Sprawa C-71/04

Administración del Estado

przeciwko

Xunta de Galicia

(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Tribunal Supremo)

Pomoc państwa – Artykuł 93 ust. 3 traktatu WE (obecnie art. 88 ust. 3 WE) – System pomocy państwa na rzecz budowy i przebudowy statków nieobjęty zakresem stosowania dyrektywy 90/684/EWG – Brak uprzedniego zgłoszenia – Artykuł 92 ust. 1 traktatu WE (obecnie art. 87 ust. 1 WE) – Pojęcie pomocy państwa – Wpływ na wymianę handlową między państwami członkowskimi

Opinia rzecznika generalnego F. G. Jacobsa przedstawiona w dniu 26 maja 2005 r. I‑0000

Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 21 lipca 2005 r. I‑0000

Streszczenie wyroku

Pomoc przyznawana przez państwa – Plany pomocy – Zgłoszenie Komisji – Zakres obowiązku – Pomoc na rzecz budowy statków nieobjęta zakresem stosowania dyrektywy 90/684 – Zaliczenie – Brak zgłoszenia – Obowiązki sądów krajowych

(traktat WE, art. 93 ust. 3 i art. 94 (obecnie art. 88 ust. 3 WE i art. 89 WE); dyrektywy Rady 90/684)

System pomocy na rzecz budowy i przebudowy statków ustanowiony przez państwo członkowskie, który nie podlega zakresowi zastosowania dyrektywy 90/684 w sprawie pomocy dla przemysłu stoczniowego, powinien – jeżeli zostanie ustalone, biorąc pod uwagę w szczególności jego wpływ na wymianę handlową między państwami członkowskimi, iż w jego ramach następuje przyznanie pomocy państwa w rozumieniu art. 92 ust. 1 traktatu (obecnie, po zmianie, art. 87 ust. 1 WE), oraz wobec braku rozporządzenia przyjętego na podstawie art. 94 traktatu (obecnie art. 89 WE) w celu jego zwolnienia z obowiązku zgłoszenia – zostać uprzednio zgłoszony Komisji na mocy art. 93 ust. 3 traktatu (obecnie art. 88 ust. 3 WE).

W przypadku naruszenia tego przepisu do sądów krajowych należy, zgodnie z ich prawem krajowym, wyciągnięcie wszystkich należnych konsekwencji, tak w odniesieniu do ważności aktów wykonawczych dla środków pomocowych, jak i w odniesieniu do ewentualnego zwrotu wsparcia finansowego przyznanego z naruszeniem art. 93 ust. 3 traktatu.

(por. pkt 28, 39, 50 i sentencja)

WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)

z dnia 21 lipca 2005 r.( )

Pomoc państwa – Artykuł 93 ust. 3 traktatu WE (obecnie art. 88 ust. 3 WE) – System pomocy państwa na rzecz budowy i przebudowy statków nieobjęty zakresem stosowania dyrektywy 90/684/EWG – Brak uprzedniego zgłoszenia – Artykuł 92 ust. 1 traktatu WE (obecnie art. 87 ust. 1 WE) – Pojęcie pomocy państwa – Wpływ na wymianę handlową między państwami członkowskimi

W sprawie C‑71/04

mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Tribunal Supremo (Hiszpania) postanowieniem z dnia 22 grudnia 2003 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 16 lutego 2004 r., w postępowaniu:

Administración del Estado

przeciwko

Xunta de Galicia,

TRYBUNAŁ (trzecia izba),

w składzie: A. Rosas, prezes izby, J.P. Puissochet, S. von Bahr, U. Lõhmus i A. Ó Caoimh (sprawozdawca), sędziowie,

rzecznik generalny: F.G. Jacobs,

sekretarz: R. Grass,

uwzględniając procedurę pisemną,

rozważywszy uwagi przedstawione:

– w imieniu Xunta de Galicia przez J. Rodrígueza Gonzáleza, abogado,

– w imieniu rządu hiszpańskiego przez M. Muñoza Péreza, działającego w charakterze pełnomocnika,

– w imieniu rządu niderlandzkiego przez C.M. Wissels oraz H.G. Sevenster, działające w charakterze pełnomocników,

– w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez V. Kreuschitza oraz J.L. Buendíę Sierrę, działających w charakterze pełnomocników,

po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 26 maja 2005 r.,

wydaje następujący

Wyrok

1 Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 93 ust. 3 traktatu WE (obecnie art. 88 ust. 3 WE) w celu sprecyzowania zakresu obowiązku uprzedniego zgłoszenia przewidzianego w pierwszym zdaniu tego przepisu w odniesieniu do pomocy na rzecz budowy i przebudowy statków, która nie jest objęta zakresem zastosowania dyrektywy Rady 90/684/EWG z dnia 21 grudnia 1990 r. w sprawie pomocy dla przemysłu stoczniowego (Dz.U. L 380, str. 27).

