WYROK TRYBUNAŁU

z dnia 30 listopada 1995 r.( )





W sprawie C‑55/94

mającej za przedmiot skierowany do Trybunału, na podstawie art. 177 traktatu WE, przez Consiglio Nazionale Forense (Włochy) wniosek o wydanie, w ramach zawisłego przed tym sądem sporu między

Reinhardem Gebhardem

a

Consiglio dell’Ordine degli Avvocati e Procuratori di Milano,





orzeczenia w trybie prejudycjalnym w przedmiocie wykładni dyrektywy Rady 77/249/EWG z dnia 22 marca 1977 r. mającej na celu ułatwienie skutecznego korzystania przez prawników ze swobody świadczenia usług (Dz.U. L 78, str. 17),

TRYBUNAŁ,

w składzie: G.C. Rodríguez Iglesias, prezes, C.N. Kakouris, D.A.O. Edward (sprawozdawca) i G. Hirsch, prezesi izb, G.F. Mancini, F.A. Schockweiler, J.C. Moitinho de Almeida, P.J.G. Kapteyn, C. Gulmann, J.L. Murray, P. Jann, H. Ragnemalm i L. Sevón, sędziowie,

rzecznik generalny: P. Léger,

sekretarz: H.A. Rühl, główny administrator,

rozważywszy uwagi na piśmie przedstawione:

– w imieniu Reinharda Gebharda przez Reinharda Gebharda, Rechtsanwalt, Massima Burghignoliego, członka izby adwokackiej w Mediolanie, Jima Penninga, członka izby adwokackiej w Luksemburgu, i Fabrizia Massoniego, członka izby adwokackiej w Brukseli,

– w imieniu Consiglio dell’Ordine degli Avvocati e Procuratori di Milano przez prof. Brunona Nascimbenego, w charakterze adwokata,

– w imieniu rządu greckiego przez Evi Skandalou, członka specjalnej służby prawnej do spraw wspólnotowych postępowań sądowych w ministerstwie spraw zagranicznych, i Stamatinę Vodinę, prawnika, współpracownika naukowego specjalnej służby prawnej do spraw wspólnotowych postępowań sądowych w tym ministerstwie, działające w charakterze pełnomocników,

– w imieniu rządu hiszpańskiego przez Alberta Joségo Navarra Gonzáleza, dyrektora generalnego do spraw wspólnotowej koordynacji prawnej i instytucjonalnej, i Miguela Brava‑Ferrera Delgada, abogado del Estado ze służby do spraw wspólnotowych postępowań sądowych, działających w charakterze pełnomocników,

– w imieniu rządu francuskiego przez Philippe’a Martineta, sekretarza spraw zagranicznych w dyrekcji do spraw prawnych ministerstwa spraw zagranicznych, i Catherine de Salins, dyrektor w tej samej dyrekcji, działających w charakterze pełnomocników,

– w imieniu rządu Zjednoczonego Królestwa przez Stephena Bravinera, z Treasury Solicitor’s Department, działającego w charakterze pełnomocnika, i Daniela Bethlehema, barrister,

– w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez Marie‑José Jonczy, radcę prawnego, i Enrica Traversę, członka służby prawnej, działających w charakterze pełnomocników,

uwzględniając sprawozdanie na rozprawę,

po zapoznaniu się z uwagami ustnymi Reinharda Gebharda, reprezentowanego przez Massimo Burghignoliego, Consiglio dell’Ordine degli Avvocati e Procuratori di Milano, reprezentowanego przez Brunona Nascimbenego, rządu greckiego reprezentowanego przez Evi Skandalou i Stamatinę vodine, rządu hiszpańskiego, reprezentowanego przez Miguela Brava-Ferrera Delgada, rządu francuskiego, reprezentowanego przez Marca Perrina de Brichambauta, dyrektora do spraw prawnych w ministerstwie spraw zagranicznych, działającego w charakterze pełnomocnika, i Phillippe’a Martineta, rządu włoskiego, reprezentowanego przez Piera Giorgia Ferriego, avvocato dello Stato, rządu Zjednoczonego Królestwa, reprezentowanego przez Stephena Bravinera i Daniela Bethlehema, oraz Komisji Wspólmnot Europejskich, reprezentowanej przez Marie-José Jonczy i Enrica Traversę, na rozprawie w dniu 10 maja 1995 r.,

