OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

MANUELA CAMPOSA SÁNCHEZA-BORDONY

przedstawiona w dniu 20 lipca 2017 r. ( 1 )

Sprawa C‑393/16

Comité Interprofessionnel du Vin de Champagne

przeciwko

Aldi Süd Dienstleistungs-GmbH & Co.OHG, reprezentowanemu przez Aldi Süd Dienstleistungs-GmbH, dawniej Aldi Einkauf GmbH & Co.OHG Süd

przy udziale Galana NV

[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości, Niemcy)]

Odesłanie prejudycjalne – Wspólna organizacja rynków produktów rolnych – Ochrona chronionych nazw pochodzenia – Pojęcie wykorzystywania reputacji nazwy pochodzenia, przywłaszczania, imitacji lub przywołania i nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd oznaczeń – Środek spożywczy, którego nazwa jest zgodna ze zwyczajami właściwego kręgu odbiorców – Możliwość wprowadzenia właściwego kręgu odbiorców w błąd co do pochodzenia geograficznego produktu

1. Niemiecka sieć supermarketów sprzedaje zawierający szampana sorbet, który jest rozprowadzany pod nazwą „Champagner Sorbet”. Czy taki sposób postępowania jest zgodny z prawem, czy też producent i dystrybutor sorbetu korzystają w rzeczywistości z reputacji francuskiego wina musującego korzystającego z chronionej nazwy pochodzenia (zwanej dalej „ChNP”)?

2. Taka właśnie kwestia została w istocie podniesiona przez Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości, Niemcy) w odesłaniu prejudycjalnym, w następstwie którego sąd odsyłający będzie musiał rozstrzygnąć, czy Comité Interprofessionnel du Vin de Champagne (zwany dalej „CIVC”) chroniący interesy tej ChNP słusznie żąda zaprzestania sprzedaży sorbetu.

3. Przypomniałem ostatnio w mojej opinii ( 2 ), że Trybunał ma już w dorobku bogate orzecznictwo na temat ChNP i chronionych oznaczeń geograficznych (zwanych dalej „ChOG”). Niniejsza sprawa daje mu okazję do rozszerzenia tego orzecznictwa na przypadki, w których wino musujące (szampan) objęte daną ChNP jest wykorzystywane – i widnieje w prezentacji – jako składnik środka spożywczego.

4. Aby udzielić odpowiedzi sądowi odsyłającemu, Trybunał powinien wziąć pod uwagę okoliczność, że „Champagner Sorbet” jest zdaniem sądu odsyłającego nazwą używaną zwyczajowo w Niemczech w celu opisania rodzaju deseru lodowego zawierającego szampana. Ponadto Trybunał powinien dokonać wykładni niejednorodnych przepisów (z jednej strony dotyczących ChNP, a z drugiej strony dotyczących etykietowania produktów nadających się do spożycia), aby móc wyważyć prawa właścicieli ChNP i prawa producentów środka spożywczego, którzy chcą wskazać ich skład na opakowaniu.

I. Ramy prawne

5. Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości) odnosi się zarówno do rozporządzenia (WE) nr 1234/2007 ( 3 ), jak i do rozporządzenia (UE) nr 1308/2013 ( 4 ), które uchyliło wcześniejsze rozporządzenie, mimo że to ostatnie nie ma zastosowania ratione temporis do niniejszego sporu. Wykładnia rozporządzenia nr 1308/2013 jest zdaniem sądu odsyłającego potrzebna, ponieważ wytoczone powództwo o zaniechanie mogłoby wywołać skutki w przyszłości, gdyby należało orzekać o stanie faktycznym zgodnie z tym rozporządzeniem.

6. Chociaż nie kwestionuję tego punktu widzenia, powołam się jedynie na przepisy rozporządzenia nr 1234/2007, ponieważ ma on zastosowanie w czasie zaistnienia okoliczności faktycznych i ponieważ dwa artykuły istotne dla sprawy (art. 118m rozporządzenia nr 1234/2007 i art. 103 rozporządzenia nr 1308/2013) są podobne. Nie mam żadnych oporów przed zastosowaniem mutatis mutandis wykładni art. 118m rozporządzenia nr 1234/2007 do art. 103 rozporządzenia nr 1308/2013.

A. Rozporządzenie nr 1234/2007

7. Zgodnie z art. 118m („Ochrona”): „1. Chronione nazwy pochodzenia i chronione oznaczenia geograficzne mogą być stosowane przez wszelkie podmioty gospodarcze wprowadzające do obrotu wino, które zostało wyprodukowane zgodnie z odpowiednią specyfikacją produktu. 2. Chronione nazwy pochodzenia i chronione oznaczenia geograficzne oraz wina używające tych chronionych nazw zgodnie ze specyfikacją produktu są chronione przed: a) wszelkim bezpośrednim lub niebezpośrednim wykorzystaniem chronionej nazwy w celach handlowych: (i) przez porównywalne produkty niezgodne ze specyfikacją produktu objętego chronioną nazwą; lub (ii) jeśli takie zastosowanie wykorzystuje reputację nazwy pochodzenia lub oznaczenia geograficznego; b) wszelkim niewłaściwym stosowaniem [przywłaszczeniem], imitacją lub przywołaniem, nawet jeśli prawdziwe pochodzenie produktu lub usługi jest podane lub chroniona nazwa jest przetłumaczona, lub towarzyszą jej określenia, takie jak: »styl«, »typ«, »metoda«, »jak produkowane w«, »imitacja«, »smak«, »jak« lub tym podobne; c) wszelkim innym nieprawdziwym lub wprowadzającym w błąd oznaczeniem miejsca wytworzenia, pochodzenia, charakteru lub zasadniczych cech produktu, na wewnętrznym lub zewnętrznym opakowaniu, w materiałach reklamowych lub dokumentach związanych z danym wyrobem winiarskim, oraz pakowaniem produktu w pojemnik, który mógłby błędnie sugerować miejsce pochodzenia wyrobu; d) wszelkimi innymi praktykami mogącymi wprowadzić konsumentów w błąd co do prawdziwego pochodzenia produktu. 3. Chronione nazwy pochodzenia lub chronione oznaczenia geograficzne nie stają się we Wspólnocie nazwami rodzajowymi w rozumieniu art. 118k ust. 1. […]”

8. Motyw 97 rozporządzenia nr 1308/2013, który przejął treść motywu 32 rozporządzenia nr 479/2008 ( 5 ), w którym zostały ustanowione przepisy w zakresie ochrony nazw pochodzenia wprowadzone w rozporządzeniu nr 1234/2007 rozporządzeniem nr 491/2009 ( 6 ), brzmi następująco: „Należy chronić zarejestrowane nazwy pochodzenia oraz oznaczenia geograficzne przed wykorzystaniem prowadzącym do nieuczciwego czerpania korzyści z reputacji, którą cieszą się produkty spełniające wymogi. Aby wspierać uczciwą konkurencję oraz aby nie wprowadzać w błąd konsumentów, ochrona ta powinna również dotyczyć produktów i usług nieobjętych niniejszym rozporządzeniem, w tym również tych, które nie zostały wymienione w załączniku I do Traktatów”.

B. Dyrektywa 2000/13/WE ( 7 )

9. Uregulowaniem obowiązującym w czasie zaistnienia okoliczności faktycznych niniejszej sprawy w zakresie etykietowania środków spożywczych była dyrektywa nadająca tytuł tej części ( 8 ). W art. 3 ust. 1 tej dyrektywy w zakresie mającym znaczenie w niniejszej sprawie wskazano: „1. Zgodnie z art. 4–17 i z zastrzeżeniem znajdujących się w nich wyjątków przy etykietowaniu środków spożywczych obowiązkowe jest tylko podanie następujących danych szczegółowych: 1) nazwy, pod jaką produkt jest sprzedawany; 2) wykazu składników; 3) ilości niektórych składników lub kategorii składników przewidzianych w art. 7; […]”

10. Artykuł 5 ust. 1 stanowi: „1. Nazwa, pod którą sprzedawany jest środek spożywczy, jest nazwą przewidzianą w przepisach wspólnotowych, mających do niego zastosowanie. a) W przypadku braku przepisów wspólnotowych nazwa, pod którą produkt jest sprzedawany, jest nazwą przewidzianą w przepisach ustawowych, wykonawczych i administracyjnych mających zastosowanie w państwie członkowskim, w którym produkt jest sprzedawany konsumentowi końcowemu lub zakładom żywienia zbiorowego. Jeżeli to nie wystarczy, nazwa, pod którą produkt jest sprzedawany, jest nazwą zwyczajową w państwie członkowskim, w którym produkt jest sprzedawany konsumentowi końcowemu lub zakładom żywienia zbiorowego, lub opisem środka spożywczego oraz, jeżeli to niezbędne, opisem jego użycia, który jest wystarczająco zrozumiały, by umożliwić nabywcy rozpoznanie jego prawdziwego rodzaju oraz odróżnienie go od innych produktów, z którymi może być on mylony. […]”

11. Artykuł 6 ust. 5 brzmi następująco: „Wykaz składników zawiera wszystkie składniki środka spożywczego, w malejącej kolejności wagowej, zarejestrowanej w czasie użycia składników przy wytwarzaniu środka spożywczego. Wykaz ten znajduje się pod poprzedzającą go odpowiednią pozycją, która zawiera wyraz »składniki«. […]”

12. Zgodnie z art. 7 ust. 1 i 5: „1. Ilość składnika lub kategorii składników, użyta do wytwarzania lub przygotowania środka spożywczego, podawana jest zgodnie z niniejszym artykułem. […] 5. Oznaczenie określone w ust. 1 znajduje się w nazwie lub bezpośrednio obok nazwy, pod którą środek spożywczy jest sprzedawany, lub w wykazie składników powiązanym z przedmiotowym składnikiem lub kategorią składników”.

