Sprawy połączone T‑213/01 i T‑214/01

Österreichische Postsparkasse AG i Bank für Arbeit und Wirtschaft AG

przeciwko

Komisji Wspólnot Europejskich

Skarga o stwierdzenie nieważności – Konkurencja – Rozporządzenie nr 17 – Rozporządzenie (WE) nr 2842/98 – Decyzja 2001/462/WE, EWWiS – Funkcjonariusz ds. przesłuchań – Akt wywołujący skutki prawne – Dopuszczalność – Uzasadniony interes – Legitymacja wnioskodawcy lub składającego skargę do Komisji – Będący nabywcą towarów lub usług klient końcowy – Dostęp do pisma w sprawie przedstawienia zarzutów – Informacje poufne – Wystarczający interes

Wyrok Sądu Pierwszej Instancji (piąta izba) z dnia 7 czerwca 2006 r.

Streszczenie wyroku

1. Skarga o stwierdzenie nieważności – Interes prawny

(art. 230 akapit czwarty WE i art. 233 WE)

2. Skarga o stwierdzenie nieważności – Akty zaskarżalne – Akty wywołujące wiążące skutki prawne

(art. 230 akapit czwarty WE)

3. Skarga o stwierdzenie nieważności – Akty zaskarżalne

(art. 230 akapit czwarty WE; rozporządzenia Rady nr 17, art. 3 ust. 2, i nr 2842/98, art. 7; decyzja Komisji 2001/462, art. 9 akapit drugi)

4. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Uznanie legitymacji składającego skargę do Komisji

(rozporządzenia Rady nr 17 i nr 2842/98)

5. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Badanie skarg

(art. 81 WE i 82 WE; rozporządzenie Rady nr 17, art. 3 ust. 2)

6. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Prawa składających skargę do Komisji

(art. 81 WE i 82 WE; rozporządzenia Rady nr 17, art. 10 ust. 3 i 6, i nr 2842/98, art. 7 i 8; decyzja Komisji 2001/462, art. 12 ust. 4)

7. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Prawa składających skargę do Komisji

(rozporządzenie Rady nr 2842/98, art. 7)

8. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Dostęp do akt

(komunikat Komisji 97/C 23/03)

1. Skarga o stwierdzenie nieważności wniesiona przez osobę fizyczną lub prawną jest dopuszczalna wyłącznie w zakresie, w jakim skarżący ma interes prawny w stwierdzeniu nieważności zaskarżonego aktu. Interes taki istnieje, o ile stwierdzenie nieważności tego aktu może wywierać, samo z siebie, skutki prawne.

W tym względzie, zgodnie z art. 233 WE, instytucja przyjmująca akt, którego nieważność stwierdzono, jest zobowiązana do podjęcia środków, które zapewnią wykonanie wyroku. Środki te nie są związane z wyeliminowaniem tego aktu ze wspólnotowego porządku prawnego, ponieważ to wyeliminowanie wynika już z samego stwierdzenia nieważności przez sąd. Środki te dotyczą w szczególności usunięcia skutków, jakie wywarł rozpatrywany akt, i które są dotknięte stwierdzoną bezprawnością. Stwierdzenie nieważności aktu, który został już wykonany, zawsze może mieć następstwa prawne. Akt mógł bowiem wywrzeć skutki prawne w okresie, w którym obowiązywał, i skutki te wcale nie musiały zostać wyeliminowane ze względu na stwierdzenie nieważności aktu. Stwierdzenie nieważności aktu może także pozwolić na uniknięcie powtórzenia się w przyszłości bezprawności, jaką jest on dotknięty. Z tych względów wyrok orzekający stwierdzenie nieważności jest punktem, z którego zainteresowana instytucja może wyjść, aby przywrócić sytuację skarżącej do właściwego stanu lub uniknąć wydania identycznego aktu.

Wynika z tego, że w ramach postępowania w przedmiocie naruszenia reguł konkurencji okoliczność, iż pismo w sprawie przedstawienia zarzutów zostało przekazane osobie trzeciej, która złożyła skargę do Komisji, po wniesieniu skargi o stwierdzenie nieważności decyzji, na podstawie której dokonano tego przekazania, nie skutkuje bezprzedmiotowością tej skargi. W istocie ewentualne stwierdzenie nieważności spornej decyzji może mieć następstwa prawne dla sytuacji przedsiębiorstw, których dotyczy postępowanie, w szczególności ze względu na uniknięcie ponowienia tej praktyki przez Komisję i uczynienie bezprawnym korzystania z pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, które zostałyby przekazane niezgodnie z prawem tej osobie trzeciej.

(por. pkt 53–55)

2. Przedmiotem skargi o stwierdzenie nieważności, na podstawie art. 230 WE, mogą być jedynie te akty, które wyraźnie zmieniając sytuację prawną wnoszącego odwołanie, wywierają dotyczące jego interesu wiążące skutki prawne.

Co do zasady środki przejściowe, których celem jest przygotowanie ostatecznej decyzji, nie stanowią więc aktów zaskarżalnych. Jednak decyzje wydane w ramach postępowania przygotowawczego, które same stanowiły akty zamykające procedurę specjalną, odrębną od tej, której zadaniem jest umożliwienie Komisji podjęcie decyzji co do istoty, wywołujące wiążące skutki prawne, które mogą wywrzeć wpływ na interes prawny skarżącego i zmienić w istotny sposób jego sytuację prawną, także stanowią akty zaskarżalne.

Zatem decyzja Komisji informująca przedsiębiorstwo, wobec którego toczy się postępowanie w sprawie naruszenia, iż przekazane przez nie informacje nie są objęte zagwarantowanym przez prawo wspólnotowe traktowaniem poufnym i mogą zatem zostać podane do wiadomości osoby trzeciej, która złożyła skargę do Komisji, wywiera w odniesieniu do tego przedsiębiorstwa skutki prawne, zmieniając w istotny sposób jego sytuację prawną w zakresie, w jakim decyzja ta odmawia przewidzianej przez prawo wspólnotowe ochrony, a także ma charakter ostateczny i jest niezależna od stwierdzającej naruszenie reguł konkurencji decyzji ostatecznej.

Ponadto posiadana przez przedsiębiorstwo możliwość wniesienia skargi przeciwko stwierdzającej naruszenie reguł konkurencji decyzji ostatecznej nie może dać mu odpowiedniej ochrony jego praw w tym zakresie. Po pierwsze, postępowanie administracyjne może nie zostać zakończone wydaniem decyzji stwierdzającej popełnienie naruszenia. Po drugie, ewentualnie wniesiona przeciwko takiej decyzji skarga nie dostarcza takiemu przedsiębiorstwu środków chroniących je przed nieodwracalnymi skutkami, jakie pociągnęłoby za sobą niezgodne z prawem podanie do wiadomości niektórych z jego dokumentów.

Taka decyzja może zatem stanowić przedmiot skargi o stwierdzenie nieważności.

(por. pkt 64–66)

3. Decyzja funkcjonariusza ds. przesłuchań wydana na podstawie art. 9 akapit drugi decyzji 2001/462 w sprawie zakresu uprawnień funkcjonariuszy ds. przesłuchań w niektórych postępowaniach z zakresu konkurencji, zezwalająca na przekazanie jawnej wersji pisma w sprawie przedstawienia zarzutów odnoszącego się do przedsiębiorstwa, którego dotyczy postępowanie w przedmiocie naruszenia reguł konkurencji, osobie trzeciej, która złożyła skargę do Komisji, stanowi akt kończący postępowanie szczególne, odrębne od postępowania, na podstawie art. 81 WE, i określające w sposób definitywny stanowisko Komisji w kwestii wspomnianego przekazania jawnej wersji pisma w sprawie przedstawienia zarzutów wyżej wymienionej osobie trzeciej. Decyzja taka wymaga obowiązkowo uprzedniego uznania, że osobie trzeciej, która złożyła skargę, przysługuje legitymacja mającego uzasadniony interes wnioskodawcy w rozumieniu art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 17, ponieważ konsekwencją istnienia tej legitymacji jest przysługujące tej osobie trzeciej prawo do żądania przekazania jej pisma w sprawie przedstawienia zarzutów na podstawie art. 7 rozporządzenia nr 2842/98 w sprawie przesłuchania stron w określonych procedurach na podstawie art. [81 WE] i [82 WE].

Wynika z tego, że przedsiębiorstwo, którego dotyczy to postępowanie, może podważać w swojej skardze zarówno wydaną przez funkcjonariusza ds. przesłuchań decyzję o przekazaniu osobie trzeciej, która złożyła skargę do Komisji, jawnej wersji pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, jak i stanowiący podstawę wydania tej decyzji jej nieodłączny element polegający na uznaniu przez Komisję, na podstawie art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 17, uzasadnionego interesu tej osoby trzeciej. W przeciwnym razie przedsiębiorstwo to nie będzie w stanie przeszkodzić temu, aby podniesione przez Komisję przeciwko niemu zarzuty zostały podane do wiadomości nieposiadającej wymaganego przez przepisy wspólnotowe uzasadnionego interesu osoby trzeciej, która złożyła wniosek lub skargę, lub – w przypadku gdy to przekazanie miało już miejsce – żądać uznania korzystania z tych informacji przez osoby trzecie za bezprawne.

(por. pkt 71, 72, 78)

4. Rozporządzenia nr 17 i nr 2842/98 w sprawie przesłuchania stron w określonych procedurach na podstawie art. [81 WE] i [82 WE] nie stawiają bowiem, w odniesieniu do skutków uznania legitymacji wnioskodawcy lub składającego skargę do Komisji, wymogu, aby dany wniosek lub skarga stanowiły podstawę wszczęcia przez Komisję postępowania w sprawie naruszenia, a w szczególności poprzedzającego to wszczęcie etapu dochodzenia. Osoby fizyczne lub prawne, które wykażą uzasadniony interes w stwierdzeniu przez Komisję naruszenia norm konkurencji, mogą zatem złożyć w tym względzie wniosek lub skargę, nawet jeśli zostało już wszczęte – z urzędu lub na wniosek – dochodzenie poprzedzające postępowanie w sprawie naruszenia. W przeciwnym razie utrudnionym byłoby korzystanie w trakcie postępowania przez mające taki uzasadniony interes podmioty z ich praw proceduralnych związanych z legitymacją wnioskodawcy lub składającego skargę do Komisji.

Wyżej wymienione rozporządzenia wprowadziły gradację ze względu na wagę naruszenia ich interesów uczestnictwa w postępowaniu w sprawie naruszenia osób fizycznych i prawnych, innych niż przedsiębiorstwa, przeciwko którym Komisja przedstawiła zarzuty. Wprowadzają one rozróżnienie pomiędzy, po pierwsze, „wnioskodawcą lub składającym skargę [do Komisji], którzy wykażą uzasadniony interes”, którym Komisja wysyła kopię jawnej wersji zarzutów, jeśli uważa, że zarzuty dotyczą kwestii, w której podmiot ten złożył dany wniosek lub skargę (art. 3 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 6–8 rozporządzenia nr 2842/98); po drugie, „osobą trzecią mającą wystarczający interes”, która jeśli żąda bycia wysłuchaną, ma prawo do bycia poinformowaną przez Komisję na piśmie o charakterze i przedmiocie postępowania, a także prawo do przedstawienia tej ostatniej swego stanowiska na piśmie (art. 19 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 9 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 2842/98); po trzecie, „innymi osobami trzecimi”, którym Komisja może dać sposobność ustnego przedstawienia ich stanowiska (art. 9 ust. 3 rozporządzenia nr 2842/98).

Każdy wnioskodawca lub wnoszący skargę do Komisji, który wykazał swój uzasadniony interes, ma zatem prawo do otrzymania jawnej wersji pisma w sprawie przedstawienia zarzutów. W odniesieniu do osób trzecich, które umotywują wystarczający interes, nie można wykluczyć, że Komisja, jeśli uzasadniają to okoliczności danego przypadku, może – choć nie jest do tego zobowiązana – przekazać im jawną wersję pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, aby miały one w pełni możliwość skutecznego przedstawienia swoich uwag dotyczących rzekomych naruszeń stanowiących przedmiot danego postępowania. Poza tymi dwoma przypadkami, rozporządzenia nr 17 oraz nr 2842/98 nie przewidują możliwości przekazania przez Komisję pisma w sprawie przedstawienia zarzutów innym osobom fizycznym lub prawnym niż przedsiębiorstwa, którym przedstawiono zarzuty.

(por. pkt 91, 106–108)

5. Będący nabywcą towarów lub usług klient końcowy może spełnić wymogi pojęcia uzasadnionego interesu w rozumieniu art. 3 rozporządzenia nr 17. W istocie klient końcowy, który umotywował zagrożenie swoich interesów gospodarczych ograniczeniem konkurencji, ma uzasadniony interes w rozumieniu art. 3 rozporządzenia nr 17 w złożeniu wniosku lub skargi zmierzających do stwierdzenia przez Komisję naruszenia art. 81 WE i 82 WE.

Uznanie przysługującej klientowi końcowemu legitymacji wnioskodawcy lub wnoszącego skargę jest zatem uzależnione od możliwości poniesienia przezeń, wskutek rozpatrywanych praktyk, uszczerbku o charakterze gospodarczym, a nie od jego obecności na każdym, będącym przedmiotem dochodzenia Komisji, rynku produktu.

W tym względzie ostatecznym celem reguł mających zapewnić, iż konkurencja na rynku wewnętrznym nie jest zakłócona, jest zwiększenie zadowolenia konsumenta. Cel ten wynika w szczególności z brzmienia art. 81 WE. Choć bowiem zakaz ustanowiony w ust. 1 tego przepisu może zostać uznany za niemający zastosowania wobec karteli, które przyczyniają się do poprawy produkcji lub dystrybucji rozpatrywanych towarów lub też promocji postępu technicznego lub gospodarczego, ta przewidziana w art. 81 ust. 3 WE możliwość jest uzależniona od spełnienia warunku polegającego na tym, że godziwa część wynikającego z tego zysku jest zastrzeżona dla użytkowników tych towarów. Prawo i polityka konkurencji mają zatem niezaprzeczalny wpływ na konkretne interesy gospodarcze będących nabywcami towarów lub usług klientów końcowych. Uznanie zaś przysługującego takim klientom – którzy wykażą, że ponieśli uszczerbek o charakterze gospodarczym ze względu na umowę lub zachowanie mogące ograniczyć lub zakłócić konkurencję – uzasadnionego interesu w stwierdzeniu przez Komisję naruszenia art. 81 WE i 82 WE przyczynia się do osiągnięcia celów prawa konkurencji.

