STANOWISKO RZECZNIKA GENERALNEGO

PEDRA CRUZA VILLALÓNA

przedstawione w dniu 6 lipca 2015 r.1 ( 1 )

Sprawa C‑237/15 PPU

Minister for Justice and Equalityprzeciwko

Francisowi Laniganowi

[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym

złożony przez High Court (Irlandia)]

„Odesłanie prejudycjalne — Pilny tryb prejudycjalny — Współpraca policyjna i sądowa w sprawach karnych — Decyzja ramowa 2002/584/WSiSW — Europejski nakaz aresztowania — Decyzja w sprawie przekazania — Artykuł 15 — Osoba, której dotyczy wniosek, niegodząca się na jej przekazanie i umieszczona w areszcie — Termin wydania ostatecznej decyzji w sprawie wykonania europejskiego nakazu aresztowania — Artykuł 17 — Skutki niedochowania terminów — Prawa osoby, której dotyczy wniosek — Karta praw podstawowych Unii Europejskiej — Artykuł 6 — Prawo do wolności — Europejska Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności — Artykuł 5 ust. 1 lit. f) i ust. 4 — Prawo do środka odwoławczego w celu bezzwłocznej kontroli legalności pozostawania w areszcie — Prawo do zwolnienia z aresztu — Wyjaśnienia dotyczące Karty — Artykuł 52 ust. 3 Karty”

1. Decyzja ramowa Rady 2002/584 z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi ( 2 ), której transpozycji państwa członkowskie miały obowiązek dokonać do dnia 31 grudnia 2003 r., szybko stała się przedmiotem wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym ( 3 ). Okoliczność, że nie wszystkie państwa członkowskie wyraziły zgodę, zgodnie z art. 35 ust. 2 TUE w jego brzmieniu sprzed traktatu z Lizbony, na stosowanie mechanizmu odesłań prejudycjalnych przez swoje sądy, powoduje jednak, że dopiero obecnie, niedługo po upływie terminu przewidzianego w protokole nr 36 w sprawie postanowień przejściowych, załączonego do traktatu FUE, do Trybunału po raz pierwszy wpływają pytania nierzadko charakterystyczne dla niektórych państw członkowskich.

2. Po raz kolejny do Trybunału wpływają w drodze wniosku o zastosowanie pilnego trybu prejudycjalnego istotne pytania dotyczące europejskiego nakazu aresztowania ( 4 ). Być może należało tego oczekiwać,, skoro wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wpisuje się w ramy procedury przewidzianej przez prawodawcę Unii dla spraw niecierpiących zwłoki ( 5 ). Nie może mnie to jednak powstrzymać od zaproponowania odpowiedzi najlepiej odpowiadającej szczególnym okolicznościom niniejszej sprawy, a raczej powinno mnie do tego zmotywować.

3. W niniejszym wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym High Court (Irlandia) przedstawia Trybunałowi w niniejszej sprawie pytanie o konsekwencje nieprzestrzegania terminów ustanowionych w art. 17 decyzji ramowej 2002/584, w których państwo członkowskie zobowiązane jest do wydania ostatecznej decyzji, przychylającej się lub odmownej, w przedmiocie wykonania europejskiego nakazu aresztowania wydanego przez inne państwo członkowskie, w szczególności w sytuacji, gdy nakaz ten doprowadził do pozbawienia wolności osoby, której dotyczył. High Court zmierza do ostatecznego ustalenia, czy krajowe organy sądowe, powołane dotychczas do wykonywania przepisów decyzji ramowej 2002/584 bez wsparcia Trybunału, dokonały prawidłowej interpretacji wymogów decyzji ramowej 2002/584 w tym względzie, w celu podjęcia działań odpowiednich do uzyskanej odpowiedzi.

I – Ramy prawne

A – Prawo Unii

4. Motywy 1, 5, 8, 12 i 13 decyzji ramowej 2002/584 mają następujące brzmienie: „(1) Zgodnie z konkluzjami Rady Europejskiej w Tampere z dnia 15 i 16 października 1999 r. w szczególności z ich pkt 35, należy znieść formalną procedurę ekstradycyjną między państwami członkowskimi w odniesieniu do prawomocnie skazanych osób uciekających przed sprawiedliwością oraz należy przyspieszyć procedury ekstradycyjne w odniesieniu do osób podejrzanych o popełnienie przestępstwa. […] (5) Cel Unii, jakim jest ustanowienie przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, prowadzi do zniesienia ekstradycji między państwami członkowskimi i zastąpienia jej systemem przekazywania osób między organami sądowymi. W dalszej perspektywie wprowadzenie nowego, uproszczonego systemu przekazywania osób skazanych bądź podejrzanych, w celach wykonania wyroku lub wszczęcia postępowania prowadzącego do wydania wyroku w sprawach karnych, stwarza możliwość usunięcia złożoności obecnych procedur ekstradycyjnych i związanej z nimi możliwości przewlekania postępowania. Dominująca do dziś między państwami członkowskimi tradycyjna współpraca w zakresie wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości powinna zostać zastąpiona przez system swobodnego przepływu orzecznictwa sądowego w sprawach karnych, obejmujący zarówno decyzje prawomocne, jak i nieprawomocne. […] (8) Decyzje w sprawie wykonywania europejskiego nakazu aresztowania należy poddawać należytym kontrolom, co oznacza, że organ sądowy państwa członkowskiego, na terytorium którego osoba, której wniosek dotyczy została [zatrzymana], zobowiązany jest do podjęcia decyzji w sprawie przekazania tej osoby. […] (12) Niniejsza decyzja ramowa respektuje prawa podstawowe i przestrzega zasad uznanych w art. 6 Traktatu o Unii Europejskiej oraz tych, które znajdują odbicie w Karcie Podstawowych Praw Unii Europejskiej [(zwanej dalej: „Kartą”)], w szczególności w jej rozdziale VI. Żadnego z przepisów niniejszej decyzji ramowej nie należy interpretować jako zakazującego odmowy przekazania osoby, w odniesieniu do której europejski nakaz aresztowania został wydany, kiedy istnieją, oparte o obiektywne przesłanki, podstawy do przypuszczania, że wymieniony nakaz aresztowania został wydany w celu ścigania lub ukarania osoby ze względu na jej płeć, rasę, religię, pochodzenie etniczne, obywatelstwo, język, poglądy polityczne lub orientację seksualną, lub że jej sytuacja może ulec pogorszeniu z jednej z tych przyczyn. Niniejsza decyzja ramowa nie uniemożliwia państwu członkowskiemu stosowania własnych norm konstytucyjnych odnoszących się do sprawiedliwego procesu, wolności zrzeszania się, wolności prasy i wolności słowa w innych mediach. (13) Żadna osoba nie może zostać usunięta, wydalona, lub ekstradowana do państwa, w którym istnieje poważne ryzyko, że zostanie ona skazana na karę śmierci, poddana torturom lub innemu nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karze”.

5. Artykuł 1 decyzji ramowej 2002/584, zatytułowany „Definicja europejskiego nakazu aresztowania i zobowiązania do jego wykonania”, przewiduje: „1. Europejski nakaz aresztowania stanowi decyzję sądową wydaną przez państwo członkowskie w celu aresztowania i przekazania przez inne państwo członkowskie osoby, której dotyczy wniosek, w celu przeprowadzenia postępowania karnego lub wykonania kary pozbawienia wolności bądź środka zabezpieczającego. 2. Państwa członkowskie wykonują każdy europejski nakaz aresztowania w oparciu o zasadę wzajemnego uznawania i zgodnie z przepisami niniejszej decyzji ramowej. 3. Niniejsza decyzja ramowa nie skutkuje modyfikacją obowiązku poszanowania praw podstawowych i podstawowych zasad prawa zawartych w art. 6 Traktatu o Unii Europejskiej”.

6. Artykuł 5 decyzji ramowej 2002/584, definiujący „[g]warancje ze strony wydającego nakaz państwa członkowskiego udzielane w szczególnych przypadkach”, przewiduje w pkt 3): „Wykonanie europejskiego nakazu aresztowania przez wykonujący nakaz organ sądowy może, z mocy prawa wykonującego nakaz państwa członkowskiego, podlegać następującym warunkom: […] 3) w przypadku gdy osoba, której dotyczy europejski nakaz aresztowania do celów ścigania, jest uznawana za obywatela lub osobę stale przebywającą w wykonującym nakaz państwie członkowskim, przekazanie następuje pod warunkiem, że osoba ta po rozprawie zostaje przekazana do wykonującego nakaz państwa członkowskiego w celu odbycia tam kary pozbawienia wolności lub wykonania środka zabezpieczającego [związanego z pozbawieniem wolności], orzeczonych w wydającym nakaz państwie członkowskim”.

7. Artykuły 11 i 12 decyzji 2002/584/WE przewidują: „Artykuł 11 Prawa osoby, której dotyczy wniosek 1. W momencie [zatrzymania] osoby, której dotyczy wniosek, wykonujący nakaz właściwy organ sądowy, zgodnie z prawem krajowym, powiadamia tę osobę o europejskim nakazie aresztowania i jego treści, a także o możliwości wyrażenia przez tę osobę zgody na jej przekazanie wydającemu nakaz organowi sądowemu. 2. Osoba, której dotyczy wniosek, [zatrzymana] w celach wykonania europejskiego nakazu aresztowania ma prawo do korzystania z pomocy prawnej i z pomocy tłumacza zgodnie z prawem krajowym wykonującego nakaz państwa członkowskiego. Artykuł 12 [Tymczasowe aresztowanie] osoby, której dotyczy wniosek Kiedy osoba zostaje [zatrzymana] na podstawie europejskiego nakazu aresztowania, wykonujący nakaz organ sądowy podejmuje decyzję, czy osoba ta powinna pozostać [tymczasowo aresztowana], zgodnie z prawem państwa członkowskiego wykonującego europejski nakaz aresztowania. Osoba ta może być zwolniona tymczasowo w dowolnym terminie zgodnie z prawem krajowym wykonującego nakaz państwa członkowskiego, pod warunkiem że właściwy organ państwa członkowskiego, o którym mowa, podejmuje wszelkie środki, jakie uważa za niezbędne, aby zapobiec ucieczce tej osoby”.

8. Artykuł 15 decyzji ramowej 2002/584 dotyczący decyzji o przekazaniu stanowi: „1. Decyzję o tym, czy dana osoba ma zostać przekazana, podejmuje wykonujący nakaz organ sądowy z uwzględnieniem terminów i zgodnie z warunkami określonymi w niniejszej decyzji ramowej. 2. Jeśli wykonujący nakaz organ sądowy uważa informacje przekazane przez wydające nakaz państwo członkowskie za niewystarczające do celów podjęcia decyzji o przekazaniu, występuje o bezzwłoczne przekazanie niezbędnych informacji uzupełniających, w szczególności w odniesieniu do art. 3–5 oraz art. 8, oraz może ustalić termin ich otrzymania, z uwzględnieniem konieczności zachowania terminu określonego w art. 17. 3. Wydający nakaz organ sądowy może w dowolnym terminie przesyłać wszelkie dodatkowe przydatne informacje do wykonującego nakaz organu sądowego”.

9. Artykuł 17 decyzji ramowej 2002/584, zatytułowany „Terminy i procedury podejmowania decyzji o wykonaniu europejskiego nakazu aresztowania”, stanowi: „1. Europejski nakaz aresztowania stosuje się i wykonuje w trybie przewidzianym dla spraw niecierpiących zwłoki. 2. W przypadkach gdy osoba, której dotyczy wniosek, wyraża zgodę na swoje przekazanie, ostateczna decyzja w sprawie wykonania europejskiego nakazu aresztowania zostaje podjęta w ciągu 10 dni od wyrażenia zgody. 3. W pozostałych przypadkach ostateczna decyzja o wykonaniu europejskiego nakazu zostaje podjęta w ciągu 60 dni po [zatrzymaniu] osoby, której dotyczy wniosek. 4. W sytuacji gdy w szczególnych przypadkach europejski nakaz aresztowania nie może zostać wykonany w terminie ustanowionym w ust. 2 lub 3, wykonujący nakaz organ sądowy niezwłocznie powiadamia o tym wydający nakaz organ sądowy, podając przyczyny zwłoki. W takim przypadku terminy mogą zostać przedłużone o dalsze 30 dni. 5. Do czasu podjęcia przez wykonujący nakaz organ sądowy ostatecznej decyzji w sprawie europejskiego nakazu aresztowania, zapewnia on, że warunki materialne niezbędne do skutecznego przekazania tej osoby pozostają spełnione. 6. W przypadku odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania należy podać jej przyczyny. 7. W przypadku gdy w wyjątkowych okolicznościach któreś z państw członkowskich nie jest w stanie dotrzymać terminów przewidzianych w niniejszym artykule, powiadamia ono o tym fakcie [Europejską Agencję Wzmocnienia Współpracy Sądowej] Eurojust, podając przyczyny zwłoki. Ponadto państwo członkowskie, które doświadcza kolejnych opóźnień ze strony drugiego państwa członkowskiego w wykonaniu europejskiego nakazu aresztowania, powiadamia o tym Radę w celu dokonania oceny wdrożenia niniejszej decyzji ramowej na szczeblu państwa członkowskiego”.

10. Artykuł 23 decyzji ramowej 2002/584, definiujący „[t]erminy przekazania” osoby, której dotyczy wniosek, przewiduje: „1. Osoba, której dotyczy wniosek, zostaje przekazana tak szybko, jak to możliwe, w dniu uzgodnionym przez zainteresowane organy. 2. Osoba ta zostaje przekazana najpóźniej po upływie 10 dni od daty wydania prawomocnej decyzji w sprawie wykonania europejskiego nakazu aresztowania. 3. Jeśli przekazanie osoby, której dotyczy wniosek, w terminie ustanowionym w ust. 2 udaremniają okoliczności niezależne od któregokolwiek z państw członkowskich, wykonujące i wydające nakaz organy sądowe niezwłocznie porozumiewają się ze sobą i ustalają nowy termin przekazania. W takim przypadku przekazanie ma miejsce w ciągu 10 dni od w ten sposób uzgodnionej nowej daty. 4. Wyjątkowo przekazanie może być czasowo odroczone z ważnych przyczyn natury humanitarnej, na przykład gdy zachodzą poważne podstawy do przypuszczenia, że zagrozi to w sposób ewidentny życiu lub zdrowiu osoby, której dotyczy wniosek. Wykonanie europejskiego nakazu aresztowania ma miejsce w terminie możliwie najkrótszym po ustąpieniu tych podstaw. Wykonujący nakaz organ sądowy niezwłocznie powiadamia wydający nakaz organ sądowy o ustaleniu nowej daty przekazania. W tym przypadku przekazanie ma miejsce w ciągu 10 dni od w ten sposób uzgodnionej nowej daty. 5. Po upłynięciu terminów określonych w ust. 2–4 osoba nadal przebywająca w areszcie powinna zostać zwolniona”.