C. Wytyczne w sprawie etykietowania środków spożywczych wykorzystujących produkty posiadające chronione nazwy pochodzenia (ChNP) i chronione oznaczenia geograficzne (ChOG) jako składniki ( 9 )

13. W pkt 2.1 („Zalecenia dotyczące wykorzystania zarejestrowanej nazwy”) przewidziano: „1. Według Komisji nazwa zarejestrowana jako ChNP lub ChOG mogłaby zgodnie z prawem zostać wskazana w wykazie składników środka spożywczego. 2. Ponadto Komisja uważa, że nazwa zarejestrowana jako ChNP lub ChOG mogłaby zostać wymieniona w ramach lub w pobliżu nazwy handlowej danego środka spożywczego zawierającego produkty z zarejestrowaną nazwą, oraz przy etykietowaniu, prezentacji i reklamie tego środka spożywczego, pod warunkiem że spełnione są następujące warunki. – przedmiotowy środek spożywczy nie zawiera żadnego innego »porównywalnego składnika«, czyli żadnego innego składnika, który całkowicie lub częściowo zastępuje składnik posiadający ChNP lub ChOG. Tytułem nieograniczającego przykładu pojęcia »porównywalnego składnika« Komisja jest zdania, że ser pleśniowy (lub zwyczajowo: »niebieski ser«) byłby porównywalny z serem Roquefort, – ponadto składnik ten powinien być używany w ilości wystarczającej do nadania odnośnemu środkowi spożywczemu podstawowej cechy charakterystycznej. Z uwagi na szeroki wachlarz potencjalnych przypadków Komisja nie jest jednak w stanie zasugerować minimalnej wartości procentowej, którą należy jednakowo stosować. Tytułem przykładu, włączenie minimalnej ilości przyprawy posiadającej ChNP lub ChOG do środka spożywczego mogłoby, w odpowiednim przypadku, wystarczyć do nadania wymienionemu środkowi spożywczemu podstawowej cechy charakterystycznej. Natomiast włączenie minimalnej ilości mięsa posiadającego ChNP lub ChOG do środka spożywczego nie byłoby a priori wystarczające do nadania danemu środkowi spożywczemu podstawowej cechy charakterystycznej, – na koniec najlepiej byłoby, gdyby procentowa wartość włączenia składnika posiadającego ChNP lub ChOG była wskazana w ramach lub w bezpośrednim pobliżu nazwy handlowej danego środka spożywczego, lub, w przeciwnym razie, w wykazie składników, w bezpośrednim związku z przedmiotowym składnikiem”.

II. Okoliczności faktyczne sporu i pytania prejudycjalne

14. Pod koniec 2012 r. Aldi Süd, spółka zajmująca się dystrybucją środków spożywczych i innych towarów konsumpcyjnych w supermarketach, rozpoczęła sprzedaż produktu wytwarzanego przez przez Galanę NV ( 10 ) pod nazwą „Champagner Sorbet” zawierającego jako składnik 12% szampana. Wygląd jego opakowania był następujący:

15. CIVC wniósł do Landgericht München (sąd okręgowy w Monachium, Niemcy) powództwo o zaniechanie używania ChNP Champagne przez Aldi Süd w swym mrożonym produkcie, uważając, iż stanowi ono naruszenie owej ChNP.

16. Żądanie pozwu, oparte na art. 118m rozporządzenia nr 1234/2007, zostało uwzględnione w pierwszej instancji, ale oddalone w postępowaniu apelacyjnym przez Oberlandesgericht München (wyższy sąd krajowy w Monachium, Niemcy).

17. CIVC zaskarżył wyrok wydany w postępowaniu apelacyjnym do sądu odsyłającego. Sąd odsyłający skłania się do uznania, że używanie ChNP Champagne w produkcie mrożonym wchodzi w zakres stosowania art. 118m ust. 2 lit. a) ppkt (ii) rozporządzenia nr 1234/2007, ponieważ pojęcie szampana jest stosowane w celach handlowych do oznaczenia deseru niezgodnego ze specyfikacją win chronionych przez ChNP Champagne.

18. Ponadto sąd odsyłający stwierdza, że reputacja ChNP Champagne może mieć korzystny wpływ na wyrażenie „Champagner Sorbet”. Sąd ten zmierza jednak do ustalenia, czy wystąpiło wykorzystanie ChNP w rozumieniu art. 118m ust. 2 lit. a) ppkt (ii) rozporządzenia nr 1234/2007, zważywszy, że to wyrażenie jest zgodne ze zwyczajami kręgu odbiorców w odniesieniu do oznaczenia deseru zawierającego wino typu szampan w ilości wystarczającej do nadania temu deserowi podstawowej cechy charakterystycznej. Można by zatem wykluczyć, że wystąpiło wykorzystanie reputacji ChNP, gdyby – jak wywnioskował sąd apelacyjny – uzasadniony interes dawał podstawy do używania ChNP.

19. Mając na względzie, że powództwo CIVC może opierać się na art. 118m ust. 2 lit. b) rozporządzenia nr 1234/2007, sąd odsyłający zastanawia się także, czy omawiane używanie ChNP może stanowić sprzeczne z prawem przywłaszczenie, imitację lub przywołanie. Sąd odsyłający podnosi, że użycie powinno być niezgodne z prawem, a zatem w przypadku występowania uzasadnionego interesu dającego podstawy do tego użycia, naruszenie ChNP jest wykluczone.

20. Wreszcie, w odniesieniu do argumentu podniesionego przez CICV, w myśl którego Aldi Süd posługiwał się oznaczeniem „Champagner Sorbet” w sposób wprowadzający w błąd w rozumieniu art. 118m ust. 2 lit. c) rozporządzenia nr 1234/2007, sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy owo uregulowanie obejmuje jedynie przypadki, w których wprowadzające w błąd oznaczenie wywołuje w odbiorcach błędne wrażenie co do geograficznego pochodzenia produktu, lub czy obejmuje ono wprowadzające w błąd oznaczenia dotyczące istotnych cech tego produktu.

21. W tym kontekście Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości) zwraca się do Trybunału z następującymi pytaniami: „1) Czy art. 118m ust. 2 lit. a) ppkt (ii) rozporządzenia (WE) nr 1234/2007 oraz art. 103 ust. 2 lit. a) ppkt (ii) rozporządzenia (UE) nr 1308/2013 należy interpretować w ten sposób, że mają one zastosowanie również w wypadku, gdy chroniona nazwa pochodzenia jest stosowana jako element nazwy dla niezgodnego ze specyfikacją produktu środka spożywczego, do którego został dodany składnik zgodny ze specyfikacją produktu? 2) W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze: Czy art. 118m ust. 2 lit. a) ppkt (ii) rozporządzenia (WE) nr 1234/2007 oraz art. 103 ust. 2 lit. a) ppkt (ii) rozporządzenia (UE) nr 1308/2013 należy interpretować w ten sposób, że stosowanie chronionej nazwy pochodzenia jako elementu nazwy niezgodnego ze specyfikacją środka spożywczego, do którego dodany został składnik zgodny ze specyfikacją produktu, stanowi wykorzystywanie reputacji nazwy pochodzenia, jeżeli nazwa środka spożywczego jest zgodna ze zwyczajami docelowego kręgu odbiorców w zakresie nazewnictwa, i składnik został dodany w ilości wystarczającej do nadania produktowi podstawowej cechy charakterystycznej? 3) Czy art. 118m ust. 2 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 1234/2007 oraz art. 103 ust. 2 lit. b) rozporządzenia (UE) nr 1308/2013 należy interpretować w ten sposób, że używanie chronionej nazwy pochodzenia w okolicznościach opisanych w drugim pytaniu prejudycjalnym stanowi sprzeczne z prawem przywłaszczenie, naśladowanie lub przywołanie? 4) Czy art. 118m ust. 2 lit. c) rozporządzenia (WE) nr 1234/2007 oraz art. 103 ust. 2 lit. c) rozporządzenia (UE) nr 1308/2013 należy interpretować w ten sposób, że mają one zastosowanie tylko do nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd oznaczeń, które mogą wywołać u docelowego kręgu odbiorców niewłaściwe skojarzenie co do geograficznego pochodzenia produktu?”.

III. Postępowanie przed Trybunałem

22. Postanowienie odsyłające wpłynęło do sekretariatu Trybunału w dniu 14 lipca 2016 r.

23. CIVC, Galana NV, rządy francuski i portugalski oraz Komisja Europejska przedstawiły uwagi na piśmie.

24. W dniu 18 maja 2017 r. odbyła się rozprawa, na której stawili się przedstawiciele CIVC, Galany NV, rządu francuskiego i Komisji Europejskiej

IV. Streszczenie uwag stron

A. W przedmiocie pytania pierwszego

25. Wszystkie strony zgadzają się co do tego, że na pierwsze z zadanych pytań prejudycjalnych należy udzielić odpowiedzi twierdzącej. CIVC twierdzi, że przepisy prawa Unii chronią ChNP przed wszelkim bezpośrednim lub pośrednim wykorzystaniem w celach handlowych mającym na celu wykorzystanie reputacji ChNP. Ochrona ta obejmuje używanie ChNP, gdy jest ona zawarta w nazwie produktu i gdy wskazuje na środek spożywczy nieodpowiadający specyfikacji. Powołując się na wyrok Bureau National Interprofessionnel du Cognac ( 11 ), CIVC twierdzi, że ma miejsce bezpośrednie wykorzystanie ChNP Champagne w celach handlowych, gdy owa ChNP pojawia się, w całości lub przetłumaczona, jako część wyrażenia „Champagner Sorbet”.

26. Zdaniem rządu francuskiego wprawdzie obowiązujące regulacje nie wspominają wyraźnie o używaniu produktów posiadających ChNP jako składników, ich ochrona oraz spójność między przepisami obowiązującymi w sektorze winnym i przepisami dotyczącymi produktów rolnych i spożywczych skłaniają do wniosku, że owe uregulowania również mają zastosowanie do tego używania.

