OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

PHILIPPE’A LÉGERA

przedstawiona w dniu 3 lutego 2005 r.( )

Sprawa C‑409/03

Société d’exportation des produits agricoles SA (SEPA)

przeciwko

Hauptzollamt Hamburg‑Jonas

[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Bundesfinanzhof (Niemcy)]

Rolnictwo – Refundacje wywozowe – Rozporządzenie (EWG) nr 3665/87 – Artykuł 13 – Pojęcie uczciwej i handlowej jakości – Mięso pochodzące z uboju sanitarnego – Mięso przydatne do spożycia przez ludzi – Mięso dopuszczone do spożycia przez ludzi we Wspólnocie tylko na rynku lokalnym – Zasada pewności prawa

1. Niniejsza sprawa dotyczy interpretacji pojęcia „uczciwej i handlowej jakości”, o której mowa w art. 13 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 3665/87 z dnia 27 listopada 1987 r. ustanawiającego wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu refundacji wywozowych dla produktów rolnych( ).

2. Trybunał ma rozstrzygnąć kwestię, czy w przypadku mięsa wołowego i cielęcego pochodzącego ze zwierząt poddanych ubojowi sanitarnemu w rozumieniu dyrektywy 64/433/EWG( ), a które uznano za nadające się do spożycia przez ludzi, można stwierdzić, że jest uczciwej i handlowej jakości, i w ten sposób dać prawo do refundacji wywozowych, podczas gdy we Wspólnocie może być ono wprowadzone do obrotu jedynie na „rynku lokalnym”. Sąd krajowy pyta również, czy pojęcie uczciwej i handlowej jakości jest uzależnione od warunku, aby dany produkt był średniej jakości.

I – Ramy prawne

A – Prawo wspólnotowe

1. Wspólna organizacja rynku w sektorze mięsa wołowego i cielęcego

3. Mięso wołowe i cielęce, jak i wiele innych produktów rolnych, podlega w ramach wspólnej polityki rolnej (WPR) wspólnej organizacji rynku, która ma zasadniczo osiągnąć cele przedstawione w art. 33 WE, czyli w szczególności stabilizację rynku tego produktu i zapewnienie odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej. W tym celu ustanowione zostały jednolite zasady wymiany handlowej mięsa wołowego i cielęcego z państwami trzecimi, obejmujące zwłaszcza refundacje wywozowe.

4. Celem tych refundacji wywozowych jest wyrównanie różnicy pomiędzy cenami mięsa wołowego i cielęcego na rynku światowym a najwyższymi cenami tych produktów we Wspólnocie( ). Te refundacje są finansowane z budżetu wspólnotowego, a dokładniej z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR). Wysokość refundacji jest taka sama dla wszystkich producentów we Wspólnocie takiego samego produktu, ale może się różnić w zależności od państwa przeznaczenia produktu( ). Wspomniane refundacje służą też zachowaniu pozycji Wspólnoty w międzynarodowym handlu mięsem wołowym i cielęcym( ).

2. Wspólne szczegółowe zasady stosowania refundacji wywozowych

5. Wspólne szczegółowe zasady stosowania refundacji wywozowych dla produktów rolnych zostały uregulowane przez Komisję Wspólnot Europejskich. Te uregulowania były często zmieniane. W czasie gdy miały miejsce okoliczności faktyczne postępowania przed sądem krajowym, obowiązywało rozporządzenie nr 3665/87.

6. Zgodnie z motywem dziewiątym rozporządzenia nr 3665/87, aby móc korzystać z systemu refundacji wywozowych „produkty powinny być takiej jakości, która umożliwia ich wprowadzenie do obrotu na normalnych warunkach”.

7. Artykuł 13 rozporządzenia nr 3665/87, którego wykładnię należy ustalić w ramach niniejszego postępowania, stanowi:

„Nie przyznaje się refundacji na produkty, które nie posiadają solidnej i właściwej jakości handlowej [nie są dobrej, uczciwej i handlowej jakości], ani na produkty przeznaczone do spożycia przez ludzi, jeżeli ich użycie w tym celu jest wykluczone lub istotnie ograniczone z powodu ich cech charakterystycznych albo ich stanu”.

8. Po wydarzeniach będących przedmiotem postępowania przed sądem krajowym rozporządzenie nr 3665/87 zostało uchylone i zastąpione rozporządzeniem (WE) nr 800/1999( ), do którego odwołują się sąd krajowy i strony. Artykuł 21 ust. 1 rozporządzenia nr 800/1999 jest sformułowany w następujący sposób:

„Nie przyznaje się żadnej refundacji do produktów, których jakość handlowa nie jest solidna i właściwa [niebędących dobrej, uczciwej i handlowej jakości] w dniu przyjęcia zgłoszenia wywozowego.

Produkty odpowiadają wymogowi ustanowionemu w akapicie pierwszym, jeżeli mogą być wprowadzone do obrotu na obszarze Wspólnoty na normalnych warunkach i zgodnie z opisem znajdującym się we wniosku o przyznanie refundacji oraz jeżeli produkty te są przeznaczone do spożycia przez ludzi, ich użycie w tym celu nie jest wykluczone lub istotnie ograniczone z powodu ich cech charakterystycznych albo ich stanu.

Zgodność produktów z wymogami ustanowionymi w akapicie pierwszym bada się zgodnie z normami lub praktykami obowiązującymi we Wspólnocie. […]”

9. Artykuł 21 ust. 1 rozporządzenia nr 800/1999 wdraża cel wymieniony w motywie dwudziestym ósmym tego aktu, wedle którego „produkty powinny być takiej jakości, która umożliwia ich wprowadzenie do obrotu na normalnych warunkach we Wspólnocie”.

