Sprawa T‑141/08

E.ON Energie AG

przeciwko

Komisji Europejskiej

Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Decyzja stwierdzająca złamanie pieczęci – Artykuł 23 ust. 1 lit. e) rozporządzenia (WE) nr 1/2003 – Ciężar dowodu – Domniemanie niewinności – Proporcjonalność – Obowiązek uzasadnienia

Streszczenie wyroku

1. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Decyzja Komisji stwierdzająca naruszenie – Dowody, jakie należy zebrać – Stopień wymaganej wartości dowodowej

(art. 81 ust. 1 WE)

2. Prawo Unii – Zasady – Prawa podstawowe – Domniemanie niewinności – Procedura z zakresu konkurencji – Stosowanie

(art. 6 ust. 2 UE; Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 47)

3. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Decyzja Komisji stwierdzająca naruszenie polegające na zawarciu porozumienia o charakterze antykonkurencyjnym – Decyzja opierająca się na dowodach bezpośrednich – Obowiązek przedstawienia dowodu przez przedsiębiorstwa kwestionujące wystąpienie naruszenia

(art. 81 WE, 82 WE)

4. Konkurencja – Grzywny – Przesłanki nałożenia grzywien przez Komisję – Naruszenie popełnione umyślnie lub w wyniku zaniedbania – Decyzja stwierdzająca złamanie pieczęci – Ciężar dowodu spoczywający na Komisji – Granice

(rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 1 lit. e))

1. W dziedzinie prawa konkurencji w przypadku sporu co do istnienia naruszenia reguł konkurencji na Komisji spoczywa ciężar dowodu na okoliczność naruszeń, które stwierdza, oraz przedstawienia środków dowodowych mogących wykazać w stopniu wystarczającym w świetle wymogów prawa okoliczności faktyczne wskazujące na takie naruszenie. W tym celu instytucja ta powinna zebrać zgodne i wystarczająco dokładne dowody, tak aby uzasadnić twierdzenie, że zostało popełnione naruszenie.

(por. pkt 48)

2. Zasada domniemania niewinności ustanowiona w art. 6 ust. 2 europejskiej konwencji praw człowieka należy do praw podstawowych, które zgodnie z orzecznictwem Trybunału, potwierdzonym także w preambule Jednolitego aktu europejskiego i w art. 6 ust. 2 Traktatu o Unii Europejskiej oraz w art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej podlegają ochronie we wspólnotowym porządku prawnym. Biorąc pod uwagę charakter spornych naruszeń oraz charakter i surowość związanych z nimi sankcji, zasada domniemania niewinności ma zastosowanie w szczególności do postępowań w sprawie naruszenia reguł konkurencji, stosowanych w przypadku przedsiębiorstw, które mogą zakończyć się nałożeniem grzywien lub kar pieniężnych.

Jeżeli sąd ma wątpliwości, to należy je rozpatrywać na korzyść przedsiębiorstw będących adresatami decyzji stwierdzającej naruszenie. Sąd nie może zatem dojść do wniosku, że Komisja wykazała istnienie danego naruszenia w sposób zgodny z prawem, jeżeli ma jeszcze co do tego wątpliwości, w szczególności w ramach skargi o stwierdzenie nieważności decyzji nakładającej grzywnę.

(por. pkt 51, 52, 238)

3. Jeżeli Komisja stwierdza naruszenie reguł konkurencji na podstawie oceny zachowania zainteresowanych przedsiębiorstw, sąd Unii będzie musiał stwierdzić nieważność stosownej decyzji, gdy przedsiębiorstwa te przedstawią argumenty, które stawiają w odmiennym świetle fakty wykazane przez Komisję i które pozwalają tym samym na inne przekonywające wyjaśnienie faktów, na podstawie których Komisja stwierdziła istnienie naruszenia.

Jednakże, gdy Komisja opiera się na dowodach bezpośrednich, które co do zasady są wystarczające do wykazania istnienia naruszenia, zainteresowane przedsiębiorstwo nie może poprzestać na wskazaniu możliwości zaistnienia okoliczności, która mogłaby mieć wpływ na moc dowodową rzeczonych dowodów, aby to na Komisji spoczął ciężar udowodnienia, że okoliczność ta nie mogła mieć wpływu na ich moc dowodową. Wprost przeciwnie, z wyjątkiem sytuacji, gdy zainteresowane przedsiębiorstwo zostaje pozbawione możliwości dostarczenia takiego dowodu w wyniku zachowania samej Komisji, to właśnie zainteresowane przedsiębiorstwo powinno wykazać w wymagany prawem sposób, z jednej strony, zaistnienie okoliczności, na którą się ono powołuje, a z drugiej strony, że okoliczność ta podważa moc dowodową dowodów, na których oparła się Komisja.

(por. pkt 54, 56, 199)

4. Zgodnie z art. 23 ust. 1 lit. e) rozporządzenia nr 1/2003 w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 WE i 82 WE Komisja może nakładać grzywny, jeżeli umyślnie lub w wyniku zaniedbania pieczęcie, nałożone przez urzędników lub inne osoby upoważnione przez Komisję, zostały złamane. Tak więc zgodnie z tym przepisem na Komisji spoczywa ciężar udowodnienia, że pieczęć została złamana. Nie musi ona natomiast wykazywać, że do zabezpieczonego pieczęcią lokalu rzeczywiście ktoś wszedł ani że ktoś manipulował przy przechowywanych tam dokumentach.

(por. pkt 85, 256)

WYROK SĄDU (ósma izba)

z dnia 15 grudnia 2010 r.( )

Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Decyzja stwierdzająca złamanie pieczęci – Artykuł 23 ust. 1 lit. e) rozporządzenia (WE) nr 1/2003 – Ciężar dowodu – Domniemanie niewinności – Proporcjonalność – Obowiązek uzasadnienia

W sprawie T‑141/08

E.ON Energie AG, z siedzibą w Monachium (Niemcy), reprezentowana początkowo przez adwokatów A. Röhlinga, C. Krohsa, F. Dietricha oraz R. Pfromma, a następnie przez A. Röhlinga, F. Dietricha oraz R. Pfromma,

strona skarżąca,

przeciwko

Komisji Europejskiej, reprezentowanej przez A. Bouqueta, V. Bottkę oraz R. Sauera, działających w charakterze pełnomocników,

strona pozwana,

mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji C(2008) 377 wersja ostateczna z dnia 30 stycznia 2008 r. o nałożeniu na skarżącą grzywny na podstawie art. 23 ust. 1 lit. e) rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 za złamanie pieczęci (sprawa COMP/B‑1/39.326 – E.ON Energie AG),

SĄD (ósma izba),

w składzie: M.E. Martins Ribeiro (sprawozdawca), prezes, S. Papasavvas i N. Wahl, sędziowie,

sekretarz: K. Andová, administrator,

uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 14 kwietnia 2010 r.,

wydaje następujący

Wyrok

Ramy prawne

1 Artykuł 20 ust. 2 lit. d) rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 [WE] i 82 [WE] (Dz.U. 2003, L 1, s. 1) stanowi, że „[u]rzędnicy i inne towarzyszące osoby upoważnione przez Komisję do prowadzenia kontroli mają prawo do […] pieczętowania wszelkich pomieszczeń przedsiębiorstwa i ksiąg lub rejestrów na czas i w zakresie koniecznym do przeprowadzenia kontroli”.

2 Zgodnie z art. 23 ust. 1 lit. e) rozporządzenia nr 1/2003 „Komisja może w drodze decyzji nałożyć na przedsiębiorstwo i związki przedsiębiorstw grzywny nieprzekraczające 1% całkowitego obrotu uzyskanego w poprzedzającym roku obrotowym, jeżeli umyślnie lub w wyniku zaniedbania […] pieczęcie, nałożone na mocy art. 20 ust. 2 lit. d) przez urzędników lub inne osoby upoważnione przez Komisję, zostały złamane”.

Okoliczności powstania sporu

3 Decyzją z dnia 24 maja 2006 r. Komisja Wspólnot Europejskich zarządziła – zgodnie z art. 20 rozporządzenia nr 1/2003 – przeprowadzenie kontroli w pomieszczeniach E.ON AG oraz zależnych od tej spółki przedsiębiorstw, w celu zweryfikowania zasadności podejrzeń, że przedsiębiorstwa te uczestniczyły w porozumieniach antykonkurencyjnych. Kontrola u skarżącej – E.ON Energie AG, spółki w pełni zależnej od E.ON – rozpoczęła się po południu w dniu 29 maja 2006 r. i została przeprowadzona w pomieszczeniach handlowych tej spółki zlokalizowanych w Monachium. Po zapoznaniu się z decyzją w sprawie kontroli skarżąca oświadczyła, że nie zamierza się jej sprzeciwiać.

4 Kontrola została przeprowadzona przez czterech przedstawicieli Komisji oraz sześciu przedstawicieli Bundeskartellamt (niemieckiego urzędu ochrony konkurencji). Dokumenty wytypowane przez tych przedstawicieli podczas kontroli w dniu 29 maja 2006 r. do bardziej szczegółowego zbadania złożone zostały w lokalu G.505, który skarżąca udostępniła Komisji. Ponieważ kontrola nie mogła zostać ukończona w tym samym dniu, kierownik zespołu przeprowadzającego kontrolę zamknął na klucz drzwi tego lokalu, zbudowane z lakierowanych płyt dźwiękochłonnych oraz z framugi z aluminium eloksydowanego, i opatrzył je urzędową pieczęcią o wymiarach 90 na 60 mm (zwaną dalej „sporną pieczęcią”). Około dwie trzecie powierzchni pieczęci przypadało na płytę drzwi, zaś pozostała jej część umieszczona była na framudze. Sporządzono protokół dokumentujący czynność opieczętowania, który podpisany został przez przedstawicieli Komisji, Bundeskartellamt i skarżącej. Kontrolerzy opuścili następnie pomieszczenia skarżącej, zabierając ze sobą klucz do lokalu G.505, który został im przekazany. W odpowiedzi na żądanie informacji skarżąca zwróciła uwagę, że oprócz klucza przekazanego Komisji w obiegu było jeszcze 20 innych kluczy – „wytrychów”, które umożliwiały dostęp do lokalu G.505 (motyw 19 zaskarżonej decyzji).

5 Sporna pieczęć miała postać taśmy samoprzylepnej w kolorze niebieskim, z pasami w kolorze żółtym na górnej i dolnej krawędzi oraz żółtymi gwiazdami flagi europejskiej. Na dolnym żółtym pasie widniał tekst informujący o tym, że w razie złamania pieczęci Komisja może nałożyć grzywnę. Folia zabezpieczająca użyta do wytworzenia spornej pieczęci (zwana dalej „folią zabezpieczającą”) została wyprodukowana przez spółkę 3M Europe SA (zwaną dalej „3M”) w grudniu 2002 r. W pierwszym kwartale 2004 r. wskazane wyżej elementy graficzne zostały nadrukowane na folii zabezpieczającej przez drukarnię, na zlecenie Komisji.

6 Gdy pieczęć wykonana jest z plastiku, tak jak sporna pieczęć, w razie jej złamania biały klej, za pomocą którego pieczęć jest przytwierdzona do podłoża, pozostaje na nim w formie rozmieszczonych na całej powierzchni naklejki napisów „VOID” o wymiarach około 12 punktów Didota (około 5 mm). Zdjęta pieczęć jest w tych miejscach przezroczysta, wobec czego napisy „VOID” widoczne są także na jej powierzchni.

7 Po powrocie na miejsce kontroli w dniu 30 maja 2006 r., około godziny 8.45 rano, zespół przeprowadzający kontrolę stwierdził, że stan spornej pieczęci, która przylegała jeszcze do powierzchni drzwi uległ zmianie.

8 Około godziny 9.15 kierownik zespołu kontrolnego otworzył drzwi lokalu G.505. Otwarcie drzwi doprowadziło do oderwania się części spornej pieczęci przyklejonej do płyty drzwi, podczas gdy pozostała jej część była nadal przyklejona do framugi.

9 Sporządzono protokół złamania pieczęci, w którym wskazano w szczególności, co następuje:

„[…]

– cała pieczęć została przesunięta o około 2 mm w górę i w bok, tak że widoczne były ślady kleju pod pieczęcią i po jej prawej stronie;

– napis »VOID« był wyraźnie widoczny na całej powierzchni pieczęci, która jednak w dalszym ciągu przylegała zarówno do drzwi, jak i do framugi, i nie była rozdarta;

– po otwarciu drzwi przez [funkcjonariusza] Komisji (pana K.), w trakcie której to czynności pieczęć pozostawała nienaruszona, tzn. nie została rozerwana, białe ślady napisu »VOID« były widoczne na tylnej stronie pieczęci (na powierzchni pokrytej klejem);

– po odklejeniu pieczęci biały napis »VOID« pozostaje zwykle na podłożu, i tak też było zasadniczo w tym przypadku, ponieważ napis ten znajdował się faktycznie na powierzchni drzwi;

– liczne białe ślady obecne były jednak także na pokrytej klejem powierzchni pieczęci, nie w znajdujących się na tylnej stronie pieczęci miejscach przezroczystych odpowiadających kształtem napisowi »VOID«, ale obok tych miejsc”.

10 Protokół dokumentujący złamanie pieczęci został podpisany przez przedstawiciela Komisji i przedstawiciela Bundeskartellamt. Skarżąca odmówiła złożenia podpisu.

11 W dniu 30 maja 2006 r. po południu wykonano fotografie cyfrowe pieczęci przy użyciu telefonu komórkowego.

12 W dniu 31 maja 2006 r. skarżąca złożyła „uzupełniające oświadczenie […] do protokołu nałożenia pieczęci z dnia 30 maja 2006 r.”, w następującym brzmieniu:

„1. Po otwarciu drzwi nie stwierdzono żadnej zmiany stanu dokumentów przechowywanych w lokalu.

2. Po usunięciu pieczęci wieczorem w dniu 30 maja, w celu zastąpienia jej nową pieczęcią, napis »VOID« widoczny na framudze drzwi nie został wcale zmazany.

3. Pan K. uczestniczył w nałożeniu pieczęci poprzedniego wieczoru i odniósł wrażenie, że pieczęć była nietypowo wydłużona”.

13 W dniu 9 sierpnia 2006 r. Komisja skierowała do skarżącej żądanie informacji, zgodnie z art. 18 rozporządzenia nr 1/2003. Skarżąca ustosunkowała się do tego żądania w piśmie z dnia 23 sierpnia 2006 r. Żądania informacji skierowano także do spółki 3M – w dniu 29 sierpnia 2006 r., do przedsiębiorstwa sprzątającego świadczącego usługi na rzecz skarżącej (zwanego dalej „przedsiębiorstwem sprzątającym”) – w dniu 31 sierpnia 2006 r. oraz do służb ochroniarskich skarżącej – w dniu 1 września 2006 r.