11. Wreszcie art. 26 decyzji ramowej 2002/584, zatytułowany „Zaliczenie okresu [pozbawienia wolności] w wykonującym nakaz państwie członkowskim” stanowi: „1. Wydające nakaz państwo członkowskie zalicza wszystkie okresy [pozbawienia wolności], zaistniałe w wyniku wykonania europejskiego nakazu aresztowania, do całkowitego okresu [pozbawienia wolności], które ma się odbyć w wydającym nakaz państwie członkowskim, jako skutek orzeczenia o pozbawieniu wolności lub wydania środka zabezpieczającego. 2. W tym celu wszystkie informacje dotyczące [okresu pozbawienia wolności] osoby, której dotyczy wniosek, na podstawie europejskiego nakazu aresztowania zostają przekazane przez wykonujący nakaz organ sądowy lub organ centralny wyznaczony na mocy art. 7 do wydającego nakaz organu sądowego w momencie przekazania”.

B – Prawo irlandzkie

12. Decyzja ramowa 2002/584 została transponowana do prawa irlandzkiego przez European Arrest Warrant Act, 2003 (ustawę o europejskim nakazie aresztowania z 2003 r.) ( 6 ), w zmienionym brzmieniu. Sekcja 13 EAW 2003 stanowi: „(1) Niezwłocznie po otrzymaniu europejskiego nakazu aresztowania przekazanego zgodnie z sekcją 12 centralny organ państwowy składa wniosek lub zapewnia złożenie wniosku do High Court o zatwierdzenie europejskiego nakazu aresztowania lub jego poświadczonej kopii, w celu jego wykonania. (2) Jeżeli na podstawie podsekcji 1 High Court stwierdzi, że europejski nakaz aresztowania jest zgodny z przepisami niniejszej ustawy, może zatwierdzić europejski nakaz aresztowania w celu jego wykonania. (3) Jeżeli spełnione są wymogi podsekcji 2, europejski nakaz aresztowania może być wykonany przez każdego członka Garda Síochána [policji irlandzkiej, zwanego dalej także „funkcjonariuszem”] na całym terytorium państwa, nawet jeśli nie znajduje się w posiadaniu funkcjonariusza w czasie wykonania. Nakaz lub w danym wypadku jego poświadczona kopia, zatwierdzony zgodnie z podsekcją 2, zostanie okazany, a jego kopia wydana osobie zatrzymanej w momencie jej zatrzymania, albo – jeżeli nakaz lub w danym wypadku jego poświadczona kopia nie jest w posiadaniu funkcjonariusza – nie później niż w ciągu 24 godzin po aresztowaniu. (4) Osoba zatrzymana na podstawie europejskiego nakazu aresztowania, w chwili zatrzymania jest informowana o jej prawie do: (a) wyrażenia zgody na przekazanie państwu wydającemu nakaz na podstawie sekcji 15; (b) uzyskania lub udostępnienia jej profesjonalnej porady prawnej i zastępstwa prawnego, oraz; (c) w razie potrzeby uzyskania lub udostępnienia jej usług tłumacza. (5) Osoba zatrzymana na podstawie europejskiego nakazu aresztowania niezwłocznie po zatrzymaniu zostaje doprowadzona przed High Court, a High Court, jeżeli stwierdzi, że osoba ta jest osobą, wobec której został wydany europejski nakaz aresztowania: (a) zarządzi jej tymczasowe aresztowanie lub zwolnienie za kaucją (i w tym celu High Court ma te same uprawnienia w odniesieniu do aresztowania, jak gdyby osoba ta została doprowadzona przed ów sąd z zarzutem popełnienia przestępstwa), (b) określi datę do celów sekcji 16 (która to data przypada nie później niż 21 dni po dacie aresztowania), oraz (c) powiadomi tę osobę, że ma ona prawo do: (i) wyrażenia zgody na jej przekazanie państwu wydającemu nakaz zgodnie z sekcją 15; (ii) uzyskania lub udostępnienia jej profesjonalnej porady prawnej i zastępstwa prawnego, oraz (iii) w razie potrzeby uzyskania lub udostępnienia jej usług tłumacza”.

13. Sekcja 16 podsekcja 1 EAW 2003 stanowi: „Jeżeli osoba nie wyraża zgody na jej przekazanie państwu wydającemu nakaz, High Court może, w dacie określonej zgodnie z sekcją 13 lub w takiej późniejszej dacie, jaką uzna za stosowną, wydać zarządzenie, aby osoba ta została przekazana innej osobie, stosownie upoważnionej przez państwo wydające do odebrania jej, o ile: (a) High Court stwierdzi, że stawająca przed nim osoba jest osobą, wobec której wydano europejski nakaz aresztowania; (b) europejski nakaz aresztowania lub jego poświadczona kopia został zatwierdzony zgodnie z sekcją 13 w celu wykonania nakazu; […] (d) zgodnie z sekcjami 21 A, 22, 23 lub 24 [dodanymi przez sekcje 79, 80, 81 i 82 Criminal Justice (Terrorist Offences) Act 2005] [ustawy z 2005 r. o sprawiedliwości karnej (przestępstwach terroryzmu)] High Court nie jest zobowiązany do odmowy przekazania osoby na podstawie tej ustawy, oraz (e) przekazanie osoby nie jest zakazane przez część 3”.

14. Sekcja 16 podsekcje 9 i 10 EAW 2003 stanowi: „(9) Jeżeli po upływie 60 dni od zatrzymania danej osoby na podstawie sekcji 13 lub 14 High Court nie wydał postanowienia na podstawie podsekcji 1 lub 2 lub sekcji 15 podsekcja 1 lub 2, lub postanowił nie wydawać postanowienia na podstawie podsekcji 1 lub 2, zarządzi, aby centralny organ państwa powiadomił o tym wydający nakaz organ sądowy, a w razie potrzeby Eurojust, podając w zarządzeniu przyczyny, a centralny organ państwa zastosuje się do takiego zarządzenia. (10) Jeżeli po upływie 90 dni od zatrzymania danej osoby na podstawie sekcji 13 lub 14 High Court nie wydał postanowienia na podstawie podsekcji 1 lub 2 lub sekcji 15 podsekcja 1 lub 2, lub postanowił nie wydawać postanowienia na podstawie podsekcji 1 lub 2, zarządzi, aby centralny organ państwa powiadomił o tym wydający nakaz organ sądowy, a w razie potrzeby Eurojust, podając w zarządzeniu przyczyny, a centralny organ państwa zastosuje się do takiego zarządzenia”.

II – Okoliczności powstania sporu w postępowaniu głównym

15. W dniu 17 grudnia 2012 r. Magistrates’ Court w Dungannon w County Tyrone, Irlandia Północna (Zjednoczone Królestwo) ( 7 ) wydał zgodnie z decyzją ramową 2002/584 europejski nakaz aresztowania wobec F. Lanigana ( 8 ), na wniosek prokuratora generalnego Irlandii Północnej, do celów ścigania karnego za zarzucane mu przestępstwa zabójstwa i posiadania broni palnej z zamiarem zamachu na życie, to jest przestępstwa, które miał popełnić w dniu 31 maja 1998 r. w Dungannon w County Tyrone, Irlandia Północna (Zjednoczone Królestwo).

16. W dniu 7 stycznia 2013 r. High Court zatwierdził europejski nakaz aresztowania w celu wykonania przez An Garda Síochána (policję irlandzką).

17. W dniu 16 stycznia 2013 r. pozwany w postępowaniu głównym został zatrzymany na podstawie europejskiego nakazu aresztowania i doprowadzony przed High Court w tym samym dniu. Nie wyraził on zgody na przekazanie do wydającego nakaz państwa członkowskiego i został umieszczony w areszcie w oczekiwaniu na ostateczną decyzję w przedmiocie dotyczącego go wniosku o przekazanie.

18. Rozprawa przed High Court dotycząca wniosku o przekazanie, oryginalnie zaplanowana na dzień 29 stycznia 2013 r., była kilkakrotnie odraczana z różnych przyczyn, w tym w szczególności z powodu wniosku o przyznanie pomocy prawnej, złożonego w dniu 3 lipca 2013 r., przyznanej ostatecznie w dniu 26 lipca 2013 r.

19. W między czasie High Court odrzucił w dniu 26 lutego 2013 r. wniosek pozwanego w postępowaniu głównym o zwolnienie za kaucją.

20. Dopiero w dniu 26 listopada 2013 r. pozwany w postępowaniu głównym podniósł 11 zarzutów („points of objection”) wobec swojego przekazania, na poparcie których przedstawił oświadczenie pod przysięgą („affidavit”) z dnia 16 grudnia 2013 r. oraz oświadczenie pod przysięgą swojego adwokata w Belfaście z dnia 19 lutego 2014 r.

21. Zgodnie z uwagami na piśmie przedstawionymi Trybunałowi przez skarżącego oraz pozwanego w postępowaniu głównym, ten ostatni podniósł przede wszystkim, że jego życie zostałoby zagrożone, gdyby został przekazany do wydającego nakaz państwa członkowskiego. Stwierdził on, że będąc od wieku lat 17 członkiem Provisional Irish Republican Army, a następnie Irish National Liberation Army (INLA), w dniu 7 września 1993 r. padł ofiarą pierwszej próby zamachu na jego życie dokonanej przez irlandzką paramilitarną organizację unionistyczną Ulster Freedom Fighters (UFF). Był także jakoby ofiarą drugiej próby zamachu na jego życie przeprowadzonej przez INLA w dniu 1 grudnia 1995 r. Wskazał on w swoim oświadczeniu pod przysięgą, że pięciu z jego towarzyszy zostało zabitych w latach 90tych albo przez INLA w ramach zemsty („feud”), albo przez unionistyczną organizację paramilitarną. Postanowił on więc poszukać azylu w Irlandii, gdzie zmienił nazwisko z przyczyn bezpieczeństwa. Odmawia on zatem powrotu do Irlandii Północnej ze strachu przed zabiciem przez dysydentów lojalistycznych i republikańskich, uważając, że służby bezpieczeństwa i władze więzienne nie zdołają go ochronić.

22. W dniu 17 grudnia 2013 r. sprawa została przekazana do sędziego wyznaczonego na rozprawę, która miała się odbyć w dniu 3 lutego 2014 r. Rozprawa ta została jednak dwukrotnie przełożona, na dzień 28 kwietnia 2014 r., a następnie na dzień 30 czerwca 2014 r., na wniosek skarżącego w postępowaniu głównym, w oczekiwaniu na informacje, o które zwrócono się do władz Zjednoczonego Królestwa, dotyczące zagrożenia dla życia pozwanego w postępowaniu głównym.

23. W dniu 9 kwietnia 2014 r. bowiem skarżący w postępowaniu głównym zażądał bowiem od władz centralnych Irlandii Północnej, the UK National Crime Agency, informacji dotyczących procedur obowiązujących w więzieniach w Irlandii Północnej zmierzających do ochrony zagrożonych więźniów. W dniu 10 kwietnia 2014 r. Northern Ireland Prison Service (NIPS) przychyliła się do tego wniosku przekazując informacje dotyczące procedur obowiązujących w zakładach karnych w Irlandii Północnej zmierzających do ochrony i utrzymania więźniów uważanych za zagrożonych przez innych więźniów.

24. W dniu 16 kwietnia 2014 r. skarżący w postępowaniu głównym zwrócił się z drugim wnioskiem o udzielenie informacji do władz centralnych Irlandii Północnej, dotyczącym powodów, dla których europejski nakaz aresztowania został wydany dopiero w grudniu 2012 r. za przestępstwa popełnione w maju 1988 r. Crown Solicitor’s Office, przedstawiciel rządu Zjednoczonego Królestwa w Irlandii Północnej, odpowiedział na ten wniosek w piśmie z dnia 24 kwietnia 2014 r. wskazując, że jakkolwiek pozwany w postępowaniu głównym został szybko zidentyfikowany jako podejrzany, to jednak dopiero w 2011 r. udało się zebrać wystarczające dowody umożliwiające postępowanie karne przeciwko niemu, które zostało wszczęte przez prokuraturę Irlandii Północnej (Public Prosecution Service for Northern Ireland) w dniu 4 maja 2012 r.

25. Dopiero w dniu 30 czerwca 2014 r. została wreszcie otwarta rozprawa przed High Court dotycząca wniosku o przekazanie, trwająca przez trzy dni, w trakcie której pozwany w postępowaniu głównym podniósł szereg kwestii proceduralnych i dowodowych. W szczególności podniósł on, że biorąc pod uwagę wymogi kontradyktoryjności High Court nie może orzekać na podstawie informacji uzyskanych od wydającego nakaz państwa członkowskiego, o ile nie zostaną one poświadczone pod przysięgą, oraz że adwokat podejrzanego powinien mieć prawo przesłuchać każdego świadka powołanego przez stronę skarżącą. Kilka wniosków pozwanego w postępowaniu głównym zostało odrzuconych jako bezskuteczne przez High Court, który w dniu 4 lipca 2014 r. odroczył sprawę.

