się ponadto do Republiki Federalnej Niemiec z wnioskiem o dostarczenie jej informacji i dokumentów dodatkowych.

83 Zwróciwszy się pismem z dnia 28 lipca 1999 r. o przedłużenie określonego przez Komisję terminu i po odbyciu w dniu 23 września 1999 r. w Brukseli kolejnego spotkania z przedstawicielami Komisji, władze niemieckie dostarczyły w dniu 28 września i 19 października 1999 r. [kolejnych] dodatkowych informacji.

84 Wreszcie w dniu 21 czerwca 2000 r. Komisja wydała zaskarżoną decyzję.

85 Jeśli chodzi o podniesiony przez kraj związkowy Turyngii argument, zgodnie z którym władze niemieckie udzieliły wszystkich informacji, o które zwróciła się Komisja – wskutek czego ta ostatnia nie miałaby zdaniem skarżącej prawa oprzeć się na dostępnych informacjach – należy wstępnie stwierdzić, iż z przebiegu procedury administracyjnej wyraźnie wynika, że Komisja spełniła wymogi proceduralne ustanowione w orzecznictwie i przewidziane w rozporządzeniu nr 659/1999. Trzykrotnie bowiem nakazała oficjalnie Republice Federalnej Niemiec dostarczenie jej informacji niezbędnych do oceny zgodności spornej pomocy ze wspólnym rynkiem.

86 Ponadto wbrew temu, co twierdzi kraj związkowy Turyngii, z pisma z dnia 22 lipca 1999 r. nie wynika, że władze niemieckie odpowiedziały na wszystkie – z wyjątkiem jednego – pytania. Wręcz przeciwnie, w piśmie tym Komisja usilnie żądała od władz niemieckich, aby odpowiedziały one na pytania 3–7, które zostały zawarte w załączniku do decyzji o wszczęciu.

87 Następnie kraj związkowy Turyngii nie wykazał, że władze niemieckie wyczerpująco odpowiedziały na wszystkie pytania, które Komisja zadała w załączniku do decyzji o wszczęciu. W szczególności nie wykazano, że, pomimo wielokrotnych wezwań Komisji, władze te przedstawiły dokładny wykaz różnych przypadków pomocy przyznanej od 1991 r. Kraj związkowy Turyngii nie przedstawił także dowodu, że władze te odpowiedziały na pytanie dotyczące istnienia ewentualnych planów restrukturyzacji. Z akt sprawy wynika ponadto, że władze udzieliły jedynie niejasnej odpowiedzi na pytanie dotyczące opisu transakcji, które zostały zawarte w ramach przejęcia przedsiębiorstwa joint venture przez TAB i TIB, a także na pytanie dotyczące opisu okoliczności i warunków umorzenia kredytów przez banki prywatne w 1994 r.

88 W tym względzie należy także przypomnieć, że zgodnie z art. 6 ust. 1 rozporządzenia nr 659/1999, „[d]ecyzja o wszczęciu formalnej procedury dochodzenia [formalnego postępowania wyjaśniającego] zawiera podsumowanie odpowiednich kwestii faktycznych i prawnych, wstępną ocenę Komisji odnośnie do charakteru pomocowego proponowanego środka i określa wątpliwości co do jego zgodności ze wspólnym rynkiem”. W drodze takiej decyzji, po jej opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, Państwo Członkowskie i inne zainteresowane strony zostają poinformowane o okolicznościach faktycznych, na których Komisja zamierza oprzeć swą decyzję. Wynika z tego, że jeśli uczestnicy postępowania są zdania, iż pewne ustalenia dotyczące okoliczności faktycznych, zawarte w decyzji o wszczęciu, są błędne, powinni oni w toku procedury administracyjnej powiadomić o tym Komisję, pod rygorem utraty uprawnienia do podważenia tych ustaleń w ramach postępowania sądowego (zob. podobnie, jeśli chodzi o Państwo Członkowskie, wyrok Trybunału z dnia 14 września 1994 r. w sprawach połączonych od C‑278/92 do C‑280/92, Hiszpania przeciwko Komisji, Rec. str. I‑4103, pkt 31). Natomiast zgodnie z zasadami zawartymi w orzecznictwie i prawodawstwie, przywołanymi powyżej w pkt 73, jeśli zainteresowane strony nie przedstawią informacji przeciwnych, Komisja ma prawo oprzeć się na tych ustaleniach faktycznych, którymi dysponuje w chwili wydania decyzji kończącej postępowanie w sprawie, nawet jeśli są one błędne, w zakresie, w jakim te elementy stanu faktycznego stanowiły przedmiot nakazu dostarczenia Komisji wszystkich niezbędnych informacji, skierowanego przez nią do Państwa Członkowskiego. Jeśli natomiast Komisja nie skieruje do Państwa Członkowskiego nakazu dostarczenia jej informacji o okolicznościach faktycznych, na których ma ona zamiar oprzeć tę decyzję, nie może ona następnie uzasadniać ewentualnych błędów w ustaleniach faktycznych podnosząc, że w momencie wydawania decyzji kończącej formalne postępowanie w sprawie badania pomocy oparła się ona jedynie na tym materiale dowodowym, którym wtedy dysponowała.

89 Wbrew temu, co sugeruje kraj związkowy Turyngii, Komisja nie jest jednak zwolniona z kontroli sądowej w zakresie ustaleń stanu faktycznego. Jeśli bowiem Państwo Członkowskie w pełni wywiązało się ze swego obowiązku przedstawienia wszystkich zażądanych przez Komisję informacji, szczególnie łatwo będzie mu wykazać – za pomocą informacji udzielonych w trakcie procedury – że nie można mu zarzucić zawartych w zaskarżonej decyzji ewentualnie błędnych ustaleń faktycznych. Ponadto w sytuacji, gdy Komisja opiera decyzję na dostępnych informacjach o niektórych okolicznościach faktycznych, nie spełniwszy uprzednio w tym właśnie zakresie uznanych przez orzecznictwo i zawartych w rozporządzeniu nr 659/1999 wymogów proceduralnych, wykonywana przez Sąd kontrola może dotyczyć kwestii, czy uwzględnienie tych elementów stanu faktycznego mogło spowodować popełnienie błędu w ocenie podważającego legalność zaskarżonej decyzji.

