OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

VERICY TRSTENJAK

przedstawiona w dniu 10 lipca 2007 r. ( 1 )

Sprawy połączone C-260/06 i C-261/06

Postępowania karne

przeciwko

Danielowi Escalierowi i Jeanowi Bonnarelowi

„Środki ochrony roślin — Przywóz równoległy — Procedura udzielania zezwoleń na dopuszczenie do obrotu — Dopuszczalność — Warunki — Poszanowanie zasady proporcjonalności”

I — Wstęp

1. Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy dwóch pytań przedłożonych przez Cour d’appel de Montpellier (sąd apelacyjny w Montpellier) (Francja). Sąd krajowy zwraca się w istocie do Trybunału o rozstrzygnięcie kwestii, czy państwo członkowskie może wymagać od plantatora winorośli uzyskania zezwolenia na dopuszczenie do obrotu w celu dokonania przywozu środka ochrony roślin dozwolonego w państwie członkowskim pochodzenia, jeżeli środek ten jest podobny do produktu referencyjnego dozwolonego już na terytorium przeznaczenia.

2. Pytania te zostały postawione w ramach sporu toczącego się przed Cour d’appel de Montpellier między Direction régionale de l’agriculture et de la forêt (regionalną dyrekcją ds. rolnictwa i leśnictwa, zwaną dalej „DRAF”) a Danielem Escalierem i Jeanem Bonnarelem, plantatorami winorośli prowadzącymi działalność we Francji w regionie graniczącym z Hiszpanią, skazanymi na karę grzywny w zawieszeniu za pozostawanie w posiadaniu i stosowanie produktów przeciwpasożytniczych do użytku w rolnictwie nieobjętych zezwoleniem na dopuszczenie do obrotu we Francji. Produkty te, nabyte w Hiszpanii, gdyż są one tam dużo tańsze, przeznaczone były wyłącznie do wykorzystania w należących do nich winnicach. We Francji istniały już ponadto produkty podobne.

II — Ramy prawne

A — Prawo wspólnotowe

1. Traktat WE

3. Zgodnie z art. 28 WE „[o]graniczenia ilościowe w przywozie oraz wszelkie środki o skutku równoważnym są zakazane między państwami członkowskim”.

4. Zgodnie z art. 30 WE „[p]ostanowienia [artykułu 28] nie stanowią przeszkody w stosowaniu zakazów lub ograniczeń przywozowych, wywozowych lub tranzytowych, uzasadnionych względami moralności publicznej, porządku publicznego, bezpieczeństwa publicznego, ochrony zdrowia i życia ludzi i zwierząt lub ochrony roślin, ochrony narodowych dóbr kultury o wartości artystycznej, historycznej lub archeologicznej, bądź ochrony własności przemysłowej i handlowej. Zakazy te i ograniczenia nie powinny jednak stanowić środka arbitralnej dyskryminacji ani ukrytych ograniczeń w handlu między państwami członkowskimi”.

2. Dyrektywa 91/414/EWG

5. Dyrektywa Rady 91/414/EWG z dnia 15 lipca 1991 r. dotycząca wprowadzania do obrotu środków ochrony roślin ( 2 ) (zwana dalej „dyrektywą 91/414”) harmonizuje ustawodawstwo państw członkowskich w zakresie wydawania zezwoleń na dopuszczanie do obrotu, wprowadzania do obrotu, stosowania i kontroli środków ochrony roślin.

6. Zgodnie z art. 3 ust. 1 dyrektywy 91/414 „[p]aństwa członkowskie stanowią, że środki ochrony roślin […] mogą być wprowadzane do obrotu [i stosowane] na ich terytorium [tylko wtedy gdy] państwa członkowskie zezwolą na ich dopuszczenie […]”.

7. Artykuł 9 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy 91/414 stanowi w szczególności, że „[w]niosek o wydanie zezwolenia na dopuszczenie środka ochrony roślin jest składany przez osobę odpowiedzialną za pierwsze wprowadzenie do obrotu w państwie członkowskim lub w jej imieniu właściwym władzom każdego państwa członkowskiego, w którym zamierza się wprowadzić do obrotu środek ochrony roślin”. Pierwsze zezwolenie na wprowadzenie do obrotu wymaga przeprowadzenia kompleksowej oceny właściwości produktu.

8. Dyrektywa 91/414 nie zawiera jednakże żadnego przepisu regulującego warunki udzielenia zezwoleń na dopuszczenie do obrotu w przypadku przywozu równoległego, czyli gdy podmiot gospodarczy zamierza dokonać przywozu produktu dozwolonego w jednym państwie członkowskim do innego państwa członkowskiego, w którym podobny produkt został już dozwolony.

B — Prawo krajowe

9. Zgodnie z art. L-253-1 Code rural (kodeksu rolnego) „zakazane są wprowadzanie do obrotu, stosowanie i pozostawanie w posiadaniu przez użytkownika końcowego środków ochrony roślin, nieobjętych zezwoleniem na dopuszczenie do obrotu”.

10. Warunki wydawania zezwoleń na dopuszczenie do obrotu środków ochrony roślin we Francji zostały określone w dekrecie nr 94-359 z dnia 5 maja 1994 r. ( 3 ), przyjętym w celu transpozycji dyrektywy 91/414.

11. Dekret nr 2001-317 z dnia 4 kwietnia 2001 r. ustanawia uproszczoną procedurę wydawania zezwoleń na dopuszczenie do obrotu środków ochrony roślin pochodzących z Europejskiego Obszaru Gospodarczego ( 4 ). Zgodnie z art. 4 dekretu „zezwolenie na dopuszczenie do obrotu produktu wprowadzonego na terytorium francuskie może zostać odmówione lub cofnięte […] z przyczyn związanych z ochroną zdrowia ludzi i zwierząt oraz ochroną środowiska naturalnego; […] w przypadku, gdy produkt taki nie spełnia kryteriów identyczności w rozumieniu art. 1 z produktem referencyjnym”.

12. Załącznik do rozporządzenia wykonawczego z dnia 17 lipca 2001 r. do dekretu nr 2001-317 ustanawiającego uproszczoną procedurę wydawania zezwoleń na dopuszczenie do obrotu w ramach przywozu równoległego środków ochrony roślin ( 5 ) wskazuje, że każdy wnoszący o wydanie zezwolenia na dopuszczenie do obrotu powinien w szczególności podać „[n]azwę handlową zaproponowaną we Francji dla produktu objętego wnioskiem”.

III — Spór przed sądem krajowym i wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym

13. Postępowania przed sądem krajowym mają swój początek w sporach między plantatorami winorośli prowadzącymi działalność w Langwedocji-Roussillon, regionie graniczącym z Hiszpanią, a DRAF.

A — Sprawa Daniela Escaliera (sprawa C-260/01)

14. W dniu 6 maja 2003 r. pracownicy DRAF przeprowadzili kontrolę pomieszczeń, w których przechowywane były produkty przeciwpasożytnicze pochodzenia hiszpańskiego do użytku w rolnictwie, znajdujących się w granicach gospodarstwa rolnego prowadzonego przez Daniela Escaliera, i sporządzili protokół, w którym odnotowano czyn niedozwolony polegający na stosowaniu i pozostawaniu w posiadaniu, w celu ich wykorzystania, wspomnianych produktów nieobjętych zezwoleniem na dopuszczenie do obrotu. W dniu 7 stycznia 2004 r. DRAF postanowiła o wszczęciu dochodzenia karnego przeciwko Danielowi Escalierowi. W dniu 15 czerwca 2005 r. Tribunal de grande instance de Carcassonne (sąd okręgowy w Carcassonne) uznał Daniela Escaliera winnym ww. czynów i skazał go na karę grzywny w zawieszeniu w wysokości 1500 EUR. Jednocześnie sąd ten postanowił o publikacji części wyroku w dziennikach regionalnych na koszt skazanego. Daniel Escalier złożył następnie odwołanie od tego wyroku do Cour d’appel de Montpellier.

