Keywords

Summary



Keywords

1. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Pismo w sprawie przedstawienia zarzutów – Konieczna treść – Poszanowanie prawa do obrony

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 19 ust. 1; rozporządzenie Komisji nr 2842/98, art. 2 i 3)

2. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03)

3. Konkurencja – Grzywny – Decyzja nakładająca grzywny – Obowiązek uzasadnienia – Zakres

(art. 253 WE; rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2)

4. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszeń

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust 2; komunikat Komisji 98/C 9/03)

5. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 1)

6. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 1A)

7. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 1A)

8. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Odstraszający charakter

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 1A)

9. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Odstraszający charakter

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 1A)

10. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Odstraszający charakter

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03)

11. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszeń

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2)

12. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Odstraszający charakter

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2)

13. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszeń – Okoliczności obciążające

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 2)

14. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszeń – Okoliczności obciążające

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 2)

15. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszeń

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 2)

16. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie

(art. 229 WE; rozporządzenie Rady nr 17, art. 17)

17. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszeń – Okoliczności obciążające

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 2)

18. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszeń – Okoliczności obciążające

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 2)

19. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszeń – Okoliczności obciążające

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 2)

20. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszeń – Okoliczności obciążające

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 2)

21. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszeń – Okoliczności obciążające

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 2)

22. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Komunikat Komisji w sprawie nienakładania lub obniżenia kwoty grzywien w zamian za współpracę przedsiębiorstw, którym zarzucono naruszenie

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 96/C 207/04)

23. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Uwzględnienie współpracy z Komisją przedsiębiorstwa, któremu zarzucono naruszenie

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 96/C 207/04, tytuł B lit. b))

24. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Uwzględnienie współpracy z Komisją przedsiębiorstwa, któremu zarzucono naruszenie

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 96/C 207/04, tytuł B)

25. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 96/C 207/04, tytuł B, i 98/C 9/03, pkt 2)

26. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Uwzględnienie współpracy z Komisją przedsiębiorstwa, któremu zarzucono naruszenie

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 96/C 207/04, tytuł B)

27. Konkurencja – Grzywny – Kontrola sądowa

(art. 81 WE i 229 WE; porozumienie o EOG, art. 53 ust. 1; rozporządzenie Rady nr 17, art. 17)

28. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Uwzględnienie współpracy z Komisją przedsiębiorstwa, któremu zarzucono naruszenie, poza ramami zakreślonymi przez komunikat w sprawie współpracy (rozporządzenie Rady nr 17, art. 17; komunikat Komisji 96/C 207/04 i 98/C 9/03, pkt 3)

29. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Tajemnica zawodowa

(art. 287 WE; rozporządzenie Rady nr 17, art. 20 ust. 2)

Summary

1. W ramach stosowania reguł konkurencji pismo w sprawie postawienia zarzutów winno przedstawiać zarzuty sformułowane w sposób wystarczająco jasny, nawet jeśli tylko skrótowo, w celu umożliwienia zainteresowanym rzeczywistego zapoznania się z informacjami Komisji określającymi zarzucane im zachowania. Wyłącznie bowiem po spełnieniu tego warunku pismo w sprawie przedstawienia zarzutów może wypełniać zadanie, które zostało mu przypisane na mocy rozporządzeń wspólnotowych, które polega na dostarczeniu przedsiębiorstwom wszystkich informacji niezbędnych im do podjęcia skutecznej obrony, zanim Komisja wyda ostateczną decyzję. Funkcja ta nie zmienia się w zależności od szczególnej sytuacji przedsiębiorstwa, które jest jego adresatem, i stopnia jego współpracy z Komisją. Wskazany wymóg jest spełniony, gdy decyzja nie nakłada na zainteresowanych odpowiedzialności za naruszenia inne od tych, o których mowa w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów i uwzględnia tylko te fakty, co do których zainteresowani mieli możliwość się wypowiedzieć.

W odniesieniu do prawa do obrony w związku z nałożeniem grzywien, w przypadku gdy Komisja wyraźnie wskazuje w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów, że zbada ona kwestię, czy należy nałożyć grzywny na dane przedsiębiorstwa, oraz gdy przedstawia ona zasadnicze okoliczności faktyczne i prawne, które mogą doprowadzić do nałożenia grzywny, takie jak waga i czas trwania zarzucanego naruszenia i kwestia jego popełnienia „umyślnie lub poprzez niedbalstwo”, spełnia ona obowiązek przestrzegania prawa przedsiębiorstw do przedstawienia swego stanowiska. W ten sposób Komisja podaje im informacje, które są niezbędne do obrony nie tylko przed stwierdzeniem naruszenia, ale także przed nałożeniem grzywny. Z powyższego wynika, że w odniesieniu do określenia kwoty grzywien prawo do obrony danych przedsiębiorstw jest zagwarantowane wobec Komisji poprzez możliwość przedstawienia uwag na temat czasu trwania, wagi i antykonkurencyjnego charakteru będących przedmiotem zarzutów działań.