14 Dziesięciu członków zespołu przeprowadzającego kontrolę wypełniło kwestionariusze zawierające ich uwagi na temat nałożenia spornej pieczęci oraz stanu, w jakim pieczęć znajdowała się rano w dniu 30 maja 2006 r.

15 W dniu 2 października 2006 r. Komisja skierowała do skarżącej pismo w sprawie przedstawienia zarzutów. Na podstawie informacji, którymi dysponowała ta instytucja, uznała ona w szczególności, że sporna pieczęć została złamana i że ze względu na sprawowaną przez skarżącą w kontrolowanym budynku władzę organizacyjną, należy obciążyć ją odpowiedzialnością za złamanie pieczęci.

16 W dniu 13 listopada 2006 r. skarżąca przedłożyła uwagi do pisma w sprawie przedstawienia zarzutów.

17 W dniu 6 grudnia 2006 r. na żądanie skarżącej funkcjonariusz ds. przesłuchań przeprowadził przesłuchanie, w którym uczestniczyła także spółka 3M.

18 W dniu 21 grudnia 2006 r. na żądanie Komisji spółka 3M potwierdziła na piśmie pewne oświadczenia złożone podczas przesłuchania.

19 W trakcie postępowania administracyjnego skarżąca przedstawiła Komisji trzy ekspertyzy sporządzone przez institut de sciences naturelles et de médicine (instytut nauk przyrodniczych i medycyny, zwany dalej „instytutem”).

20 W dniu 21 marca 2007 r. instytut przeprowadził pierwszą z ekspertyz (zwaną dalej „pierwszą ekspertyzą instytutu”), w ramach której przeanalizowano reakcję spornej pieczęci na działanie sił tnących i oddzierających.

21 W dniu 11 kwietnia 2007 r. Komisja powierzyła panu Kr. – zaprzysiężonemu biegłemu w dziedzinie technik klejenia i zachowań tworzyw sztucznych sporządzenie opinii na temat pewnych aspektów funkcjonalności spornej pieczęci i posługiwania się nią. Pierwsza opinia tego biegłego (zwana dalej „pierwszą opinią pana Kr.”) została sporządzona w dniu 8 maja 2007 r.

22 W dniu 15 maja 2007 r. instytut przedstawił drugą ekspertyzę (zwaną dalej „drugą ekspertyzą instytutu”), w której analizie poddano reakcję spornej pieczęci na obciążenia rozciągająco‑tnące, obciążenia ściskająco‑tnące oraz na obciążenia oddzierające po zastosowaniu preparatu czyszczącego Synto (zwanego dalej „Synto”).

23 Pismem z dnia 6 czerwca 2007 r. Komisja poinformowała skarżącą o nowych ustaleniach faktycznych poczynionych po wystosowaniu pisma w sprawie przedstawienia zarzutów na podstawie oświadczeń złożonych przez spółkę 3M oraz na podstawie pierwszej opinii pana Kr. i umożliwiła skarżącej przedstawienie w tym względzie uwag na piśmie.

24 W dniu 6 lipca 2007 r. skarżąca przedstawiła Komisji swe uwagi na piśmie oraz zażądała przeprowadzenia kolejnego przesłuchania. Żądanie to zostało oddalone.

25 W dniu 1 października 2007 r. skarżąca przedłożyła Komisji trzecią ekspertyzę instytutu, sporządzoną w dniu 27 września 2007 r. (zwaną dalej „trzecią ekspertyzą instytutu”), w której analizie poddano reakcję spornej pieczęci na obciążenia oddzierające przy uwzględnieniu procesu starzenia się, zastosowania Synto oraz wilgotności powietrza.

26 Komisja zwróciła się następnie do pana Kr. o skomentowanie argumentów i uwag zawartych w piśmie skarżącej z dnia 6 lipca 2007 r. oraz w drugiej i trzeciej ekspertyzie instytutu. W dniu 20 listopada 2007 r. pan Kr. sporządził swą drugą opinię (zwaną dalej „drugą opinią pana Kr.”).

27 Pismem z dnia 23 listopada 2007 r. Komisja poinformowała skarżącą o dodatkowych ustaleniach faktycznych poczynionych po wystosowaniu pisma z dnia 6 czerwca 2007 r. Jednocześnie Komisja udzieliła skarżącej dostępu do stosownych dokumentów, w szczególności zaś do drugiej opinii pana Kr.

28 W dniu 10 grudnia 2007 r. skarżąca przedstawiła swe stanowisko na temat dokumentów przesłanych w dniu 23 listopada 2007 r.

29 W dniu 15 stycznia 2008 r. Komisja otrzymała od skarżącej kolejne pismo, do którego załączone były złożone pod przysięgą oświadczenia 20 osób, które według skarżącej były w posiadaniu klucza umożliwiającego dostęp do lokalu G.505 wieczorem w dniu 29 maja 2006 r. (zwanych dalej „posiadaczami kluczy”). W ramach rzeczonych oświadczeń osoby te zapewniły, że we właściwym okresie (a mianowicie od godziny 19.00 dnia 29 maja 2006 r. do godziny 9.30 dnia 30 maja 2006 r.) albo nie przebywały w budynku G, albo też nie otwierały drzwi omawianego lokalu (motyw 42 zaskarżonej decyzji).

30 W dniu 30 stycznia 2008 r. Komisja wydała decyzję C(2008) 377 wersja ostateczna o nałożeniu na skarżącą grzywny na podstawie art. 23 ust. 1 lit. e) rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 za złamanie pieczęci (sprawa COMP/B‑1/39.326 – E.ON Energie AG) (zwaną dalej „zaskarżoną decyzją”), której streszczenie opublikowano w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej z dnia 19 września 2008 r. (Dz.U. C 240, s. 6).

31 Sentencja zaskarżonej decyzji stanowi:

„Artykuł 1

E.ON Energie AG złamała pieczęć nałożoną przez funkcjonariuszy Komisji zgodnie z art. 20 ust. 2 lit. d) rozporządzenia nr 1/2003 oraz naruszyła art. 23 ust. 1 lit. e) tego rozporządzenia, przynajmniej nieumyślnie.

Artykuł 2

Za naruszenie opisane w art. 1 na E.ON Energie AG nałożona zostaje grzywna w kwocie 38 000 000 EUR.

[…]” [tłumaczenie nieoficjalne, podobnie jak wszystkie cytaty z zaskarżonej decyzji poniżej].

Przebieg postępowania i żądania stron

32 Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 15 kwietnia 2008 r. skarżąca wniosła niniejszą skargę.

33 Skarżąca wnosi do Sądu o:

– stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji;

– tytułem żądania ewentualnego – obniżenie wysokości nałożonej grzywny do właściwej kwoty;

– obciążenie Komisji kosztami postępowania.

34 Komisja wnosi do Sądu o:

– oddalenie skargi w całości;

– obciążenie strony skarżącej kosztami postępowania.

35 Na podstawie sprawozdania sędziego sprawozdawcy Sąd (ósma izba) zdecydował o otwarciu procedury ustnej. Na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2010 r. wysłuchane zostały wystąpienia stron i ich odpowiedzi na pytania Sądu.

Co do prawa

36 W uzasadnieniu skargi skarżąca podnosi dziewięć zarzutów. Siedem pierwszych zarzutów dotyczy stwierdzenia złamania pieczęci, zaś dwa ostatnie – kwoty grzywny.

37 Zarzut pierwszy dotyczy naruszenia zasady ciężaru dowodu, drugi – naruszenia „zasady inkwizycyjności”, trzeci – błędności założenia, że pieczęć została nałożona prawidłowo, czwarty – błędności założenia co do „ewidentnego stanu” pieczęci następnego dnia, piąty – błędności założenia co do zdatności folii zabezpieczającej do urzędowego nakładania pieczęci przez Komisję, szósty – braku rozpatrzenia przez Komisję „alternatywnych wersji przebiegu zdarzeń”, które mogły prowadzić do zmiany stanu spornej pieczęci, siódmy – naruszenia zasady domniemania niewinności, ósmy – naruszenia art. 23 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003 przez to, że nie wykazano żadnej winy skarżącej, a wreszcie dziewiąty – naruszenia art. 253 WE oraz zasady proporcjonalności przy ustalaniu kwoty grzywny.

W przedmiocie zarzutu pierwszego dotyczącego naruszenia zasady ciężaru dowodu

Argumenty stron

38 Skarżąca podnosi, że zgodnie z paremią in dubio pro reo, zasadą domniemania niewinności wyrażoną w art. 6 ust. 2 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (zwanej dalej „EKPC”) oraz zgodnie z art. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 1/2003, w postępowaniach mogących prowadzić do nałożenia grzywien na podstawie prawa kartelowego ciężar dowodu spoczywa na Komisji. Ponieważ instytucja ta zobowiązana jest do poszanowania podstawowych gwarancji prawa karnego oraz do udowodnienia w wymagany prawem sposób istnienia naruszenia, ewentualne wątpliwości w tym względzie winna ona interpretować na korzyść zainteresowanego przedsiębiorstwa. Według skarżącej z orzecznictwa wynika, że gdy Komisja przyjmuje założenie, że u źródła wystąpienia stwierdzonych faktów może leżeć jedynie popełnienie naruszenia, wystarczy wykazać istnienie okoliczności, które stawiają w odmiennym świetle fakty wykazane przez Komisję i które pozwalają tym samym na inne przekonywające wyjaśnienie faktów, na podstawie których Komisja stwierdziła istnienie naruszenia.

39 Co się tyczy twierdzenia Komisji, zgodnie z którym zmiana stanu spornej pieczęci stanowiła w każdym razie „widoczny dowód” wystąpienia istotnego elementu złamania pieczęci, skarżąca podnosi, że dowód taki jest niezgodny z paremią in dubio pro reo. W postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 23 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003 „widoczny dowód” nie stanowi dopuszczalnego środka dowodowego i w żadnym razie nie wystarcza do udowodnienia, że popełnione zostało naruszenie podlegające grzywnie. Nawet jeśli mówiąc o „widocznym dowodzie”, Komisja miała w rzeczywistości na myśli dowód poszlakowy, to nie przedstawiła ona żadnego dowodu, ponieważ nie wykazała istnienia jakiejkolwiek poszlaki.

40 W niniejszej sprawie spoczywający na Komisji ciężar dowodu uległ zresztą zaostrzeniu ze względu na zachowanie jej samej.

41 Po pierwsze, w związku z użyciem spornej pieczęci Komisja nie podjęła właściwych środków, by ograniczyć ryzyko „fałszywych reakcji pozytywnych” (czyli pojawienia się na spornej pieczęci napisów „VOID” mimo braku oderwania jej od podłoża), w szczególności dlatego że przekroczony został okres przechowywania pieczęci. Tak więc Komisja powinna była udowodnić, że pomimo upływu maksymalnego okresu przechowywania spornej pieczęci zachowała ona swe właściwości i pozostawała zdatna do użytku w nocy z 29 na 30 maja 2006 r. Wytyczne producenta są w tym względzie niewystarczające, jako że firma 3M wskazała jedynie na etykietce informacyjnej umieszczonej na folii zabezpieczającej (zwanej dalej „etykietką techniczną”), że maksymalny okres przechowywania wynosi dwa lata, i również, udzielając odpowiedzi na pytania z kwestionariusza Komisji, nie przedstawiła definitywnego stanowiska na temat dokładnego terminu zdatności produktu do użytku. Za dowód taki nie można także uznać testów przeprowadzanych przez pana Kr., których obiektem nie była zresztą sama sporna pieczęć. Wreszcie z ekspertyz instytutu wynika, że pieczęcie samoprzylepne wykazują zwiększoną wrażliwość na oddziaływanie czynników zewnętrznych towarzyszących ich nakładaniu oraz na stopień wilgotności powietrza.

42 Po drugie, Komisja nie podjęła na miejscu środków koniecznych do zabezpieczenia dowodów, które to środki sprowadzałyby się do wykonania fotografii spornej pieczęci przed otwarciem drzwi, w szczególności w świetle uwag dotyczących stanu spornej pieczęci poczynionych przez przedstawicieli skarżącej w obecności funkcjonariuszy Komisji, rano w dniu 30 maja 2006 r. W tym względzie sam protokół złamania pieczęci nie stanowi wystarczającego dowodu na okoliczność stanu spornej pieczęci, gdyż sporządzony on został po przeprowadzeniu kontroli.

43 W świetle paremii in dubio pro reo oraz będącego wynikiem zachowania Komisji zaostrzenia ciężaru dowodu nie jest możliwe stwierdzenie złamania pieczęci przez skarżącą. Komisja nie wykazała zatem istotnego elementu naruszenia w sposób, który pozwalałby na usunięcie wszelkich uzasadnionych wątpliwości w tym względzie.

44 Wbrew stanowisku Komisji rozpatrywany zarzut nie jest abstrakcyjny, lecz dotyczy on konkretnie braku dowodu na to, że okoliczności, których zaistnienie przypisywane jest skarżącej, doprowadziły do zmiany stanu spornej pieczęci. Tak więc nawet bez ekspertyz przedstawionych przez skarżącą nałożenie sankcji w postaci grzywny nie byłoby uzasadnione. W postępowaniu prowadzącym do wydania decyzji o nałożeniu grzywny przedstawianie okoliczności łagodzących czy też „alternatywnych wersji przebiegu zdarzeń” nie jest zadaniem zainteresowanego przedsiębiorstwa. Wprost przeciwnie, to Komisja powinna kompleksowo zbadać wszystkie okoliczności obciążające i łagodzące oraz dostarczyć absolutny i niepozostawiający żadnych uzasadnionych wątpliwości dowód na to, że okoliczności, których wystąpienie przypisywane jest skarżącej, doprowadziły do zmiany stanu spornej pieczęci. Samo prawdopodobieństwo popełnienia naruszenia nie wystarczy do nałożenia grzywny, tym bardziej że skarżąca wskazała na istnienie wystarczająco poważnych wątpliwości co do przebiegu postępowania dowodowego.

