Keywords

Summary



Keywords

1. Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Porozumienia i uzgodnione praktyki stanowiące jednolite naruszenie – Przedsiębiorstwa, którym można zarzucić naruszenie polegające na uczestnictwie w całym kartelu – Kryteria

(art. 81 ust. 1 WE)

2. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Elementy oceny

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03)

3. Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Przypisanie przedsiębiorstwu – Odpowiedzialność za zachowania innych przedsiębiorstw składające się na to samo naruszenie – Dopuszczalność – Kryteria

(art. 81 ust. 1 WE)

4. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Ustalenie grzywny proporcjonalnie do elementów oceny wagi naruszenia – Względne znaczenie niewielkiego rozmiaru rynku właściwego

(rozporządzenia Rady: nr 17, art. 15 ust. 2; nr 1/2003, art. 23 ust. 2)

5. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Znaczenie obrotu osiągniętego z produktów będących przedmiotem praktyki ograniczającej konkurencję

(rozporządzenia Rady: nr 17, art. 15 ust. 2; nr 1/2003, art. 23 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03)

6. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Miara rzeczywistych możliwości spowodowania szkód konkurencji na danym rynku

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 1 A)

7. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03)

8. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Sytuacja finansowa zainteresowanego przedsiębiorstwa

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2)

9. Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Uczestniczenie w spotkaniach przedsiębiorstw mających cel antykonkurencyjny – Konieczność wykazania przez dane przedsiębiorstwo braku wprowadzenia w życie porozumień zawartych podczas spotkań

(art. 81 ust. 1 WE)

10. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Okoliczności łagodzące – Bierna rola przedsiębiorstwa lub pójście przez nie w ślad za liderem

(art. 81 WE; rozporządzenie Rady nr 17, art. 15; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 2, 3)

11. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Obniżenie kwoty grzywny w zamian za współpracę przedsiębiorstwa, któremu zarzucono naruszenie – Przesłanki

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 11 ust. 4, 5)

12. Odpowiedzialność pozaumowna – Przesłanki – Bezprawność – Szkoda – Związek przyczynowy – Pojęcie – Ciężar dowodu

(art. 288 akapit drugi WE)

Summary

1. Przedsiębiorstwo może być pociągnięte do odpowiedzialności za cały kartel, nawet jeśli zostało udowodnione, że brało ono bezpośredni udział jedynie w jednym lub kilku elementach składowych tego kartelu.

Fakt, że poszczególne przedsiębiorstwa odgrywały różne role w realizacji wspólnego celu, nie zmienia niczego w jego antykonkurencyjnym charakterze i w naruszeniu, jeżeli każde z tych przedsiębiorstw na swojej płaszczyźnie przyczyniło się do osiągnięcia wspólnego celu.

Nie stanowią odrębnych naruszeń, lecz jednolite naruszenie porozumienia i uzgodnione praktyki, które, ze względu na swój wspólny przedmiot, wpisywały się w systemy okresowych spotkań, ustalania celów cenowych i limitów, które same wpisywały się w serię wysiłków przedsiębiorstw w celu zakłócenia ewolucji cen.

Ponieważ przedsiębiorstwo wie o zachowaniach pozostałych uczestników noszących znamiona pojedynczego naruszenia lub mogło je rozsądnie przewidzieć i było gotowe do wzięcia na siebie związanego z tym ryzyka, przedsiębiorstwo to jest odpowiedzialne, przez cały okres swojego udziału w naruszeniu, za zachowania pozostałych przedsiębiorstw mieszczące się w ramach tego samego naruszenia. Taki wniosek nie jest sprzeczny z zasadą, zgodnie z którą odpowiedzialność za tego rodzaju naruszenia ma charakter osobisty.