26. W dniu 17 listopada 2014 r. High Court rozstrzygnął kwestie wstępne podniesione w tej sprawie. Stwierdził po pierwsze, że postępowanie w sprawie europejskiego nakazu aresztowania nie podlega zwykłym zasadom proceduralnym i dowodowym regulującym postępowanie w prawie irlandzkim, oraz że jest on uprawniony, jako wykonujący nakaz organ sądowy, do zbadania informacji otrzymanych od wydającego nakaz państwa członkowskiego. Następnie, biorąc pod uwagę środki dowodowe przedstawione przez pozwanego w postępowaniu głównym zmierzające do wykazania, że jego życie zostałoby zagrożone w przypadku przekazania wydającemu nakaz państwu członkowskiemu, wskazał on, że przed zarządzeniem przekazania musiałby się upewnić w miarę możliwości, iż zostanie poszanowane prawo do życia pozwanego na mocy konstytucji irlandzkiej i art. 2 europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (zwanej dalej: „EKPC”). Następnie zwrócił się on do skarżącego w postępowaniu głównym o zbadanie tych środków dowodowych, obecnie niepodważanych, oraz o uzyskanie od wydającego nakaz państwa członkowskiego dodatkowych informacji dotyczących obaw wyrażonych przez pozwanego w postępowaniu głównym. High Court wyjaśnił, że zbada inne zarzuty pozwanego w postępowaniu głównym, kiedy zostaną mu przedstawione wnioskowane informacje.

27. W dniu 27 listopada 2014 r. skarżący w postępowaniu głównym złożył więc ponowny wniosek o udzielenie informacji do władzy centralnej Irlandii Północnej pismem, w którym przypomniał, że pozwany w postępowaniu głównym utrzymuje, iż gdyby został osadzony w zakładzie karnym w Irlandii Północnej, jego życie byłoby zagrożone przez dysydentów lojalistycznych i republikańskich, ponieważ władze więzienne nie zdołałyby zapewnić mu bezpieczeństwa. W piśmie tym, któremu towarzyszyło oświadczenie pod przysięgą pozwanego w postępowaniu głównym z dnia 16 grudnia 2013 r. oraz podobne oświadczenie jego adwokata z dnia 19 lutego 2014 r., zwrócono się o zajęcie stanowiska w przedmiocie tego, czy rzeczywiste i bezpośrednie ryzyko dla życia pozwanego było uzasadnione oraz, jeśli to zostałoby ustalone, czy NIPS był w stanie zagwarantować zainteresowanemu skuteczną ochronę (uwagi Zjednoczonego Królestwa, pkt 6). NIPS i służby policji Irlandii Północnej (Police Service of Northern Ireland) przychylili się do tego wniosku o udzielenie informacji w dwóch pismach z dnia 3 grudnia 2014 r., przekazanych skarżącemu w postępowaniu głównym w dniu 4 grudnia 2014 r.

28. Poprzez złożenie przyrzeczenia w dniu 28 listopada 2014 r., doręczonego do High Court w dniu 1 grudnia 2014 r. pozwany w postępowaniu głównym złożył ponowny wniosek o zwolnienie za kaucją.

29. W dniu 8 grudnia 2014 r. pozwany w postępowaniu głównym złożył uwagi zmierzające do uzyskania odmowy jego przekazania ze względu na to, że biorąc pod uwagę krajowe reguły procedury karnej i przeprowadzania dowodów, ale także konstytucję irlandzką i Kartę, dokumenty przedstawione przez skarżącego w postępowaniu głównym nie mogły zostać uznane za dowód oraz, zakładając, że mogłyby zostać za taki przyjęte, należałoby je odrzucić ze względu na brak możliwości podważenia ich w drodze przesłuchania krzyżowego („cross-examination”). Wniosek ten został jednak odrzucony przez High Court, ponieważ odnosił się do kwestii wstępnych, w przedmiocie których wydał on już orzeczenie.

30. W dniu 8 grudnia 2014 r. pozwany w postępowaniu głównym podniósł dodatkowy zarzut wobec swojego przekazania.

31. W dniu 15 grudnia 2014 r. High Court przeprowadził ponowną rozprawę, w toku której pełnomocnik pozwanego twierdził między innymi, że wniosek o przekazanie powinien zostać oddalony ze względu na nadmierną przewlekłość postępowania. Złożył on także wniosek o skierowanie pytania do Trybunału Sprawiedliwości w przedmiocie tego opóźnienia. Złożył on wreszcie wniosek o zwolnienie za kaucją.

32. W dniu 19 grudnia 2014 r. High Court orzekł w przedmiocie wniosku pozwanego w postępowaniu głównym o zwolnienie za kaucją. Oskarżony w postępowaniu głównym nie mógł spełnić postawionych warunków, ponieważ kaucja została ustalona na poziomie przekraczającym jego środki.

33. W dniu 12 stycznia 2015 r. High Court przeprowadził ponowną rozprawę, w toku której skarżący w postępowaniu głównym zakwestionował zarzut dotyczący opóźnienia na tym etapie postępowania, twierdząc przy tym, że Supreme Court of Ireland rozstrzygnął już tę kwestię w wyroku z dnia 19 grudnia 2005 r.Dundon przeciwko Governor of Cloverhill Prison ( 9 ). Oskarżony w postępowaniu głównym podniósł natomiast, że od dnia 1 grudnia 2013 r. irlandzkie sądy zyskały możliwość wystąpienia z odesłaniem prejudycjalnym do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, a zatem wykładnia nadana w sprawie Dundon nie jest już wiążąca dla High Court.

34. Sprawa została odroczona do dnia 18 stycznia 2015 r., kiedy to High Court postanowił w szczególności zwrócić się do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w kwestii opóźnienia postępowania, zauważając, że irlandzki system nie może funkcjonować w granicach wyznaczonych w art. 17 decyzji ramowej 2002/584, oraz że w konsekwencji potrzebne są wyjaśnienia w przedmiocie wykładni tego przepisu.

35. Sprawa była następnie kilkakrotnie odraczana w celu umożliwienia stronom postępowania głównego złożenia propozycji pytania prejudycjalnego do Trybunału, oraz w celu złożenia przez nie uwag.

36. W tym czasie, w dniu 2 lutego 2015 r., High Court otrzymał wniosek o zmianę warunków finansowych kaucji ustalonej w dniu 19 grudnia 2014 r., ale oddalił go w dniu 9 lutego 2015 r. Oskarżony w postępowaniu głównym zwrócił się wówczas do Court of Appeal.

III – Pytania prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem

37. W tych okolicznościach postanowieniem z dnia 19 maja 2015 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 22 maja tego samego roku, High Court zwrócił się do Trybunału z następującymi dwoma pytaniami prejudycjalnymi: 1) Jaki jest skutek niezachowania terminów określonych w art. 17 decyzji ramowej [2002/584] w związku z przepisem art. 15 tej decyzji ramowej? 2) Czy niezachowanie terminów określonych w art. 17 decyzji ramowej [2002/584] powoduje powstanie praw po stronie osoby, która przebywała w areszcie w oczekiwaniu na decyzję o jej przekazaniu przez okres przekraczający te terminy?

38. High Court wyjaśnił, że uważa, iż system irlandzki nie może funkcjonować w granicach wyznaczonych w art. 17 decyzji ramowej 2002/584, że konsekwencje płynące z tej niemożności stanowią rzeczywisty problem uzasadniający odesłanie prejudycjalne oraz, że dokonana przez Trybunał wykładnia tego przepisu może wpłynąć na ostateczne orzeczenie, jakie ma on wydać w sprawie w postępowaniu głównym.

39. Podkreśla on w tym ostatnim względzie, że Supreme Court w swoim wyroku Dundon odrzucił wniosek „habeas corpus” [o zwolnienie z aresztu w braku sądowych podstaw zatrzymania] osoby tymczasowo aresztowanej na podstawie europejskiego nakazu aresztowania w okolicznościach podobnych do okoliczności w sprawie w postępowaniu głównym.

40. Osoba ta podniosła, że w braku wydania przez High Court ostatecznego orzeczenia w sprawie wykonania europejskiego nakazu aresztowania w terminie 60 dni przewidzianym przez ustawodawstwo irlandzkie, należało zwolnić ją z aresztu. Supreme Court orzekł jednak, że pozostawienie w areszcie było zgodne z prawem, wskazując na wstępie, że osoba, której dotyczył nakaz nie ma prawa do natychmiastowego zwolnienia w sytuacji, gdy High Court nie wyda orzeczenia w wyznaczonych terminach, taki skutek musi być bowiem jasno i jednoznacznie przewidziany biorąc pod uwagę podstawowe zobowiązanie państw członkowskich do wykonania europejskiego nakazu aresztowania. Podkreślił on ponadto, że obowiązek wykonania europejskiego nakazu aresztowania ciążący na High Court nie ustał wraz z upływem tego terminu 60 dni. Dodał, że przewidziane terminy zostały ustanowione na potrzeby wewnętrznej dyscypliny w państwach członkowskich, a nie w celu przyznania praw jednostkom. Wyjaśnił wreszcie, że jest on zobowiązany do dokonania wykładni prawa krajowego w zgodzie z decyzją ramową 2002/584.

41. W tym samym postanowieniu sąd odsyłający zwrócił się również do Trybunału o zastosowanie do niniejszego wniosku pilnego trybu prejudycjalnego na podstawie art. 107 swojego regulaminu postępowania.

42. Wskazał on w tym względzie, że niniejsze odesłanie podnosi kwestię lub kwestie dotyczące dziedzin objętych tytułem V w trzeciej części TFUE, oraz że pozwany w niniejszym postępowaniu przebywa w areszcie od dnia 16 stycznia 2013 r. Stwierdził ponadto, że zamierza postąpić zgodnie z orzeczeniem Supreme Court w sprawie Dundon, jednakże chce skorzystać z możliwości zapoznania się ze stanowiskiem Trybunału Sprawiedliwości przed wydaniem takiego orzeczenia.

43. W konsekwencji, zgodziwszy się z propozycją sędziego sprawozdawcy i po wysłuchaniu rzecznika generalnego, czwarta izba Trybunału postanowiła w dniu 28 maja 2005 r. uwzględnić wniosek sądu odsyłającego o rozpoznanie odesłania prejudycjalnego w trybie pilnym. Postanowiła ona także na podstawie art. 113 § 2 regulaminu postępowania zwrócić się do Trybunału o przydzielenie tej sprawy składowi orzekającemu złożonemu z większej liczby sędziów.

44. Na podstawie art. 109 § 2 regulaminu postępowania czwarta izba Trybunału zwróciła się do stron w postępowaniu głównym, państwa członkowskiego, którego ustawodawstwu podlega sąd odsyłający, a także instytucji wymienionych w art. 23 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o przedstawienie Trybunałowi swoich uwag na piśmie do dnia 15 czerwca 2015 r. Na podstawie art. 109 § 2 regulaminu postępowania Trybunał zwrócił się także do Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej o przedstawienie uwag na piśmie w tym samym terminie lub o stawienie się na rozprawie.

45. Skarżący i pozwany w postępowaniu głównym, rząd Zjednoczonego Królestwa oraz Komisja Europejska przedstawili swoje uwagi na piśmie w wyznaczonym terminie.

46. Skarżący i pozwany w postępowaniu głównym, rządy irlandzki, niemiecki, hiszpański, francuski, rząd Zjednoczonego Królestwa, a także Komisja przedstawili również swoje uwagi ustne na rozprawie, która odbyła się w dniu 1 lipca 2015 r.

IV – Uwagi przedstawione Trybunałowi

A – Uwagi skarżącego w postępowaniu głównym

47. Skarżący w postępowaniu głównym, który proponuje udzielenie odrębnej odpowiedzi na dwa pytania po łącznym ich rozważeniu, uważa, że sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia konsekwencji, jakie dla procedury przekazania ma niedochowanie terminów przewidzianych w art. 17 decyzji ramowej 2002/584. Uważa on, odnosząc się w tym względzie do wyroku Supreme Court w sprawie Dundon, że upływ tych terminów nie przyznaje żadnych praw pozwanemu w postępowaniu głównym, ani do zwolnienia z aresztu, ani do niczego innego. Zgodnie z zasadą autonomii proceduralnej państw członkowskich do sądu krajowego należy zbadanie tego, czy czas trwania postępowania naruszył prawa osoby, której dotyczy wniosek, w taki sposób, że jego przekazanie stanowiłoby naruszenie jego praw podstawowych. Dodał on na rozprawie, że myśl przedstawiona przez pozwanego w postępowaniu głównym, zgodnie z którą odrzucenie wniosku o przekazanie stanowi najbardziej odstraszającą sankcję dla państw członkowskich wykonujących nakazy w przypadku niedochowania terminów przewidzianych w art. 17 decyzji ramowej 2002/584, nie znajduje żadnych podstaw w omawianej decyzji ramowej.

48. Zwraca on uwagę w pierwszej kolejności na to, że art. 17 decyzji ramowej 2002/584 nie zawiera żadnego przepisu dotyczącego wyniku procedury przekazania w odniesieniu do terminów, które ustanawia, oraz nie przewiduje on, w przeciwieństwie do art. 23 tej samej decyzji ramowej, zwolnienia z aresztu osoby, której dotyczy wniosek. W ust. 2 i 3 tego art. 17 użyto co więcej nie trybu rozkazującego, ale warunkowego ( 10 ). Jakkolwiek art. 15 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 przewiduje, że „[d]ecyzję o tym, czy dana osoba ma zostać przekazana, podejmuje[ ( 11 )] wykonujący nakaz organ sądowy z uwzględnieniem terminów i zgodnie z warunkami określonymi w niniejszej decyzji ramowej”, to jednak przepis ten należy odczytywać w świetle brzmienia art. 17 ust. 2 i 3 tej decyzji ramowej. Trybunał orzekł w tym względzie w swoim wyroku F ( 12 ), że „terminy wprowadzone w art. 17 decyzji ramowej należy rozumieć jako wymóg, by ostateczne orzeczenie dotyczące wykonania europejskiego nakazu aresztowania zapadło »co do zasady« bądź w ciągu dziesięciu dni następujących po wyrażeniu przez osobę poszukiwaną zgody na przekazanie, bądź – w pozostałych przypadkach – w ciągu sześćdziesięciu dni od dnia jej zatrzymania”. W konsekwencji Trybunał powinien uznać, że jest również zgodnie z prawem możliwe wydanie ostatecznego orzeczenia w sprawie wykonania europejskiego nakazu aresztowania po upływie przewidzianych terminów, zaś niedochowanie tych terminów nie pociąga za sobą bezskuteczności postępowania.