90 Natomiast w okolicznościach określonych w pkt 85–88 powyżej i uwzględniając w szczególności trzy nakazy skierowane przez Komisję do kraju związkowego Turyngii w toku procedury administracyjnej, ten ostatni nie wykazał, że Komisja wzięła w zaskarżonej decyzji pod uwagę okoliczności faktyczne [sprawy], nie spełniwszy uprzednio postawionych w tym względzie wymogów proceduralnych. Komisja wydając zaskarżoną decyzję, miała zatem prawo oprzeć się na informacjach, którymi dysponowała.

91 W związku z powyższym należy oddalić niniejszą część zarzutu.

B – W przedmiocie gwarancji udzielonej PBK przez kraj związkowy Bawarii (LfA)

1. Argumenty stron

92 Kraj związkowy Turyngii podnosi po pierwsze, że jeśli chodzi o [przyznaną] pomoc, Komisja popełniła błąd w ustaleniach faktycznych. Podkreśla on bowiem, że wbrew temu, co stwierdziła w motywie 30 zaskarżonej decyzji, udzielona przez kraj związkowy Bawarii gwarancja, która początkowo pokrywała 80% udzielonych PBK kredytów bankowych, nie została przekształcona w gwarancję pokrywającą 100 % kredytów na łączną kwotę 54,7 miliona DEM. W szczególności podnosi on, że kwota 54,7 miliona DEM, do której odnosi się Komisja, odpowiada wartości księgowej kredytów (z wyłączeniem odsetek), które w marcu 1994 r., w chwili zawarcia porozumienia mającego na celu uzdrowienie kondycji finansowej przedsiębiorstwa, kraj związkowy Bawarii poręczył w 80 %. W opinii kraju związkowego Turyngii, wbrew temu co Komisja stwierdziła w zaskarżonej decyzji, kraj związkowy Bawarii nie zgodził się na poręczenie 100 % tej kwoty. Wręcz przeciwnie - w ramach [zawartego] porozumienia, mającego na celu uzdrowienie kondycji finansowej przedsiębiorstwa, łączna kwota kredytów poręczonych przez kraj związkowy Bawarii została obniżona z jednej strony wskutek rezygnacji przez banki ze zwrotu poręczonych kredytów w wysokości 12 milionów DEM, a z drugiej strony w następstwie licznych interwencji kraju związkowego Bawarii. Kraj związkowy Turyngii podkreśla, że kraj związkowy Bawarii (LfA) zgodził się poręczyć w 100 % w ramach porozumienia mającego na celu uzdrowienie kondycji finansowej przedsiębiorstwa jedynie pozostałą kwotę, czyli 41,4 miliona DEM oraz że w 1995 r. LfA musiała spełnić w całości wynikające z tytułu gwarancji zobowiązania poprzez zapłacenie bankom odpowiedniej kwoty. Kraj związkowy Turyngii wyjaśnia ponadto, że wynikła z tej zapłaty wierzytelność kraju związkowego Bawarii wobec przedsiębiorstwa joint venture na kwotę 41,4 miliona DEM oraz inne wierzytelności kraju związkowego Bawarii wobec tej spółki na kwotę 9 milionów DEM, zostały w dniu 7 listopada 1995 r. ostatecznie nabyte przez TAB za cenę wynoszącą 15 milionów DEM. W jego opinii dług przedsiębiorstwa joint venture wobec TAB został w całości spłacony przez CDA po nabyciu przez tą ostatnią aktywów LCA.

93 Kraj związkowy Turyngii podkreśla, że informacje te zostały przekazane Komisji przez władze niemieckie w toku procedury administracyjnej. Podnosi on bowiem, że z pism z dnia: 18 stycznia 1996 r. oraz 30 marca 1999 r. wyraźnie wynika, iż udzielona przez kraj związkowy Bawarii gwarancja, pokrywająca początkowo 80 % udzielonych PBK kredytów bankowych nie została przekształcona w gwarancję pokrywającą 100 % kredytów na łączną kwotę 54,7 miliona DEM. Jego zdaniem bowiem, udzielenie rzekomej stuprocentowej gwarancji stanowiło w rzeczywistości działanie z tytułu pierwotnej gwarancji i ponadto pokryło ono jedynie pozostałą kwotę 41,4 miliona DEM. Według kraju związkowego Turyngii, Komisja niesłusznie nie dokonała tego ustalenia faktycznego, podczas gdy było ono decydujące, ponieważ umożliwiało wykazanie, że udzielona przez kraj związkowy Bawarii w ramach porozumienia mającego na celu uzdrowienie kondycji finansowej przedsiębiorstwa, stuprocentowa gwarancja nie stanowiła nowej pomocy, lecz działanie na podstawie już istniejącej, przyznanej w ramach dozwolonego systemu pomocy.

94 Kraj związkowy Turyngii podkreśla ponadto, że z informacji tych wynika, iż – wbrew temu, co Komisja stwierdziła w pkt 30 zaskarżonej decyzji – LfA nie wypłaciła kwoty 54,7 miliona DEM, powiększonej o 7 milionów DEM, w ramach działania z tytułu gwarancji. W opinii kraju związkowego Turyngii LfA wypłaciła bowiem co najwyżej 48,4 miliona DEM, ponieważ w marcu 1994 r. zapłaciła ona bankom 3 miliony DEM i udzieliła PA dwóch pożyczek w wysokości 2 milionów DEM każda – przy czym jedna z nich była przeznaczona na zwrot poręczonych kredytów, a druga na zabezpieczenie zapłaty przyszłych odsetek od tych kredytów – oraz zapłaciła bankom w 1995 r. kwotę 41,4 miliona DEM. W jego ocenie różnicę pomiędzy kwotą 48,4 miliona DEM oraz określoną w motywie 30 zaskarżonej decyzji kwotą 54,7 miliona DEM można wyjaśnić w szczególności tym, że Komisja uwzględniła pewne kwoty dwukrotnie – pierwszy raz jako kwotę gwarantowaną przez kraj związkowy Bawarii, a drugi raz jako kwotę wypłaconą przez LfA z tytułu tej gwarancji.