po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 20 czerwca 1995 r.,

wydaje następujący

Wyrok

1 Postanowieniem z dnia 16 grudnia 1993 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 8 lutego 1994 r., Consiglio Nazionale Forense zwrócił się, na podstawie art. 177 traktatu WE, z dwoma pytaniami prejudycjalnymi w przedmiocie wykładni dyrektywy Rady 77/249/EWG z dnia 22 marca 1977 r. mającej na celu ułatwienie skutecznego korzystania przez prawników ze swobody świadczenia usług (Dz.U. L 78, str. 17).

2 Pytania te zostały podniesione w ramach postępowania dyscyplinarnego wszczętego przez Consiglio dell’Ordine degli Avvocati e Procuratori di Milano (radę adwokacką w Mediolanie) przeciwko R. Gebhardowi, któremu zarzuca ona uchybienie obowiązkom wynikającym z ustawy nr 31 z dnia 9 lutego 1982 r. o swobodzie świadczenia usług przez adwokatów będących obywatelami państw członkowskich Wspólnot Europejskich (GURI z dnia 12 lutego 1982 r., nr 42), poprzez wykonywanie zawodu we Włoszech w sposób stały w utworzonej przez siebie kancelarii i pod tytułem zawodowym „avvocato”.

3 Z akt sprawy oraz informacji dostarczonych w odpowiedzi na pytania pisemne postawione przez Trybunał wynika, że R. Gebhard, obywatel niemiecki, został uprawniony do wykonywania zawodu „Rechtsanwalt” w Niemczech z dniem 3 sierpnia 1977 r. Znajduje się on na liście adwokackiej w Stuttgarcie, gdzie jest stroną umowy wspólnoty biurowej („Bürogemeinschaft”), nie ma jednak w tym kraju własnej kancelarii.

4 R. Gebhard przebywa we Włoszech od marca 1978 r. wraz z małżonką, obywatelką włoską, i trojgiem dzieci. Dochody R. Gebharda są w całości opodatkowane we Włoszech, czyli miejscu jego pobytu.

5 R. Gebhard wykonywał zawód we Włoszech od dnia 1 marca 1978 r., początkowo w charakterze współpracownika („con un rapporto di libera collaborazione”) w spółce adwokackiej w Mediolanie, a następnie, od dnia 1 stycznia 1980 r. do początku 1989 r., jako wspólnik („associato”) w tej samej spółce. Nie czyniono mu nigdy zarzutów z powodu działalności w ramach tej spółki.

6 W dniu 30 lipca 1989 r. R. Gebhard otworzył własną kancelarię w Mediolanie, w której współpracują z nim włoscy „avvocati” i „procuratori”. R. Gebhard poinformował w odpowiedzi na jedno z pytań pisemnych Trybunału, że powierzał im sporadycznie zdarzające się przypadki klientów włoskich mających sprawy we Włoszech.

7 R. Gebhard twierdzi, że wykonuje we Włoszech przede wszystkim działalność pozasądową, polegającą na pomocy i reprezentowaniu osób niemieckojęzycznych (co stanowi 65% obrotów) oraz działalność polegającą na reprezentowaniu osób włoskojęzycznych w Niemczech i Austrii (co stanowi 30% obrotów). Pozostałe 5% to pomoc prawnikom włoskim napotykającym przy obsłudze klientów kwestie z zakresu prawa niemieckiego.

8 Szereg prawników włoskich, w tym „avvocati”, z którymi był on w spółce do 1989 r., złożyło skargę do rady adwokackiej w Mediolanie. Zarzucili mu posługiwanie się tytułem „avvocato” na papierze listowym, występowanie pod tytułem „avvocato” przed Pretura di Milano i Tribunale di Milano oraz wykonywanie zawodu pod nazwą „Studio legale Gebhard”.

9 Zakazawszy R. Gebhardowi posługiwania się tytułem „avvocato”, rada adwokacka w Mediolanie wszczęła przeciw niemu w dniu 19 września 1991 r. postępowanie dyscyplinarne, zarzucając mu wykonywanie zawodu we Włoszech w sposób stały w utworzonej przez niego kancelarii i pod tytułem zawodowym „avvocato”.