27. Rząd portugalski dodaje, że „Champagner” jest w niniejszej sprawie najważniejszym elementem słownym produktu, podczas gdy termin „sorbet” ma charakter rodzajowy, to znaczy nie ma wpływu na ocenę dotyczącą używania ChNP.

B. W przedmiocie pytania drugiego

28. CIVC proponuje udzielenie odpowiedzi twierdzącej również na pytanie drugie. Tak jak rząd portugalski CIVC przypomina, że termin „wykorzystywanie” oznacza użycie lub posłużenie się jakąkolwiek rzeczą, o ile następuje to w celu osiągnięcia korzyści z reputacji ChNP. Ma to miejsce w przypadku sorbetu, który poprzez wprowadzenie terminu szampan korzysta z wizerunku jakości i z prestiżu tego wina musującego chronionego przez ChNP. CIVC wyklucza stosowanie przez analogię art. 10 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 110/2008 ( 12 ), które ogranicza się do napojów spirytusowych i którym prawodawca nie chciał objąć win, ale dostrzega istotne elementy w wytycznych Komisji.

29. CIVC, podobnie jak Galana NV i rząd francuski, uważa, że bez znaczenia jest okoliczność, iż oznaczenie środka spożywczego, które zawiera ChNP, odpowiada typowej formie, w jakiej ów środek jest znany kręgowi odbiorców. Przyjęcie odmiennego stanowiska stwarzałoby ryzyko, że ChNP nabędzie charakter rodzajowy, czyli stanie się to, czego chcemy uniknąć, chroniąc ChNP.

30. CIVC proponuje sprawdzić, czy ilość szampana zawarta w sorbecie wystarczy, by nadać mu podstawową cechę charakterystyczną. Nie ma to miejsca w niniejszym przypadku, ponieważ podstawowe cechy szampana (drobne i utrzymujące się bąbelki, jak również jego orzeźwiający, owocowy i kwaskowy smak) nie występują w sorbecie. Proporcja szampana (12%) użytego do przygotowania środka spożywczego również nie uzasadnia posłużenia się ChNP.

31. Galana NV uważa, że posłużenie się art. 118m ust. 2 lit. a) ppkt (ii) rozporządzenia nr 1234/2007 nie jest stosowne, ponieważ nazwa sorbetu odzwierciedla rzeczywistość, jest jasna i nie wprowadza odbiorców w błąd. Ilość szampana dodanego jako składnik jest wystarczająca, aby nadać sorbetowi podstawową cechę charakterystyczną. Ponadto środek spożywczy jest zgodny z wytycznymi, które potwierdzają to stanowisko.

32. Zdaniem rządu francuskiego używanie ChNP jako części oznaczenia środka spożywczego nie jest zasadniczo zakazane, ponieważ nie pozwala samo w sobie na wykorzystanie reputacji ChNP. Tak jak Komisja rząd francuski podkreśla, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału „wykorzystywanie” implikuje użycie, które pozwala podmiotowi gospodarczemu na skorzystanie w nienależny sposób z renomy danego oznaczenia pochodzenia geograficznego ( 13 ).

33. Do sądu krajowego należy ocena, czy przesłanki określone w wytycznych zostały spełnione, i ewentualnie zbadanie innych kryteriów oceny, jak na przykład proporcjonalności używania rzeczonej ChNP przez podmiot gospodarczy za pomocą obrazów i odniesień, jak również typografii zastosowanej na opakowaniu lub na reklamie produktu.

34. Zdaniem rządu portugalskiego „Champagner Sorbet” korzysta w nienależny sposób z prestiżu ChNP Champagne. ChNP powinny być chronione przed wszelkimi formami użycia, tak aby zapobiec korzystaniu z ich prestiżu. W szczególności należy uniknąć osłabienia lub rozmycia ich mocy odróżniającej.

35. Komisja proponuje udzielenie odpowiedzi przeczącej na pytanie drugie. Opowiada się ona za dokonaniem spójnej wykładni rozporządzenia (UE) nr 1151/2012 ( 14 ) (które odnosi się do wytycznych) i rozporządzeń nr 1169/2011 i nr 110/2008, w szczególności jego art. 10 ust. 1 w odniesieniu do wzmianki o napoju spirytusowym w nazwie środka spożywczego. Komisja zawraca uwagę na fakt, iż używanie ChNP Champagne w niniejszej sprawie spełnia te przesłanki i jest zgodne z art. 9 ust. 1 lit. a) i b), jak również z art. 17 ust. 1, 18 i 22 rozporządzenia nr 1169/2011.

C. W przedmiocie pytania trzeciego

36. CIVC proponuje udzielenie odpowiedzi twierdzącej również na to pytanie. Uważa w istocie, podobnie jak rząd portugalski, że „Champagner Sorbet” przywołuje ChNP Champagne w rozumieniu art. 118m ust. 2 lit. b) rozporządzenia nr 1234/2007, nawet jeśli owo wyrażenie jest zgodne ze zwyczajami kręgu odbiorców, a składnik zostaje dodany w ilości wystarczającej, by nadać sorbetowi podstawową cechę charakterystyczną. Pojęcie „przywołania” obejmuje przypadek, w którym oznaczenie środka spożywczego zawiera ChNP, przez co skłania konsumenta do powiązania tego produktu ze składnikiem chronionym przez ową ChNP.

37. Galana NV i rząd francuski nie zgadzają się z twierdzeniem, że używanie ChNP Champagne stanowi w niniejszym przypadku przywłaszczanie, imitację lub przywołanie. Owe pojęcia implikują istnienie kopii produktu lub terminów zainspirowanych ChNP lub nawiązanie do ChNP, mimo że produkt nie spełnia wymogów określonych w specyfikacji, podczas gdy w niniejszej sprawie chodzi o bezpośrednie używanie ChNP.

38. Zdaniem Komisji „Champagner Sorbet” opisuje dobrowolnie i bezpośrednio zawartość, co wyklucza wszelkie przywołanie, imitację lub inną formę zawłaszczenia ChNP. Nie dochodzi też do wprowadzenia konsumenta w błąd w odniesieniu do pochodzenia sorbetu, ponieważ zostaje on jasno poinformowany, że sorbet zawiera istotną ilość szampana pochodzącego z tego regionu francuskiego.

D. W przedmiocie pytania czwartego

39. Według CIVC na to pytanie należy odpowiedzieć przecząco. CIVC uważa, podobnie jak rząd francuski, że art. 118m ust. 2 lit. c) rozporządzenia nr 1234/2007 stosuje się zarówno do oznaczeń nieprawdziwych w zakresie charakteru produktu, jak i do jego podstawowych charakterystycznych cech.

40. Galana NV, podobnie jak Komisja, wyklucza możliwość stosowania art. 118m ust. 2 lit. c) rozporządzenia nr 1234/2007, ponieważ obejmuje on wyłącznie produkty sektora wina. Pomocniczo uważa ona, że ów przepis może być stosowany do nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd oznaczeń mogących stworzyć po stronie docelowego kręgu odbiorców błędne przekonanie co do pochodzenia geograficznego produktu.

41. Rząd portugalski uważa, że nieprawdziwe lub wprowadzające w błąd oznaczenia mogą stworzyć po stronie kręgu odbiorców błędne przekonanie co do pochodzenia geograficznego produktu i sądzi, że nazwy, poprzez które owe oznaczenia zostają wskazane, nie powinny być dozwolone.

V. Analiza prawna

A. W przedmiocie pytania pierwszego

42. Sąd odsyłający zwraca się wpierw o wyjaśnienie zakresu stosowania art. 118m ust. 2 lit. a) ppkt (ii) rozporządzenia nr 1234/2007. Konkretnie chciałby dowiedzieć się, czy ów przepis obejmuje sytuacje takie jak ta w niniejszej sprawie, w której ChNP Champagne jest częścią nazwy sorbetu, który zawiera pewną ilość tego wina musującego.

43. Wszystkie strony, które złożyły uwagi w ramach niniejszego postępowania w trybie prejudycjalnym, zgadzają się z sądem odsyłającym co do tego, że na pytanie pierwsze należy udzielić odpowiedzi twierdzącej. Wątpliwości wyrażone w postanowieniu odsyłającym nasunęły się w związku z tezą bronioną przez część doktryny niemieckiej, której zdaniem ów przepis ma zastosowanie wyłącznie do użycia ChNP w identycznym brzmieniu. Natomiast użycie podobnego brzmienia jest objęte art. 118m ust. 2 lit. b) rozporządzenia nr 1234/2007.

44. Uważam, że owa teza ( 15 ) nie może zostać przyjęta z różnych powodów. Po pierwsze, jak zauważył rząd francuski, wspomniany artykuł określa bardzo szeroki zakres stosowania zgodny z ochroną, jaka ma zostać zapewniona ChNP. Nie można dokonać wykładni, która na przykład wyklucza użycie tłumaczenia ChNP, co byłoby sprzeczne z zakazem wszelkiego bezpośredniego lub pośredniego wykorzystania.

45. Po drugie, jak wskazuje Komisja, Trybunał stwierdził już w wyroku Bureau National Interprofessionnel du Cognac ( 16 ), że użycie w znaku towarowym oznaczenia geograficznego lub terminu odpowiadającego temu oznaczeniu i jego tłumaczenia w celu zidentyfikowania produktów (mianowicie napojów spirytusowych), które nie odpowiadają odnośnym specyfikacjom, stanowi bezpośrednie wykorzystanie tego oznaczenia geograficznego w celach handlowych.

