Sprawa C-103/05

Reisch Montage AG

przeciwko

Kiesel Baumaschinen Handels GmbH

[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez

Oberster Gerichtshof (Austria)]

Rozporządzenie (WE) nr 44/2001 – Artykuł 6 pkt 1 – Wielość pozwanych – Powództwo wniesione w państwie członkowskim przeciwko upadłemu mającemu miejsce zamieszkania w tym państwie oraz współpozwanemu mającemu miejsce zamieszkania w innym państwie członkowskim – Niedopuszczalność powództwa przeciwko upadłemu – Jurysdykcja sądu, do którego wniesiono powództwo, w stosunku do współpozwanego

Streszczenie wyroku

Współpraca sądowa w sprawach cywilnych – Jurysdykcja i wykonywanie orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych – Rozporządzenie nr 44/2001

(rozporządzenie Rady nr 44/2001, art. 6 pkt 1)

Artykuł 6 pkt 1 rozporządzenia nr 44/2001 w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych należy interpretować w ten sposób, że przepis ten może być powoływany w ramach powództwa wniesionego w państwie członkowskim przeciwko pozwanemu mającemu siedzibę lub miejsce zamieszkania w tym państwie oraz przeciwko współpozwanemu mającemu siedzibę lub miejsce zamieszkania w innym państwie członkowskim, nawet gdy powództwo to od chwili jego wniesienia jest niedopuszczalne w stosunku do pierwszego pozwanego na mocy uregulowania krajowego, takiego jak przepis krajowy wykluczający indywidualne powództwa wierzycieli przeciwko upadłemu. W istocie po pierwsze, powyższy przepis nie zawiera żadnego wyraźnego odesłania do stosowania przepisów wewnętrznych ani też żadnego warunku, aby wniesienie sprawy przeciwko kilku pozwanym było w stosunku do każdego nich od początku dopuszczalne na mocy przepisów krajowych. Po drugie, ponieważ nie należy on do przepisów, które wyraźnie przewidują stosowanie przepisów wewnętrznych i które stanowią do tego podstawę prawną, przepis ten nie może być interpretowany w ten sposób, że jego stosowanie zależy od skutków przepisów wewnętrznych. Jednak przepis ten nie może być interpretowany w ten sposób, że pozwala on powodowi na wniesienie sprawy przeciwko kilku pozwanym tylko w celu wyłączenia jednego z nich spod jurysdykcji sądów państwa członkowskiego jego siedziby lub miejsca zamieszkania.

(por. pkt 27, 30–33 i sentencja)

WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)

z dnia 13 lipca 2006 r.( )

Rozporządzenie (WE) nr 44/2001 – Artykuł 6 pkt 1) – Wielość pozwanych – Powództwo wniesione w państwie członkowskim przeciwko upadłemu mającemu miejsce zamieszkania w tym państwie oraz współpozwanemu mającemu miejsce zamieszkania w innym państwie członkowskim – Niedopuszczalność powództwa przeciwko upadłemu – Jurysdykcja sądu, do którego wniesiono powództwo, w stosunku do współpozwanego

W sprawie C‑103/05

mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 68 i 234 WE, orzeczenia prejudycjalnego, złożony przez Oberster Gerichtshof (Austria) postanowieniem z dnia 2 lutego 2005 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 28 lutego 2005 r., w postępowaniu:

Reisch Montage AG

przeciwko

Kiesel Baumaschinen Handels GmbH,

TRYBUNAŁ (druga izba),

w składzie: C. W. A. Timmermans, prezes izby, J. Makarczyk, P. Kūris, G. Arestis i J. Klučka (sprawozdawca), sędziowie,

rzecznik generalny: D. Ruiz-Jarabo Colomer,

sekretarz: R. Grass,

uwzględniając procedurę pisemną,

rozważywszy uwagi przedstawione:

– w imieniu rządu niemieckiego przez M. Lummę, działającego w charakterze pełnomocnika,

– w imieniu rządu francuskiego przez G. de Bergues’a i A. Bodard-Hermant, działających w charakterze pełnomocników,

– w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez A.‑M. Rouchaud-Joët i S. Grünheid, działające w charakterze pełnomocników,

po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 14 marca 2006 r.,

wydaje następujący

Wyrok

1 Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 6 pkt 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2001, L 12, str. 1).