10 W dniu 14 października 1991 r. R. Gebhard złożył radzie adwokackiej w Mediolanie wniosek o wpis na listę adwokacką. Wniosek ten uzasadnił dyrektywą Rady 89/48/EWG z dnia 21 grudnia 1988 r. w sprawie ogólnego systemu uznawania dyplomów ukończenia studiów wyższych, przyznawanych po ukończeniu kształcenia i szkolenia zawodowego, trwających co najmniej trzy lata (Dz.U. 1989, L 19, str. 16) oraz ponaddziesięcioletnim doświadczeniem zawodowym we Włoszech. Nie wydaje się, by rada adwokacka w Mediolanie wydała jakąkolwiek formalną decyzję w sprawie tego wniosku.

11 Postępowanie dyscyplinarne wszczęte w dniu 19 września 1991 r. zakończyło się orzeczeniem z dnia 30 listopada 1992 r., w którym rada adwokacka w Mediolanie nałożyła na R. Gebharda karę zawieszenia prawa do wykonywania zawodu („sospensione dell’esercizio dell’attività professionale”) na sześć miesięcy.

12 R. Gebhard zaskarżył tę decyzję do Consiglio Nazionale Forense, zaznaczając przy tym, że jego skarga dotyczy również dorozumianej odmowy wpisu na listę. Argumentuje on w tej skardze między innymi, że dyrektywa 77/249 daje mu prawo wykonywania zawodu we własnej kancelarii w Mediolanie.

13 Dyrektywa 77/249 znajduje zastosowanie do wykonywania zawodu adwokata jako świadczenia usług. Zgodnie z nią adwokat‑usługodawca winien posługiwać się tytułem zawodowym wyrażonym w języku lub w jednym z języków państwa członkowskiego pochodzenia, z określeniem organizacji zawodowej, która upoważnia go do wykonywania zawodu lub sądu, przez który został upoważniony do wykonywania zawodu zgodnie z prawem tego państwa (art. 3).

14 Dyrektywa dokonuje rozróżnienia między działalnością związaną z reprezentowaniem lub obroną klientów przed sądem i organami władzy publicznej z jednej strony, a innymi rodzajami działalności z drugiej.

15 Adwokata wykonującego działalność w zakresie reprezentacji i obrony wiążą zasady wykonywania zawodu obowiązujące w przyjmującym państwie członkowskim, bez uszczerbku dla zobowiązań ciążących na nim w państwie pochodzenia (art. 4 ust. 2). Wykonując inne rodzaje działalności, adwokat związany jest warunkami i zasadami wykonywania zawodu obowiązującymi w państwie członkowskim pochodzenia, bez uszczerbku dla zasad wykonywania zawodu obowiązujących w państwie przyjmującym, niezależnie od ich źródła, w szczególności w odniesieniu do niepołączalności w tym państwie zawodu adwokata z inną działalnością, tajemnicy adwokackiej, stosunków zależności między adwokatami, zakazu doradzania przez tego samego adwokata stronom mającym sprzeczne interesy oraz reklamy (art. 4 ust. 4).

16 Artykuł 4 ust. 1 dyrektywy 77/249 stanowi: „Czynności związane z reprezentowaniem lub obroną klienta w postępowaniu sądowym lub przed organami władzy państwowej będą wykonywane w każdym przyjmującym państwie członkowskim na warunkach określonych dla prawników [adwokatów] prowadzących działalność zawodową w tym państwie, z wykluczeniem wszelkich warunków wymagających pobytu lub zarejestrowania się w organizacji zawodowej w tym państwie”.

17 Transpozycja dyrektywy 77/249 do prawa włoskiego została dokonana ustawą nr 31/82, której art. 2 stanowi:

„[Obywatele państw członkowskich uprawnieni w państwie członkowskim pochodzenia do wykonywania zawodu adwokata] są upoważnieni do wykonywania zawodu adwokata przed sądem i w sprawach pozasądowych, w sposób tymczasowy [»con carattere di temporaneità«] i na zasadach określonych w niniejszym tytule.