Wystarczy, że Komisja wykaże, iż dane przedsiębiorstwo uczestniczyło w spotkaniach, w trakcie których zawarto porozumienia o antykonkurencyjnym charakterze, i wyraźnie się temu nie sprzeciwiło. Jeśli uczestnictwo w takich spotkaniach zostało ustalone, to na tym przedsiębiorstwie spoczywa obowiązek przedstawienia dowodów, które mogą świadczyć, że jego udziałowi w tych spotkaniach w najmniejszym stopniu nie przyświecał cel antykonkurencyjny, poprzez wykazanie, że poinformowało ono swoich konkurentów o tym, że uczestniczy w tych spotkaniach w innym aniżeli oni celu. Tę zasadę uzasadnia to, że wskutek uczestnictwa we wspomnianych spotkaniach bez otwartego zdystansowania się od ich treści przedsiębiorstwo wywołało u innych uczestników wrażenie, że podpisuje się pod wynikiem tych spotkań i że odpowiednio się do niego zastosuje. To samo odnosi się również do udziału przedsiębiorstwa we wprowadzaniu w życie jednolitego porozumienia. Aby ustalić udział przedsiębiorstwa w takim porozumieniu, Komisja musi udowodnić, że dane przedsiębiorstwo zamierzało przyczynić się swoim zachowaniem do wspólnych celów realizowanych przez ogół uczestników oraz że było świadome postępowania planowanego lub wprowadzonego w życie przez inne przedsiębiorstwa w dążeniu do tych samych celów lub że mogło to rozsądnie przewidzieć i było gotowe zaakceptować takie ryzyko.

(por. pkt 32, 33, 37)

2. Nie należy mylić oceny wagi naruszenia, która służy określeniu ogólnego poziomu wyjściowego grzywny, z oceną relatywnej wagi udziału w naruszeniu każdego z zainteresowanych przedsiębiorstw, a ta ostatnia kwestia powinna być zbadana w ramach ewentualnego uwzględnienia okoliczności obciążających lub łagodzących.

W dodatku, podczas gdy kwota wyjściowa grzywny jest ustalana na podstawie danego naruszenia, jego względna waga jest określana przez odwołanie się do licznych innych czynników, w odniesieniu do których Komisji przysługuje pewien zakres uznania. Ponadto z wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS wynika, że ocena wagi naruszenia jest dokonywana dwuetapowo. W pierwszej kolejności ogólna waga naruszenia jest oceniana wyłącznie na podstawie znamion danego naruszenia takich jak jego charakter i wpływ na rynek, zaś w drugiej kolejności ocena względnej wagi naruszenia zostaje zmieniona stosownie do okoliczności związanych z zainteresowanym przedsiębiorstwem, co prowadzi zresztą do uwzględnienia przez Komisję nie tylko ewentualnych okoliczności obciążających, ale również w odpowiednich przypadkach – okoliczności łagodzących. Taki sposób postępowania pozwala – w szczególności w ramach naruszeń, w których uczestniczy wiele przedsiębiorstw – uwzględnić w ocenie naruszenia poszczególne role odegrane przez każde z przedsiębiorstw i jego nastawienie wobec Komisji w trakcie przebiegu postępowania.

(por. pkt 46, 48)

3. Przedsiębiorstwo biorące udział w wielopostaciowym naruszeniu wspólnotowych reguł konkurencji poprzez własne zachowania, które wchodzą w zakres pojęciowy porozumienia lub uzgodnionej praktyki mających antykonkurencyjny cel w rozumieniu art. 81 ust. 1 WE i które przyczyniają się do realizacji naruszenia w całości, może być również odpowiedzialne, przez cały okres swojego udziału we wspomnianym naruszeniu, za zachowania pozostałych przedsiębiorstw mieszczące się w ramach tego samego naruszenia, jeśli zostanie wykazane, że zainteresowane przedsiębiorstwo wiedziało o zachowaniach pozostałych uczestników noszących znamiona naruszenia lub mogło je rozsądnie przewidzieć i było gotowe do wzięcia na siebie związanego z tym ryzyka.

(por. pkt 33)

4. Zasada proporcjonalności wymaga, aby akty wydawane przez instytucje wspólnotowe nie przekraczały granic tego, co jest stosowne i konieczne do realizacji wyznaczonego celu.

W przypadku obliczania grzywien waga naruszeń musi zostać ustalona na podstawie licznych czynników, przy czym żadnemu z nich nie należy przypisywać nieproporcjonalnie dużego znaczenia w porównaniu z innymi elementami oceny.

Zasada proporcjonalności oznacza w tej sytuacji, że Komisja powinna ustalić grzywnę proporcjonalnie do czynników uwzględnionych w ocenie wagi naruszenia i w tym celu musi ocenić te czynniki w sposób spójny i obiektywnie uzasadniony.