Taka ocena nie sprowadza się, poprzez nadanie mu nadmiernie szerokiego znaczenia, do pozbawienia pojęcia uzasadnionego interesu treści ani też nie toruje drogi rzekomej „skardze powszechnej”. Przyznanie bowiem, że konsument mogący uzasadnić naruszenie swych gospodarczych interesów, będące rezultatem kartelu, o którym zawiadomił, może mieć uzasadniony interes w rozumieniu art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 17, nie oznacza stwierdzenia, iż interes taki mają wszystkie osoby fizyczne czy prawne.

Podobnie nie można zasadnie podnieść zastrzeżeń – dotyczących zwiększenia się liczby skarg i utrudnienia procedur administracyjnych, które miałyby wyniknąć z uznania, że klienci końcowi mają legitymację wnioskodawcy lub składającego skargę do Komisji – aby ograniczyć uznanie uzasadnionego interesu klienta końcowego, który to klient motywuje fakt, że antykonkurencyjna praktyka, o której zawiadomiono, wpłynęła nań z ekonomicznego punktu widzenia negatywnie.

Ponieważ osoba trzecia będąca wnioskodawcą lub składającą skargę do Komisji powinna wykazać, że ma ona uzasadniony interes w stwierdzeniu naruszenia przepisów art. 81 WE lub art. 82 WE, Komisja ma zatem obowiązek sprawdzić, czy osoba trzecia spełniła ten warunek.

Wreszcie jeśli wnioskodawca zasadnie motywuje swój uzasadniony interes, Komisja nie jest zobowiązana do sprawdzania, czy legitymacja tego podmiotu jest także uzasadniona w inny sposób.

(por. pkt 114–118, 124, 131)

6. Rozporządzenia nr 17 i nr 2842/98 w sprawie przesłuchania stron w określonych procedurach na podstawie art. [81 WE] i [82 WE] nie przewidują specjalnego terminu na skorzystanie przez wnioskodawcę lub składającego skargę do Komisji, który umotywuje swój uzasadniony interes, z prawa do otrzymania zarzutów i bycia wysłuchanym w ramach postępowania w sprawie naruszenia. Ponadto decyzja 2001/462 w sprawie zakresu uprawnień funkcjonariuszy ds. przesłuchań w niektórych postępowaniach z zakresu konkurencji pozwala na wysłuchanie wnioskodawcy lub składającego skargę do Komisji w dowolnym momencie postępowania, wskazując wyraźnie w art. 12 ust. 4, że uwzględniając konieczność czuwania nad przestrzeganiem prawa do bycia wysłuchanym, funkcjonariusz ds. przesłuchań może „dać osobom fizycznym, przedsiębiorstwom oraz stowarzyszeniom osób fizycznych i przedsiębiorstw okazję do przedstawienia na piśmie, po przesłuchaniu, ich ewentualnych uwag”. Wynika z tego, że wnioskodawca lub składający skargę może skorzystać z prawa do bycia wysłuchanym w trakcie postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia naruszenia art. 81 WE i art. 82 WE w każdym momencie toczącego się postępowania.

Ponadto art. 10 ust. 3 rozporządzenia nr 17 stanowi, że przed podjęciem każdej decyzji zamykającej postępowanie w sprawie stwierdzenia naruszenia art. 81 WE i 82 WE należy zasięgnąć opinii komitetu doradczego ds. porozumień ograniczających konkurencję i pozycji dominującej. Takie zasięgnięcie opinii stanowi ostatni przed wydaniem decyzji etap postępowania. A zatem zanim komitet doradczy ds. porozumień ograniczających konkurencję i pozycji dominującej nie wyda swej przewidzianej w art. 10 ust. 6 rozporządzenia nr 17 opinii o przekazanym przez Komisję wstępnym projekcie decyzji, nie można uznać, że prawo wnioskodawcy lub składającego skargę do otrzymania zarzutów i do bycia wysłuchanym uległo przedawnieniu. Zanim bowiem komitet doradczy nie wyda swej opinii, nic nie stoi na przeszkodzie temu, aby Komisja przeanalizowała uwagi osób trzecich i mogła jeszcze, w kontekście tych uwag, zmienić swoje stanowisko.

(por. pkt 148, 149)

7. Komisja nie jest zobowiązana do ograniczenia – na podstawie samych tylko podejrzeń dotyczących ewentualnego nadużycia zarzutów, ustanowionego w art. 7 rozporządzenia nr 2842/98 w sprawie przesłuchania stron w określonych procedurach na podstawie art. [81 WE] i [82 WE] – prawa do żądania przekazania pism w sprawie przedstawienia zarzutów, przysługującego będącemu osobą trzecią wnioskodawcy, który właściwie umotywuje uzasadniony interes.

(por. pkt 189)

8. Komunikat Komisji w sprawie wewnętrznego regulaminu dotyczącego postępowania z wnioskami o dostęp do akt spraw na podstawie art. [81 WE] i [82 WE], art. 65 i 66 traktatu EWWiS oraz rozporządzenia Rady nr 4064/89 nie przyznaje absolutnego prawa do poufności dokumentów, które tworzą część własności przedsiębiorstwa oraz są przedmiotem wniosku o ich nieujawnianie osobom trzecim.

(por. pkt 213)

WYROK SĄDU PIERWSZEJ INSTANCJI (piąta izba)

z dnia 7 czerwca 2006 r.( )

Skarga o stwierdzenie nieważności – Konkurencja – Rozporządzenie nr 17 – Rozporządzenie (WE) nr 2842/98 – Decyzja 2001/462/WE, EWWiS – Funkcjonariusz ds. przesłuchań – Akt wywołujący skutki prawne – Dopuszczalność – Uzasadniony interes – Legitymacja wnioskodawcy lub składającego skargę do Komisji – Będący nabywcą towarów lub usług klient końcowy – Dostęp do pisma w sprawie przedstawienia zarzutów – Informacje poufne – Wystarczający interes

W sprawach połączonych T‑213/01 i T‑214/01

Österreichische Postsparkasse AG, z siedzibą w Wiedniu (Austria), początkowo reprezentowana przez adwokatów M. Klusmanna, F. Wiemera i A. Reidlingera, a następnie przez adwokata H.‑J. Niemeyera, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

Bank für Arbeit und Wirtschaft AG, z siedzibą w Wiedniu, reprezentowana przez adwokata H.‑J. Niemeyera, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

strona skarżąca,

przeciwko

Komisji Wspólnot Europejskich, reprezentowanej przez S. Ratinga, działającego w charakterze pełnomocnika, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

strona pozwana,

mającej za przedmiot stwierdzenie nieważności decyzji funkcjonariusza ds. przesłuchań, odpowiednio z dnia 9 sierpnia 2001 r. i 25 lipca 2001 r., o przekazaniu austriackiej partii politycznej (Freiheitliche Partei Österreichs) jawnych wersji pism w sprawie przedstawienia zarzutów dotyczących postępowania na podstawie art. 81 traktatu WE w przedmiocie ustalenia taryf prowizji i opłat bankowych (COMP/36.571‑Österreische Banken),

SĄD PIERWSZEJ INSTANCJI

WSPÓLNOT EUROPEJSKICH (piąta izba),

w składzie: P. Lindh, prezes, R. García‑Valdecasas i J. D. Cooke, sędziowie,

sekretarz: I. Natsinas, administrator,

uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 21 października 2004 r.,

wydaje następujący

Wyrok

Ramy prawne

Rozporządzenie nr 17

1 Artykuł 3 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady nr 17 z dnia 6 lutego 1962 r., pierwszego rozporządzenia wprowadzającego w życie art. [81] i [82] traktatu (Dz.U. 1962, 13, str. 204):

„1. Jeśli Komisja, na wniosek lub z urzędu, stwierdzi naruszenie art. [81] lub [82] traktatu, może, w decyzji, zobowiązać odnośne przedsiębiorstwa lub związki przedsiębiorstw do zaniechania naruszenia.

2. Do złożenia wniosku uprawnione są:

[…]

b) osoby fizyczne lub prawne, które wykażą uzasadniony interes”.

2 Artykuł 19 ust. 2 rozporządzenia nr 17 stanowi, że „[w]nioski […] osób [fizycznych lub prawnych] o wysłuchanie należy uwzględnić, gdy wykażą one wystarczający w tym interes”.

3 Artykuł 20 ust. 1 rozporządzenia nr 17, dotyczący tajemnicy zawodowej, stanowi, że informacje uzyskane w wyniku stosowania różnych przepisów tego rozporządzenia „wykorzystuje się tylko do celów, w których żądano udzielenia informacji”, a jego ust. 2, że „bez uszczerbku dla postanowień art. 19 i 21, Komisja oraz właściwe władze państw członkowskich oraz ich urzędnicy i inni pracownicy są zobowiązani do nieujawniania informacji, uzyskanych w wyniku stosowania niniejszego rozporządzenia, i które ze względu na swój charakter chronione są tajemnicą zawodową”.

Rozporządzenie nr 2842/98

4 W dniu 22 grudnia 1998 r. Komisja wydała rozporządzenie (WE) nr 2842/98 w sprawie przesłuchania stron w określonych procedurach na podstawie art. [81] i [82] traktatu WE (Dz.U. L 354, str. 18), które zastąpiło rozporządzenie Komisji nr 99/63/EWG z dnia 25 lipca 1963 r. w sprawie przesłuchań przewidzianych w art. 19 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 17 (Dz.U. 127, str. 2268). Rozporządzenie nr 2842/98 wprowadza, w przedmiocie skutków uczestnictwa w postępowaniu w sprawie naruszenia podmiotów innych niż te, przeciwko którym Komisja skierowała zarzuty, rozróżnienie pomiędzy, z jednej strony „wnioskodawcami lub składającymi skargę [do Komisji]”, z drugiej strony „osobami trzecimi mającymi wystarczający interes”, a wreszcie „innymi osobami trzecimi”.

5 W odniesieniu do wnioskodawców lub składających skargę do Komisji art. 6, 7 i 8 rozporządzenia nr 2842/98 stanowią:

„Artykuł 6

W przypadku, gdy Komisja, po otrzymaniu wniosku sporządzonego na podstawie art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 17 […], stwierdza, że na podstawie posiadanych przez nią informacji nie ma wystarczających podstaw do uznania wniosku lub do podjęcia działań w sprawie skargi, powiadamia wnioskodawcę lub składającego skargę o przyczynach i określa dzień, do którego wnioskodawca lub składający skargę może podać do wiadomości swoje stanowisko na piśmie.

Artykuł 7

W przypadku, gdy Komisja wysuwa zarzuty dotyczące kwestii, w odniesieniu do której otrzymała wniosek lub skargę, określone w art. 6, przekazuje wnioskodawcy lub składającemu skargę kopię [jawnej] wersji zarzutów i określa dzień, do którego wnioskodawca lub składający skargę może podać do wiadomości swoje stanowisko na piśmie.

Artykuł 8

Komisja może, tam gdzie to stosowne, przyznać wnioskodawcy i składającemu skargę możliwość ustnego przedstawienia swoich stanowisk, jeżeli wnioskują o to w swoich pisemnych uwagach”.

6 Artykuł 9 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 2842/98 wyjaśnia:

„1. Jeżeli osoby, inne niż te, określone w rozdziałach II [strony, przeciwko którym Komisja skierowała zarzuty] i III [wnioskodawcy i składający skargę do Komisji] wnioskują, aby je przesłuchano i wykazują wystarczający interes, Komisja powiadamia je na piśmie o charakterze i przedmiocie postępowania oraz określa dzień, do którego mogą przedstawić swoje stanowiska na piśmie.

2. Komisja może, tam gdzie to stosowne, wezwać osoby, określone w ust. 1, do przedstawienia swoich argumentów podczas ustnego przesłuchania stron, przeciwko którym wniesiono zarzuty, jeżeli wnioskują o to w swoich pisemnych uwagach”.

7 Wreszcie art. 9 ust. 3 rozporządzenia nr 2842/98 stanowi, że Komisja może dać „każdej innej osobie trzeciej” sposobność ustnego przedstawienia jej stanowiska.

8 W odniesieniu do poufności informacji uzyskanych w trakcie postępowania w sprawie naruszenia art. 13 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi, że uzyskane informacje nie są podawane do wiadomości w zakresie, w jakim zawierają tajemnice handlowe lub inne poufne informacje, przy czym Komisja wyda stosowne przepisy dotyczące dostępu do akt, biorąc pod uwagę potrzebę ochrony ich jawności.

Decyzja 2001/462

9 W dniu 23 maja 2001 r. Komisja wydała decyzję 2001/462/WE, EWWiS w sprawie zakresu uprawnień funkcjonariuszy ds. przesłuchań w niektórych postępowaniach z zakresu konkurencji (Dz.U. L 162, str. 21), która uchyliła decyzję 94/810/EWWiS, WE z dnia 12 grudnia 1994 r. w sprawie zakresu uprawnień funkcjonariuszy ds. przesłuchań w postępowaniach z zakresu konkurencji prowadzonych przed Komisją (Dz.U. L 330, str. 67, zwaną dalej „decyzją 94/810”).

10 Artykuł 1 decyzji 2001/462 wyjaśnia, że obowiązkiem [funkcjonariusza ds. przesłuchań] […] jest „zapewnienie skutecznego egzekwowania prawa do bycia wysłuchanym w postępowaniach z zakresu konkurencji prowadzonych przed Komisją na podstawie art. 81 [WE] i 82 [WE] […]”.

11 Ponadto art. 9 akapity pierwszy i drugi decyzji 2001/462, który zastąpił praktycznie identycznie brzmiący art. 5 ust. 3 i 4 decyzji 94/810, stanowi, że:

„W przypadku zamiaru ujawnienia informacji, które mogą stanowić tajemnicę handlową przedsiębiorstwa, przedsiębiorstwo to informuje się pisemnie o takim zamiarze i jego powodach, a także ustala się termin, w którym dane przedsiębiorstwo może dostarczyć wszelkie uwagi na piśmie.

W przypadku, gdy dane przedsiębiorstwo sprzeciwia się ujawnieniu informacji, ale okazuje się, że informacja nie jest chroniona i dlatego może zostać ujawniona, stwierdza się to w uzasadnionej decyzji, o której powiadamia się to przedsiębiorstwo. Decyzja określa termin, po którym te informacje zostaną ujawnione. Ten termin nie może być krótszy niż jeden tydzień od daty powiadomienia”.

Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu

Okoliczności powstania sporu

12 Skarżące Österreichische Postsparkasse AG (sprawa T‑213/01) oraz Bank für Arbeit und Wirtschaft AG (zwana dalej „BAWAG”, sprawa T‑214/01) są austriackimi instytucjami kredytowymi.