Komisja nie jest zobowiązana do wskazywania w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów ani, z jednej strony, możliwości ewentualnej zmiany swej polityki w zakresie ogólnego poziomu grzywien, przy czym możliwość ta zależy od ogólnych względów polityki konkurencji, niemających bezpośredniego związku ze szczególnymi okolicznościami danej sprawy, ani z drugiej strony, zakresu ewentualnego podwyższenia grzywny dokonanego w celu zapewnienia odstraszającego skutku grzywny, ponieważ instytucja ta nie jest zobowiązana, o ile wskazała okoliczności faktyczne i stan prawny, w oparciu o które obliczy kwotę grzywien, do wyjaśniania sposobu, w jaki posłuży się ona każdym z tych elementów w celu określenia poziomu grzywny. Udzielenie wskazówek dotyczących wysokości przewidywanych grzywien przed wezwaniem przedsiębiorstw do przedstawienia uwag dotyczących postawionych im zarzutów oznaczałoby uprzedzenie w sposób niewłaściwy decyzji Komisji.

(por. pkt 46–49, 58, 59, 62)

2. O ile Komisja przy określaniu kwoty każdej grzywny dysponuje swobodnym uznaniem i nie ma obowiązku stosowania określonej formuły matematycznej, nie może ona odejść od zasad, które sama dla siebie ustanowiła. Uwzględniając, że wydane przez Komisję wytyczne w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS stanowią narzędzie mające wyjaśnić – przy jednoczesnym przestrzeganiu norm prawnych wyższego rzędu – kryteria stosowane przez Komisję przy korzystaniu z tych uprawnień dyskrecjonalnych, Komisja przy ustalaniu wysokości grzywny jest zobowiązana przestrzegać wytycznych w sprawie ustalania grzywien, w szczególności zaś ich bezwzględnie wiążących elementów.

(por. pkt 119)

3. Zakres obowiązku uzasadnienia decyzji nakładającej na kilka przedsiębiorstw grzywny z tytułu naruszenia wspólnotowych reguł konkurencji należy określać w szczególności w świetle faktu, że wagę naruszeń należy ustalać na podstawie licznych czynników, zwłaszcza takich jak szczególne okoliczności danej sprawy, ich kontekst i odstraszające działanie grzywien, przy czym nie ma obowiązku ustalania wiążącego czy wyczerpującego wykazu kryteriów, jakie obowiązkowo należy wziąć pod uwagę. Nałożone przez ten obowiązek wymogi są zatem spełnione, w przypadku gdy Komisja wskaże w swej decyzji elementy oceny, które umożliwiły jej zmierzenie wagi i czasu trwania naruszenia, przy czym nie ma ona obowiązku umieszczania w niej bardziej szczegółowego wyjaśnienia lub danych liczbowych dotyczących sposobu obliczenia grzywny, chociaż jest pożądane, by Komisja wykorzystała swoje uprawnienie do wskazania tych danych liczbowych, na których bazowała, w szczególności w odniesieniu do zamierzonego odstraszającego skutku, przy wykonywaniu jej uprawnień dyskrecjonalnych.

(por. pkt 131, 206, 213, 214)

4. Wydane przez Komisję wytyczne w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS przewidują jako punkt wyjścia obliczania grzywny kwotę określoną na podstawie przedziałów odzwierciedlających poszczególne stopnie wagi naruszeń, które to stopnie nie mają związku z właściwym obrotem. Metoda ta opiera się zatem głównie na taryfikacji grzywien, aczkolwiek względnej i elastycznej. Tak więc w przypadku gdy Komisja stwierdza w tej samej decyzji istnienie kilku naruszeń, metoda ta w żaden sposób nie zobowiązuje do uwzględnienia do celów określenia kwot wyjściowych odpowiadających każdemu z naruszeń – choć także tego nie zakazuje – rozmiaru rynku, na który wywiera wpływ naruszenie, a tym bardziej nie nakłada na Komisję obowiązku określenia tych kwot wyjściowych na podstawie stałego procentu całkowitego obrotu rynku.

(por. pkt 133–135)

5. Przy określaniu kwoty grzywien za naruszenie wspólnotowego prawa konkurencji Komisja nie jest zobowiązana do traktowania jako punktu wyjścia przy obliczaniu tych grzywien kwot określonych na podstawie obrotu zainteresowanych przedsiębiorstw ani do zapewniania, w przypadku gdy grzywny zostają nałożone na kilka przedsiębiorstwa uczestniczących w tym samym naruszeniu, aby ostateczne kwoty grzywien dla tych przedsiębiorstw wynikające z obliczeń odzwierciedlały wszelkie różnice pomiędzy nimi ze względu na ich całkowity lub właściwy obrót. Waga naruszeń powinna być ustalana na podstawie wielu elementów, takich jak między innymi szczególne okoliczności sprawy, jej kontekst oraz odstraszający charakter grzywien. W związku z tym Komisja bez wątpienia ma prawo uwzględnić do celów określenia kwoty grzywny wielkość obrotu związanego z produktami będ ącymi przedmiotem naruszeń jako element oceny wagi naruszenia, ale nie należy nadawać tej wysokości znaczenia nieproporcjonalnego w stosunku do innych elementów oceny, ponieważ określenie kwoty grzywien nie może być wynikiem zwykłego obliczenia opartego na wielkości tego obrotu.