2 Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu między Administración del Estado a Xunta de Galicia dotyczącego dekretu nr 217/1994 z dnia 23 czerwca 1994 r. (Diario Oficial de Galicia nr 133, z dnia 12 lipca 1994 r., str. 4663, zwanego dalej „dekretem nr 217/1994”), w ramach którego Consejo de Gobierno de la Communidad Autónoma de Galicia (rada rządu autonomicznej wspólnoty Galicji) przyjęła system pomocy państwa na rzecz budowy i przebudowy statków w Galicji. Administración del Estado wniosła o uchylenie tego dekretu w szczególności z takiego powodu, że został on przyjęty z naruszeniem obowiązku uprzedniego zgłoszenia na mocy art. 93 ust. 3 traktatu.

Ramy prawne

Uregulowania wspólnotowe

Przepisy traktatu

3 Zgodnie z art. 92 traktatu WE (obecnie, po zmianie, art. 87 WE):

„1. Z zastrzeżeniem innych postanowień przewidzianych w niniejszym traktacie wszelka pomoc przyznawana przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna ze wspólnym rynkiem w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi.

[…]

3. Za zgodną ze wspólnym rynkiem może zostać uznana:

[…]

c) pomoc przeznaczona na ułatwianie rozwoju niektórych działań gospodarczych lub niektórych regionów gospodarczych, o ile nie zmienia warunków wymiany handlowej w zakresie sprzecznym ze wspólnym interesem;

[…]

e) inne kategorie pomocy, jakie Rada może określić decyzją, stanowiąc większością kwalifikowaną na wniosek Komisji”.

4 Artykuł 93 ust. 3 traktatu WE (obecnie art. 88 ust. 3 WE) stanowi:

„Komisja jest informowana, w czasie odpowiednim do przedstawienia swych uwag, o wszelkich planach przyznania lub zmiany pomocy. Jeśli uznaje ona, że plan nie jest zgodny ze wspólnym rynkiem w rozumieniu artykułu 92, wszczyna bezzwłocznie procedurę przewidzianą w ustępie 2. Dane państwo członkowskie nie może wprowadzać w życie projektowanych środków dopóki procedura ta nie doprowadzi do wydania decyzji końcowej”.

5 Zgodnie z art. 94 traktatu WE (obecnie art. 89 WE):

„Rada, stanowiąc większością kwalifikowaną na wniosek Komisji i po konsultacji z Parlamentem Europejskim, może wydać wszelkie właściwe rozporządzenia w celu zastosowania artykułów 92 i 93, a w szczególności może określić warunki stosowania artykułu 93 ustęp 3 i kategorie pomocy zwolnione z tej procedury”.

Dyrektywa 90/684

6 Dyrektywa 90/684, której obowiązywanie zostało przedłużone rozporządzeniem Rady (WE) nr 3094/95 z dnia 22 grudnia 1995 r. w sprawie pomocy dla przemysłu stoczniowego (Dz.U. L 332, str. 1), ustanawia na podstawie art. 92 ust. 3 lit. e) traktatu zasady szczególne mające zastosowanie do pomocy w tym sektorze, które stanowią wyjątek od zawartej w art. 92 ust. 1 traktatu ogólnej zasady zakazu udzielania pomocy przez państwo.

7 Artykuł 1 lit. a) i b) tej dyrektywy stanowi:

„Dla celów niniejszej dyrektywy:

a) »przemysł stoczniowy«

oznacza budowanie we Wspólnocie następujących pełnomorskich statków handlowych o metalowym kadłubie:

– statków o tonażu nie mniejszym niż 100 ton brutto używanych do transportu pasażerskiego lub towarowego,

– statków rybackich o tonażu nie mniejszym niż 100 ton brutto,

– pogłębiarek lub innych statków dla zapewniania usług na morzu, o tonażu nie mniejszym niż 100 ton brutto, z wyjątkiem platform wiertniczych,

– holowników o mocy nie mniejszej niż 365 kW;

b) »przebudowa statków«:

oznacza przebudowę we Wspólnocie statków pełnomorskich o metalowym kadłubie określonych w lit. a), o tonażu nie mniejszym niż 100 ton brutto, pod warunkiem że działania konwersyjne pociągają za sobą radykalną zmianę sztauplanu, kadłuba, systemu napędu lub infrastruktury przeznaczonej dla pasażerów” [tłumaczenie nieoficjalne, podobnie jak wszystkie cytaty z tej dyrektywy poniżej].