95 Po drugie, kraj związkowy Bawarii podnosi, że Komisja naruszyła art. 87 ust. 1 WE, ponieważ w motywach 89–93 zaskarżonej decyzji niesłusznie stwierdziła, iż z powodu przekształcenia w gwarancję stuprocentową, sporna gwarancja nie spełnia już warunków przewidzianych w przepisach dotyczących przyznawania gwarancji przez kraj związkowy Bawarii.

96 Wreszcie kraj związkowy Turyngii twierdzi, że Komisja naruszyła obowiązek uzasadnienia, ponieważ nie przedstawiła uzasadnienia swego twierdzenia, zgodnie z którym udzielona przez kraj związkowy Bawarii gwarancja była sprzeczna z mającymi zastosowanie [w tym przypadku] przepisami.

97 Komisja popierana przez ODS twierdzi, że należy oddalić całość argumentacji przedstawionej przez kraj związkowy Turyngii i dotyczącej gwarancji udzielonej przez kraj związkowy Bawarii jako bezzasadną.

98 Po pierwsze, Komisja zaprzecza, jakoby popełniła błąd w ustaleniach faktycznych, jeśli chodzi o tą gwarancję. W pierwszej kolejności podnosi ona, że pomimo nakazu skierowanego do władz niemieckich nie wyjaśniły one okoliczności dotyczących tej pomocy. Komisja zauważa bowiem, że w piśmie z dnia 30 marca 1999 r. władze niemieckie ograniczyły się do oceny zmiany gwarancji z 80 % na 100 % jako „logicznej”, lecz nie przedstawiły w tym względzie żadnych wyjaśnień. Komisja jest zatem zdania, że w takiej sytuacji miała ona prawo, zgodnie z wyrokiem Trybunału z dnia 30 czerwca 1992 r. w sprawie C‑47/91 Włochy przeciwko Komisji zwanego „Italgrani”, Rec. str. I‑4145, do wydania decyzji na podstawie dostępnych informacji. W opinii Komisji natomiast z informacji tych wynika, że rzeczywiste udzielenie gwarancji, po przekształceniu, nie odpowiadało warunkom początkowym, przewidzianym w przepisach dotyczących udzielania gwarancji przez kraj związkowy Bawarii. Zauważa ona bowiem, że w sytuacji, gdy ten wstępnie zatwierdzony przez Komisję system pomocy stanowił, iż gwarancja może obejmować co najwyżej 80 % kwoty kredytu, kwota poręczona przez kraj związkowy Bawarii musiałaby zostać obniżona wskutek rezygnacji przez banki ze zwrotu poręczonych kredytów w wysokości 12 milionów DEM. Podnosi ona ponadto, że ani władze niemieckie, ani kraj związkowy Turyngii nie były w stanie wyjaśnić zwiększenia się poręczonej kwoty z 52,72 do 54,72 miliona DEM. Wreszcie w opinii Komisji, nawet przy założeniu, że kraj związkowy Turyngii ma rację twierdząc, iż poręczone ryzyko się ziściło w chwili, gdy kraj związkowy Bawarii zobowiązał się do gwarancji 100 % kwoty brakującej, to jednak nie zmienia to faktu, że ten ostatni powinien był tym niemniej objąć wymagalną kwotę gwarancją jedynie do wysokości 80 %.

99 Po drugie, zdaniem Komisji kraj związkowy Turyngii niesłusznie podnosi, że naruszyła ona art. 87 ust. 1 WE oraz obowiązek uzasadnienia, jeśli chodzi o ocenę prawną gwarancji udzielonej przez kraj związkowy Bawarii.

2. Ocena Sądu

100 Kraj związkowy Turyngii podważa legalność art. 1 zaskarżonej decyzji, ponieważ uznaje on za niezgodną ze wspólnym rynkiem pomoc państwa udzieloną przez LfA w postaci poręczenia pożyczki w wysokości 54,7 miliona DEM, zarzucając popełnienie błędu w ustaleniach faktycznych, naruszenie art. 87 ust. 1 WE oraz naruszenie obowiązku uzasadnienia.

101 W tym względzie należy w pierwszej kolejności przeanalizować, czy Komisja popełniła błąd w ustaleniach faktycznych, stwierdzając w motywie 30 zaskarżonej decyzji, że „wskutek przyznania pomocy regionalnej tego samego rodzaju, wartość księgowa kredytu udzielonego przez konsorcjum bankowe, wynosząca 65,85 miliona DEM, została ostatecznie ustalona jedynie na 54,7 miliona DEM” oraz że „LfA złożyła gwarancje [wiążące dopiero po postępowaniu egzekucyjnym u dłużnika] zabezpieczające 100 % tej kwoty, zamiast przewidzianych początkowo 80 %”.

102 Tak jak zostało to podkreślone w pkt 88 powyżej, byłoby to możliwe jedynie wtedy, gdy kraj związkowy Turyngii byłby w stanie wykazać, że w ramach procedury administracyjnej Komisja otrzymała niezbędne informacje, pozwalające jej skorygować ewentualne nieścisłości dotyczące okoliczności faktycznych, które zostały pokrótce zawarte w decyzji o wszczęciu.

103 W tym względzie należy przypomnieć, że w pkt 2.2.1 akapit trzeci decyzji o wszczęciu Komisja wskazała, że „[k]raj związkowy Bawarii złożył gwarancję [wiążące dopiero po postępowaniu egzekucyjnym u dłużnika] kredytu na podstawie dozwolonego systemu pomocy” oraz że „gwarancja ta pokrywała 80 % jego kwoty, czyli 52,72 miliona [DEM]”. Akapit piąty tego samego punktu decyzji o wszczęciu brzmi następująco:

„Uwzględniając, że [PBK] odniosła w rzeczywistości korzyść z większych niż przewidziano subwencji i dotacji inwestycyjnych, z udzielonego przez konsorcjum bankowe kredytu na kwotę 65,85 miliona [DEM] wypłacona została jedynie kwota w wysokości 54,7 miliona [DEM]. Dlatego też w 1994 r. kraj związkowy Bawarii zmodyfikował udzieloną przez siebie gwarancję, która dotyczyła początkowo 80 % kwoty kredytów (52,72 miliona [DEM]), zmieniając ją w stuprocentową gwarancję (54,7 miliona [DEM]) […]”.