46. Wreszcie art. 118m ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1234/2007 określa sposoby wykorzystywania (w sposób bezpośredni lub pośredni) produktów (porównywalnych i różnych) ( 17 ), przeciwko czemu należy przeciwstawić ochronę oferowaną przez ChNP. W przypadku produktów porównywalnych trzeba powołać się na ChNP, gdy odbiegają one od specyfikacji, podczas gdy w przypadku produktów, które nie są porównywalne, należy wykazać, że wykorzystują one reputację ChNP. Natomiast art. 118m ust. 2 lit. b) rozporządzenia nr 1234/2007 – i prawdopodobnie również dwie kolejne litery – odnosi się do pewnych nieuczciwych zachowań, przed którymi uprawnieni z ChNP mogą się bronić, zgodnie ze zobowiązaniami wynikającymi z umów międzynarodowych, których stronami są Unia i państwa członkowskie ( 18 ). W takich przypadkach używania zamiar wykorzystania tej reputacji jest domniemywany.

47. W konsekwencji uważam, że art. 118m ust. 2 lit. a) ppkt (ii) rozporządzenia nr 1234/2007 ma zastosowanie, tak że na pytanie pierwsze należy udzielić odpowiedzi twierdzącej.

B. W przedmiocie pytania drugiego

48. Sąd odsyłający chce dowiedzieć się, czy użycie ChNP jako części nazwy środka spożywczego, który nie odpowiada specyfikacji produktu i do którego został dodany składnik (mianowicie szampan), który odpowiada natomiast wspomnianej specyfikacji, jest objęte zakazem z art. 118m ust. 2 lit. a) ppkt (ii) rozporządzenia nr 1234/2007, gdy: – oznaczenie środka spożywczego jest zgodne ze zwyczajami docelowego kręgu odbiorców; i – ilość dodanego składnika jest wystarczająca, by nadać produktowi podstawową cechę charakterystyczną.

49. Sąd apelacyjny doszedł do wniosku, że dystrybutor miał uzasadniony interes w używaniu ChNP Champagne właśnie ze względu na te dwa powody: a) w języku niemieckim oraz w niemieckiej literaturze kulinarnej „Champagner Sorbet” jest zwyczajowym wyrażeniem służącym do oznaczenia deseru lodowego, którego przygotowanie wymaga użycia wspomnianego francuskiego wina musującego; b) produkt Galany NV zawiera 12% szampana, czyli ilość, która jest wystarczająca, by nadać sorbetowi podstawową cechę charakterystyczną tego wina musującego (mianowicie jego smak).

50. Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości) nie wydaje się zgadzać ze stanowiskiem sądu apelacyjnego, który zdaniem Bundesgerichtshof przyjął okoliczności faktyczne opisane w lit. a) i b) punktu poprzedniego, nie dokonawszy wcześniej niezbędnych ocen faktycznych. Niemniej jednak sąd odsyłający wskazuje, że taki uzasadniony interes może wynikać z uregulowań Unii w dziedzinie etykietowania ( 19 ), rozpatrywanych w związku z uregulowaniami dotyczącymi jakości produktów rolnych i spożywczych ( 20 ).

51. W konsekwencji aby udzielić odpowiedzi na drugie pytanie prejudycjalne, należy przeanalizować przepisy dotyczące ochrony ChNP, jak i przepisy dotyczące etykietowania środków spożywczych.

1. W przedmiocie wykorzystania reputacji ChNP

52. Gdyby przyjąć, że ma miejsce bezpośrednie wykorzystanie w celach handlowych (w odpowiedzi na pytanie pierwsze), sąd odsyłający przyznaje, że używanie ChNP Champagne spełniałoby w niniejszej sprawie wymóg z art. 118m ust. 2 lit. a) ppkt (ii) rozporządzenia nr 1234/2007 (mianowicie prowadziłoby do wykorzystania reputacji tej ChNP), jeśli pozwana działałaby bez interesu prawnego.

53. W wyroku Sekt-Weinbrand ( 21 ) Trybunał określił funkcję ChNP: jest nią informowanie oraz zapewnienie, że odnośny produkt faktycznie posiada właściwości i charakterystyczne cechy związane z geograficznym miejscem jego pochodzenia. Już w latach siedemdziesiątych wymagane było istnienie podwójnego związku, przestrzennego i jakościowego, który został następnie przejęty w uregulowaniach dotyczących produktów rolnych i spożywczych ( 22 ), jak również w uregulowaniach dotyczących sektora wina ( 23 ).

54. Celem rozporządzenia nr 1234/2007, w zakresie, w jakim dotyczy ono ChNP dla win, jest zagwarantowanie konsumentowi i, z innej perspektywy, również podmiotom uprawnionym z odnośnych oznaczeń, że chronione produkty będą odpowiadały wysokiemu poziomowi jakości w oparciu o ich pochodzenie geograficzne ( 24 ).

55. Włączenie pełnej ChNP do nazwy produktu, gdy ma ono na celu sprzedaż tego środka spożywczego, zmierza logicznie do wykorzystania prestiżu i reputacji chronionej nazwy. Z tego względu takie zachowanie należy w zasadzie uznać za bezprawne.

56. Jednakże można przyjąć, że w obrocie handlowym wytworzonymi towarami osoba, która wykaże uzasadniony interes, będzie mogła używać ChNP jako części nazwy swego produktu. Sąd odsyłający sformułował swe pytanie, które nasunęło się w ramach bezpośredniego wykorzystania w celach handlowych, właśnie na podstawie dychotomii „zastosowanie, które wykorzystuje reputację ChNP/uzasadniony interes”, tak że w braku tego ostatniego wystąpi wykorzystanie reputacji ChNP.

57. Uzasadniony interes może wynikać albo z faktu posiadania wcześniejszego prawa (na przykład innego rodzaju własności intelektualnej), albo z faktu spełnienia wymogu prawnego. Zgadzam się z rządem francuskim, że nawet poza tymi przypadkami i poza bezpośrednim środowiskiem handlowym muszą istnieć sytuacje, w których osoby trzecie mają prawo używać ChNP ( 25 ), to znaczy sytuacje, w których używanie ChNP może zostać uznane za rodzaj ius usus inocui.

58. Faktycznie, w przypadku innych rodzajów własności intelektualnej Trybunał uznał istnienie obszarów, na których użycie przez osoby trzecie chronionych oznaczeń lub utworów nie narusza praw osób uprawnionych. I tak w prawie znaków towarowych Trybunał zezwolił na używanie opisowe w celu ujawnienia charakterystycznych cech produktu oferowanego do sprzedaży potencjalnemu klientowi, który zna charakterystyczne cechy produktów oznaczonych znakiem towarowym ( 26 ). Trybunał zezwolił też na używanie, gdy konsument nie postrzega oznaczenia jako wskazówki, że produkty opatrzone nim pochodzą od przedsiębiorstwa uprawnionego do znaku towarowego ( 27 ).

59. W dziedzinie praw autorskich i praw pokrewnych Trybunał zaakceptował, w świetle art. 5 ust. 1 i 5 dyrektywy 2001/29/WE ( 28 ), zgodność z prawem: kopii w pamięci podręcznej i kopii na ekranie utworów chronionych prawem autorskim ( 29 ), krótkotrwałych czynności zwielokrotniania umożliwiających prawidłowe funkcjonowanie dekodera satelitarnego i ekranu telewizora, które umożliwiają odbiór programów zawierających utwory objęte ochroną ( 30 ) oraz sporządzania streszczeń artykułów prasowych, mimo że na ich dokonane nie wyraziły zgody podmioty praw autorskich do tych artykułów ( 31 ).

60. Podejście to jest ponadto zgodne z utrwalonym orzecznictwem Trybunału, zgodnie z którym korzystanie z reputacji danego oznaczenia geograficznego powinno odbywać się „w nienależny sposób” ( 32 ).Wprawdzie owe wyroki zostały wydane w odniesieniu do art. 16 rozporządzenia nr 110/2008 (dotyczącego oznaczeń geograficznych napojów spirytusowych), jednak podobieństwo tego przepisu i art. 118m ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1234/2007 przemawia za transpozycją tej wykładni do sektora win ( 33 ). Tak więc jeśli istnieje uzasadniony interes, użycie ChNP nie może zostać uznane za nienależne.

61. Wracając do niniejszej sprawy i mając na względzie fakt, iż Galana NV nie powołała się na żadne wcześniejsze prawo, należy ustalić, czy użycie ChNP Champagne w nazwie sorbetu, który ona wytwarza, odpowiada wymogowi prawnemu lub może zostać uznane za nieszkodliwe.

2. W przedmiocie uzasadnionego interesu w używaniu ChNP

62. Jak już wyjaśniłem, sąd odsyłający zadaje pytanie odnośnie do istotności dwóch szczególnych elementów, które mogą stanowić podstawę dla uzasadnionego interesu: a) nazwa produktu jest zgodna ze zwyczajami docelowego kręgu odbiorców; i b) sorbet zawiera wystarczającą ilość szampana, co nadaje mu podstawową cechę charakterystyczną.

63. Należy zatem zbadać oba elementy oddzielnie bez względu na fakt, iż według mnie nie są one być może jedynymi elementami istotnymi przy ocenie, czy ma miejsce używanie ChNP w nienależny sposób.

a) Nazwa produktu, która zawiera ChNP, oraz zwyczaje kręgu odbiorców

64. Wszystkie strony z wyjątkiem Komisji są zgodne co do tego, że zwyczaje konsumenta niemieckiego nie uzasadniają użycia ChNP Champagne w prezentacji handlowej sorbetu. Przyjęcie odmiennego stanowiska sprowadzałoby się do przekształcenia tej ChNP w termin rodzajowy, który mógłby być używany przez każdy podmiot gospodarczy.

65. Jestem tego samego zdania, ponieważ jednym z głównych celów ochrony ChNP w zakresie win jest zapobieżenie temu, by ChNP stały się rodzajowe ( 34 ). Niedyskryminacyjne używanie ChNP w produktach nieobjętych nimi mogłoby skłonić krąg odbiorców do wniosku, że charakterystyczne nazwy ChNP mogą zostać rozszerzone na produkty wytwarzane poza terytorium, któremu odpowiadają ChNP. Prowadziłoby to tym samym do używania ChNP jako zwykłego wskazania rodzajowego, również wtedy gdy owo zjawisko byłoby ograniczone do jednego konkretnego państwa. Nie można zapominać, że ochrona ChNP musi być taka sama we wszystkich państwach członkowskich, bez rozczłonkowania wynikającego ze zwyczajów konsumentów w niektórych z tych państw ( 35 ).