10. Należy wspomnieć jeszcze – w ramach zmian we wspólnotowym porządku prawnym, które nastąpiły po wydarzeniach będących przedmiotem postępowania przed sądem krajowym, a które to zmiany mogą okazać się ważne w ramach niniejszego postępowania – o rozporządzeniu (WE) nr 450/2000( ), który dotyczy w szczególności refundacji wywozowych dla mięsa wołowego i cielęcego. Motyw trzeci tego rozporządzenia wskazuje, że „uzasadnione jest ograniczenie przyznawania refundacji tylko do produktów, które mogą być dopuszczone do swobodnego obrotu wewnątrz Wspólnoty”, a art. 1 tego aktu przewiduje, że produkty posiadające znak jakości zdrowotnej przewidziany w rozdziale XI załącznika I do dyrektywy 64/433 mają prawo do tej refundacji.

3. Środki sanitarne stosowane do wewnątrzwspólnotowego obrotu mięsem wołowym i cielęcym

11. W celu utworzenia wspólnotowego jednolitego rynku w zakresie mięsa niektórych zwierząt, a zwłaszcza wołowego i cielęcego, Wspólnota dokonała ujednolicenia warunków sanitarnych, których należy przestrzegać w rzeźniach i zakładach rozbioru, jak również w zakresie składowania i transportu.

12. Odpowiednie dla sprawy przed sądem krajowym środki zawarte są w dyrektywie 64/433. Pojęcie „ubój z konieczności” [ubój sanitarny] zdefiniowane zostało w art. 2 lit. n) ww. dyrektywy jako „każdy ubój zarządzony przez lekarza weterynarii w następstwie wypadku lub poważnych zaburzeń fizjologicznych i funkcjonalnych”. Ponadto przepis ten precyzuje, że ubój sanitarny ma miejsce poza rzeźnią, gdy lekarz weterynarii uzna, że transport zwierzęcia byłby niemożliwy lub narażałby zwierzę na niepotrzebne cierpienie.

13. Zgodnie z art. 6 ust. 1 lit. e) dyrektywy 64/433 państwa członkowskie zapewniają, że mięso pochodzące z uboju sanitarnego może zostać uznane za zdatne do spożycia przez ludzi tylko na „rynku lokalnym” i tylko, w przypadku gdy spełnione zostały warunki wymienione w tym przepisie. Wymagane jest zwłaszcza, aby zwierzę ubite, wykrwawione i ewentualnie wypatroszone na miejscu w obecności lekarza weterynarii zostało przetransportowane, tak szybko jak to możliwe, do rzeźni zatwierdzonej zgodnie z tą dyrektywą. Zwierzę powinno być zaopatrzone w świadectwo wydane przez lekarza weterynarii, który zarządził ubój, wydane zgodnie z zasadami ustalonymi na szczeblu wspólnotowym. Następnie ubite zwierzę jest poddawane badaniu poubojowemu przez urzędowego lekarza weterynarii w warunkach przewidzianych w dyrektywie 64/433, uzupełnionemu w razie konieczności badaniem bakteriologicznym, w celu uznania go za całkowicie lub częściowo zdatne do spożycia przez ludzi. Pojęcie „rynku lokalnego” nie zostało zdefiniowane.

14. Artykuł 6 ust. 1 lit. h) dyrektywy 64/433 stanowi, że mięso musi zostać oznakowane stemplem krajowym, który nie może być mylony ze stemplem wspólnotowym.





B – Prawo krajowe

15. Przepis § 13 Fleischhygienegesetz (niemieckiej ustawy o zasadach higieny dla mięsa)( ) przewiduje, że zwierzęta, które podlegają ubojowi ze szczególnych względów lub są źródłem czynników chorobotwórczych podlegają ubojowi jedynie w rzeźniach specjalnych, tj. „rzeźniach odizolowanych”. Mięso otrzymane z chorych zwierząt w drodze uboju może zostać wprowadzone do obrotu jako środek spożywczy jedynie przez punkty sprzedaży przy wspomnianych rzeźniach, które posiadają specjalne zezwolenie i zostały poddane w tym celu kontroli właściwych władz, jak również mięso to podlega szczególnemu oznakowaniu.

16. Fleischhygieneverordnung (niemieckie rozporządzenie w sprawie zasad higieny dla mięsa)( ), ustalające praktyczne sposoby realizacji przepisów ww. ustawy, stanowi, że mięso otrzymane w rzeźniach odizolowanych może być wprowadzone do obrotu tylko wówczas, gdy pochodzi od zwierzęcia przebadanego zdrowotnie i które zostało uznane za zdatne do spożycia przez ludzi. Rozporządzenie stanowi, że mięso to może być sprzedawane wyłącznie konsumentom końcowym.

17. Przepisy te zostały wydane celem transpozycji dyrektywy 64/433.

II – Okoliczności faktyczne w postępowaniu przed sądem krajowym

18. W listopadzie 1997 r. Société d’exportation des produits agricoles( ) złożyła u właściwych niemieckich organów administracji zgłoszenie wywozowe dotyczące 222 kartonów mrożonego mięsa wołowego i cielęcego pochodzącego z „rzeźni odizolowanych”. Mięso wywiezione przez SEPA zostało uznane przez właściwego lekarza weterynarii za nadające się do spożycia przez ludzi.

19. Właściwe organy administracji, a następnie Finanzgericht (Niemcy) w odpowiedzi na skargę, odmówiły SEPA refundacji wywozowych na to mięso, ze względu na fakt, że produkt ten nie jest uczciwej i handlowej jakości w rozumieniu art. 13 rozporządzenia nr 3665/87. Organy te uzasadniły swoją ocenę faktem, że na podstawie ustawodawstwa krajowego nie można dokonywać sprzedaży takiego mięsa na całym terenie Wspólnoty, a wyłącznie w Niemczech, i podlega ona szczególnym ograniczeniom.