8 Artykuł 3 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy przewiduje, że wszystkie formy pomocy przyznawanej armatorom lub osobom trzecim na budowę lub przebudowę statków podlegają zasadom dotyczącym zgłoszenia przewidzianym w art. 11 tej dyrektywy.

9 Artykuły 4–10 dyrektywy 90/684 zawierają kryteria wyłączeniowe, które musi spełnić operacyjna i restrukturyzacyjna pomoc na rzecz budowy i przebudowy statków, aby została ona uznana za zgodną ze wspólnym rynkiem.

10 Artykuł 11 dyrektywy 90/684 stanowi:

„1. W uzupełnieniu postanowień art. 92 i 93 traktatu pomoc przyznawana przedsiębiorstwom stoczniowym i przedsiębiorstwom przebudowy i remontu statków objętych niniejszą dyrektywą podlega szczególnym zasadom przewidzianym w ust. 2.

2. Państwa członkowskie zgłaszają uprzednio Komisji i wprowadzają w życie dopiero po uzyskaniu jej zgody:

a) jakikolwiek system pomocy, nowy bądź już istniejący, lub też jakąkolwiek zmianę w istniejącym systemie pomocy będącym przedmiotem niniejszej dyrektywy;

b) jakąkolwiek decyzję stosowaną do ogólnie lub regionalnie stosowanego wobec przedsiębiorstw objętych niniejszą dyrektywą systemu pomocy;

c) jakikolwiek indywidualny przypadek stosowania systemów pomocy określonych w art. 4 ust. 5 akapit drugi lub w ust. 7 oraz w przypadku gdy Komisja wyraźnie to przewidziała w ramach procesu wydawania zezwolenia na dany system pomocy”.

Uregulowania krajowe

11 Z postanowienia odsyłającego wynika, że przedmiotem dekretu nr 217/1994, zgodnie z brzmieniem jego preambuły jest uregulowanie „systemów pomocowych mających na celu stymulację sektora przemysłu stoczniowego Galicji przez ustanowienie pomocy na rzecz budowy i przebudowy statków, którym z powodu ich tonażu brutto, a w odniesieniu do holowników – mocy, lub z powodu materiału użytego przy budowie kadłuba, jego typu, wielkości lub innych cech jego budowy lub przebudowy nie przysługuje pomoc przewidziana w dyrektywie [90/684] […]”.

12 Artykuł 2 tego dekretu stanowi:

„W rozumieniu niniejszego dekretu na sektor przemysłu stoczniowego składają się galicyjskie przedsiębiorstwa stoczniowe, mające zezwolenie na budowę statków o metalowym kadłubie i o tonażu mniejszym niż 100 ton brutto”.

13 Artykuł 3 tego dekretu precyzuje:

„Przemysł stoczniowy oznacza budowanie w całości przez wspomniane w art. 2 przedsiębiorstwa następujących statków pełnomorskich o metalowym kadłubie:

a) statków handlowych o tonażu mniejszym niż 100 ton brutto używanych do transportu pasażerskiego lub towarowego;

b) statków rybackich o tonażu mniejszym niż 100 ton brutto;

c) pogłębiarek lub innych statków dla zapewniania usług na morzu o tonażu mniejszym niż 100 ton brutto, z wyjątkiem platform wiertniczych;

d) holowników o mocy mniejszej niż 365 kW”.

14 Zgodnie z art. 4 dekretu nr 217/1994:

„Przebudowa oznacza przebudowę statków pełnomorskich, o których mowa w art. 3, o tonażu po przebudowie mniejszym niż 100 ton brutto, pod warunkiem że działania te pociągają za sobą radykalną zmianę kadłuba, systemu napędu lub elektryczności, sztauplanu lub infrastruktury przeznaczonej dla pasażerów na statkach pasażerskich, jeżeli działania te – tak w odniesieniu do rufy, jak i do dziobu statku – mają na celu polepszenie systemu rybołówstwa i warunków pracy oraz bezpieczeństwa w parkach rybnych”.

Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne

15 W 1994 r. Administración del Estado wniosła do Tribunal Superior de Justicia de Galicia skargę o stwierdzenie nieważności dekretu nr 217/1994, w szczególności z powodu tego, że został on przyjęty z naruszeniem wspólnotowych przepisów dotyczących pomocy państwa.

16 W swoim wyroku z dnia 16 grudnia 1996 r. sąd ten oddalił skargę, uznając, że art. 93 ust. 3 traktatu nie nakłada obowiązku uprzedniego zgłoszenia Komisji systemów pomocy, które – tak jak system przewidziany w dekrecie nr 217/1994 – nie są objęte zakresem zastosowania dyrektywy 90/684 i które stąd powinny być uznane za zgodne ze wspólnym rynkiem.