49. Co więcej niedochowanie tych terminów nie pozostałoby bez konsekwencji, ponieważ zostały one przewidziane w art. 17 ust. 7 decyzji ramowej 2002/584. Artykuł 17 odczytany w całości ustanawia system, w którym ostateczna decyzja w sprawie wykonania europejskiego nakazu aresztowania powinna co do zasady, w przypadku niewyrażenia zgody przez osobę, której dotyczy wniosek, zostać wydana w ciągu 60 dni, który to termin może zostać wydłużony o 30 dni, przy założeniu jednak, że z jednej strony jeśli ten termin nie został dotrzymany, wykonujące nakaz państwo członkowskie musi poinformować o tym Eurojust, a z drugiej strony jeśli ten termin nie został dotrzymany kilkakrotnie, wydające państwo członkowskie może powiadomić o tym Radę.

50. Po drugie, taka wykładnia byłaby również zgodna z przedmiotem i celami decyzji ramowej 2002/584, którym zgodnie z art. 67 TFUE jest zapewnienie wysokiego poziomu bezpieczeństwa w przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości za pomocą środków współpracy organów policyjnych i sądowych państw członkowskich w sprawach karnych. System, który przyznawałby osobie poszukiwanej w celu ścigania karnego lub takiej, która została skazana przez sąd za popełnienie przestępstwa prawo do zwolnienia z aresztu byłby zatem dokładnym przeciwieństwem systemu zmierzającego do realizacji tego celu. Co więcej cele polegające na wspieraniu współpracy w sprawach karnych zostałyby zaprzepaszczone, gdyby osoba, której dotyczy wniosek, była nieoczekiwanie zwalniana z aresztu wraz z upływem terminów przewidzianych dla procedury przekazania. Zmuszanie państw członkowskich do dotrzymywania terminów ustanowionych w decyzji ramowej 2002/584, kiedy nie są one w stanie ich dotrzymać, nie może sprzyjać wspieraniu współpracy i może przede wszystkim prowadzić do nieprzekazania osoby, której dotyczy wniosek, jeśli nie mogą one zostać dotrzymane.

51. Po trzecie cele skuteczności i szybkości, do których zmierza tytuł V części piątej FUE oraz decyzja ramowa 2002/584 nie zostały pomyślane dla ochrony praw podstawowych osoby, której dotyczy wniosek. Mają one zagwarantować, o ile to możliwe, swobodę przepływu orzeczeń sądowych umożliwiającą wspieranie administrowania wymiarem sprawiedliwości w sprawach karnych w całej Unii, a w ten sposób lepsze zwalczanie przestępczości, w szczególności zorganizowanej. Szczególnym przedmiotem terminów ustanowionych w decyzji ramowej 2002/584 jest zagwarantowanie, aby osoby unikające sprawiedliwości mogły zostać osądzone przez sąd karny tak szybko, jak jest to rozsądnie możliwe. Okoliczność, że wykonującemu nakaz organowi sądowemu zabiera więcej niż 60 lub 90 dni wydanie ostatecznej decyzji w sprawie wykonania europejskiego nakazu aresztowania, nie ma w konsekwencji żadnego wpływu na jakiekolwiek prawo osoby, której dotyczy wniosek.

52. Po czwarte, jak wynika z motywu 12 i art. 1 ust. 3 decyzji ramowej 2002/584, ta ostatnia nie skutkuje modyfikacją obowiązku poszanowania praw podstawowych i podstawowych zasad prawa zawartych w art. 6 TUE. W motywie 10 tej samej decyzji ramowej posunięto się nawet dalej, wyjaśniając, że wykonanie mechanizmu europejskiego nakazu aresztowania można zawiesić, jednak nie w przypadku niedochowania przewidzianych terminów, ale jedynie w przypadku naruszenia zasad określonych w art. 6 ust. 1 TUE. Przyznał w tym względzie na rozprawie, że orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczące art. 5 EKPC znajduje zastosowanie, ale tylko orzecznictwo dotyczące jego ust. 1 lit. f), a nie to dotyczące jego ust. 4, przeciwnie do przekonania Komisji. Artykuł 5 ust. 1 lit. f) EKPC zostałby naruszony jedynie w przypadku, gdy właściwe organy krajowe naruszając krajowego reguły proceduralne prowadzą postępowanie niestarannie i przedłużają w konsekwencji areszt danej osoby wykraczając poza rozsądny okres ( 13 ). Inaczej byłoby w przypadku, gdyby osoba, której dotyczy wniosek spowodowała niedochowanie przewidzianych terminów, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie. W każdym razie zwolnienie z aresztu osoby zatrzymanej nie może następować automatycznie, w przeciwnym wypadku stanowiłoby ono naruszenie celu decyzji ramowej 2002/584, gdyby nie brano pod uwagę wszystkich okoliczności, a w szczególności ryzyka ucieczki, okresu aresztowania i przyczynienia się osoby zatrzymanej do przedłużenia tych terminów. W sprawie w postępowaniu głównym to pozwany w postępowaniu głównym jest przede wszystkim odpowiedzialny za terminy procedury przekazania, a więc za długość okresu swojego tymczasowego aresztowania.

53. Skarżący w postępowaniu głównym stwierdza na koniec, że decyzja ramowa 2002/584 nie zawiera żadnego przepisu przewidującego nieważność europejskiego nakazu aresztowania w przypadku, gdy wykonujący nakaz organ sądowy nie wyda orzeczenia w terminach przewidzianych w jej art. 17, może on bowiem również wypełnić swoje obowiązki po upływie tych terminów.

B – Uwagi pozwanego w postępowaniu głównym

54. Pozwany w postępowaniu głównym podniósł w swoich uwagach na piśmie, że opóźnienia występujące w postępowaniu przed High Court nie stanowią wyjątkowych okoliczności w rozumieniu art. 17 ust. 7 decyzji ramowej 2002/584. Widzi on w swojej sytuacji kilka rozwiązań dla naruszenia tego art. 17, które mogłyby zostać zastosowane oddzielnie lub łącznie, mianowicie odmowa przekazania do wydającego nakaz państwa członkowskiego, zaliczenie okresu tymczasowego aresztowania na poczet całkowitego okresu odbywania kary, zwolnienie go z aresztu za kaucją na rozsądnych warunkach i wreszcie przyznanie odszkodowania, podzielonego pomiędzy dwa zainteresowane państwa członkowskie zgodnie z ich odpowiednim przyczynieniem się do powstałych opóźnień.

55. Wyjaśnia w tym względzie, że w braku przepisu równoważnego do art. 23 ust. 5 decyzji ramowej 2002/584, odmowa przekazania do wydającego nakaz państwa członkowskiego, podobna do procedury habeas corpus występującej w systemach „common law”, stanowiłaby rozwiązanie najlepiej przeciwdziałające nieuzasadnionym opóźnieniom państw członkowskich wykonujących europejski nakaz aresztowania, z uwzględnieniem okoliczności, że w prawie irlandzkim Criminal Law (Jurisdiction) Act 1976 pozwala na ściganie w Irlandii za przestępstwa popełnione w Irlandii Północnej, takie jak w postępowaniu głównym. Wyjaśnił on na rozprawie, że decyzja ramowa 2002/584 nie wyklucza takiej możliwości, która spełniałaby także wymogi zasady proporcjonalności.

56. Pozwany w postępowaniu głównym podnosi przy tym, że przedstawił High Court inne pytania prejudycjalne, które nie zostały ostateczne przedstawione Trybunałowi i wskazuje, że chciałby, aby Trybunał je zbadał.

57. W swoich uwagach ustnych pozwany w postępowaniu głównym dodał, że według niego głównym powodem długich terminów jest to, iż skarżący w postępowaniu głównym eksperymentuje stosując nową procedurę, niestosowaną wcześniej przed sądami irlandzkimi.

C – Uwagi rządu niemieckiego

58. W swoich uwagach ustnych rząd niemiecki zaproponował udzielenia na pytanie pierwsze odpowiedzi, zgodnie z którą art. 17 decyzji ramowej 2002/584 w związku z jej art. 15 zobowiązuje wykonujące nakaz państwo członkowskie do stosowania procedury przekazania pomimo upływu przewidzianych terminów. Wynika to z wykładni językowej i systemowej przepisów tej decyzji ramowej, a także z wyroku F ( 14 ). Celem decyzji ramowej jest przyspieszenie przekazania pomiędzy wykonującymi nakaz organami sądowymi osób skazanych lub podejrzanych. Sporadyczne niedotrzymanie tych terminów nie zaprzepaszcza automatycznie realizacji tego celu, o ile te opóźnienia są uzasadnione. Tak jest w sprawie w postępowaniu głównym, irlandzki wykonujący nakaz organ sądowy był zobowiązany zbadać, czy życiu pozwanego w postępowaniu głównym rzeczywiście zagrażałoby niebezpieczeństwo, gdyby został przekazany do wydającego nakaz państwa członkowskiego.

59. Jeśli chodzi o pytanie drugie rząd niemiecki uważa, że niedochowanie terminów przewidzianych w art. 17 decyzji ramowej 2002/584 nie ustanawia prawa osoby aresztowanej do zwolnienia z aresztu, takie prawo może jednak mieć inną podstawę. Analiza rządu niemieckiego w tym względzie opiera się na art. 12 decyzji ramowej 2002/584, powierzającym wykonującemu nakaz organowi sądowemu decyzję co do dalszego pozbawienia wolności osoby aresztowanej w wykonaniu europejskiego nakazu aresztowania. O ile pewne jest, że taką decyzję należy podjąć zgodnie z prawem krajowym, sąd krajowy powinien jednak także stosować Kartę i art. 5 EKPC, do którego odsyłają wyjaśnienia do Karty dotyczące jej art. 6.

60. W tym względzie rząd niemiecki przypomina, że zgodnie z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka prawo do wolności osoby, wobec której toczy się postępowanie ekstradycyjne może zostać ograniczone, zgodnie z procedurą ustanowioną w ustawie, ograniczenie to jest jednak dopuszczalne pod warunkiem, że długość okresu pozbawienia wolności jest rozsądna, co należy oceniać w zależności od przypadku. Nieodzownym wymogiem jest staranne prowadzenie postępowania w każdym przypadku. Kontrola tego wymogu wymaga uwzględnienia całego postępowania, a także poszczególnych jego etapów. Z tej perspektywy przekroczenie terminów przewidzianych w art. 17 decyzji ramowej 2002/584 jest tylko jednym z elementów, które należy wziąć pod uwagę. W okolicznościach sprawy w postępowaniu głównym należy także wziąć pod uwagę okoliczność, że pozwany w postępowaniu głównym korzystał intensywnie ze swoich uprawnień proceduralnych, a także powolność, z jaką rozstrzygane były, jak się wydaje, różne incydentalne kwestie proceduralne oraz kolejne odroczenia w postępowaniu.

D – Uwagi rządu hiszpańskiego

61. Rząd hiszpański uważa, w odniesieniu do pytania pierwszego, że z niedochowania terminów wykonania europejskiego nakazu aresztowania nie wynika dla wykonującego nakaz organu sądowego konieczność odrzucenia wniosku o przekazanie. Uważa on, w odniesieniu do drugiego pytania, że ewentualne skutki opóźnienia w wykonaniu europejskiego nakazu aresztowania, takiego jak w sprawie w postępowaniu głównym, podlegają prawu krajowemu.

62. Wskazuje on na wstępie, że celem decyzji ramowej 2002/584 jest ustanowienie uproszczonej procedury przekazania osób podejrzanych o popełnienie przestępstw karnych w celu wzmocnienia, ułatwienia i przyspieszenia współpracy sądowej między państwami członkowskimi na podstawie zasady wzajemnego uznania. Zasada ta zobowiązuje państwa członkowskie do wykonywania europejskich nakazów aresztowania we wszystkich przypadkach z zastrzeżeniem przewidzianych wyjątków i warunków ustanowionych w art. 3, 4 i 5 decyzji ramowej 2002/584. Trybunał orzekał ponadto wielokrotnie, że ani trudności wewnętrzne, ani wewnętrzne ustawodawstwo nie mogą uzasadniać niedopełnienia przez państwa członkowskie obowiązków nałożonych na nie przez prawo Unii.

63. Rząd hiszpański podkreśla następnie okoliczność, że niedochowanie terminów przewidzianych w art. 17 decyzji ramowej 2002/584 nie może w żaden sposób pociągnąć za sobą ustania obowiązku wykonującego nakaz państwa członkowskiego. Konsekwencje opóźnień w wydawaniu ostatecznej decyzji w sprawie wykonania europejskiego nakazu aresztowania zdefiniowane są w art. 17 ust. 7 omawianej decyzji ramowej, który przewiduje obowiązek informowania Eurojustu, oraz w razie potrzeby Rady. Ten obowiązek został wprowadzony z zamiarem ustanowienia minimalnego poziomu dyscypliny pomiędzy państwami członkowskimi, z uwzględnieniem granic ograniczonej kontroli sądowej przewidzianej w art. 35 TUE w dziedzinie współpracy sądowej w sprawach karnych. Niewykonanie europejskiego nakazu aresztowania z powodu przekroczenia terminów przewidzianych w art. 17 zaprzepaściłoby skuteczność (effet utile) decyzji ramowej 2002/584 i mogłoby zachęcić osoby, wobec których wydano europejski nakaz aresztowania do działań opóźniających w celu sprzeciwienia się jego wykonaniu. Rząd hiszpański odnosi się w tym względzie do wyroku F ( 15 ).

64. Po trzecie rząd hiszpański uważa wreszcie, że prawa osoby pozbawionej wolności w wykonaniu europejskiego nakazu aresztowania zdefiniowane są w art. 11 do 14 decyzji ramowej 2002/584. Skutki opóźnień wykonania europejskiego nakazu aresztowania dla sytuacji osoby, której dotyczy wniosek określane są przez prawo krajowe wykonującego nakaz państwa członkowskiego, o ile podjęto niezbędne środki dla zapobieżenia wszelkiemu ryzyku ucieczki tej osoby zgodnie z art. 12 decyzji ramowej, oraz zagwarantowane jest spełnienie materialnych przesłanek niezbędnych dla skutecznego przekazania tej osoby, zgodnie z art. 17 ust. 5 tej decyzji ramowej. Tymczasowego aresztowania lub tymczasowego zwolnienia z aresztu osoby, której dotyczy wniosek dokonuje wykonujący nakaz organ sądowy zgodnie ze swoim prawem krajowym, ponieważ ta dziedzina nie została zharmonizowana i pozostaje regulowana zasadą autonomii proceduralnej w granicach zasad równoważności i skuteczności. W okolicznościach sprawy w postępowaniu głównym te dwie ostatnie zasady zostały spełnione, ponieważ pozwany w postępowaniu głównym miał możliwość zgodnie z prawem krajowym przedstawić wnioski o warunkowe zwolnienie, z których drugi jest nadal rozpatrywany.