104 Wreszcie w decyzji o wszczęciu, w ramach tymczasowej oceny pomocy, wskazano, że „Komisja ma poważne wątpliwości co do kwestii, czy zatwierdzony system pomocy obejmuje środki przyjęte w ramach tej gwarancji – to znaczy przekształcenie jej w wiążącą dopiero po postępowaniu egzekucyjnym u dłużnika, gwarancję stuprocentową oraz zwiększenie poręczonej kwoty z 52,72 miliona [DEM] do 54,7 miliona [DEM]” (pkt 3.1.1 akapit pierwszy decyzji o wszczęciu).

105 Wyraźnie wynika z tego, że na etapie wszczęcia postępowania Komisja wyciągnęła z posiadanych przez siebie informacji wniosek, iż po pierwsze w 1994 r. gwarancja udzielona przez kraj związkowy Bawarii i pokrywająca początkowo 80 % kwot kredytów została przekształcona w gwarancję stuprocentową oraz po drugie, że poręczona kwota wzrosła z 52,72 do 54,7 miliona DEM.

106 Należy zatem podkreślić, że w piśmie z dnia 30 marca 1999 r. władze niemieckie zajęły stanowisko w kwestii przedstawionych okoliczności faktycznych w zakresie dotyczącym gwarancji udzielonej przez kraj związkowy Bawarii. Podkreśliły one bowiem, że – w ramach porozumienia mającego na celu uzdrowienie kondycji finansowej przedsiębiorstwa – banki zgodziły się na rezygnację z kwoty 12 milionów DEM spośród kredytów zabezpieczonych tą gwarancją oraz że wskutek tej rezygnacji w całości zabezpieczone zostało ich własne ryzyko kredytowe, tak że „pozostała kwota tych kredytów pozostała wskutek tego pokryta w 100 % przez gwarancję udzieloną przez kraj związkowy Bawarii”. Władze te przypomniały ponadto zmiany w kredytach objętych tą gwarancją. Z opisu tego wynika, że przed rezygnacją przez banki – w ramach porozumienia mającego na celu uzdrowienie kondycji finansowej przedsiębiorstwa – [z kwoty 12 milionów DEM], łączna kwota kredytów poręczonych przez kraj związkowy Bawarii wynosiła 58,4 miliona DEM. Wskutek rezygnacji przez banki z: kwoty 12 milionów DEM, pomocy na kwotę 3 milionów DEM udzielonej przez kraj związkowy Bawarii z tytułu gwarancji oraz udzielenia pożyczki na kwotę 2 milionów DEM, przyznanej PA przez LfA na zwrot [zaciągniętych] długów, kwota gwarancji została zmniejszona do 41,4 miliona DEM.

107 W świetle tych informacji, którym Komisja nie zaprzeczyła w żadnym punkcie i których nie podważa jakikolwiek element akt sprawy, należy wyciągnąć wniosek, że w motywie 30 zaskarżonej decyzji Komisja w istocie niesłusznie stwierdziła, iż poręczona kwota została zwiększona z 52,72 do 54,7 miliona DEM.

108 Jeśli chodzi o skutki tego błędu w ustaleniach faktycznych, należy podkreślić, że właśnie na podstawie tego zawartego w motywie 30 zaskarżonej decyzji ustalenia, Komisja oceniła, iż kwota pomocy z tytułu gwarancji udzielonej przez kraj związkowy Bawarii, której odzyskania należy dokonać, wynosi 54,7 miliona DEM (motywy 89–93 oraz 123 zaskarżonej decyzji). Wynika z tego, że Komisja z powodu wspomnianego wyżej błędu w ustaleniach faktycznych, niesłusznie ustaliła wysokość kwoty pomocy podlegającej odzyskaniu.

109 W tym względzie Sąd stwierdza także, że nie posiada wszystkich informacji, które pozwoliłyby mu na przeprowadzenie kontroli zasadności zaskarżonej decyzji i że wobec tego jest niezbędne, aby podniósł on z urzędu zarzut braku jej uzasadnienia w tym względzie (zob. podobnie wyrok Trybunału z dnia 20 lutego 1997 r. w sprawie C‑166/95 P Komisja przeciwko Daffix, Rec. str. I-983, pkt 24; wyroki Sądu z dnia 2 lipca 1992 r. w sprawie T‑61/89 Dansk Pelsdyravlerforening przeciwko Komisji, Rec. str. II‑1931, pkt 129 oraz z dnia 8 lipca 2004 w sprawie T‑44/00 Mannesmannröhren-Werke przeciwko Komisji, Zb.Orz. str. II‑2223, pkt 210). Uzasadnienie znajdujące się w motywach 30, 32 i 89 zaskarżonej decyzji stoi bowiem na przeszkodzie kontroli Sądu, ponieważ nie wyjaśnia ono dokładnie i spójnie sposobu, w jaki Komisja ustaliła istnienie związku pomiędzy, po pierwsze, kwotą kredytów bankowych, obniżonej z 65,58 do 54,7 miliona DEM (motyw 30 zaskarżonej decyzji), po drugie – kwotą gwarancji udzielonejprzez LfA, która miała zostać zmieniona z pokrywającej 80 % na pokrywającą 100 % kredytów (motywy 30 i 32 zaskarżonej decyzji) oraz, po trzecie, kwotą udzielonej gwarancji, zwiększonej z 52,72 do 54,7 miliona DEM (motywy 30 i 89 zaskarżonej decyzji) tak, aby uzasadnić swoje obliczenia odpowiedniej wartości spornej pomocy i dojść do wspomnianego w pkt 108 powyżej błędnego wniosku. Ponadto w zaskarżonej decyzji Komisja ani nie odpowiedziała na argumenty Republiki Federalnej Niemiec, przedstawione przez nią w pismach z dnia 18 stycznia 1996 r. i 30 marca 1999 r., według których wierzytelność kraju związkowego Bawarii została ostatecznie nabyta przez TAB za kwotę 15 milionów DEM, ani nie uzasadniła dokonanej przez siebie oceny ewentualnego wpływu tej transakcji na wartość i zwrot spornej pomocy. W tych okolicznościach należy stwierdzić, że Komisja z powyższych powodów naruszyła także ustanowiony w art. 253 WE obowiązek uzasadnienia.