Nie zezwala się na zakładanie na terytorium Republiki kancelarii, siedziby ani oddziału przedsiębiorstwa w celu wykonywania działalności, o której mowa w poprzednim akapicie”.

18 W tych to okolicznościach Consiglio Nazionale Forense zawiesił postępowanie i zwrócił się do Trybunału o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym:

„a) w kwestii, czy art. 2 ustawy nr 31 z dnia 9 lutego 1982 r. o swobodzie świadczenia usług przez adwokatów będących obywatelami państw członkowskich Wspólnot Europejskich (ustawy wdrażającej dyrektywę EWG z dnia 22 marca 1977 r.), zgodnie z którym nie zezwala się na »zakładanie na terytorium Republiki kancelarii, ani jako siedziby głównej, ani jako oddziału«, jest zgodny z uregulowaniami wspomnianej dyrektywy, zważywszy, że nie zawiera ona żadnej wskazówki, iż założenie kancelarii mogłoby zostać zrozumiane jako wyraz woli zainteresowanego adwokata, by wykonywać zawód nie w sposób tymczasowy lub okazjonalny, lecz stały;

b) w kwestii kryteriów – opartych na czasie trwania lub częstotliwości usług świadczonych przez adwokata działającego w ramach określonych we wspomnianej dyrektywie – jakie należy zastosować przy ocenie tymczasowego lub stałego charakteru tej działalności”.

19 W związku ze sformułowaniem pytania prejudycjalnego należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunał nie ma kompetencji do orzekania w przedmiocie zgodności przepisów krajowych z prawem wspólnotowym. Jest jednak władny podać sądowi krajowemu wszelkie elementy wykładni prawa wspólnotowego mogące pozwolić mu na dokonanie oceny tej zgodności w celu wydania orzeczenia w rozpatrywanej przezeń sprawie (zob. w szczególności wyrok z dnia 11 sierpnia 1995 r. w sprawie C‑63/94 Belgapom, dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 7).

20 Trzeba przede wszystkim zauważyć, że sytuacja obywatela wspólnotowego przemieszczającego się do innego państwa członkowskiego Wspólnoty w celu wykonywania działalności gospodarczej podlega postanowieniom rozdziału o swobodzie przemieszczania się pracowników, rozdziału o swobodzie wykonywania działalności gospodarczej lub rozdziału dotyczącego usług, które wykluczają się nawzajem.

21 Rozdział dotyczący pracowników nie ma w tym przypadku zastosowania, można go więc z miejsca wykluczyć z analizy postawionych pytań, które dotyczą przede wszystkim pojęć wykonywania działalności gospodarczej oraz świadczenia usług.

22 Należy następnie stwierdzić, że postanowienia rozdziału dotyczącego usług mają charakter pomocniczy w stosunku do rozdziału dotyczącego swobody wykonywania działalności gospodarczej, ponieważ, po pierwsze, sformułowanie art. 59 akapit pierwszy opiera się na założeniu, że usługodawca i usługobiorca wykonują działalność w dwóch różnych państwach członkowskich, a po drugie w art. 60 akapit pierwszy znajduje się zastrzeżenie, że postanowienia dotyczące usług znajdują zastosowanie jedynie w przypadkach, w których nie mają zastosowania postanowienia dotyczące działalności gospodarczej. Konieczne jest więc ustalenie zakresu zastosowania pojęcia wykonywania działalności gospodarczej.

23 Z prawa do wykonywania działalności gospodarczej ustanowionego w art. 52–58 traktatu korzystać mogą zarówno osoby prawne w rozumieniu art. 58, jak i osoby fizyczne mające obywatelstwo jednego z państw członkowskich Wspólnoty. Obejmuje ono, z zastrzeżeniem przewidzianych w tym względzie wyjątków i warunków, dostęp na terytorium wszystkich pozostałych państw członkowskich do wszelkiego rodzaju działalności na własny rachunek i jej wykonywanie, a także zakładanie i prowadzenie przedsiębiorstw, tworzenie agencji, oddziałów i spółek zależnych.