E – Uwagi rządu francuskiego

65. Rząd francuski wyraził na rozprawie pogląd odmienny od poglądu Komisji. Uważa on, w odniesieniu do pytania pierwszego, że niedochowanie terminów przewidzianych w art. 17 decyzji ramowej 2002/584 nie wywiera wpływu na obowiązek wykonującego nakaz organu sądowego orzeczenia w sprawie przekazania osoby, której dotyczy wniosek i nie pociąga za sobą zwolnienia z aresztu osoby, której dotyczy wniosek. Uważa on, w odniesieniu do pytania drugiego, że niedochowanie tych terminów nie przyznaje szczególnych praw osobie, której dotyczy wniosek, pozostającej w areszcie po upływie tych terminów.

66. W odniesieniu do pytania pierwszego, przypomina on na wstępie, że zgodnie z wyrokiem Trybunału w sprawie F ( 16 ) poszanowanie tych terminów jest co do zasady bezwzględnie wiążące. Tymczasem Trybunał nie wypowiedział się w przedmiocie konsekwencji ich niedochowania. Decyzja ramowa 2002/584 nie przewiduje w tym względzie żadnej sankcji, lecz jedynie informowanie Eurojustu i w razie potrzeby Rady, na podstawie art. 17 ust. 7. Wykonujący nakaz organ sądowy pozostaje więc zobowiązany do wydania ostatecznej decyzji po upływie tych terminów.

67. Podkreśla on następnie, że żaden przepis decyzji ramowej 2002/584 nie przewiduje zwolnienia z aresztu osoby, której dotyczy wniosek, po upływie terminów określonych w jej art. 17, w przeciwieństwie do przepisów zawartych w jej art. 23 ust. 5, które to wyraźnie przewidują, wykonujący nakaz organ sądowy pozostaje natomiast zobowiązany na mocy art. 17 ust. 5 do zapewnienia spełnienia warunków materialnych niezbędnych do skutecznego przekazania. Taką wykładnię potwierdzają także prace przygotowawcze do decyzji ramowej 2002/584, w której nie zawarto oryginalnego wniosku Komisji o takiej treści.

68. Uważa on co więcej, że tylko ta wykładnia może przyczynić się do realizacji celów, do których zmierza dyrektywa 2002/584, które oczywiście polegają na przyspieszeniu współpracy sądowej pomiędzy państwami członkowskimi, ale także na ułatwieniu tej współpracy. Gdyby zatem przyjąć, że osoby, których dotyczą wnioski, należy zwolnić z aresztu po upływie tych terminów, skłaniałoby to te osoby do stosowania działań opóźniających.

69. Rząd francuski jest również zdania, że konieczność zagwarantowania poszanowania praw podstawowych nie może prowadzić do takich skutków. Oczywiście art. 6 Karty, a także art. 5 ust. 1 lit. f) i art. 4 EKPC są istotne dla sprawy, podobnie jak dotyczące ich orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Uważa on jednak, że Komisja wyciąga z tego orzecznictwa błędne wnioski. Wynika z niego bowiem, że oceny zgodności z prawem aresztowania w celu ekstradycji należy dokonywać z uwzględnieniem, w poszczególnym przypadku, wszystkich okoliczności sprawy tak, aby nie można było uznać pozostawienia w areszcie osoby, której dotyczy wniosek, po upływie terminów przewidzianych w art. 17 decyzji ramowej 2002/584 za niezgodne, jako takie i co do zasady, z art. 6 Karty. Nie można także z tego orzecznictwa wywnioskować, że samo przekroczenie przewidzianych terminów pozwala na uznanie, że postępowanie nie było prowadzone z wymaganą starannością.

70. Wreszcie w każdym razie decyzja ramowa 2002/584 nie uniemożliwia wykonującemu nakaz organowi sądowemu, jeśli uzna to za właściwe, zwolnienia z aresztu zatrzymanej osoby, której dotyczy wniosek, na podstawie prawa krajowego, zarówno przed, jak i po upływie terminów przewidzianych w jej art. 17, zgodnie z jej art. 12.

71. W odniesieniu do pytania drugiego, rząd francuski przypomina, że decyzja 2002/584 ogranicza się do przewidzenia, w jej art. 26, że każdy okres tymczasowego aresztu odbyty przez osobę, której dotyczy wniosek, w wykonującym nakaz państwie członkowskim, należy zaliczyć na poczet całkowitego okresu pozbawienia wolności, który ma zostać odbyty w wydającym nakaz państwie członkowskim. Ten obowiązek ciąży na wydającym nakaz państwie członkowskim, niezależnie od dochowania terminów przewidzianych w art. 17 przez wykonujące nakaz państwo członkowskie. Decyzja ramowa 2002/584 nie przewiduje przy tym uprawnienia do odszkodowania za okoliczność niedochowania tych terminów, państwo członkowskie może przewidzieć takie odszkodowanie we własnym zakresie.

F – Uwagi rządu niderlandzkiego

72. Rząd niderlandzki proponuje udzielenie odpowiedzi przeczącej na oba pytania prejudycjalne. Uważa on, że niedochowanie terminów przewidzianych w art. 17 decyzji ramowej 2002/584 nie ma żadnego wpływu na obowiązek przekazania, ponieważ przepis ten ogranicza się do nałożenia na wykonujące nakaz państwo członkowskie obowiązku staranności. Przewidziane terminy są jasne i mają być dochowane w sposób gwarantujący szybki przebieg postępowania w sprawie przekazania. Jednakże gdyby postępowanie nie miało szybkiego przebiegu, nie wpłynęłoby to w żaden sposób na uprawnienia osoby pozbawionej wolności i oczekującej na ostateczną decyzję w sprawie jej przekazania.

73. Decyzja ramowa 2002/584 jasno określa, że niedochowanie tych terminów nie ma wpływu na obowiązek wydania ostatecznej decyzji w sprawie przekazania. Ponadto art. 17 decyzji ramowej 2002/584 nie przyznaje żadnych uprawnień zatrzymanej osobie, której dotyczy wniosek, w przypadku przekroczenia przewidzianych w nim terminów. Jeśli niedotrzymanie tych terminów ma wpływ na sytuację zatrzymanej osoby, wpływ ten jest niezależny od art. 17. To konstytucje krajowe i art. 5 EKPC nakładają obowiązek staranności w traktowaniu osób zatrzymanych w celu ekstradycji. Karta nie znajduje zastosowania, ponieważ to do wykonującego nakaz organu sądowego należy na podstawie art. 12 decyzji ramowej 2002/584 wydanie rozstrzygnięcie kwestii aresztowania zgodnie z prawem krajowym. W konsekwencji w sytuacji takiej, jak w postępowaniu głównym sąd krajowy nie wykonuje uprawnień zagwarantowanych w Karcie.

74. Rząd niderlandzki uważa natomiast, że państwa członkowskie powinny wypełniać swój obowiązek staranności dotyczący praw osoby aresztowanej. Z tego punktu widzenia osoba ta powinna mieć możliwość zwrócenia się o zmianę jej sytuacji pozbawienia wolności, która to zmiana może także być przedmiotem decyzji wydanej z urzędu. Do właściwego sądu krajowego należy zbadanie, czy wydłużenie okresu aresztowania pozostaje proporcjonalne z uwzględnieniem ryzyka ucieczki osoby, której dotyczy wniosek, przy założeniu, że maksymalny termin 90 dni przewidziany w art. 17 decyzji ramowej 2002/584 nie może zostać uznany za nieproporcjonalny.

G – Uwagi rządu Zjednoczonego Królestwa

75. Rząd Zjednoczonego Królestwa, który skupił swoje uwagi ustne na odpowiedzi udzielanej na pytanie drugie, uważa, że przekroczenie terminów przewidzianych w art. 17 decyzji ramowej 2002/584 nie przyznaje zatrzymanej osobie, której dotyczy wniosek, uprawnienia do zwolnienia z aresztu. Opiera on swoje stanowisko w tym względzie na wykładni językowej tego przepisu, pracach przygotowawczych do decyzji ramowej, a także na strukturze tej decyzji ramowej, która wyraźnie reguluje skutki niedochowania tych terminów.

76. Dodaje on, że nawet, gdyby takie uprawnienie wynikało z przepisów zawartych w art. 17 decyzji ramowej 2002/584, quod non, osoba, która swoim zachowaniem spowodowała powstanie opóźnień nie może się na nie powoływać. Każde inne rozwiązanie zaprzepaszczałoby cel, do którego zmierza decyzja ramowa. W każdym razie zakładając, quod non, że takie uprawnienie istnieje, nie można go podnieść przed sądami krajowymi, ponieważ decyzja ramowa, zgodnie z dawnym art. 34 ust. 2 lit. b) TUE nie wywiera bezpośredniego skutku.

77. Rząd Zjednoczonego Królestwa podkreśla także, że te sztywne terminy mogą naruszać prawa podstawowe zatrzymanej osoby, ponieważ, jak na przykład w sprawie w postępowaniu głównym, może ona zostać przekazana do wydającego nakaz państwa członkowskiego bez zbadania, czy jej życiu rzeczywiście zagraża niebezpieczeństwo.

78. Podkreśla on w odniesieniu do prawa podstawowego do wolności osoby aresztowanej, że sądy krajowe mają stale obowiązek kontrolowania, zgodnie z prawem krajowym, EKPC i Kartą, jeśli znajduje zastosowanie prawo Unii, w jakiej mierze pozbawienie wolności jest uzasadnione. Wymóg ten znajduje również zastosowanie przed upływem terminów przewidzianych w art. 17 decyzji ramowej 2002/584. W ramach tej kontroli sądy krajowe mają obowiązek zbadać wszystkie okoliczności, w tym wykonanie przez aresztowanego jego uprawnień proceduralnych, ryzyko ucieczki i jego możliwości uzyskania warunkowego zwolnienia.

79. Rząd Zjednoczonego Królestwa proponuje zdecydowanie udzielić na pytanie pierwsze odpowiedzi, że jedynymi skutkami niedochowania terminów przewidzianych w art. 17 decyzji ramowej 2002/584 są skutki wskazane w tym właśnie przepisie, wykonujące nakaz państwo członkowskie pozostaje zobowiązane do wykonania europejskiego nakazu aresztowania niezależnie od upływu tych terminów. Proponuje on udzielenie na pytanie drugie odpowiedzi, że osoba, której dotyczy wniosek, nie posiada żadnego uprawnienia do natychmiastowego zwolnienia z aresztu po upływie terminów przewidzianych w tym przepisie.

H – Uwagi Komisji

80. Komisja przypomina na wstępie, że decyzja ramowa 2002/584 wprowadziła nowy uproszczony i skuteczniejszy system przekazywania osób skazanych lub ściganych, zastępujący tradycyjne procedury ekstradycyjne, który zmierza do ułatwienia i przyspieszenia współpracy sądowej w celu ustanowienia w Unii przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości. System ten oparty jest na zasadzie wzajemnego uznawania, „kamieniu węgielnym” współpracy sądowej, której fundamentalne znaczenie zostało przypomniane przez Trybunał w jego opinii 2/13 ( 17 ), a która sama oparta jest na wzajemnym zaufaniu pomiędzy państwami członkowskimi do tego, że ich odpowiednie systemy prawne są w stanie zapewnić równoważną i skuteczną ochronę praw podstawowych. Oznacza to, że państwa członkowskie są co do zasady zobowiązane do wykonania europejskiego nakazu aresztowania, chyba, że znajduje zastosowanie podstawa odmowy wykonania. Podkreśliła ona także na rozprawie, że system europejskiego nakazu aresztowania opiera się zasadniczo, przeciwnie do tradycyjnych systemów ekstradycyjnych, na współpracy organów sądowych, władze polityczne działają jedynie dla wsparcia praktycznego i administracyjnego.

81. Jednakże zasada wzajemnego uznawania nie zmierza do ustanowienia reżimu automatycznego uznawania i wykonywania, ponieważ domniemanie, że wszystkie państwa członkowskie szanują prawa podstawowe jest wzruszalne ( 18 ). W konsekwencji w niektórych przypadkach wykonujący nakaz organ sądowy powinien mieć możliwość obalenia tego domniemania.

82. Przechodzi ona następnie do udzielenia odpowiedzi na dwa pytanie prejudycjalne przedstawione przez sąd odsyłający.

1. W przedmiocie pytania pierwszego

83. Dokonując analizy przepisów art. 15 i 17 decyzji ramowej 2002/584 Komisja uważa na wstępie, że niedochowanie terminów przewidzianych w art. 17 nie wpływa na ważność europejskiego nakazu aresztowania, a wykonujący nakaz organ sądowy pozostaje zobowiązany do wydania decyzji co do tego, czy osobę, której dotyczy wniosek, należy przekazać do wydającego nakaz państwa członkowskiego, także po upływie tych terminów.

84. Bada ona następnie kwestię tego, czy obawy wyrażone przez osobę, której dotyczy wniosek, w odniesieniu do jej bezpieczeństwa mają wpływ na obowiązek rozstrzygnięcia w sprawie przekazania. Wskazuje ona w tym względzie, że mechanizm europejskiego nakazu aresztowania może zostać wstrzymany wyłącznie w przypadku ciężkiego i trwałego naruszenia przez państwo członkowskie zasad wymienionych w art. 6 ust. 1 TUE, stwierdzonego przez Radę na podstawie art. 7 ust. 1 TUE. Stwierdza ona przy tym, że w postanowieniu odsyłającym nie przedstawiono takiej sytuacji.