13 W dniu 6 maja 1997 r. Komisja powzięła wiadomość o dokumencie zatytułowanym „Lombard 8.5” i, w kontekście tego dokumentu, wszczęła z urzędu przeciwko skarżącym i sześciu innym austriackim bankom postępowanie w sprawie naruszenia art. 81 WE, zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 17.

14 Pismem z dnia 24 czerwca 1997 r. austriacka partia polityczna Freiheitliche Partei Österreichs (zwana dalej „FPÖ”) przekazała Komisji dokument „Lombard 8.5”, żądając wszczęcia dochodzenia przeciwko ośmiu austriackim bankom – wśród których znajduje się skarżąca w sprawie T‑214/01, lecz nie ma skarżącej w sprawie T‑213/01 – aby stwierdzić naruszenie art. 81 WE i 82 WE. Zdaniem FPÖ, podstawą tego żądania była okoliczność, że będąc partią polityczną, ma ona za zadanie nadzorowanie swobodnego dostępu do wspólnego rynku oraz stworzenia na nim stanu nieograniczonej konkurencji.

15 Pismem z dnia 26 lutego 1998 r. Komisja poinformowała FPÖ, zgodnie z art. 6 rozporządzenia nr 99/63 (obecnie art. 6 rozporządzenia nr 2842/98), że nie zamierza uwzględniać jej żądania. Komisja podkreśliła, że do składania takiego wniosku uprawnione są jedynie osoby lub stowarzyszenia osób mających uzasadniony interes w rozumieniu art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz że w tym celu „ograniczenie konkurencji winno dotyczyć lub móc dotyczyć wnioskodawcy jako podmiotu gospodarczego”. Zdaniem Komisji, związany z ochroną porządku prawnego interes publiczny nie wystarcza do tego, aby FPÖ miała uzasadniony interes w tym względzie.

16 Pismem z dnia 2 czerwca 1998 r. FPÖ odpowiedziała, że uczestniczy ona, zarówno jako partia, jak i poprzez swych członków, w bieżącym życiu gospodarczym, że dokonuje ona codziennie licznych operacji bankowych, a zatem, że wskutek ujawnionych przez nią praktyk ponosi ona uszczerbek o gospodarczym charakterze. Jej zdaniem, ma ona uzasadniony interes w rozumieniu art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 17. Z tych względów, zwróciła się ona ponownie o dopuszczenie jej do uczestnictwa w postępowaniu w sprawie naruszenia, a zatem o udostępnienie jej postawionych zarzutów.

17 W czerwcu 1998 r. Komisja przeprowadziła kontrolę kilku austriackich instytucji kredytowych, w tym skarżących.

18 W dniu 16 grudnia 1998 r. banki, których dotyczyło postępowanie COMP/36.571, przekazały Komisji wspólne oświadczenie dotyczące okoliczności faktycznych, do których dołączono 40 000 stron materiału dowodowego. W piśmie przewodnim do wniosku zwróciły się one do Komisji o poufne traktowanie tego oświadczenia, podkreślając, że „Komisja jest proszona, na podstawie art. 20 rozporządzenia nr 17/60, o nieujawnianie go osobom trzecim”.

19 W dniu 13 września 1999 r. Komisja przekazała skarżącym pierwsze pismo w sprawie przedstawienia zarzutów, datowane na dzień 10 września 1999 r., w którym zarzuciła im zawarcie z innymi bankami austriackimi porozumień antykonkurencyjnych dotyczących kosztów i warunków oferowanych klientom – indywidualnym i przedsiębiorstwom – i naruszenie w ten sposób art. 81 WE.

20 W początkach października 1999 r. Komisja poinformowała ustnie skarżące, że ma ona zamiar przekazać FPÖ pismo w sprawie przedstawienia zarzutów z dnia 10 września 1999 r., zgodnie z art. 7 rozporządzenia nr 2842/98.

21 Pismami z dnia 6 i 12 października 1999 r. skarżące zwróciły się do Komisji o nieprzekazywanie FPÖ pisma w sprawie przedstawienia zarzutów. Podniosły one, że FPÖ nie ma uzasadnionego interesu w rozumieniu art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 17 i nie może zatem zostać uznana za wnioskodawcę w rozumieniu tego przepisu. Skarżące wyraziły ponadto swe obawy, że FPÖ może nadużyć tych zarzutów dla celów politycznych.

22 Pismami z dnia 5 listopada 1999 r. służby Dyrekcji Generalnej (DG) ds. Konkurencji udzieliły skarżącym odpowiedzi, wskazując, że FPÖ jest klientem usług bankowych i że z art. 7 rozporządzenia 2842/98 wynika zatem obowiązek przekazania jej jawnej wersji zarzutów. W pismach tych skarżące otrzymały wykaz tych fragmentów pisma w sprawie przedstawienia zarzutów z dnia 10 września 1999 r., które nie powinny zostać ujawnione, wraz z sugestią usunięcia niektórych nazwisk i stanowisk osób oraz zastąpienia ich rodzajowym opisem pełnionych przez te osoby funkcji (zwany dalej „wykazem 1”). Pisma te podkreślały ponadto, że należy przekazać FPÖ załącznik A do pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, zawierający wykaz załączonych do niego dokumentów, a nie same dokumenty. Zgodnie z tymi pismami, w przypadku braku porozumienia, możliwym jest zwrócenie się do funkcjonariusza ds. przesłuchań.

23 Pismami z dnia 17 listopada 1999 r. oraz 18 listopada 1999 r. skarżące zwróciły się do funkcjonariusza ds. przesłuchań, aby zaprotestować ponownie przeciwko zapowiedzianemu przekazaniu FPÖ pisma w sprawie przedstawienia zarzutów z dnia 10 września 1999 r. Strony podkreśliły w nich także, że należy usunąć z mającej zostać przekazaną wersji pisma w sprawie przedstawienia zarzutów wszelkie informacje dotyczące tożsamości zainteresowanych przedsiębiorstw. Skarżąca w sprawie T‑213/01 zażądała także usunięcia wszystkich informacji dotyczących stosowanych przez banki odsetek, kosztów i warunków umownych.

24 W dniach 18 i 19 stycznia 2000 r. banki zostały przesłuchane w przedmiocie zachowań zarzucanych im w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów z dnia 10 września 1999 r. FPÖ nie brała w tym udziału.

25 W dniu 21 listopada 2000 r. Komisja podała do wiadomości skarżących uzupełniające pismo w sprawie przedstawienia zarzutów, w którym zarzuciła im zawarcie z innymi austriackimi bankami antykonkurencyjnych porozumień dotyczących stosowanych kosztów wymiany dewiz i EUR.

26 Banki zostały ponownie przesłuchane w dniu 27 lutego 2001 r. i FPÖ także nie brała w tym udziału.

27 Pismem z dnia 13 marca 2001 r. FPÖ ponowiła swe żądanie, twierdząc, że w pismach z dnia 5 października 1999 r. i 16 marca 2000 r. Komisja powiadomiła ją o przekazaniu jawnej wersji zarzutów, lecz to przekazanie nigdy nie nastąpiło. FPÖ podkreśliła także, że nie była poinformowana o przesłuchaniach, a zatem została wykluczona z istotnych etapów postępowania, co naruszyło jej prawo do bycia wysłuchaną oraz prawo do uczestnictwa w postępowaniu. FPÖ ponowiła zatem swe żądanie przekazania jej pism w sprawie zarzutów, a także uwag zainteresowanych banków w przedmiocie tych pism, oraz zażądała możliwości przedstawienia swych uwag oraz uczestnictwa w dodatkowym przesłuchaniu.

28 Pismami z dnia 27 marca 2001 r. funkcjonariusz ds. przesłuchań powiadomił skarżące, że FPÖ ponowiła swe żądanie przekazania jej pism w sprawie zarzutów oraz że ma zamiar odpowiedzieć na nie pozytywnie. W odniesieniu do poufnych informacji, które miały zostać usunięte z pisma w sprawie przedstawienia zarzutów z dnia 10 września 1999 r., funkcjonariusz ds. przesłuchań dołączył wykaz 1 oraz oddalił ponadto zawarte w pismach z dnia 17 i 18 listopada 1999 r. wnioski skarżących w przedmiocie usunięcia tożsamości banków. Funkcjonariusz ds. przesłuchań oddalił także złożony przez skarżącą w sprawie T‑213/01 wniosek dotyczący usunięcia pewnych innych danych. W odniesieniu do uzupełniającego pisma w sprawie przedstawienia zarzutów z dnia 21 listopada 2000 r., wobec którego skarżące jeszcze nie zajęły stanowiska, funkcjonariusz ds. przesłuchań przekazał wykaz fragmentów, który przewidywał usunięcie niektórych nazwisk i stanowisk osób fizycznych, aby zastąpić je opisem pełnionych przez nie funkcji (zwany dalej „wykazem 2”). Powiadomił on skarżące o możliwości przedstawienia uwag w tym względzie.

29 Pismem z dnia 18 kwietnia 2001 r. skarżąca w sprawie T‑214/01 ponownie sprzeciwiła się przekazaniu FPÖ pism w sprawie przedstawienia zarzutów oraz zażądała od Komisji wyjaśnień, dlaczego nagle uznała się ona za zobowiązaną do uwzględnienia żądania FPÖ. Pismem z dnia 24 kwietnia 2001 r. także skarżąca w sprawie T‑213/01 ponownie sprzeciwiła się temu przekazaniu, a dodatkowo oświadczyła, że w przypadku gdyby istniał obowiązek przekazania zarzutów, pismo w sprawie przedstawienia zarzutów z dnia 10 września 1999 r. powinno pozostać zupełnie anonimowe. Wskazała ona natomiast, że pismo w sprawie przedstawienia zarzutów z dnia 21 listopada 2000 r. nie zawiera tajemnic handlowych oraz innych poufnych informacji, poza tymi, których usunięcie funkcjonariusz ds. przesłuchań zaproponował w wykazie 2.

30 Pismami z dnia 5 czerwca 2001 r. funkcjonariusz ds. przesłuchań potwierdził obowiązek przekazania FPÖ zarzutów. W odniesieniu do podlegających ochronie informacji poufnych, funkcjonariusz ds. przesłuchań zwrócił uwagę skarżącej w sprawie T‑214/01 na okoliczność, że w swym poprzednim piśmie nie zgłosiła ona jakichkolwiek uwag dotyczących informacji zawartych w wykazach 1 i 2, a zatem, że wyciągnął on z tego wniosek, iż nie podniosła ona wobec przekazania FPÖ jawnych wersji zarzutów jakichkolwiek istotnych obiekcji natury prawnej. Skarżącą w sprawie T‑213/01 poinformował on natomiast, że z jej ostatniego pisma wyciągnął on wniosek, iż poza kwestią anonimowości pisma w sprawie przedstawienia zarzutów z dnia 10 września 1999 r., wyraziła ona zgodę na treść wykazów 1 i 2. Funkcjonariusz ds. przesłuchań zwrócił się do niej ponadto o przedstawienie uwag i poinformował ją, że przypadku odmowy zostanie wydana decyzja na podstawie art. 5 ust. 4 decyzji 94/810 (obecnie art. 9 akapit drugi decyzji 2001/462).

31 Pismem z dnia 25 czerwca 2001 r. skarżąca w sprawie T‑214/01 ponownie zażądała od funkcjonariusza ds. przesłuchań rezygnacji z tego przekazania, prosząc go o poinformowanie jej o dalszym przebiegu postępowania.

32 Pismem z dnia 25 czerwca 2001 r. skarżąca w sprawie T‑213/01 zażądała od Komisji wyjaśnienia stanu sprawy, domagając się w szczególności wydania decyzji mogącej stać się przedmiotem skargi.

Sporna decyzja w sprawie T‑214/01

33 Pismem z dnia 25 lipca 2001 r. funkcjonariusz ds. przesłuchań wydał decyzję kończącą w odniesieniu do skarżącej w sprawie T‑214/01 postępowanie dotyczące przekazania FPÖ pism w sprawie przedstawienia zarzutów z dnia 10 września 1999 r. i 21 listopada 2000 r. FPÖ (zwaną dalej „sporną decyzją w sprawie T‑214/01”). Pismo to brzmi następująco:

„W odpowiedzi na pismo [z dnia 25 czerwca 2001 r.] ponownie przeanalizowałem sprawę i jej prawdopodobne następstwa prawne. Wyniki tej analizy można streścić w następujący sposób:

1. Podtrzymuję moje wcześniejsze twierdzenie dotyczące przysługującego FPÖ uprawnienia do wniesienia wniosku [o udostępnienie zarzutów]. Kwestia ta została już ostatecznie rozstrzygnięta w 1999 r. przez K. Van Mierta i M. Montiego. Moim zdaniem, ich będąca środkiem organizacji postępowania decyzja nie może stanowić przedmiotu odrębnej skargi, lecz może co najwyżej zostać zaskarżona w ramach powództwa wniesionego przeciwko decyzji Komisji, która kończyłaby postępowanie główne.

2. Decyzja 2001/462 […] nie pozwala odmiennie rozwiązać tej kwestii. Artykuł 9 tej decyzji daje funkcjonariuszowi ds. przesłuchań prawo do rozstrzygnięcia w imieniu Komisji, czy pewne zawarte w aktach spraw informacje stanowią tajemnice handlowe oraz inne informacje poufne, a także czy są one chronione przed ujawnieniem. Funkcjonariusz ds. przesłuchań nie jest natomiast właściwy do rozstrzygania kwestii, czy osoba fizyczna lub prawna, w rozumieniu art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 17, jest uprawniona do wniesienia żądania położenia kresu naruszeniom. Stosowanie przez analogię art. 9 decyzji 2001/462 nie może być podstawą takiego uprawnienia […].

W kontekście powyższych rozważań, z żalem odrzucam złożony w imieniu BAWAG wniosek, którego celem jest zapobieżenie przekazaniu FPÖ zarzutów oraz zarzutów uzupełniających.

Proszę o poinformowanie mnie w ciągu tygodnia od otrzymania tego listu, czy zamierzacie Państwo wnosić w tej sprawie skargę lub składać wniosek o zastosowanie środka tymczasowego. Wspomniane dokumenty nie zostaną w żadnym przypadku przekazane FPÖ przed upływem tego tygodniowego terminu.

[…]”.