17 Administración del Estado wniosła odwołanie do Tribunal Supremo. Na jego poparcie podniosła w szczególności, że dekret nr 217/1994 został przyjęty, po pierwsze, z naruszeniem obowiązku uprzedniego zgłoszenia przewidzianego w art. 93 ust. 3 traktatu, a po drugie, z naruszeniem zasad szczególnych przewidzianych w art. 11 dyrektywy 90/684.

18 W swoim postanowieniu odsyłającym Tribunal Supremo podnosi po pierwsze, że brzmienie dyrektywy 90/684 wydaje się sugerować, iż jedynie pomoc na budowę i przebudowę statków objęta zakresem stosowania tej dyrektywy podlega obowiązkowi uprzedniego zgłoszenia przewidzianego w art. 93 ust. 3 traktatu. Można by stąd, a contrario, wyciągnąć wniosek, że obowiązek zgłoszenia nie dotyczy pomocy na budowę i przebudowę statków, która nie jest tym zakresem objęta. Przyjmując, że pomoc ta nie ma wpływu na wymianę handlową między państwami członkowskimi w rozumieniu art. 92 ust. 1 traktatu, sąd krajowy uważa, że pomoc ta może być uznana za zgodną ze wspólnym rynkiem. Po drugie, Tribunal Supremo podnosi, że można by również utrzymywać, iż dyrektywa 90/684 nie ma na celu zwolnienia państw członkowskich z przewidzianego w art. 93 ust. 3 traktatu obowiązku uprzedniego zgłoszenia, co oznacza, że obowiązek ten dotyczy także pomocy, która nie jest objęta zakresem zastosowania tej dyrektywy.

19 W tych okolicznościach Tribunal Supremo postanowił skierować do Trybunału następujące pytanie prejudycjalne:

„Czy art. 87 ust. 1 i art. 87 ust. 3 lit. c) i [e)] oraz art. 88 ust. 3 […] WE w związku z dyrektywą 90/684 […] pozwalają na przyjęcie – bez uprzedniego zgłoszenia Komisji – krajowego uregulowania, takiego jak uregulowanie zawarte w dekrecie nr 217/1994 […], ustanawiającego „nowy system pomocowy” na rzecz określonego sektora, tj. sektora budowy i przebudowy statków, które z powodu ich tonażu brutto, mocy lub innych cech nie podlegają zakresowi zastosowania ww. dyrektywy 90/684?”.

W przedmiocie pytania prejudycjalnego

20 Z akt sprawy wynika, że choć pytanie prejudycjalne odnosi się do art. 92 traktatu WE (obecnie art. 87 WE), to sąd krajowy zwraca się do Trybunału w kwestii zakresu obowiązku zgłoszenia przewidzianego w art. 93 ust. 3 traktatu WE (obecnie art. 88 ust. 3 WE). Poprzez swoje pytanie sąd ten dąży mianowicie do ustalenia, czy system nowej pomocy na rzecz budowy i przebudowy statków, który nie jest objęty zakresem zastosowania dyrektywy 90/684, podlega temu obowiązkowi.

21 W tym względzie należy przypomnieć, że art. 93 przewiduje specjalną procedurę w sprawie ciągłego badania i kontroli pomocy państwa przez Komisję. W odniesieniu do nowej pomocy ust. 3 tego artykułu ustanawia poprzedzającą przyznanie pomocy procedurę, w braku zachowania której żadna pomoc nie może być uznana za prawidłowo przyznaną. W szczególności zgodnie z tym przepisem Komisja powinna zostać poinformowana, w czasie odpowiednim do przedstawienia jej uwag, o planach przyznania lub zmiany pomocy, a zainteresowane państwo członkowskie nie może wprowadzać w życie zamierzonych środków dopóki procedura ta nie doprowadzi do wydania decyzji końcowej.

22 Wynika z tego, jak już orzekł Trybunał, że plany przyznania lub zmiany pomocy powinny być zgłoszone Komisji, na mocy art. 93 ust. 3 zdanie pierwsze traktatu, przed ich wprowadzeniem w życie (zob. w szczególności wyroki z dnia 2 kwietnia 1998 r. w sprawie C‑367/95 P Komisja przeciwko Sytraval i Brink’s France, Rec. str. I‑1719, pkt 35; z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie C‑295/97 Piaggio, Rec. str. I‑3735, pkt 44, i z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie C‑278/00 Grecja przeciwko Komisji, Rec. str. I‑3997, pkt 30).