110 Należy następnie przeanalizować, czy w ramach swej oceny prawnej tego przypadku pomocy finansowej Komisja naruszyła także art. 87 ust. 1 i 2 WE. W tym względzie należy przypomnieć, że kraj związkowy Turyngii podniósł, iż Komisja niesłusznie stwierdziła, że nie przestrzegano warunków przewidzianych w przepisach dotyczących udzielania gwarancji przez kraj związkowy Bawarii, ponieważ, po pierwsze, przekształcono gwarancję początkową w gwarancję stuprocentową oraz, po drugie, poręczone kredyty zostały skierowane do grupy Pilz. W opinii kraju związkowego Turyngii Komisja także bezzasadnie wyciągnęła z tego wniosek, że gwarancja udzielona przez kraj związkowy Bawarii była od początku niezgodna ze wspólnym rynkiem.

111 Należy w pierwszej kolejności przypomnieć, że w motywach 89–93 zaskarżonej decyzji Komisja wyjaśniła powody, które przywiodły ją do tego, aby żądać odzyskania pomocy, którą stanowi udzielona przez kraj związkowy Bawarii gwarancja. Podkreśliwszy w motywie 89, że przedstawione przez władze niemieckie niekompletne informacje nie pozwoliły na pozbycie się wątpliwości dotyczących przekształcenia gwarancji początkowej, Komisja stwierdziła, iż – wbrew wymogom przepisów dotyczących udzielania gwarancji przez kraj związkowy Bawarii – „sporna pomoc w oczywisty sposób nie posłużyła sfinansowaniu inwestycji będącej przedmiotem wniosku o pomoc finansową, a środki własne inwestora nie zostały zaangażowane w odpowiednią część kosztów finansowania inwestycji” (motywy 90 i 91). Komisja podniosła ponadto, że oświadczenia władz niemieckich, według których wskutek poręczonych kredytów zostały w przeważającej części uprzywilejowane jedynie spółki należące do grupy Pilz, pozwalają na stwierdzenie niewłaściwego wykorzystania pomocy (motyw 92). W tej sytuacji wyciągnęła ona wniosek, że „pomoc nie została spożytkowana na realizację projektu inwestycyjnego budowy zakładu produkcyjnego płyt CD, lecz posłużyła wsparciu całości grupy Pilz, a zatem została nadużyta w znaczeniu art. 88 ust. 2 Traktatu WE” i że „pomoc nie jest zatem zgodna z postanowieniami traktatowymi i powinno się stwierdzić jej nieważność i zażądać od władz niemieckich jej odzyskania” (motyw 93).

112 Po pierwsze, z zarzutów tych wyraźnie wynika, że Komisja uznała, iż należy zażądać odzyskania pomocy przyznanej w ramach gwarancji udzielonej przez kraj związkowy Bawarii ze względu na to, że została ona nadużyta. Jak słusznie podkreśla Komisja, kwestia przekształcenia gwarancji początkowej w gwarancję stuprocentową została podniesiona jedynie pomocniczo i w żaden sposób nie stanowi ona w tym kontekście podstawy oceny Komisji.

113 Po drugie, należy podkreślić, że pojęcie nadużycia pomocy wynika bezpośrednio z art. 88 ust. 2 akapit pierwszy WE, który stanowi, iż „[j]eśli Komisja stwierdzi, po wezwaniu zainteresowanych stron do przedstawienia uwag, że pomoc przyznana przez Państwo lub przy użyciu zasobów państwowych […] jest nadużywana, decyduje o zniesieniu lub zmianie tej pomocy przez dane Państwo w terminie, który ona określa”. Ponadto art. 1 lit g) rozporządzenia nr 659/1999 definiuje pojęcie „pomocy świadczonej niezgodnie z przeznaczeniem [nadużytej pomocy]” jako „pomoc[y] wykorzystan[ej] przez beneficjenta z naruszeniem decyzji podjętej na podstawie art. 4 ust. 3 lub art. 7 ust. 3 i 4 [t]ego rozporządzenia”.

114 Z przepisów tych wynika, że aby wykazać, iż pomoc przyznana zgodnie z dozwolonym systemem pomocowym była została nadużyta, Komisja powinna udowodnić, że pomoc ta została wykorzystana z naruszeniem tego zatwierdzonego przez Komisję systemu, czyli z naruszeniem regulujących ten system przepisów krajowych lub też warunków dodatkowych przyjętych przez Państwo Członkowskie w ramach zatwierdzania systemu przez Komisję.

115 Natomiast w niniejszym przypadku należy stwierdzić, że Komisja wyraźnie dowiodła, iż gwarancja udzielona przez kraj związkowy Bawarii została wykorzystana z naruszeniem przepisów w sprawie przyznawania gwarancji przez kraj związkowy Bawarii. W pierwszej kolejności, w motywie 90 zaskarżonej decyzji przypomniała ona że, zgodnie z tym systemem, kraj związkowy Bawarii udziela gwarancji w celu zabezpieczenia kredytów przeznaczonych na finansowanie inwestycji (budowy, rozbudowy itp.) oraz, że aby móc skorzystać z tej gwarancji, przedsiębiorstwo spełniające wymogi do objęcia pomocą powinno zaangażować środki własne w finansowanie projektu w odpowiedniej części i – zabezpieczając jego całkowite sfinansowanie - czuwać nad zapłatą odsetek i spłatą kredytów w rozsądnych terminach. Następnie Komisja stwierdziła, że po pierwsze „sedno spornej pomocy w oczywisty sposób nie posłużyło sfinansowaniu inwestycji będącej przedmiotem wniosku o pomoc finansową, a środki własne inwestora nie zostały zaangażowane w odpowiednią część kosztów finansowania inwestycji” (motyw 91) i po drugie, że „wskutek zagwarantowanych gwarancją publiczną kredytów […] zostały w przeważającej części uprzywilejowane jedynie spółki należące do grupy Pilz” (motyw 92).