Ponadto chociaż wydane przez Komisję wytyczne w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS nie przewidują obliczania kwoty grzywien na podstawie obrotu w skali światowej ze sprzedaży danego produktu, to nie sprzeciwiają się uwzględnieniu tego obrotu przy ustalaniu kwoty grzywny celem poszanowania ogólnych zasad prawa wspólnotowego i w sytuacji gdy wymagają tego okoliczności. Ponadto wytyczne stanowią, że zasada równych sankcji za takie samo zachowanie może, jeśli wymagają tego okoliczności, prowadzić do nakładania różnych grzywien na dane przedsiębiorstwa, bez potrzeby opierania tych różnic na rachunku arytmetycznym.

Zasady proporcjonalności i równego traktowania także nie wymagają, aby kwota wyjściowa grzywny stanowiła dla wszystkich poszczególnych członków kartelu identyczny procent wielkości obrotu indywidualnego.

(por. pkt 139, 145–149)

6. Gdy chodzi o ustalanie kwoty grzywien nałożonych na poszczególnych członków kartelu, to metoda polegająca na podziale jego członków na kilka kategorii, która prowadzi do ryczałtowego ustalenia kwoty wyjściowej dla przedsiębiorstw należących do tej samej kategorii, nie może być zakwestionowana, mimo że prowadzi do pominięcia rozmiaru przedsiębiorstw zaliczonych do tej samej kategorii. Jednakże podział ten powinien być przeprowadzony z poszanowaniem zasady równego traktowania, zgodnie z którą sytuacji porównywalnych nie należy traktować odmiennie, zaś sytuacji odmiennych w taki sam sposób, chyba że jest to obiektywnie uzasadnione. Ponadto kwota grzywien powinna co najmniej być proporcjonalna w stosunku do okoliczności branych pod uwagę w celu dokonania oceny wagi naruszenia.

Aby sprawdzić, czy podział członków kartelu na kategorie jest zgodny z zasadami równego traktowania oraz proporcjonalności, sąd wspólnotowy – w ramach kontroli legalności korzystania przez Komisję z przysługującego jej w tej dziedzinie swobodnego uznania – powinien jednak ograniczyć się do sprawdzenia, czy podział ten jest spójny i obiektywnie uzasadniony, nie zastępując od razu oceny dokonanej przez Komisję swoją oceną.

W tym zakresie podział członków kartelu na dwie kategorie, najważniejszych i pozostałych, jest rozsądnym sposobem wzięcia pod uwagę ich względnego znaczenia na rynku w celu zróżnicowania kwoty wyjściowej, o ile nie prowadzi on do poważnego zniekształcenia obrazu danych rynków.

(por. pkt 150, 156, 157, 159)

7. Komisja dysponuje swobodą uznania umożliwiającą jej uwzględnienie bądź nieuwzględnienie pewnych czynników przy określaniu kwot grzywien za naruszenie reguł konkurencji, które zamierza nałożyć, w zależności między innymi od okoliczności danego przypadku. Biorąc pod uwagę przywołane powyżej wyrażenia użyte w pkt 1A akapit szósty wytycznych wydanych przez Komisję w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS, należy stwierdzić, że tam gdzie w naruszeniu uczestniczyło kilka przedsiębiorstw, Komisja zachowała pewien margines swobodnej oceny w stosunku do możliwości stosowania kwot ważonych grzywien w zależności od rozmiaru każdego przedsiębiorstwa. W istocie z użycia wyrażenia „w niektórych przypadkach” i terminu „w szczególności” w pkt 1A akapit szósty wytycznych wynika, że ważenie na podstawie indywidualnego rozmiaru przedsiębiorstw nie jest etapem systematycznego obliczenia, który Komisja sobie narzuciła, ale możliwością, które sobie zastrzegła, stosowaną elastycznie w sprawach, które tego wymagają.

W tym zakresie Komisja nie przekracza granic przysługującego jej swobodnego uznania, jeśli na etapie określania kwot wyjściowych grzywien za naruszenie popełnione przez oba jedyne działające na rynku podmioty Komisja powstrzymuje się od zróżnicowania traktowania tych dwóch podmiotów, pomimo różnicy w wielkościach ich obrotów osiągniętych na tym rynku i w ich udziałach w rynku, ponieważ, po pierwsze, na takim rynku porozumienie może istnieć tylko w przypadku, gdy obydwa przedsiębiorstwa w nim uczestniczą, przy czym uczestnictwo drugiego co do wielkości udziałów w rynku podmiotu jest równie niezbędne do samego istnienia porozumienia jak uczestnictwo pierwszego podmiotu, oraz po drugie, w niniejszym przypadku chodzi o dwóch wielkich producentów.