23 Na mocy art. 94 traktatu Rada może drogą rozporządzenia określić kategorie pomocy zwolnione z procedury zgłoszenia.

24 W niniejszej sprawie Xunta de Galicia utrzymuje, że system pomocowy ustanowiony dekretem nr 217/1994 nie podlega obowiązkowi zgłoszenia Komisji na podstawie art. 93 ust. 3 traktatu, ponieważ dotyczy wyraźnie przyznania pomocy na rzecz budowy i przebudowy statków, która nie jest objęta zakresem zastosowania dyrektywy 90/684.

25 Należy jednakże tutaj stwierdzić, że w momencie przyjmowania dekretu nr 217/1994 żadne rozporządzenie przyjęte na mocy art. 94 traktatu nie zwalniało pomocy na rzecz budowy i przebudowy statków z obowiązku uprzedniego zgłoszenia na mocy art. 93 ust. 3 traktatu.

26 Należy w szczególności zauważyć, za przykładem Komisji, że dyrektywa 90/684 nie tylko nie zawiera przepisów przewidujących takie zwolnienie, ale również, że nie mogłaby ich zawierać, gdyż nie jest ona oparta na art. 94 traktatu, ale na art. 92 ust. 3 lit. e) traktatu, który pozwala jedynie Radzie na określenie pewnych kategorii pomocy, które mogą być uznane za zgodne ze wspólnym rynkiem. Dyrektywa 90/684 nie tylko więc nie zwalnia pomocy dla przemysłu stoczniowego podlegającego jej zakresowi przedmiotowemu z obowiązku zgłoszenia, ale wręcz przeciwnie, przewiduje na mocy swego art. 11 ust. 1 „szczególne zasady zgłoszenia” jako „uzupełnienie postanowień art. 92 i 93 traktatu”.

27 Niewątpliwie dekret nr 217/1994 nie powinien podlegać szczególnym zasadom zgłoszenia przewidzianym w dyrektywie 90/684, ponieważ pomoc, której dekret ten dotyczy, nie jest objęta zakresem zastosowania dyrektywy 90/684.

28 Okoliczność ta nie może jednakże podważyć faktu, że w braku rozporządzenia przyjętego na podstawie art. 94 traktatu w celu zwolnienia tej pomocy z obowiązku zgłoszenia na mocy art. 93 ust. 3 traktatu obowiązek ten ma nadal zastosowanie do pomocy na rzecz budowy i przebudowy statków, włączając w to pomoc nieobjętą zakresem tej dyrektywy.

29 Ponieważ, zgodnie zresztą z art. 11 ust. 1 dyrektywy 90/684, pomoc na rzecz budowy i przebudowy statków objęta zakresem zastosowania tej dyrektywy podlega zasadom zgłoszenia dodatkowym w stosunku do art. 93 ust. 3 traktatu, to a fortiori wynika z tego, że pomoc w tym sektorze, która nie jest objęta tym zakresem zastosowania, nadal podlega wyłącznie procedurze zgłoszeniowej przewidzianej przez wspomniany artykuł traktatu.

30 Xunta de Galicia uważa jednak, że o ile dyrektywa 90/684 uznaje zgodność pewnych kategorii pomocy na rzecz dużych statków ze wspólnym rynkiem, to brak w tej dyrektywie przepisów, które dotyczyłyby ewentualnej pomocy dla mniejszych statków, może oznaczać, że ten rodzaj środków nie ma wpływu na wymianę handlową między państwami członkowskimi. Dyrektywa ta powinna być zatem interpretowana w taki sposób, że domyślnie uznaje ona zgodność ze wspólnym rynkiem pomocy na rzecz budowy i przebudowy statków, których tonaż jest niższy od wskazanego w jej art. 1, gdyż dyrektywa ta ustanowiła w pewien sposób szczególną zasadę de minimis.

31 W przeciwieństwie jednakże do tego, co sugeruje Xunta de Galicia, ewentualna zgodność pomocy państwa ze wspólnym rynkiem nie może sama w sobie mieć wpływu na obowiązek uprzedniego zgłoszenia tej pomocy Komisji na mocy art. 93 ust. 3 traktatu. Na mocy bowiem utrwalonego orzecznictwa, wydanie przez Komisję późniejszej decyzji w sprawie ostatecznego uznania pomocy za zgodną ze wspólnym rynkiem nie skutkuje nadaniem a posteriori prawidłowego charakteru środkom pomocowym wprowadzonym życie z naruszeniem art. 93 ust. 3 traktatu, to jest bez uprzedniego zgłoszenia (wyroki z dnia 21 listopada 1991 r. w sprawie C‑354/90 Fédération nationale du commerce extérieur des produits alimentaires i Syndicat national des négociants et transformateurs de saumon, Rec. str. I‑5505, pkt 16 i 17, oraz z dnia 21 października 2003 r. w sprawach połączonych C‑261/01 i C‑262/01 Van Claster i in., Rec. str. I‑12249, pkt 62 i 63).