116 W świetle powyższego nie ma znaczenia fakt, że początkowo gwarancja została udzielona zgodnie z systemem pomocowym. Jak bowiem słusznie podniosła Komisja, nadużycie pomocy stanowi nie początkowe jej przyznanie, lecz jej późniejsze wykorzystanie z naruszeniem przepisów dozwolonego systemu pomocowego. Ponadto z art. 88 ust. 2 akapit pierwszy WE wyraźnie wynika, że stwierdzenie nadużycia pomocy ma charakter odmienny i niezależny od stwierdzenia niezgodności ze wspólnym rynkiem uzasadniającego samodzielnie z tego względu decyzję Komisji nakazującą zniesienie lub zmianę tej pomocy. Wbrew temu, co zostało podniesione przez kraj związkowy Turyngii, Komisja słusznie nie zawarła w zaskarżonej decyzji uzasadnienia mającego wykazać niezgodność ze wspólnym rynkiem gwarancji udzielonej przez kraj związkowy Bawarii. Wynika z tego natomiast, że Komisja spełniła w tym względzie obowiązek uzasadnienia wynikający z art. 253 WE.

117 Argumenty kraju związkowego Turyngii dotyczące zarzucanego naruszenia art. 87 WE należy zatem oddalić jako bezzasadne.

118 W świetle powyższego, należy stwierdzić nieważność art. 1 zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim Komisja stwierdziła w nim, że pomoc państwa przyznana w ramach budowy wytwórni płyt CD w Albrechts obejmuje kwotę 54,7 miliona DEM z tytułu gwarancji udzielonej przez kraj związkowy Bawarii.

C – Zrzeczenie się przez kraj związkowy Bawarii (LfA) przysługującej jej wobec PBK wierzytelności w wysokości 3 milionów DEM

1. Argumenty stron

119 Kraj związkowy Turyngii podnosi, że w motywie 96 zaskarżonej decyzji Komisja niesłusznie stwierdziła, iż PBK odniosła korzyść wskutek zrzeczenia się wierzytelności przez LfA. Podnosi on bowiem, że Komisja pominęła fakt, iż [raz] już uwzględniła tę kwotę jako pomoc przy ocenie gwarancji udzielonej przez kraj związkowy Bawarii na kwotę 54,27 miliona DEM. Jak poinformowały Komisję władze niemieckie w pismach z dnia 3 marca 1995 r. i 30 marca 1999 r., powstanie tej wierzytelności wobec PBK wynika z zapłacenia bankom odpowiedniej sumy w celu zmniejszenia kwoty kredytów zagwarantowanych poręczeniem początkowym.

120 Kraj związkowy Turyngii podnosi następnie, że Komisja popełniła błąd w ocenie, uznając w zaskarżonej decyzji, iż zrzeczenie się przez LfA wierzytelności na kwotę 3 milionów DEM stanowi nową pomoc. Twierdzi on bowiem, że - tak jak zostało to podkreślone w poprzednim punkcie - pomoc ta służyła spłacie kredytów bankowych, które zostały udzielone na budowę wytwórni płyt CD w Albrechts i były zabezpieczone gwarancją kraju związkowego Bawarii. W każdym razie jego zdaniem Komisja naruszyła obowiązek uzasadnienia, ponieważ nie wskazała przyczyn, dla których stwierdziła, że zrzeczenie się przez LfA wierzytelności wobec PBK na kwotę 3 milionów DEM stanowi pomoc niezgodną ze wspólnym rynkiem.

121 Komisja, popierana przez ODS, podważa całość argumentacji kraju związkowego Turyngii dotyczącej zrzeczenia się wierzytelności na kwotę 3 milionów DEM. W pierwszej kolejności podnosi ona, że nie popełniła błędu w ustaleniach faktycznych ani nie naruszyła prawa, uznając za pomoc dodatkową - nie pomoc z tytułu gwarancji - lecz późniejsze zrzeczenie się wynikłej z niej wierzytelności. Podkreśla ona ponadto, że choć zrzeczenie to zostało uznane za pomoc już na etapie wszczęcia formalnego postępowania w sprawie badania pomocy – w szczególności w tabeli znajdującej się na stronie 9 decyzji o wszczęciu – władze niemieckie nie zgłosiły [wobec tego] żadnych obiekcji. Ponadto w swej własnej ocenie Komisja spełniła obowiązek uzasadnienia, jeśli chodzi o tę pomoc. Podnosi ona bowiem, że w motywie 96 zaskarżonej decyzji stwierdziła – opierając się na przekazanych przez władze niemieckie lakonicznych informacjach – że chodzi tu o pomoc, która została przyznana bez podstawy prawnej i która jest wobec tego niezgodna ze wspólnym rynkiem.

2. Ocena Sądu

122 Odnośnie zrzeczenia się przez LfA wierzytelności wobec PBK na kwotę 3 milionów DEM, kraj związkowy Turyngii twierdzi, że Komisja popełniła błąd w ustaleniach faktycznych, oczywisty błąd w ocenie oraz naruszyła obowiązek uzasadnienia.

123 Tytułem wstępu należy przypomnieć, że w motywie 96 zaskarżonej decyzji Komisja stwierdziła, iż „rezygnacja ze zwrotu kredytu w wysokości 3 milionów DEM […] także powinna zostać uznana za pomoc niezgodną [ze wspólnym] rynkiem, którą należy zwrócić, ponieważ została ona przyznana bez podstawy prawnej”.

124 W opinii kraju związkowego Turyngii, stwierdzenie to oparto na błędzie w ustaleniach faktycznych oraz na błędnej ocenie prawnej, ponieważ, biorąc pod uwagę tak łączną kwotę gwarancji udzielonej przez kraj związkowy Bawarii (54,7 miliona DEM), jak i kwotę wierzytelności, której ta ostatnia się zrzekła wobec PBK (3 miliony DEM), Komisja dwukrotnie uwzględniła tę samą pomoc. Jego zdaniem, nie przedstawiając powodów, dla których Komisja uznaje umorzenie długu za pomoc niezgodną ze wspólnym rynkiem, naruszyła ona w każdym razie obowiązek uzasadnienia.