66. Z punktu widzenia prawa zarejestrowane ChNP w zakresie win korzystają z nieprzerwanej ochrony na podstawie art. 118m ust. 3 rozporządzenia nr 1234/2007, chociaż mogą one zostać unieważnione. Ich ochrona byłaby zagrożona, również w państwach trzecich ( 36 ), gdyby ze względu na ich rodzajowy charakter nazwy własne ChNP przeszły w rzeczywistości do domeny publicznej, zważywszy, że nazwy, które nabyły charakter rodzajowy, nie mogą zostać zarejestrowane ( 37 ). Zapobieganie używaniu, które prowadzi do rozpowszechnienia nazw, staje się więc nadrzędną koniecznością wykraczającą poza zwykłe aspiracje producentów win chronionych przez ChNP.

67. Fakt, iż wyrażenie „Champagner Sorbet” jest wyrażeniem używanym zwyczajowo do oznaczenia sorbetu w jednym lub w kilku państwach członkowskich, nie wystarczy zatem, by przyznać dystrybutorowi uzasadniony interes pozwalający mu na zawarcie w prezentacji handlowej tego produktu nazwy ChNP Champagne.

b) Nadanie podstawowej cechy charakterystycznej składnika objętego ChNP poprzez użycie wystarczającej ilości

68. Zgadzam się z Komisją, że w niniejszej sprawie należy dokonać wykładni ogólnych uregulowań Unii w dziedzinie etykietowania środków żywnościowych (zawartych głównie w dyrektywie 2000/13 i w rozporządzeniu nr 1169/2011, które ją uchyliło), ponieważ sorbet, który jest ewidentnie jednym z takich produktów, nie jest objęty przez ChNP ( 38 ).

69. Zgodnie z dyrektywą 2000/13 etykietowanie środków żywnościowych musi zawierać „nazwę, pod jaką produkt jest sprzedawany, wykaz składników oraz ilość niektórych składników […]” ( 39 ). Przez „nazwę, pod jaką produkt jest sprzedawany” ( 40 ), rozumie się nazwę przewidzianą w obowiązujących przepisach Unii lub, gdy ich nie ma, w przepisach krajowych. W ich braku nazwa, pod którą produkt jest sprzedawany, jest „nazwą zwyczajową w państwie członkowskim, w którym produkt jest sprzedawany konsumentowi końcowemu”.

70. Na pierwszy rzut oka „Champagner Sorbet” wydaje się być zgodny z przepisami dotyczącymi etykietowania, co dałoby Galanie NV uzasadniony interes do oznaczenia w ten sposób swego produktu. Jednakże stosownie do art. 13 ust. 1 lit. a) i b) rozporządzenia nr 1151/2012 zarejestrowane ChNP są również chronione, gdy są używane jako składniki. W konsekwencji należy zbadać zakres tej ochrony.

71. Zgodnie z art. 6 ust. 5 dyrektywy 2000/13 ( 41 ) producent jest zobowiązany do umieszczenia na etykiecie wykazu wszystkich składników środka spożywczego. Gdy składnik występuje pod „nazwą, pod jaką produkt jest sprzedawany” (tak jak w niniejszej sprawie), jego ilość należy wyrazić w procentach stosownie do art. 7 ust. 4 tej dyrektywy ( 42 ).

72. Ani dyrektywa 2000/13, ani rozporządzenie nr 1169/2011 nie odnoszą się bezpośrednio do składników objętych przez ChNP. Aby zapobiec tej sytuacji i przyczynić się do jej wyjaśnienia, Komisja opublikowała w 2010 r. wytyczne (do których odsyła motyw 32 rozporządzenia nr 1151/2012). Chociaż nie mają one mocy wiążącej ( 43 ), należy je mieć na względzie, ponieważ odzwierciedlają punkt widzenia tej instytucji.

73. Stosownie do tych wytycznych charakterystyczne oznaczenie ChNP może znaleźć się nie tylko na wspomnianym wykazie składników, ale również „w ramach lub obok nazwy handlowej danego środka spożywczego zawierającego produkty z zarejestrowaną nazwą oraz na etykiecie, prezentacji i w reklamie tego środka spożywczego”, pod warunkiem że spełnione są przesłanki, które przytoczyłem w pkt 13 niniejszej opinii.

74. Do sądów krajowych, które są w najdogodniejszej sytuacji, by ocenić okoliczności faktyczne sporu i dokonać ich kwalifikacji prawnej, należy wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie spełnienia tych trzech przesłanek w niniejszej sprawie. Poprzestanę więc na przedstawieniu pewnych uwag, które być może pomogą im w tym zadaniu.

75. Pierwszą przesłankę (zgodnie z którą nie istnieją inne „składniki porównywalne” ze składnikiem objętym przez ChNP) jest łatwo ocenić i jest ona wystarczająco obiektywna. Nic nie wydaje się wskazywać, że „Champagner Sorbet” zawiera inne składniki podobne do wina musującego chronionego przez ChNP, które mogłyby zastąpić to wino.

76. Druga przesłanka (zgodnie z którą składnik zostaje użyty w ilości wystarczającej do nadania danemu środkowi spożywczemu podstawowej cechy charakterystycznej) jest bardziej złożona. Wbrew stanowisku CIVC nie chodzi o odnalezienie w środku spożywczym podstawowych cech charakterystycznych chronionego składnika, ale o stwierdzenie, że ów środek posiada podstawową cechę charakterystyczną związaną z ChNP ( 44 ).

77. Jednakże owa zasada również nie jest wystarczająco pewna. Współczynnik ilościowy nie zawsze jest najbardziej odpowiedni, by nadać danemu środkowi spożywczemu podstawową cechę charakterystyczną ( 45 ). Normalnie w przypadku artykułów spożywczych owa cecha zostanie nadana przez zapach i smak, które tym artykułom daje składnik chroniony przez ChNP, aczkolwiek będą mogły zaistnieć inne istotne czynniki ( 46 ). Tu także do sądu krajowego będzie należało ustalenie, na podstawie przedstawionych dowodów ( 47 ) i jego własnej oceny okoliczności faktycznych, czy dodanie wina z Szampanii nadaje sorbetowi podstawową cechę charakterystyczną w rozumieniu, jakie właśnie przedstawiłem.

78. Trzecia przesłanka rodzi więcej problemów interpretacyjnych. Jest zwłaszcza dyskusyjne, czy owa przesłanka jest zgodna z art. 7 ust. 5 dyrektywy 2000/13 ( 48 ). W każdym razie użycie w niej przysłówka „najlepiej” pozbawia ją mocy, w tym charakteru wskazówki. Określenie w procentach ilości składnika w środku spożywczym staje się zatem czynnikiem, którego znaczenie należy ocenić w świetle samej dyrektywy 2000/13.

79. W związku z tym pragnę powtórzyć, że do sądów krajowych należy ustalenie, czy składnik objęty ChNP, który zostaje dodany do środka spożywczego, nadaje mu podstawową cechę charakterystyczną, tak że musi on zostać wskazany na etykiecie tego środka spożywczego.

c) Obecność innych elementów, które uczestniczą w korzystaniu z reputacji ChNP

80. Odpowiedź udzielona sądowi odsyłającemu byłaby niekompletna, gdyby ograniczała się do zwykłego istnienia uzasadnionego interesu dystrybutora, wynikającego z faktu przestrzegania przez niego wytycznych, który to interes pozwoliłby mu na wskazanie na etykietach jego środków spożywczych składników chronionych przez ChNP.

81. Trzy przesłanki określone w tych wytycznych nie mogą bowiem zostać oderwane od pewnych wcześniejszych pojęć (od pojęcia dobrej wiary czy niewprowadzania konsumentów w błąd), do których odwołują się one w pkt 1.1 w ramach omówienia ich kontekstu.

82. Aby stwierdzić, czy ma miejsce korzystanie w nienależny sposób z ChNP (niezgodne z prawem wykorzystanie jej reputacji), punktem wyjścia będzie bez wątpienia stwierdzenie istnienia wystarczającej ilości składnika chronionego przez tą ChNP, który nadaje środkowi spożywczemu podstawową cechę charakterystyczną. Jednakże okoliczność ta nie uzasadni użycia ChNP w sorbecie będącym przedmiotem sporu, jeśli wystąpią inne elementy (w szczególności w wyglądzie opakowania), które wskazują na zamiar korzystania z prestiżu ChNP poprzez zawłaszczenie jej reputacji.

83. W niniejszej sprawie etykieta widoczna dla konsumenta, któremu oferowane są pojemniki z „Champagner Sorbet”, przedstawia na pierwszym planie korek z drutem mocującym go do butelki, kieliszek napełniony do połowy oraz napój, który – jak można sądzić – jest szampanem. Wprawdzie na drugim planie znajduje się butelka z francuskim winem musującym, jest ona jednak doskonale rozpoznawalna.

84. Nie sądzę, by można było pominąć znaczenie tych elementów przy ocenie kwestii, czy producent lub dystrybutor środka spożywczego korzysta z reputacji składnika chronionego przez ChNP Champagne ( 49 ). Sąd krajowy może i powinien wziąć owe czynniki pod uwagę, gdy ma za zadanie orzec, czy doszło do wykorzystania w nienależny sposób ChNP.

85. Rozporządzenie nr 1308/2013 i dyrektywa 2000/13 ( 50 ) zmierzają do uniknięcia sytuacji, w których konsument zostałby wprowadzony w błąd, zaś Trybunał wyjaśnił, że sam wykaz składników umieszczony na opakowaniu nie pozwala wykluczyć tego, że etykieta oraz sposób, w jaki została ona wykonana, mogą wprowadzić nabywcę w błąd ( 51 ).