(por. pkt 180–182)

8. Sankcje za naruszenie reguł konkurencji przewidziane w art. 15 rozporządzenia nr 17 mają na celu położenie kresu bezprawnym zachowaniom, ale także zapobieżenie ich powtórzeniu się. Odstraszanie jest jednym z celów grzywien za naruszenie reguł konkurencji zatem wymóg jego zapewnienia stanowi wymóg ogólny, którym Komisja musi się kierować w trakcie całego procesu obliczania grzywien, i nie wymaga się od niej koniecznie, aby w procesie tego obliczania był wyodrębniony jakiś szczególny etap mający na celu przeprowadzenie ogólnej oceny wszystkich okoliczności istotnych w realizacji tego celu.

(por. pkt 218–220, 226, 238)

9. W ramach określenia grzywny, jaką należy nałożyć na podstawie art. 15 rozporządzenia nr 17 za naruszenie reguł konkurencji, rozmiar i zasoby światowe ukaranego przedsiębiorstwa stanowią istotne elementy oceny, które mogą być uwzględnione celem zapewnienia odstraszającego skutku grzywien. W istocie przedsiębiorstwo o dużym rozmiarze, dysponujące znacznymi zasobami finansowymi w stosunku do zasobów innych członków kartelu, może łatwiej zgromadzić środki niezbędne do zapłacenia swej grzywny, co uzasadnia nałożenie na nie, w celu zapewnienia odstraszającego skutku tej grzywny, grzywny proporcjonalnie wyższej niż ta, która jest nałożona za to samo naruszenie dokonane przez przedsiębiorstwo, które nie dysponuje takimi zasobami.

W tym zakresie zastosowanie przez Komisję mnożnika zmierzającego do uwzględnienia rozmiaru i zasobów światowych przedsiębiorstw w celu odstraszenia nie jest wykluczone z uwagi na fakt, że wytyczne wyraźnie go nie przewidują. W istocie uwzględnienie rozmiaru i zasobów światowych przedsiębiorstw może przyczynić się do spełnienia wymogu konieczności określenia kwoty grzywny na poziomie, który zapewni odpowiednio odstraszający efekt zgodnie z punktem 1A akapit czwarty wytycznych zarówno w określaniu bezpośrednio kwoty grzywny uwzględniającej między innymi te czynniki, jak i w stosowaniu wobec kwoty wyjściowej określonej na podstawie innych czynników (takich jak charakter naruszenia lub wpływ indywidualnego zachowania o znamionach naruszenia) korekty mającej na celu uwzględnienie rozmiaru i zasobów światowych przedsiębiorstw. Ta druga metoda nie tylko nie narusza wytycznych, ale zwiększa nawet przejrzystość obliczeń Komisji w stosunku do pierwszej metody.

(por. pkt 235, 253)

10. Żaden element wytycznych wydanych przez Komisję w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS nie zabrania zastosowania, w odniesieniu do bardzo poważnych naruszeń reguł konkurencji, stopy podwyższenia równej stu procentom kwoty wyjściowej w celu zapewnienia odstraszającego skutku grzywien.

W odniesieniu w szczególności do tych naruszeń wytyczne ograniczają się do wskazania, że przewidywane kwoty grzywien wynoszą powyżej 20 mln EUR. Jedynymi górnymi granicami wskazanymi w wytycznych i znajdującymi zastosowanie do takich naruszeń są ogólny pułap w wysokości dziesięciu procent całkowitego obrotu, określony w art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17, oraz górne granice dotyczące dodatkowej kwoty, która może być nałożona z uwagi na czas trwania naruszenia (zob. pkt 1B akapit pierwszy, drugi i trzeci wytycznych). Wytyczne zatem nie mogą być podstawą dla powstania jakichkolwiek uzasadnionych oczekiwań w odniesieniu do kwoty wyjściowej, kwot dodatkowych zastosowanych wobec tej kwoty z innych względów niż czas trwania naruszenia, a w związku z tym ostatecznych kwot grzywien, jakie powinny być nałożone za bardzo poważne naruszenia. To samo dotyczy części ostatecznej grzywny, jaką może stanowić dodatkowa kwota nałożona w ramach obliczenia.