2 Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Reisch Montage AG (zwaną dalej „Reisch Montage”) a Kiesel Baumaschinen Handels GmbH (zwaną dalej „Kiesel”) w przedmiocie zwrotu długu w kwocie 8 689,22 EUR.

Ramy prawne

Uregulowania wspólnotowe

3 Motywy jedenasty, dwunasty i piętnasty rozporządzenia nr 44/2001 stwierdzają:

„(11) Przepisy o jurysdykcji powinny być w wysokim stopniu przewidywalne i powinny zależeć zasadniczo od miejsca zamieszkania pozwanego, a tak ustalona jurysdykcja powinna mieć miejsce zawsze, z wyjątkiem kilku dokładnie określonych przypadków, w których ze względu na przedmiot sporu lub umowę stron uzasadnione jest inne kryterium powiązania. […]

(12) Jurysdykcja oparta na łączniku miejsca zamieszkania powinna zostać uzupełniona jurysdykcją opartą na innych łącznikach, które powinny zostać dopuszczone ze względu na ścisły związek pomiędzy sądem a sporem prawnym lub w interesie prawidłowego wymiaru sprawiedliwości.

[…]

(15) W interesie zgodnego wymiaru sprawiedliwości należy unikać tak dalece, jak jest to tylko możliwe, równoległych postępowań, aby w dwóch państwach członkowskich nie zapadały niezgodne ze sobą orzeczenia. […]”.

4 Artykuł 2 ust. 1 tego rozporządzenia, znajdujący się w sekcji 1 rozdziału II zatytułowanej „Przepisy ogólne”, przewiduje, że:

„Z zastrzeżeniem przepisów niniejszego rozporządzenia osoby mające miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego mogą być pozywane, niezależnie od ich obywatelstwa, przed sądy tego państwa członkowskiego”.

5 Zgodnie z art. 3 tego samego rozporządzenia, znajdującego się również w sekcji 1 rozdziału II:

„1. Osoby mające miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego mogą być pozywane przed sądy innego państwa członkowskiego tylko zgodnie z przepisami sekcji 2–7 niniejszego rozdziału.

2. W szczególności nie mają wobec tych osób zastosowania krajowe przepisy jurysdykcyjne wymienione w załączniku I”.

6 Na mocy art. 5 rozporządzenia 44/2001, znajdującego się w sekcji 2 rozdziału II, zatytułowanej „Jurysdykcja szczególna”, osoba, która ma miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego, może być pod pewnymi warunkami pozwana w innym państwie członkowskim.

7 Ponadto art. 6 tego rozporządzenia, znajdujący się także we wspomnianej sekcji 2, przewiduje, że:

„Osoba mająca miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego może być również pozwana:

1) jeżeli pozywa się łącznie kilka osób – przed sąd miejsca, w którym ma miejsce zamieszkania jeden z pozwanych, o ile między sprawami istnieje tak ścisła więź, że pożądane jest ich łączne rozpoznanie i rozstrzygnięcie w celu uniknięcia wydania w oddzielnych postępowaniach sprzecznych ze sobą orzeczeń;

[…]”.

Uregulowania krajowe

8 Artykuł 6 ust. 1 prawa upadłościowego (Konkursordnung, zwanego dalej „KO”) stanowi:

„Po ogłoszeniu upadłości przeciwko upadłemu nie mogą być wszczynane ani dalej prowadzone postępowania mające za przedmiot dochodzenie lub zabezpieczenie praw majątkowych należących do masy upadłości”.

Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne

9 W dniu 30 stycznia 2004 r. Reisch Montage, spółka z siedzibą w Liechtensteinie, pozwała o zapłatę przed Bezirksgericht Bezau (Austria) M. Gisingera mającego miejsce zamieszkania w Austrii oraz Kiesel mającą siedzibę w Niemczech. Kiesel udzieliła poręczenia za M. Gisingera na kwotę 8 689,22 EUR, której zwrotu domaga się Reisch Montage.

10 Postanowieniem z dnia 24 lutego 2004 r. Bezirksgericht Bezau, działając na podstawie art. 6 ust. 1 KO, odrzucił pozew Reisch Montage w stosunku do M. Gisingera z tego względu, że w dniu 23 lipca 2003 r. przeciwko temu ostatniemu zostało wszczęte postępowanie upadłościowe dotyczące jego majątku, które w dniu wniesienia powództwa w dalszym ciągu było w toku. Postanowienie to stało się prawomocne.