24 W związku z tym jeden podmiot może wykonywać działalność, w rozumieniu traktatu, w kilku państwach członkowskich, a to, w szczególności w przypadku osób prawnych, za pomocą agencji, oddziałów i spółek zależnych (art. 52) oraz, jak Trybunał orzekł w odniesieniu do przedstawicieli wolnych zawodów, poprzez obranie dodatkowego miejsca wykonywania działalności (zob. wyrok z dnia 12 lipca 1984 r. w sprawie 107/83 Klopp, Rec. str. 2971, pkt 19).

25 Pojęcie wykonywania działalności gospodarczej w rozumieniu traktatu jest więc pojęciem niezwykle szerokim, umożliwiającym podmiotom wspólnotowym stały i ciągły udział w życiu gospodarczym państwa członkowskiego innego niż państwo pochodzenia oraz uzyskiwanie tam dochodu, przez co przyczynia się ono do wzmacniania powiązań gospodarczych i społecznych we Wspólnocie w zakresie działalności na własny rachunek (zob. podobnie wyrok z dnia 21 czerwca 1974 r. w sprawie 2/74 Reyners, Rec. str. 631, pkt 21).

26 Natomiast w przypadku gdy usługodawca przemieszcza się do innego państwa członkowskiego, postanowienia rozdziału dotyczącego usług, a w szczególności art. 60 akapit trzeci, traktatu przewidują, że usługodawca wykonuje działalność w sposób tymczasowy.

27 Jak zauważył rzecznik generalny, tymczasowy charakter tej działalności należy oceniać nie tylko w zależności od czasu trwania świadczeń, lecz także ich częstotliwości, okresowości lub ciągłości. Tymczasowy charakter świadczeń nie uniemożliwia podmiotowi świadczącemu usługi w rozumieniu traktatu zapewnienia sobie w przyjmującym państwie członkowskim pewnej infrastruktury (w tym biura, gabinetu lub pracowni), jeżeli jest to niezbędne w celu świadczenia takich usług.

28 Jednakże sytuację tę należy odróżnić od sytuacji R. Gebharda, który jako obywatel państwa członkowskiego wykonuje, w sposób stały i ciągły, działalność zawodową w innym państwie członkowskim, między innymi na rzecz podmiotów pochodzących z tego państwa, w którym znajduje się również miejsce wykonywania przez niego tej działalności. Obywatel ten podlega postanowieniom rozdziału dotyczącego prawa do wykonywania działalności gospodarczej, a nie postanowieniom dotyczącym usług.

29 Rada adwokacka w Mediolanie argumentuje, iż osobę będącą w takiej sytuacji jak R. Gebhard można uznać za wykonującą działalność w jednym z państw członkowskich, w tym wypadku we Włoszech, tylko pod warunkiem, że należy ona w tym państwie do samorządu zawodowego, a co najmniej wykonuje działalność we współpracy lub wspólnie z osobami należącymi do niego.

30 Argument ten jest nie do przyjęcia.

31 Postanowienia dotyczące prawa do wykonywania działalności gospodarczej odnoszą się do dostępu do tej działalności i jej wykonywania (zob. w szczególności ww. wyrok w sprawie Reyners, pkt 46 i 47). Przynależność do samorządu zawodowego jest zaś jedną z zasad, na jakich odbywa się dostęp do działalności i jej wykonywanie, nie można więc uznać tego za element konstytutywny tej działalności.

32 Stąd możliwość skorzystania przez obywatela państwa członkowskiego z przysługującego mu prawa do wykonywania działalności gospodarczej i warunki, na jakich się to odbywa, należy oceniać w zależności od rodzaju działalności, jaką zamierza on wykonywać na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego.

33 Zgodnie z art. 52 akapit drugi ze swobody wykonywania działalności gospodarczej korzysta się na zasadach określonych w państwie przyjmującym dla podmiotów pochodzących z tego państwa.

34 W przypadku działalności, która nie podlega w państwie przyjmującym żadnym uregulowaniom i którą w związku z tym obywatel tego państwa może wykonywać bez żadnych szczególnych kwalifikacji, obywatele pozostałych państw członkowskich mają prawo przenieść się na terytorium tego państwa członkowskiego w celu wykonywania tam takiej działalności.