86. Trybunał orzekł już bowiem, że w celu dokonania oceny możliwości wprowadzenia nabywcy w błąd poprzez etykietowanie sąd krajowy powinien przede wszystkim wziąć pod uwagę przypuszczalne oczekiwania tego konsumenta co do źródła, pochodzenia i jakości związanych z danym środkiem spożywczym, przy czym kluczowe jest, żeby konsument nie został wprowadzony w błąd i żeby nie został skłoniony do błędnego uznania, iż źródło, pochodzenie lub jakość danego produktu są inne niż w rzeczywistości ( 52 ).

87. Właściwy sąd będzie musiał ustalić, czy użycie wspomnianych elementów graficznych na etykiecie „Champagner Sorbet” może być uzasadnione jedynie jako wskazówka co do chęci wykazania nadmiernego powiązania z winem musującym chronionym przez ChNP. Innymi słowy, sąd będzie musiał zbadać, czy celem leżącym u podstaw prezentacji handlowej środka spożywczego jest rzeczywiście powiązanie go z reputacją wina musującego z Szampanii, z zamiarem rozszerzenia cech tego wina na sorbet.

C. W przedmiocie pytania trzeciego

88. Odpowiedź na pytania trzecie i czwarte może okazać się zbyteczna, jeśli w oparciu o odpowiedź na pytanie drugie Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości) uzna, że korzystano w nienależny sposób z ChNP Champagne. W każdym razie przeanalizuję oba pytania.

89. Zwięźle rzecz ujmując, trzecie pytanie prejudycjalne dotyczy tego, czy użycie charakterystycznego oznaczenia ChNP w okolicznościach takich jak te w niniejszej sprawie stanowi przywłaszczenie, imitację lub przywołanie ChNP.

90. Artykuł 118m ust. 2 lit. b) rozporządzenia nr 1234/2007 wymienia szereg zachowań, w malejącym porządku intensywności użycia ChNP, począwszy od przywłaszczenia, poprzez imitację i kończąc na przywołaniu, które zostały wyróżnione ze względu na to, że mają charakter nieuczciwej praktyki handlowej.

91. Przywłaszczenie implikuje użycie pełnej ChNP dla produktów podobnych. Nie wydaje mi się, by miało to miejsce w niniejszym przypadku, ponieważ sorbet jest sprzedawany jako produkt mrożony, co jest wykluczone w przypadku wina ( 53 ). Nie sądzę też, aby można było mówić tak naprawdę o imitacji, jako że oznaczenie „Champagner Sorbet” zawiera ChNP w całości.

92. Kwestia, czy można tu mówić o przywołaniu, jest bardziej złożona, a jej rozwiązanie wymaga odwołania się do orzecznictwa Trybunału, który już określił pewne aspekty prawne tego trzeciego zachowania mającego charakter nieuczciwej praktyki handlowej ( 54 ).

93. Zgodnie z tym orzecznictwem pojęcie „przywołania” dotyczy sytuacji, w której termin zastosowany do oznaczenia wyrobu zawiera część ChNP w taki sposób, że gdy konsument zetknie się z nazwą tego wyrobu, w jego umyśle powstanie wyobrażenie wyrobu, którego nazwa podlega ochronie ( 55 ).

94. Wzmianka o częściowym użyciu ChNP wynikała z okoliczności faktycznych każdej ze spraw rozstrzygniętych odnośnymi wyrokami, w których nawiązanie do ChNP było spowodowane częściowym nałożeniem się nazw lub znaków towarowych odnośnych produktów („Gorgonzola/Cambozola” ( 56 ), „Parmigiano Reggiano/Parmesan” ( 57 ) i „Verlados/Calvados” ( 58 )).

95. Analizując w ramach rozporządzenia nr 110/2008 przypadek dotyczący znaku towarowego, który zawierał cały element „Cognac”, Trybunał postanowił potraktować go raczej jako „przywołanie”, a nie jako „przywłaszczenie”, mimo że chodziło o napoje spirytusowe, które nie były zgodne ze specyfikacją ChNP ( 59 ).

96. Zasady wyprowadzone w odniesieniu do ChNP dla napojów spirytusowych mogą zostać transponowane w drodze analogii do „przywołania” wskazanego w art. 118m ust. 2 lit. b) rozporządzenia nr 1234/2007 ( 60 ). Motywy 92 i 97 rozporządzenia nr 1308/2013 wyjaśniają, w jaki sposób ochrona ChNP zmierza nie tylko do zapobieżenia praktykom wprowadzającym w błąd oraz do wspierania przejrzystości rynku i uczciwej konkurencji, ale również do osiągnięcia wysokiego poziomu ochrony konsumentów.

97. Podobnie, należy też uwzględnić kryteria ustalone w orzecznictwie, stanowiące przejaw zasady proporcjonalności, które w celu ustalenia istnienia przywołania odsyłają do sposobu postrzegania przeciętnego europejskiego konsumenta, który jest właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny ( 61 ).

98. Tu również do sądu odsyłającego (lub stosownie do okoliczności do sądów niższej instancji) będzie należało stwierdzenie, na podstawie tego orzecznictwa, czy w danym przypadku ma miejsce przywołanie ChNP Champagne ( 62 ). Aby uzasadnić swój wyrok, ów sąd będzie mógł oprzeć się nie tylko na nazwie sorbetu, ale również na pozostałych elementach, z którymi ów środek spożywczy jest oferowany do sprzedaży, a które już przytoczyłem.

99. Nie chcąc naruszyć kompetencji sądu odsyłającego i z zastrzeżeniem okoliczności, że jedynie ów sąd jest w stanie dokonać pełnej oceny omawianych okoliczności faktycznych, uważam jednak, że obecność tych elementów graficznych na opakowaniu produktu przyczynia się do wzmocnienia efektu przywołania ChNP Champagne. Poprzez użycie tych elementów, wraz z nazwą „Champagner Sorbet”, producent i dystrybutor chcą, by w umyśle konsumenta powstało skojarzenie z jakością i prestiżem powiązanymi z tą ChNP, którymi chcą oni objąć sorbet.

D. W przedmiocie pytania czwartego

100. Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości) chciałby ustalić, czy art. 118m ust. 2 lit. c) rozporządzenia (WE) nr 1234/2007 ma zastosowanie tylko do nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd oznaczeń, które mogą wywołać u docelowego kręgu odbiorców niewłaściwe skojarzenie co do geograficznego pochodzenia produktu.

101. Aby lepiej zrozumieć to pytanie, należy odwołać się do pkt 62 i nast. postanowienia odsyłającego. Wynika z nich, że wątpliwość nasuwa się w świetle argumentu podniesionego przez CIVC, którego zdaniem zakaz tych oznaczeń jest ogólny i nie dotyczy wyłącznie tych oznaczeń, które wywołują w umyśle odbiorców niewłaściwe skojarzenie co do geograficznego pochodzenia produktu.

102. Wydaje się, że sąd odsyłający skłania się do bardziej zawężającej wykładni tego przepisu, to znaczy do ograniczenia go do przypadków, w których odbiorcy zostają zmyleni lub wprowadzeni w błąd co do pochodzenia produktu w wyniku posłużenia się ChNP.

103. Uważam jednak, że ochrona, jaką prawodawca wspólnotowy chciał zapewnić ChNP, jest szeroka i że poza błędem co do pochodzenia produktów chodzi też o uniknięcie ryzyka generalizacji poprzez rozmycie się ChNP w wyniku ich niedyskryminacyjnego używania.

104. Artykuł 118m ust. 2 rozporządzenia nr 1234/2007 zawiera klasyfikację nieuczciwych zachowań, do której nawiązałem powyżej. O ile jego lit. a) ogranicza się do działań polegających na wykorzystaniu reputacji ChNP, a lit. b) do przywłaszczenia, imitacji lub przywołania, o tyle lit. c) rozszerza zakres ochrony, obejmując nim „oznaczenia” (to znaczy informacje przekazywane konsumentowi) zamieszczone na wewnętrznym lub zewnętrznym opakowaniu lub na reklamie produktu, które choć nie przywołują tak naprawdę ChNP, są jednak nieprawdziwe lub wprowadzają w błąd w zakresie powiązań produktu z rzeczoną ChNP.

105. Sądzę, że ratio tej lit. c) nie zostaje podważone, jeżeli informacja handlowa o środku spożywczym powiązanym z ChNP, która dociera bezpośrednio do konsumenta, może skłonić go do wniosku, że ów produkt korzysta z tej samej ochrony i ma taką samą jakość co ChNP, gdy w rzeczywistości tak nie jest. Nieprawdziwe lub wprowadzające w błąd oznaczenie może oczywiście dotyczyć pochodzenia produktu, ale również jego podstawowych cech charakterystycznych (na przykład jego smaku).

106. Podsumowując, ochrona przyznana przez przepis wskazany w pytaniu czwartym nie jest ograniczona do przypadków, w których konsument zostaje wprowadzony w błąd co do pochodzenia geograficznego produktu.

VI. Wnioski

107. Mając na względzie powyższe rozważania, proponuję, aby na pytania przedstawione przez Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości, Niemcy) Trybunał odpowiedział w następujący sposób: 1) Artykuł 118m ust. 2 lit. a) ppkt (ii) rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 z dnia 22 października 2007 r. ustanawiającego wspólną organizację rynków rolnych oraz przepisy szczegółowe dotyczące niektórych produktów rolnych ma zastosowanie, gdy ChNP Champagne jest używana w okolicznościach takich jak w postępowaniu głównym do oznaczenia środka spożywczego sprzedawanego pod nazwą „Champagner Sorbet”. 2) Artykuł 118m ust. 2 lit. a) ppkt (ii) rozporządzenia nr 1234/2007 należy interpretować w ten sposób, że aby ocenić, czy środek spożywczy „Champagner Sorbet”, który zawiera 12% wina typu szampan, wykorzystuje w nienależny sposób reputację ChNP Champagne, sąd odsyłający powinien sprawdzić, czy istnieje uzasadniony interes pozwalający na używanie tej ChNP w prezentacji handlowej środka spożywczego.