11 W związku z tym Kiesel zakwestionowała jurysdykcję sądu, do którego zostało wniesione powództwo, podnosząc, że Reisch Montage nie mogła powołać się na art. 6 pkt 1 rozporządzenia nr 44/2001 dla uzasadnienia jurysdykcji Bezirksgericht Bezau, skoro pozew wniesiony przeciwko M. Gisingerowi został odrzucony jako niedopuszczalny na gruncie art. 6 ust. 1 KO.

12 Wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2004 r. Bezirksgericht Bezau uwzględnił podniesiony przez Kiesel zarzut braku jurysdykcji i odrzucił pozew Reisch Montage z powodu braku swojej jurysdykcji krajowej i międzynarodowej.

13 Landesgericht Feldkirch (Austria), do którego została wniesiona apelacja, zmienił powyższy wyrok i oddalił zarzut braku jurysdykcji podniesiony przez Kiesel.

14 Kiesel wniosła rewizję do Oberster Gerichtshof, który postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:

„Czy powód może powołać się na art. 6 pkt 1 rozporządzenia […] nr 44/2001, jeśli wnosi powództwo przeciwko osobie mającej siedzibę lub miejsce zamieszkania w państwie, którego sąd jest właściwy do rozpoznania sprawy, oraz przeciwko osobie mającej siedzibę lub miejsce zamieszkania w innym państwie członkowskim, lecz powództwo przeciwko tej pierwszej osobie jest niedopuszczalne już w chwili jego wniesienia z powodu wszczęcia postępowania upadłościowego w stosunku do jej majątku, co na mocy prawa krajowego skutkuje niedopuszczalnością?”.

W przedmiocie pytania prejudycjalnego

15 Zwracając się z powyższym pytaniem, sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy art. 6 pkt 1 rozporządzenia nr 44/2001 należy interpretować w ten sposób, że może być on powoływany w ramach powództwa wniesionego w państwie członkowskim przeciwko pozwanemu mającemu siedzibę lub miejsce zamieszkania w tym państwie oraz przeciwko współpozwanemu mającemu siedzibę lub miejsce zamieszkania w innym państwie członkowskim, gdy powództwo to od chwili jego wniesienia jest niedopuszczalne w stosunku do pierwszego pozwanego.

Uwagi przedstawione Trybunałowi

16 Zdaniem rządu niemieckiego art. 6 pkt 1 rozporządzenia nr 44/2001 należy interpretować w sposób ścisły, tak aby nie podważać zasady jurysdykcji sądów miejsca zamieszkania pozwanego ustanowionej w art. 2 ust. 1 tego rozporządzenia.

17 Zdaniem rządu niemieckiego, jeżeli postępowanie przeciwko jednemu z dwóch pozwanych jest niedopuszczalne od chwili wniesienia powództwa z powodu ogłoszenia jego upadłości, to należy uznać, że pomiędzy sprawami wszczętymi przeciwko obu pozwanym nie istnieje „tak ścisła więź, że pożądane jest ich łączne rozpoznanie i rozstrzygnięcie” w rozumieniu powołanego art. 6 pkt 1. Przepis ten nie może więc znaleźć zastosowania w sytuacji takiej jak w postępowaniu przed sądem krajowym.

18 Rząd francuski oraz Komisja Wspólnot Europejskich podnoszą natomiast, że w tego rodzaju sprawie można powoływać się na powyższy przepis.

19 Zdaniem rządu francuskiego art. 6 pkt 1 rozporządzenia nr 44/2001 stanowi jedynie, że jeśli pozywa się łącznie kilka osób, to mogą być one pozwane przed sąd siedziby lub miejsca zamieszkania jednej z nich, o ile sprawy ich dotyczące są ze sobą związane. W przeciwieństwie do pkt 2 tego artykułu, pkt 1 nie wymaga spełnienia żadnej szczególnej przesłanki w celu uniknięcia możliwości wykorzystania tego przepisu tylko w celu wyłączenia pozwanego spod jurysdykcji sądów jego siedziby lub miejsca zamieszkania.