Zgodnie z art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 i art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82 traktatu Komisja może nałożyć na przedsiębiorstwa grzywny, których kwota nie przekracza 10% obrotu uzyskanego w poprzedzającym roku obrotowym przez każde z przedsiębiorstw uczestniczących w naruszeniu. Aby ustalić kwotę grzywny w obrębie tego limitu, wskazane powyżej przepisy nakazują uwzględnienie wagi i czasu trwania naruszenia. Ponadto zgodnie z wytycznymi w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS Komisja ustala kwotę wyjściową grzywny na podstawie wagi naruszenia, uwzględniając przy tym charakter naruszenia, jego rzeczywisty wpływ na rynek, tam gdzie może być to zmierzone, oraz zakres rynku geograficznego.

Wobec tego ani rozporządzenie nr 17, ani rozporządzenie nr 1/2003, ani też wytyczne nie przewidują, że kwota grzywien powinna być ustalana w bezpośredniej zależności od rozmiaru danego rynku, gdyż ten czynnik jest tylko jednym spośród innych istotnych elementów. Te ramy prawne jako takie nie nakładają więc na Komisję obowiązku uwzględnienia niewielkiego rozmiaru rynku produktowego. Jednakże przy ocenie wagi naruszenia Komisja ma obowiązek uwzględnienia licznych elementów, których charakter i znaczenie różnią się w zależności od rodzaju spornego naruszenia i szczególnych okoliczności danego naruszenia. Nie można wykluczyć, że wśród wspomnianych elementów świadczących o wadze naruszenia może w pewnych przypadkach znajdować się rozmiar rynku produktowego. W konsekwencji, o ile rozmiar rynku może stanowić element, który należy wziąć pod uwagę w celu ustalenia wagi naruszenia, o tyle jego znaczenie różni się w zależności od szczególnych okoliczności spornego naruszenia.

Praktyki polegające na wymianie istotnych informacji na temat cenników lub cen dla poszczególnych klientów, na uzgadnianiu podwyżek cen lub cen docelowych, na unikaniu konkurencji cenowej między sobą z korzyścią dla wyznaczonego dostawcy oraz na podziale klientów stanowią ograniczenie horyzontalne w postaci „kartelu cenowego” w rozumieniu wytycznych, które to ograniczenie stanowi tym samym „bardzo poważne” naruszenie z racji swej natury. W tym kontekście rzekomy niewielki rozmiar rynku właściwego, zakładając, iż tak jest w rzeczywistości, ma jedynie znikome znaczenie w porównaniu ze wszystkimi innymi elementami świadczącymi o wadze naruszenia.

(por. pkt 60–65)

5. Jedyne wyraźne odwołanie w art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 i art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82 traktatu do całkowitego obrotu przedsiębiorstwa, które uczestniczyło w naruszeniu, dotyczy górnej granicy, której kwota grzywny nie może przekroczyć. Przy zachowaniu tej granicy Komisja może w zasadzie ustalić grzywnę na podstawie wybranego przez siebie obrotu – pod względem obszaru geograficznego i omawianych produktów – przy czym nie jest zobowiązana do dokładnego uwzględnienia całkowitego obrotu lub obrotu osiągniętego na rynku geograficznym lub właściwym rynku produktowym. Co więcej, chociaż wytyczne w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS nie przewidują obliczania grzywien na podstawie określonego obrotu, to nie sprzeciwiają się one także uwzględnieniu obrotu osiągniętego przez zainteresowane przedsiębiorstwa na rynku właściwym przy ustalaniu kwoty grzywny celem poszanowania ogólnych zasad prawa Unii i gdy wymagają tego okoliczności. Obrót może stanowić zatem jeden z elementów służących do ustalania kwoty grzywien zgodnie z pkt 1 A akapity czwarty i szósty wytycznych.

Z tego wynika, że Komisja posiada swobodę wyboru w zakresie uwzględnienia obrotów danego rodzaju, o ile nie okazuje się to nieracjonalne ze względu na okoliczności danego przypadku. Podobnie Komisja nie ma obowiązku zapewnienia, w przypadku gdy grzywny zostają nałożone na kilka przedsiębiorstw uczestniczących w tym samym naruszeniu, aby ostateczne kwoty grzywien odzwierciedlały wszelkie różnice pomiędzy zainteresowanymi przedsiębiorstwami ze względu na ich całkowity lub właściwy obrót.