125 W tym względzie należy przypomnieć, że zarówno istnienie, jak i znaczenie pomocy należy oceniać, biorąc pod uwagę sytuację w momencie jej przyznania. A zatem okoliczność, że gwarancję publiczną zrealizowano w przypadku zwłoki przedsiębiorstwa będącego beneficjentem, nie ma wpływu na charakter tej gwarancji z punktu widzenia art. 87 WE i nie powoduje zaistnienia nowej pomocy.

126 Jest prawdą, że w pewnych przypadkach może być pomocną okoliczność, iż podmiot udzielający gwarancji publicznej – po jej realizacji – jednostronnie zrzeknie się przysługujących mu wobec beneficjenta roszczeń. Takim szczególnym przypadkiem jest sytuacja, w której podmiot udzielający gwarancji publicznej nie postępuje jak racjonalnie zachowujący się podmiot gospodarczy, nie podejmując żadnych z możliwych kroków, aby uzyskać zwrot kwoty należnej z tytułu gwarancji. Jeśli ponadto po realizacji gwarancji okaże się, że rezygnacja z dochodzenia wierzytelności początkowo zabezpieczonej gwarancją pożyczki jest ostateczna, powodując w ten sposób pośrednio zmniejszenie zadłużenia beneficjenta, to taka rezygnacja może co do zasady stanowić odrębną pomoc w zakresie, w jakim powoduje ona powstanie korzyści gospodarczej, dodatkowej tak w stosunku do gwarancji pożyczki, jak i realizacji tej gwarancji.

127 Należy bowiem podnieść, że dopiero w toku postępowania sądowego Komisja zauważyła, iż nie uznała ona za pomoc dodatkową realizację gwarancji, lecz późniejsze zrzeczenie się wierzytelności, które nastąpiło wskutek tego działania. Należy w każdym razie stwierdzić, że motywy 31 i 96 zaskarżonej decyzji nie umożliwiają ani stronom postępowania, ani Sądowi zrozumienia w sposób wymagany prawem przedstawionych w tym względzie rozważań, a zatem – wykonania przez Sąd powierzonej mu kontroli przyczyn, dla których przy wydawaniu tej decyzji Komisja oceniła, iż zrzeczenie się wierzytelności stanowi nową pomoc, odmienną od tej, która została wzięta pod uwagę z tytułu udzielenia gwarancji przez kraj związkowy Bawarii bądź też jej realizacji. Ponadto w świetle utrwalonego orzecznictwa, objaśnienia przedstawione przez Komisję w trakcie postępowania przed Sądem nie mogą co do zasady zrównoważyć braków uzasadnienia zaskarżonej decyzji (zob. podobnie wyrok Trybunału z dnia 24 października 1996 r. w sprawach połączonych C‑329/93, C‑62/95 i C‑63/95 Niemcy i in. przeciwko Komisji, Rec. str. I‑5151, pkt 47 i 48; wyrok Sądu z dnia 25 czerwca 1998 r. w sprawach połączonych T‑ 371/94 i T‑394/94 British Airways i in. oraz British Midland Airways przeciwko Komisji, Rec. str. II‑2405, pkt od 116–119, oraz z dnia 18 stycznia 2005 r. w sprawie T‑93/02 Confédération nationale du Crédit mutuel przeciwko Komisji, Zb.Orz. str. II‑143, pkt od 123–126).

128 W tej sytuacji, bez potrzeby analizowania kwestii, czy Komisja rzeczywiście uwzględniła tę samą pomoc dwukrotnie, Sąd uznaje, że Komisja w każdym razie nie mogła poprzestać na stwierdzeniu w motywie 96 zaskarżonej decyzji, iż rezygnacja ze zwrotu kredytu stanowi pomoc niezgodną ze wspólnym rynkiem, ponieważ pomoc ta została „przyznana bez podstawy prawnej”.

129 Zatem, bez konieczności analizowania innych podniesionych w tym względzie przez kraj związkowy Turyngii części zarzutu, słusznie twierdzi on, że Komisja naruszyła ciążący na niej na podstawie art. 253 WE obowiązek uzasadnienia w zakresie uznania za pomoc zrzeczenia się przez LfA wierzytelności wobec PBK na kwotę 3 milionów DEM.

130 W świetle powyższego należy stwierdzić nieważność art. 1 ust. 1 zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim Komisja stwierdziła, że pomoc państwa przyznana w celu budowy, prowadzenia działalności i konsolidacji wytwórni płyt CD w Albrechts obejmuje kwotę 3 milionów DEM z tytułu zrzeczenia się wierzytelności, z którego korzyść odniosła PBK.

D – W przedmiocie subwencji i premii inwestycyjnych na kwotę 63,45 miliona DEM i 19,42 miliona DEM przyznanych przedsiębiorstwu joint venture i PA odpowiednio przez kraj związkowy Turyngii i kraj związkowy Bawarii (LfA)

1. Argumenty stron

131 Kraj związkowy Turyngii podnosi, że jeśli chodzi o subwencje i premie inwestycyjne przyznane przez kraj związkowy Turyngii i kraj związkowy Bawarii (LfA), Komisja popełniła różnego rodzaju błędy w ustaleniach faktycznych, błędy w ocenie oraz naruszyła obowiązek uzasadnienia.

132 W pierwszej kolejności podnosi on, że ze względu na fakt, iż w pkt 88 zaskarżonej decyzji Komisja stwierdziła, że do CD Albrechts została skierowana decyzja żądająca od tej spółki zwrotu kwoty 32,45 miliona DEM z tytułu przyznanych przez ten kraj związkowy subwencji i premii inwestycyjnych, w art. 2 zaskarżonej decyzji niesłusznie żąda ona zwrotu łącznej kwoty tych subwencji, czyli 63,45 miliona DEM.