Sporna decyzja w sprawie T‑213/01

34 Pismem z dnia 9 sierpnia 2001 r. funkcjonariusz ds. przesłuchań wydał w odniesieniu do skarżącej w sprawie T‑213/01 decyzję kończącą postępowanie dotyczące przekazania FPÖ pism w sprawie przedstawienia zarzutów z dnia 10 września 1999 r. i z dnia 21 listopada 2000 r. FPÖ (zwaną dalej „sporną decyzją w sprawie T‑213/01”). W tej decyzji stwierdził on, że „po ponownym rozpatrzeniu okoliczności faktycznych i kwestii prawnych zdecydowałem, że rozstrzygnę kwestie, w których istnieje spór pomiędzy Państwa mocodawcą a Komisją, podobnie jak w moim piśmie z dnia 5 [czerwca] 2001 r.”.

35 Po pierwsze, funkcjonariusz ds. przesłuchań wyjaśnia, że decyzję w przedmiocie legitymacji do złożenia wniosku osób trzecich, w rozumieniu art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 17, wydał właściwy ds. konkurencji członek Komisji. Korzystna dla FPÖ decyzja została już wydana w 1999 r. przez K. van Mierta i potwierdzona następnie przez M. Montiego, z tego też względu, jego zdaniem, w braku nowych okoliczności faktycznych, nie ma potrzeby podnosić ponownie tej kwestii (pkt 1 spornej decyzji). Ponadto uznanie przysługującej FPÖ legitymacji wnioskodawcy stanowi akt wydany w ramach postępowania, który nie może stanowić przedmiotu odrębnej skargi, a zastrzeżenia wobec tego aktu mogą zostać zgłoszone jedynie w ramach skargi przeciwko decyzji Komisji kończącej postępowanie (pkt 2 decyzji).

36 Po drugie, funkcjonariusz ds. przesłuchań zauważa, że z uznania legitymacji wnioskodawcy w rozumieniu art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 17 wynika obowiązek przekazania wnioskodawcy jawnej wersji zarzutów, zgodnie z art. 7 rozporządzenia nr 2842/98. Nie ma w tym względzie jakiegokolwiek znaczenia okoliczność, czy postępowanie zostało wszczęte z urzędu, czy też na wniosek złożony na podstawie tego art. 3 (pkt 2 decyzji).

37 Po trzecie, funkcjonariusz ds. przesłuchań zajmuje stanowisko w kwestii informacji, które należy usunąć z pism w sprawie przedstawienia zarzutów z dnia 10 września 1999 r. i z dnia 21 listopada 2000 r., aby chronić tajemnice handlowe oraz poufne informacje (pkt 4 decyzji). Zadecydował on zatem o usunięciu wszystkich danych i informacji znajdujących się w wykazach 1 i 2, w odniesieniu do których skarżąca w sprawie T‑213/01 wyraziła w swym ostatnim piśmie zgodę. Funkcjonariusz ds. przesłuchań jest natomiast zdania, że tożsamość tej ostatniej nie stanowi mogących podlegać ochronie tajemnicy handlowej czy informacji poufnej [pkt 4 lit. a) decyzji]. Tak samo, w odniesieniu do zawartych w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów z dnia 10 września 1999 r. informacji dotyczących jej polityki handlowej, funkcjonariusz ds. przesłuchań podkreśla, że nie ma konieczności pozbycia się tych informacji, ponieważ chodzi tutaj o obejmujące kilka ostatnich lat dane liczbowe [pkt 4 lit. b) decyzji].

38 Funkcjonariusz ds. przesłuchań dochodzi do wniosku, że „aby FPÖ mogła zająć stanowisko w toczącej się sprawie COMP/36.571‑Banki austriackie, należy przekazać [jej] aktualną zmienioną wersję pisma w sprawie przedstawienia zarzutów z dnia 10 września 1999 r., a także uzupełniającego pisma w sprawie przedstawienia zarzutów z dnia 21 listopada 2000 r.” oraz że ta decyzja „została wydana na podstawie art. 9 ust. 2 decyzji 2001/462”. Funkcjonariusz ds. przesłuchań zwraca się wreszcie do skarżącej o poinformowanie go w ciągu tygodnia od przyjęcia do wiadomości tej decyzji, czy ma ona zamiar wnieść przeciwko niej skargę lub składać wniosek o zastosowanie środka tymczasowego, wyjaśniając, że Komisja nie przekaże FPÖ pism w sprawie przedstawienia zarzutów, o których mowa powyżej, przed upływem tego terminu.

Przebieg postępowania i żądania stron

39 Pismami złożonymi w sekretariacie Sądu w dniu 19 września 2001 r. skarżące wniosły niniejsze skargi o stwierdzenie nieważności spornych decyzji.

40 W odrębnych pismach złożonych w sekretariacie Sądu w tym samym dniu skarżące złożyły skierowane do sędziego orzekającego w przedmiocie środka tymczasowego, tytułem żądania głównego, wnioski o zawieszenie wykonania spornych decyzji i, tytułem ewentualnym, o nakazanie Komisji, aby nie przekazywała ona FPÖ pism w sprawie przedstawienia zarzutów z dnia 10 września 1999 r. i 21 listopada 2000 r. w sprawie COMP/36.571.

41 Postanowieniem prezesa piątej izby z dnia 14 grudnia 2001 r., po wysłuchaniu stron, sprawy T‑213/01 i T‑214/01 zostały połączone.

42 Postanowieniami z dnia 20 grudnia 2001 r. w sprawie T‑213/01 R Österreichische Postsparkasse przeciwko Komisji, Rec. str. II‑3967, oraz w sprawie T‑214/01 R Bank für Arbeit und Wirtschaft przeciwko Komisji, Rec. str. II‑3993, prezes Sądu oddalił wnioski skarżących o zastosowanie środka tymczasowego, uznając, że nie zostały spełnione warunki dotyczące pilnego charakteru sprawy, a dokonana ocena interesów nie przechyliła szali na korzyść zawieszenia wykonania spornych decyzji i zadecydował, że rozstrzygnięcie o kosztach nastąpi w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.

43 W styczniu 2002 r. Komisja przekazała FPÖ uznane za jawne wersje pism w sprawie przedstawienia zarzutów.

44 Odrębnym pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 12 lutego 2002 r. skarżąca w sprawie T‑214/01 przedstawiła uwagi dotyczące postępowania w sporze głównym, zawierające nowe okoliczności faktyczne, o których dowiedziała się ona po złożeniu repliki. Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 13 lutego 2002 r. skarżąca w sprawie T‑213/01 przyłączyła się do tych uwag. W dniu 15 marca 2002 r. Komisja przedstawiła uwagi dotyczące tych pism.

45 Pismami z dnia 30 marca 2004 r. oraz 16 lipca 2004 r. Sąd, w ramach środków organizacji postępowania, wezwał Komisję do przedstawienia pewnych dokumentów i odpowiedzi na zadane na piśmie pytania. Komisja spełniła te żądania w wyznaczonym terminie.

46 Na podstawie sprawozdania sędziego sprawozdawcy Sąd (piąta izba) zdecydował o otwarciu procedury ustnej.

47 Na rozprawie w dniu 21 października 2004 r. wysłuchano wystąpień stron oraz ich odpowiedzi na zadane przez Sąd pytania.

48 Skarżąca w sprawie T‑213/01 wnosi do Sądu o:

– stwierdzenie nieważności decyzji funkcjonariusza ds. przesłuchań z dnia 9 sierpnia 2001 r.;

– obciążenie Komisji kosztami.

49 Skarżąca w sprawie T‑214/01 wnosi do Sądu o:

– stwierdzenie nieważności decyzji funkcjonariusza ds. przesłuchań z dnia 25 lipca 2001 r.;

– obciążenie Komisji kosztami.

50 W obu sprawach Komisja wnosi do Sądu o:

– odrzucenie skarg jako niedopuszczalnych, a w każdym razie oddalenie ich jako bezpodstawnych;

– obciążenie skarżących kosztami.

W przedmiocie dopuszczalności

51 Komisja podnosi trzy zarzuty niedopuszczalności oparte, po pierwsze, na braku, ze względu na rzeczywiste przekazanie zarzutów FPÖ, przedmiotu sporu, po drugie, na braku skutków prawnych zaskarżonego aktu i, po trzecie, na przekroczeniu terminu na wniesienie skargi.

W przedmiocie zarzutu opartego na braku przedmiotu sporu ze względu na rzeczywiste przekazanie FPÖ pism w sprawie zarzutów

52 Komisja twierdzi, że jedynym celem skarg jest zapobieżenie przekazaniu FPÖ jakiejkolwiek wersji pism w sprawie przedstawienia zarzutów i, tytułem ewentualnym, sporządzonych przez funkcjonariusza ds. przesłuchań ich jawnych wersji. Pisma w sprawie przedstawienia zarzutów zostały zaś przekazane FPÖ w styczniu 2002 r. Ze względu na to przekazanie skargi stały się więc bezprzedmiotowe, zgodnie z art. 113 regulaminu.

53 Sąd przypomina, że skarga o stwierdzenie nieważności wniesiona przez osobę fizyczną lub prawną jest dopuszczalna wyłącznie w zakresie, w jakim skarżący ma interes prawny w stwierdzeniu nieważności zaskarżonego aktu (wyrok Sądu z dnia 9 listopada 1994 r. w sprawie T‑46/92 Scottish Football przeciwko Komisji, Rec. str. II‑1039, pkt 14). Interes taki istnieje, o ile stwierdzenie nieważności tego aktu może wywierać, samo z siebie, skutki prawne (wyrok Trybunału z dnia 24 czerwca 1986 r. w sprawie 53/85 AKZO Chemie przeciwko Komisji, Rec. str. 1965, zwany dalej „wyrokiem w sprawie Akzo”, pkt 21).

54 W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 233 WE, instytucja przyjmująca akt, którego nieważność stwierdzono, jest zobowiązana do podjęcia środków, które zapewnią wykonanie wyroku. Środki te nie są związane z wyeliminowaniem tego aktu ze wspólnotowego porządku prawnego, ponieważ to wyeliminowanie wynika już z samego stwierdzenia nieważności przez sąd. Środki te dotyczą w szczególności usunięcia skutków, jakie wywarł rozpatrywany akt i które są dotknięte stwierdzoną bezprawnością. Stwierdzenie nieważności aktu, który został już wykonany, zawsze może mieć następstwa prawne. Akt mógł bowiem wywrzeć skutki prawne w okresie, w którym obowiązywał, i skutki te wcale nie musiały zostać wyeliminowane ze względu na stwierdzenie nieważności aktu. Stwierdzenie nieważności aktu może także pozwolić na uniknięcie powtórzenia się w przyszłości bezprawności, jaką jest on dotknięty. Z tych względów, wyrok orzekający stwierdzenie nieważności jest punktem, z którego zainteresowana instytucja może wyjść, aby przywrócić sytuację skarżącej do właściwego stanu lub uniknąć wydania identycznego aktu (wyrok Trybunału z dnia 6 marca 1979 r. w sprawie 92/78 Simmenthal przeciwko Komisji, Rec. str. 777, pkt 32, oraz wyrok Sądu z dnia 25 marca 1999 r. w sprawie T‑102/96 Gencor przeciwko Komisji, Rec. str. II‑753, pkt 41).

55 W niniejszym przypadku okoliczność, że pisma w sprawie przedstawienia zarzutów zostały przekazane FPÖ po wniesieniu skargi, której przedmiotem jest podważenie legalności decyzji, na podstawie których dokonano tego przekazania, nie skutkuje bezprzedmiotowością tej skargi. Samo bowiem ewentualne stwierdzenie nieważności spornych decyzji może mieć następstwa prawne dla sytuacji skarżącej, w szczególności ze względu na uniknięcie ponowienia tej praktyki przez Komisję i uczynienie bezprawnym korzystania z pism w sprawie przedstawienia zarzutów, które zostałyby uznane za przekazane FPÖ niezgodnie z prawem (wyrok w sprawie Akzo, pkt 21).

56 Należy zatem oddalić podniesione przez Komisję argumenty oparte na bezprzedmiotowości sporu wskutek rzeczywistego przekazania FPÖ pism w sprawie przedstawienia zarzutów.

W przedmiocie zarzutu opartego na braku skutków prawnych zaskarżonych aktów

Argumenty stron

57 Komisja zauważa, że sporna decyzja w sprawie T‑213/01 zawiera tylko jedną czynność decyzyjną, polegającą mianowicie na zajęciu przez funkcjonariusza ds. przesłuchań stanowiska w przedmiocie poufności informacji zawartych w pismach w sprawie przedstawienia zarzutów, które to pisma miały zostać przekazane FPÖ. Jedynym elementem, który zdaniem Komisji może „pociągnąć za sobą następstwa” dla skarżącej, jest przekazanie pewnych poufnych dokumentów wnioskodawcy lub osobie trzeciej, co ma wynikać z wyroku w sprawie Akzo. Sporna decyzja w sprawie T‑214/01, jak już zostało wcześniej wyjaśnione, nie rozstrzyga tej kwestii. Skarżąca w swym piśmie z dnia 18 kwietnia 2001 r. zgodziła się bowiem, że sporne wersje pism w sprawie przedstawienia zarzutów nie zawierają informacji poufnych. Zdaniem Komisji, sporna decyzja w tej drugiej sprawie dotyczy jedynie nieuwzględnienia przez funkcjonariusza ds. przesłuchań wniosku skarżącej z dnia 25 czerwca 2001 r. w przedmiocie ponownego przeanalizowania przysługującego prawa FPÖ do uzyskania jawnej wersji pism w sprawie przedstawienia zarzutów. Zaś w opinii Komisji, taka decyzja jest pozbawiona jakichkolwiek wiążących skarżącą skutków prawnych.

58 Komisja twierdzi, że uznanie przysługującej FPÖ legitymacji wnioskodawcy nie pociąga za sobą skutków prawnych dla skarżących, ponieważ przy założeniu, iż Komisja wydałaby decyzję w tym względzie, stanowiłoby to jedynie środek organizacji postępowania, który nie mógłby stanowić przedmiotu skargi odrębnej od tej skierowanej przeciwko stwierdzającej naruszenie decyzji ostatecznej (wyrok Sądu z dnia 18 grudnia 1992 r. w sprawach połączonych od T‑10/92 do T‑12/92 i T‑15/92 Cimenteries CBR i in. przeciwko Komisji, Rec. str. II‑2667, zwany dalej „wyrokiem w sprawie Cimenteries”, pkt 28).

59 Tak samo Komisja zauważa, że prawo do żądania przekazania FPÖ jawnych wersji pism w sprawie przekazania zarzutów wynika w dorozumiany sposób z art. 7 rozporządzenia nr 2842/98. Jej zdaniem, skarżące nie podważają zatem dotyczącej ich bezpośrednio decyzji, lecz art. 7 tego rozporządzenia.