Czynnikami pozwalającymi na ocenę, czy ma miejsce to nienależne wykorzystywanie, są okoliczność, że składnik chroniony przez ChNP Champagne i dodany do środka spożywczego nadaje mu podstawową cechę charakterystyczną, jak również okoliczność, że elementy opakowania i etykiety skłaniają konsumenta do powiązania tego produktu z ChNP Champagne.

3) Artykuł 118m ust. 2 lit. b) rozporządzenia nr 1234/2007 należy interpretować w ten sposób, że aby ocenić, czy środek spożywczy „Champagner Sorbet” przywołuje w rozumieniu tego przepisu ChNP Champagne, sąd odsyłający powinien ustalić, czy zważywszy na oznaczenie i prezentację handlową tego produktu, przeciętny europejski konsument, który jest właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny, jest skłonny sądzić, że ów produkt korzysta z jakości i prestiżu, które są nieodłącznie związane z chronionym oznaczeniem.

4) Artykuł 118m ust. 2 lit. c) rozporządzenia nr 1234/2007 nie ma zastosowania wyłącznie do nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd oznaczeń, które mogą wywołać u docelowego kręgu odbiorców niewłaściwe skojarzenie co do geograficznego pochodzenia produktu.

( 1 ) Język oryginału: hiszpański.

( 2 ) Przedstawionej w dniu 18 maja 2017 r. w sprawie EUIPO/Instituto dos Vinhos do Douro e do Porto (C‑56/16 P, EU:C:2017:394).

( 3 ) Rozporządzenie Rady z dnia 22 października 2007 r. ustanawiające wspólną organizację rynków rolnych oraz przepisy szczegółowe dotyczące niektórych produktów rolnych (rozporządzenie o jednolitej wspólnej organizacji rynku) (Dz.U. 2007, L 299, s. 1; sprostowania: Dz.U. 2008, L 155, s. 28; Dz.U. 2009, L 37, s. 14; Dz.U. 2010, L 63, s. 30; Dz.U. 2013, L 97, s. 4).

( 4 ) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające wspólną organizację rynków produktów rolnych oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 922/72, (EWG) nr 234/79, (WE) nr 1037/2001 i (WE) nr 1234/2007 (Dz.U. 2013, L 347, s. 671; sprostowania: Dz.U. 2014, L 189, s. 261; Dz.U. 2016, L 130, s. 20).

( 5 ) Rozporządzenie Rady z dnia 29 kwietnia 2008 r. w sprawie wspólnej organizacji rynku wina, zmieniające rozporządzenia (WE) nr 1493/1999, (WE) nr 1782/2003, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 3/2008 oraz uchylające rozporządzenia (EWG) nr 2392/86 i (WE) nr 1493/1999 (Dz.U. 2008, L 148, s. 1; sprostowania: Dz.U. 2008, L 220, s. 35; Dz.U. 2011, L 221, s. 15).

( 6 ) Rozporządzenie Rady z dnia 25 maja 2009 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1234/2007 ustanawiające wspólną organizację rynków rolnych oraz przepisy szczegółowe dotyczące niektórych produktów rolnych (Dz.U. 2009, L 154, p. 1; sprostowanie Dz.U. 2011, L 313, s. 47).

( 7 ) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 marca 2000 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich w zakresie etykietowania, prezentacji i reklamy środków spożywczych (Dz.U. 2000, L 109, s. 29; sprostowanie Dz.U. 2008, L 156, s. 28).

( 8 ) Dyrektywa ta została bowiem uchylona dopiero z dniem 13 grudnia 2014 r., to znaczy ponad dwa lata po zaistnieniu okoliczności faktycznych w postępowaniu głównym, na podstawie przepisu uchylającego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1924/2006 i (WE) nr 1925/2006 oraz uchylenia dyrektywy Komisji 87/250/EWG, dyrektywy Rady 90/496/EWG, dyrektywy Komisji 1999/10/WE, dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, dyrektyw Komisji 2002/67/WE i 2008/5/WE oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 608/2004 (Dz.U. 2011, L 304, s. 18).

( 9 ) Komunikat Komisji (Dz.U. 2010, C 341, s. 3; zwane dalej „wytycznymi”).

( 10 ) Galana NV występuje jako interwenient popierający żądania Aldi Süd w postępowaniu głównym.

( 11 ) Wyrok z dnia 14 lipca 2011 r. (C‑4/10 i C‑27/10, EU:C:2011:484), pkt 55.

( 12 ) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 110/2008 z dnia 15 stycznia 2008 r. w sprawie definicji, opisu, prezentacji, etykietowania i ochrony oznaczeń geograficznych napojów spirytusowych oraz uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 1576/89 (Dz.U. 2008, L 39, s. 16; sprostowanie Dz.U. 2009, L 228, s. 47).

( 13 ) Wyrok z dnia 14 lipca 2011 r., Bureau National Interprofessionnel du Cognac (C‑4/10 i C‑27/10, EU:C:2011:484), pkt 46; wyrok z dnia 21 stycznia 2016 r., Viiniverla (C‑75/15, EU:C:2016:35), pkt 45.

( 14 ) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1151/2012 z dnia 21 listopada 2012 r. w sprawie systemów jakości produktów rolnych i środków spożywczych (Dz.U. 2012, L 343, s. 1).

( 15 ) Jeśli ją dobrze rozumiem, owa teza przewiduje wykładnię art. 118m ust. 2 rozporządzenia nr 1234/2007, zgodnie z którą lit. a) ma zastosowanie do używania ChNP w takiej samej formie, w jakiej owa ChNP została zarejestrowana, zaś lit. b) odnosi się do używania nazw podobnych, które różnią się w większym lub w mniejszym stopniu od zarejestrowanej ChNP. Zobacz pkt 29 postanowienia odsyłającego.

( 16 ) Wyrok z dnia 14 lipca 2011 r. (C‑4/10 i C‑27/10, EU:C:2011:484), pkt 55. Wprawdzie ów wyrok został wydany na podstawie rozporządzenia nr 110/2008, możliwość wykorzystania go w drodze analogii w niniejszej sprawie nie budzi żadnych wątpliwości, zważywszy na podobieństwo, zarówno pod względem brzmienia jak i celu, istniejące między art. 16 tego rozporządzenia i art. 118m rozporządzenia nr 1234/2007.

( 17 ) C. Le Goffic, La protection des indications géographiques, Paris, ed. LITEC, 2010, s. 137.

( 18 ) Porównaj art. 118m ust. 2 lit. b), c) i d) rozporządzenia nr 1234/2007 z art. 3 Porozumienia lizbońskiego o ochronie i międzynarodowej rejestracji nazw pochodzenia (zmienionego w dniu 28 września 1979 r.) i z art. 22 ust. 2 lit. b) Porozumienia w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej (TRIPS) z dnia 15 kwietnia 1994 r. (Dz.U. 1994, L 336, s. 214), które stanowi załącznik 1 C do Porozumienia ustanawiającego Światową Organizację Handlu (WTO) (Dz.U. 1994, L 336, s. 3), który to artykuł odsyła do art. 10a Konwencji paryskiej o ochronie własności przemysłowej, w wersji zmienionej w 1967 r. w Sztokholmie.

( 19 ) W szczególności sąd odsyłający odwołuje się do art. 5 i 7 dyrektywy 2000/13, która obowiązywała w momencie zaistnienia okoliczności faktycznych (zob. pkt 9 i nast. niniejszej opinii), bez uszczerbku dla wykładni art. 9 ust. 1 lit. a) i art. 17 rozporządzenia nr 1169/2011. To ostatnie rozporządzenie uchyliło dyrektywę 2000/13 z dniem 13 grudnia 2014 r., w związku z czym nie ma ono zastosowania ratione temporis w niniejszym przypadku.

( 20 ) Konkretnie art. 13 ust. 1 lit. a) i b) rozporządzenia nr 1151/2012, którego motyw 32 odsyła do wytycznych.

( 21 ) Wyrok z dnia 20 lutego 1975 r., Komisja/Niemcy (12/74, EU:C:1975:23), pkt 42.

( 22 ) Zobacz wyjaśnienia dotyczące początków ChNP w opinii rzecznika generalnego D. Ruiza-Jaraba Colomera w sprawie Niemcy i Dania/Komisja (C‑465/02 i C‑466/02, EU:C:2005:636), pkt 5 i nast.

( 23 ) Na przykład w motywach 27 i 32 rozporządzenia (WE) nr 479/2008, o którym mowa w przypisie 5 powyżej. Wprawdzie ów akt prawny został już uchylony, jednak treść tych dwóch motywów można odnaleźć, z niewielkimi zmianami, w motywach rozporządzenia nr 1308/2013.

( 24 ) Odsyłam w tym zakresie do pkt 63 mojej opinii w sprawie EUIPO/Instituto dos Vinhos do Douro e do Porto IP (C‑56/16 P, EU:C:2017:394).

( 25 ) Myślę o menu w restauracji, w którym widnieje wśród deserów sorbet z szampanem, lub o opublikowaniu przepisu wyjaśniającego, jak go przygotować. Podczas rozprawy przedstawiciel Galany podał jako przykład reklamę kieliszków do szampana (typu flet), która posługuje się tym wyrażeniem.

( 26 ) Wyrok z dnia 14 maja 2002 r., Hölterhoff (C‑2/00, EU:C:2002:287), pkt 16. Sprawa dotyczyła transakcji handlowej, w której M. Hölterhoff zaproponował klientowi sprzedaż półszlachetnych i ozdobnych kamieni, z rodzajami obróbek, które on nazwał „Spirit Sun” i „Context Cut”. Nazwy te były znakami towarowymi zarejestrowanymi w imieniu konkurenta.