(por. pkt 249, 251, 252)

11. Fakt, iż przedsiębiorstwo ukarane za naruszenie reguł konkurencji po zakończeniu naruszeń przyjęło we własnym zakresie środki w celu zapobieżenia ponownemu ich popełnieniu, nie zobowiązuje Komisji do obniżenia grzywny. O ile bez wątpienia istotne jest, że przedsiębiorstwo podejmuje kroki w celu zapobieżenia w przyszłości nowym naruszeniom wspólnotowego prawa konkurencji przez jej pracowników, to jednak nie zmienia to nic w związku z faktycznym istnieniem naruszenia, które stwierdzono w niniejszym przypadku. Sama okoliczność, że w niektórych przypadkach Komisja uwzględniła w swej poprzedniej praktyce decyzyjnej wprowadzenie programu w zakresie dostosowania do reguł konkurencji jako okoliczność łagodzącą, nie nakłada na nią obowiązku postępowania w ten sam sposób w każdym przypadku.

(por. pkt 266, 267)

12. Komisja nie jest zobowiązana do uwzględnienia w ocenie wymogów w zakresie odstraszania wobec przedsiębiorstwa, które powinno być ukarane za naruszenie wspólnotowych reguł konkurencji, kar nałożonych w państwach trzecich za te same tajne działania. W istocie cel polegający na odstraszaniu, do którego Komisja ma prawo dążyć podczas określania kwoty grzywny, zmierza do zagwarantowania przestrzegania przez przedsiębiorstwa reguł konkurencji określonych przez traktat w odniesieniu do prowadzenia przez nie działalności wewnątrz Wspólnoty lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG). Odstraszający efekt grzywny nałożonej z uwagi na naruszenie wspólnotowych reguł konkurencji nie może zatem być określony ani w zależności jedynie od szczególnej sytuacji skazanego przedsiębiorstwa, ani też od faktu, czy przestrzegało ono reguł konkurencji określonych w państwach trzecich nienależących do EOG.

(por. pkt 269)

13. W przypadku gdy naruszenie reguł konkurencji zostało popełnione przez kilka przedsiębiorstw, należy w ramach określania kwot grzywien zbadać względną wagę uczestnictwa każdego z nich, co w szczególności oznacza ustalenie, jaką rolę pełniło każde z nich w czasie ich uczestnictwa w naruszeniu. Z powyższego wynika między innymi, że rola „lidera” odgrywana przez jedno przedsiębiorstwo lub kilka przedsiębiorstw w ramach kartelu powinna być uwzględniona do celów obliczenia kwoty grzywny, ponieważ przedsiębiorstwa, które odgrywały taką rolę, powinny w związku z tym ponieść szczególną odpowiedzialność w porównaniu z innymi przedsiębiorstwami. Zgodnie z tymi zasadami pkt 2 wytycznych wydanych przez Komisję w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS ustanawia, w tytule dotyczącym okoliczności obciążających, przykładową listę okoliczności, które mogą doprowadzić do podwyższenia kwoty podstawowej grzywny, obejmującą między innymi „rolę przywódcy lub prowokatora [zachęcającego do] naruszenia”.

(por. pkt 280–282)

14. Z samego sformułowania pkt 2 tiret trzecie wydanych przez Komisję wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS wynika, że podczas analizowania roli odgrywanej przez dane przedsiębiorstwo w naruszeniu reguł konkurencji należy rozróżnić pojęcia przywódcy i zachęcającego do naruszenia i przeprowadzić dwie odrębne analizy w celu zweryfikowania, czy to przedsiębiorstwo odgrywało pierwszą, czy drugą z tych ról. O ile bowiem rola zachęcającego do naruszenia dotyczy momentu ustanowienia lub poszerzania kartelu, rola przywódcy dotyczy jego funkcjonowania.

(por. pkt 316)

15. Przedsiębiorstwo, aby mogło być uznane za zachęcającego do kartelu, powinno namawiać lub zachęcać inne przedsiębiorstwa do ustanowienia kartelu lub do przyłączenia się do niego. Nie wystarczy natomiast, aby było ono jedynie jednym z członków założycieli kartelu. W związku z tym na przykład w kartelu utworzonym tylko przez dwa przedsiębiorstwa nie jest uzasadnionym automatyczne uznanie tych przedsiębiorstw za zachęcających do naruszenia. Kwalifikacja ta powinna być zastrzeżona dla przedsiębiorstwa, które w danym przypadku podjęło inicjatywę, na przykład sugerując drugiemu przedsiębiorstwu możliwość tajnego porozumienia lub próbując przekonać je do jego zawarcia.

(por. pkt 321, 456)

16. W ramach skargi wniesionej na decyzję Komisji nakładającą grzywnę za naruszenie reguł konkurencji stwierdzenie niezgodności z prawem oceny, jakiej dokonała Komisja w zakresie okoliczności obciążających, co doprowadziło do podwyższenia grzywny w porównaniu do jej kwoty podstawowej, otwiera drogę do wykonania przez sąd wspólnotowy przysługującego mu nieograniczonego prawa orzekania w celu potwierdzenia, uchylenia lub zmodyfikowania tego podwyższenia grzywny w świetle wszystkich istotnych okoliczności występujących w danym przypadku.