B — Sprawa Jeana Bonnarela (sprawa C-261/01)

15. W dniu 17 kwietnia 2003 r. pracownicy DRAF przeprowadzili kontrolę pomieszczeń, w których przechowywane były produkty przeciwpasożytnicze pochodzenia hiszpańskiego do użytku w rolnictwie, znajdujących się w granicach gospodarstwa rolnego prowadzonego przez Jeana Bonnarela, i sporządzili protokół z zabezpieczenia wspomnianych produktów nieobjętych zezwoleniem na dopuszczenie do obrotu. Następnie w dniu 2 lipca został sporządzony protokół, w którym odnotowano czyn niedozwolony polegający na pozostawaniu w posiadaniu tych produktów, w celu ich wykorzystania. DRAF postanowiła zatem o wszczęciu dochodzenia karnego przeciwko Jeanowi Bonnarelowi. W dniu 15 czerwca 2005 r. Tribunal de grande instance de Carcassonne uznał Jeana Bonnarela winnym ww. czynu niedozwolonego i skazał go na karę grzywny w zawieszeniu w wysokości 1500 EUR. Jednocześnie sąd ten postanowił o publikacji części wyroku w dziennikach regionalnych na koszt skazanego. Jean Bonnarel złożył następnie odwołanie od tego wyroku do Cour d’appel de Montpellier.

C — Pytania prejudycjalne

16. Cour d’appel de Montpellier doszedł do następujących wniosków: procedura wydawania zezwoleń na dopuszczenie do obrotu określona przez prawodawcę francuskiego ma na celu zapewnienie, aby do obrotu nie były dopuszczane produkty stwarzające zagrożenie i niebezpieczne dla ludzi, zwierząt i środowiska naturalnego; celem uproszczonej procedury wydawania zezwoleń jest pogodzenie zasady swobodnego przepływu w ramach Wspólnoty z koniecznością umożliwienia każdemu państwu członkowskiemu zapewnienia ochrony zdrowia publicznego i ochrony środowiska naturalnego, w szczególności w kontekście lokalnej specyfiki; dyrektywa 91/414 nie przeprowadza żadnego rozróżnienia między przywozem równoległym do celów handlowych a przywozem przez jednostki do celów prywatnych do ściśle osobistego użytku; Trybunał orzekł w wyroku w sprawie C-212/03 Komisja przeciwko Francji ( 6 ), że, w odniesieniu do przywozu produktów leczniczych do celów prywatnych, który różni się od przywozu do celów handlowych, na władzach francuskich spoczywa obowiązek przyjęcia procedury wydawania zezwoleń dostosowanej do specyfiki tego przywozu; że Trybunał w wyroku w sprawie C-100/96 British Agrochemicals Association ( 7 ) stwierdził w pkt 31, iż [j]eżeli przywóz do danego państwa członkowskiego środka ochrony roślin objętego już zezwoleniem na dopuszczenie do obrotu wydanym zgodnie z przepisami dyrektywy w innym państwie członkowskim stanowi przywóz równoległy względem środka ochrony roślin już objętego zezwoleniem na dopuszczenie do obrotu w państwie członkowskim przywozu, przepisy dyrektywy dotyczące procedury wydawania zezwolenia na dopuszczenie do obrotu nie mają zastosowania. Cour d’appel de Montpellier stwierdził zatem, że konieczne jest uzyskanie od Trybunału odpowiedzi na następujące pytania: „1) Jeżeli państwo członkowskie uzależnia przywóz danego środka ochrony roślin pochodzącego z innego państwa członkowskiego, w którym ten środek jest już objęty zezwoleniem na dopuszczenie do obrotu wydanym zgodnie z dyrektywą 91/414, od uzyskania zezwolenia na dopuszczenie do obrotu w ramach uproszczonej procedury w celu sprawdzenia, czy przywożony środek spełnia kryteria identyczności określone w ww. wyroku w sprawie British Agrochemicals Association, to czy to państwo członkowskie jest uprawnione do poddania podmiotu gospodarczego tej uproszczonej procedurze wydawania zezwoleń, w przypadku gdy: — importer jest rolnikiem dokonującym przywozu danego produktu wyłącznie na potrzeby swojego gospodarstwa rolnego, które choć rozliczne, są ograniczone ilościowo, i tym samym nie wprowadza ich do obrotu w handlowym rozumieniu, jakie to pojęcie nasuwa; — uproszczona procedura wydawania zezwoleń na dopuszczenie do obrotu równoznaczna zezwoleniu na przywóz ma charakter indywidualny w odniesieniu do każdego podmiotu gospodarczego/dystrybutora, który ma obowiązek opatrzyć przywieziony produkt własną marką, i jest objęta opłatą w wysokości 800 EUR. 2) Jeżeli odpowiedź udzielona na to pierwsze pytanie byłaby negatywna, to czy ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Francji dotyczącej prywatnego przywozu produktów leczniczych przez jednostki może być odnoszony do przypadku dotyczącego środków ochrony roślin przywożonych przez rolników wyłącznie na potrzeby ich gospodarstw rolnych?”.

IV — Uwagi przedstawione Trybunałowi

A — W przedmiocie pierwszego pytania prejudycjalnego

17. Daniel Escalier i Jean Bonnarel uważają, że uregulowanie francuskie sprzeczne jest z orzecznictwem Trybunału w sprawie C-112/02 Kohlpharma ( 8 ) w zakresie, w jakim wymaga ono, aby przywożone środki ochrony roślin były wytwarzane przez tę samą spółkę, która wytwarza produkty referencyjne we Francji.

18. Wymóg indywidualnego zezwolenia na dopuszczenie do obrotu dotyczącego przywozu do celów prywatnych dokonywanego przez rolników wyłącznie na potrzeby własnych upraw roślinnych jest nieproporcjonalny względem warunków, które należy spełnić, aby otrzymać to zezwolenie, w szczególności z powodu braku rozróżnienia między przywozem równoległym do celów handlowych a przywozem do celów prywatnych oraz koniecznością spełnienia przez rolników tych samych warunków co dystrybutorzy, w szczególności dotyczących obowiązku uiszczenia opłaty w wysokości 800 EUR i rejestracji nowej nazwy handlowej.

19. Środki stosowane przez władze francuskie w celu ustalenia identyczności produktu, którego dotyczy wniosek o zezwolenie na dopuszczenie do obrotu, z produktem referencyjnym są tym bardziej nieproporcjonalne, że nie istnieje żaden środek ochrony roślin w innym państwie członkowskim, a w szczególności w Hiszpanii, który nie mógłby być wykorzystany we Francji z powodów związanych ze specyficznymi warunkami rolniczymi, zdrowotności roślin i środowiskowymi, w szczególności klimatycznymi, lub względami związanymi z ochroną zdrowia ludzi i zwierząt oraz ochroną środowiska naturalnego. Komisja Wspólnot Europejskich przedstawiła ponadto, w dniu 12 lipca 2006 r., wniosek dotyczący rozporządzenia ( 9 ), które zastępuje pojęcie krajowego zezwolenia na dopuszczenie do obrotu pojęciem strefowego zezwolenia na dopuszczenie do obrotu opartego na obowiązku stosowania przez wszystkie państwa członkowskie tworzące tę samą strefę zasady wzajemnego uznawania.