85. Podkreśla ona przy tym, że art. 1 ust. 3 decyzji ramowej 2002/584 odnosi się szczególnie do obowiązku poszanowania praw podstawowych, co może powodować przeprowadzanie przez wykonujący nakaz organ sądowy dodatkowych kontroli w przypadku wiarygodnych twierdzeń dotyczących poważnego ryzyka naruszenia praw człowieka po przekazaniu. Na rozprawie podkreślała ona okoliczność, że kontrole te powinny być prowadzone w terminach określonych w art. 17 decyzji ramowej 2002/584, jak wynika z jej art. 15 ust. 2. Wskazuje ona przy tym, że odpowiedź udzielona przez wydające nakaz państwo członkowskie na wnioski o informacje, skierowane do niego przez wykonujący nakaz organ sądowy z związku z obawami wyrażonymi przez pozwanego w postępowaniu głównym, nie skłoniły tego ostatniego organu do wydania decyzji o niewykonaniu europejskiego nakazu aresztowania.

86. Wnioskuje ona z tego, że wykonujący nakaz organ sądowy pozostaje zobowiązany do wydania decyzji o tym, czy osobę, której dotyczy wniosek, należy przekazać, także po upływie terminów przewidzianych w art. 17 ust. 2 i 3 decyzji ramowej 2002/584.

2. W przedmiocie pytania drugiego

87. Komisja uważa, że należy na pytanie drugie odpowiedzieć w ten sposób,, iż niedochowanie terminów przewidzianych w art. 17 decyzji ramowej 2002/584 zobowiązuje wykonujący nakaz organ sądowy do zwolnienia z aresztu osoby, której dotyczy europejski nakaz aresztowania, umieszczonej w areszcie w oczekiwaniu na decyzję w sprawie jej przekazania, po upływie terminu określonego w art. 17 ust. 3 tej decyzji ramowej, o ile wyjątkowe okoliczności, które nie mogą zostać przypisane wykonującemu nakaz państwu członkowskiemu, nie wymagają utrzymania jej aresztu.

88. Zauważa one po pierwsze, że okoliczność, iż art. 17 decyzji ramowej 2002/584 nie przewiduje zwolnienia z aresztu osoby w nim umieszczonej po upływie przewidzianych w nim terminów, w przeciwieństwie do tego, co przewiduje art. 23 ust. 5 tej decyzji ramowej w odniesieniu do zwolnienia, nie oznacza, że pozostawienie jej w areszcie jest uzasadnione w sposób automatyczny.

89. Na wstępie art. 12 decyzji ramowej 2002/584 stanowi, jako zasada ogólna, że zwolnienie tymczasowe „jest możliwe” w dowolnym terminie zgodnie z prawem krajowym wykonującego nakaz państwa członkowskiego, pod warunkiem że właściwy organ podejmuje wszelkie środki, jakie uważa za niezbędne, aby zapobiec ucieczce osoby, której dotyczy wniosek. Przypomina ona przy tym, że jej wniosek dotyczący decyzji ramowej zawierał przepis wyraźnie przewidujący, iż w braku decyzji w sprawie przekazania osoby, której dotyczy europejski nakaz aresztowania w terminie 90 dni, osobę tę należy niezwłocznie zwolnić. Jednakże okoliczność, że prawodawca Unii nie przychylił się do tego wniosku, nie może być interpretowana a contrario, jako oznaczająca, iż nie ma obowiązku zwolnienia z aresztu w przypadku niedochowania terminów przewidzianych w art. 17 omawianej decyzji ramowej.

90. Przypomina ona następnie, że zgodnie z jej art. 1 ust. 3 decyzja ramowa 2002/584 nie może skutkować zmianą obowiązku państw członkowskich poszanowania praw podstawowych, uznanych w art. 6 TUE, ponieważ ta decyzja ramowa jako taka zgodnie z jej motywem 12 respektuje prawa podstawowe i przestrzega zasad uznanych w art. 6 TUE. Bada ona w konsekwencji sytuację w postępowaniu głównym pod kątem art. 6 Karty, ustanawiającego prawo do wolności i bezpieczeństwa, w świetle właściwego orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczącego art. 5 EKPC, w szczególności jego ust. 1 lit. f) dotyczącego zatrzymania w celu ekstradycji, jego ust. 3 ustanawiającego prawo do bycia osądzonym w rozsądnym terminie albo zwolnionym na czas postępowania i jego ust. 4 dotyczącego prawa do bezzwłocznego ustalenia legalności pozbawienia wolności.

91. W tym względzie Komisja na wstępie podkreśla, że szczególny mechanizm europejskiego nakazu aresztowania ustanowiony w decyzji ramowej 2002/584 stanowi istotny element, który należy uwzględnić przy ocenie, czy długość okresu tymczasowego aresztowania w celu przekazania była rozsądna. Konkretnie prawodawca Unii zdecydował, że wykonujący nakaz organ sądowy powinien wydać ostateczną decyzję w sprawie wykonania europejskiego nakazu aresztowania w ciągu 60 dni, w terminie uznanym za wystarczający w kontekście współpracy pomiędzy państwami członkowskimi opartej na wzajemnym zaufaniu i ograniczonej kontroli wykonującego nakaz organu sądowego. Jedynie w szczególnych przypadkach prawodawca przewidział dodatkowy termin 30 dni, który również wpływa na ocenę rozsądnego okresu aresztowania.

92. Istniejący po stronie wykonującego nakaz organu sądowego obowiązek pilnego rozpatrzenia i wykonania europejskiego nakazu aresztowania zgodnie z art. 17 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 odpowiada w odniesieniu do aresztowania osoby, której dotyczy wniosek, wymogom zawartym w art. 5 ust. 4 EKPC. W konsekwencji o ile wykonujący nakaz organ sądowy działa w tym terminie w sposób staranny, o tyle aresztowanie osoby, której dotyczy wniosek, wydaje się, prima facie, zgodne z wymogiem rozsądnego terminu, przy założeniu, że terminy te są maksymalne i nie uprawniają do żadnego nieuzasadnionego opóźnienia. Odwrotnie, po upływie tych terminów aresztowanie osoby, której dotyczy wniosek, jest prima facie, niezgodne z tym wymogiem i nie są spełnione zasadnicze przesłanki jego „zgodności z prawem”.

93. Aresztowanie osoby, której dotyczy wniosek po upływie terminów określonych w art. 17 jest uzasadnione wyłącznie w wyjątkowych okolicznościach, nie leżących po stronie wykonującego nakaz państwa członkowskiego. Jedyny przypadek zidentyfikowany dotychczas przez Trybunał w jego wyroku F ( 19 ), to przypadek wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. Na prośbę o wyjaśnienie tej kwestii na rozprawie Komisja uściśliła, że zgodnie z jej interpretacją tego wyroku F, każde zatrzymanie po upływie maksymalnego terminu 90 dni staje się, w braku „wyjątkowych okoliczności” w rozumieniu art. 17 ust. 7 decyzji ramowej 2002/584, „niezgodne z prawem”. Okoliczność, że prawodawca nie przewidział takiego skutku w omawianej decyzji ramowej jest bez znaczenia, ponieważ prawo do wolności nadal znajduje zastosowanie.

94. Okoliczności sprawy w postępowaniu głównym obejmują tymczasowe aresztowanie trwające blisko 30 miesięcy, 10-krotnie dłuższe od maksymalnej długości dopuszczalnej na podstawie art. 17 decyzji ramowej 2002/584. To wykonujące nakaz państwo członkowskie wydłużyło nadmiernie ten okres ze względu na nieuzasadnione opóźnienia w postępowaniu. Komisja przytacza w tym względzie długie postępowanie w sprawie zatwierdzenia europejskiego nakazu aresztowania i kolejne odroczenia rozprawy w sprawie przekazania, kontradyktoryjny charakter rozprawy w sprawie przekazania, nieprzewidziany w decyzji ramowej 2002/584, a także powtarzające się okresy bezczynności wykonującego nakaz organu sądowego, w tym cztery i pół miesiąca pomiędzy rozprawą a orzeczeniem wstępnym oraz cztery miesiące pomiędzy postanowieniem o wystąpieniu do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym a właściwym postanowieniem odsyłającym.

95. Komisja wnioskuje z tego, że przetrzymywanie osoby, której dotyczy wniosek w sprawie w postępowaniu głównym jest niezgodne z obowiązkiem pilności, oraz że wykonujący nakaz organ sądowy zobowiązany jest do zwolnienia jej z aresztu, o ile wyjątkowe okoliczności, których nie można przypisać wykonującemu nakaz państwu członkowskiemu, nie wymagają przedłużonego aresztu, a takie okoliczności nie występują w niniejszej sprawie. Dodała ona w toku rozprawy, że w każdym razie obowiązek wykonania europejskiego nakazu aresztowania nie ustaje, podobnie jak obowiązek poszanowania przepisów art. 12 i 17 ust. 5 decyzji ramowej 2002/584, a więc jeśli nie jest możliwe utrzymanie pozbawienia wolności, konieczne jest zastosowanie alternatywnych rozwiązań mniej ingerujących w wolność w celu zapobieżenia ewentualnemu ryzyku ucieczki.

96. Dodaje ona, że wykonujące nakaz państwo członkowskie nie może powoływać się na swoje normy konstytucyjne odnoszące się do sprawiedliwego procesu, wymienione w motywie 12 decyzji ramowej 2002/584 dla usprawiedliwienia niedochowania terminów przewidzianych w art. 17 tej decyzji ramowej. Trybunał orzekł bowiem w swoim wyroku Melloni ( 20 ), że stosowanie krajowych standardów ochrony praw podstawowych nie może podważać poziomu ochrony wynikającego z Karty, ani pierwszeństwa, jednolitości i skuteczności prawa Unii.

V – Analiza

A – Uwagi wstępne

1. Kontekst krajowy

97. W niniejszej sprawie High Court, jak już wskazałem, zwrócił się do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym co do wykładni decyzji ramowej 2002/584, bardzo krótko po upływie okresu przejściowego wynoszącego pięć lat przewidzianego w protokole nr 36 w sprawie postanowień przejściowych, który nastąpił w dniu 1 grudnia 2014 r. zgodnie z jego art. 10 ust. 1. Przed tą datą, w braku odpowiedniej deklaracji Irlandii, zgodnie z przepisem zawartym w art. 35 ust. 2 TUE przed wejściem w życie traktatu z Lizbony, sądy irlandzkie nie mogły bowiem zwracać się do Trybunału z wnioskami o interpretację decyzji ramowych, w szczególności decyzji przyjętych w ramach tytułu VI TUE dotyczącego współpracy policyjnej i sądowej w sprawach karnych.

98. Jak twierdzi sam sąd odsyłający w swoim postanowieniu odsyłającym, był on dotychczas związany w swojej wykładni ustawodawstwa krajowego oraz ostatecznie decyzji ramowej 2002/584 doktryną ustaloną przez Supreme Court, w szczególności w jego wyroku Dundon. Twierdząc, że podziela co do zasady tę doktrynę, High Court ocenił, iż byłoby użyteczne, gdyby poznał dokonaną przez Trybunał wykładnię właściwych przepisów decyzji ramowej 2002/584, a dokładniej wprowadził w życie konsekwencje, jakie zdaniem Trybunału wynikają z niedochowania terminów przewidzianych w jej art. 17 dla wydania ostatecznej decyzji w sprawie europejskiego nakazu aresztowania. Zwrócił się on jednocześnie o zastosowanie pilnego trybu prejudycjalnego przewidzianego w art. 107 regulaminu postępowania przed Trybunałem.

99. Przypomnienie tego kontekstu jest potrzebne ze względu na to, że wyjaśnia on okoliczność, iż Trybunał ma w niniejszej sprawie orzekać o bardzo podstawowych elementach europejskiego nakazu aresztowania, ponad 10 lat po jego wprowadzeniu w życie, w sprawie toczącej się przed High Court od obecnie prawie 30 miesięcy.

100. Należy dodać, że europejski nakaz aresztowania został ustanowiony w decyzji ramowej, akcie oryginalnie pozbawionym bezpośredniego skutku na podstawie prawa pierwotnego ( 21 ), który takim pozostaje na mocy art. 9 protokołu nr 36 w sprawie postanowień przejściowych. Pragnę w tym względzie jedynie przypomnieć, że Trybunał orzekł, iż uwzględniając ich wiążący charakter decyzje ramowe nakładają na władze i sądy krajowe obowiązek wykładni zgodnej prawa krajowego ( 22 ).

2. Instytucja europejskiego nakazu aresztowania

101. Nie jest to oczywiście, jak już wskazałem, pierwsza sprawa dotycząca wykładni ( 23 ) lub oceny ważności ( 24 ) decyzji ramowej 2002/584, jaka wpłynęła do Trybunału. Nie jest to w konsekwencji pierwszy raz, kiedy Trybunał ma orzekać ogólnie w przedmiocie wagi tego aktu przyjętego prawie 13 lat temu w ramach dawnego „trzeciego filaru” ( 25 ). Co powiedziawszy, biorąc pod uwagę pytania przedstawione Trybunałowi do pilnej odpowiedzi, wydaje mi się korzystne przedstawienie kilku ogólnych przemyśleń w przedmiocie mechanizmu europejskiego nakazu aresztowania, uznanego w motywie 6 decyzji ramowej 2002/584 za „pierwszy konkretny środek w dziedzinie prawa karnego wprowadzający zasadę wzajemnego uznawania” oraz „»kamień węgielny« współpracy sądowej”.

102. Nakaz aresztowania i procedury przekazania pomiędzy państwami członkowskimi ustanowione w decyzji ramowej 2002/584 zastępują różne procedury ekstradycyjne ( 26 ) istniejące przed 31 grudnia 2003 r. ( 27 ).. W konsekwencji poważane instrumenty ekstradycji pomiędzy władzami państwowymi przestały istnieć w relacjach pomiędzy państwami członkowskimi, na rzecz systemu opartego na bezpośredniej współpracy pomiędzy organami sądowymi.

103. Jak Trybunał wielokrotnie podkreślał, w szczególności z art. 1 ust. 1 i 2, a także z motywów 5 i 7 decyzji ramowej 2002/584 wynika, że jej celem jest zastąpienie systemu wielostronnej ekstradycji między państwami członkowskimi systemem przekazywania między organami sądowymi osób skazanych bądź podejrzanych w celu wykonania wyroku lub przeprowadzenia postępowania karnego, przy czym ten drugi system jest oparty na zasadzie wzajemnego uznawania ( 28 ).