60 Skarżące utrzymują, że skargi są dopuszczalne, ponieważ są one skierowane przeciwko decyzjom, które wywierają wiążące skutki prawne i które są zatem aktami zaskarżalnymi.

61 W sprawie T‑213/01 przekazanie FPÖ pism w sprawie przedstawienia zarzutów ma, zdaniem skarżącej w tej sprawie, wpływ na jej prawo do poufnego traktowania zawartych w nim tajemnic handlowych i innych poufnych informacji, co ma nieodwracalny wpływ na jej sytuację prawną i może zatem stanowić przedmiot odrębnej skargi (wyrok w sprawie Akzo i postanowienia Prezesa Sądu z dnia 1 grudnia 1994 r. w sprawie T‑353/94 R Postbank przeciwko Komisji, Rec. str. II‑1141, pkt 25).

62 W sprawie T‑214/01 sporna decyzja określa, zdaniem skarżącej w tej sprawie, punkt widzenia funkcjonariusza ds. przesłuchań w kwestii przekazania FPÖ pism w sprawie przedstawienia zarzutów. Ta decyzja została wydana na podstawie decyzji 2001/462, która stanowi, że decyzje funkcjonariusza ds. przesłuchań w przedmiocie podania zarzutów do wiadomości osób trzecich mogą zostać zaskarżone. Podanie zaś do wiadomości nawet jawnej wersji zarzutów jest dla zainteresowanego przedsiębiorstwa w nieodwracalny sposób szkodliwe. Ponadto w jej opinii, mająca zostać przekazana FPÖ wersja pisma w sprawie przedstawienia zarzutów z dnia 10 września 1999 r. zawiera w każdym razie liczne objęte gwarancją poufności poufne informacje, takie jak nazwiska osób i nazwy banków, których sytuacja była rozpatrywana w trakcie postępowania. W wydanym w ramach postępowania o zastosowanie środka tymczasowego postanowieniu Prezesa Sądu z dnia 20 grudnia 2001 r. uznano zaś, że zaskarżony akt mógł zmieniać sytuację prawną skarżącej.

63 Skarżące twierdzą, że uznanie przysługującej FPÖ legitymacji wnioskodawcy, na podstawie art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 17, oraz prawa do żądania przekazania jej zarzutów, są objęte kontrolą sądową. Ich zdaniem, w wyroku w sprawie Akzo Trybunał, uznał, że przekazanie zarzutów podlega takiej kontroli nie tylko ze względu na zakres podlegających ochronie informacji, ale także z zasady. Ponadto ze względu na to, że przekazanie zarzutów może w poważny sposób naruszyć ustanowione w art. 8 i art. 48 karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”) prawo do domniemania niewinności i prawo do ochrony danych osobowych, uznanie przysługującej osobie trzeciej legitymacji wnioskodawcy nie może, zdaniem skarżących, wchodzić w zakres swobodnego uznania Komisji, lecz podlega wymogom art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 17 i art. 7 rozporządzenia nr 2842/98, co podlegałoby kontroli Sądu.

Ocena Sądu

64 Należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przedmiotem skargi o stwierdzenie nieważności, na podstawie art. 230 WE, mogą być jedynie te akty, które wyraźnie zmieniając sytuację prawną wnoszącego odwołanie, wywierają dotyczące jego interesu wiążące skutki prawne (wyrok Trybunału z dnia 11 listopada 1981 r. w sprawie 60/81 IBM przeciwko Komisji, Rec. str. 2639, pkt 9, oraz wyrok w sprawie Cimenteries, pkt 28).

65 Co do zasady, środki przejściowe, których celem jest przygotowanie ostatecznej decyzji, nie stanowią więc aktów zaskarżalnych. Z orzecznictwa wynika jednak, że decyzje wydane w ramach postępowania przygotowawczego, które same stanowiły akty zamykające procedurę specjalną, odrębną od tej, której zadaniem jest umożliwienie Komisji podjęcia decyzji co do istoty, wywołujące wiążące skutki prawne, które mogą wywrzeć wpływ na interes prawny skarżącego i zmienić w istotny sposób jego sytuację prawną, także stanowią akty zaskarżalne (wyżej wymieniony wyrok w sprawie IBM przeciwko Komisji, pkt 10 i 11).

66 Z orzecznictwa w jasny i jednoznaczny sposób wynika także, że decyzja Komisji informująca przedsiębiorstwo, wobec którego toczy się postępowanie w sprawie naruszenia, iż przekazane przez nie informacje nie są objęte zagwarantowanym przez prawo wspólnotowe traktowaniem poufnym i mogą zatem zostać podane do wiadomości osoby trzeciej, która złożyła skargę do Komisji, wywiera w odniesieniu do tego przedsiębiorstwa skutki prawne, zmieniając w istotny sposób jego sytuację prawną w zakresie, w jakim decyzja ta odmawia przewidzianej przez prawo wspólnotowe ochrony, a także ma charakter ostateczny i jest niezależna od stwierdzającej naruszenie reguł konkurencji decyzji ostatecznej. Ponadto posiadana przez przedsiębiorstwo możliwość wniesienia skargi przeciwko stwierdzającej naruszenie reguł konkurencji decyzji ostatecznej nie może dać mu odpowiedniej ochrony jego praw w tym zakresie. Po pierwsze, postępowanie administracyjne może nie zostać zakończone wydaniem decyzji stwierdzającej popełnienie naruszenia. Po drugie, ewentualnie wniesiona przeciwko takiej decyzji skarga nie dostarcza takiemu przedsiębiorstwu środków chroniących je przed nieodwracalnymi skutkami, jakie pociągnęłoby za sobą niezgodne z prawem podanie do wiadomości niektórych z jego dokumentów (wyrok w sprawie Akzo, pkt 18–20). Taka decyzja może zatem stanowić przedmiot skargi o stwierdzenie nieważności.

67 Niniejsze skargi zmierzają do stwierdzenia nieważności decyzji funkcjonariusza ds. przesłuchań z dnia 25 lipca 2001 r. i 9 sierpnia 2001 r. o przekazaniu FPÖ jawnych wersji pism w sprawie przekazania zarzutów dotyczących postępowania na podstawie art. 81 [traktatu] w przedmiocie ustalenia taryf prowizji i opłat bankowych (COMP/36.571 – Banki austriackie) wbrew stanowisku skarżących, których te pisma w sprawie przedstawienia zarzutów dotyczyły i które sprzeciwiły się ich przekazaniu FPÖ.

68 Mające zastosowanie przepisy uznają przysługujące osobom trzecim, które wykażą uzasadniony interes, prawo do otrzymania jawnej wersji pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, aby możliwym było podanie do wiadomości ich stanowiska na piśmie. Artykuł 3 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 17 stanowi bowiem, że osoby fizyczne lub prawne, które wykażą uzasadniony interes, są uprawnione do złożenia do Komisji wniosku o stwierdzenie naruszenia art. 81 WE i 82 WE. Artykuł 7 rozporządzenia nr 2842/98 wskazuje także, że jeśli Komisja podnosi zarzuty dotyczące kwestii, w odniesieniu do której otrzymała wniosek lub skargę, to przekazuje wnioskodawcy lub składającemu skargę kopię jawnej wersji zarzutów, aby mógł on przedstawić swoje stanowisko na piśmie.

69 Z art. 9 akapit drugi decyzji 2001/462 wynika, że, jeśli przedsiębiorstwo, wobec którego toczy się postępowanie w sprawie naruszenia art. 81 i 82 WE, sprzeciwia się ujawnieniu osobom trzecim informacji, która może stanowić tajemnicę handlową, a informacja została uznana przez Komisję za niechronioną i dlatego może ona zostać ujawniona, stwierdza się to w uzasadnionej decyzji, o której powiadamia się to przedsiębiorstwo.

70 W niniejszym przypadku, sporna decyzja w sprawie T‑213/01 zakończyła postępowanie w sprawie przekazania FPÖ „aktualnej zmienionej wersji” pisma w sprawie przedstawienia zarzutów z dnia 10 września 1999 r., a także uzupełniającego pisma w sprawie przedstawienia zarzutów z dnia 21 listopada 2000 r. W decyzji tej nie uwzględniono, w zakresie dotyczącym pewnych zawartych w tych pismach informacji, sprzeciwu skarżącej wobec przekazania FPÖ tych dokumentów, dla których domagała się ona poufnego traktowania. Natomiast sporna decyzja w sprawie T‑214/01 oddala w sposób ostateczny sprzeciw skarżącej wobec przekazania FPÖ rozpatrywanych pism w sprawie przedstawienia zarzutów. Obie decyzje zostały wydane na podstawie art. 9 akapit drugi decyzji 2001/462, który stanowi, że jeśli dane przedsiębiorstwo sprzeciwia się ujawnieniu informacji, a funkcjonariusz ds. przesłuchań uznaje informację za niechronioną, a zatem mogącą zostać ujawnioną, stwierdza się to w uzasadnionej decyzji, o której powiadamia się to przedsiębiorstwo, przy czym decyzja określa termin, po którym te informacje zostaną ujawnione, a termin ten nie może być krótszy niż jeden tydzień od daty powiadomienia. W niniejszym przypadku funkcjonariusz ds. przesłuchań zwrócił się do skarżących o poinformowanie go w ciągu tygodnia, czy mają one zamiar wnieść przeciwko niej skargę lub składać wniosek o zastosowanie środka tymczasowego. Dodał on w tym względzie, że pisma w sprawie przedstawienia zarzutów nie zostaną przekazane FPÖ przed upływem tego terminu.

71 Sporne decyzje stanowią zatem akty kończące postępowanie szczególne, odrębne od postępowania, na podstawie art. 81 WE, i określające w sposób definitywny stanowisko Komisji w przedmiocie przekazania FPÖ jawnych wersji pism w sprawie przedstawienia zarzutów. Decyzje muszą pociągać za sobą uprzednie uznanie przysługującej FPÖ legitymacji mającego uzasadniony interes wnioskodawcy w rozumieniu art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 17, ponieważ konsekwencją istnienia tej legitymacji jest przysługujące FPÖ prawo do żądania przekazania jej pism w sprawie przedstawienia zarzutów na podstawie art. 7 rozporządzenia nr 2842/98.

72 Skarżące mogą zatem podważać w swoich skargach tak wydaną przez funkcjonariusza ds. przesłuchań decyzję o przekazaniu FPÖ jawnej wersji pism w sprawie przedstawienia zarzutów, jak i stanowiący podstawę wydania decyzji jej nieodłączny element polegający na uznaniu przez Komisję, na podstawie art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 17, uzasadnionego interesu FPÖ. W przeciwnym razie, skarżące nie byłyby w stanie przeszkodzić temu, aby podniesione przez Komisję przeciwko nim zarzuty zostały podane do wiadomości nieposiadającej wymaganego przez przepisy wspólnotowe uzasadnionego interesu osoby trzeciej, która złożyła wniosek lub skargę lub – w przypadku gdy to przekazanie miało już miejsce – żądać uznania korzystania z tych informacji przez osoby trzecie za bezprawne.

73 Z powyższego wynika, że należy oddalić zarzut niedopuszczalności oparty na braku skutków prawnych, odpowiednio, spornej decyzji w sprawie T‑214/01 oraz stanowiska zajętego przez funkcjonariusza ds. przesłuchań w spornej decyzji w sprawie T‑213/01, które to skutki dotyczą uznania przysługujących FPÖ legitymacji wnioskodawcy i prawa do żądania przekazania jej pism w sprawie przedstawienia zarzutów.

W przedmiocie zarzutu opartego na wniesieniu skarg po terminie

Argumenty stron

74 Komisja twierdzi, że sporne decyzje mają, w odniesieniu do uznania przysługującej FPÖ legitymacji wnioskodawcy oraz prawa do żądania przekazania jej pism w sprawie przedstawienia zarzutów, jedynie potwierdzający charakter. W tym zakresie skargi są zatem wniesione po terminie.

75 W odniesieniu do uznania przysługującej FPÖ legitymacji wnioskodawcy w rozumieniu art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 17 Komisja wyjaśnia, że wydała w tej kwestii decyzję ostateczną w 1999 r., informując o tym skarżące pismami z dnia 5 listopada 1999 r. W swoim piśmie z dnia 27 marca 2001 r. funkcjonariusz ds. przesłuchań ograniczył się do potwierdzenia, że uznano interes, jaki FPÖ ma w złożeniu wniosku, i powtórzył wcześniejsze wyjaśnienia w tym względzie. W każdym razie, nawet jeśli pismo z dnia 27 marca 2001 r. zawierało decyzję tym względzie, skarżąca nie zaskarżyła tego pisma. Wreszcie skarżące same w swych skargach uznały, że sporna decyzja jedynie „potwierdza” status przyznany FPÖ we wcześniejszej decyzji.

76 W odniesieniu do prawa FPÖ do żądania przekazania jej pism w sprawie przedstawienia zarzutów, Komisja twierdzi, że już powiadomiła skarżące, najpierw ustnie w początkach października 1999 r., a następnie pismami z dnia 5 listopada 1999 r., iż zamierza ona postępować zgodnie z art. 7 rozporządzenia nr 2842/98. Zatem, jeśli Komisja wydała „decyzję” dotyczącą prawa FPÖ do otrzymania pisma w sprawie przedstawienia zarzutów i decyzja ta była aktem zaskarżalnym, sporna decyzja jedynie potwierdza ją w tym względzie i nie może, zdaniem Komisji, stanowić przedmiotu skargi.

77 Skarżące twierdzą, że skargi nie zostały wniesione po terminie. Ich zdaniem, dopiero sporne decyzje określiły ostateczny punkt widzenia Komisji w przedmiocie przysługującej FPÖ legitymacji składającego skargę i przekazania jej pism w sprawie przedstawienia zarzutów ze względu na to, że wszystkie wcześniejsze pisma funkcjonariusza ds. przesłuchań oraz służb Komisji stanowiły zwykłe działania przygotowawcze. Decyzje kończące postępowanie w przedmiocie przekazania FPÖ pism w sprawie przedstawienia zarzutów nie są zatem, zdaniem skarżących, aktami o czysto potwierdzającym charakterze.