20. Według rządu francuskiego wykładni art. 28 WE i 30 WE należy dokonywać w ten sposób, że artykuły te nie sprzeciwiają się, aby państwo członkowskie, które poddaje przywóz środka ochrony roślin uproszczonej procedurze wydawania zezwoleń na dopuszczenie do obrotu, objęło tą procedurą rolnika dokonującego przywozu tego środka wyłącznie na potrzeby swojego gospodarstwa i w ograniczonej ilości.

21. Rząd francuski, jak również rząd fiński, podnosi, że okoliczność, iż rolnicy dokonujący przywozu środków ochrony roślin na potrzeby swoich gospodarstw są objęci uproszczoną procedurą wydawania zezwoleń na dopuszczenie do obrotu, taką jaka została ustanowiona we Francji dekretem z dnia 4 kwietnia 2001 r., wydaje się uzasadniona z punktu widzenia celów ochrony zdrowia ludzi i zwierząt oraz ochrony roślin i środowiska naturalnego. Nie istnieje bowiem żadna różnica między rolnikami, którzy dokonują przywozu środków ochrony roślin na potrzeby swoich gospodarstw, a dokonującymi przywozu przedsiębiorstwami handlowymi. Zawsze należy bowiem dokonać takiego samego sprawdzenia, czy przywożony środek spełnia kryteria identyczności z produktem referencyjnym. Należy zapewnić, aby te potencjalnie niebezpieczne środki nie były wykorzystywane bez sprawdzenia ich nieszkodliwości, zastosowania, sposobów użytku oraz opatrzenia ich etykietami w języku francuskim, na co zezwala art. 16 ust. 5 dyrektywy 91/414. Skutki wywierane przez te środki nie ograniczają się do powierzchni gospodarstwa danego rolnika, lecz rozciągają się ponad granice tego gospodarstwa i mogą rozprzestrzenić się na całym terytorium sąsiednim. Ponadto środki te stosowane są wobec produktów roślinnych, przeznaczonych następnie do spożycia przez ludzi lub zwierzęta, co wykracza poza wykorzystanie do celów rolnych. W dodatku środek dozwolony w jednym państwie członkowskim niekoniecznie zostałby dozwolony na tych samych warunkach we Francji, gdyż każdy środek przedstawia odrębne zagrożenia, zależące od biotopu, na którym środek ten został wprowadzony.

22. Bez uproszczonej procedury wydawania zezwoleń na dopuszczenie do obrotu nie byłoby możliwe zapewnienie, że przywożone przez rolników produkty na potrzeby ich gospodarstw rolnych nie stanowią zagrożenia dla zdrowia publicznego oraz środowiska naturalnego. Ponadto omawiana procedura uproszczona nie stawia nadmiernych wymogów. Co się tyczy konieczności uiszczenia opłaty w wysokości 800 EUR, to jest ona uzasadniona tym, że właściwe organy administracji systematycznie rozpatrują każdą sprawę i dokonują sprawdzania dokumentów we współpracy ze swoimi zagranicznymi odpowiednikami.

23. Według rządów francuskiego i niderlandzkiego sąd krajowy w swoim pytaniu pierwszym niesłusznie przywołuje spoczywający na importerze obowiązek opatrzenia przywiezionego produktu własną marką. W załączniku do rozporządzenia z dnia 17 lipca 2001 r. wymaga się jedynie, w pozycji „Francuskie oznaczenie przywozu”, aby podano „proponowaną we Francji nazwę handlową dla produktu objętego wnioskiem”.

24. Rządy fiński, grecki i niderlandzki powołują się na art. 3 ust. 1 lub ust. 4 dyrektywy 91/414, uznając, że państwo członkowskie ma prawo wymagać, aby w przypadku przywozu równoległego środków ochrony roślin na potrzeby swojego gospodarstwa rolnego zastosowanie miała uproszczona procedura wydawania zezwoleń na dopuszczenie do obrotu.

25. Rządy fiński i niderlandzki odwołują się do pkt 26–31 ww. wyroku w sprawie British Agrochemicals Association, w którym wskazano, że pomimo iż dyrektywa 91/414 nie ma zastosowania do przywozu równoległego, jej cele, którymi są ochrona zdrowia ludzi i zwierząt oraz ochrona środowiska naturalnego, mają zastosowanie także do przywozu równoległego.

26. Według rządu greckiego, w świetle art. 9 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy 91/414 oraz orzecznictwa Trybunału, przepis krajowy, który systematycznie nakłada na rolnika obowiązek poddawania procedurze wydawania zezwolenia na dopuszczenie do obrotu środka ochrony roślin, który został już wcześniej skutecznie poddany tej procedurze, w połączeniu z jej wysokim kosztem, może zostać uznany za sprzeczny z zasadą proporcjonalności.

27. Według rządu niderlandzkiego stwierdzenie sądu krajowego, zgodnie z którym rolnik nie wprowadza produktów do obrotu w rozumieniu handlowym, jakie to pojęcie nasuwa, jest niewłaściwe. Pod pojęciem „wprowadzenie do obrotu” należy rozumieć „każde dostarczenie, za opłatą lub bezpłatne” (art. 2 pkt 10 dyrektywy 91/414), o ile część produktu może zostać odsprzedana. W odróżnieniu od produktów leczniczych wydanych na receptę, trudno byłoby kontrolować ilości środków ochrony roślin, które dany rolnik w rzeczywistości wykorzystuje na własne potrzeby.

28. Co się tyczy ewentualnego naruszenia zasady proporcjonalności, to rząd niderlandzki podnosi, że sprawdzanie przez państwo członkowskie przywozu jest, z jednej strony, konieczne, w celu zapewnienia funkcjonowania systemu wydawania zezwoleń na dopuszczenie do obrotu ustanowionego przez dyrektywę 91/414 oraz w celu zapewnienia skuteczności spoczywającego na państwach członkowskich obowiązku nałożonego na nie w art. 17 tej dyrektywy, oraz, z drugiej strony, dozwolone przez orzecznictwo Trybunału w ww. sprawie British Agrochemicals Association. Sąd krajowy powinien zbadać, czy kwota rzeczywistych opłat nie jest zbyt wysoka oraz czy istnieje rozsądny związek pomiędzy opłatą i wykonaną usługą. W niniejszej sprawie nie jest jasne, czy kwota 800 EUR stanowi poważne obciążenie w stosunku do korzyści odniesionych z przywozu równoległego, czyli oszczędności rzędu 30–40% od odpowiednio 30000 lub 12000 EUR rocznie, tym bardziej, że zezwolenie jest ważne przez kilka lat.

29. Komisja proponuje, aby Trybunał odpowiedział, że art. 28 WE sprzeciwia się poddaniu przywozu równoległego środka ochrony roślin uprzedniej procedurze wydawania zezwoleń, gdyż ten środek ochrony roślin został już objęty zezwoleniem na przywóz równoległy wydanym innemu podmiotowi gospodarczemu. Bezpieczeństwo, skuteczność i jakość środków objętych zezwoleniem na dopuszczenie do obrotu zostały już potwierdzone. Procedura uprzedniego zezwolenia nie powinna mieć zastosowania do każdej partii środków ochrony roślin przywożonej równolegle, lecz mieć na celu objęcie całości czynności faktycznych związanych z przywozem. Kontrola każdej czynności faktycznej związanej z przywozem może być wyłącznie ograniczona.