104. Decyzja ramowa 2002/584 służy zatem, dzięki ustanowieniu nowego, prostszego i wydajniejszego systemu przekazywania osób skazanych lub podejrzanych o naruszenie przepisów ustawy karnej, ułatwieniu i przyspieszeniu współpracy sądowej, przyczyniając się w ten sposób do realizacji wyznaczonego Unii celu, jakim jest ustanowienie przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości w oparciu o wysoki stopień zaufania, jakie powinno istnieć między państwami członkowskimi ( 29 ). W motywie 10 decyzji ramowej 2002/584 położono nacisk na to, że „[m]echanizm europejskiego nakazu aresztowania opiera się na wysokim stopniu zaufania w stosunkach między państwami członkowskimi” ( 30 ).

105. Europejski nakaz aresztowania stanowi zatem nową instytucję, unikalną i specyficzną dla Unii ( 31 ). Jest to nowy instrument w tym sensie, że różni się on od tradycyjnych mechanizmów przekazywania poszukiwanych osób pomiędzy państwami członkowskimi. Stanowi on nową jakość w porównaniu do procedur ekstradycyjnych, które zastąpił. Kategorie charakterystyczne dla ekstradycji mają w konsekwencji jedynie relatywne znaczenie w odniesieniu do tej nowej instytucji współpracy sądowej. Należy zawsze mieć na uwadze ten podstawowy fakt, kiedy przeprowadza się analizę problemów interpretacyjnych decyzji ramowej 2002/584.

106. Jest to również unikalny instrument w tym sensie, że nie naruszając charakteru właściwego instrumentowi normatywnemu, jakim jest decyzja ramowa, ustanawia on jednolity reżim we wszystkich państwach członkowskich. Europejski nakaz aresztowania stał się w ten sposób pierwszorzędnym narzędziem współpracy sądowej w sprawach karnych pomiędzy państwami członkowskimi, opartej na zasadzie wzajemnego zaufania.

107. Jest on wreszcie charakterystyczny dla Unii, ponieważ to prawodawca Unii za pomocą decyzji ramowej utworzył tę instytucję, tworząc dla każdego państwa członkowskiego obowiązek wprowadzenia go do swojego ustawodawstwa. Przymiotnik „europejski” systematycznie dodawany do nakazu aresztowania ustanowionego przez decyzję ramową 2002/584 jest dowodem na jego oryginalny związek z Unią.

108. Wreszcie okoliczność, że ustanowienie tego instrumentu mogło wymagać zmian konstytucji ( 32 ) lub wywołało orzeczenia sądów najwyższych lub konstytucyjnych państw członkowskich ( 33 ), w zależności od przypadku, mówi wiele o jego znaczeniu dla różnych krajowych porządków konstytucyjnych ( 34 ) i ostatecznie dla samej Unii Europejskiej.

3. Dwa „etapy” procedury przekazania osoby, której dotyczy wniosek i „systematyka” art. 17 decyzji ramowej 2002/584

109. Należy na wstępie przypomnieć, że przekazanie osoby, której dotyczy wniosek, na podstawie europejskiego nakazu aresztowania przebiega zgodnie z przepisami decyzji ramowej 2002/584 w dwóch odrębnych etapach. Po wydaniu europejskiego nakazu aresztowania przez wydający nakaz organ sądowy w poszanowaniu przesłanek formalnych i materialnych przewidzianych w art. 8 decyzji ramowej 2002/584 oraz w razie potrzeby po przetłumaczeniu na język wykonującego nakaz państwa członkowskiego, zostaje on przekazany w zależności od okoliczności w sposób przewidziany w art. 9 albo w art. 10 decyzji ramowej. Kiedy osoba, której wniosek dotyczy, zostaje zatrzymana przez państwo członkowskie w wykonaniu europejskiego nakazu aresztowania, dalsza część procedury przekazania przebiega w dwóch odrębnych etapach, etapie wydania przez wykonujący nakaz organ sądowy ostatecznej decyzji w sprawie wykonania europejskiego nakazu aresztowania, rozważanej w sprawie w postępowaniu głównym, po którym, jeśli wniosek o przekazanie zostaje uwzględniony, następuje etap właściwego przekazania osoby, której dotyczy wniosek, do wydającego nakaz państwa członkowskiego.

110. Na pierwszym etapie właściwy wykonujący nakaz organ sądowy powinien poinformować osobę, której dotyczy wniosek o istnieniu i treści europejskiego nakazu aresztowania, a także o przysługującej jej możliwości wyrażenia zgodny na jej przekazanie wydającemu nakaz organowi sądowemu, zgodnie z art. 11 decyzji ramowej 2002/584. Wydaje on następnie ostateczną decyzję w sprawie wykonania europejskiego nakazu aresztowania z poszanowaniem przepisów art. 13 do 21 decyzji ramowej 2002/584, decyzja ta zostaje przekazana wydającemu nakaz organowi sądowemu zgodnie z art. 22 decyzji ramowej.

111. Jeśli wydający nakaz organ sądowy podejmie decyzję o przekazaniu osoby, której dotyczy wniosek do wydającego nakaz państwa członkowskiego, przekazanie tej osoby powinno nastąpić w najkrótszym czasie po wydaniu ostatecznej decyzji w sprawie wykonania europejskiego nakazu aresztowania, według sposobów i z poszanowaniem warunków przewidzianych w art. 23 i 24 omawianej decyzji ramowej. Jeśli to przekazanie nie może nastąpić w terminach przewidzianych w art. 23, ust. 2 i 4, osoba, której dotyczy wniosek winna zostać zwolniona z aresztu, jeśli jest nadal aresztowana, zgodnie z art. 23 ust. 5.

112. Niniejsza sprawa dotyczy jedynie terminów, w których ma zostać przeprowadzony pierwszy etap wydania ostatecznej decyzji w sprawie wykonania europejskiego nakazu aresztowania, zgodnie z przepisami art. 17 decyzji ramowej 2002/584.

113. Należy również podkreślić, że wszystkie przepisy zawarte w art. 17 decyzji ramowej opisują prawdziwą systematykę sposobów wydawania przez wykonujący nakaz organ sądowy ostatecznych decyzji o wykonaniu europejskich nakazów aresztowania, której centralnym punktem jest ustalenie terminów.

114. Wskazując na wstępie, że nakaz aresztowania „stosuje się i wykonuje w trybie przewidzianym dla spraw niecierpiących zwłoki” (ust. 1), artykuł ten ustala następnie dwa terminy, w których taka decyzja ma zostać wydania w zależności od tego, czy osoba, której dotyczy wniosek wyraziła zgodę na jej przekazanie, pierwszy o długości 10 dni liczonych od wyrażenia zgody (ust. 2), drugi o długości 60 dni liczony od chwili zatrzymania (ust. 3), przewidując jednak wyjątek.

115. W szczególnych przypadkach bowiem, kiedy europejski nakaz aresztowania nie może zostać wykonany w tych terminach 10 i 60 dni, terminy ten mogą zostać wydłużone o 30 dodatkowych dni, wykonujący nakaz organ sądowy jest wówczas zobowiązany do niezwłocznego i bezpośredniego powiadomienia o tym wydającego nakaz organu sądowego, podając przyczyny zwłoki (ust. 4). Taki szczególny przypadek może oczywiście stanowić sytuacja, w której osoba, której dotyczy wniosek, sprzeciwia się swojemu przekazaniu powołując się na zagrożenie swojego życia lub bezpieczeństwa, zobowiązując wykonujący nakaz organ sądowy do przeprowadzenia niezbędnego badania ( 35 ) z wystąpieniem w razie potrzeby do wydającego nakaz państwa członkowskiego o bezzwłoczne przekazanie informacji uzupełniających na mocy art. 15 ust. 2 decyzji ramowej.

116. W każdym razie w oczekiwaniu na wydanie tej ostatecznej decyzji wykonujące nakaz państwo członkowskie zapewnia, że warunki materialne niezbędne do skutecznego przekazania osoby, której dotyczy wniosek pozostają spełnione (ust. 5).

117. Obowiązek szybkości wynikający z tych pierwszych przepisów nie ma oczywiście wpływu na sytuację, w której wniosek o przekazanie należy odrzucić w zastosowaniu art. 3, 4 i 4a decyzji ramowej 2002/584, kiedy to wykonujący nakaz organ sądowy wydaje decyzję o odmowie wykonania europejskiego nakazu aresztowania, która ma być właściwie uzasadniona i zostać wydana, jak należy rozumieć, w przewidzianych terminach (ust. 6).

118. Wreszcie art. 17 ust. 7 decyzji ramowej 2002/584 przewiduje dwie sytuacje wiązane z różnego rodzaju „anomaliami”. Przewiduje na wstępie w zdaniu pierwszym wyjątkowe okoliczności, w których państwo członkowskie „nie jest w stanie” dotrzymać przewidzianych terminów. Przewiduje on następnie, w zdaniu drugim, sytuację wielokrotnego niedopełnienia przez państwo członkowskie ciążących na nim obowiązków wobec innego państwa członkowskiego, a więc sytuację wielokrotnych opóźnień w wykonaniu europejskich nakazów aresztowania.

119. Ustalając terminy ( 36 ), w których ostateczna decyzja w sprawie wykonania europejskiego nakazu aresztowania ma zostać podjęta oraz definiując obowiązki ciążące zgodnie z tym artykułem albo na wykonującym nakaz organie sądowym, jeśli nie może on dotrzymać tych terminów w szczególnych przypadkach, albo na wykonującym nakaz państwie członkowskim, kiedy nie może ono w wyjątkowych okolicznościach zagwarantować dotrzymania tych terminów, przepisy tego artykułu ustanawiają kompletny system obejmujący w założeniu wszystkie sytuacje, które mogą wystąpić, niezależnie od tego, czy osoba, której dotyczy wniosek jest aresztowana, z zastrzeżeniem sytuacji zwrócenia się do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w toku postępowania zmierzającego do wydania ostatecznej decyzji w sprawie wykonania europejskiego nakazu aresztowania ( 37 ).

4. Dwa pytania prejudycjalne

120. Przed przeprowadzeniem analizy każdego z dwóch pytań prejudycjalnych przedstawionych przez High Court wydaje mi się konieczne sformułowanie kilku uwag w przedmiocie częściowego pokrywania się problemów podnoszonych w każdym z nich. Pierwsze z nich podnosi zwykłą kwestię skutku wynikającego z okoliczności, że terminy przewidziane w art. 17 decyzji ramowej 2002/584 w związku z art. 15 omawianej decyzji ramowej dla wydania przez wykonujący nakaz organ sądowy ostatecznej decyzji w sprawie wykonania europejskiego nakazu aresztowania nie zostały dochowane. Drugie rozważa tę samą sytuację niedochowania tych terminów, jednak dodając dwie informacje: z jednej strony, że europejski nakaz aresztowania doprowadził do aresztowania osoby, której dotyczy wniosek, a z drugiej strony, że skutki niedochowania omawianych terminów są rozważane z punktu widzenia „praw” aresztowanej osoby, której dotyczy wniosek.

121. Trudno jest bowiem udzielić odrębnej odpowiedzi na pytanie pierwsze, bez uwzględnienia okoliczności, że osoba, której dotyczy wniosek, może być pozbawiona wolności w wyniku dotyczącego jej wniosku o przekazanie. Uważam przy tym, że możliwe jest utrzymanie autonomii tych dwóch pytań w kształcie, w jakim zostały zadane przez sąd odsyłający, udzielając na pierwsze z nich odpowiedzi w taki sposób, „jakby” nie chodziło o osobistą wolność osoby, której dotyczy wniosek. Wówczas na pierwszym planie analizy pytania pierwszego znajdowałby się przede wszystkim zakres wzajemnych obowiązków ciążących na państwach członkowskich. Jedynie w ramach udzielania mojej odpowiedzi na pytanie drugie uwzględniłbym okoliczność, że osoba, której dotyczy wniosek. pozostaje w areszcie w ramach wykonywania wydanego wobec niej europejskiego nakazu aresztowania. Wydaje mi się jednak istotne podkreślenie, że zarówno poszanowanie przez państwa członkowskie zobowiązań, jakie wzajemnie na siebie przyjęły wraz z przyjęciem decyzji ramowej 2002/584, jak i poszanowanie praw podstawowych, którego wymaga jej wprowadzenie w życie, powinny zachować należne im miejsce w tej analizie.

122. Pragnę również wskazać, że zbadam jedynie dwa pytania prejudycjalne przedstawione przez sąd odsyłający. Oczywiście pozwany w postępowaniu głównym podnosił w toku całego postępowania w sprawie wykonania europejskiego nakazu aresztowania zagrożenie, jakie jego przekazanie do wydającego nakaz państwa członkowskiego stwarzało dla jego życia, kwestia dowodu na istnienie tego zagrożenia znajduje się w centrum jego twierdzeń i doprowadziła go do zwrócenia się do Trybunału o udzielenie odpowiedzi na dodatkowe pytania. Uwzględnienie tego zagrożenia przez High Court jest również jednym z elementów wyjaśniających, jeśli nie uzasadniających, okoliczność, że nadal nie wydał on ostatecznej decyzji w tym względzie.

123. Nie potrzeba jednak właściwie wyjaśniać, że do Trybunału należy udzielenie odpowiedzi wyłącznie na pytania sformułowane przez sąd odsyłający, nie musi on uwzględniać pytań rozważanych przez pozwanego w postępowaniu głównym. W ramach procedury przewidzianej w art. 267 TFUE wyłącznie do sądów krajowych, przed którymi toczy się postępowanie i które powinny wziąć odpowiedzialność za wydane następnie orzeczenie sądowe, należy bowiem dokonanie oceny, z uwzględnieniem charakterystycznych okoliczności każdej sprawy, zarówno niezbędności orzeczenia prejudycjalnego dla wydania przez nie wyroku, jak i znaczenia pytań, które stawiają Trybunałowi, bez możliwości zmiany treści tych pytań przez strony ( 38 ).

124. Udzielenie odpowiedzi na ewentualne dodatkowe pytania wymienione przez strony w postępowaniu głównym w ich uwagach byłoby ponadto niezgodne z rolą powierzoną Trybunałowi w przywołanym postanowieniu oraz z jego obowiązkiem zapewnienia rządom państw członkowskich oraz zainteresowanym możliwości przedstawienia uwag zgodnie z art. 23 statutu Trybunału Sprawiedliwości wobec tego, że na mocy tego przepisu zainteresowanym doręcza się jedynie postanowienia odsyłające ( 39 ).