(por. pkt 303, 338, 394)

17. Jeśli chodzi o uznanie za przywódcę w odniesieniu do danego naruszenia reguł konkurencji, fakt, że decyzja o podwyżce cen w ramach danego kartelu jest podejmowana poprzez wspólne porozumienie podczas spotkań członków kartelu, wraz z ich zakresem, datą i mechanizmem wprowadzania, nie zaprzecza szczególnej odpowiedzialności jaką bierze na siebie takie czy inne przedsiębiorstwo, kiedy decyduje ono, iż jako pierwsze faktycznie uruchomi uzgodnioną podwyżkę. Podejmując taką inicjatywę, w przypadku gdy nie było ono do tego ani imiennie, ani w sposób szczególny zobowiązane przez porozumienie o podwyżce cen zawarte podczas spotkania kartelu, dane przedsiębiorstwo dobrowolnie udziela podstawowego bodźca do wykonania tego porozumienia, sprawiając, że zamiast pozostać niewykonane, wywierało ono skutki na rynek.

Natomiast sama okoliczność, iż członek kartelu jako pierwszy podał do wiadomości nową cenę lub podwyżkę cen, nie może być uważana za poszlakę, że odgrywał on rolę przywódcy kartelu, jeśli okoliczności danego przypadku wskazują, że wspomniana cena lub podwyżka zostały określone wcześniej w drodze wspólnego porozumienia z innymi członkami kartelu oraz że ci członkowie podjęli decyzję również o tym, który spośród nich poda je do wiadomości jako pierwszy, ponieważ takie wyznaczenie oznacza, iż fakt podania do wiadomości jako pierwszy ceny lub podwyżki stanowi tylko akt ścisłego przestrzegania wcześniej ustalonego we wspólnym porozumieniu schematu, a nie dobrowolną inicjatywę, stanowiącą bodziec dla kartelu.

(por. pkt 348, 427)

18. Okoliczność, iż przedsiębiorstwo wywiera presję, a nawet dyktuje zachowanie innym członkom kartelu, nie jest warunkiem koniecznym, aby mogło ono być uznane za przywódcę kartelu. Wystarczy bowiem, aby przedsiębiorstwo było istotną siłą napędową kartelu, co można wywnioskować między innymi z faktu, że zobowiązało się ono do opracowania i sugerowania zachowania, jakie powinni przyjąć członkowie kartelu, nawet jeśli nie było ono w stanie im go narzucić.

(por. pkt 374)

19. Zbieżność interesów, celów i stanowisk grupy przedsiębiorstw w ramach większego kartelu nie musi koniecznie oznaczać ani przypisania członkom tej grupy roli przywódcy, ani rozszerzenia tej kwalifikacji, przypisanej z innych przyczyn jednemu z nich, na wszystkich pozostałych.

(por. pkt 402)

20. W przypadku gdy kilka przedsiębiorstw popełniło wspólnie kilka naruszeń reguł konkurencji, fakt, że spotkania dotyczące kartelu mogły odbywać się równocześnie ze spotkaniami dotyczącymi innego kartelu oraz że ich celem mogło być przyjęcie zasadniczo tego samego schematu, nie przesądza kwestii tego, które przedsiębiorstwo konkretnie odgrywało rolę przywódcy w każdym z tych karteli. W związku z tym nie można domniemywać na podstawie rozpatrywanych podobieństw pomiędzy obydwoma rozważanymi kartelami, że przedsiębiorstwo, które odgrywało rolę przywódcy w jednym z tych karteli, odgrywało również tę samą rolę w innym.

(por. pkt 459)

21. W przypadku naruszenia długotrwałego członkowie kartelu mogą odgrywać na zmianę, w poszczególnych momentach, rolę przywódcy, tak że nie można wykluczyć, że wobec każdego z nich można zastosować okoliczność obciążającą z uwagi na rolę przywódcy.

(por. pkt 460)

22. Komunikat Komisji dotyczący nienakładania grzywien lub obniżenia ich kwoty w sprawach dotyczących karteli stwarza uzasadnione oczekiwania, na których mogą oprzeć się przedsiębiorstwa, które chcą poinformować Komisję o istnieniu kartelu. Ze względu na uzasadnione oczekiwania, jakie mogą powstać na podstawie tego komunikatu po stronie przedsiębiorstw chcących współpracować z Komisją, Komisja jest zobowiązana, w ramach ustalania kwoty nałożonej na dane przedsiębiorstwo grzywny, zastosować się do niego przy dokonywaniu oceny współpracy tego przedsiębiorstwa.

(por. pkt 488)

23. Całkowite zwolnienie z grzywny lub obniżenie jej kwoty na podstawie tytułu B komunikatu dotyczącego nienakładania grzywien lub obniżenia ich kwoty w sprawach dotyczących karteli wymaga między innymi, aby zainteresowane przedsiębiorstwo jako pierwsze dostarczyło danych, które mają decydujące znaczenie dla udowodnienia istnienia tego kartelu.