20. Strona skarżąca wniosła do Bundesfinanzhof (Niemcy) rewizję od decyzji Finanzgericht.

III – Pytania prejudycjalne

21. Bundesfinanzhof przypomina na początku postanowienia odsyłającego, że produkty nadające się do spożycia przez ludzi powinny nie tylko być zdrowe, ale też cechować się uczciwą i handlową jakością. Zdaniem sądu krajowego pojęcie uczciwej i handlowej jakości implikuje – zgodnie z orzecznictwem Trybunału( ) i ze sformułowaniem znajdującym się w motywie dziewiątym rozporządzenia nr 3665/87, jak również w art. 21 rozporządzenia nr 800/1999 – że produkt może zostać wprowadzony do obrotu na obszarze Wspólnoty na normalnych warunkach i zgodnie z opisem znajdującym się we wniosku o przyznanie refundacji. Sąd krajowy wyjaśnia następnie, że zostały mu przedstawione do wyjaśnienia następujące dwie kwestie:

22. Po pierwsze, sąd krajowy wyraża wątpliwość, czy pojęcie uczciwej i handlowej jakości wyklucza ze swojego zakresu stosowania produkty, które podlegają szczególnym ograniczeniom, jak środki kontrolne lub ograniczenie pewnych form sprzedaży.

23. Zdaniem sądu krajowego przepisy prawa wspólnotowego i prawa niemieckiego dotyczące mięsa pochodzącego z uboju przeprowadzonego ze szczególnych względów nie mają na celu zakazu wprowadzenia do obrotu tego mięsa, tak że nie można z tego wywodzić zakazu jego wywozu, zakładając, że mięso to zostało uznane za nadające się do spożycia przez ludzi. Taki zakaz nie wynika również z art. 6 dyrektywy 64/433, który przewiduje, że mięso pochodzące z uboju sanitarnego może zostać uznane za nadające się do spożycia przez ludzi tylko na rynku lokalnym i tylko, w przypadku gdy spełnione zostały warunki wymienione w tym przepisie. W rzeczywistości dyrektywa ta nie ma na celu ograniczania handlu zewnętrznego Wspólnoty i nie daje żadnych podstaw do objęcia państw trzecich ograniczeniem we wprowadzaniu do obrotu przewidzianym we Wspólnocie.

24. Wyłączenie danego mięsa – uznanego za nadające się do spożycia przez ludzi – z grupy produktów mogących otrzymać refundację wywozową nie jest również zgodne z orzecznictwem Trybunału, zgodnie z którym pojęcie uczciwej i handlowej jakości jest zależne od możliwości wprowadzenia danych towarów do obrotu. Takie wyłączenie nie jest również zgodne z interesem Wspólnoty, ponieważ mięso to jest przeznaczone do sprzedaży na części obszaru rynku wspólnotowego.

25. Po drugie, sąd krajowy podaje w wątpliwość tezę, że pojęcie uczciwej i handlowej jakości wymaga pewnej średniej jakości i wyłącza produkty niższej jakości, które jednak mogą być sprzedawane zgodnie z opisem znajdującym się we wniosku o przyznanie refundacji. Sąd krajowy przypomina w tym względzie, że uregulowanie w zakresie refundacji wywozowych ustala zasadniczo jednolite stawki refundacji, które nie uwzględniają jakości towaru. Sąd krajowy wskazuje jednak, że Trybunał w ww. wyroku w sprawie Francja przeciwko Komisji odmówił uczciwej i handlowej jakości towarowi dotkniętemu wadą ukrytą, mimo że nie zostało ustalone, iż towar ten nie mógłby być wprowadzony do obrotu z powodu tej wady.

26. Mając na względzie te rozważania, Bundesfinanzhof, postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

„1) Czy poprzez pojęcie »uczciwej i handlowej jakości« art. 13 rozporządzenia [nr 3665/87] wymaga, ażeby produkcja i dystrybucja przedmiotowych towarów podlegały jedynie ogólnie obowiązującym przepisom prawa, które stosuje się do wszystkich towarów tego typu, i czy wyklucza on zatem przyznanie refundacji wywozowej dla towarów, do których stosuje się szczególne ograniczenia, w szczególności w zakresie ich pozyskiwania, przetwarzania lub dystrybucji, jak na przykład nakaz przeprowadzenia szczególnej kontroli w przedmiocie przydatności do spożycia lub ograniczenie pewnych form sprzedaży?

2) Czy poprzez pojęcie »uczciwej i handlowej jakości« art. 13 rozporządzenia [nr 3665/87] wymaga przeciętnej jakości wywożonego towaru i poprzez to wyklucza przyznanie refundacji na wywóz towaru niższej jakości, który jednakże zgodnie z opisem znajdującym się we wniosku o przyznanie refundacji stanowi zwyczajowo przedmiot sprzedaży? Czy ma to również miejsce, w przypadku gdy niższa jakość towaru nie miała żadnego wpływu na realizację transakcji handlowej?”.

IV – Ocena

A – W przedmiocie pierwszego pytania prejudycjalnego

27. Tym pierwszym pytaniem prejudycjalnym sąd krajowy zmierza w istocie do ustalenia, czy art. 13 rozporządzenia nr 3665/87 należy interpretować w ten sposób, że mięso przydatne do spożycia przez ludzi, którego sprzedaż mająca na celu spożycie przez ludzi jest we Wspólnocie ograniczona przez przepisy wspólnotowe do rynku lokalnego, ze względu na fakt, że pochodzi ono ze zwierząt, które poddano ubojowi sanitarnemu w rozumieniu dyrektywy 64/433, nie może zostać uznane za uczciwej i handlowej jakości, który to warunek jest niezbędny dla przyznania refundacji wywozowej.