W kwestii wyboru jednego lub drugiego obrotu, jakiego może dokonać Komisja, w trakcie analizy rzeczywistych ekonomicznych możliwości wyrządzenia szkody konkurencji przez podmioty, które dopuściły się naruszenia, która wiąże się z oceną rzeczywistego znaczenia tych przedsiębiorstw na rynku właściwym, to jest ich wpływu na ten rynek, całkowity obrót daje tylko niepełny obraz rzeczywistości. Nie można bowiem wykluczyć, że dla silnego przedsiębiorstwa, które prowadzi bardzo różnorodną działalność, działalność na danym rynku produktowym ma charakter wyłącznie uboczny. Podobnie nie można wykluczyć, że przedsiębiorstwo, które ma znaczącą pozycję na geograficznym rynku pozaunijnym, posiada jedynie słabą pozycję na rynku unijnym lub na rynku Europejskiego Obszaru Gospodarczego. W takich przypadkach sama okoliczność, że zainteresowane przedsiębiorstwo osiąga wysoki obrót całkowity, nie musi wcale oznaczać, że ma ono decydujący wpływ na rynek, którego dotyczy naruszenie. Stąd o ile prawdą jest, iż obrót przedsiębiorstwa na rynku właściwym nie może być decydującym czynnikiem pozwalającym na wyciągnięcie wniosku, że dane przedsiębiorstwo należy do silnej jednostki gospodarczej, czynnik ten jest jednak istotny przy określaniu wpływu, jaki przedsiębiorstwo to mogło wywierać na rynek.

A zatem część obrotu pochodząca ze sprzedaży towarów, których dotyczy naruszenie, może być dokładną wskazówką co do rozmiaru naruszenia na rynku właściwym. W istocie obrót pochodzący z towarów, których dotyczy naruszenie, może być dokładną wskazówką co do odpowiedzialności każdego zainteresowanego przedsiębiorstwa na rynku właściwym, jako że stanowi on obiektywną okoliczność, która pozwala właściwie określić szkodliwość zachowania noszącego znamiona naruszenia dla normalnej konkurencji i stanowi zatem dobry wskaźnik możliwości wyrządzenia szkody konkurencji przez każde z zainteresowanych przedsiębiorstw.

(por. pkt 76–79)

6. W celu dokonania oceny wagi danego naruszenia i ustalenia kwoty wyjściowej grzywny Komisja może oprzeć swą ocenę rzeczywistych ekonomicznych możliwości wyrządzenia znaczącej szkody innym podmiotom przez podmioty, które dopuściły się naruszenia reguł konkurencji, na danych dotyczących obrotu oraz udziałów w rynku właściwym, chyba że szczególne okoliczności, takie jak cechy charakterystyczne tego rynku, są w stanie pozbawić te dane w znacznym stopniu znaczenia i doprowadzić, w celu dokonania oceny wpływu przedsiębiorstw na rynek, do uwzględnienia innych istotnych czynników, takich jak na przykład, w odpowiednim wypadku, integracja wertykalna i zakres gamy produktów.

(por. pkt 82)

7. Przy ustalaniu kwoty grzywien w zależności od wagi i czasu trwania spornego naruszenia Komisja nie ma obowiązku zapewnienia, w przypadku gdy grzywny zostają nałożone na kilka przedsiębiorstw uczestniczących w tym samym naruszeniu, aby ostateczne kwoty grzywien, do których prowadzą jej obliczenia w odniesieniu do zainteresowanych przedsiębiorstw, odzwierciedlały wszelkie różnice pomiędzy nimi ze względu na ich całkowity lub właściwy obrót.

W tym zakresie art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 i art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82 traktatu nie wymagają również, w przypadku gdy grzywny zostają nałożone na kilka przedsiębiorstw uczestniczących w tym samym naruszeniu, aby kwota grzywny nałożonej na małe lub średnie przedsiębiorstwo, wyrażona w procentach od obrotu, nie była wyższa od kwoty grzywien nałożonych na większe przedsiębiorstwa. Z tych przepisów wynika bowiem, że zarówno w przypadku małych lub średnich przedsiębiorstw, jak i przedsiębiorstw większych rozmiarów należy, przy ustalaniu kwoty grzywny, uwzględnić wagę i czas trwania naruszenia. W zakresie w jakim Komisja nakłada na przedsiębiorstwa uczestniczące w tym samym naruszeniu grzywny, które w odniesieniu do każdego z nich są uzasadnione z punktu widzenia wagi i czasu trwania naruszenia, nie można jej zarzucać, że kwota grzywny ustalona dla niektórych przedsiębiorstw jest wyższa, w stosunku do obrotu, od kwoty grzywny ustalonej dla innych przedsiębiorstw.