30. Komisja zgadza się, że stosowanie środków ochrony roślin może szkodzić nie tylko ich użytkownikowi — jak w przypadku produktów leczniczych — lecz także innym osobom, zwierzętom i środowisku naturalnemu. Tego rodzaju wniosek mógłby ewentualnie stanowić uzasadnienie, w niektórych przypadkach, poddania przywozu równoległego, a tym samym korzystania ze środków ochrony roślin, systemowi uprzednich zezwoleń, który jest trochę bardziej surowy niż system, który ma ewentualne zastosowanie do przywozu produktów leczniczych do celów prywatnych do stosowania przez ludzi, jeżeli środek ochrony roślin nie byłby objęty zezwoleniem na dopuszczenie do obrotu w państwie członkowskim przywozu. Jednakże nie jest tak w przypadku, którego dotyczą niniejsze sprawy. W przypadku środków ochrony roślin, podobnie jak w przypadku produktów leczniczych stosowanych przez ludzi, przywóz do celów prywatnych, w ograniczonych ilościach, może być szkodliwy w mniejszym stopniu niż przywóz do celów handlowych. Logiczne jest zatem, w przypadku przywozu środków ochrony roślin do celów prywatnych, podobnie jak w przypadku przywozu produktów leczniczych do celów prywatnych do stosowania przez ludzi, zastosowanie systemu wydawania uprzednich zezwoleń, jeśli jest to uzasadnione, który jest mniej restrykcyjny niż system mający zastosowanie do przywozu do celów handlowych.

31. Zwykły wymóg uprzedniego zezwolenia podczas dokonywania przywozu równoległego środków ochrony roślin do celów prywatnych stanowi środek o skutku równoważnym w rozumieniu art. 28, gdyż może on uniemożliwić zamierzony przywóz, jeżeli nie zostanie otrzymane uprzednie zezwolenie; wymóg ten związany jest także z koniecznością uiszczenia opłaty administracyjnej, co może skutkować zniechęceniem potencjalnego importera do dokonania przywozu. Jest tak tym bardziej w przypadku, jak w niniejszych sprawach połączonych, gdy procedura ta jest kosztowna dla osoby z niej korzystającej i może nawet zniweczyć płynącą z tej operacji korzyść ekonomiczną.

B — W przedmiocie drugiego pytania prejudycjalnego

32. Rząd francuski proponuje, aby na pytanie drugie sądu krajowego udzielić odpowiedzi negatywnej z powodu specyfiki środków ochrony roślin oraz okoliczności, że przywóz dokonywany przez rolnika jedynie na potrzeby swojego gospodarstwa nie powinien być uważany za przywóz do celów prywatnych, lecz przywóz do celów handlowych. Rząd francuski podnosi, że ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Francji, do którego odnosi się pytanie, dotyczy przywozu przepisanych przez lekarza produktów leczniczych stosowanych przez ludzi, co oznacza, że korzystanie z nich ma charakter wyłącznie osobisty. Skutki wywierane przez te produkty są więc ograniczone do osoby, która z nich korzysta. Natomiast w przypadku środków ochrony roślin, korzystanie z produktu nie odbywa się na odpowiedzialność lekarza lub farmaceuty, i może stanowić zagrożenie nie tylko dla zainteresowanego rolnika, lecz również dla innych osób, zwierząt, roślin i środowiska naturalnego. Ponadto wyrok ten wprowadza rozróżnienie między przywozem produktów leczniczych dokonywanym do celów handlowych oraz przywozem dokonywanym do celów prywatnych. A zatem w odróżnieniu od osoby, która dokonuje przywozu produktów leczniczych do celów prywatnych, rolnik, który dokonuje przywozu środków ochrony roślin na potrzeby swojego gospodarstwa, czyni to do celów handlowych. Co więcej, w przypadku konieczności wycofania lub odwołania tych produktów, jeżeli Trybunał odniósłby to orzecznictwo do przypadku środków ochrony roślin, szczególnie trudno byłoby odnaleźć ich ślad.

33. Rządy grecki i niderlandzki uważają, że nie ma potrzeby udzielać odpowiedzi na pytanie drugie. W każdym razie rządy te, jak również rząd fiński, podzielają uwagi rządu francuskiego odnoszące się do różnic istniejących między produktami leczniczymi, które zostały przepisane przez lekarza i korzystanie z których ma charakter ściśle osobisty, a środkami ochrony roślin, które stanowią niebezpieczeństwo zarówno dla środowiska naturalnego, jak i konsumenta produktów, w odniesieniu do których użyto tych środków.

34. Komisja uważa, że drugie pytanie prejudycjalne nie różni się od pytania pierwszego.

V — Uwagi wstępne

35. Zgodnie z art. 28 WE ograniczenia ilościowe w przywozie oraz wszelkie środki o skutku równoważnym są zakazane między państwami członkowskimi. Za środek o skutku równoważnym należy uznać wszelkie przepisy mogące bezpośrednio lub pośrednio, rzeczywiście lub potencjalnie utrudnić wewnątrzwspólnotową wymianę handlową ( 10 ). Jednakże art. 30 przyznaje możliwość wprowadzania zakazów lub ograniczeń uzasadnionych względami „ochrony zdrowia i życia ludzi i zwierząt lub ochrony roślin”. Trybunał wskazał również, że ochrona środowiska naturalnego stanowi jeden z wymogów nadrzędnych mogących ograniczyć zakres zastosowania art. 28 WE ( 11 ). Jednakże zasada proporcjonalności, na której opiera się ostatnie zdanie art. 30 WE, wymaga, aby zdolność państw członkowskich do zakazywania przywozu produktów z innych państw członkowskich została ograniczona do tego, co jest niezbędne dla osiągnięcia realizowanych w sposób słuszny celów ochrony zdrowia ( 12 ).

36. Jak zostało wskazane powyżej (pkt 8), dyrektywa 91/414 nie zawiera żadnych przepisów regulujących w sposób szczególny warunki wydawania zezwoleń na dopuszczenie do obrotu środków ochrony roślin ( 13 ) w przypadku przywozu równoległego. Fakt, że dyrektywa ta nie znajduje zastosowania do przywozu równoległego, został jasno wskazany przez Trybunał w wyroku w sprawie C-400/96 Harpegnies ( 14 ) oraz potwierdzony, jak zostało to podniesione przez sąd krajowy (zob. pkt 16 niniejszej opinii), przez Trybunał w wyroku w sprawie British Agrochemicals Association ( 15 ).

37. Zgodnie z tym ostatnim wyrokiem w przypadku obecności dwóch zezwoleń na dopuszczenie do obrotu wydanych zgodnie z dyrektywą 91/414 cele ochrony zdrowia ludzi i zwierząt, jak również ochrony środowiska naturalnego, których osiągnięciu służy ta dyrektywa, nie zostały wyznaczone w ten sam sposób. W tego rodzaju sytuacji zastosowanie przepisów tej dyrektywy dotyczących procedury wydawania zezwoleń na dopuszczenie do obrotu wykracza poza to, co jest konieczne dla osiągnięcia tych celów, i może prowadzić do nieuzasadnionego naruszenia zasady swobodnego przepływu towarów ustanowionej w art. 28 WE ( 16 ).

38. Trybunał następnie określił w tym wyroku przesłanki dopuszczalności tej uproszczonej procedury wydawania zezwoleń w zakresie wprowadzania do obrotu środków ochrony roślin. Oprócz posiadania przez nie wspólnego pochodzenia, co oznacza, że produkty te zostały wytworzone przez tę samą spółkę lub przedsiębiorstwo z nią powiązane lub na podstawie licencji według zasadnej samej formuły, oba omawiane środki ochrony roślin, które nie są identyczne pod każdym względem, powinny zostać co najmniej wytworzone w oparciu o te same formuły przy wykorzystaniu tej samej substancji czynnej oraz posiadać te same właściwości po uwzględnieniu różnic, które mogą wystąpić na poziomie warunków rolniczych, zdrowotności roślin i środowiskowych, w szczególności klimatycznych, związanych ze stosowaniem danego środka ( 17 ).