Ocena Sądu

78 Sąd rozstrzygnął powyżej, że skarżące mogą podważyć, w ramach niniejszych skarg przeciwko decyzjom ostatecznym kończącym postępowania specjalne w przedmiocie przekazania FPÖ pism w sprawie przedstawienia zarzutów, stanowiący podstawę wydania tych decyzji element polegający na uznaniu przez Komisję uzasadnionego interesu FPÖ i przysługującej jej legitymacji wnioskodawcy na podstawie art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 17, z którego to przepisu wynika jej prawo do otrzymania jawnej wersji pism w sprawie przedstawienia zarzutów, zgodnie z art. 7 rozporządzenia nr 2842/98.

79 W tej sytuacji Komisja nie może skutecznie twierdzić, że skarżące powinny były wnieść skargę przeciwko różnego rodzaju środkom przejściowym przyjętym w ramach tych postępowań w przedmiocie przekazania pism w sprawie przedstawienia zarzutów, wyciągając z tego stwierdzenia wniosek, iż w drodze niniejszych skarg – wniesionych przeciwko decyzjom kończącym te postępowania – nie można podważyć środków przejściowych, w następstwie których wydano te decyzje.

80 Z powyższego wynika, że należy oddalić zarzut niedopuszczalności oparty na wniesieniu skarg po terminie.

Co do istoty

81 Skarżące opierają swe skargi na siedmiu zarzutach. Zarzuty pierwszy i drugi zostały oparte na naruszeniu art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 6 rozporządzenia nr 2842/98, a także na braku uzasadnienia. Zarzut trzeci został oparty na naruszeniu zasady ekonomii postępowania. Zarzut czwarty jest oparty na naruszeniu prawa do obrony ze względu na przekazanie FPÖ zarzutów po terminie. Zarzut piąty został oparty na przedawnieniu się prawa FPÖ do dopuszczenia do postępowania. Zarzut szósty opiera się na naruszeniu art. 20 ust. 2 rozporządzenia nr 17 w związku z art. 287 WE ze względu na to, że przekazanie FPÖ zarzutów naruszyło prawo skarżących do poufności tajemnic handlowych. Wreszcie zarzut siódmy jest oparty na naruszeniu zasady uzasadnionych oczekiwań.

W przedmiocie zarzutów pierwszego i drugiego, opartych na naruszeniu art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 6 rozporządzenia nr 2842/98, a także na braku uzasadnienia

82 Skarżące twierdzą, że decyzja funkcjonariusza ds. przesłuchań o przekazaniu FPÖ pism w sprawie przedstawienia zarzutów jest bezprawna ze względu na to, że ten ostatni podmiot nie może zostać uznany za wnioskodawcę w rozumieniu art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 6 rozporządzenia nr 2842/98.

83 Na poparcie swego twierdzenia skarżące podnoszą, po pierwsze, że pomiędzy złożonym przez FPÖ wnioskiem a wszczęciem postępowania nie ma związku przyczynowego, po drugie, że FPÖ nie motywuje uzasadnionego interesu w rozumieniu tych przepisów, po trzecie, że Komisja nie sprawdziła i nie uzasadniła istnienia takiego interesu ze strony FPÖ.

W przedmiocie części pierwszej zarzutu, opartej na braku związku przyczynowego pomiędzy złożonym przez FPÖ wnioskiem a wszczęciem postępowania

– Argumenty stron

84 Skarżące podnoszą, że FPÖ nie jest wnioskodawcą w rozumieniu art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 6 rozporządzenia nr 2842/98 ze względu na to, iż jej wniosek nie stanowił podstawy wszczęcia postępowania w sprawie naruszenia. Artykuł 3 ust. 1 rozporządzenia nr 17 stanowi, że postępowania są wszczynane „na wniosek lub z urzędu”. W przypadku gdy postępowanie zostało wszczęte z urzędu, decyzja Komisji nie może już zostać wydana „na wniosek”. W niniejszym przypadku FPÖ złożyła swój wniosek dopiero dwa miesiące po wszczęciu przez Komisję postępowania z urzędu. FPÖ nie może zatem, zdaniem skarżących, uzyskać statusu wnioskodawcy w rozumieniu art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 17, przy czym może ona jednak zostać uznaną za osobę trzecią mającą wystarczający interes w rozumieniu art. 19 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 9 ust. 1 rozporządzenia nr 2842/98.

85 Skarżące twierdzą ponadto, że Komisja nie uwzględniła różnicy istniejącej pomiędzy wniesieniem do niej oficjalnej skargi a nieoficjalnym zawiadomieniem o poszczególnych elementach naruszenia. Ich zdaniem zaś prawa proceduralne wynikają jedynie z wniesienia oficjalnej skargi.

86 Komisja podważa argumenty skarżących, które uważa za niesłusznie i bezpodstawne. Jej zdaniem pozbawiony znaczenia jest fakt, że postępowanie zostało wszczęte z urzędu lub też wskutek skargi wniesionej do niej na podstawie art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 17. Oficjalne postępowanie w sprawie naruszenia zostaje jej zdaniem wszczęte dopiero po uznaniu prawa do przedstawienia wniosku, poprzez wydanie pisma w sprawie przedstawienia zarzutów. W niniejszym przypadku Komisja wszczęła postępowanie w sprawie naruszenia w dniu 10 września 1999 r., kiedy wydała pierwsze pismo w sprawie przedstawienia zarzutów, czyli dwa lata po złożeniu przez FPÖ wniosku. W każdym razie, w chwili gdy FPÖ złożyła wniosek, nie wiedziała nic o istnieniu jakiegokolwiek postępowania, ponieważ Komisja zachowała w tajemnicy prowadzone prace przygotowawcze, aby zapewnić skuteczność dokonanych w czerwcu 1998 r. kontroli.

87 Komisja uważa wreszcie, że wprowadzone przez skarżące rozróżnienie pomiędzy oficjalnymi skargami a nieoficjalnymi zawiadomieniami jest bezpodstawne. Prawa – takie jak prawo do wniesienia skargi o stwierdzenie nieważności na podstawie art. 6 rozporządzenia nr 17 – przysługują składającemu skargę do Komisji, który wykaże uzasadniony interes, także przed wszczęciem postępowania, a nawet jeśli postępowanie nie zostanie wszczęte.

– Ocena Sądu

88 Artykuł 3 ust. 1 rozporządzenia nr 17 stanowi, że jeśli Komisja stwierdzi, „na wniosek lub z urzędu”, naruszenie art. 81 WE lub art. 82 WE, może w decyzji,zobowiązać odnośne przedsiębiorstwa lub związki przedsiębiorstw do zaniechania naruszenia.

89 Z art. 3 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 6 i 7 rozporządzenia nr 2842/98 wynika, że „wnioskodawcą” jest osoba fizyczna lub prawna, która wykazując uzasadniony interes w tym względzie, złoży do Komisji wniosek o stwierdzenie naruszenia art. 81 WE lub art. 82 WE. Wyżej wymienione przepisy rozporządzenia nr 2842/98 uznają ponadto takiego wnioskodawcę za „składającego skargę” dla potrzeb zastosowania rozporządzenia Rady (EWG) nr 1017/68 z dnia 19 lipca 1968 r. w sprawie stosowania zasad konkurencji do transportu kolejowego, drogowego i żeglugi śródlądowej (Dz.U. L 175, str. 1), rozporządzenia Rady nr 4056/86 z dnia 22 grudnia 1986 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 85 i 86 traktatu do transportu morskiego (Dz.U. L 378, str. 4) oraz rozporządzenia Rady nr 3975/87 z dnia 14 grudnia 1987 r. ustanawiającego procedurę stosowania reguł konkurencji do przedsiębiorstw w sektorze transportu lotniczego (Dz.U. L 374, str. 1). Zgodnie z tymi przepisami, także państwa członkowskie są uprawnione, jednak bez konieczności powoływania się na jakikolwiek interes, do złożenia takich „wniosków” lub „skarg” zmierzających do stwierdzenia naruszenia wyżej wymienionych norm prawa konkurencji.

90 Skarżące twierdzą w rzeczywistości, że jeśli postępowanie w sprawie naruszenia jest wszczynane z urzędu, przyznanie osobie trzeciej legitymacji wnioskodawcy nie jest możliwe. Takie twierdzenie nie może zostać uwzględnione.

91 Rozporządzenia nr 17 i nr 2842/98 nie stawiają bowiem, w odniesieniu do skutków uznania legitymacji wnioskodawcy lub składającego skargę do Komisji, wymogu, aby dany wniosek lub skarga stanowiły podstawę wszczęcia przez Komisję postępowania w sprawie naruszenia, a w szczególności poprzedzającego to wszczęcie etapu dochodzenia. Osoby fizyczne lub prawne, które wykażą uzasadniony interes w stwierdzeniu przez Komisję naruszenia norm konkurencji, mogą zatem złożyć w tym względzie wniosek lub skargę, nawet jeśli zostało już wszczęte – z urzędu lub na wniosek – dochodzenie poprzedzające postępowanie w sprawie naruszenia. W przeciwnym razie utrudnionym byłoby korzystanie w trakcie postępowania przez mające taki uzasadniony interes podmioty z ich praw proceduralnych związanych z legitymacją wnioskodawcy lub składającego skargę do Komisji.

92 Twierdzenie skarżących sprowadzałoby się do postawienia osobom trzecim dodatkowego, nieprzewidzianego w rozporządzeniach nr 17 i nr 2842/98, warunku. Uznanie legitymacji wnioskodawcy lub składającego wniosek do Komisji zależałoby nie tylko od złożenia wniosku lub skargi oraz uzasadnienia swego interesu, lecz także od tego, czy Komisja nie wszczęła dochodzenia w sprawie naruszenia, o którym ją zawiadomiono. Należy ponadto podkreślić, że uwzględniając, iż wszczęcie dochodzenia jest zazwyczaj zachowywane w tajemnicy, aby zapewnić skuteczność działań, które mają zostać podjęte, mająca uzasadniony interes osoba trzecia nie będzie mogła zazwyczaj wiedzieć, czy Komisja wszczęła już dochodzenie w sprawie danych porozumień czy praktyk.

93 Należy zaś podkreślić, że w niniejszym przypadku złożenie przez FPÖ wniosku nastąpiło natychmiast po wszczęciu z urzędu procedury dochodzenia. FPÖ złożyła bowiem swój pierwszy wniosek w dniu 24 czerwca 1997 r., czyli siedem tygodni po wszczęciu w dniu 6 maja 1997 r. procedury dochodzenia. Z akt sprawy nie wynika, że Komisja podała fakt wszczęcia tego dochodzenia do wiadomości publicznej.

94 W świetle powyższego należy dojść do wniosku, że okoliczność, iż dochodzenie w sprawie rzekomo popełnionego przez skarżące naruszenia zostałoby wszczęte przed złożeniem przez FPÖ wniosku, nie stoi w sprzeczności z uznaniem przysługującej tej ostatniej legitymacji wnioskodawcy w rozumieniu art. 3 rozporządzenia nr 17 oraz art. 6 rozporządzenia nr 2842/98.

95 Wreszcie, w odniesieniu do dokonanego przez skarżące rozróżnienia pomiędzy oficjalną skargą a „nieoficjalnym zawiadomieniem o poszczególnych elementach naruszenia”, stwierdzić należy, że jest ono pozbawione znaczenia dla rozpatrywanych spraw. Z akt sprawy wynika bowiem, że w niniejszym przypadku FPÖ nie ograniczyła się do dostarczenia Komisji informacji, lecz zażądała wszczęcia dochodzenia zamierzającego do stwierdzenia naruszenia art. 81 WE i 82 WE, do nakazania zainteresowanym instytucjom bankowym zaniechania naruszenia oraz do nałożenia na nie grzywien.

96 Wynika z tego, że należy oddalić część pierwszą zarzutu.

W przedmiocie części drugiej zarzutu, opartej na nieumotywowaniu przez FPÖ uzasadnionego interesu w rozumieniu art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 17

– Argumenty stron

97 Skarżące twierdzą, że nie można uznać FPÖ za wnioskodawcę, ponieważ podniesiony przez tę partię polityczną interes gospodarczy nie jest uzasadnionym interesem w rozumieniu art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 17.

98 Po pierwsze, podnoszą one, że fakt bycia klientem banków jest jedynie pretekstem i że interes FPÖ ma charakter czysto polityczny. Zdaniem skarżących, FPÖ domaga się dostępu do pism w sprawie przedstawienia zarzutów jedynie po to, aby wykorzystać je do celów politycznych. Wydarzenia, jakie miały miejsce po przekazaniu FPÖ pism w sprawie przedstawienia zarzutów mają to, ich zdaniem, potwierdzać. Interes FPÖ nie jest zatem w żadnym przypadku „uzasadniony” w rozumieniu art. 3 rozporządzenia nr 17.

99 Po drugie, skarżące twierdzą, że, w każdym razie, sam fakt bycia klientem banków nie umożliwia uznania, iż FPÖ ma uzasadniony interes. Istnienie określonego w art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 17 uzasadnionego interesu zakłada, ich zdaniem, że zarzucane antykonkurencyjne zachowanie może mieć wpływ na interes gospodarczy wnioskodawcy w tym sensie, iż aby móc twierdzić, że poniósł on szkodę osobistą, powinien on prowadzić działalność na rozpatrywanym rynku. Do obecnej zaś chwili Komisja ograniczała uznanie istnienia takiego uzasadnionego interesu jedynie do osób fizycznych lub prawnych, na których „działalność handlową miało wpływ” antykonkurencyjne zachowanie. Zdaniem skarżących, miała ona wręcz tendencję do dokonywania zawężającej wykładni pojęcia uzasadnionego interesu, odmawiając uznania takiego interesu w odniesieniu do tych podmiotów konkurujących z przedsiębiorstwem, którego dotyczyło postępowanie, a które to podmioty nie prowadziły działalności na tym samym rynku właściwym, co to przedsiębiorstwo. Stanowisko Komisji w niniejszym przypadku stanowi zatem, w opinii skarżących, radykalny zwrot w stosowanej przez nią praktyce. Ani bowiem Komisja, ani Sąd nie uznali jeszcze uzasadnionego interesu w rozumieniu art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 17 po stronie klientów końcowych handlu detalicznego, takich jak klienci banków. W związku z tym odesłanie przez Komisję do sprawy greckich promów (zob. pkt 103 poniżej) jest mylące, ponieważ w tamtej sprawie nie pozwoliła ona na przekazanie pisma w sprawie przedstawienia zarzutów klientom końcowym.