( 27 ) Wyrok z dnia 25 stycznia 2007 r., Adam Opel (C‑48/05, EU:C:2007:55), pkt 24 i opinia rzecznika generalnego D. Ruiza-Jaraba Colomera w tej sprawie (EU:C:2006:154), pkt 35 i nast. Sprawa dotyczyła używania logo marki Opel na osłonie wlotu powietrza do chłodnicy miniaturowych modeli samochodów sprzedawanych przez AUTEC, przedsiębiorstwo, które nie było powiązane z Oplem.

( 28 ) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym (Dz.U. 2001, L 167, s. 10).

( 29 ) Wyrok z dnia 5 czerwca 2014 r., Public Relations Consultants Association (C‑360/13, EU:C:2014:1195), pkt 26, 27.

( 30 ) Wyrok z dnia 4 października 2011 r., Football Association Premier League i in. (C‑403/08 i C‑429/08, EU:C:2011:631), pkt 170, 172.

( 31 ) Postanowienie z dnia 17 stycznia 2012 r., Infopaq International (C‑302/10, EU:C:2012:16), pkt 44 i 45

( 32 ) Wyroki: z dnia 14 lipca 2011 r., Bureau National Interprofessionnel du Cognac (C‑4/10 i C‑27/10, EU:C:2011:484), pkt 46; z dnia 21 stycznia 2016 r., Viiniverla (C‑75/15, EU:C:2016:35), pkt 45.

( 33 ) W tym zakresie motyw 32 rozporządzenia nr 479/2008, które wprowadziło w swym art. 45 obecne brzmienie art. 118m rozpatrywanego w niniejszej sprawie stanowi, że „Należy chronić […] nazwy pochodzenia […] przed wykorzystaniem prowadzącym do bezprawnego czerpania korzyści z reputacji, którą cieszą się produkty spełniające dane wymogi” (wyróżnienie moje).

( 34 ) Odsyłam do pkt 87–89 mojej opinii w sprawie EUIPO/Instituto dos Vinhos do Douro e do Porto IP (C‑56/16 P, EU:C:2017:394).

( 35 ) Podczas rozprawy poruszona została kwestia sposobu, w jaki musiały się zmienić zwyczaje panujące w niektórych państwach członkowskich, w których wpierw używano jako nazw rodzajowych nazw, które po przyjęciu przepisów Unii stały się ChNP w dziedzinie win (przypadkiem modelowym jest tutaj szampan). Dotyczy to również przypadku pozawspólnotowej ochrony europejskich ChNP w drodze traktatów dwustronnych lub wielostronnych.

( 36 ) Wprawdzie art. 12 Aktu genewskiego Porozumienia lizbońskiego w sprawie nazw pochodzenia i oznaczeń geograficznych (przyjętego w dniu 20 maja 2015 r.) również przewiduje nieprzerwaną ochronę, ów traktat nie wszedł jeszcze w życie.

( 37 ) Tak stanowi art 118k ust. 1 rozporządzenia nr 1234/2007, włączony następnie do art. 101 ust. 1 rozporządzenia nr 1308/2013.

( 38 ) Natomiast etykietowanie produktów sektora wina podlega art. 117–123 rozporządzenia nr 1308/2013, a etykietowanie oznaczeń geograficznych napojów spirytusowych – rozporządzeniu nr 110/2008. Oba rozporządzenia stanowią lex specialis w stosunku do przepisów ogólnych dotyczących środków spożywczych.

( 39 ) Artykuł 3 ust. 1 ppkt 1, 2 i 3. Przepisem równoważnym w rozporządzeniu nr 1169/2011, obowiązującym od dnia 13 grudnia 2014 r., jest art. 9 ust. 1 lit. a), b) i d).

( 40 ) Artykuł 5 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2000/13, odpowiadający art. 17 rozporządzenia nr 1169/2011.

( 41 ) Jego późniejszym odpowiednikiem jest art. 18 ust. 1 rozporządzenia nr 1169/2011. Dyrektywa 2000/13 ma zastosowanie w tym zakresie do sektora win, jak wskazuje art. 118 rozporządzenia nr 1308/2013.

( 42 ) Prawodawca zostawił producentowi środka spożywczego decyzję o wyborze miejsca, w którym wskaże on wyrażoną procentowo ilość składnika: a) w nazwie, pod jaką środek spożywczy jest sprzedawany, b) bezpośrednio obok tej nazwy lub c) w wykazie składników. W niniejszej sprawie ów wykaz znajduje się w dolnej części opakowania.

( 43 ) W owych wytycznych wskazano, że ich stosowanie jest dobrowolne i że „nie stanowią one w żadnym razie wiążącej prawnie interpretacji uregulowań Unii Europejskiej w dziedzinie ChNP i ChOG lub dyrektywy w sprawie etykietowania”.

( 44 ) Komisja słusznie nie określiła w wytycznych procentu jednakowego stosowania. Komisja zasugerowała natomiast przyjęcie zasady, że im większa jest ilość składnika objętego ChNP, tym większe jest prawdopodobieństwo, iż nadaje on podstawową cechę charakterystyczną.

( 45 ) Przykładowo istnieją produkty chronione przez ChNP, takie jak pewne odmiany trufli, które po dodaniu do środka spożywczego w niewielkiej ilości są natychmiast rozpoznawalne ze względu na zapach i utrzymujący się smak w ustach.

( 46 ) Możliwe jest więc wskazanie składnika na etykiecie środka spożywczego w ramach jego „nazwy handlowej” lub obok niej, jeśli produkt posiada zapach lub smak składnika chronionego przez ChNP. Nie można jednak wykluczyć innych czynników, takich jak konsystencja lub kolor, aczkolwiek nie uważam ich za równie istotne w dziedzinie środków spożywczych co dwa czynniki wskazane powyżej.

( 47 ) W przypadku tego typu sporów mogą okazać się przydatne opinie specjalistyczne wydane przez ekspertów w dziedzinie gastronomii, którzy wyjaśnią cechy sorbetu z szampanem, lub raporty bazujące na ankietach przeprowadzonych wśród konsumentów, służących wykazaniu, że sorbet posiada smak tego wina musującego. Praktyka orzecznicza państw członkowskich jest bardzo bogata w tym zakresie: zob., co się tyczy właśnie szampana, wyrok z dnia 15 marca 2013 r. wydany przez Cour d’appel de París (sąd apelacyjny w Paryżu) w sprawie SAS Euralis Gastronomie/CIVC, utrzymany w mocy przez Cour de cassation (sąd kasacyjny, Francja) wyrokiem z dnia 25 listopada 2013 r.

( 48 ) Przepis ten zapewnia producentowi, który używa składnika objętego ChNP, trzy możliwości wskazania wyrażonej procentowo ilości rzeczonego składnika zawartego w jego środku spożywczym (zob. pkt 12 niniejszej opinii). Jednakże wytyczne zdają się ograniczać możliwość wskazania tej wartości wyrażonej procentowo do przypadków, w których składnik nie zostaje wymieniony w ramach nazwy handlowej lub obok niej (tak właśnie rozumiem dodanie zwrotu „w przeciwnym razie”). Producent jest związany dyrektywą 2000/13, a nie wytycznymi, tak że wybór, jaki mu ona pozostawia, nie ulega zmianie.

( 49 ) Podczas rozprawy strony przyznały, że spór w postępowaniu głównym nie ograniczał się do używania ChNP w nazwie sorbetu.

( 50 ) Artykuł 2 ust. 1 lit. a) ppkt (i).

( 51 ) Wyrok z dnia 4 czerwca 2015 r., Teekanne (C‑195/14, EU:C:2015:361), pkt 38.

( 52 ) Ibidem, pkt 36 i przytoczone tam orzecznictwo.

( 53 ) Wniosek mógłby być inny, gdyby nazwa produktu przybrała inną formę sugerującą konsumentowi, że chodzi o szampan mrożony, który można degustować jako sorbet.

( 54 ) W mojej opinii w sprawie EUIPO/Instituto dos Vinhos do Douro e do Porto IP (C‑56/16 P, EU:C:2017:394), pkt 94 i nast., również zająłem się pojęciem przywołania, które odnosiło się tam do użycia ChNP Porto/Port przez znak towarowy Unii „Port Charlotte”.

( 55 ) Wyrok z dnia 21 stycznia 2016 r., Viiniverla (C‑75/15, EU:C:2016:35), pkt 21 i przytoczone tam orzecznictwo, w związku z art. 16 lit. b) rozporządzenia nr 110/2008.

( 56 ) Wyrok z dnia 4 marca 1999 r., Consorzio per la tutela del formaggio Gorgonzola (C‑87/97, EU:C:1999:115), pkt 25.

( 57 ) Wyrok z dnia 26 lutego 2008 r., Komisja/Niemcy (C‑132/05, EU:C:2008:117), pkt 44.

( 58 ) Wyrok z dnia 21 stycznia 2016 r., Viiniverla (C‑75/15, EU:C:2016:35).

( 59 ) Wyrok z dnia 14 lipca 2011 r., Bureau National Interprofessionnel du Cognac (C‑4/10 i C‑27/10, EU:C:2011:484), pkt 58.

( 60 ) Ibidem, pkt 22–27.

( 61 ) Wyrok z dnia 21 stycznia 2016 r., Viiniverla (C‑75/15, EU:C:2016:35), pkt 26–28.

( 62 ) W pkt 31 wyroku Viiniverla Trybunał przypomniał, że to do sądu odsyłającego należy „dokonanie oceny, czy nazwa »Verlados« stosowana dla okowity z cydru stanowi »przywołanie« w rozumieniu art. 16 lit. b) rozporządzenia nr 110/2008, chronionego oznaczenia geograficznego »Calvados«”.