45 Nawet gdyby uznać, że Komisja dostarczyła na wstępie wystarczająco przekonywające dowody na okoliczność istnienia elementów konstytutywnych złamania pieczęci, to jednak skarżąca zdołała dostarczyć dowody przeciwne. W każdym razie udało jej się wywołać wątpliwości co do tego, że dostarczone przez Komisję dowody są wystarczające do wykazania, że naruszenie zaistniało. Wbrew temu, co sugeruje Komisja, w motywie 44 zaskarżonej decyzji, skarżąca nie ograniczyła się – w odniesieniu do kwestii zaistnienia złamania pieczęci – do „samego wspomnienia o innym możliwym wyjaśnieniu” czy też „wspomnienia o teoretycznej możliwości […] nietypowego przebiegu zdarzeń”, ale oparła się na kilku ekspertyzach instytutu po to, by wykazać, że pewne okoliczności, a mianowicie wykorzystanie przeterminowanej pieczęci, wilgotność powietrza, drgania, jakim podlegały drzwi i framuga, a także wynikające stąd napięcia tnące, jak również oddziaływanie środka Synto, mogły powodować osuwanie się spornej pieczęci, prowadzące do powstania „wrażenia uszkodzenia” stwierdzonego przez zespół kontrolny. W postępowaniu prowadzącym do wydania decyzji o nałożeniu grzywny ewentualne okoliczności szczególne dotyczące wyboru materiału, z którego wykonana jest pieczęć (w tym przypadku folii zabezpieczającej), jego przechowywania i wykorzystania przez Komisję nie mogą po prostu zostać uznane za pozbawione znaczenia.

46 Na koniec skarżąca proponuje – zgodnie z art. 65 lit. c) regulaminu postępowania przed Sądem – aby w charakterze świadków przesłuchać jej adwokata oraz pełnomocnika E.ON na okoliczność stanu, w jakim znajdowała się pieczęć rano w dniu 30 maja 2006 r.

47 Komisja wnosi o odrzucenie zarzutu pierwszego, twierdząc, że został on sformułowany w sposób abstrakcyjny oraz bez zbadania konkretnych skutków dla oceny dowodów i zaskarżonej decyzji. Posiłkowo instytucja ta odpiera także argumenty podniesione przez skarżącą.

Ocena Sądu

48 Z art. 2 rozporządzenia nr 1/2003, jak również z utrwalonego orzecznictwa odnoszącego się do kwestii stosowania art. 81 WE i 82 WE wynika, że w dziedzinie prawa konkurencji w przypadku sporu co do istnienia naruszenia reguł konkurencji na Komisji spoczywa ciężar dowodu na okoliczność naruszeń, które stwierdza, oraz przedstawienia środków dowodowych mogących wykazać w stopniu wystarczającym w świetle wymogów prawa okoliczności faktyczne wskazujące na takie naruszenie (wyroki Trybunału: z dnia 17 grudnia 1998 r. w sprawie C‑185/95 P Baustahlgewebe przeciwko Komisji, Rec. s. I‑8417, pkt 58; i z dnia 6 stycznia 2004 r. w sprawach połączonych C‑2/01 P i C‑3/01 P BAI i Komisja przeciwko Bayer, Rec. s. I‑23, pkt 62; wyrok Sądu z dnia 17 września 2007 r. w sprawie T‑201/04 Microsoft przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑3601, pkt 688). W tym celu instytucja ta powinna zebrać zgodne i wystarczająco dokładne dowody, tak aby uzasadnić twierdzenie, że zostało popełnione naruszenie (zob. podobnie wyroki Trybunału: z dnia 28 marca 1984 r. w sprawach połączonych 29/83 i 30/83 CRAM i Rheinzink przeciwko Komisji, Rec. s. 1679, pkt 20; z dnia 31 marca 1993 r. w sprawach połączonych C‑89/85, C‑104/85, C‑114/85, C‑116/85, C‑117/85 i od C‑125/85 do C‑129/85 Ahlström Osakeytiö i in. przeciwko Komisji, Rec. s. I‑1307, pkt 127; wyrok Sądu z dnia 21 stycznia 1999 r. w sprawach połączonych T‑185/96, T‑189/96 i T‑190/96 Riviera Auto Service i in. przeciwko Komisji, Rec. s. II‑93, pkt 47).

49 Ponadto należy przypomnieć, że sąd wspólnotowy w ramach skargi o stwierdzenie nieważności na podstawie art. 230 WE ma za zadanie jedynie kontrolę legalności zaskarżonego aktu (wyrok Sądu z dnia 8 lipca 2004 r. w sprawach połączonych T‑67/00, T‑68/00, T‑71/00 i T‑78/00 JFE Engineering i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑2501, pkt 174).

50 Stąd rola sądu, który prowadzi postępowanie w przedmiocie skargi o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji stwierdzającej istnienie naruszenia zasad konkurencji i nakładającej grzywny na jej adresatów, polega na zbadaniu, czy dowody i inne środki powołane przez Komisję w jej decyzji są wystarczające dla wykazania istnienia zarzucanego naruszenia (ww. w pkt 49 wyrok w sprawie JFE Engineering i in. przeciwko Komisji, pkt 175).

51 Ponadto, jeżeli sąd ma wątpliwości, to należy je rozpatrywać na korzyść przedsiębiorstw będących adresatami decyzji stwierdzającej naruszenie (zob. podobnie wyrok Trybunału z dnia 14 lutego 1978 r. w sprawie 27/76 United Brands i United Brands Continentaal przeciwko Komisji, Rec. s. 207, pkt 265). Sąd nie może zatem dojść do wniosku, że Komisja wykazała istnienie danego naruszenia w sposób zgodny z prawem, jeżeli ma jeszcze co do tego wątpliwości, w szczególności w ramach skargi o stwierdzenie nieważności decyzji nakładającej grzywnę (ww. w pkt 49 wyrok w sprawie JFE Engineering i in. przeciwko Komisji, pkt 177).

52 W tej ostatniej sytuacji należy bowiem uwzględnić zasadę domniemania niewinności, wyrażoną w szczególności w art. 6 ust. 2 EKPC, zaliczającą się do praw podstawowych, które zgodnie z orzecznictwem Trybunału, potwierdzonym ponadto przez preambułę Jednolitego aktu europejskiego i przez art. 6 ust. 2 Traktatu o Unii Europejskiej oraz przez art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, proklamowanej w dniu 7 grudnia 2000 r. w Nicei (Dz.U. C 364, s. 1), podlegają ochronie we wspólnotowym porządku prawnym. Uwzględniając charakter danych naruszeń oraz charakter i stopień dotkliwości sankcji nałożonych z ich powodu, zasada domniemania niewinności obowiązuje w szczególności w postępowaniach w sprawie naruszenia zasad konkurencji obowiązujących przedsiębiorstwa, które mogą zakończyć się nałożeniem grzywien lub kar pieniężnych (zob. podobnie m.in. wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka: z dnia 21 lutego 1984 r. w sprawie Öztürk, seria A, nr 73; z dnia 25 sierpnia 1987 r. w sprawie Lutz, seria A, nr 123‑A; wyroki Trybunału: z dnia 8 lipca 1999 r. w sprawie C‑199/92 P Hüls przeciwko Komisji, Rec. s. I‑4287, pkt 149, 150; w sprawie C‑235/92 P Montecatini przeciwko Komisji, Rec. s. I‑4539, pkt 175, 176; ww. w pkt 49 wyrok w sprawie JFE Engineering i in. przeciwko Komisji, pkt 178).

53 Skarżąca powołuje się na orzecznictwo dotyczące uzgodnionych praktyk zakazanych przez art. 81 WE, zgodnie z którym zbieżność zachowań może być traktowana jako dowód porozumienia jedynie wówczas, gdy porozumienie stanowi jedyne możliwe do przyjęcia wytłumaczenie tej zbieżności (ww. w pkt 48 wyrok w sprawie CRAM i Rheinzink przeciwko Komisji, pkt 16). Co się tyczy uzgodnionych praktyk, to zadaniem Komisji jest zbadanie – w świetle argumentacji przedstawionej w postępowaniu administracyjnym przez zainteresowane przedsiębiorstwa – wszelkich możliwych wyjaśnień analizowanych zachowań i uznanie, że dane zachowanie nosi znamiona naruszenia tylko wówczas, gdy jest to jedyne możliwe do przyjęcia wyjaśnienie.

54 Jeżeli zatem Komisja stwierdza naruszenie reguł konkurencji na podstawie oceny zachowania zainteresowanych przedsiębiorstw, sąd Unii będzie musiał stwierdzić nieważność stosownej decyzji, gdy przedsiębiorstwa te przedstawią argumenty, które stawiają w odmiennym świetle fakty wykazane przez Komisję i które pozwalają tym samym na inne przekonywające wyjaśnienie faktów, na podstawie których Komisja stwierdziła istnienie naruszenia (ww. w pkt 48 wyroki: w sprawie CRAM i Rheinzink przeciwko Komisji, pkt 16; w sprawie Ahlström Osakeyhtiö i in. przeciwko Komisji, pkt 126, 127).

55 Jednakże tak samo jak w sytuacji, gdy w ramach stwierdzenia naruszenia art. 81 WE i 82 WE Komisja opiera się na dowodach z dokumentów, to zainteresowane przedsiębiorstwa są zobowiązane nie tylko do samego przedstawienia przekonywającej alternatywy dla stanowiska Komisji, lecz również do wykazania, że dowody przytoczone w zaskarżonej decyzji w celu wykazania istnienia naruszenia są niewystarczające (zob. podobnie wyrok Sądu z dnia 20 kwietnia 1999 r. w sprawach połączonych od T‑305/94 do T‑307/94, od T‑313/94 do T‑316/94, T‑318/94, T‑325/94, T‑328/94, T‑329/94 i T‑335/94 Limburgse Vinyl Maatschappij i in. przeciwko Komisji, pkt 725–728; ww. w pkt 49 wyrok w sprawie JFE Engineering i in. przeciwko Komisji, pkt 187), należy uznać, że w sytuacji takiej jak rozpatrywana w niniejszym postępowaniu, w której Komisja opiera się na dowodach bezpośrednich, to zainteresowane przedsiębiorstwa winny wykazać, że dowody przedstawione przez Komisję są niewystarczające. Orzeczono już, że takie odwrócenie ciężaru dowodu nie narusza zasady domniemania niewinności (zob. podobnie ww. w pkt 52 wyrok w sprawie Montecatini przeciwko Komisji, pkt 181).

56 Należy nadto podkreślić, że przedsiębiorstwo nie może przenieść ciężaru dowodu na stronę pozwaną, powołując się na okoliczności, których nie jest w stanie udowodnić (zob. podobnie wyrok Sądu z dnia 8 lipca 2004 r. w sprawie T‑44/00 Mannesmannröhren‑Werke przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑2223, pkt 262; ww. w pkt 49 wyrok w sprawie JFE Engineering i in. przeciwko Komisji, pkt 343). Inaczej mówiąc, gdy Komisja opiera się na dowodach, które co do zasady są wystarczające do wykazania istnienia naruszenia, zainteresowane przedsiębiorstwo nie może poprzestać na wskazaniu możliwości zaistnienia okoliczności, która mogłaby mieć wpływ na moc dowodową rzeczonych dowodów, aby to na Komisji spoczął ciężar udowodnienia, że okoliczność ta nie mogła mieć wpływu na moc dowodową stosownych dowodów. Wprost przeciwnie, z wyjątkiem sytuacji, gdy zainteresowane przedsiębiorstwo zostaje pozbawione możliwości dostarczenia takiego dowodu w wyniku zachowania samej Komisji (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Mannesmannröhren‑Werke przeciwko Komisji, pkt 261, 262; ww. w pkt 49 wyrok w sprawie JFE Engineering i in. przeciwko Komisji, pkt 342, 343), to właśnie zainteresowane przedsiębiorstwo powinno wykazać w wymagany prawem sposób, z jednej strony, zaistnienie okoliczności, na którą się ono powołuje, a z drugiej strony, że okoliczność ta podważa moc dowodową dowodów, na których oparła się Komisja.

57 W ramach rozpatrywanego zarzutu skarżąca twierdzi, że w zaskarżonej decyzji Komisja powinna była wykazać w sposób pozwalający na usunięcie wszelkich wątpliwości, że odpowiedzialnością za stwierdzoną w dniu 30 maja 2006 r. zmianę stanu spornej pieczęci należy obarczyć właśnie skarżącą, po wykazaniu, że różne wskazane przez nią okoliczności nie mogą stanowić wyjaśnienia takiego stanu pieczęci. Według skarżącej jej zadaniem nie jest dostarczanie dowodu istnienia okoliczności łagodzących czy też „alternatywnych wersji przebiegu zdarzeń”. Samo prawdopodobieństwo popełnienia naruszenia nie może uzasadniać nałożenia grzywny, zwłaszcza że skarżąca w wystarczający sposób wskazała na istnienie wątpliwości co do przebiegu postępowania dowodowego. W ramach zarzutu pierwszego skarżąca podnosi mianowicie kwestie przeterminowania spornej pieczęci, wilgotności powietrza, drgań, jakim podlegały drzwi i framuga, powstałych w związku z tym napięć tnących, a także oddziaływania środka Synto, które to czynniki mogły powodować osuwanie się spornej pieczęci, prowadzące do powstania „wrażenia uszkodzenia” stwierdzonego przez zespół kontrolny.

58 W tym względzie należy zaznaczyć, że wbrew stanowisku Komisji zarzut podniesiony przez skarżącą nie jest abstrakcyjny, gdyż twierdzi w nim ona zasadniczo, że w wyniku naruszenia przez Komisję zasad dotyczących ciężaru dowodu we wspólnotowym prawie konkurencji instytucja ta nie zdołała wykazać w wymagany prawem sposób, że okoliczności przypisywane skarżącej doprowadziły do zmiany stanu spornej pieczęci, co uzasadnia stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji.

59 Z zaskarżonej decyzji wynika jednak, że Komisja nie naruszyła zasad dotyczących ciężaru dowodu. Z jednej bowiem strony w motywie 44 zaskarżonej decyzji wyraźnie wskazano, że „zadaniem Komisji jest przedstawienie faktów koniecznych do udowodnienia, że zarzucane złamanie pieczęci miało miejsce”. Z drugiej strony Komisja stwierdziła, że pieczęć została złamana na podstawie stanu, w jakim rano w dniu 30 maja 2006 r. znajdowała się sporna pieczęć, która – jak twierdzi ta instytucja – zawierała napisy „VOID” na całej swej powierzchni oraz pozostałości kleju na tylnej stronie, co potwierdzają także w szczególności oświadczenia kontrolerów Komisji i Bundeskartellamt, jak również zapisy zawarte w protokole złamania pieczęci (motywy 75, 76 zaskarżonej decyzji).

60 Stąd powołując się w szczególności na oświadczenia sześciu kontrolerów obecnych w miejscu kontroli oraz na fakt podpisania przez skarżącą protokołu z nałożenia pieczęci, Komisja stwierdziła najpierw, że wieczorem w dniu 29 maja 2006 r. miało miejsce prawidłowe nałożenie spornej pieczęci (motywy 50, 51 zaskarżonej decyzji). Następnie instytucja ta stwierdziła – jak wskazano powyżej w pkt 59 – że rano w dniu 30 maja 2006 r. stan pieczęci uległ zmianie, co dowodzi jej zdaniem, że popełnione zostało naruszenie polegające na złamaniu pieczęci.