100 Po trzecie, skarżące twierdzą, że szersza wykładnia uzasadnionego interesu utorowałaby drogę skardze powszechnej, co pociągnęłoby za sobą szkodliwe następstwa. Z jednej strony, Komisja zostałaby zmuszona do badania i rozpatrywania dużej ilości wnoszonych do niej skarg, a ponadto okoliczność, że każdy konsument miałby prawo zapoznać się z zarzutami i uczestniczyć w przesłuchaniu, sprawiłaby, iż niemożliwym stałoby się staranne przeprowadzenie postępowania. Mogłoby to ponadto spowodować nadużycia, w szczególności w przypadku postępowań mających konsekwencje dla szerokiego kręgu podmiotów, skoro każdy, ze względu na sam fakt bycia klientem końcowym, miałby dostęp do zarzutów.

101 Z drugiej strony, taka wykładnia jest zdaniem skarżących sprzeczna z logiką rozporządzenia nr 17 oraz rozporządzenia nr 2842/98. Wprowadzając rozróżnienie pomiędzy „mającymi uzasadniony interes wnioskodawcami” (art. 6 i 7 rozporządzenia nr 2842/98), „osobami trzecimi mającymi wystarczający interes” (art. 19 ust. 2 rozporządzenia nr 17 i art. 9 ust. 1 rozporządzenia nr 2842/98) oraz „innymi osobami trzecimi” (art. 9 ust. 3 rozporządzenia nr 2842/98), prawodawca ustanawia gradację ze względu na wagę naruszenia interesów gospodarczych osób trzecich. Rozróżnienie takie jest pozbawione sensu, jeśli każdy klient końcowy jest uznawany za mającego uzasadniony interes wnioskodawcę w rozumieniu art. 3 rozporządzenia nr 17. Klient końcowy może oskarżyć przedsiębiorstwo, które podejrzewałby o sprzeczne z prawem konkurencji porozumienia, a jego interes we włączeniu się do postępowania mógłby być chroniony, jeśli uzasadnił on swój „wystarczający interes” poprzez to, że Komisja miałaby możliwość przesłuchać go i poinformować o przebiegu postępowania, nie uznając jednak jego oskarżenia za skargę w rozumieniu art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 17 i nie przekazując mu pism w sprawie przedstawienia zarzutów. Ochrona konsumentów przez prawo konkurencji nie może zatem prowadzić do uznawania, z zasady, ich uzasadnionego interesu, chyba, że w grę wchodzą inne dodatkowe aspekty sprawy.

102 Komisja podważa argumenty skarżących jako bezpodstawne. Domniemany kartel dotyczy jej zdaniem FPÖ, jako podmiotu korzystającego z usług bankowych, i podmiot ten ma zatem uzasadniony interes w złożeniu wniosku w rozumieniu art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 17, a jego ewentualny interes polityczny nie odgrywa w uznaniu tego statusu jakiejkolwiek roli. W przypadku, gdy FPÖ ma uzasadniony interes w rozumieniu art. 3 rozporządzenia nr 17, Komisja nie może być zobowiązana do sprawdzania, czy legitymacja tego podmiotu jest także uzasadniona w inny sposób.

103 W odniesieniu do interesu gospodarczego FPÖ Komisja twierdzi, że podniesiony przez skarżące dodatkowy warunek, polegający na prowadzeniu działalności w danej dziedzinie, jest pozbawiony jakichkolwiek podstaw prawnych. Jej zdaniem, prawo konkurencji służy przede wszystkim do ochrony interesów konsumenta, który z tego względu ma uzasadniony interes we wniesieniu skargi, jeśli zachowanie rynkowe go dotyczy. Zasadę tę potwierdza ponadto praktyka Komisji [zob., na przykład, decyzja Komisji 1999/271/WE z dnia 9 grudnia 1998 r. dotycząca postępowania na podstawie art. 85 traktatu WE (IV/34.466 − Greckie promy) (Dz.U. 1999, L 109, str. 24)]. Nie oznacza to jednak, że Komisja zrównuje ze sobą uzasadniony interes z art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 17 z „interesem powszechnym, na który może powołać się każdy”. Interesu w złożeniu wniosku nie ma, co do zasady, każdy klient końcowy, lecz tylko ci klienci końcowi, których kartel dotyczy bezpośrednio. W niniejszym przypadku Komisja potwierdziła, że postępowanie nie dotyczyło FPÖ jak „każdego”, lecz że kartel, który obejmował wszystkie dotyczące jej usługi bankowe, miał bezpośredni wpływ na jej, jako klienta tych usług, interesy gospodarcze.

104 Ponadto, zdaniem Komisji, kwestia trudności wynikłych z procedur administracyjnych, które dotyczą większej liczby składających wniosek, a także argumenty w przedmiocie zaakceptowania „skarg powszechnych” nie mają jakiegokolwiek związku z uzasadnionym interesem do złożenia wniosku zgodnie z art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 17. Nie znajdują też zastosowania przedstawione przez skarżące uwagi w przedmiocie praw mających „wystarczający” interes osób trzecich. Komisja jest zdania, że rozporządzenie nr 2842/98 chroni stanowisko proceduralne składającego skargę, które jest znacznie lepsze niż stanowisko osób trzecich.

105 Komisja twierdzi wreszcie, że w każdym razie w niniejszym przypadku kwestia uznania legitymacji proceduralnej FPÖ jest pozbawiona znaczenia, ponieważ może ona w każdym razie, jeśli uzna to za potrzebne, przekazać jawne wersje pism w sprawie przedstawienia zarzutów nawet tym osobom, których postępowanie nie dotyczy. A zatem, jeśli nawet Sąd powinien uznać, że FPÖ nie ma uzasadnionego interesu w złożeniu wniosku w rozumieniu art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 17, przekazanie jej jawnych wersji pism w sprawie przedstawienia zarzutów wchodzi w zakres przysługującego Komisji swobodnego uznania (wyżej wymienione postanowienie w sprawie Postbank przeciwko Komisji, pkt 8).

– Ocena Sądu

106 Dla celów niniejszej sprawy, uczestnictwo w postępowaniu w sprawie naruszenia osób fizycznych i prawnych, innych niż przedsiębiorstwa, przeciwko którym Komisja przedstawiła zarzuty, jest regulowane przez rozporządzenie nr 17 i rozporządzenie nr 2842/98. Rozporządzenia te wprowadzają rozróżnienie pomiędzy, po pierwsze, „wnioskodawcą lub składającym skargę [do Komisji], którzy wykażą uzasadniony interes”, którym Komisja wysyła kopię jawnej wersji zarzutów, jeśli uważa, że zarzuty dotyczą kwestii, w której podmiot ten złożył dany wniosek lub skargę (art. 3 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 6–8 rozporządzenia nr 2842/98); po drugie, „osobą trzecią mającą wystarczający interes”, która jeśli żąda bycia wysłuchaną, ma prawo do bycia poinformowaną przez Komisję na piśmie o charakterze i przedmiocie postępowania, a także prawo do przedstawienia tej ostatniej swego stanowiska na piśmie (art. 19 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 9 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 2842/98); po trzecie, „innymi osobami trzecimi”, którym Komisja może dać sposobność ustnego przedstawienia ich stanowiska (art. 9 ust. 3 rozporządzenia nr 2842/98). Prawodawca ustanowił w ten sposób gradację, ze względu na wagę naruszenia ich interesów, uczestnictwa tych różnego rodzaju osób trzecich w postępowaniu w sprawie naruszenia.

107 W świetle powyższego, należy dojść do wniosku, że każdy wnioskodawca lub wnoszący skargę do Komisji, który wykazał swój uzasadniony interes, ma prawo do otrzymania jawnej wersji pisma w sprawie przedstawienia zarzutów. W odniesieniu do osób trzecich, które umotywują wystarczający interes, nie można wykluczyć, zgodnie z art. 9 ust. 1 rozporządzenia nr 2842/98, że Komisja, jeśli uzasadniają to okoliczności danego przypadku, może – choć nie jest do tego zobowiązana – przekazać im jawną wersję pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, aby miały one w pełni możliwość skutecznego przedstawienia swoich uwag dotyczących rzekomych naruszeń stanowiących przedmiot danego postępowania.

108 Poza dwoma opisanymi powyżej przypadkami, rozporządzenie nr 17 oraz rozporządzenie nr 2842/98 nie przewidują możliwości przekazania przez Komisję pisma w sprawie przedstawienia zarzutów innym osobom fizycznym lub prawnym niż przedsiębiorstwa, którym przedstawiono zarzuty.

109 W niniejszym przypadku Komisja nadała FPÖ status wnioskodawcy w postępowaniu w sprawie naruszenia wszczętego wobec skarżących oraz innych przedsiębiorstw. Nasuwa się zatem pytanie, czy FPÖ miała uzasadniony interes w rozumieniu art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 17.

110 W swym piśmie z dnia 2 czerwca 1998 r. FPÖ stwierdziła, że kartel, o którym zawiadomiono, wpłynął na nią, jako klienta końcowego banków austriackich, negatywnie z gospodarczego punktu widzenia. Okoliczność, że w swym pierwszym wniosku z dnia 24 czerwca 1997 r. FPÖ powoływała się na polegający na ochronie porządku prawnego interes publiczny, nie może jej pozbawić możliwości późniejszego podniesienia, w celu umotywowania swego uzasadnionego interesu w rozumieniu rozporządzenia nr 17, jej statusu klienta banków, przeciwko którym wszczęto postępowanie, a także rzekomo poniesionego przez nią wskutek rozpatrywanych porozumień uszczerbku o charakterze gospodarczym.

111 Skarżące twierdzą jednak, że w istocie sam fakt bycia klientem końcowym usług bankowych nie wystarcza, aby umotywować istnienie uzasadnionego interesu, który ich zdaniem ma jedynie taki wnioskodawca, który prowadzi działalność na rozpatrywanym rynku i na którego działalność handlową rzekome antykonkurencyjne zachowanie miało wpływ.

112 Należy stwierdzić, że Sąd już rozstrzygnął, że stowarzyszenie przedsiębiorstw może wykazać uzasadniony interes we wniesieniu wniosku w rozumieniu art. 3 rozporządzenia nr 17, nawet jeśli zachowanie, o którym zawiadomiono, nie dotyczyło bezpośrednio jego, jako przedsiębiorstwa prowadzącego działalność na rynku właściwym, jednak w szczególności pod warunkiem, że to zachowanie może negatywnie wpłynąć na interesy jego członków (wyrok Sądu z dnia 24 stycznia 1995 r. w sprawie T‑114/92 BEMIM przeciwko Komisji, Rec. str. II‑147, pkt 28).

113 W odniesieniu w szczególności do będących nabywcami towarów lub usług klientów końcowych, Komisja twierdzi, że z jej aktualnej praktyki wynika, iż konsument ma uzasadniony interes w złożeniu do niej skargi, jeśli antykonkurencyjne zachowanie na rynku go dotyczy. Jednak w odpowiedzi na zadane przez Sąd pytania sama Komisja przyznała, że żaden konsument końcowy nie otrzymał jawnej wersji zarzutów, zanim nie wydano decyzji w przedmiocie jego uzasadnionego interesu. FPÖ byłaby zatem pierwszym klientem końcowym, którego uzasadniony interes w rozumieniu art. 3 rozporządzenia nr 17, a zatem prawo do żądania przekazania pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, zostałby uznany przez Komisję.

114 Sąd zaś twierdzi, że nic nie stoi na przeszkodzie temu, aby będący nabywcą towarów lub usług klient końcowy mógł spełnić wymogi pojęcia uzasadnionego interesu w rozumieniu art. 3 rozporządzenia nr 17. Sąd jest bowiem zdania, że klient końcowy, który umotywował zagrożenie swoich interesów gospodarczych ograniczeniem konkurencji, ma uzasadniony interes w rozumieniu art. 3 rozporządzenia nr 17 w złożeniu wniosku lub skargi zmierzających do stwierdzenia przez Komisję naruszenia art. 81 WE i 82 WE.

115 W tym względzie należy przypomnieć, że ostatecznym celem reguł mających zapewnić, iż konkurencja na rynku wewnętrznym nie jest zakłócona, jest zwiększenie zadowolenia konsumenta. Cel ten wynika w szczególności z brzmienia art. 81 WE. Choć bowiem zakaz ustanowiony w ust. 1 tego przepisu może zostać uznany za niemający zastosowania wobec karteli, które przyczyniają się do poprawy produkcji lub dystrybucji rozpatrywanych towarów lub też promocji postępu technicznego lub gospodarczego, ta przewidziana w art. 81 ust. 3 WE możliwość jest uzależniona od spełnienia warunku polegającego na tym, że godziwa część wynikającego z tego zysku jest zastrzeżona dla użytkowników tych towarów. Prawo i polityka konkurencji mają zatem niezaprzeczalny wpływ na konkretne interesy gospodarcze będących nabywcami towarów lub usług klientów końcowych. Uznanie zaś przysługującego takim klientom – którzy wykażą, że ponieśli uszczerbek o charakterze gospodarczym ze względu na umowę lub zachowanie mogące ograniczyć lub zakłócić konkurencję – uzasadnionego interesu w stwierdzeniu przez Komisję naruszenia art. 81 WE i 82 WE przyczynia się do osiągnięcia celów prawa konkurencji.

116 Wbrew temu, co twierdzą skarżące, taka ocena nie sprowadza się, poprzez nadanie mu nadmiernie szerokiego znaczenia, do pozbawienia pojęcia uzasadnionego interesu treści, ani też nie toruje drogi rzekomej „skardze powszechnej”. Przyznanie bowiem, że konsument mogący uzasadnić naruszenie swych gospodarczych interesów będące rezultatem kartelu, o którym zawiadomił, może mieć uzasadniony interes w rozumieniu art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 17, nie oznacza stwierdzenia, iż interes taki mają wszystkie osoby fizyczne czy prawne.

117 Nie mogą się także utrzymać argumenty skarżących, które zostały oparte na zwiększeniu się liczby skarg i utrudnieniu procedur administracyjnych, które miałyby wyniknąć z uznania, że klienci końcowi mają legitymację wnioskodawcy lub składającego skargę [do Komisji]. Jak słusznie potwierdza Komisja, nie można zasadnie podnieść tych zastrzeżeń, aby ograniczyć uznanie uzasadnionego interesu klienta końcowego, który to klient motywuje fakt, że antykonkurencyjna praktyka, o której zawiadomiono, wpłynęła nań z ekonomicznego punktu widzenia negatywnie.

118 Wreszcie wbrew temu, co twierdzą skarżące, a co podnosi Komisja, jeśli wnioskodawca zasadnie motywuje swój uzasadniony interes, nie jest ona zobowiązana do sprawdzania, czy legitymacja tego podmiotu jest także uzasadniona w inny sposób.