28. Komisja uważa, że nie można uznać, iż takie mięso jest uczciwej i handlowej jakości, ponieważ może być dopuszczone do spożycia przez ludzi we Wspólnocie jedynie na rynku lokalnym i to ze specjalnym oznakowaniem wskazującym na jego pochodzenie. Komisja wyjaśnia, że to ograniczenie nie jest uzasadnione niższym poziomem przydatności do spożycia. Zdaniem Komisji to ograniczenie zostało nałożone z powodu możliwej nietrwałości tego mięsa, które – ze względu na warunki, w jakich zostało wytworzone – jest potencjalnie bardziej podatne na zepsucie. Prawodawca wspólnotowy ograniczył jego dystrybucję do rynku lokalnego z ostrożności, aby uniknąć sytuacji, w której mięso to będzie transportowane na dużą odległość i spożywane po zbyt długim okresie czasu. Komisja uważa, że mimo iż art. 6 dyrektywy 64/433, dotyczący jedynie handlu w ramach Wspólnoty, nie zakazuje wywozu takiego mięsa, to niemniej jednak paradoksem byłoby wspieranie poprzez refundacje wywozowe sprzedaży tego produktu w państwach trzecich.

29. Komisja utrzymuje więc, że takie mięso nie może być uznane za wprowadzone do obrotu na „normalnych warunkach” w rozumieniu motywu dziewiątego rozporządzenia nr 3665/87, który powtarza uzasadnienie z ww. wyroku w sprawie Muras. W tym względzie Komisja wskazuje, że art. 21 rozporządzenia nr 800/1999 jedynie powtarza to orzecznictwo bez zmiany warunków wymaganych do przyznania refundacji wywozowych.

30. Chociaż sąd krajowy nie postawił pytania w tym zakresie, Komisja uważa ponadto, że mięso pochodzące ze zwierząt, które poddano ubojowi sanitarnemu, nie spełnia drugiego warunku wymaganego w art. 13 rozporządzenia nr 3665/87, wedle którego, gdy dany produkt jest przeznaczony do spożycia przez ludzi, jego użycie w tym celu nie powinno być wykluczone lub istotnie ograniczone. Komisja wyjaśnia, że ograniczenie sprzedaży przedmiotowego mięsa do rynku lokalnego oraz jego specjalne oznakowanie stanowią poważne ograniczenie jego używania w celu spożycia przez ludzi.

31. Hauptzollamt Hamburg‑Jonas podziela opinię Komisji i ponadto utrzymuje, że art. 13 rozporządzenia nr 3665/87 ma również na celu zlikwidowanie nadwyżek mięsa wołowego i cielęcego znajdujących się na rynku wspólnotowym. Zdaniem tej instytucji nie ma więc powodu, aby przyznać refundacje wywozowe dla mięsa, które może być sprzedawane jedynie na rynku lokalnym.

32. Chociaż stanowisko zajmowane przez Komisję i Hauptzollamt Hamburg‑Jonas mogłoby się wydawać słuszne, to po głębszym namyśle nie mogę zaproponować Trybunałowi jego poparcia. Uważam, podobnie jak rząd grecki i SEPA, że art. 13 rozporządzenia nr 3665/87 – w takim brzmieniu, w jakim został zredagowany – nie pozwala wykluczyć, że mięso, którego sprzedaż mająca na celu spożycie przez ludzi jest we Wspólnocie ograniczona przez przepisy wspólnotowe do rynku lokalnego, może zostać uznane za mające „uczciwą i handlową jakość” w rozumieniu tego artykułu, który to warunek jest niezbędny do przyznania refundacji wywozowej. Zanim przedstawię uzasadnienie, na którym opiera się bezpośrednio moja analiza, niezbędne wydaje się przypomnienie założenia, na którym opiera się pytanie przedłożone Trybunałowi do rozstrzygnięcia.

33. Wiadomo po pierwsze, że zgodnie z brzmieniem art. 13 rozporządzenia nr 3665/87 jedynie produkt dobrej jakości – czyli przeznaczony do spożycia przez ludzi – ma prawo do refundacji wywozowych. Co się tyczy w tym przypadku mięsa, w przedmiocie którego SEPA złożyła deklarację wywozową, z informacji dostarczonych przez sąd krajowy wynika wyraźnie, że ten produkt został uznany przez właściwego lekarza weterynarii za przydatny do spożycia przez ludzi. To założenie znajduje potwierdzenie w treści rozpatrywanego pytania prejudycjalnego, ponieważ sąd krajowy pyta tylko, czy takie mięso można uznać za „uczciwej i handlowej jakości”, uważając zatem, że zostało ustalone, iż produkt ten jest „dobrej jakości”, co uprawnia do refundacji wywozowych zgodnie z rozporządzeniem nr 3665/87.

34. Wydaje mi się wartym podkreślenia fakt, że mięso pochodzące ze zwierząt, które poddano ubojowi sanitarnemu, może być uznane za przydatne do spożycia przez ludzi jedynie po spełnieniu warunków wymienionych w art. 6 lit. e) dyrektywy 64/433, która ujednolica warunki pozwalające na uznanie mięsa za przydatne do spożycia przez ludzi na całym obszarze Wspólnoty. Prawodawca wspólnotowy nie przewidział niższych wymogów odnośnie do gwarancji, że mięso nie stwarza zagrożenia dla zdrowia konsumentów, w przypadku gdy ten produkt jest przeznaczony dla konsumentów na rynku lokalnym, a nie dla wszystkich konsumentów we Wspólnocie. Artykuł 6 ust. 1 lit. e) dyrektywy 64/433 precyzuje zatem, że badanie poubojowe – w wyniku którego mięso pochodzące od zwierząt, które poddano ubojowi sanitarnemu, może być uznane za przydatne do spożycia przez ludzi – powinno zostać przeprowadzone zgodnie z art. 3 ust. 1 część A lit. d) omawianej dyrektywy, tzn. w takich samych warunkach, jak badania poubojowe przeprowadzone na mięsie pozyskanym z uboju w normalnych warunkach w rzeźniach, które posiadają specjalne zezwolenie i które to mięso może być wprowadzone do obrotu na obszarze całej Wspólnoty.