133 Następnie podnosi on, że – wbrew temu, co Komisja stwierdziła w motywach 87 i 88 zaskarżonej decyzji – subwencje i premie inwestycyjne przyznane w ramach tworzenia wytwórni płyt CD w Albrechts stanowią pomoc istniejącą, zgodną z uprzednio zatwierdzonymi przez Komisję systemami pomocowymi, a nie stanowią one nowej pomocy, która byłaby niezgodna ze wspólnym rynkiem ze względu na to, że byłaby ona wtedy przyznana z naruszeniem rzekomego zakazu udzielania wsparcia na środki inwestycyjne powiązanych ze sobą przedsiębiorstw. Podnosi on bowiem, ogólnie rzecz ujmując, że ani ustawa o dotacjach inwestycyjnych, ani system TIC, ani prawo wspólnotowe nie zawierają żadnego zakazu o takim zakresie przedmiotowym. Kraj związkowy Turyngii zauważa następnie, że nawet przy założeniu, iż system TIC ustanawia zakaz udzielania wsparcia na środki inwestycyjne powiązanych ze sobą przedsiębiorstw, zakaz ten był przestrzegany, ponieważ każdorazowo przed wypłaceniem tych subwencji żądał on od przedsiębiorstwa joint venture potwierdzenia, że te subwencje nie posłużą wsparciu na środki inwestycyjne powiązanych ze sobą przedsiębiorstw. W jego opinii wynika to wyraźnie z aktu oskarżenia z dnia 9 kwietnia 1998 r., sporządzonym przez prokuratora przy Landgericht Mühlhausen, który został podany do wiadomości Komisji w załączniku do pisma z dnia 28 września 1999 r. Ponadto jego zdaniem nie można uznać, że w chwili zawarcia umowy mającej za przedmiot budowę wytwórni płyt CD w Albrechts stosunki pomiędzy przedsiębiorstwem joint venture a Pilz Construction były stosunkami pomiędzy „przedsiębiorstwami powiązanymi”, ponieważ grupa Pilz była wtedy jedynie mniejszościowym udziałowcem przedsiębiorstwa joint venture. Wobec tego kraj związkowy Turyngii uważa, że przyznanie subwencji było zgodne z wymogami przewidzianymi w systemie TIC, a także wchodziło w zakres stosowania dozwolonego systemu pomocowego i wreszcie było zgodne ze wspólnym rynkiem. Jego zdaniem bowiem użycie części subwencji niezgodnie z ich przeznaczeniem na korzyść grupy Pilz spowodowało, że jedynie ta część subwencji inwestycyjnych stała się niezgodna z wymogami przewidzianymi w systemie TIC, a zatem - niezgodna ze wspólnym rynkiem. W tym względzie podważa on poza tym stwierdzenie Komisji, zgodnie z którym w trakcie formalnego postępowania w sprawie badania pomocy władze niemieckie nie przedstawiły dowodu na to, że część tych subwencji została wykorzystana zgodnie z prawem. Twierdzi on bowiem, że informacja ta została zawarta w akcie oskarżenia z dnia 9 kwietnia 1998 r., sporządzonym przez prokuratora przy Landgericht Mühlhausen (pkt. 10–12).

134 Jeśli chodzi natomiast o przyznanie dotacji inwestycyjnych, kraj związkowy Turyngii podnosi, że Komisja nie ustanowiła warunków ich przyznawania, a zatem niesłusznie doszła do przekonania, iż rzekomy zakaz udzielania wsparcia na środki inwestycyjne powiązanych przedsiębiorstw stał na przeszkodzie przyznawaniu takich dotacji. Podnosi on bowiem, że ustawa o dotacjach inwestycyjnych nie ustanawia takiego zakazu oraz że – przeciwnie – sankcjonuje ona roszczenie inwestora do wypłaty mu takich dotacji, niezależnie od tego, z jakiego źródła pochodzi kapitał inwestycyjny. Ponadto jego zdaniem, Komisja nie wzięła pod uwagę okoliczności, że część dotacji inwestycyjnych, a mianowicie kwota 6,317 miliona DEM, była przedmiotem wniosku o jej zwrot oraz że ustanowione przez ustawę wymogi zostały niewątpliwie spełnione, jeśli chodzi o pozostałą kwotę.

135 Wreszcie kraj związkowy Turyngii podważa twierdzenie ODS, zgodnie z którym subwencje i dotacje inwestycyjne nie mogłyby zostać przyznane ze względu na to, że projekt inwestycyjny rozpoczął się w dniu 29 sierpnia 1989 r., to znaczy przed zjednoczeniem Niemiec. W jego opinii, poza faktem, że twierdzenie to jest błędne, należy podnieść, że postanowienie komisji planowania z dnia 25 stycznia 1991 r., ustalające szczegółowe zasady przyznawania pomocy w systemie TIC umożliwiło także wspieranie projektów, które rozpoczęto po dniu 1 lipca 1990 r., a zatem – przed dniem 3 października 1990 r. (Bundestag, publikacja nr 12/895, załącznik 4). Kraj związkowy Turyngii podkreśla ponadto, że jeśli chodzi o dotacje inwestycyjne, mające zastosowanie przepisy weszły w życie na terytorium Niemieckiej Republiki Demokratycznej jeszcze przez zjednoczeniem i w pierwszym jego okresie obowiązywały one nadal, na podstawie traktatu zwartego w dniu 31 sierpnia 1990 r. pomiędzy Republiką Federalną Niemiec i Niemiecką Republiką Demokratyczną w sprawie zjednoczenia Niemiec (BGBl. 1990 II, str. 889).

136 Komisja zaprzecza, jakoby miała popełnić błąd w ocenie okoliczności faktycznych oraz błąd w ocenie subwencji i dotacji inwestycyjnych.

137 Najpierw podkreśla ona, że twierdzenie kraju związkowego Turyngii - zgodnie z którym nie wzięła ona pod uwagę wyraźnie ustanowionego przez ten ostatni warunku przyznawania subwencji inwestycyjnych na podstawie systemu TIC - jest niezrozumiałe, ponieważ Komisja uzasadniła swą ocenę prawną tej pomocy, uwzględniając ten właśnie wymóg (motywy 87 i 88 zaskarżonej decyzji). Jest ona ponadto zdania, że dodatkowe ustanowienie takiego wymogu było logiczne, ponieważ – nawet jeśli nie istnieje ogólny zakaz dotyczący subwencji dla przedsiębiorstw powiązanych – należy tym niemniej zakazać przyznawania środków publicznych w sytuacji, gdy w ramach centralnego systemu zarządzania środkami pieniężnymi środki te są automatycznie nadużywane i z tego względu korzystają z nich inne należące do grupy przedsiębiorstwa, które nie spełniają warun