35 Jednakże dostęp do niektórych rodzajów działalności na własny rachunek i jej wykonywanie może podlegać określonym przepisom ustawowym, wykonawczym lub administracyjnym uzasadnionym interesem ogólnym, jak zasady dotyczące organizacji, kwalifikacji, deontologii, kontroli i odpowiedzialności (zob. wyrok z dnia 28 kwietnia 1977 r. w sprawie 71/76 Thieffry, Rec. str. 765, pkt 12). Przepisy te mogą między innymi zastrzec prawo do wykonywania działalności pewnego rodzaju czy to dla osób legitymujących się określonymi dyplomami, zaświadczeniami lub innymi dokumentami, czy też dla osób należących do samorządu zawodowego, czy wreszcie dla osób poddanych pewnego rodzaju dyscyplinie lub kontroli. Przepisy te mogą również określać zasady posługiwania się tytułami zawodowymi tego rodzaju jak tytuł „avvocato”.

36 Jeżeli dostęp do określonego rodzaju działalności lub jej wykonywanie poddane jest w przyjmującym państwie członkowskim podobnym warunkom, obywatel innego państwa członkowskiego zamierzający wykonywać taką działalność winien co do zasady spełniać te warunki. Z tego względu art. 57 przewiduje wydanie przez Radę dyrektyw, jak na przykład wspomniana dyrektywa 89/48, mających na celu, po pierwsze, wzajemne uznawanie dyplomów, świadectw i innych dokumentów, a z drugiej strony koordynację przepisów krajowych dotyczących dostępu do działalności na własny rachunek i jej wykonywanie.

37 Z orzecznictwa Trybunału wynika jednak, że przepisy krajowe mogące utrudniać lub zniechęcać do korzystania z podstawowych swobód chronionych na mocy traktatu muszą spełniać cztery warunki: muszą być stosowane w sposób niedyskryminacyjny, muszą być uzasadnione nadrzędnymi względami interesu ogólnego, muszą prowadzić do realizacji celu, jakiemu służą, i nie mogą wykraczać poza zakres konieczny do jego osiągnięcia (zob. wyrok z dnia 31 marca 1993 r. w sprawie C‑19/91 Kraus, Rec. str. I‑1663, pkt 32).

38 Podobnie państwa członkowskie, stosując przepisy krajowe, nie mają prawa pominąć wiedzy i kwalifikacji nabytych już przez zainteresowanego w innym państwie członkowskim (zob. wyrok z dnia 7 maja 1991 r. w sprawie C‑340/89 Vlassopoulou, Rec. str. I‑2357, pkt 15). W związku z tym zobowiązane są uwzględnić równoważność dyplomów (zob. ww. wyrok w sprawie Thieffry, pkt 19 i 27), a w razie potrzeby porównać wiedzę i kwalifikacje wymagane na podstawie przepisów krajowych z wiedzą i kwalifikacjami zainteresowanego (zob. ww. wyrok w sprawie Vlassopoulou, pkt 16).

39 W związku z powyższym na pytania postawione przez Consiglio Nazionale Forense należy odpowiedzieć, że:

– tymczasowy charakter świadczenia usług, o którym mowa w art. 60 akapit trzeci traktatu WE, należy oceniać w zależności od czasu trwania świadczeń, ich częstotliwości, okresowości i ciągłości;

– podmiot świadczący usługi w rozumieniu traktatu ma prawo zapewnić sobie w przyjmującym państwie członkowskim infrastrukturę niezbędną w celu świadczenia takich usług;

– obywatel państwa członkowskiego, który wykonuje, w sposób stały i ciągły, działalność zawodową w innym państwie członkowskim, między innymi na rzecz podmiotów pochodzących z tego państwa, w którym znajduje się również miejsce wykonywania przez niego tej działalności, podlega postanowieniom rozdziału dotyczącego prawa do wykonywania działalności gospodarczej, a nie postanowieniom dotyczącym usług;

– możliwość skorzystania przez obywatela państwa członkowskiego z przysługującego mu prawa do wykonywania działalności gospodarczej i warunki, na jakich się to odbywa, należy oceniać w zależności od rodzaju działalności, jaką zamierza on wykonywać na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego;