39. To w następstwie tego wyroku rząd francuski wprowadził uproszczoną procedurę w ramach dekretu 2001-317, w którym powtórzono wspomniane wyżej przesłanki dopuszczalności oraz w ramach rozporządzenia z dnia 17 lipca 2001 r.

VI — Ocena

A — W przedmiocie pierwszego pytania prejudycjalnego

1. W przedmiocie pierwszej części pierwszego pytania prejudycjalnego

40. Celem pierwszej części pierwszego pytania prejudycjalnego jest ustalenie, czy państwo członkowskie może objąć uproszczoną procedurą wydawania zezwoleń na dopuszczenie do obrotu rolnika dokonującego przywozu środka ochrony roślin w przypadku, gdy przywóz ten dokonywany jest wyłącznie na potrzeby swojego gospodarstwa.

41. Według Komisji wymóg ten stanowi środek o skutku równoważnym w rozumieniu art. 28 WE, gdyż wprowadza opłatę administracyjną mogącą skutkować zniechęceniem importera do dokonania przywozu.

42. Jednakże, jak właśnie zostało wskazane, prawo francuskie, wprowadzając zasadę uproszczonej procedury wydawania zezwoleń na dopuszczenie do obrotu, jedynie wprowadza w życie, uznaną za niezbędną w wyroku British Agrochemicals Associaton, procedurę sprawdzania, czy produkty objęte wnioskiem o zezwolenie na przywóz i produkty objęte już zezwoleniem na dopuszczenie do obrotu w państwie członkowskim przywozu mają wspólne pochodzenie.

43. Daniel Escalier i Jean Bonnarel podnoszą w szczególności, że uregulowanie francuskie jest sprzeczne z orzecznictwem Trybunału w ww. wyroku w sprawie Kohlpharma w zakresie, w jakim wymaga ono, aby przywożone środki ochrony roślin zostały wytworzone przez tę samą spółkę, która wytwarza produkty referencyjne we Francji.

44. Należy stwierdzić, pomimo iż sąd krajowy nie zwraca się do Trybunału o wydanie orzeczenia w przedmiocie kryteriów identyczności produktu objętego wnioskiem o wydanie zezwolenia na przywóz z produktem referencyjnym ( 18 ), że zakresu tej sprawy, według której brak wspólnego pochodzenia produktu leczniczego już dozwolonego i produktu leczniczego objętego wnioskiem o wydanie zezwolenia na dopuszczenie do obrotu nie może sam w sobie stanowić przyczyny odmowy wydania zezwolenia na dopuszczenie do obrotu tego drugiego produktu leczniczego ( 19 ), nie należy rozszerzać na środki ochrony roślin. O ile dany produkt leczniczy został przepisany przez lekarza, lub przynajmniej sprzedany przez farmaceutę, i przyjmowany jest wyłącznie przez jednego pacjenta, to dany środek ochrony roślin, taki jak będący przedmiotem niniejszej sprawy, czyli pestycyd, może przedostać się do środowiska naturalnego, zarówno drogą powietrzną, jak i podziemną. Co więcej, pestycydy te przeznaczone są do stosowania przy produktach roślinnych przeznaczonych do sprzedaży i konsumpcji przez ludzi lub zwierzęta.

45. A zatem zagrożenie związane ze środkami ochrony roślin jest pewne ( 20 ). Aby się o tym przekonać, wystarczy na przykład zapoznać się z szóstym programem działań w zakresie środowiska naturalnego, którego celem jest w szczególności zmniejszenie zagrożeń związanych ze stosowaniem pestycydów, poprawienie kontroli stosowania i dystrybucji pestycydów oraz wspieranie zastępowania najgroźniejszych substancji czynnych przez bezpieczniejsze, takie jak substancje niechemiczne ( 21 ), lub zainteresować się literaturą dotyczącą tego problemu ( 22 ).

46. Jest zatem uzasadnione, aby państwo członkowskie mogło wymagać od importera, nawet jeśli jest on plantatorem winorośli, który zamierza stosować te środki jedynie na swoich polach, poddania się uproszczonej procedurze wydawania zezwoleń na dopuszczenie do obrotu. Prawdą jest, że środek ten nie jest bezpośrednio wprowadzany do obrotu, gdyż nie jest odsprzedawany, lecz uczestniczy on w procesie gospodarczym, gdyż do obrotu wprowadzane są produkty roślinne, przy których zastosowano wcześniej pestycydy. W wyroku w sprawie British Agrochemicals Association Trybunał nie dokonał ponadto żadnego rozróżnienia ze względu na cel przywozu lub osobę wnioskodawcy, ponieważ zagrożenia wynikające ze stosowania środków ochrony roślin zawsze pozostają niezmienione.

47. Na argumenty wysuwane przez Daniela Escaliera i Jeana Bonnarela, którzy podnoszą, że w innym państwie członkowskim, w szczególności w Hiszpanii, nie istnieje żaden dozwolony środek ochrony roślin, który nie mógłby być stosowany we Francji, oraz wskazują, że Komisja przedstawiła wniosek dotyczący rozporządzenia ( 23 ), które zastępuje pojęcie krajowego zezwolenia na dopuszczenie do obrotu pojęciem strefowego zezwolenia na dopuszczenie do obrotu, można odpowiedzieć, że w każdym wypadku pojęcia „krajowego” i „strefowego” zezwolenia na dopuszczenie do obrotu nie są tożsame. Strefowe zezwolenie na dopuszczenie do obrotu, którego zasięg pokrywa terytorium o wiele większe, oznacza wzięcie pod uwagę specyfiki regionów nim objętych, podczas gdy krajowe zezwolenie na dopuszczenie do obrotu bierze pod uwagę jedynie specyfikę kraju, w którym zostało wydane.

2. W przedmiocie drugiej części pierwszego pytania prejudycjalnego

48. Celem drugiej części pierwszego pytania prejudycjalnego jest ustalenie, czy uproszczona procedura wydawania zezwoleń na przywóz ma charakter indywidualny, czy na importera może zostać nałożony obowiązek opatrzenia przywiezionego produktu własną marką oraz uiszczenia opłaty w wysokości 800 EUR. Przedmiotem tej części pytania jest zatem problematyka proporcjonalności tego, czego można żądać od rolnika dokonującego przywozu środka ochrony roślin do celów prywatnych, w przypadku dostępności produktu referencyjnego dozwolonego już w państwie członkowskim przywozu.

a) W przedmiocie konieczności uzyskania indywidualnego zezwolenia

49. Przywołane powyżej potencjalne zagrożenia związane ze środkami ochrony roślin uzasadniają objęcie każdego przywozu zgłoszeniem i zezwoleniem, nawet w przypadku przywozu przeznaczonego dla pojedynczego użytkownika. Odpowiedzialność za stosowanie tych środków nie może bowiem zostać pozostawiona ocenie zwykłego użytkownika, lecz musi zostać objęta zezwoleniem wydanym przez władze publiczne.