20 Rząd francuski powołuje orzecznictwo Trybunału (wyroki z dnia 15 maja 1990 r. w sprawie C‑365/88 Hagen, Rec. str. I‑1845, pkt 20 i 21; z dnia 27 kwietnia 2004 r. w sprawie C‑159/02 Turner, Rec. str. I‑3565, pkt 29, oraz z dnia 26 maja 2005 r. w sprawie C‑77/04 GIE Réunion européenne i in., Zb.Orz. str. I‑4509, pkt 34) na poparcie stanowiska, że sąd krajowy nie może odrzucić pozwu z tytułu gwarancji w oparciu o fakt, że gwarant ma siedzibę lub miejsce zamieszkania w innym państwie członkowskim niż państwo, w którym sąd ten się znajduje i w którym ma siedzibę lub miejsce zamieszkania dłużnik, w stosunku do którego powództwo jest niedopuszczalne.

21 Komisja twierdzi, że Reisch Montage nie może jednak wnieść niedopuszczalnego powództwa przeciwko pozwanemu mającemu miejsce zamieszkania w państwie członkowskim tylko w celu wyłączenia innego pozwanego spod jurysdykcji sądów jego siedziby. Zatem do sądu właściwego należy zbadanie, czy art. 6 pkt 1 rozporządzenia nr 44/2001 nie jest nadużywany.

Odpowiedź Trybunału

22 Na wstępie należy przypomnieć, że jurysdykcja, o której mowa w art. 2 rozporządzenia nr 44/2001, to znaczy jurysdykcja sądów państwa członkowskiego, na którego terytorium pozwany ma siedzibę lub miejsce zamieszkania, ma charakter zasady ogólnej, a powyższe rozporządzenie tylko tytułem odstępstwa od tej zasady przewiduje szczególne przepisy jurysdykcyjne w enumeratywnie wymienionych przypadkach, w których pozwany może lub musi – w zależności od sprawy – zostać pozwany przed sąd innego państwa członkowskiego [zob., w odniesieniu do Konwencji z dnia 27 września 1968 r. o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 1972, L 299, str. 32, zwanej dalej „konwencją brukselską”), której przepisy są co do zasady identyczne z przepisami rozporządzenia nr 44/2001, wyroki z dnia 27 października 1998 r. w sprawie C‑51/97 Réunion européenne i in., Rec. str. I‑6511, pkt 16, oraz z dnia 5 lutego 2004 r. w sprawie C‑265/02 Frahuil, Rec. str. I‑1543, pkt 23].

23 Z utrwalonego orzecznictwa w tym zakresie wynika, że wspomniane przepisy jurysdykcyjne należy interpretować w sposób ścisły, a wykładnia wykraczająca poza przypadki wyraźnie przewidziane w rozporządzeniu nr 44/2001 nie jest dozwolona (zob., w odniesieniu do konwencji brukselskiej, wyrok z dnia 10 czerwca 2004 r. w sprawie C‑168/02 Kronhofer, Zb.Orz. str. I‑6009, pkt 14 i powołane tam orzecznictwo).

24 Do sądu krajowego należy dokonanie wykładni tychże przepisów z poszanowaniem zasady bezpieczeństwa prawnego, które stanowi jeden z celów rozporządzenia nr 44/2001 (zob., w odniesieniu do konwencji brukselskiej, wyroki z dnia 28 września 1999 r. w sprawie C‑440/97GIE Groupe Concorde i in., Rec. str. I‑6307, pkt 23; z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie C‑256/00 Besix, Rec. str. I‑1699, pkt 24, oraz z dnia 1 marca 2005 r. w sprawie C‑281/02 Owusu, Zb.Orz. str. I‑1383, pkt 38).

25 Zasada ta wymaga między innymi interpretacji szczególnych przepisów jurysdykcyjnych w taki sposób, aby normalnie poinformowany pozwany mógł racjonalnie przewidzieć, przed który sąd, poza sądem państwa jego miejsca zamieszkania, może zostać pozwany (ww. wyroki w sprawach GIE Groupe Concorde i in., pkt 24; Besix, pkt 26 oraz Opusu, pkt 40).

26 Jeśli chodzi o jurysdykcję szczególną przewidzianą w art. 6 pkt 1 rozporządzenia nr 44/2001, to w przypadku, w którym występuje kilku pozwanych, dana osoba może być pozwana przed sąd siedziby lub miejsca zamieszkania jednego z nich pod warunkiem, że „między sprawami istnieje tak ścisła więź, że pożądane jest ich łączne rozpoznanie i rozstrzygnięcie w celu uniknięcia wydania w oddzielnych postępowaniach sprzecznych ze sobą orzeczeń”.