35. Jak wskazała Komisja w swoich uwagach, przedmiotowe mięso – mimo że może zostać uznane za przydatne do spożycia przez ludzi we Wspólnocie tylko na rynku lokalnym – nie cechuje się niższym poziomem higieny od mięsa pozyskanego z uboju w normalnych warunkach w rzeźniach, które posiadają specjalne zezwolenie i które to mięso może również zostać uznane za przydatne do spożycia przez ludzi zgodnie z badaniem przewidzianym w art. 3 ust. 1 część A lit. d) dyrektywy 64/433 i może zostać wprowadzone do obrotu na terenie wszystkich państw członkowskich.

36. Wreszcie opinia sądu krajowego, zgodnie z którą przedmiotowe mięso jest dobrej jakości, wynika z oceny okoliczności faktycznych w postępowaniu przed sądem krajowym, która wchodzi w zakres kompetencji własnych tego sądu. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem w ramach procedury, o której mowa w art. 234 WE, opartej na jasnym podziale zadań między sądami krajowymi a Trybunałem, wszelka ocena okoliczności faktycznych – w świetle której ma zostać dokonana wykładnia prawa wspólnotowego – należy do kompetencji sądu krajowego( ). Podobnie jak do niezależnej oceny właściwych organów krajowych i sądu krajowego należy ustalenie kwestii, czy metoda zamrażania spornego mięsa wywiezionego przez SEPA do Gabonu i na Komory pozwala zlikwidować wszelkie zagrożenia dotyczące możliwego pogorszenia jego warunków sanitarnych aż do czasu dostarczenia mięsa na rynek państwa przeznaczenia, spowodowane nietrwałością tego mięsa, jaką w danym przypadku może się ono cechować z racji warunków, w jakich zostało uzyskane.

37. Z tych powodów uważam, że pierwsze pytanie prejudycjalne należy rozpatrzyć, wychodząc z założenia, że jest pewne, iż: dane mięso zostało uznane za przydatne do spożycia przez ludzi; może być ono dopuszczone do spożycia przez ludzi na rynku lokalnym państwa członkowskiego; sąd krajowy uznał również, że jest ono dobrej jakości, umożliwiającej jego wywóz do państwa trzeciego, co daje prawo do refundacji wywozowej zgodnie z rozporządzeniem nr 3665/87.

38. W rezultacie niniejsze postępowanie można streścić w następujących słowach: należy ustalić, czy takie mięso może zostać uznane za będące „uczciwej i handlowej jakości” w rozumieniu art. 13 rozporządzenia nr 3665/87. Innymi słowy, należy zbadać, czy okoliczność, że sprzedaż omawianego mięsa do spożycia przez ludzi jest ograniczona we Wspólnocie do rynku lokalnego i że powinno być ono zaopatrzone w oznakowanie wskazujące na jego pochodzenie, wystarczy, aby wykluczyć jego „uczciwą i handlową jakość” w rozumieniu tego przepisu, jak to utrzymuje Komisja i Hauptzollamt Hamburg‑Jonas.

39. Na wstępie może okazać się niezbędne sprecyzowanie, co czyni sąd krajowy i wszyscy interwenienci, że nie można dokonać takiego wykluczenia, stosując przepisy art. 6 ust. 1 lit. e) dyrektywy 64/433, zgodnie z którymi mięso pochodzące ze zwierząt, które poddano ubojowi sanitarnemu, może być uznane za przydatne do spożycia przez ludzi tylko na rynku lokalnym, ponieważ celem tej dyrektywy nie jest harmonizacja obrotu świeżym mięsem między Wspólnotą a państwami trzecimi. Takie wykluczenie mogłoby zostać oparte jedynie na przepisach art. 13 rozporządzenia nr 3665/87. Otóż uważam – podobnie jak rząd grecki i SEPA – że ten artykuł, w jego obecnym brzmieniu, nie pozwala na utrzymanie interpretacji, którą popiera Komisja i Hauptzollamt Hamburg‑Jonas, pod groźbą naruszenia zasady pewności prawa.

40. Należy przypomnieć, że zasada ta stanowi podstawową zasadę prawa wspólnotowego( ). Zasada ta pociąga za sobą konieczność pewności prawa wspólnotowego i przewidywalnego charakteru jego stosowania dla podmiotów tego prawa. Z ustalonego orzecznictwa wynika również, że pewny i przewidywalny charakter prawa wspólnotowego stanowi nakaz, którego należy przestrzegać szczególnie bezwzględnie, gdy w grę wchodzi – jak w tym przypadku – uregulowanie mogące pociągać za sobą skutki finansowe( ).

41. Trybunał często stosował tę zasadę w zakresie WPR odnośnie do skarg na decyzje Komisji, w których ta instytucja odmawiała w czasie rozliczania rachunków EFOGR pokrycia wydatków poniesionych przez państwo członkowskie. Trybunał orzekał, że decyzja Komisji oparta na przepisie, o którym zainteresowani nie wiedzieli w odpowiednim czasie, jest sprzeczna z tą zasadą. Trybunał orzekł więc, że gdy państwo członkowskie nie było w stanie znać ani przewidzieć z pewnością – w chwili przyznania refundacji wywozowych w dziedzinie rybołówstwa – uregulowania ogłoszonego dopiero po zakończeniu roku budżetowego i ustalającego wstecz kwoty połowowe, to wówczas Komisja nie może się powoływać na nieprzestrzeganie tego uregulowania w celu odmowy pokrycia wydatków przez EFOGR tych refundacji( ). Podobnie w zakresie wdrażania systemu premii za urodzenie cieląt Trybunał orzekł, że jeśli Komisja podejmuje decyzję o wyciągnięciu konsekwencji finansowych z powodu nieprzestrzegania przez władze krajowe rozsądnego terminu rozpatrzenia wniosków złożonych przez podmioty gospodarcze w celu otrzymania tych premii, to wówczas ten termin powinien być podany do wiadomości w odpowiednim czasie wszystkim państwom członkowskim( ).