50. Ponadto państwa członkowskie muszą posiadać wiedzę o każdym ze środków ochrony roślin znajdujących się na ich terytorium, w szczególności z tego względu, że państwa te zobowiązane są na podstawie art. 12 ust. 1 dyrektywy 91/414 „[n]ie rzadziej niż co kwartał [przekazać] na piśmie sobie wzajemnie oraz Komisji informacje o każdym ze środków ochrony roślin dopuszczonym lub wycofanym […], podając co najmniej: nazwę lub firmę posiadacza zezwolenia na dopuszczenie środka ochrony roślin do obrotu, nazwę handlową środka ochrony roślin — rodzaj preparatu — nazwę i ilość każdej substancji czynnej, którą zawiera środek ochrony roślin […], gdzie stosowne, powody wycofania zezwolenia”. Ustęp 2 przewiduje jednocześnie, że „[k]ażde państwo członkowskie sporządza co roku wykaz środków ochrony roślin dopuszczonych do obrotu na jego terytorium i przekazuje go pozostałym państwom członkowskim oraz Komisji”. Wreszcie należy stwierdzić, że omawiane zezwolenia są udzielane na czas określony, nieprzekraczający dziesięciu lat (art. 4 ust. 4), oraz że zezwolenia te mogą być w każdym momencie poddane przeglądowi (art. 4 ust. 5). Państwo członkowskie może ponadto dopuścić dane środki jedynie na okres przejściowy (art. 8). Ponadto jeżeli państwo członkowskie postanowi wycofać środek ochrony roślin, musi posiadać wiedzę o każdym z podobnych produktów obecnych na ich terytorium, aby mieć możliwość wycofania ich wszystkich.

51. Rządy fiński i grecki wskazały w swoich uwagach, że uważają, iż dane państwo członkowskie ma prawo wymagać objęcia uproszczoną procedurą wydawania zezwoleń na dopuszczenie do obrotu w przypadku przywozu równoległego środków ochrony roślin na potrzeby swojego gospodarstwa rolnego, co pozwala zakładać, że ich odpowiednie systemy prawne nakładają taki obowiązek. Jest tak na przykład ( 24 ) w Zjednoczonym Królestwie ( 25 ) i w Słowenii ( 26 ).

b) W przedmiocie proporcjonalności obowiązku nadania nazwy handlowej

52. Chociaż dokonywany przez rolnika przywóz pestycydów w celu ich zastosowania przy produktach roślinnych przeznaczonych do sprzedaży niezaprzeczalnie wchodzi w zakres działalności gospodarczej, należy podkreślić, że w tym przypadku same pestycydy nie są przeznaczone do sprzedaży. Obowiązek nadania nazwy handlowej nie wydaje się w związku z tym mieć jakiegokolwiek uzasadnienia.

53. W tym względzie interesujące jest, że tego rodzaju obowiązek nie istnieje na przykład w Zjednoczonym Królestwie, gdzie importer może stosować nazwę handlową, pod którą zarejestrowano dany produkt w państwie członkowskim pochodzenia ( 27 ).

54. W niniejszej sprawie ani rząd fiński, ani rząd grecki, ani rząd niderlandzki nie uważają, aby nadanie nazwy handlowej przy dokonywaniu przywozu do celów wyłącznie prywatnych było konieczne.

55. Rząd francuski, popierany w szczególności w tej kwestii przez rząd niderlandzki (zob. pkt 23 niniejszej opinii), podnosi natomiast, że prawo francuskie w żaden sposób nie nakłada w tym przypadku takiego obowiązku. Sąd krajowy musiał zatem źle zinterpretować kwestię nadania nazwy przywożonemu produktowi.

c) W przedmiocie proporcjonalności obowiązku uiszczenia opłaty w wysokości 800 EUR

56. Obowiązek uiszczenia zbyt wysokiej opłaty przed dokonaniem przywozu środka ochrony roślin może mieć charakter zniechęcający. Opłata taka może zatem bezpośrednio lub pośrednio, rzeczywiście lub potencjalnie utrudnić przywóz, a tym samym skuteczność (effet utile) art. 28 WE. Według obliczeń rządku niderlandzkiego, kwota 800 EUR nie stanowi zbyt dużego obciążenia w stosunku do oszczędności możliwych do uzyskania dzięki dokonaniu przywozu. Obliczenia te wydają się jednakże mało użyteczne, gdyż omawiana opłata nie jest proporcjonalna do potencjalnie uzyskanych oszczędności, lecz do kosztów, jakie muszą ponieść władze państwowe, w celu dokonania sprawdzenia, czy produkt objęty wnioskiem o wydanie zezwolenia na dopuszczenie do obrotu jest podobny do produktu referencyjnego. Tymczasem w ramach przywozu równoległego nie jest konieczne przeprowadzanie testów naukowych, lecz jedynie sprawdzenie identyczności produktu z produktem referencyjnym. W celu poszanowania zasady proporcjonalności opłata taka nie powinna przewyższać rzeczywistego kosztu sprawdzania identyczności produktu objętego wnioskiem o zezwolenie na przywóz z produktem referencyjnym.

57. Rząd francuski podnosi, że kwota 800 EUR jest uzasadniona okolicznością, że organy administracji przeprowadzają udokumentowane weryfikacje we współpracy ze swoimi zagranicznymi odpowiednikami. Tymczasem sama zasada przywozu równoległego zakłada, że sprawdzanie identyczności produktu, objętego wnioskiem o wydanie zezwolenia na przywóz, przeprowadza się nie w odniesieniu do produktu pochodzącego, lecz w odniesieniu do „produktu referencyjnego”, czyli produktu, który został już przywieziony ( 28 ).

58. Tytułem porównania ( 29 ) interesujące jest, że w Zjednoczonym Królestwie koszty przywozu równoległego różnią się zależnie do tego, czy przywóz ten dokonywany jest do celów prywatnych, czy handlowych ( 30 ). W Słowenii opłaty są identyczne, niezależnie od celu, dla którego dokonywany jest przywóz; opłata, choć roczna, nie przekracza 17,73 EUR ( 31 ).

59. Na pytanie pierwsze należy zatem udzielić odpowiedzi, że państwo członkowskie może objąć uproszczoną procedurą wydawania zezwoleń na dopuszczenie do obrotu rolnika dokonującego, w ramach przywozu równoległego, przywozu środka ochrony roślin wyłącznie na potrzeby swojego gospodarstwa rolnego. Uzyskanie tego zezwolenia, mającego charakter indywidualny w odniesieniu do każdego importera, nie może jednakże zostać uzależnione od opatrzenia przywożonego produktu własną dla importera marką, ani od obowiązku uiszczenia opłaty przekraczającej rzeczywisty koszt sprawdzenia identyczności produktu objętego wnioskiem o zezwolenie na przywóz z produktem referencyjnym.

B — W przedmiocie drugiego pytania prejudycjalnego

60. Celem drugiego pytania prejudycjalnego jest ustalenie, czy ww. wyrok Trybunału w sprawie Komisja przeciwko Francji dotyczący przywozu równoległego produktów leczniczych przez jednostki może być odnoszony do przypadku dotyczącego środków ochrony roślin przywożonych przez rolników wyłącznie na potrzeby ich gospodarstw rolnych.

61. W sprawie tej Republika Francuska została skazana w szczególności z powodu objęcia procedurą uprzedniego zezwolenia na dopuszczenie do obrotu przywozu do celów prywatnych, dokonywanego za pomocą innego sposobu niż transport prywatny, leków homeopatycznych regularnie przepisywanych we Francji i zarejestrowanych w innym państwie członkowskim.

62. Jak zostało to stwierdzone w pkt 44 i 45 powyżej, nie można dokonywać porównania produktów leczniczych, które zostały przepisane przez lekarza pojedynczemu pacjentowi, ze środkami ochrony roślin stosowanymi przy produktach roślinnych przeznaczonych do sprzedaży.

63. Na pytanie drugie należy zatem udzielić odpowiedzi, że ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Francji dotyczący przywozu do celów prywatnych produktów leczniczych przez jednostki nie może być odnoszony do przypadku dotyczącego środków ochrony roślin przywożonych przez rolników wyłącznie na potrzeby ich gospodarstw rolnych.