61 Niezależnie od mocy dowodowej dowodów, na których oparła się Komisja i które należy ocenić w ramach analizy zarzutów od trzeciego do piątego, w motywie 44 zaskarżonej decyzji Komisja słusznie uznała, że „samo wspomnienie o teoretycznej możliwości […] nietypowego przebiegu zdarzeń nie może wystarczyć”, by wykluczyć zaistnienie naruszenia. Zgodnie bowiem z zasadami opisanymi powyżej w pkt 55 i 56, zadaniem skarżącej jest nie tylko wykazanie faktycznego wystąpienia poszczególnych okoliczności przywoływanych przez nią w celu wyjaśnienia stanu, w jakim sporna pieczęć znajdowała się w dniu 30 maja 2006 r., ale także wykazanie, że okoliczności te podważają moc dowodową dowodów przedstawionych przez Komisję.

62 W zaskarżonej decyzji Komisja zbadała przedstawione przez skarżącą w postępowaniu administracyjnym alternatywne wyjaśnienia stanu, w jakim sporna pieczęć znajdowała się w dniu 30 maja 2006 r. Komisja uznała jednak, że wyjaśnienia te nie świadczą o tym, że zmieniony stan pieczęci był wynikiem okoliczności innych niż jej złamanie (motywy 62–68, 77–98 zaskarżonej decyzji). Wobec powyższego nie można stwierdzić żadnego naruszenia zasad dotyczących ciężaru dowodu.

63 Skarżąca nie może wreszcie twierdzić, że dwie okoliczności, a mianowicie przeterminowanie spornej pieczęci i brak fotografii obrazujących stan spornej pieczęci przed otwarciem drzwi, spowodowały zaostrzenie ciężaru dowodu spoczywającego na Komisji. Przy założeniu, że okoliczności te zostaną dowiedzione w wystarczający sposób, trzeba będzie zbadać, czy w świetle przedstawionych przez skarżącą argumentów dotyczących tych okoliczności dowody dostarczone przez Komisję uzasadniają w wymagany prawem sposób stwierdzenie złamania pieczęci w rozumieniu art. 23 ust. 1 lit. e) rozporządzenia nr 1/2003. Badanie to zostanie przeprowadzone w ramach analizy zarzutów od trzeciego do piątego.

64 Z powyższego wynika, że zarzut pierwszy należy oddalić.

W przedmiocie zarzutu drugiego dotyczącego naruszenia „zasady inkwizycyjności”

Argumenty stron

65 Odwołując się do wyroków Trybunału z dnia 13 lipca 1966 r. w sprawach połączonych 56/64 i 58/64 Consten i Grundig przeciwko Komisji, Rec. s. 429, i z dnia 21 listopada 1991 r. w sprawie C‑269/90 Technische Universität München, Rec. s. I‑5469, skarżąca przypomina, że zgodnie z „zasadą inkwizycyjności” Komisja ma obowiązek działać z urzędu w celu wyjaśnienia faktów oraz zbadania w sposób staranny i bezstronny wszystkich istotnych okoliczności danej sprawy. Tymczasem w niniejszej sprawie „zasada” ta została naruszona.

66 Po pierwsze, Komisja powinna była usunąć „oczywiste niejasności” dotyczące składu środka Synto. Komisja nie powinna była poprzestawać na stwierdzeniu, że nie wie, jakim produktem posłużył się instytut na potrzeby swych ekspertyz (motyw 85 zaskarżonej decyzji). W swej drugiej ekspertyzie instytut wykazał obecność w produkcie Synto 2‑(2‑butoksyetoksy)etanolu. Składnik ten atakuje znaczną ilość substancji organicznych. Z kolei pan Kr. nie przeprowadził własnej analizy składu Synto, lecz uznał, że ów środek czyszczący składa się z „powierzchniowo czynnego roztworu wodnego zawierającego elementy 2‑butoksyetoksyetanolu i propanolu‑2 (alkoholu izopropylowego)”. Substancja taka wywołuje skutki podobne do działania alkoholu, podczas gdy substancja analizowana przez instytut wywierała skutki takie same jak skutki wywierane przez estry, czyli działa dodatkowo jak rozpuszczalnik w szczególności względem klejów i śladów flamastra. Wyniki ekspertyz instytutu powinny były skłonić Komisję do przeprowadzenia dodatkowych analiz składu Synto. Komisja nie mogła zrezygnować z ich przeprowadzenia wyłącznie na tej podstawie, że jedyna odmiana Synto, która była w znacznej mierze bezwodna (zwana dalej „Synto Forte”), według wskazań producenta nie była sprzedawana w butelkach litrowych, z jakich korzystało przedsiębiorstwo sprzątające (motyw 85 zaskarżonej decyzji). Nie można wykluczyć, że informacje udzielone przez producenta były błędne lub że sposób konfekcjonowania Synto uległ później zmianie.

67 Komisja nie wzięła także pod uwagę faktu, że produkt czyszczący stosowany wcześniej przez przedsiębiorstwo sprzątające (Synto Forte) został zastąpiony przez Synto na krótko przed kontrolą, na co skarżąca zwróciła uwagę Komisji w odpowiedzi na żądanie informacji z dnia 19 października 2007 r. Dlatego nie można wykluczyć, że przedsiębiorstwo sprzątające dysponowało jeszcze resztkami produktu Synto Forte. Komisja mogła z łatwością przeprowadzić analizę zastosowanego produktu czyszczącego, jako że skarżąca zaproponowała przesłanie jej próbki substancji pozostałej w butelce.

68 Po drugie, Komisja naruszyła ciążący na niej obowiązek przeprowadzenia dochodzenia, gdyż nie przeanalizowała ewentualności umożliwienia przez posiadaczy kluczy dostępu do lokalu G.505 osobom trzecim ani ewentualności dostania się do tego lokalu w inny sposób. W motywach 98 i 100 zaskarżonej decyzji Komisja zignorowała fakt, że drzwi omawianego lokalu były nie tylko zabezpieczone pieczęcią, ale także zaryglowane, celem uniemożliwienia wstępu wszelkim osobom niepowołanym. Ze złożonych pod przysięgą oświadczeń posiadaczy kluczy wynika, że owej nocy drzwi omawianego lokalu nie zostały ani odryglowane, ani otworzone. Skarżąca wnosi o przeprowadzenie na tę okoliczność dowodu z przesłuchania tych osób w charakterze świadków, zgodnie z art. 65 lit. c) regulaminu postępowania.

69 Ponieważ Komisja przyznaje, że inne osoby mogły pozyskać klucze do lokalu G.505 od ich posiadaczy (motyw 98 zaskarżonej decyzji), skarżąca utrzymuje, że z uwagi na ciążący na Komisji obowiązek pełnego wyjaśnienia faktów instytucja ta powinna była zażądać uzupełnienia oświadczeń złożonych pod przysięgą lub samodzielnie zbadać, gdzie znajdowały się klucze.

70 Podobnie, skoro Komisja przyznaje, że oświadczenia złożone pod przysięgą nie wykluczają ewentualności, że drzwi zostały otwarte w inny sposób (motyw 98 zaskarżonej decyzji), to powinna była ona zbadać stan zamku drzwi do lokalu G.505, co mogłoby doprowadzić do stwierdzenia włamania lub jakiejkolwiek innej próby manipulowania przy zamku. Analiza powierzchni drzwi pozwoliłaby na wykluczenie ewentualności otwarcia drzwi w inny sposób.

71 Skarżąca dodaje, że nie można zakładać, iż umyślnie nakłoniła ona któregoś z posiadaczy kluczy do uszkodzenia spornej pieczęci lub otwarcia drzwi. Twierdzi ona, że składając fałszywe oświadczenie pod przysięgą taka osoba trzecia narażałaby się na przewidziane w prawie niemieckim sankcje karne i ewentualnie na zapłatę wysokich odszkodowań.

72 Po trzecie, Komisja naruszyła „zasadę inkwizycyjności” poprzez sformułowanie pytania szóstego kwestionariusza kontrolerów w sposób, który uniemożliwiał lub utrudniał odzwierciedlenie w tym kwestionariuszu właściwych wniosków kontrolerów.

73 Komisja podnosi, że analizowany zarzut należy odrzucić, gdyż skarżąca poprzestała na sformułowaniu go w sposób ogólny i nie wykazała, w jaki sposób zgłoszone zastrzeżenia mogły wpłynąć na zgodność z prawem zaskarżonej decyzji. Posiłkowo instytucja ta odpiera argumenty przedstawione przez skarżącą.

Ocena Sądu

74 Jak przypomniano powyżej w pkt 48 i 49, w dziedzinie prawa konkurencji w przypadku sporu co do istnienia naruszenia reguł konkurencji na Komisji spoczywa ciężar dowodu na okoliczność naruszeń, które stwierdza, oraz przedstawienia środków dowodowych mogących wykazać w stopniu wystarczającym w świetle wymogów prawa okoliczności faktyczne wskazujące na takie naruszenie. W tym celu instytucja ta powinna zebrać zgodne i wystarczająco dokładne dowody, tak aby uzasadnić twierdzenie, że zostało popełnione naruszenie.

75 Ponadto należy zwrócić uwagę, że w celu poszanowania zasady dobrej administracji Komisja musi przyczyniać się – za pomocą środków, którymi dysponuje – do ustalenia istotnych okoliczności faktycznych (ww. w pkt 65 wyrok w sprawie Consten i Grundig przeciwko Komisji, s. 501).

76 Do gwarancji przyznanych przez wspólnotowy porządek prawny zalicza się w szczególności ciążący na właściwej instytucji obowiązek zbadania w sposób staranny i bezstronny wszystkich istotnych okoliczności sprawy (zob. podobnie ww. w pkt 65 wyrok w sprawie Technische Universität München, pkt 14; wyrok Sądu z dnia 18 września 1995 r. w sprawie T‑167/94 Nölle przeciwko Radzie i Komisji, Rec. s. II‑2589, pkt 73).

77 W tym względzie należy stwierdzić tytułem wstępu, iż w rozpatrywanym zarzucie skarżąca zmierza do wykazania, że Komisja nie zbadała istotnych okoliczności sprawy, w szczególności przez to, że nie wyeliminowała niejasności dotyczących składu Synto i nie przeprowadziła wystarczającego dochodzenia w przedmiocie ewentualności wejścia do lokalu G.505. Tymczasem uchybienia te mogą mieć wpływ na zgodność zaskarżonej decyzji z prawem, o ile w stosownym wypadku mogą one zmniejszać moc dowodową dowodów uwzględnionych przez Komisję w tym akcie.

78 Po pierwsze, odnosząc się w pierwszej kolejności do argumentu skarżącej, zgodnie z którym Komisja nie doprowadziła do usunięcia niejasności dotyczących składu produktu czyszczącego zastosowanego w dniu 30 maja 2006 r., należy zaznaczyć, że w motywie 85 zaskarżonej decyzji – wbrew twierdzeniom skarżącej – Komisja nie poprzestała na przyznaniu, że nie wie, jaki produkt instytut wykorzystał do przeprowadzenia swych testów. Z jednej strony w motywie tym Komisja stwierdziła, iż z pierwszej i drugiej opinii pana Kr. wynika, że oddziaływanie Synto na powierzchnię spornej pieczęci nie mogło mieć żadnego wpływu na jej zachowanie. Z drugiej strony Komisja odparła twierdzenie skarżącej, że pan Kr. nie wykorzystał do przeprowadzenia swych testów oryginalnego produktu czyszczącego.

79 Przede wszystkim instytucja ta wskazała bowiem, że samo przedsiębiorstwo czyszczące dostarczyło jej dokładnie ten sam detergent, który użyto w lokalu skarżącej w nocy z dnia 29 na 30 maja 2006 r. i że jedynie ten produkt czyszczący został poddany szeregowi testów. Należy nadto stwierdzić, że zawarte w motywie 85 zaskarżonej decyzji oświadczenie, zgodnie z którym Komisja nie wiedziała, jaki produkt instytut wykorzystał do przeprowadzenia swych testów, stanowi odpowiedź na argument skarżącej, że instytut poddał testom produkt, który został mu przez skarżącą nadesłany, i stwierdził, że ma do czynienia z bezwodnym rozpuszczalnikiem, którego głównym składnikiem jest 2‑(2‑butoksyetoksy)etanol. Tymczasem z informacji dostarczonych przez producenta wynika, że Synto Forte – jedyna bezwodna w znacznej mierze odmiana Synto – nie jest sprzedawany w butelkach litrowych, które zostały wykorzystane przy czyszczeniu drzwi lokalu G.505, i nie jest stosowany jako produkt czyszczący, ale jako wywabiacz plam.

80 Po drugie, Komisja nie miała obowiązku przeprowadzenia analizy składu Synto, gdyż do testów wykorzystała produkt zastosowany przez przedsiębiorstwo czyszczące na powierzchni drzwi lokalu G.505, który został jej przesłany bezpośrednio przez to przedsiębiorstwo, czego skarżąca nie zakwestionowała, mimo iż była na tę okoliczność przesłuchiwana na rozprawie. Poza tym z pisma z dnia 5 września 2006 r. skierowanego do Komisji przez przedsiębiorstwo sprzątające, a w szczególności z odpowiedzi, jakiej przedsiębiorstwo to udzieliło na drugie pytanie Komisji, wynika, że do czyszczenia drzwi rzeczonego lokalu rzeczywiście użyto środka Synto. Wreszcie umieszczona na opakowaniu Synto etykietka zawierająca dane na temat bezpieczeństwa nie wspomina o obecności w tym produkcie składnika o nazwie 2‑(2‑butoksyetoksy)etanol.

81 Po trzecie, skarżąca nie kwestionuje okoliczności, iż zgodnie z informacjami zamieszczonymi na stronie internetowej producenta Synto Forte nie jest sprzedawany w butelkach litrowych, z których korzystało przedsiębiorstwo sprzątające. W tym stanie rzeczy argumenty skarżącej, iż nie można wykluczyć, że producent przedstawił błędne dane lub że sposób konfekcjonowania uległ później zmianie, nie są przekonywające, a w każdym razie nie są poparte dowodami.

82 Po czwarte, oddalić należy także argumenty skarżącej, zgodnie z którymi nie można wykluczyć, że przedsiębiorstwo sprzątające dysponowało resztkami bardziej agresywnej odmiany Synto, która była ponoć stosowana wcześniej. Z jednej bowiem strony skarżąca nie wyjaśniła, dlaczego ta bardziej szkodliwa dla powierzchni drewnianych odmiana była stosowana do czyszczenia drzwi jej pomieszczeń. Z drugiej strony z motywu 85 zaskarżonej decyzji wynika, że Komisja otrzymała od samego przedsiębiorstwa czyszczącego dokładnie ten sam detergent, który zastosowano w pomieszczeniach skarżącej w dniu 30 maja 2006 r., i że tylko ten produkt poddała szeregowi testów. Skarżąca nie zakwestionowała tego twierdzenia.