32 Z drugiej strony należy przypomnieć, że jedynie pomoc państwa w rozumieniu art. 92 ust. 1 traktatu podlega obowiązkowi zgłoszenia przewidzianemu w art. 93 ust. 3 traktatu (wyrok z dnia 9 października 1984 r. w sprawach połączonych 91/83 i 127/83 Heineken Brouwerijen, Rec. str. 3435, pkt 11). Zaś na mocy art. 92 ust. 1 traktatu dla uznania określonego środka za pomoc państwa konieczne jest, aby w szczególności mógł mieć wpływ na wymianę handlową między państwami członkowskimi (zob. podobnie wyroki z dnia 24 lipca 2003 r. w sprawie C‑280/00 Altmark Trans i Regierungspräsidium Magdeburg, Rec. str. I‑7747, pkt 74 i 75, oraz z dnia 3 marca 2005 r. w sprawie C‑172/03 Heiser, Zb.Orz. str. I‑1627, pkt 26).

33 Do sądów krajowych należy dokonanie wykładni i stosowanie pojęcia pomocy państwa, o którym mowa w art. 92 ust. 1 traktatu, w celu ustalenia, czy środek państwowy ustanowiony bez zachowania procedury uprzedniej kontroli przewidzianej w akapicie trzecim tego przepisu powinien być tej procedurze poddany (wyrok z dnia 9 sierpnia 1994 r. w sprawie C‑44/93 Namur‑Les assurances du crédit, Rec. str. I‑3829, pkt 16).

34 Należy w tym względzie najpierw stwierdzić, że pomoc dla przemysłu stoczniowego podlegająca przedmiotowemu zakresowi dyrektywy 90/684 ma niewątpliwie wpływ na wymianę handlową między państwami członkowskimi w rozumieniu art. 92 ust. 1 traktatu. Dyrektywa 90/684 została bowiem przyjęta na podstawie art. 92 ust. 3 lit. e) traktatu, na mocy którego za zgodne ze wspólnym rynkiem mogą zostać uznane inne kategorie pomocy określone decyzją Rady. Gdy zaś pomoc jest objęta systemem wyłączeniowym przyjętym na mocy tego przepisu, to jest ona początkowo co do zasady niezgodna ze wspólnym rynkiem i może być uznana za zgodną z nim jedynie pod warunkiem, że spełni kryteria wyłączeniowe zawarte w decyzji przyjmującej ten system (wyroki z dnia 18 maja 1993 r. w sprawach połączonych C‑356/90 i C‑180/91 Belgia przeciwko Komisji, Rec. str. I‑2323, pkt 30 i 33; z dnia 5 października 1994 r. w sprawie C‑400/92 Niemcy przeciwko Komisji, Rec. str. I‑4701, pkt 15, oraz z dnia 21 marca 2002 r. w sprawie C‑36/00 Hiszpania przeciwko Komisji, Rec. str. I‑3243, pkt 47).

35 Wynika z tego, iż pomoc ta, skoro początkowo jest niezgodna ze wspólnym rynkiem, podlega definicji pojęcia pomocy państwa w rozumieniu art. 92 ust. 1 traktatu, co oznacza, że niewątpliwie ma ona wpływ na wymianę handlową między państwami członkowskimi (zob. podobnie ww. wyrok z dnia 21 marca 2002 r. w sprawie Hiszpania przeciwko Komisji, pkt 48). W niniejszej sprawie istotne jest, że w szczególności z motywów trzeciego, szóstego, dziewiątego i czternastego dyrektywy 90/684 wynika, że ma ona na celu zagwarantowanie uczciwej konkurencji między stoczniami na poziomie międzynarodowym poprzez zachętę do produkcji statków przy użyciu zaawansowanej technologii w celu zapewnienia przetrwania wydajnego i konkurencyjnego europejskiego przemysłu stoczniowego.

36 Mimo to, tak jak słusznie podniosły rządy hiszpański i niderlandzki oraz Komisja, stwierdzenie to nie oznacza w żadnym razie, jakoby pomoc państwa na rzecz przemysłu stoczniowego, która nie podlega zakresowi zastosowania dyrektywy 90/684, nie miała wpływu na wymianę handlową między państwami członkowskimi.