W tym zakresie o ile dowody te nie muszą koniecznie same z siebie wystarczać, aby wykazać istnienie kartelu, powinny jednak o tym przesądzać. Powinno zatem chodzić nie tylko o nadanie kierunku dochodzeniu, jakie ma przeprowadzić Komisja, lecz o dowody, które mogą zostać wykorzystane bezpośrednio jako materiał dowodowy o zasadniczym znaczeniu dla decyzji stwierdzającej naruszenie. Te dowody powinny być ponadto rzeczywiście dostarczone Komisji, a samo ich zaoferowanie lub wskazanie źródła, z którego mogą one być uzyskane, nie jest wystarczające.

Nie mogą być zatem zakwalifikowane w ten sposób ani, po pierwsze, informacje, które choć umożliwiają Komisji wystosowanie żądań udzielenia informacji, czyli zarządzenie kontroli, lecz praktycznie, pomimo uznania odpowiedzialności przez przedsiębiorstwo, które ich dostarczyło, w pełni pozostawiają tej instytucji do wykonania zadanie odtworzenia i udowodnienia okoliczności faktycznych, ani po drugie, propozycja przedsiębiorstwa, aby przekazać pracowników do dyspozycji Komisji w celu przedstawienia zeznań, przy czym Komisja nie ma zresztą obowiązku przyjęcia tej propozycji i może, aby nie obciążać niepotrzebnie tej instytucji dodatkową pracą, wezwać przedsiębiorstwo do zebrania informacji od swoich pracowników i do przekazania jej ich na piśmie.

Wreszcie na Komisji nie spoczywa obowiązek zwrócenia uwagi przedsiębiorstwa na niewystarczający charakter dostarczonych informacji oraz na konieczność ich uzupełnienia, skoro zgodnie z brzmieniem tytułu E ust. 2 komunikatu „[d]opiero w momencie wydania decyzji Komisja oceni, czy warunki określone w tytułach B, C i D są spełnione”.

(por. pkt 492, 493, 517, 518, 521, 522, 526, 568)

24. W celu całkowitego zwolnienia z grzywny lub obniżenia jej kwoty na podstawie tytułu B komunikatu dotyczącego nienakładania grzywien lub obniżenia ich kwoty w sprawach dotyczących karteli dowody przesądzające o istnieniu kartelu mogą być dostarczone ustnie Komisji przez zainteresowane przedsiębiorstwo. Ustna forma przekazania informacji nie stanowi żadnej większej przeszkody z punktu widzenia pewności prawa, ponieważ informacja przekazana organowi publicznemu ustnie w ramach spotkania zwykle może być uchwycona i zachowana poprzez nagrania dźwiękowego lub stwierdzona na piśmie poprzez sporządzenie protokołu.

W tym zakresie jest prawdą, że na Komisji nie spoczywa ogólny obowiązek sporządzania protokołów ze spotkań odbywanych z osobami lub przedsiębiorstwami, niemniej jednak brak wyraźnego przepisu przewidującego sporządzenie protokołu nie wyklucza możliwości nałożenia w danym przypadku na Komisję obowiązku zapisania w takim dokumencie oświadczeń przez nią uzyskanych. Obowiązek taki może bowiem, w zależności od szczególnych okoliczności danego przypadku, wynikać bezpośrednio z zasady dobrej administracji, która stanowi jedną z gwarancji zapewnianych przez wspólnotowy porządek prawny w postępowaniu administracyjnym. Tak więc w przypadku gdy przedsiębiorstwo nawiązuje kontakt z Komisją w celu podjęcia współpracy, która może zostać nagrodzona na podstawie komunikatu w sprawie współpracy, oraz gdy jest organizowane w tym kontekście spotkanie tego przedsiębiorstwa ze służbami Komisji, sporządzenie protokołu z takiego spotkania, zawierającego główne kwestie, które zostały rozpatrzone, lub co najmniej nagranie dźwiękowe, zgodnie z zasadą dobrej administracji jest konieczne, jeśli dane przedsiębiorstwo wniesie o to najpóźniej na początku spotkania.

(por. pkt 498–502, 506)

25. Wyrażenia „rola przywódcy lub prowokatora [zachęcającego do] naruszenia i „rola inicjatora lub decydująca rola”, o których mowa odpowiednio w pkt 2 tiret trzecie wytycznych wydanych przez Komisję w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS oraz w tytule B lit. e) komunikatu dotyczącego nienakładania grzywien lub obniżenia ich kwoty w sprawach dotyczących karteli, jako, z jednej strony, okoliczności obciążające przy obliczaniu grzywien oraz, z drugiej strony – okoliczności stanowiące przeszkodę dla całkowitego zwolnienia lub znacznego obniżenia grzywien, posiadają zasadniczo ten sam zakres.