– w przypadku działalności, która nie podlega w państwie przyjmującym żadnym uregulowaniom, obywatele pozostałych państw członkowskich mają prawo przenieść się na terytorium tego państwa członkowskiego w celu wykonywania tam takiej działalności. Natomiast, jeżeli dostęp do określonego rodzaju działalności lub jej wykonywanie poddane jest w przyjmującym państwie członkowskim pewnym warunkom, obywatel innego państwa członkowskiego zamierzający wykonywać taką działalność winien co do zasady spełniać te warunki;

– jednakże przepisy krajowe mogące utrudniać lub zniechęcać do korzystania z podstawowych swobód chronionych na mocy traktatu muszą spełniać cztery warunki: muszą być stosowane w sposób niedyskryminacyjny, muszą być uzasadnione nadrzędnymi względami interesu ogólnego, muszą prowadzić do realizacji celu, jakiemu służą, i nie mogą wykraczać poza to, co konieczne do jego osiągnięcia;

– podobnie państwa członkowskie zobowiązane są uwzględnić równoważność dyplomów, a w razie potrzeby porównać wiedzę i kwalifikacje wymagane na podstawie przepisów krajowych z wiedzą i kwalifikacjami zainteresowanego.

W przedmiocie kosztów

40 Koszty poniesione przez rządy włoski, grecki, hiszpański, francuski i Zjednoczonego Królestwa oraz przez Komisję Wspólnot Europejskich, które przedstawiły Trybunałowi uwagi, nie podlegają zwrotowi. Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach .

Z powyższych względów

TRYBUNAŁ,

stanowiąc w przedmiocie pytań skierowanych do niego przez Consiglio Nazionale Forense postanowieniem z dnia 16 grudnia 1993 r., orzeka, co następuje:

1) Tymczasowy charakter świadczenia usług, o którym mowa w art. 60 akapit trzeci traktatu WE, należy oceniać w zależności od czasu trwania świadczeń, ich częstotliwości, okresowości i ciągłości.

2) Podmiot świadczący usługi w rozumieniu traktatu ma prawo zapewnić sobie w przyjmującym państwie członkowskim infrastrukturę niezbędną w celu świadczenia takich usług.

3) Obywatel państwa członkowskiego, który wykonuje, w sposób stały i ciągły, działalność zawodową w innym państwie członkowskim, między innymi na rzecz podmiotów pochodzących z tego państwa, w którym znajduje się również miejsce wykonywania przez niego tej działalności, podlega postanowieniom rozdziału dotyczącego prawa do wykonywania działalności gospodarczej, a nie postanowieniom dotyczącym usług.

4) Możliwość skorzystania przez obywatela państwa członkowskiego z przysługującego mu prawa do wykonywania działalności gospodarczej i warunki, na jakich się to odbywa, należy oceniać w zależności od rodzaju działalności, jaką zamierza on wykonywać na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego.

5) W przypadku działalności, która nie podlega w państwie przyjmującym żadnym uregulowaniom, obywatele pozostałych państw członkowskich mają prawo przenieść się na terytorium tego państwa członkowskiego w celu wykonywania tam takiej działalności. Natomiast, jeżeli dostęp do określonego rodzaju działalności lub jej wykonywanie poddane jest w przyjmującym państwie członkowskim pewnym warunkom, obywatel innego państwa członkowskiego zamierzający wykonywać taką działalność winien co do zasady spełniać te warunki.

6) Przepisy krajowe mogące utrudniać lub zniechęcać do korzystania z podstawowych swobód chronionych na mocy traktatu muszą spełniać cztery warunki: muszą być stosowane w sposób niedyskryminacyjny, muszą być uzasadnione nadrzędnymi względami interesu ogólnego, muszą prowadzić do realizacji celu, jakiemu służą, i nie mogą wykraczać poza to, co konieczne do jego osiągnięcia.

7) Państwa członkowskie zobowiązane są uwzględnić równoważność dyplomów, a w razie potrzeby porównać wiedzę i kwalifikacje wymagane na podstawie przepisów krajowych z wiedzą i kwalifikacjami zainteresowanego.





Rodríguez Iglesias Kakouris Edward Hirsch

Mancini Schockweiler Moitinho de Almeida

Kapteyn Gulmann Murray

Jann Ragnemalm Sevón

Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luxemburgu w dniu 30 listopada 1995 r.

Sekretarz Prezes