37 O ile bowiem art. 92 ust. 3 lit. e) traktatu udziela Radzie uprawnienia do określenia, jakie kategorie pomocy mogą być uznane za zgodne ze wspólnym rynkiem, to nie udziela on Komisji żadnej kompetencji do dokonywania wykładni art. 92 ust. 1 traktatu (zob. podobnie wyrok z dnia 14 kwietnia 2005 r. w sprawie C‑110/03 Belgia przeciwko Komisji, Zb.Orz. str.2801, pkt 58).

38 Rada, przyjmując dyrektywę 90/684, nie miała zatem uprawnienia, jak to zauważył rzecznik generalny w pkt 28 swojej opinii, do zezwolenia Komisji na stwierdzenie, że pewna pomoc dla przemysłu stoczniowego nie ma wpływu na wymianę handlową między państwami członkowskimi spod kwalifikacji jako pomocy państwa, co skutkowałoby zwolnieniem tej pomocy z obowiązku zgłoszenia przewidzianego w art. 93 ust. 3 traktatu.

39 W niniejszej sprawie nie jest w żadnym wypadku wykluczone, że pomoc przyznana przez przedmiotowe zdecentralizowane władze przedsiębiorstwom świadczącym na poziomie lokalnym lub regionalnym usługi w zakresie budowy lub przebudowy statków o mniejszym tonażu lub mniejszej mocy niż przewiduje to dyrektywa 90/684 może mieć wpływ na wymianę handlową między państwami członkowskimi.

40 Jak to bowiem orzekł już Trybunał, przesłanka zastosowania art. 92 ust. 1 traktatu, zgodnie z którą pomoc powinna móc mieć wpływ na wymianę handlową między państwami członkowskimi, nie zależy od lokalnego lub regionalnego charakteru świadczonych usług lub znaczenia przedmiotowego sektora (ww. wyrok w sprawie Altmark Trans i Regierungspräsidium Magdeburg, pkt 82).

41 Ponadto nie istnieje próg lub procent, poniżej którego można uznać, że wpływ na wymianę handlową między państwami członkowskimi nie zachodzi. Stosunkowo niewielkie znaczenie pomocy lub stosunkowo niewielki rozmiar przedsiębiorstwa będącego beneficjentem pomocy nie wykluczają bowiem a priori ewentualnego wpływu na wymianę handlową między państwami członkowskimi (ww. wyrok w sprawie Altmark Trans i Regierungspräsidium Magdeburg, pkt 81; wyrok z dnia 27 listopada 2003 r. w sprawach połączonych od C‑34/01 do C‑38/01 Enirisorse, Rec. str. I‑14243, pkt 28, i ww. wyrok w sprawie Heiser, pkt 32).

42 Pomoc o stosunkowo niewielkim znaczeniu może mieć wpływ na wymianę handlową, w szczególności gdy w sektorze, w którym działają przedsiębiorstwa z niej korzystające, istnieje silna konkurencja (zob. wyroki z dnia 26 września 2002 r. w sprawie C‑351/98 Hiszpania przeciwko Komisji, Rec. str. I‑8031, pkt 63, i z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie C‑298/00 P Włochy przeciwko Komisji, Rec. str. I‑4087, pkt 54).

43 Tak więc gdy sektor charakteryzuje się dużą ilością małych przedsiębiorstw, pomoc – nawet jeżeli na płaszczyźnie indywidualnej jest stosunkowo nieznaczna, ale potencjalnie jest dostępna dla wszystkich lub dla znacznej części przedsiębiorstw w tym sektorze – może być przyczyną reperkusji dla wymiany handlowej między państwami członkowskimi (zob. ww. wyrok z dnia 26 września 2002 r. w sprawie Hiszpania przeciwko Komisji, pkt 64, i wyrok z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie C‑372/97 Włochy przeciwko Komisji, Rec. str. I‑3679, pkt 57).

44 Wreszcie gdy pomoc przyznana przez państwo lub ze środków państwowych umacnia pozycję przedsiębiorstwa w stosunku do innych przedsiębiorstw konkurujących z nim w ramach wewnątrzwspólnotowej wymiany handlowej, należy uznać, że pomoc ma wpływ na te ostatnie przedsiębiorstwa (wyroki z dnia 17 września 1980 r. w sprawie 730/79 Philip Morris przeciwko Komisji, Rec. str. 2671, pkt 11, i z dnia 19 września 2000 r. w sprawie C‑156/98 Niemcy przeciwko Komisji, Rec. str. I‑6857, pkt 33).

45 Gdy bowiem przedsiębiorstwom stoczniowym i przedsiębiorstwom przebudowy statków zostają przyznane subwencje publiczne, okoliczność ta prowadzi do utrzymania lub wzmocnienia świadczenia usług przez te przedsiębiorstwa, co powoduje zmniejszenie szans przedsiębiorstw mających siedzibę w innych państwach członkowskich na świadczenie usług w tym sektorze na rynku tego państwa (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Altmark Trans i Regierungspräsidium Magdeburg, pkt 78).