83 Ponieważ detergent, który na zlecenie Komisji został poddany badaniom biegłego, był dokładnie takim samym produktem jak ten, który zastosowało przedsiębiorstwo sprzątające w nocy z dnia 29 na 30 maja 2006 r., nie istniał żaden powód, dla którego Komisja powinna była przeprowadzić analizę jego składu.

84 W drugiej kolejności skarżąca podnosi, że Komisja naruszyła „zasadę inkwizycyjności” przez to, że nie przeanalizowała ewentualności umożliwienia przez posiadaczy kluczy dostępu do lokalu G.505 osobom trzecim ani ewentualności dostania się do tego lokalu w inny sposób.

85 Tymczasem zgodnie z art. 23 ust. 1 lit. e) rozporządzenia nr 1/2003 Komisja może nakładać grzywny, jeżeli umyślnie lub w wyniku zaniedbania „pieczęcie, nałożone […] przez urzędników lub inne osoby upoważnione przez Komisję, zostały złamane”. Tak więc zgodnie z tym przepisem na Komisji spoczywa ciężar udowodnienia, że pieczęć została złamana. Nie musi ona natomiast wykazywać, że do zabezpieczonego pieczęcią lokalu rzeczywiście ktoś wszedł ani że ktoś manipulował przy przechowywanych tam dokumentach. W niniejszej sprawie z motywów 74–76 zaskarżonej decyzji wynika, że Komisja rzeczywiście uznała, iż sporna pieczęć została złamana. Komisja wskazała bowiem w szczególności (w motywie 74 zaskarżonej decyzji), że „stan, w jakim pieczęć znajdowała się rano w dniu 30 maja 2006 r., prowadzi do wniosku, że w nocy została ona oddzielona od drzwi biura, wobec czego drzwi te mogły zostać w międzyczasie otwarte”. W świetle powyższych rozważań bezskuteczne są poparte złożonymi pod przysięgą oświadczeniami posiadaczy kluczy twierdzenia skarżącej, że owej nocy drzwi omawianego lokalu nie zostały odryglowane ani otwarte.

86 W każdym razie – jak wskazała Komisja – oświadczenia pod przysięgą złożone przez posiadaczy kluczy między 2 września a 22 grudnia 2007 r., czyli prawie półtora roku po wystąpieniu badanych faktów, nie mogą zmieniać przedstawionego w zaskarżonej decyzji wniosku, że pieczęcie zostały złamane, skoro – jak wynika z odpowiedzi udzielonych przez skarżącą na żądanie informacji – inne osoby miały potencjalnie dostęp do klucza umożliwiającego otwarcie lokalu G.505. Komisja nie musiała zatem badać, czy istniała ewentualność, że posiadacze kluczy udzielili dostępu do lokalu osobom trzecim lub dostali się do lokalu G.505 w inny sposób.

87 W trzeciej kolejności skarżąca podnosi, że Komisja naruszyła „zasadę inkwizycyjności” poprzez sformułowanie pytania szóstego kwestionariusza kontrolerów w sposób, który uniemożliwiał lub utrudniał odzwierciedlenie w tym kwestionariuszu właściwych wniosków kontrolerów.

88 Należy odrzucić tę argumentację. Pytanie to miało bowiem na celu uzyskanie od członków zespołu kontrolnego informacji o tym, jakie czynniki przemawiały za uznaniem, że pieczęć została złamana, w szczególności w świetle twierdzeń zawartych w protokole złamania pieczęci, a mianowicie twierdzenia o obecności napisów „VOID” na całej powierzchni spornej pieczęci, a także twierdzenia o obecności kleju wokół pieczęci i na jej tylnej stronie. Sposób sformułowania kwestionariusza nie stanowił zatem przeszkody dla odzwierciedlenia w tym dokumencie właściwych ustaleń kontrolerów.

89 Z odpowiedzi, jakie kontrolerzy udzielili na pytania rzeczonego kwestionariusza, wynika nadto, że w odniesieniu do pytania szóstego rzeczywiście wskazali oni okoliczności, które każdy z nich indywidualnie zapamiętał. Otóż pan Kl. oświadczył na przykład, że od początku miał wrażenie, „że stan pieczęci został zmieniony po jej nałożeniu, że sformułował on na piśmie uwagi uzasadniające taki wniosek oraz […] przedstawił je w załączniku do protokołu złamania pieczęci”. Pan Ko. oświadczył, iż „zauważył, że pieczęć uległa »przemieszczeniu« i że napis »VOID« był widoczny, ale nie obejrzał tylnej strony pieczęci”. Z kolei pan L. wskazał, że „nazajutrz osobiście sprawdził stan pieczęci”, zaznaczając, że była [ona] przesunięta o około 2 mm, i że „nie zwrócił jednak szczególnej uwagi na obecność napisu »VOID« na pieczęci”. Pan N. wskazał także, że „dokładnie przypomina sobie, iż osobiście spostrzegł, że napis »VOID« był widoczny na całej powierzchni pieczęci” i że „o złamaniu pieczęci zdawały się także świadczyć ślady kleju obecne na framudze, bezpośrednio przy krawędzi pieczęci”. Wreszcie pan M. stwierdził, że „opis zawarty w protokole [jest] prawidłowy” i że „zredagowałby lit. b) w sposób bardziej konkretny, a mianowicie następującymi słowami: ślady kleju na dwóch krawędziach pieczęci; chodzi o mierzące od 1 do 2 mm fragmenty napisu »VOID«”.

90 Wynika stąd, że zarzut drugi należy oddalić.

W przedmiocie zarzutu trzeciego dotyczącego błędności założenia, że pieczęć została nałożona prawidłowo

Argumenty stron

91 Skarżąca podnosi, że w motywie 5 zaskarżonej decyzji Komisja błędnie uznała, że dowiedziono, iż sporna pieczęć była nieuszkodzona podczas jej nakładania na drzwi lokalu G.505 w dniu 29 maja 2006 r. i że całkowicie przylegała ona do drzwi i framugi tego lokalu, gdy zespół kontrolny opuszczał miejsce kontroli o godzinie 19.30.

92 Po pierwsze, prawidłowość nałożenia spornej pieczęci na drzwi była wcześniej kwestionowana. Już w odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów skarżąca podniosła, że sporna pieczęć nie przylegała dokładnie do podłoża. Z akt sprawy można co najwyżej wyprowadzić wniosek, że kontrolerzy obecni przy nakładaniu pieczęci odnieśli na pierwszy rzut oka wrażenie, że sporna pieczęć przykleiła się do powierzchni podłoża, co nie wystarczy jednak, by uzasadnić stwierdzenie, że nałożenie pieczęci było prawidłowe. Skarżąca zwraca uwagę, że etykietka techniczna zawiera informację, że pieczęcie tego typu przyklejają się do różnych wskazanych powierzchni, o ile powierzchnie te zostały uprzednio oczyszczone. W analizowanym przypadku powierzchnia nie została jednak oczyszczona. Poza tym rzeczone drzwi zbudowane były z lakierowanych płyt dźwiękochłonnych oraz framugi z aluminium eloksydowanego, które to materiały nie zostały wymienione na etykietce technicznej.

93 Nie udowodniono także, że sporna pieczęć została oddzielona od folii zabezpieczającej zgodnie z instrukcjami producenta. Sama firma 3M przyznaje, że istnieje możliwość uprzedniego uszkodzenia pieczęci w przypadku błędnego obchodzenia się z nią (motyw 60 zaskarżonej decyzji). Z trzeciej ekspertyzy instytutu wynika, że nałożenie pieczęci w sposób niezgodny z instrukcją producenta nie musi prowadzić do natychmiastowego pojawienia się na niej napisów „VOID”. Stąd pozbawione znaczenia jest twierdzenie, że wszelkie oznaki niedokładnego przylegania spornej pieczęci do podłoża zostałyby natychmiast dostrzeżone przez osoby obecne przy jej nakładaniu (motyw 54 zaskarżonej decyzji). Ponadto skarżąca kwestionuje okoliczność, że sporna pieczęć została prawidłowo oddzielona od taśmy zabezpieczającej, że mogła ona zostać przytwierdzona bez trudności, że po przytwierdzeniu jej do drzwi lokalu G.505 i ich framugi nie nosiła znamion uszkodzenia, a napisy „VOID” nie były widoczne, i że była ona dokładnie oglądana przez niektórych kontrolerów. Skarżąca nie jest w stanie zweryfikować tych twierdzeń, a Komisja nie dostarczyła w tym względzie dowodów. Skarżąca dodaje, że oświadczenia kontrolerów w przedmiocie przebiegu procedury nakładania spornej pieczęci są ze sobą sprzeczne.

94 Co się tyczy twierdzeń zawartych w motywie 56 zaskarżonej decyzji, skarżąca utrzymuje, iż mało prawdopodobne jest, by producent udzielił tak szczegółowych instrukcji na temat sposobu obchodzenia się z produktem, gdyby instrukcje te były w każdym razie zbędne. Poza tym firma 3M – jako producent pieczęci – nie ma żadnego interesu w tym, by podważać niezawodność swego produktu. Wobec powyższego Komisja nie mogła stwierdzić z wystarczającą pewnością, że sporna pieczęć była „nienaruszona” i że „przylegała do drzwi i framugi lokalu G.505” (motyw 5 zaskarżonej decyzji).

95 Po drugie, okoliczność, że przedstawiciel skarżącej podpisał protokół nałożenia pieczęci w dniu 29 maja 2006 r., potwierdza jedynie to, że nastąpiło urzędowe nałożenie pieczęci, nie zaś to, że czynność ta została przeprowadzona prawidłowo, jako że skarżąca nie miała możliwości natychmiastowego wykrycia istniejących wcześniej uszkodzeń ani błędów popełnionych przy nakładaniu spornej pieczęci.

96 Po trzecie – wbrew temu, co twierdzi Komisja – jej rzekome doświadczenie oraz testy przeprowadzone przez pana Kr. nie mają tu znaczenia. Sama okoliczność, że nie było problemów z przytwierdzaniem ani fałszywych reakcji pozytywnych w przypadku innych pieczęci używanych od 2004 r. i pochodzących z tej samej partii towaru (motyw 55 zaskarżonej decyzji) nie uprawnia do wniosku, że reakcje taką należy wykluczyć lub uznać za nieprawdopodobną. Sam pan Kr. przyznał, że jego analizy nie pozwalają na określenie, w jakim zakresie jego spostrzeżenia można uogólnić. Wyniki badań przeprowadzonych przez pana Kr. powinny były jednak zostać „potwierdzone statystycznie”.

97 Po czwarte, twierdzenie Komisji, zgodnie z którym w razie zastosowania pieczęci na zwykłych aluminiowych (lakierowanych) drzwiach biurowych prawdopodobne jest ich prawidłowe funkcjonowanie (motyw 56 zaskarżonej decyzji), pozbawiony jest znaczenia, gdyż nigdy nie stwierdzono, że drzwi do lokalu G.505 zostały zbudowane z aluminium. Nawet framuga tych drzwi nie była zbudowana z aluminium lakierowanego, ale z aluminium eloksydowanego, czyli zawierającego utlenioną warstwę ochronną, zabezpieczającą przed korozją.

98 Komisja wnosi o oddalenie zarzutu.

Ocena Sądu

99 Bezsporne jest, że w dniu 29 maja 2006 r. około godziny 19.15 lokal G.505 został zapieczętowany przy użyciu urzędowej pieczęci Komisji. Jednakże według skarżącej nie wykazano, że pieczęć została nałożona w sposób prawidłowy. Twierdzi ona, że na podstawie pierwszego wrażenia kontrolerów obecnych przy nakładaniu pieczęci można jedynie wywnioskować, że sporna pieczęć przykleiła się do podłoża. Nie można jednak uznać z wystarczającą pewnością, że wieczorem w dniu 29 maja 2006 r. sporna pieczęć przylegała ściśle do drzwi lokalu G.505 i do ich framugi oraz że była ona nienaruszona.

100 Należy zaznaczyć, że w zaskarżonej decyzji Komisja stwierdziła, iż „[n]akładanie pieczęci przebiegało prawidłowo”, że „[p]ieczęć ściśle przylegała do podłoża, jakie stanowiły drzwi i ich framuga i [że] po jej nałożeniu żaden napis »VOID« nie był widoczny na żółtej i niebieskiej powierzchni” (motyw 50 zaskarżonej decyzji).

101 W zaskarżonej decyzji (motywy 5, 50 i 51) Komisja oparła się w tym względzie na treści protokołu nałożenia pieczęci oraz na odpowiedziach na pytanie trzecie kwestionariusza adresowanego do kontrolerów, udzielonych przez sześciu kontrolerów, którzy byli obecni przy nakładaniu spornej pieczęci.

102 W pierwszej kolejności należy zatem zbadać, czy dowody, o których wspomniano w zaskarżonej decyzji, uprawniają do wniosku, że pieczęć została nałożona w sposób prawidłowy.

103 Po pierwsze, należy stwierdzić, że w protokole nałożenia pieczęci zapisano, z jednej strony, że w dniu 29 maja 2006 r. o godzinie 19.15 lokal G.505 został zapieczętowany zgodnie z art. 20 ust. 2 lit. d) rozporządzenia nr 1/2003, a z drugiej strony, że przedstawiciel skarżącej, pan P., został poinformowany o treści art. 20 ust. 2 lit. d) i art. 23 ust. 1 lit. e) rozporządzenia nr 1/2003, a także o możliwości nałożenia grzywny zgodnie z art. 23 ust. 1 lit. e) tego rozporządzenia, w przypadku złamania pieczęci umyślnie lub w wyniku zaniedbania. Protokół został podpisany przez pana Kl. – przedstawiciela Komisji i kierownika zespołu kontrolnego, pana J. – przedstawiciela Bundeskartellamt oraz pana P. – przedstawiciela skarżącej.

104 Wbrew twierdzeniom skarżącej protokół nałożenia pieczęci w wystarczający sposób dowodzi, że sporna pieczęć została nałożona prawidłowo. Kwestionowany protokół stwierdza bowiem, że pieczęć nałożono „zgodnie z art. 20 ust. 2 lit. d) rozporządzenia nr 1/2003”, co przedstawiciel skarżącej uznał, składając na tym dokumencie swój podpis, po tym, jak został pouczony o treści stosownych przepisów. Tymczasem jedynie prawidłowe nałożenie pieczęci można uznać za zgodne z art. 20 ust. 2 lit. d) rozporządzenia nr 1/2003.