VII — Wnioski

64. Wobec powyższego proponuję, aby Trybunał odpowiedział na pytania skierowane przez Cour d’appel de Montpellier w następujący sposób: 1) Państwo członkowskie może objąć uproszczoną procedurą wydawania zezwoleń na dopuszczenie do obrotu rolnika dokonującego, w ramach przywozu równoległego, przywozu środka ochrony roślin wyłącznie na potrzeby swojego gospodarstwa rolnego. Uzyskanie tego zezwolenia, mającego charakter indywidualny w odniesieniu do każdego importera, nie może jednakże zostać uzależnione od opatrzenia przywożonego produktu własną dla importera marką, ani od obowiązku uiszczenia opłaty przekraczającej rzeczywisty koszt sprawdzenia identyczności produktu objętego wnioskiem o zezwolenie na przywóz z produktem referencyjnym. 2) Wyrok Trybunału z dnia 26 maja 2005 r. w sprawie C-212/03 Komisja przeciwko Francji dotyczący przywozu do celów prywatnych produktów leczniczych przez jednostki nie może być odnoszony do przypadku dotyczącego środków ochrony roślin przywożonych przez rolników wyłącznie na potrzeby ich gospodarstw rolnych.

( 1 ) Język oryginału: francuski.

( 2 ) Dz.U. L 230, str. 1.

( 3 ) Journal officiel de la République française z dnia 7 maja 1994 r., str. 6683.

( 4 ) Journal officiel de la République française z dnia 14 kwietnia 2001 r., str. 5811. Tekst skodyfikowany w artykułach od R.253-52 do R.253-55 Code rural.

( 5 ) Journal officiel de la République française z dnia 27 lipca 2001 r., str. 12091.

( 6 ) Wyrok z dnia 26 maja 2005 r., Zb.Orz. str. I-4213.

( 7 ) Wyrok z dnia 11 marca 1999 r., Rec. str. I-1499.

( 8 ) Wyrok z dnia 1 kwietnia 2004 r., Rec. str. I-3369.

( 9 ) 2006/0136 (COD) — COM (2006) 388 końcowy. Załącznik I dotyczący definicji stref do celów wydawania zezwoleń na dopuszczenie do obrotu środków ochrony roślin określa Strefę C — Południe, w skład której wchodzą w szczególności Francja i Hiszpania, a także Portugalia, Grecja, Włochy, Cypr i Malta.

( 10 ) Wyroki Trybunału: z dnia 11 lipca 1974 w sprawie 8/74 Dassonville, Rec. str. 837 oraz z dnia 20 lutego 1979 r. w sprawie 120/78 Rewe-Zentral, zwany „Cassis de Dijon”, Rec. str. 649.

( 11 ) Wyrok Trybunału z dnia 20 września 1988 r. w sprawie 302/86 Komisja przeciwko Danii, Rec. str. 4607, pkt 9. Zgodnie z tym wyrokiem nałożony przez ustawodawstwo krajowe na producentów i importerów w ramach systemu zezwalającego na wprowadzanie do obrotu piwa i napojów orzeźwiających jedynie w opakowaniach nadających się do powtórnego wykorzystania obowiązek ustanowienia systemu zbiórki i zwrotu pustych opakowań należy uznać za konieczny dla osiągnięcia zamierzonego celu w zakresie ochrony środowiska naturalnego, gdyż ograniczenia wywierane przez ten system na swobodny przepływ towarów nie mają nieproporcjonalnego charakteru (pkt 13).

( 12 ) Wyrok z dnia 14 lipca 1983 r. w sprawie 174/82 Sandoz, Rec. str. 2445, pkt 18. Uregulowanie lub praktyka krajowa nie może skorzystać z odstępstwa przewidzianego w art. 30 WE, jeżeli zdrowie i życie ludzi mogą być chronione w równie skuteczny sposób za pomocą środków w mniejszym stopniu ograniczających wewnątrzwspólnotową wymianę handlową (w szczególności wyroki: z dnia 10 września 2002 r. w sprawie C-172/00 Ferring, Rec. str. I-6891, pkt 34 oraz z dnia 8 maja 2003 r. w sprawie C-15/01 Paranova Läkemedel i in., Rec. str. I-4175, pkt 24).

( 13 ) W przedmiocie wprowadzania do obrotu środków ochrony roślin zob. V. Kraus, Die Zweitanmelderproblematik im Pflanzenschutzrecht, Diss., Frankfurt am Main 1993, str. 1–5; tego samego autora, Nationale Marktzugangsbeschränkungen für Pflanzenschutzmittelimporte, Europäische Zeitschrift für Wirtschaftsrecht 1997, Heft 11, str. 331–334; J. Fluck, Konsequenzen der europäischen Wirkstoffzulassung für bestandkräftige deutsche Pflanzenschutzmittel-Zulassungen, Europarecht 1999, Heft 5, str. 687–696; K. Fischer, Ursprungsidentität bei Arzneimittelzulassung, Europäische Zeitschrift für Wirtschaftsrecht 2004, Heft 17, str. 530–533 oraz Die Erteilung einer Verkehrsfähigkeitsbescheinigung beim Parallelimport von Pflanzenschutzmitteln, Berlin 2006; C. Köpl, i A. Fredel, Parallelimport von Pflanzenschutzmitteln, Neue Zeitschrift für Verwaltungsrecht 2004, Heft 5, str. 569–572; P.E. Quart, EU-Parallelimporte von Pflanzenschutzmitteln, Wettbewerb in Recht und Praxis 2005, Heft 3, str. 323–330; P. Koof, Welche gesetzlichen Rahmenbedingungen braucht der Pflanzenschutz- und Generikahandel in der Europäischen Union unter den Anforderungen des globalen Marktes?, Agrar- und Umweltrecht 2005, Heft 11, str. 349–357; A. Bouveresse, Commentaire, Autorisation de mise sur le marché, Revue mensuelle LexisNexis JurisClasseur, 2005, str. 19–20; C.-J. Berr, Retrait d’une autorisation de mise sur le marché, Revue trimestrielle LexisNexis JurisClasseur 2006, str. 678–679; F. Erlbacher, Neueste Rechtsprechung der Europäischen Gerichte in den Bereichen Landwirtschaft, Fischerei, Tiergesundheit und Pflanzenschutz (2. Halbjahr 2006), Argrar- und Umweltrecht 2007, Heft 2, str. 46.

( 14 ) Wyrok z dnia 17 września 1998 r., Rec. str. I-5121, pkt 8 dotyczący produktów, które nie zostały jeszcze wprowadzone do obrotu w państwie członkowskim przywozu, w którym Trybunał orzekł, że „[z]arówno procedura ustanowiona w art. 4, jak i w art. 8 dyrektywy obejmują wyłącznie przypadki pierwszego wniosku o wydanie zezwolenia na wprowadzenie do obrotu środka ochrony roślin, który nie został jeszcze dozwolony w państwie członkowskim, w którym o wydanie tego zezwolenia się występuje”.

( 15 ) Wyżej wymieniony wyrok, pkt 31.

( 16 ) Wyżej wymieniony wyrok, pkt 32.

( 17 ) Wyżej wymieniony wyrok w sprawie British Agrochemicals Association, pkt 40.

( 18 ) Należy zauważyć, że pojęcie kryteriów identyczności stanowi przedmiot skargi na uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego w sprawie C-201/06 Komisja przeciwko Francji. W sprawie tej, zawisłej obecnie przed Trybunałem, Komisja uważa, że Republika Francuska, wymagając, aby środek ochrony roślin będący przedmiotem przywozu równoległego i produkt referencyjny posiadały „wspólne pochodzenie” (identyczność wytworzenia), uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 28 WE.

( 19 ) Wyżej wymieniony wyrok w sprawie Kohlpharma, pkt 21.