119 Należy zatem dojść do wniosku, że FPÖ mogła zasadnie powoływać się na swój status klienta usług bankowych w Austrii oraz na fakt, że antykonkurencyjne praktyki wpłynęły negatywnie na jej interesy gospodarcze, aby umotywować swój uzasadniony interes do złożenia wniosku zmierzającego do stwierdzenia przez Komisję, iż te praktyki stanowią naruszenie art. 81 WE i art. 82 WE.

120 Należy zatem oddalić tę drugą część zarzutu, opartą na rzekomym braku uzasadnionego interesu FPÖ w rozumieniu art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 17.

W przedmiocie części trzeciej zarzutu, opartej na braku sprawdzenia i uzasadnienia przez Komisję istnienia po stronie FPÖ uzasadnionego interesu

– Argumenty stron

121 Skarżące twierdzą, że Komisja ani nie sprawdziła, ani nie uzasadniła spełnienia w niniejszym przypadku warunków określonych w art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz w art. 7 rozporządzenia nr 2842/98. Z jednej bowiem strony, Komisja w żaden sposób nie dowiodła, że FPÖ umotywowała swój uzasadniony interes, ze względu na to, iż nie sprawdziła, czy ta ostatnia dokonywała operacji bankowych w bankach, z których usług korzystała, i dlaczego jej interes miałby wykraczać poza interes „wystarczający” lub interes „osoby trzeciej”. Fakt, że potwierdzone zostało, iż FPÖ posiada konta bankowe nie wystarcza, zdaniem skarżących, do uznania, że ta partia ma legitymację wnioskodawcy, tym bardziej, iż ta okoliczność była znana Komisji już wtedy, gdy wydała ona decyzję z dnia 26 lutego 1998 r. o nieuwzględnieniu [żądań FPÖ]. Z drugiej strony, skarżące są zdania, że Komisja nie wyjaśniła, z jakich względów zawiadomienie przez FPÖ miało cechy charakterystyczne wniosku w rozumieniu art. 3 rozporządzenia nr 17, ani nie przedstawiła przyczyn, które przemawiały na korzyść uznania uzasadnionego interesu FPÖ, skoro początkowo była ona przeciwnego zdania, a FPÖ, poprzez swą trwającą dwa lata bierność, zrezygnowała z wykazywania swego uzasadnionego interesu w uczestnictwie w postępowaniu.

122 Skarżące podkreślają także, że w sprawie zakończonej wydaniem wyroku w sprawie Cimenteries Komisja dokonała rozróżnienia dwóch, zróżnicowanych ze względu na rozpatrywane rynki, rodzajów zarzutów i przekazała zarzuty w odmienny sposób, w zależności od rynków, na których prowadziły działalność zainteresowane przedsiębiorstwa (wyrok w sprawie Cimenteries, pkt 4–7). Komisja powinna zatem była także w niniejszym przypadku wykazać i uzasadnić interes gospodarczy, jaki FPÖ miała z punktu widzenia różnych rozpatrywanych rynków [usług] bankowych. Skarżące są zdania, że funkcjonariusz ds. przesłuchań przed przekazaniem pisma w sprawie przedstawienia zarzutów powinien był sprawdzić, czy FPÖ ma uzasadniony interes, a tymczasem zadowolił się on stwierdzeniem, iż ta kwestia została już rozstrzygnięta pismem Dyrekcji Generalnej ds. Konkurencji Komisji z dnia 5 listopada 1999 r. Nie tylko bowiem rozporządzenie nr 2842/98 nie dostarcza jakichkolwiek wskazówek dotyczących rzekomej wewnętrznej mocy wiążącej tego zajętego przez Dyrekcję Generalną ds. Konkurencji stanowiska, lecz także w decyzjach 94/810 i 2001/462, dotyczących udzielonego funkcjonariuszowi ds. przesłuchań umocowania, powierzono temu ostatniemu w szerokim zakresie kwestie dotyczące prawa do bycia wysłuchanym (zob. w szczególności art. 4 ust. 1 i 2 lit. b) decyzji 2001/462).

123 Komisja jest zdania, że podnoszone przez skarżące zastrzeżenia są pozbawione znaczenia, ponieważ uznanie uzasadnionego interesu jest jedynie środkiem organizacji postępowania i nie pociąga ono za sobą żadnych skutków prawnych wobec skarżących. Twierdzenia w przedmiocie ciężaru dowodu są zatem bezzasadne, ponieważ ta kwestia dotyczy jedynie Komisji i wnioskodawcy, czyli FPÖ. W niniejszym przypadku opis konkretnie wykorzystywanej przez FPÖ usługi bankowej nie jest w każdym razie konieczny, ponieważ domniemany kartel obejmował wszystkie aspekty działania austriackiego systemu bankowego.

– Ocena Sądu

124 W pierwszej kolejności, w odniesieniu do argumentu skarżącej opartego na obowiązku sprawdzenia uzasadnionego interesu FPÖ oraz odpowiadającego mu, spoczywającego w tym względzie na Komisji, ciężaru dowodu, należy przypomnieć, że zgodnie z art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 17, osoba trzecia będąca wnioskodawcą lub składającą skargę do Komisji powinna wykazać, że ma ona uzasadniony interes w stwierdzeniu naruszenia przepisów art. 81 WE lub art. 82 WE. Komisja ma zatem obowiązek sprawdzić, czy osoba trzecia spełniła ten warunek.

125 W niniejszym przypadku, z korespondencji, jaka była prowadzona w trakcie postępowania pomiędzy Komisją a skarżącymi, wynika, że Komisja uznała uzasadniony interes FPÖ ze względu na jej status klienta usług bankowych w Austrii. Z akt sprawy nie wynika jednak, iż Komisja zażądała od FPÖ dokumentów mogących udowodnić, że ta ostatnia była rzeczywiście klientem banków, których to postępowanie dotyczy, oraz że w zastosowaniu rozpatrywanych karteli, stosowano w odniesieniu do jej kont uzgodnione koszty usług bankowych. Komisja, w odpowiedzi na zadane przez Sąd pytania, potwierdziła tę okoliczność, przyznając, że nie przeprowadziła ona jakiejkolwiek weryfikacji oraz nie uznała za konieczne, aby żądać rzeczywistego przedstawienia przez FPÖ dowodów dotyczących uzasadnionego interesu tej partii w rozumieniu tego art. 3 rozporządzenia nr 17. Komisja umotywowała jednak swoje stanowisko stwierdzając, iż było jasnym, że FPÖ jest klientem zainteresowanych banków oraz że biorąc pod uwagę zakres tych karteli, nie ulegało wątpliwości, iż zawarte pomiędzy bankami porozumienia „wpłynęłyby na FPÖ negatywnie z gospodarczego punktu widzenia” oraz „niechybnie wyrządziłyby jej szkodę”.

126 W odniesieniu do posiadanego przez FPÖ statusu klienta usług bankowych Sąd jest zdania, że było zupełnie logicznym dojście do wniosku, iż aby prowadzić swą działalność, ta partia polityczna powinna była dysponować różnego rodzaju kontami bankowymi i dokonywała w Austrii zgodnych z prawem operacji bankowych. Skarżące nigdy bowiem, w trakcie całego postępowania administracyjnego, nie zakwestionowały, że FPÖ korzystała z takich usług bankowych.

127 W odniesieniu do zakresu praktyk, o których zawiadomiono, z pisma w sprawie przedstawienia zarzutów z dnia 10 września 1999 r. wynika, że będące przedmiotem postępowania praktyki miały dotyczyć „wszelkich usług” zazwyczaj świadczonych przez banki uniwersalne klientom indywidualnym i przedsiębiorstwom (depozyty, kredyty, płatności itp.) (pkt 10 pisma w sprawie przedstawienia zarzutów), a także, że zawarte porozumienia „miały charakter całościowy, były w znacznej części zinstytucjonalizowane i ściśle ze sobą połączone, a ponadto obejmowały one całość terytorium Austrii »aż do najmniejszej wsi«” (pkt 42 pisma w sprawie przedstawienia zarzutów). Ponadto, zgodnie z tym pismem w sprawie przedstawienia zarzutów, w rozpatrywanych praktykach miała uczestniczyć bardzo duża liczba banków (pkt 383 pisma w sprawie przedstawienia zarzutów). Adresaci pisma w sprawie przedstawienia zarzutów odgrywali zatem „ze względu na swe rozmiary, znaczną rolę na austriackim rynku usług bankowych” (pkt 383 pisma w sprawie przedstawienia zarzutów). Zgodnie z pismem w sprawie przedstawienia zarzutów, chodziło o najważniejsze austriackie banki i grupy bankowe, których łączny udział w rynku austriackim wynosi 99% (pkt 10 pisma w sprawie przedstawienia zarzutów). Ponadto z załącznika A do pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, który wymienia wszystkie uczestniczące w różnego rodzaju zebraniach jednostki bankowe, wynika, że uczestniczących w kartelach instytucji bankowych było znacznie więcej niż tych osiem, które były adresatami pisma w sprawie przedstawienia zarzutów.

128 Pismo w sprawie przedstawienia zarzutów z dnia 21 listopada 2000 r. było, w zakresie kartelu dotyczącego ustalenia kursów wymiany banknotów i monet strefy euro, skierowane do tych samych adresatów, co pismo w sprawie przedstawienia zarzutów z dnia 10 września 1999 r. Przedstawione powyżej rozważania znajdują zatem także zastosowanie do kartelu określonego w tym piśmie.

129 Wynika z tego, że zarzucane w trakcie postępowania administracyjnego praktyki były stosowane na szeroką skalę, obejmując wszystkie aspekty działania austriackiego systemu bankowego oraz całość terytorium Austrii. Należy zatem stwierdzić, że porozumienia zarzucane bankom w pismach w sprawie postawienia zarzutów groziły w nieuchronny sposób FPÖ, jako klientowi austriackich usług bankowych, negatywnymi z gospodarczego punktu widzenia skutkami.

130 Sąd jest ponadto zdania, że choć wprawdzie należący do kraju związkowego Karyntii bank, wskazany przez skarżącą w trakcie rozprawy jako ten, który prowadził konta FPÖ, nie był jednym z ośmiu adresatów spornej decyzji, tym niemniej figurował on wśród określonych w załączniku A do pisma w sprawie przedstawienia zarzutów z dnia 10 września 1999 r. jednostek bankowych, które bardzo często uczestniczyły w spotkaniach dotyczących rozpatrywanych karteli.

131 Nie można przyjąć argumentu skarżących, zgodnie z którym Komisja powinna była wyraźnie uzasadnić interes gospodarczy FPÖ w odniesieniu do każdego z rozpatrywanych różnego rodzaju rynków usług bankowych. Uznanie bowiem przysługującej klientowi końcowemu legitymacji wnioskodawcy lub wnoszącego skargę jest bowiem uzależnione, jak to wskazano, od możliwości poniesienia przezeń, wskutek rozpatrywanych praktyk, uszczerbku o charakterze gospodarczym, a zatem nie jest uzależnione od jego obecności na każdym, będącym przedmiotem dochodzenia Komisji, rynku produktu (zob. pkt 112 i 114 powyżej). Należy ponadto zauważyć, że skarżące nie były w stanie uzasadnić swej argumentacji dotyczącej praktyki zastosowanej przez Komisję w postępowaniu administracyjnym, które doprowadziło do wydania wyroku w sprawie Cimenteries. W trakcie tego postępowania Komisja dokonała rozróżnienia pomiędzy zarzucanymi zachowaniami na poziomie międzynarodowym a tymi, które dotyczyły każdego z krajowych rynków oddziaływania, przy czym dotyczące tych ostatnich fragmenty pisma w sprawie przedstawienia zarzutów zostały wysłane tylko do tych adresatów zarzutów, którzy mieli w danym kraju siedzibę (wyrok w sprawie Cimenteries, pkt 6). Należy zaś przypomnieć, że rozpatrywane pismo w sprawie przedstawienia zarzutów dotyczyło tylko jednego, obejmującego całość terytorium Austrii, rynku geograficznego.

132 Należy wreszcie oddalić twierdzenie skarżących, zgodnie z którym funkcjonariusz ds. przesłuchań powinien był sam sprawdzić, przed przekazaniem pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, czy FPÖ ma uzasadniony interes. Zgodnie bowiem z art. 7 rozporządzenia nr 2842/98, przekazanie wnioskodawcy lub wnoszącemu skargę pisma w sprawie przedstawienia zarzutów musi wynikać z uznania takiej legitymacji po stronie mających uzasadniony interes osób trzecich. Zgodnie z decyzją nr 2001/462, zadaniem funkcjonariusza ds. przesłuchań jest jedynie zagwarantowanie, aby przesłuchanie było prowadzone prawidłowo, i zadbanie o obiektywizm samego przesłuchania oraz wszelkich decyzji podejmowanych w jego wyniku (art. 5), znajomość składanych przez osoby trzecie wniosków o bycie wysłuchanym (art. 6 i 7) oraz wniosków o udostępnienie akt sprawy (art. 8), a także czuwanie, aby informacje, które mogą stanowić tajemnicę handlową przedsiębiorstwa, nie zostały ujawnione (art. 9).

133 Wynika z tego, że biorąc pod uwagę okoliczności niniejszej sprawy, Komisja nie naruszyła obowiązku sprawdzenia, czy FPÖ ma uzasadniony interes w rozumieniu art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 17.

134 Po drugie, w odniesieniu do przestrzegania obowiązku uzasadnienia, z utrwalonego orzecznictwa wynika, że uzasadnienie wymagane w art. 253 WE musi odpowiadać charakterowi przedmiotowego aktu prawnego oraz musi przedstawiać jasno i jednoznacznie sposób rozumowania instytucji, która wydała akt, umożliwiając zainteresowanym zapoznanie się z podstawami przyjętego aktu, a właściwemu sądowi dokonanie kontroli. Nie ma wymogu, aby uzasadnienie wyszczególniało wszystkie istotne aspekty faktyczne i prawne, gdyż kwestię, czy uzasadnienie aktu spełnia wymogi wspomnianego art. 253 WE, należy oceniać nie tylko ze względu na jego brzmienie, ale również ze względu na jego kontekst, jak i całość zasad prawnych regulujących przedmiotową dziedzinę (wyroki Trybunału z dnia 14 lutego 1990 r. w sprawie C‑350/88 Delacre i in. przeciwko Komisji, Rec. str. I‑395, pkt 16, oraz z dnia 2 kwietnia 1998 r. w sprawie C‑367/95 P Komisja przeciwko Sytraval i Brink’s France, Rec. str. I‑1719, pkt 63).

135 W niniejszym przypadku, z kontekstu, w którym zostały wydane sporne decyzje, a w szczególności z treści pi