105 W każdym razie, jeśli wieczorem w dniu 29 maja 2006 r. skarżąca stwierdziłaby nieprawidłowości przy nakładaniu spornej pieczęci bądź pojawienie się na niej oznaczeń „VOID”, to można uznać, że natychmiast sformułowałaby swe uwagi w tym względzie, skoro doskonale wiedziała, jak ważne były te oznaczenia (zob. także motyw 51 zaskarżonej decyzji). Poza tym, jak wskazała Komisja, służby ochroniarskie skarżącej potwierdziły, że po sprawdzeniu stanu spornej pieczęci – kilka godzin po jej nałożeniu – podczas dwóch obchodów budynku G nie zauważono żadnej zmiany jej stanu. Należy zatem oddalić argument skarżącej, zgodnie z którym napisy „VOID” mogły pojawić się jedynie później, ze względu na wcześniejsze uszkodzenie spornej pieczęci spowodowane nieprawidłowym obchodzeniem się z nią.

106 Po drugie, należy stwierdzić, że odpowiedzi udzielone przez sześciu kontrolerów Komisji i Bundeskartellamt obecnych przy nakładaniu pieczęci, do których Komisja odwołuje się w motywach 5 i 50 zaskarżonej decyzji, potwierdzają, że pieczęć została nałożona w sposób prawidłowy.

107 Otóż pan Kl. – przedstawiciel Komisji i kierownik zespołu kontrolnego – wskazał, że „absolutnie oczywiste było, że pieczęć pozostawała nieuszkodzona [i że] sprawdził to osobiście, w sposób szczególnie staranny”. Dodał, że sporna pieczęć „przylegała ściśle do drzwi i framugi oraz [że] żaden napis »VOID« nie był widoczny”.

108 Podobnie przedstawiciel Komisji, pan L., oświadczył, iż „[było] oczywiste, że pieczęć pozostawała nieuszkodzona gdy [kontrolerzy] opuścili budynek [i że] jeszcze raz obejrzeli dokładnie pieczęć i upewnili się, że była ona dobrze przytwierdzona do podłoża”.

109 Pani W., także będąca przedstawicielem Komisji, stwierdziła z kolei, iż „było oczywiste, [że pieczęć] prawidłowo przylegała do drzwi [, że] została nałożona w sposób prawidłowy […] [i że] stan pieczęci wydawał się »normalny«”. Dodała, że sporna pieczęć „[została] prawidłowo przytwierdzona do drzwi, [że] miała takie jak zwykle kolory, czyli ciemnoniebieski i żółty [i że] nie był widoczny żaden napis »VOID«”.

110 Przedstawiciel Bundeskartellamt, pan N., wyjaśnił, że „osobiście stwierdził, że pieczęć pozostawała nienaruszona, gdy zespół kontrolny opuścił budynek […] [i że] uważnie przyjrzał się pieczęci”.

111 Przedstawiciel Bundeskartellamt, pan M., oświadczył, że „po nałożeniu pieczęci przez pana [Kl.] kilku funkcjonariuszy, w tym [on sam], upewniło się, że pieczęć została nałożona prawidłowo”. Dodał, że „[k]iedy zespół kontrolny – w tym funkcjonariusze Bundeskartellamt – opuścili korytarz prowadzący do zapieczętowanego lokalu, pieczęć pozostawała nienaruszona”. Zeznał on także, iż „stwierdził to naocznie”.

112 Wreszcie pan B. – przedstawiciel Bundeskartellamt – potwierdził, że „pan [Kl.] i inni członkowie zespołu kontrolnego, z wyjątkiem [niego] samego, upewnili się, że pieczęć została nałożona w sposób prawidłowy [i że] osobiście zauważył, że pieczęć pozostawała nienaruszona, kiedy zespół kontrolny opuścił budynek”.

113 Po trzecie, należy stwierdzić, że odpowiedzi na pytanie trzecie kwestionariusza Komisji, jakich udzielili czterej inni kontrolerzy, którzy uczestniczyli w kontroli przeprowadzanej w pomieszczeniach skarżącej, nie podważają mocy dowodowej wspomnianych wyżej dowodów. Jeden z kontrolerów wskazał bowiem, iż nie uczestniczył w nakładaniu pieczęci, zaś pozostałych trzech dostarczyło informacji świadczących o prawidłowości nałożenia spornej pieczęci, potwierdzając tym samym treść dowodów, na których Komisja oparła się w zaskarżonej decyzji.

114 Tak więc pan K. oświadczył, że „gdy po raz ostatni widział pieczęć, pozostawała ona nienaruszona”. Pan Me. potwierdził z kolei, że „przynajmniej odruchowo upewnił […] się, że pieczęć pozostawała nienaruszona”. Wreszcie pan J. wskazał, że „o ile pamięta […], pieczęć pozostawała nienaruszona, kiedy zespół kontrolny opuścił to skrzydło budynku w dniu 29 maja 2006 r.”.

115 Wobec powyższego dowody, na których oparła się Komisja w zaskarżonej decyzji, uprawniają do stwierdzenia, że w dniu 29 maja 2006 r. sporna pieczęć została nałożona w sposób prawidłowy, a tym samym że przylegała ona do drzwi lokalu G.505 i do ich framugi oraz że pozostawała nienaruszona w tym sensie, że nie pojawiły się na niej napisy „VOID” w czasie, gdy zespół kontrolny opuszczał pomieszczenia skarżącej.

116 W drugiej kolejności należy zbadać, czy okoliczności wskazane przez skarżącą mogą podważyć moc dowodową wskazanych wyżej dowodów. Skarżąca powołuje się w tym względzie na fakt, że, po pierwsze, przed nałożeniem spornej pieczęci drzwi lokalu G.505 ani ich framuga nie były czyszczone, po drugie, materiały, z których wykonane były drzwi i framuga nie zostały wymienione na etykietce technicznej, a po trzecie, nie wykazano, że sporna pieczęć została odłączona od taśmy zabezpieczającej w sposób zgodny z zaleceniami producenta.

117 Po pierwsze, należy stwierdzić, że w zaskarżonej decyzji Komisja wyjaśniła, iż jej przedstawiciele oraz przedstawiciele Bundeskartellamt „upewnili się, że podłoże było czyste, wobec czego nie zachodziła konieczność dodatkowego oczyszczenia drzwi i framugi” (motyw 49 zaskarżonej decyzji).

118 Chociaż na etykietce technicznej wskazano wprawdzie, że powierzchnię podłoża należy oczyścić przed nałożeniem pieczęci, to jednak zalecenie to ma związek z faktem, że zabrudzenie powierzchni podłoża może mieć wpływ na siłę zespolenia pieczęci z podłożem, wobec czego oznaczenia „VOID” mogą nie pojawić się w razie złamania pieczęci. Na etykietce technicznej wyraźnie wskazano bowiem, że „wszelkie zanieczyszczenia podłoża niekorzystnie wpływają na przyleganie [pieczęci] oraz na widoczność wiadomości o jej zniszczeniu”. Producent pieczęci, firma 3M, wyraźnie potwierdził ponadto, że zalecenie dotyczące uprzedniego oczyszczenia powierzchni podłoża dotyczy zasadniczo sytuacji, gdy powierzchnia taka jest zanieczyszczona olejem lub tłuszczem. Kurz, który występuje zwykle w biurach, nie ma – według producenta – żadnego wpływu na prawidłowość funkcjonowania pieczęci.

119 Tymczasem skarżąca, na której spoczywa ciężar udowodnienia wskazywanych przez nią okoliczności, nie wykazała, że wieczorem w dniu 29 maja 2006 r. powierzchnia drzwi lokalu G.505 i ich framugi była pokryta zanieczyszczeniami innymi niż kurz, jaki występuje zwykle w biurach. Poza tym nie wykazała ona, że wieczorem w dniu 29 maja 2006 r. stan, w jakim znajdowała się powierzchnia rzeczonych drzwi i framugi mógł w normalnych okolicznościach wpłynąć na zachowanie się spornej pieczęci. Przeciwnie, można raczej uznać, że drzwi lokalu G.505 były regularnie czyszczone przez przedsiębiorstwo czyszczące. W tym stanie rzeczy pierwszy argument skarżącej należy oddalić.

120 Po drugie, co się tyczy argumentów skarżącej odnoszących się do materiałów, z jakich zbudowane są drzwi lokalu G.505 i ich framuga, należy stwierdzić, że w motywie 56 zaskarżonej decyzji Komisja zwróciła uwagę, iż „[w] przypadku zastosowania na zwykłych drzwiach biurowych z aluminium (lakierowanego), prawidłowe funkcjonowanie pieczęci [jest] […] prawdopodobne”. Komisja uściśliła, że „[z]ostało to jasno potwierdzone w analizach przeprowadzonych na miejscu i w laboratorium przez zatrudnionego [przez nią] eksperta, których przedmiotem były pieczęcie i ich przyleganie do rzeczywistego podłoża”.

121 Skarżąca twierdzi, że framuga drzwi, o których tu mowa, nie jest zbudowana z aluminium lakierowanego, lecz z aluminium eloksydowanego. Skarżąca, na której spoczywa ciężar udowodnienia wskazywanych przez nią okoliczności, nie przedstawiła jednak żadnego dowodu, który pozwalałby uznać, iż fakt, że framuga drzwi zbudowana była nie z aluminium lakierowanego, ale z aluminium eloksydowanego, mógł mieć jakikolwiek wpływ na funkcjonowanie spornej pieczęci.

122 W każdym razie spółka 3M wskazała – w odpowiedzi na wystosowane przez Komisję żądanie informacji – że klej wykorzystywany w pieczęciach tego typu nadaje się do stosowania na praktycznie wszystkich rodzajach podłoża, wobec czego zawarte na etykietce technicznej wyliczenie możliwych podłoży [stal nierdzewna, akrylonitryl‑butadien‑styren (ABS), polipropylen, metal malowany, poliester, polietylen o wysokiej gęstości (PEHD), nylon, szkło, poliwęglan] nie jest wyczerpujące, lecz ma na celu przybliżenie charakteru i szerokiej gamy podłoży, na których produkt może być stosowany. Firma 3M wskazała także, że pieczęć taka funkcjonuje prawidłowo w przypadku jej zastosowania na drzwiach z aluminium i aluminium lakierowanego, uściślając przy tym, że napisy „VOID” mogą się nie pojawić w przypadku jej przemieszczenia, co nie miało miejsca w rozpatrywanej sytuacji. Twierdzenia te potwierdzają również uwagi zawarte w pierwszej opinii pana Kr. oraz uwagi pana Kr. przedstawione w dniu 9 lipca 2008 r. W tych okolicznościach drugi argument skarżącej należy oddalić.

123 Po trzecie, co się tyczy twierdzenia, zgodnie z którym nie wykazano, że sporna pieczęć została oddzielona od folii zabezpieczającej w sposób zgodny z instrukcjami producenta, wystarczy stwierdzić, że skarżąca nie przedstawiła żadnego dowodu, który przemawiałby za prawdziwością tej okoliczności, wobec czego argument ten należy oddalić. W każdym razie według firmy 3M uszkodzenie produktu podczas oddzielania go od folii zabezpieczającej wywarłoby skutek w postaci pojawienia się napisów „VOID” jeszcze przed przytwierdzeniem do podłoża, podczas gdy późniejsze wystąpienie „fałszywej reakcji pozytywnej” należy wykluczyć. W pierwszej opinii pana Kr. także wykluczono znaczenie szybkości oddzielania spornej pieczęci od taśmy zabezpieczającej dla pojawiania się napisów „VOID”, jak również dla okoliczności, że napisy te mogą pojawić się dopiero po upływie pewnego czasu. W tym stanie rzeczy trzeci argument skarżącej również należy oddalić.

124 W świetle wszystkich przedstawionych wyżej rozważań zarzut trzeci nie może zostać uwzględniony.

W przedmiocie zarzutu czwartego dotyczącego błędności założenia co do „ewidentnego stanu” pieczęci dnia następującego po dniu, w którym przeprowadzono kontrolę

Argumenty stron

125 Skarżąca utrzymuje, że w zaskarżonej decyzji (motywy 9, 24, 55, 61, 75) Komisja błędnie uznała, iż w dniu 30 maja 2006 r. napisy „VOID” były widoczne na całej powierzchni spornej pieczęci.

126 Po pierwsze, przedstawiciele skarżącej odnieśli wrażenie, że napisy „VOID” były widoczne, ale bardzo słabo, i z pewnością nie na całej powierzchni spornej pieczęci. Udzielając odpowiedzi na pytania zawarte w kwestionariuszu Komisji, również funkcjonariusz Bundeskartellamt wskazał, że „w pewnych miejscach oznaczenie »VOID« słabo prześwitywało przez papier”. Członkowie zespołu kontrolnego i przedstawiciele skarżącej mieli początkowo wątpliwości co do tego, czy stan spornej pieczęci uległ zmianie. Skarżąca wnosi zatem – zgodnie z art. 65 lit. c) regulaminu postępowania – o przesłuchanie w charakterze świadka jej adwokata.

127 Fakt, że kontrolerzy chcieli porównać stan spornej pieczęci ze stanem pieczęci nałożonych w innych częściach budynku (motyw 76 zaskarżonej decyzji) świadczy o tym, że napisy „VOID” na pewno nie były wyraźnie widoczne na całej powierzchni spornej pieczęci. W każdym razie nie można uznać, że wrażenia, jakie odnieśli w tym względzie obecni na miejscu funkcjonariusze, nie były idealnie spójne. Poza tym niektóre oświadczenia kontrolerów są sprzeczne z treścią protokołu złamania pieczęci.

128 Po drugie, Komisja niesłusznie wzięła pod uwagę fotografie części pieczęci, która pozostawała przyklejona do framugi drzwi lokalu G.505, jako że fotografie te zostały wykonane przy użyciu telefonu komórkowego dopiero po południu w dniu 30 maja 2006 r. W tym względzie błędne jest twierdzenie Komisji, że rano w dniu 30 maja 2006 r. drzwi lokalu G.505 zostały otworzone przez kierownika zespołu kontrolnego bez powodowania dalszych uszkodzeń spornej pieczęci (motyw 10 zaskarżonej decyzji). Oderwanie spornej pieczęci od drzwi musiało doprowadzić do uszkodzenia jej powierzchni klejącej. Ponieważ od godziny 9.30 kontrola była kontynuowana w sposób intensywny, przy czym drzwi lokalu G.505 były regularnie otwierane i zamykane, sporna pieczęć odklejała się i była ponownie przytwierdzana do podłoża wiele razy. Powstające przy tym siły rozciągające i tnące musiały doprowadzić do pewnego przemieszczenia się spornej pieczęci, czego skutkiem było pojawienie się napisów „VOID”. Ponadto po przeprowadzeniu kontroli sporna pieczęć nie była już przedmiotem stałego nadzoru i nie można wykluczyć, że dotykano jej lub manipulowano nią w zupełnie inny sposób.