( 20 ) Dyrektywa 91/414 wskazuje w swoim motywie dziewiątym, że „przepisy regulujące wydawanie zezwoleń na dopuszczenie środków do obrotu powinny zapewniać wysoki stopień ochrony; muszą one w szczególności zapobiegać dopuszczaniu środków ochrony roślin stwarzających zagrożenie dla zdrowia, wód gruntowych i środowiska, a ochrona zdrowia ludzi i zwierząt powinna być traktowana priorytetowo w stosunku do celu, jakim jest poprawa produkcji roślinnej”.

( 21 ) Artykuł 7 lit. c) decyzji 1600/2002/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 lipca 2002 r. ustanawiającej szósty wspólnotowy program działań w zakresie środowiska naturalnego. Komunikat Komisji w sprawie tego szóstego programu (COM 2001, 31 końcowy, str. 47) wskazuje, że „[g]rupą substancji chemicznych, która wymaga szczególnej uwagi, są pestycydy (czyli środki ochrony roślin i biocydy). Mogą one wpływać na zdrowie ludzi poprzez zanieczyszczenie wód podziemnych, gleb, produktów spożywczych, a nawet powietrza. Ponieważ aktualne dane dotyczące tego problemu są niekompletne, trudno jest precyzyjnie określić jego skalę i rozwój, jednakże istnieją wystarczające dowody, aby stwierdzić, że problem ten jest poważny i rosnący. Szczególnej uwagi wymaga problem zanieczyszczenia wód podziemnych. Średnio 65% wody pitnej w Europie pochodzi z wód podziemnych i nawet po przyjęciu środków naprawczych mających na celu powstrzymanie dalszego zanieczyszczania często potrzeba wiele czasu, aby jakość wód powróciła do dopuszczalnego poziomu. Powodem do niepokoju jest także zanieczyszczenie środków spożywczych, jak również dowody na rosnące nagromadzenie niektórych pestycydów w organizmach roślinnych i zwierzęcych, co ma negatywny wpływ na ich zdrowie i zdolności reprodukcyjne”.

( 22 ) Tak więc, w odniesieniu do terytorium francuskiego należy wspomnieć artykuł w dzienniku Le Monde (M. Auzanneau, 12 czerwca 2007 r.), w którym zamieszczono następujące informacje: według F. Veillerette (współautor książki „Pesticides”, Fayard, 2007): „We Francji używanych jest prawie dziewięćset molekuł pestycydów. Są one obecne wszędzie, codziennie każdy z nas je spożywa. Ich wszechobecność sprawia, że naukowcom trudno jest wskazać konkretne źródła zagrożeń — w odróżnieniu od problemów o ograniczonym zasięgu takich jak problem azbestu”; według I. Baldi (wykładowcy na Uniwersytecie w Bordeaux), który podkreśla brak wyników badań naukowych dotyczących ewentualnych zagrożeń związanych z niezdolnością trawienia pestycydów obecnych w środkach spożywczych „[n]a całym świecie istnieje około trzydziestu opracowań, które wszystkie wykazują wzrost ryzyka wystąpienia guza mózgu oraz dziesiątki innych, które odnotowują wzrost częstotliwości występowania innych patologii”. Ponadto z jednego z opracowań francuskich wynika, że wśród rolników, w wysokim stopniu narażonych na kontakt z pestycydami, lecz także wśród osób, które stosują je przy hodowli roślin domowych, istnieje dwukrotnie wyższe ryzyko wystąpienia guza mózgu (Occupational and environmental medicine, http://oem.bmj.com/).

( 23 ) Projekt rozporządzenia ma zastąpić dyrektywę 91/414. Jego celem jest w szczególności ograniczenie obecności składników chemicznych w składzie środków ochrony roślin.

( 24 ) W Niemczech jednakże aktualny stan prawny pozostaje w tym zakresie niejasny. Verwaltungsgerichtshof Baden-Württemberg (administracyjny sąd odwoławczy landu Badenii-Wirtembergii) (VGH Baden-Württemberg, Urteil z dnia 23.1.2007 — Az. 4 S 1379/04 —, Juris) orzekł jednakże, że zgodnie z dosłowną wykładnią Pflanzenschutzgesetz (PflSchG, ustawy o ochronie roślin) przywóz równoległy do celów prywatnych podobnie wymaga uproszczonego zezwolenia na dopuszczenie do obrotu, aby mogły zostać utrzymane standardy bezpieczeństwa przewidziane w dyrektywie 91/414.

( 25 ) Plant Protection Products Regulations, 2005 (Statutory Instrument 2005/1435).

( 26 ) Artykuł 32a Zakon o fitofarmacevtskih sredstvih (ustawy o środkach ochrony roślin), Uradni list Republike Slovenije št. 35/2007, str. 5017).

( 27 ) Artykuł 19 Plant Protection Product Regulation, 2005.

( 28 ) Jasno zostało to wskazane w prawie francuskim, gdyż dekret z dnia 4 kwietnia 2001 r. stanowi w art. 1, że „[i]dentyczność produktu wprowadzanego na terytorium krajowe w odniesieniu do produktu referencyjnego jest oceniana w oparciu o […]”.

( 29 ) W Niemczech koszty wydania uproszczonego zezwolenia na dopuszczenie do obrotu wahają się między 160 EUR (w przypadku zwykłego sprawdzenia dokumentu) a 1840 EUR [Anlage Gebührenverzeichnis Nr. 5700 „Verordnung über Kosten des Bundesamtes für Verbraucherschutz und Lebensmittelsicherheit und der Biologischen Bundesanstalt für Land- und Forstwirtschaft im Pflanzenschutzbereich (Pflanzenschutzmittel-Gebührenverordnung — PflSchMGebV)” in der Fassung der Bekanntmachung vom 9. März 2005, BGBl. I S. 744, geändert am 12. März 2007, BGBl. I S.319] [art. 2 ust. 1 ustawy o ochronie roślin oraz zawierający wykaz opłat załącznik nr 5700 do rozporządzenia ministra w sprawie opłat pobieranych przez Urząd federalny ds. ochrony konsumentów i bezpieczeństwa środków spożywczych oraz Urząd federalny ds. rolnictwa i leśnictwa w zakresie ochrony roślin (rozporządzenie w sprawie opłat w zakresie środków ochrony roślin — PflSchMGebV) w wersji opublikowanej w dniu 9 marca 2005 r., BGBl. I str. 744, i zmienionej w dniu 12 marca 2007 r., BGBl. I str. 319]. Kwestia kosztu przywozu równoległego produktu do celów wyłącznie prywatnych nie jest jednakże jasno określona.

( 30 ) Opłaty te są mimo wszystko wysokie: w przypadku przywozu równoległego do celów prywatnych wynoszą one trochę ponad 700 EUR; przywóz równoległy z przeznaczeniem do wprowadzenia do obrotu jest bardziej kosztowny (około 1600 EUR), dodatkowo koszty ewentualnego nadania nazwy handlowej (około 450 EUR). Opłaty te są wymienione w następującym dokumencie: The Plant Protection Products (Fees) Regulations 2007, który wszedł w życie w dniu 1 maja 2007 r. (http://www.opsi.gov.uk/SI/si2007/uksi_20070295_en.pdf).

( 31 ) Artykuł 4 Uredba o stroških v zvezi z registracijo fitofarmacevtskih sredstev, ocenjevanjem aktivnih snovi in izdajo dovoljenj za fitofarmacevtska sredstva, Uradni list Republike Slovenije (rozporządzenia o opłatach dotyczących zezwolenia na wprowadzanie do obrotu, sprawdzaniu substancji czynnych i wydawaniu pozwoleń na stosowanie środków ochrony roślin, št. 36/2005).