42. Trybunał orzekł również, że zasada pewności prawa sprzeciwia się temu, aby pojęcie zawarte w obowiązującycm akcie prawa wspólnotowego było przedmiotem wykładni – w sposób odbiegający od normalnego znaczenia użytych słów – która nie wynika w sposób oczywisty z tego pojęcia. I tak w sprawie Dania przeciwko Komisji( ) rozstrzygnąć należało kwestię, jak powinno być interpretowane uregulowanie ustalające refundacje wywozowe dla konserw z mięsa wołowego i cielęcego w zależności od zawartości procentowej tego mięsa, z wykluczeniem podrobów i tłuszczów. Trybunał stwierdził, że w braku definicji w prawie wspólnotowym pojęć „mięsa” i „tłuszczu” oraz w braku wyraźnie występującej odmiennej informacji w stosowanym akcie należy uznać, że pojęcie „mięsa” posiada znaczenie nadawane mu w potocznym języku( ). Trybunał wyciągnął z tego wniosek, że to pojęcie nie może być interpretowane w ten sposób, że wyklucza wszelką ilość tłuszczu, jaka może znajdować się w tkance mięśniowej, ale która nie może zostać fizycznie oddzielona od danego kawałka i która nie jest widoczna gołym okiem( ). Trybunał sprecyzował, że fakt, iż poźniejszy akt nadał odmienne znaczenie przepisowi obowiązującemu w czasie zaistnienia okoliczności faktycznych, nie może wpłynąć na wykładnię omawianego przepisu( ).

43. Zasada pewności prawa została zastosowana również w szczególności w stosunku do art. 9 rozporządzenia (EWG) nr 859/89( ) dotyczącego systemu sprzedaży mięsa wołowego i cielęcego w drodze przetargu, który przewidywał w ust. 1, że „oferent” powinien przestrzegać wszystkich przepisów odnośnie do przedmiotowej sprzedaży i w ust. 2 stanowił, że „zainteresowani” mogą złożyć tylko jedną ofertę w danej kategorii i w danym przetargu. Trybunał orzekł, że zgodnie z zasadą pewności prawa treść tego artykułu nie może posłużyć wykładni, zgodnie z którą z powodu różnicy w znaczeniu słów „zainteresowani” i „oferenci” ci drudzy mogą złożyć tylko jedną ofertę w danym przetargu, zakładając, że należą do tej samej grupy( ). Trybunał uściślił, że taka wykładnia równałaby się stosowaniu wstecz późniejszego aktu, który wprowadza do uregulowań wspólnotowych przepisy odnośnie do związków pomiędzy oferentami( ).

44. Wydaje mi się, że to orzecznictwo ma zastosowanie w niniejszym postępowaniu z poniższych powodów:

45. Odnośnie do treści przepisu art. 13 rozporządzenia nr 3665/87 zauważyć można, że ogranicza się on do stwierdzenia, że nie przyznaje się żadnej refundacji do produktów, których jakość nie jest dobra, uczciwa i handlowa, oraz do produktów, które są przeznaczone do spożycia przez ludzi, ale ich użycie w tym celu jest wykluczone lub istotnie ograniczone z powodu ich cech charakterystycznych albo ich stanu.

46. Artykuł 13 rozporządzenia nr 3665/87 nie przewiduje więc, że przyznanie refundacji wywozowych jest również uzależnione od tego, aby produkt – dobrej, uczciwej i handlowej jakości – można było sprzedawać w celu spożycia przez ludzi w całej Wspólnocie( ).

47. Takie wymaganie z trudem także można wywieść, moim zdaniem, z określeń „uczciwa [loyale] i „handlowa [marchande]”, oznaczających odpowiednio po francusku – „zgodna z prawem” i „nadająca się do handlu”. Związane ze stosunkami handlowymi wyrażenie „uczciwa i handlowa jakość” oznacza, że sprzedana rzecz posiada cechy wymagane przez prawo i zwyczaje kupieckie( ). Jak utrzymuje SEPA, te przymiotniki odnoszą się więc do istotnych cech danego produktu i nie obejmują szczególnego warunku odnośnie do zasięgu geograficznego, w którym produkt może być wprowadzony do obrotu. Badanie większości innych wersji językowych tego wyrażenia w rozporządzeniu nr 3665/87 potwierdza jego powyższe znaczenie( ).

48. W przeciwieństwie do Komisji nie sądzę również, aby drugi warunek, o którym mowa w art. 13 rozporządzenia nr 3665/87 – wedle którego nie może zaistnieć sytuacja, w której użycie danych produktów do spożycia przez ludzi było „wykluczone lub istotnie ograniczone z powodu ich cech charakterystycznych albo ich stanu” – należało koniecznie rozumieć w takim znaczeniu, że ograniczenie sprzedaży tych produktów we Wspólnocie do rynku lokalnego i wskazanie na ich pochodzenie stanowi znaczne ograniczenie ich użycia. Ten warunek równie dobrze może być rozumiany w ten sposób, że dotyczy jedynie sposobów, w jakich produkty mogą być spożywane lub używane do żywności przeznaczonej dla ludzi, bez odniesienia do zasięgu geograficznego ich sprzedaży.