46 W tym przypadku wynika zresztą z preambuły dekretu nr 217/1994, że jego celem jest umożliwienie, aby stocznie w Galicji mogły oferować swoim klientom, którymi są „krajowi i zagraniczni armatorzy eksploatujący statki rybackie, handlowe i inne statki pełnomorskie”, „gwarancje i warunki finansowania podobne do warunków oferowanych przez ich konkurentów”.

47 W rezultacie, ponieważ nie można wykluczyć, że galicyjskie stocznie będące beneficjentami przedmiotowego systemu pomocowego konkurują ze stoczniami mającymi siedzibę w innym państwie członkowskim, przesłankę zastosowania art. 92 ust. 1 traktatu dotyczącą wpływu na wymianę handlową między państwami członkowskimi należy uznać za spełnioną.

48 Wynika z tego, że jeżeli w ramach takiego systemu pomocy na rzecz budowy i przebudowy statków, jaki został ustanowiony przez dekret nr 217/1994, który nie podlega zakresowi zastosowania dyrektywy 90/684, następuje przyznanie pomocy państwa w rozumieniu art. 92 ust. 1 traktatu, system ten powinien zostać uprzednio zgłoszony do Komisji na mocy art. 93 ust. 3 traktatu.

49 W przypadku naruszenia tego ostatniego przepisu do sądów krajowych należy, zgodnie z ich prawem krajowym, wyciągnięcie wszystkich należnych konsekwencji, tak w odniesieniu do ważności aktów wykonawczych dla środków pomocowych, jak i w odniesieniu do ewentualnego zwrotu wsparcia finansowego przyznanego z naruszeniem tego przepisu (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Fédération nationale du commerce extérieur des produits alimentaires i Syndicat national des négociants et transformateurs de saumon, pkt 11 i 12; ww. wyrok w sprawie van Calster i in., pkt 53, oraz wyrok z dnia 15 lipca 2004 r. w sprawie C‑345/02 Pearle i in., Rec. str. I‑7139, pkt 31). W szczególności stwierdzenie, że pomoc została przyznana z naruszeniem ostatniego zdania art. 93 ust. 3 traktatu, powinno co do zasady spowodować jej zwrot zgodnie z krajowymi przepisami proceduralnymi (wyrok z dnia 11 lipca 1996 r. w sprawie C‑39/94 SFEI i in., Rec. str. I‑3547, pkt 68).

50 W świetle tych rozważań na pytanie prejudycjalne należy odpowiedzieć w ten sposób, że system pomocy na rzecz budowy i przebudowy statków, jaki został ustanowiony przez dekret nr 217/1994, który nie podlega zakresowi zastosowania dyrektywy 90/684, powinien – jeżeli zostanie ustalone, iż w jego ramach następuje przyznanie pomocy państwa w rozumieniu art. 92 ust. 1 traktatu – zostać uprzednio zgłoszony Komisji na mocy art. 93 ust. 3 traktatu. W przypadku naruszenia tego ostatniego przepisu do sądów krajowych należy, zgodnie z ich prawem krajowym, wyciągnięcie wszystkich należnych konsekwencji, tak w odniesieniu do ważności aktów wykonawczych dla środków pomocowych, jak i w odniesieniu do ewentualnego zwrotu wsparcia finansowego przyznanego z naruszeniem tego przepisu.

W przedmiocie kosztów

51 Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:

System pomocy na rzecz budowy i przebudowy statków, jaki został ustanowiony przez dekret nr 217/1994 z dnia 23 czerwca 1994 r., który nie podlega zakresowi zastosowania dyrektywy Rady 90/684/EWG z dnia 21 grudnia 1990 r. w sprawie pomocy dla przemysłu stoczniowego, powinien – jeżeli zostanie ustalone, iż w jego ramach następuje przyznanie pomocy państwa w rozumieniu art. 92 ust. 1 traktatu (obecnie, po zmianie, art. 87 ust. 1 WE) – zostać uprzednio zgłoszony Komisji Wspólnot Europejskich na mocy art. 93 ust. 3 traktatu (obecnie art. 88 ust. 3 WE). W przypadku naruszenia tego przepisu do sądów krajowych należy, zgodnie z ich prawem krajowym, wyciągnięcie wszystkich należnych konsekwencji, tak w odniesieniu do ważności aktów wykonawczych dla środków pomocowych, jak i w odniesieniu do ewentualnego zwrotu wsparcia finansowego przyznanego z naruszeniem tego przepisu.

Podpisy