Z powyższego wynika, że w przypadku stwierdzenia, że dane przedsiębiorstwo odgrywa rolę przywódcy czy zachęcającego do naruszenia w kartelu, to przedsiębiorstwo nie może skorzystać ze zwolnienia lub ze znacznego obniżenia grzywny na podstawie komunikatu w sprawie współpracy.

(por. pkt 535, 536, 544, 545)

26. W kontekście zaś brzmienia tytułu B lit. b) komunikatu dotyczącego nienakładania grzywien lub obniżenia ich kwoty w sprawach dotyczących karteli, które ma na celu wynagrodzenie bardzo znaczną obniżką grzywny tylko jednego przedsiębiorstwa, które jako „pierwsze” dostarczyło dowodów, które mają decydujące znaczenie dla udowodnienia istnienia kartelu, nie można twierdzić, że dwa przedsiębiorstwa spełniają wspólnie ten warunek, jeśli nie dostarczyły one takich danych w tym samym dniu.

(por. pkt 550)

27. Kontrola, do przeprowadzenia której jest powołany sąd wspólnotowy, nad decyzją Komisji, na mocy której stwierdza ona naruszenie art. 81 WE i art. 53 Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym i nakłada grzywny, jest ograniczona do zbadania zgodności tej decyzji z prawem. Prawo nieograniczonego orzekania, którym dysponuje sąd wspólnotowy na mocy art. 229 WE i art. 17 rozporządzenia nr 17, można w danym przypadku wykonać tylko po stwierdzeniu niezgodności z prawem, którą dotknięta jest decyzja i na którą skarży się dane przedsiębiorstwo w swej skardze, w celu przeciwdziałania skutkom tej dotyczącej ustalenia kwoty nałożonej grzywny niezgodności z prawem poprzez uchylenie lub zmianę wysokości tej grzywny, jeśli zachodzi taka konieczność.

Należy zatem oddalić wniosek skarżącej, wobec której Komisja zastosowała komunikat dotyczący nienakładania grzywien lub obniżenia ich kwoty w sprawach dotyczących karteli, który zmierza do tego, by Sąd ocenił i wynagrodził jej współpracę w trakcie dochodzenia administracyjnego z pominięciem przepisów tego komunikatu, na którego niezgodność z prawem skarżąca się nie powołuje.

(por. pkt 581–583)

28. Mo żliwość przyznania przedsiębiorstwu, które współpracowało z Komisją w trakcie postępowania w sprawie naruszenia reguł konkurencji, obniżenia kwoty grzywny poza ramami zakreślonymi przez komunikat dotyczący nienakładania grzywien lub obniżenia ich kwoty w sprawach dotyczących karteli, o której mowa w pkt 3 tiret szóste wytycznych wydanych przez Komisję w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS, zakłada z konieczności, że wspomniana współpraca nie może być wynagrodzona w ramach komunikatu w sprawie współpracy oraz że była ona skuteczna, czyli że ułatwiła Komisji zadanie polegające na stwierdzeniu i ukaraniu naruszeń wspólnotowych reguł konkurencji.

(por. pkt 585, 588)

29. W postępowaniach spornych, które mogą doprowadzić do skazania, charakter i kwota proponowanej sankcji są ze swej natury objęte tajemnicą zawodową, dopóki sankcja nie zostanie ostatecznie zatwierdzona i ogłoszona. Zasada ta wynika zwłaszcza z konieczności poszanowania dobrego imienia i godności zainteresowanego tak długo, jak długo nie została na niego nałożona sankcja. Ponadto ciążący na Komisji obowiązek nieujawniania prasie informacji dotyczącej konkretnej przewidywanej sankcji jest zbieżny nie tylko z obowiązkiem zachowania tajemnicy zawodowej, ale też z wymogiem dobrej administracji.

Zakładając, że służby Komisji są odpowiedzialne za ujawnienie mediom szczegółowych informacji dotyczących grzywny za naruszenie reguł konkurencji przed jej nałożeniem, taka nieprawidłowość może spowodować stwierdzenie nieważności danej decyzji tylko wtedy, gdy zostanie wykazane, że w przypadku braku tej nieprawidłowości wspomniana decyzja nie zostałaby wydana lub miałaby inną treść. Na zainteresowanym spoczywa przedstawienie co najmniej przesłanek pozwalających na dojście do takiego wniosku. To kryterium nie prowadzi w konsekwencji do tego, iż nieprawidłowości tego rodzaju pozostają praktycznie bezkarne. Niezależnie bowiem od możliwości uzyskania stwierdzenia nieważności danej decyzji, w przypadku gdyby popełniona nieprawidłowość miała wpływ na jej treść, zainteresowany ma prawo domagania się pociągnięcia instytucji do odpowiedzialności z uwagi na szkodę, która według niego została mu wyrządzona wskutek popełnienia tej nieprawidłowości.

(por. pkt 604, 606, 607)