49. Motyw dziewiąty rozporządzenia nr 3665/87 – który jako taki nie posiada charakteru normatywnego, ale określa zamiar, w jakim prawodawca wspólnotowy chciał stosować art. 13 tego aktu, i który można więc wziąć pod uwagę przy wykładni tego artykułu – nie dostarcza innych ważnych elementów potrzebnych do rozstrzygnięcia rozpatrywanej kwestii. Motyw ten wskazuje jedynie, że „produkty powinny być takiej jakości, która umożliwia ich wprowadzenie do obrotu na normalnych warunkach”, bez wyjaśnienia, co należy rozumieć pod pojęciem „normalne warunki”.

50. Nie znajduję w systematyce i celach rozporządzenia nr 3665/87 innych elementów przekonujących mnie do zasadności interpretacji bronionej przez Komisję i Hauptzollamt Hamburg‑Jonas. W szczególności odnośnie do celów rozporządzenia można by z pewnością stwierdzić – jak to uczynili ci interwenienci – że ze względu na to, iż refundacje wywozowe są finansowane z budżetu wspólnotowego, to ich przyznanie powinno być zarezerwowane dla produktów, które na to „najbardziej zasługują” i których wprowadzenie do obrotu na obszarze całej Wspólnoty uznano za możliwe. Jednakże temu argumentowi można przeciwstawić fakt – jak to czyni Bundesfinanzhof – że mięso pochodzące z uboju sanitarnego konkuruje na rynku lokalnym z mięsem sprzedawanym na obszarze całej Wspólnoty, tak że finansowanie jego wywozu do krajów trzecich umożliwia realizację celu stabilizacji wspólnotowego rynku, do którego dąży system refundacji wywozowych.

51. Zatem w świetle tych rozważań uważam, że art. 13 rozporządzenia nr 3665/87 – w brzmieniu, w jakim został zredagowany – nie pozwala na zrozumienie przez podmioty gospodarcze, że przyznanie refundacji wywozowych na mięso jest uzależnione od warunku, że mięso to może być wprowadzone do obrotu z przeznaczeniem do spożycia przez ludzi w całej Wspólnocie.

52. To także przez wzgląd na te elementy nie uważam, aby art. 21 rozporządzenia nr 800/1999 – ze względu na to, że przewiduje on, iż produkty będące dobrej, uczciwej i handlowej jakości „mogą być wprowadzone do obrotu na obszarze Wspólnoty na normalnych warunkach” – powinien być uważany w tym względzie jako zwyczajne objaśnienie art. 13 rozporządzenia nr 3665/87. Jeśli omawiany art. 21 – jak to stwierdzili interwenienci, a i ja sam skłonny byłbym się również do tego przychylić – należy interpretować w ten sposób, że przewiduje on wyraźnie, iż można wprowadzić do obrotu na obszarze całej Wspólnoty produkty mające prawo do refundacji wywozowych, to wówczas moim zdaniem należałoby dodać warunek, którego nie zawiera rozporządzenie nr 3665/87. Nie można więc zastosować tego warunku wstecz odnośnie do okoliczności faktycznych zaistniałych przed wejściem w życie rozporządzenia nr 800/1999.

53. Moją analizę art. 13 rozporządzenia nr 3665/87 potwierdza jeszcze – moim zdaniem – rozporządzenie nr 450/2000 w sprawie refundacji wywozowych w sektorze wołowiny i cielęciny, którego motyw trzeci stanowi, że „uzasadnione jest ograniczenie przyznawania refundacji tylko do produktów, które mogą być dopuszczone do swobodnego obrotu wewnątrz Wspólnoty”, który to akt w art. 1 zmienił w rezultacie rozporządzenie (WE) nr 2698/1999( ). Jak to wyjaśniła Komisja podczas rozprawy, fakt, że rozporządzenie nr 450/2000 okazało się niezbędne – z powodu różnic w interpretacji, jakie powodowały wcześniejsze przepisy, a w szczególności art. 21 rozporządzenia nr 800/99 – pokazuje tym bardziej, że art. 13 rozporządzenia nr 3665/87 nie był wystarczająco wyraźny i dokładny, aby mógł zostać zrozumiany przez podmioty prawa jako uzależniający przyznanie refundacji wywozowych od tego, by dane produkty mogły zostać wprowadzone do obrotu w celu ich spożycia przez ludzi na obszarze całej Wspólnoty.

54. Z tego względu uważam, że należy przyjąć wykładnię art. 13 rozporządzenia nr 3665/87 najbardziej zgodną z zasadą pewności prawa.

55. Mając na względzie powyższe uwagi, proponuję Trybunałowi udzielić na pierwsze pytanie prejudycjalne odpowiedzi, że art. 13 rozporządzenia nr 3665/87 należy interpretować w ten sposób, iż nie jest wykluczone, że mięso przydatne do spożycia przez ludzi, którego sprzedaż mająca na celu spożycie przez ludzi jest we Wspólnocie ograniczona przez przepisy wspólnotowe do rynku lokalnego, ze względu na fakt, że pochodzi ono ze zwierząt, które poddano ubojowi sanitarnemu w rozumieniu dyrektywy 64/433, może zostać uznane za będące uczciwej i handlowej jakości, który to warunek jest niezbędny dla przyznania refundacji wywozowej.

B – W przedmiocie drugiego pytania prejudycjalnego

56. Drugim pytaniem prejudycjalnym sąd krajowy zmierza w istocie do ustalenia, czy rozporządzenie nr 3665/87 uzależnia przyznanie refundacji wywozowych jedynie od warunku, że przedmiotowe mięso jest zgodne z opisem znajdującym się we wniosku o przyznanie refundacji wywozowych, czy też wymagana jest również średnia jakość wspomnianego mięsa w znaczeniu subiektywnym lub handlowym tego pojęcia.