B – W przedmiocie pytania pierwszego

125. W swoim pierwszym pytaniu prejudycjalnym sąd odsyłający zwraca się do Trybunału w bardzo ogólny sposób o ustalenie skutku niedochowania przez wykonujące nakaz państwo członkowskie terminów przewidzianych w art. 17 decyzji ramowej 2002/584.

126. Ogólny charakter tego pytania jest jednak bardziej pozorny, niż rzeczywisty. Z wyjaśnień sądu odsyłającego wynika bowiem, że zmierza on ostatecznie do ustalenia, czy europejski nakaz aresztowania traci ważność z powodu przekroczenia terminów, w których wykonujący nakaz organ sądowy, w niniejszej sprawie sam High Court, jest zobowiązany do wydania ostatecznej decyzji, przychylnej lub odmownej, w sprawie wykonania tego nakazu.

127. Nie jest to jednak oczywiście jedyny problem, który powstaje w tym kontekście. W sytuacji bowiem, w której decyzja ramowa nie precyzuje skutków niedochowania terminów ustanowionych w jej art. 17, pierwszym pytaniem wymagającym odpowiedzi, po jego podniesieniu, jest pytanie o moc wiążącą tych terminów. Zbadam zatem na wstępie tę kwestię, aby później przeanalizować możliwe konsekwencje ich niedochowania.

128. Na marginesie należy przypomnieć, że terminy nie służą jedynie do zagwarantowania szybkiego przebiegu wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych. Przyczyniają się one także, w bardzo szczególny sposób w okolicznościach takich, jak w sprawie w postępowaniu głównym, do zagwarantowania, że osoba, której dotyczy wniosek, korzystająca z domniemania niewinności, może stawić się szybko przed sądem wydającego nakaz państwa członkowskiego.

129. Kwestia mocy wiążącej terminów przewidzianych w art. 17 decyzji ramowej 2002/584 dla wykonujących nakaz państw członkowskich ma swoje źródło w samym pytaniu sądu odsyłającego. Sąd odsyłający wychodzi bowiem od wykładni tego przepisu przyjętej przez Supreme Court w jego wyroku Dundon, który został załączony do postanowienia odsyłającego. Supreme Court orzekł w tamtej sprawie ( 40 ), że osoba tymczasowo aresztowana na podstawie europejskiego nakazu aresztowania nie jest w żaden sposób uprawniona do uzyskania natychmiastowego zwolnienia z aresztu po upływie terminów przewidzianych w art. 17 decyzji ramowej 2002/584, terminy te zostały bowiem ustanowione w celu „wewnętrznej dyscypliny państw członkowskich”, a nie w celu przyznania praw jednostkom. Wywnioskował on z tego przy tym, że High Court pozostaje zobowiązany do wykonania europejskiego nakazu aresztowania niezależnie od upływu tych terminów.

130. We wszystkich uwagach przedstawionych Trybunałowi prezentowana jest, niezależnie od drobnych różnic, jedna linia rozumowania. Podnoszone są wielokrotnie te same argumenty, w szczególności okoliczność, że art. 17 ust. 2 i 3 decyzji ramowej 2002/584 ustala omawiane terminy używając trybu warunkowego, niestosowanego w innych przepisach, okoliczność, że ten art. 17 nie zawiera wyraźnych przepisów równoważnych do przepisów zawartych w art. 23 ust. 5, przeciwnie do tego, co przewidywał oryginalny wniosek Komisji ( 41 ) i wreszcie wykładnia art. 17 przyjęta przez Trybunał w jego wyroku F ( 42 ), w szczególności w jego pkt 64.

131. Nie podzielam w pełni tych poglądów z następujących powodów.

132. Po pierwsze argument z wykładni językowej należy zrelatywizować.

133. Oczywiście art. 17 ust. 2 i 3 decyzji ramowej 2002/584 wskazują, że ostateczna decyzja w sprawie wykonania europejskiego nakazu aresztowania „zostaje [zostałaby]” ( 43 ) podjęta odpowiednio w terminie 10 lub 60 dni. Tymczasem art. 17 ust. 1 omawianej decyzji ramowej przewiduje w sposób stanowczy, że europejski nakaz aresztowania „stosuje się i wykonuje w trybie przewidzianym dla spraw niecierpiących zwłoki”. Jej art. 15 ust. 1 przewiduje stosując tryb orzekający, że wykonujący nakaz organ sądowy „podejmuje [decyzję]” o tym, czy dana osoba ma zostać przekazana, z uwzględnieniem terminów i zgodnie z warunkami określonymi w szczególności w jej art. 17. Zastosowanie trybu warunkowego należy zatem rozumieć jako odniesienie do wyjątkowych okoliczności, w których wykonujące nakaz państwo członkowskie może nie dochować terminów przewidzianych w art. 17 ust. 7.

134. Po drugie w mojej ocenie wykładnia art. 17 przyjęta przez Trybunał w jego wyroku F ( 44 ) nie może być rozumiana jako relatywizująca wiążący charakter terminów ustanowionych w tym przepisie. Trybunał przypomniał bowiem w tym wyroku na wstępie, że art. 17 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 przewiduje, iż europejski nakaz aresztowania „stosuje się i wykonuje w trybie przewidzianym dla spraw niecierpiących zwłoki”, oraz że jego ust. 2 i 3 „ustala konkretne terminy” ( 45 ). Wskazuje on następnie, że przepisy art. 17 ust. 4 i 7 umożliwiają odpowiednio wydłużenie przewidzianych terminów w szczególnych przypadkach i ich niedochowanie w wyjątkowych okolicznościach ( 46 ). Podkreśla on przy tym z jednej strony, że „znaczenie terminów ustalonych w art. 17 wyraża się nie tylko w tym artykule, ale także w innych przepisach decyzji ramowej” ( 47 ) oraz relatywizuje z drugiej strony znaczenie ewolucji brzmienia art. 17 decyzji ramowej, które w oryginalnym wniosku Komisji nie zawierało trybu warunkowego, ale tryb orzekający ( 48 ).

135. Kończy on ostatecznie swoje rozważania orzekając, że „terminy wprowadzone w art. 17 decyzji ramowej należy rozumieć jako wymóg, by ostateczne orzeczenie dotyczące wykonania europejskiego nakazu aresztowania zapadło co do zasady bądź w ciągu dziesięciu dni następujących po wyrażeniu przez osobę poszukiwaną zgody na przekazanie, bądź – w pozostałych przypadkach – w ciągu sześćdziesięciu dni od dnia jej zatrzymania. Jedynie w szczególnych przypadkach terminy te mogą zostać przedłużone o trzydzieści dodatkowych dni i jedynie w wyjątkowych okolicznościach terminy przewidziane w art. 17 mogą nie być przestrzegane przez państwo członkowskie” ( 49 ), w szczególności jeśli właściwy sąd postanowi zwrócić się do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym ( 50 ).

136. Po trzecie zmniejszenie znaczenia terminów przewidzianych w art. 17 decyzji ramowej 2002/584 osłabiłoby znacznie effet utile tego przepisu, zagrażając poważnymi utrudnieniami w realizacji celów, do których zmierza ta decyzja ramowa.

137. Co powiedziawszy uważam, że należy jednak dopuścić pewną relatywizację ściśle wiążącego charakteru terminów określonych w art. 17 decyzji ramowej 2002/584. Europejski nakaz aresztowania jest instrumentem współpracy sądowej pomiędzy państwami członkowskimi tak nowym, że byłoby nieostrożnością opieranie rozstrzygnięcia tej kwestii wyłącznie na art. 17 ust. 7. Należy jednak od razu podkreślić, że ta relatywizacja nie może w żaden sposób prowadzić do uznania, że terminy te stanowią jedynie zwykłą zachętę, mającą skłonić państwa członkowskie do szybkiego wykonywania europejskich nakazów aresztowania.

138. Po wyjaśnieniu intensywności wiążącego charakteru terminów przewidzianych w art. 17 decyzji ramowej 2002/584 należy dokonać analizy pytania zadanego przez sąd odsyłający w pierwszej kolejności. Czy można uznać, że nieprzestrzeganie tych terminów pociąga za sobą nieważność europejskiego nakazu aresztowania?

139. Pytanie podniesione przez sąd odsyłający dotyczy skutku nieprzestrzegania tych terminów dla nakazu aresztowania spornego w postępowaniu głównym, a więc trwałości skutków tego nakazu. W tym względzie, niezależnie od wystąpienia sytuacji, z pewnością częstej biorąc pod uwagę przepisy art. 12 decyzji ramowej 2002/584, w której poszukiwana osoba zostaje aresztowana na podstawie europejskiego nakazu aresztowania, niedotrzymanie tych terminów nie może prowadzić do nieważności europejskiego nakazu aresztowania. Taki rezultat zakładałby bowiem, że wykonujące nakaz państwo członkowskie ma możliwość albo podjęcia decyzji odmownej w kwestii przekazania, wyraźnej i uzasadnionej z poszanowaniem wymogów zawartych w art. 3, 4, 4a i 17 ust. 5 decyzji ramowej 2002/584, albo podjęcia ostatecznej decyzji w sposób dorozumiany poprzez swoje milczenie i bezczynność. Taki ekstremalny skutek z pewnością nie został przewidziany w decyzji ramowej 2002/584 i nie może on zostać przyjęty bez nieodwracalnego zaprzepaszczenia effet utile decyzji ramowej 2002/584, a w ten sposób poważnego naruszenia celu, do którego ona zmierza.

140. Co więcej, jak wynika zarówno z wykładni językowej, jak i z systematyki art. 17 ust. 7 akapit drugi decyzji ramowej 2002/584, ewentualne „opóźnienia” w wykonaniu przez państwo członkowskie europejskiego nakazu aresztowania nie zwalniają go z jego obowiązku wydania ostatecznej decyzji, takiej lub innej. Ograniczając się bowiem do „uregulowania” wielokrotnych opóźnień wykonującego nakaz państwa członkowskiego przepis ten potwierdza w sposób dorozumiany, że w każdym razie nadal oczekuje się od tego państwa wydania ostatecznych decyzji.

141. Uważam w konsekwencji, że należy na pytanie pierwsze sądu odsyłającego udzielić następującej odpowiedzi: art. 17 decyzji ramowej 2002/584 należy interpretować w ten sposób, że niedochowanie przewidzianych w nim terminów, w których ma zostać wydana ostateczna decyzja w sprawie wykonania europejskiego nakazu aresztowania, nie może skutkować nieważnością tego europejskiego nakazu aresztowania, przy założeniu, iż trwałość skutków europejskiego nakazu aresztowania nie ma wpływu na konsekwencje, jakie uwzględnienie ewentualnego pozbawienia wolności może przynieść dla korzystania przez osobę, której dotyczy wniosek, z jej praw podstawowych. Wykonujący nakaz organ sądowy, a szerzej wykonujące nakaz państwo członkowskie, pozostają więc zobowiązani, niezależnie od upływu tych terminów, do wydania decyzji w tym względzie.

C – W przedmiocie pytania drugiego

142. High Court zmierza po drugie do ustalenia, czy okoliczność, że terminy przewidziane w art. 17 decyzji ramowej 2002/584 dla wydania ostatecznej decyzji w sprawie europejskiego nakazu aresztowania nie zostały dochowane przez wykonujący nakaz organ sądowy powoduje powstanie praw osoby, której dotyczy wniosek, aresztowanej w oczekiwaniu na wydanie tej decyzji.

143. Jak już wskazałem, to pytanie drugie odnosi się do tej samej sytuacji, co rozważana w pytaniu pierwszym, mianowicie sytuacji, w której wykonujący nakaz organ sądowy dopuścił do upływu terminów przewidzianych w art. 17 decyzji ramowej 2002/584 bez wydania ostatecznej decyzji w sprawie wykonania europejskiego nakazu aresztowania, przychylającej się do wniosku o przekazanie, albo odrzucającej go z podaniem uzasadnienia. Zasadnicza różnica w stosunku do pytania pierwszego polega na tym, że Trybunał ma wziąć pod uwagę okoliczność, iż w odpowiedzi na europejski nakaz aresztowania wydany przez wydające państwo członkowskie wykonujący nakaz organ sądowy aresztował na podstawie art. 12 decyzji ramowej 2002/584 osobę, której dotyczy wniosek, a sytuacja ta nie zmieniła się po upływie tych terminów. W celu prawidłowego wyznaczenia zakresu tego pytania należy na wstępie zwrócić uwagę na dwie kwestie.

144. Po pierwsze, jak już wskazano, europejski nakaz aresztowania może zgodnie z art. 1 ust. 1 decyzji ramowej 2002/584 zostać wydany dla zatrzymania i przekazania osoby, której dotyczy wniosek, w dwóch wyraźnie odrębnych celach ( 51 ), mianowicie albo w celu wykonania kary pozbawienia wolności lub środka zabezpieczającego polegającego na pozbawieniu wolności, albo w celu ścigania karnego dla osądzenia i ewentualnie skazania tej osoby za czyny wymienione w europejskim nakazie aresztowania, które rzekomo popełniła ( 52 ).

145. W sprawie w postępowaniu głównym zachodzi ten drugi przypadek, jakkolwiek nie wynika to wyraźnie ze sformułowania pytania drugiego sądu odsyłającego. Oskarżony w postępowaniu głównym jest bowiem poszukiwany przez wydające państwo członkowskie w celu osądzenia za zabójstwo i nielegalne posiadanie broni palnej z zamiarem zamachu na życie.

146. Uważam za konieczne uwzględnienie tej okoliczności w odpowiedzi udzielanej na to pytanie drugie. Aresztowanie osoby nie ma bowiem samo w sobie tej samej wagi w zależności od tego, czy osoba ta została już skazana na karę pozbawienia wolności na mocy ostatecznego wyroku sądowego albo czy nie została jeszcze osądzona i korzysta w konsekwencji z domniemania niewinności ( 53 ). Wystarczy w tym względzie odesłać do art. 26 decyzji ramowej 2002/584, który przewiduje, że wydające nakaz państwo członkowskie zalicza wszystkie okresy pozbawienia wolności, zaistniałe w wyniku wykonania europejskiego nakazu a