129 W tym kontekście powstaje sprzeczność polegająca na tym, że Komisja z jednej strony twierdzi, iż samo pojawienie się napisów „VOID” wystarczy, by uznać, że nastąpiło złamanie pieczęci, a z drugiej strony przyznaje, że nie mogła w sposób definitywny uznać, bez dodatkowego odklejania spornej pieczęci, że została ona złamana. Kolejna sprzeczność dotyczy okoliczności, że według oświadczeń niektórych kontrolerów napisy „VOID” były widoczne na całej powierzchni spornej pieczęci, ale dopiero po jej odklejeniu.

130 Co się tyczy udzielonej przez skarżącą odpowiedzi na pytanie piętnaste wystosowanego przez Komisję żądania informacji, do której odwołuje się ta instytucja, skarżąca podkreśla, że odpowiedź ta dotyczy jedynie kwestii widoczności napisów „VOID” na drzwiach lokalu G.505 i ich framudze po otwarciu drzwi przez kontrolerów, a nie widoczności napisów „VOID” na spornej pieczęci podczas pierwszej kontroli jej stanu, rano w dniu 30 maja 2006 r. Wskazując, że w różnych częściach podłoża napisy „VOID” miały większy lub mniejszy kontrast i że wydawały się mieć ten sam kolor co sporna pieczęć – co oznacza, że zachodzi konieczność poddania ich uważnej obserwacji – Komisja potwierdziła, że napisy „VOID” były bardzo słabo widoczne, jedynie fragmentarycznie i nie na całej powierzchni spornej pieczęci.

131 Oświadczenie uzupełniające złożone do protokołu z dnia 30 maja 2006 r. nie ma żadnej mocy dowodowej w odniesieniu do kwestii stanu spornej pieczęci rano w dniu 30 maja 2006 r. Nie zawiera ono żadnego twierdzenia w tym względzie i uzupełnia jedynie spostrzeżenia samej Komisji dotyczące stanu, w jakim znajdowała się sporna pieczęć po otwarciu drzwi lokalu G.505.

132 Komisja nie wyjaśniła wreszcie, w jaki sposób napisy „VOID” pojawiły się na całej spornej pieczęci, skoro jej część przyklejona do framugi drzwi lokalu G.505 nie została w każdym razie odklejona. Z wyjaśnień Komisji wynika bowiem, że napisy „VOID” mogą pojawić się dopiero po odklejeniu pieczęci (motyw 75 zaskarżonej decyzji). Jednocześnie praktycznie niemożliwe jest ponowne przytwierdzenie pieczęci dokładnie w tym samym miejscu, jako że jej odklejenie musi skutkować pozostaniem resztek kleju na tylnej stronie pieczęci (motyw 74 zaskarżonej decyzji). Takie resztki kleju nie pozostały jednak na tej części spornej pieczęci, która znajdowała się po stronie framugi. Przeciwnie, po ostatecznym odklejeniu spornej pieczęci napisy „VOID” pozostawały w tym miejscu nienaruszone, zaś w części tej nie było pozostałości kleju (motyw 13 zaskarżonej decyzji). Jeśli jednak przyklejona do framugi drzwi część spornej pieczęci nie została odklejona, to nie istnieje możliwość wyjaśnienia, w jaki sposób pojawiły się na niej widoczne napisy „VOID”. Wyjaśnienia Komisji, w świetle których napisy „VOID” były widoczne na całej powierzchni spornej pieczęci, muszą zatem prowadzić do wniosku, że chodzi tu o „fałszywą reakcję pozytywną”.

133 Komisja kwestionuje argumenty skarżącej.

Ocena Sądu

134 Należy zaznaczyć, że w zaskarżonej decyzji Komisja uznała, iż „stan, w jakim pieczęć znajdowała się rano w dniu 30 maja 2006 r., prowadzi do wniosku, że w nocy została ona oddzielona od drzwi biura, wobec czego drzwi te mogły zostać w międzyczasie otwarte” (motyw 74 zaskarżonej decyzji).

135 W zaskarżonej decyzji Komisja oparła się w tym względzie na treści protokołu złamania pieczęci oraz na odpowiedziach udzielonych przez ośmiu kontrolerów, którzy byli obecni przy stwierdzeniu złamania pieczęci (motywy 8, 12, 75 i 76 zaskarżonej decyzji). W motywie 13 zaskarżonej decyzji instytucja ta stwierdziła także, że wewnętrzni i zewnętrzni przedstawiciele skarżącej obecni w tym dniu na miejscu kontroli nie zakwestionowali okoliczności zmiany stanu spornej pieczęci, lecz odmówili podpisania protokołu złamania pieczęci.

136 W pierwszej kolejności należy zatem zbadać, czy dowody przedstawione przez Komisję w zaskarżonej decyzji pozwalają na stwierdzenie, że pieczęć została złamana.

137 Po pierwsze, jak wynika z motywu 7 zaskarżonej decyzji, w odróżnieniu od pieczęci papierowej, gdy pieczęć wykonana jest z plastiku, tak jak sporna pieczęć, widocznym znakiem jej złamania nie jest rozdarcie. Po przyklejeniu pieczęć plastikowa nie może być oddzielona od podłoża tak, aby jej zdjęcie nie było widoczne. Nie ma możliwości ponownego nałożenia jej bez pozostawiania śladów. W razie jej zdjęcia biały klej, za którego pomocą pieczęć jest przytwierdzona do podłoża, pozostaje na nim bowiem w formie rozmieszczonych na całej powierzchni naklejki napisów „VOID” o wymiarach około 12 punktów Didota (około 5 mm). Zdjęta pieczęć staje się w tych miejscach przezroczysta, wobec czego napisy „VOID” dobrze widoczne są także na jej powierzchni. Ze względu na znaczną ilość i rozmiar napisów „VOID” definitywnie niemożliwe jest ponowne nałożenie pieczęci dokładnie w tym samym miejscu, w którym znajdowała się poprzednio. Nawet w takim przypadku oznaczenia „VOID” pozostają dobrze widoczne.

138 W tym względzie należy stwierdzić, że w protokole złamania pieczęci (zob. pkt 9 powyżej) stwierdzono z jednej strony, że cała pieczęć została przesunięta o około 2 mm w górę i w bok, tak że widoczne były ślady kleju pod pieczęcią i po jej prawej stronie, a z drugiej strony, że napis „VOID” był wyraźnie widoczny na całej powierzchni pieczęci, która jednak w dalszym ciągu przylegała zarówno do drzwi lokalu G.505, jak i do framugi, i nie była rozdarta. A zatem, wbrew temu, co twierdzi skarżąca, twierdzenia zawarte w protokole podpisanym przez pana Kl. – przedstawiciela Komisji i kierownika zespołu kontrolnego – oraz pana J. – przedstawiciela Bundeskartellamt – stanowią wystarczający dowód na to, że nastąpiło złamanie pieczęci.

139 Po drugie, należy stwierdzić, że wniosek ten potwierdzają udzielone przez ośmiu kontrolerów obecnych przy stwierdzeniu złamania pieczęci odpowiedzi, na które powołuje się Komisja w pkt 75 zaskarżonej decyzji.

140 Otóż przedstawiciel Komisji i kierownik zespołu kontrolnego, pan Kl., stwierdził, że „od początku miał wrażenie, że stan pieczęci został zmieniony po jej nałożeniu”. Wskazał on, że „sformułował na piśmie uwagi uzasadniające taki wniosek” oraz że „przedstawił je w załączniku do protokołu złamania pieczęci”.

141 Podobnie przedstawiciel Komisji, pan Ko., oświadczył, iż „zauważył, że pieczęć uległa »przemieszczeniu« i że napis »VOID« był widoczny”.

142 Przedstawicielka Komisji, pani W., także potwierdziła, iż zauważyła, że „pieczęć nie wyglądała tak samo jak poprzedniego wieczora”, że napis „VOID” był czytelny na całej powierzchni spornej pieczęci i że mierzące 2 mm ślady kleju występowały na brzegach i na tylnej stronie spornej pieczęci obok napisów „VOID”. Dodała ona, że pieczęć nie miała już tego samego co wcześniej ciemnoniebieskiego koloru, gdyż widoczne były napisy „VOID”.

143 Przedstawiciel Bundeskartellamt, pan N., wyjaśnił, że „dokładnie przypomina sobie, iż osobiście spostrzegł, że napis »VOID« był widoczny na całej powierzchni pieczęci [i że] o złamaniu pieczęci zdawały się także świadczyć ślady kleju obecne na framudze, bezpośrednio przy krawędzi pieczęci”.

144 Przedstawiciel Bundeskartellamt, pan M., oświadczył, że „opis zawarty w protokole [jest] prawidłowy [i że] zredagowałby pkt b) w sposób bardziej konkretny, a mianowicie następującymi słowami: ślady kleju na dwóch krawędziach pieczęci; chodzi o mierzące od 1 do 2 mm fragmenty napisu »VOID«”.

145 Podobne oświadczenia zostały złożone przez przedstawicieli Bundeskartellamt, panów Me., J. i B.

146 Wobec powyższego dowody, na których Komisja oparła się w zaskarżonej decyzji (motywy 8, 9, 74, 75), uzasadniają wniosek, że w nocy z 29 na 30 maja 2006 r. sporna pieczęć została zdjęta z drzwi lokalu G.505 i że drzwi te mogły zostać w tym czasie otwarte, o czym świadczą napisy „VOID” widoczne na całej powierzchni spornej pieczęci oraz obecność śladów kleju w pobliżu i na tylnej stronie pieczęci w dniu 30 maja 2006 r. Nie zachodzi zatem potrzeba ustosunkowywania się do twierdzenia skarżącej, zgodnie z którym napisy „VOID” na framudze drzwi nie uległy wcale zmazaniu i pozostawały „nienaruszone”, co oznacza, że część spornej pieczęci znajdująca się na framudze drzwi, mimo że nie została odklejona, zawierała napisy „VOID” i jej stan świadczył o wystąpieniu „fałszywej reakcji pozytywnej”. W każdym razie, jak wskazała Komisja, nigdy nie podzieliła ona uwag skarżącej sformułowanych w pkt 2 jej oświadczenia uzupełniającego z dnia 30 maja 2006 r. (zob. pkt 12 powyżej). Poza tym samo twierdzenie skarżącej, że „napisy »VOID« na framudze drzwi nie uległy wcale zmazaniu”, nie może świadczyć o wystąpieniu „fałszywej reakcji pozytywnej” spornej pieczęci.

147 W drugiej kolejności należy zbadać, czy okoliczności, na które powołuje się skarżąca, są w stanie podważyć moc dowodową wspomnianych wyżej dowodów. Skarżąca powołuje się w tym względzie na fakt, że napisy „VOID” były widoczne, ale bardzo słabo, i to na pewno nie na całej powierzchni spornej pieczęci, oraz na fakt, że Komisja błędnie oparła się na wykonanych po południu w dniu 30 maja 2006 r. fotografiach przedstawiających tę część spornej pieczęci, która pozostawała przyklejona do framugi lokalu G.505.

148 Po pierwsze, na poparcie twierdzenia, że napisy VOID były widoczne, ale bardzo słabo, i to tylko na części powierzchni spornej pieczęci, skarżąca powołuje się na fakt, że funkcjonariusz Bundeskartellamt wskazał, iż w pewnych miejscach oznaczenie „VOID” słabo prześwitywało przez papier, oraz na fakt, że członkowie zespołu kontrolnego i przedstawiciele skarżącej mieli początkowo wątpliwości, co do tego, czy stan spornej pieczęci uległ zmianie, o czym świadczy przeprowadzenie wzrokowego porównania stanu spornej pieczęci ze stanem pieczęci nałożonych w innych częściach budynku. Ponadto pewne oświadczenia kontrolerów pozostają w sprzeczności z treścią protokołu złamania pieczęci.

149 Przede wszystkim należy stwierdzić, że skarżąca nie kwestionuje tego, że rano w dniu 30 maja 2006 r. napisy „VOID” były rzeczywiście widoczne na spornej pieczęci lub przynajmniej na jej części. Skarżąca nie kwestionuje też okoliczności, że na dole i po prawej stronie pieczęci znajdowały się ślady kleju. Tymczasem, w odpowiedzi na wystosowane przez Komisję żądanie informacji z dnia 5 września 2006 r. firma 3M potwierdziła, że pojawienie się napisów „VOID” świadczy o tym, że naklejka uległa przemieszczeniu. Oznacza to, że w protokole złamania pieczęci Komisja mogła zasadnie stwierdzić, że sporna pieczęć została złamana. Ponadto – jak podniosła Komisja – mimo że wnioski dotyczące pojawienia się napisów „VOID” zostały ujęte w treści protokołu złamania pieczęci, w oświadczeniu uzupełniającym do protokołu złamania pieczęci skarżąca nie sformułowała żadnych uwag w tym względzie (motyw 13 zaskarżonej decyzji).

150 Ponadto stan spornej pieczęci został potwierdzony w oświadczeniach ośmiu obecnych na miejscu kontrolerów (zob. pkt 139 powyżej). W tym względzie nie można przychylić się do twierdzenia skarżącej, że oświadczenia niektórych kontrolerów pozostają w sprzeczności z zapisami protokołu złamania pieczęci. Otóż ani oświadczenie pani P., zgodnie z którym „w pewnych miejscach oznaczenie »VOID« słabo prześwitywało przez papier”, ani twierdzenia pana L., który oświadczył, że dostrzegł na drzwiach kwadratowe plamy, po lewej stronie spornej pieczęci, i że nie zwrócił szczególnej uwagi na okoliczność, że na spornej pieczęci pojawiło się oznaczenie „VOID”, nie mogą podważyć zasadności stwierdzeń zawartych w protokole złamania pieczęci ani też któregokolwiek z oświadczeń złożonych przez pozostałych kontrolerów, przywołanych w pkt 140–145 powyżej.

151 Co się tyczy wreszcie porównania stanu spornej pieczęci ze stanem pieczęci nałożonych w innych częściach budynku, które według skarżącej świadczy o tym, że istniały wątpliwości co do tego, czy stan spornej pieczęci uległ zmianie, należy stwierdzić, że – jak wyjaśniła Komisja w motywie 76 zaskarżonej decyzji – ponieważ rozpatrywane złamanie pieczęci było pierwszym takim zdarzeniem i ponieważ nie chodzi tu o złamanie pieczęci poprzez jej rozdarcie, wydaje się, że kontrolerzy postąpili zasadnie, upewniając się co do jego zaistnienia w drodze porównania stanu spornej pieczęci ze stanem innych pieczęci. W każdym razie okoliczność, że zespół kontrolny dokonał porównania stanu spornej pieczęci ze stanem pieczęci nałożonych w innych częściach budynku, nie może podawać w wątpliwość stwierdzeń dotyczących stanu fizycznego spornej pieczęci, które zapisano w protokole złamania pieczęci, a zatem twierdzenie skarżącej pozbawione jest znaczenia.