57. Sąd krajowy pyta zatem, czy pojęcie uczciwej i handlowej jakości, o której mowa w art. 13 rozporządzenia nr 3665/87, należy interpretować w ten sposób, że wywieziony towar powinien być średniej jakości, tak że przyznanie refundacji wywozowych jest wykluczone, jeżeli jego jakość jest niższa, nawet jeśli może być ono sprzedane zgodnie z opisem znajdującym się we wniosku o przyznanie refundacji.

58. Podobnie jak wszyscy interwenienci uważam, że pojęcie uczciwej i handlowej jakości, o której mowa w art. 13 rozporządzenia nr 3665/87, nie wymaga, aby dany produkt był średniej jakości w rozumieniu handlowym. Podobnie jak to orzekł Trybunał w ww. wyroku w sprawie Muras – wyrażenie „dobra, uczciwa i handlowa jakość” stanowi ogólny i obiektywny warunek przyznania refundacji, jakiekolwiek by nie były wymagania odnośnie do rodzaju i jakości przewidziane w rozporządzeniach ustalających wysokości refundacji dla każdego produktu( ).

59. To samo pojęcie, o którym mowa w art. 13 rozporządzenia nr 3665/87, nie ma w tym względzie odmiennego znaczenia. Jak wskazuje sąd krajowy, pojęcie to wymaga, aby towar mógł być sprzedawany w normalnych warunkach handlowych zgodnie z opisem znajdującym się we wniosku o przyznanie refundacji. Nie wymaga ono, aby dany towar cechował się pewnym poziomem jakości w znaczeniu subiektywnym lub handlowym. Ta analiza jest również zgodna z systemem refundacji wywozowych, który – w przypadku mięsa wołowego i cielęcego – ustala jednolite stawki refundacji dla towarów określonych w zależności od ich pozycji lub podpozycji w nomenklaturze zwanej Nomenklaturą Scaloną, służącej klasyfikacji towarów dla potrzeb wspólnej taryfy celnej( ).

60. W przeciwieństwie do sądu krajowego, który przedstawił swoje wątpliwości, uważam, że Trybunał nie zajął stanowiska odmiennego w stosunku do tej analizy w ww. wyroku w sprawie Francja przeciwko Komisji. W tamtej sprawie rząd francuski podważył decyzję wydaną przez Komisję wyłączającą z finansowania przez EFOGR wywóz 76 500 kilogramów topionego sera do Arabii Saudyjskiej przez spółkę serowarską Bel. Wspomniany rząd zwrócił uwagę na to, że przedmiotowy ser dotarł do państwa przeznaczenia i dopiero w trakcie jego wprowadzania do obrotu importer zdecydował o wycofaniu ze sprzedaży produktu, uważając, że struktura masy serowej jest zbyt miękka wobec zwykłych standardów jakościowych produktu.

61. Trybunał uznał, że decyzja Komisji była zasadna, uzasadniając, że w dniu wywozu przedmiotowy produkt był dotknięty wadą ukrytą, tak że nie był dobrej, uczciwej i handlowej jakości w rozumieniu art. 13 rozporządzenia nr 3665/87( ). Trybunał dodał, że przyjęcie odmiennego rozwiązania prowadziłoby do obciążenia ogółu obywateli skutkami uchybień producenta jego zobowiązaniom umownym do dostarczenia właściwego produktu.

62. W tamtej sprawie odmowa przyznania refundacji wywozowych nie była więc uzasadniona okolicznością, że dany produkt posiadał zwyczajnie jakość niższą od średniej jakości handlowej, ale faktem, że produkt był dotknięty wadą ukrytą w chwili jego wywozu, tak że nie mógł być przedmiotem użycia zgodnego z przeznaczeniem.

63. Mając na względzie te elementy, proponuję, aby odpowiedzieć na drugie pytanie prejudycjalne, że pojęcie uczciwej i handlowej jakości zawarte w art. 13 rozporządzenia nr 3665/87 należy interpretować w ten sposób, że nie wymaga ono, aby wywieziony towar był średniej jakości, tak że przyznanie refundacji wywozowych jest wykluczone, jeżeli jego jakość jest niższa, nawet jeśli może być ono sprzedane zgodnie z opisem znajdującym się we wniosku o przyznanie refundacji.

V – Wnioski

64. Uwzględniając powyższe uwagi, proponuję, aby Trybunał odpowiedział na pytania zadane przez Bundesfinanzhof w następujący sposób:

1) Artykuł 13 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 3665/87 z dnia 27 listopada 1987 r. ustanawiającego wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu refundacji wywozowych dla produktów rolnych należy interpretować w ten sposób, że nie jest wykluczone, że mięso przydatne do spożycia przez ludzi, którego sprzedaż mająca na celu spożycie przez ludzi jest we Wspólnocie ograniczona przez przepisy wspólnotowe do rynku lokalnego, ze względu na fakt, że pochodzi ono ze zwierząt, które poddano ubojowi sanitarnemu w rozumieniu dyrektywy Rady 64/433/EWG z dnia 26 czerwca 1964 r. dotyczącej problemów sanitarnych wpływających na handel świeżym mięsem we Wspólnocie, zmienionej ostatnio przez dyrektywę Rady 92/23/WE z dnia 22 czerwca 1995 r., może zostać uznane za będące uczciwej i handlowej jakości, który to warunek jest niezbędny dla przyznania refundacji wywozowej.

2) Pojęcie „uczciwej i handlowej jakości” zawarte w art. 13 rozporządzenia nr 3665/87 należy interpretować w ten sposób, że nie wymaga ono, aby wywieziony towar był średniej jakości, tak że przyznanie refundacji wywozowych jest wykluczone, jeżeli jego jakość jest niższa, nawet jeśli może być ono sprzedane zgodnie z opisem znajdującym się we wniosku o przyznanie refundacji.