27 W tym miejscu należy po pierwsze stwierdzić, że powyższy przepis nie zawiera żadnego wyraźnego odesłania do stosowania przepisów wewnętrznych, ani też żadnego warunku, aby wniesienie sprawy przeciwko kilku pozwanym było w stosunku do każdego nich od początku dopuszczalne na mocy przepisów krajowych.

28 Po drugie należy podnieść, że niezależnie od powyższego stwierdzenia, pytanie sądu krajowego ma na celu ustalenie, czy krajowy przepis będący podstawą zarzutu niedopuszczalności może stanowić przeszkodę w stosowaniu art. 6 pkt 1 rozporządzenia nr 44/2001.

29 Tymczasem z utrwalonego orzecznictwa wynika, że przepisy tego rozporządzenia powinny być przedmiotem wykładni autonomicznej, przy odwołaniu się do wprowadzanego przez nie systemu oraz do jego celów (zob., w odniesieniu do konwencji brukselskiej, wyrok z dnia 15 stycznia 2004 r. w sprawie C‑433/01 Blijdenstein, Rec. str. I‑981, pkt 4 i powołane tam orzecznictwo).

30 W konsekwencji, skoro art. 6 pkt 1 rozporządzenia nr 44/2001 nie należy do przepisów, które – tak jak na przykład art. 59 tego rozporządzenia – wyraźnie przewidują stosowanie przepisów wewnętrznych i które stanowią do tego podstawę prawną, to nie może być on interpretowany w ten sposób, że jego stosowanie zależy od skutków przepisów wewnętrznych.

31 W tych okolicznościach art. 6 pkt 1 rozporządzenia nr 44/2001 może być powoływany w ramach powództwa wniesionego w państwie członkowskim przeciwko pozwanemu mającemu siedzibę lub miejsce zamieszkania w tym państwie oraz przeciwko współpozwanemu mającemu siedzibę lub miejsce zamieszkania w innym państwie członkowskim, nawet gdy powództwo to od chwili jego wniesienia jest niedopuszczalne w stosunku do pierwszego pozwanego na mocy uregulowania krajowego.

32 Należy jednak przypomnieć, że szczególny przepis jurysdykcyjny zawarty w art. 6 pkt 1 rozporządzenia nr 44/2001 nie może być interpretowany w ten sposób, że pozwala on powodowi na wniesienie sprawy przeciwko kilku pozwanym tylko w celu wyłączenia jednego z nich spod jurysdykcji sądów państwa członkowskiego jego siedziby lub miejsca zamieszkania (zob., w odniesieniu do konwencji brukselskiej, wyrok z dnia 27 września 1988 r. w sprawie 189/87 Kalfelis, Rec. str. 5565, pkt 8 i 9, oraz ww. wyrok w sprawie Réunion européenne i in., pkt 47). Jednakże nie wydaje się, aby taki przypadek zachodził w sprawie przed sądem krajowym.

33 Biorąc pod uwagę całość powyższych rozważań, na pytanie sądu krajowego trzeba odpowiedzieć, że art. 6 pkt 1 rozporządzenia nr 44/2001 należy interpretować w ten sposób, że w przypadku takim, jak w sprawie przed sądem krajowym, przepis ten może być powoływany w ramach powództwa wniesionego w państwie członkowskim przeciwko pozwanemu mającemu siedzibę lub miejsce zamieszkania w tym państwie oraz przeciwko współpozwanemu mającemu siedzibę lub miejsce zamieszkania w innym państwie członkowskim, nawet gdy powództwo to od chwili jego wniesienia jest niedopuszczalne w stosunku do pierwszego pozwanego na mocy uregulowania krajowego.

W przedmiocie kosztów

34 Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:

Artykuł 6 pkt 1 rozporządzenia Rady (WE) z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych należy interpretować w ten sposób, że w przypadku takim, jak w sprawie przed sądem krajowym, przepis ten może być powoływany w ramach powództwa wniesionego w państwie członkowskim przeciwko pozwanemu mającemu siedzibę lub miejsce zamieszkania w tym państwie oraz przeciwko współpozwanemu mającemu siedzibę lub miejsce zamieszkania w innym państwie członkowskim, nawet gdy powództwo to od chwili jego wniesienia jest niedopuszczalne w stosunku do pierwszego pozwanego na mocy uregulowania krajowego.

Podpisy