152 Po drugie, co się tyczy argumentu, że przy stwierdzaniu stanu spornej pieczęci Komisja błędnie oparła się na fotografiach wykonanych za pomocą telefonu komórkowego po południu w dniu 30 maja 2006 r., należy stwierdzić, iż u podstaw tego argumentu leży błędne założenie.

153 Z motywów 74 i 75 zaskarżonej decyzji wynika bowiem, że podstawą stwierdzenia złamania pieczęci przez Komisję był stan spornej pieczęci rano w dniu 30 maja 2006 r., kiedy to na całej jej powierzchni widoczne były w szczególności napisy „VOID”. Tytułem dowodu uzasadniającego to stwierdzenie Komisja wskazała w motywie 76 zaskarżonej decyzji, że kierownik zespołu kontrolnego oraz przedstawiciel Bundeskartellamt zredagowali protokół złamania pieczęci w obecności przedstawicieli skarżącej. Komisja dodała, że opisany w tym dokumencie stan spornej pieczęci, w szczególności zaś fakt pojawienia się na znacznej części jej powierzchni napisów „VOID” został jednomyślnie potwierdzony przez zapytany o tę kwestię zespół kontrolny. Jak wskazano w pkt 146 powyżej, dowody te wystarczą, by uznać, że popełnione zostało naruszenie.

154 W tym kontekście, bez potrzeby wypowiadania się w przedmiocie mocy dowodowej fotografii spornej pieczęci, argumenty skarżącej dotyczące okoliczności, że fotografie te zostały wykonane przez Komisję po otwarciu drzwi lokalu G.505, nie są w stanie podać w wątpliwość mocy dowodowej dowodów, o których mowa powyżej w pkt 153, wobec czego należy je oddalić.

155 Wobec powyższego skarżąca, na której spoczywa ciężar udowodnienia podnoszonych przez nią okoliczności, nie zdołała wykazać nieprawidłowości stwierdzenia złamania pieczęci rano w dniu 30 maja 2006 r.

156 W tym stanie rzeczy czwarty zarzut skarżącej należy oddalić.

W przedmiocie zarzutu piątego dotyczącego błędności założenia co do zdatności folii zabezpieczającej do urzędowego nakładania pieczęci przez Komisję

Argumenty stron

157 Skarżąca podnosi, że Komisja popełniła błąd, uznając, że folia zabezpieczająca była zdatna do urzędowego nakładania pieczęci w ramach procedury dochodzeniowej.

158 Po pierwsze, folia zabezpieczająca została stworzona po to, by umożliwić udowodnienie, że „zabezpieczony nią pojemnik lub produkt” nie został w żadnym razie otwarty. W tym względzie użytkownik folii zabezpieczającej godzi się na to, że w przypadku wystąpienia reakcji pozytywnej folii zabezpieczającej nie można a posteriori stwierdzić, czy miała miejsce „fałszywa reakcja pozytywna”, czy też rzeczywiście manipulowano przy zabezpieczonym nią produkcie.

159 Natomiast w postępowaniu prowadzonym na podstawie rozporządzenia nr 1/2003 nieobciążanie zainteresowanego przedsiębiorstwa ryzykiem wystąpienia „fałszywej reakcji pozytywnej” nie jest właściwe, w szczególności ze względu na grzywny grożące za złamanie pieczęci. Komisja powinna posługiwać się folią, co do której wystąpienie „fałszywych reakcji pozytywnych” jest z góry wykluczone.

160 Komisja nie może opierać się na zapewnieniu firmy 3M, że jak dotąd nie dotarły do niej żadne skargi dotyczące wadliwego funkcjonowania folii zabezpieczających tego typu (motyw 55 zaskarżonej decyzji), gdyż użytkownicy takich folii nie mają żadnego powodu, by składać reklamacje w przypadku wystąpienia „fałszywej reakcji negatywnej”.

161 Po drugie, skarżąca utrzymuje, że przekroczony został termin zdatności do użytku spornej pieczęci. Tymczasem ekspertyzy przeprowadzone przez instytut wykazały, że im starsza jest folia zabezpieczająca, tym mniej jest ona niezawodna i tym wrażliwsza staje się na „oddziaływania zewnętrzne”.

162 Chociaż w odpowiedzi na żądanie informacji z dnia 8 grudnia 2006 r. firma 3M dała po raz pierwszy do zrozumienia, że folia zabezpieczająca może funkcjonować prawidłowo po upływie okresu przechowywania przekraczającego dwa lata, to jednak uchyliła się ona od definitywnego określenia maksymalnego okresu przechowywania folii zabezpieczającej. Ponadto minimalizując skutki oddziaływania czasu na folię zabezpieczającą, firma 3M zignorowała aktualny stan wiedzy naukowej i technicznej w dziedzinie oznak starzenia się taśm klejących wrażliwych na napięcia. W każdym razie wskazówki udzielone przez producenta nie mogą stanowić żadnego dowodu na okoliczność skuteczności działania spornej pieczęci dokładnie w czasie zaistnienia okoliczności niniejszej sprawy i nie można zastąpić nimi oceny „niezależnego eksperta”. Wyniki analiz przeprowadzonych przez pana Kr. nie rozwiewają wątpliwości co do skuteczności działania spornej pieczęci, jako że nie uwzględniają one oddziaływania na pieczęć czasu czy środka Synto, ale także konsekwencji jej napięć, jakim poddawana była przez długi czas w okolicy szczeliny między drzwiami a framugą w razie stałych drgań drzwi oraz równoczesnych obciążeń tnących.

163 Co się tyczy dokonanej przez Komisję krytyki symulacji procesu starzenia się, jaką przeprowadził instytut, skarżąca podnosi, że spełniała ona wymogi stawiane przez naukę. Przyspieszenie procesu starzenia się poprzez nieznaczne podwyższenie temperatury było konieczne, gdyż w przeciwnym razie nie byłoby możliwości zmierzenia tego procesu.

164 Po trzecie, odmowa dopuszczenia przez firmę 3M możliwości wystąpienia „fałszywych reakcji pozytywnych” (motyw 68 zaskarżonej decyzji) pozbawiona jest znaczenia, a w każdym razie nie jest poparta dowodami. Ewentualny brak skarg klientów dotyczących „fałszywych reakcji pozytywnych” nie wystarczy, by dowieść, że nie ma możliwości wystąpienia takich reakcji. Poza tym oświadczenia firmy 3M dotyczące nieograniczonego terminu przechowywania pieczęci nie są wiarygodne i pozostają w sprzeczności z informacjami figurującymi na etykietce technicznej. Z treści tej etykietki wynika nadto, że w razie ryzyka powstania znaczących szkód gospodarczych sama folia zabezpieczająca nie stanowi właściwego środka zabezpieczającego. Ze względu na to firma 3M zaleca zastosowanie dodatkowych środków zabezpieczających w przypadkach, w których wystąpić mogą poważne konsekwencje, wobec czego Komisja mogła nałożyć na każde drzwi po kilka pieczęci. Konsekwencjami niepodjęcia przez Komisję dodatkowych środków, a także wynikających stąd problemów dowodowych należy obciążyć ją samą.

165 Komisja kwestionuje argumenty skarżącej.

Ocena Sądu

166 W ramach badanego zarzutu skarżąca zmierza do wykazania, że folia zabezpieczająca została stworzona po to, by umożliwić udowodnienie, że „zabezpieczony nią pojemnik lub produkt” nie został w żadnym razie otwarty. Nie nadaje się ona jednak do urzędowego nakładania pieczęci w ramach dochodzeń prowadzonych przez Komisję w dziedzinie prawa konkurencji.

167 W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że z treści etykietki technicznej wynika, że produkty należące do tej serii zostały zaprojektowane tak, aby umożliwić rozpoznanie, że ktoś przy nich manipulował, dzięki temu, że ulegają one zniszczeniu przy każdej próbie zerwania etykiety. To właśnie w taki sposób Komisja używała folii zabezpieczających tego rodzaju w ramach prowadzonych przez siebie dochodzeń. W rubryce zatytułowanej „Możliwe zastosowania” firma 3M sugeruje następujące zastosowania dla folii zabezpieczających tego typu: „nieprzenoszalne etykiety do pojazdów, artykułów gospodarstwa domowego i sprzętu elektronicznego; nienaruszalne etykiety i pieczęcie do oznaczania środków leczniczych dopuszczonych do swobodnej sprzedaży oraz innych form opakowań”. Jednakże okoliczność, że wykorzystanie folii zabezpieczającej przez Komisję w ramach prowadzonych przez nią dochodzeń nie zostało wprost wymienione na etykietce technicznej, nie może prowadzić do wniosku, że takie zastosowanie folii zabezpieczającej jest wykluczone, bowiem wyliczenie zastosowań sugerowanych przez producenta nie ma charakteru wyczerpującego. W każdym razie skarżąca nie przedstawiła dowodu na to, że wykorzystanie tego rodzaju folii zabezpieczających w ramach wskazanych dochodzeń jest niewłaściwe.

168 Chociaż – jak podkreśla skarżąca – producent zaleca zastosowanie dodatkowych środków zabezpieczających, jeśli produkt stosowany jest w sytuacjach, w których „manipulowanie może powodować bardzo poważne konsekwencje, takie jak znaczne straty finansowe”, to jednak należy stwierdzić, że – jak wynika z treści etykietki technicznej – środki takie są zalecone ze względu na to, że firma 3M nie może wykluczyć możliwości wystąpienia „fałszywej reakcji negatywnej”.

169 W drugiej kolejności należy stwierdzić, że – jak wskazano powyżej w pkt 103 – protokół nałożenia pieczęci stwierdza, że pieczęć została nałożona zgodnie z art. 20 ust. 2 lit. d) rozporządzenia nr 1/2003, oraz informuje o możliwości nałożenia grzywny zgodnie z art. 23 ust. 1 lit. e) tego rozporządzenia, w przypadku złamania pieczęci umyślnie lub w wyniku zaniedbania. Poza tym zgodność nałożenia pieczęci z art. 20 ust. 2 lit. d) rozporządzenia nr 1/2003 została uznana przez przedstawiciela skarżącej poprzez złożenie podpisu na protokole nałożenia pieczęci. Tymczasem – jak wskazano w pkt 104 powyżej – jedynie nałożenie pieczęci zdatnej do takiego jej wykorzystania można uznać za zgodne z art. 20 ust. 2 lit. d) rozporządzenia nr 1/2003. Jeżeli zatem skarżąca miała wątpliwości co do tego, czy przy nakładaniu pieczęci zgodnie ze wskazanym wyżej przepisem Komisja posłużyła się właściwą folią zabezpieczającą, to można uznać, że wyraziłaby w tym względzie swój sprzeciw niezwłocznie, podczas nakładania spornej pieczęci, jako że miała pełną świadomość doniosłości tej czynności. Skarżąca nie sformułowała jednak jakiejkolwiek uwagi tego rodzaju.

170 W trzeciej kolejności, w odniesieniu do argumentów skarżącej dotyczących przekroczenia terminu zdatności do użytku spornej pieczęci, co wpłynęło na jej wrażliwość na „oddziaływania zewnętrzne”, stałe drgania drzwi, równoczesne obciążenia tnące, jak również użycie środka Synto, należy stwierdzić, że argumenty te nie dotyczą kwestii zdatności folii zabezpieczającej do urzędowego nakładania pieczęci, ale raczej zarzucanego braku rozpatrzenia przez Komisję „alternatywnych wersji przebiegu zdarzeń”, które mogły prowadzić do zmiany stanu spornej pieczęci stwierdzonej w dniu 30 maja 2006 r., czyli zagadnienia będącego przedmiotem szóstego zarzutu skarżącej. W tym miejscu należy zatem odesłać do rozważań przedstawionych w ramach analizy kolejnego zarzutu.

171 Wobec powyższego zarzut piąty trzeba oddalić.

W przedmiocie zarzutu szóstego dotyczącego braku rozpatrzenia przez Komisję „alternatywnych wersji przebiegu zdarzeń”, które mogły prowadzić do zmiany stanu spornej pieczęci

Argumenty stron

172 Skarżąca podnosi, że Komisja nie dostarczyła – w świetle paremii in dubio pro reo – wystarczającego dowodu złamania pieczęci.

173 W pierwszej kolejności skarżąca wyjaśnia, iż w świetle ekspertyz instytutu wykazała ona, że pojawienie się na spornej pieczęci napisów „VOID” mogło być skutkiem „oddziaływań zewnętrznych” innych aniżeli jej oderwanie od podłoża.

174 Po pierwsze, skarżąca podnosi, że przekroczony został maksymalny termin przechowywania spornej pieczęci. Eksperci skarżącej wykazali, że niezawodność folii zabezpieczającej zmniejsza się wraz z upływem czasu i że w konsekwencji wzrasta jej wrażliwość na „oddziaływania zewnętrzne”. W niniejszej sprawie dowiedziono, że w rozpatrywanym przypadku wskazany przez producenta maksymalny termin przechowywania spornej pieczęci został przekroczony przynajmniej o półtora roku.

175 Po drugie, skarżąca twierdzi, że decydujący wpływ miało oddziaływanie Synto. W odpowiedzi na żądanie informacji z dnia 9 sierpnia 2006 r. skarżąca wskazała już, że pracowniczka przedsiębiorstwa sprzątającego nie mogła wykluczyć, że przetarła sporną pieczęć szmatą nasączoną Synto. Tymczasem trzecia ekspertyza instytutu wykazała, że w przypadku uprzedniego przetarcia folii zabezpieczającej środkiem Synto jej funkcjonalność ulega ograniczeniu i wykazuje ona zwiększone tendencje do „fałszywych reakcji pozytywnych”. W drugiej ekspertyzie instytutu wskazano także, że w wyniku kontaktu folii zabezpieczającej ze środkiem Synto możliwe jest wystąpienie zjawiska osuwania się folii, będące skutkiem oddziaływania obciążeń rozciągająco‑tnących i ściskająco‑tnących.

176 Skarżąca podkreśla także, że użyta podczas czyszczenia szmata z mikrowłókien była – zgodnie z oświadczeniem pracowniczki przedsiębiorstwa sprzątającego – bardzo mokra, gdy przecierano nią sporną pieczęć, wobec czego nie można wykluczyć kontaktu pieczęci ze znaczną ilością środka Synto. Wbrew sugestiom Ko