(por. pkt 89, 90)

8. Komisja nie ma obowiązku uwzględnienia deficytowej sytuacji finansowej przedsiębiorstwa, kiedy ustala ona kwotę grzywny. Uwzględnienie jej oznaczałoby przyznanie przedsiębiorstwom gorzej przystosowanym do warunków rynkowych nieuzasadnionej przewagi nad konkurencją. Zakładając, że zastosowany przez instytucję środek prowadzi do likwidacji przedsiębiorstwa w jego istniejącej formie prawnej, to o ile może on niekorzystnie wpłynąć na interesy finansowe jego właścicieli, akcjonariuszy lub udziałowców, o tyle nie oznacza to, że osobowe, materialne i niematerialne składniki tego prz edsiębiorstwa utracą również swoją wartość.

(por. pkt 95, 96)

9. W celu wskazania na brak wprowadzenia w życie porozumień zawartych podczas spotkań mających antykonkurencyjny cel, przedsiębiorstwo, którego dotyczy postępowanie administracyjne wszczęte w sprawie niedozwolonego kartelu, winno wykazać, iż w okresie, w którym było stroną porozumień stanowiących naruszenie, rzeczywiście uchylało się od ich stosowania poprzez przyjęcie konkurencyjnej postawy na rynku lub iż przynajmniej wyraźnie i w znaczącym stopniu naruszało zobowiązania mające na celu wprowadzenie tego kartelu w życie, do tego stopnia, iż zakłócało ono samo funkcjonowanie tego kartelu.

(por. pkt 111)

10. Bierna rola, którą pozwalają jako okoliczności łagodzące przy utworzeniu niedozwolonego kartelu uwzględnić wytyczne w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS, zakłada przyjęcie przez dane przedsiębiorstwo „niezaangażowanej postawy”, czyli brak aktywnego udziału w przygotowywaniu porozumienia lub porozumień antykonkurencyjnych. Wśród okoliczności, które mogą wskazywać na bierną rolę przedsiębiorstwa w kartelu, można wziąć pod uwagę znacznie rzadsze uczestnictwo w spotkaniach w porównaniu ze zwykłymi członkami kartelu, podobnie jak jego późne wejście na rynek, który jest przedmiotem naruszenia, niezależnie od czasu jego uczestnictwa w tym naruszeniu, lub też złożenie wyraźnych oświadczeń w tym zakresie przez przedstawicieli przedsiębiorstw trzecich uczestniczących w naruszeniu.

Fakt, iż przedsiębiorstwo, którego udział w porozumieniu niezgodnym z prawem na mocy art. 81 ust. 1 WE został wykazany, nie zachowywało się na rynku w sposób uzgodniony z jego konkurentami, nie musi koniecznie stanowić okoliczności, którą należy uwzględnić. Przedsiębiorstwo, które pomimo porozumienia z konkurentami realizuje politykę odbiegającą od poczynionych uzgodnień, może bowiem po prostu próbować wykorzystywać kartel dla swoich celów.

(por. pkt 119, 120, 129)

11. Przy ustalaniu kwoty grzywien za naruszenie wspólnotowych reguł konkurencji współpraca przy dochodzeniu, której zakres nie wykracza poza ramy obowiązków ciążących na przedsiębiorstwach na mocy art. 11 ust. 4 i 5 rozporządzenia nr 17, nie uzasadnia obniżenia ich kwoty. Obniżka taka jest natomiast uzasadniona, w przypadku gdy przedsiębiorstwo dostarczyło informacje znacznie wykraczające poza te, których przekazania Komisja może wymagać na mocy art. 11 rozporządzenia nr 17.

Ze względu na to, że przedsiębiorstwo, któremu zarzucono naruszenie, nie poprzestaje na dostarczeniu danych faktycznych, lecz przedkłada ważne dowody na istnienie spornego naruszenia, i nie podważa wystąpienia okoliczności faktycznych, na których Komisja oparła swe zarzuty, rzeczonemu przedsiębiorstwu należy przyznać obniżkę wyższą od tej, jaka została przyznana przedsiębiorstwom, których współpraca została uznana przez Komisję za bezużyteczną w porównaniu ze współpracą zainteresowanego przedsiębiorstwa.

(por. pkt 147–151)

12. To do strony, która dąży do stwierdzenia odpowiedzialności Wspólnoty, należy przedstawienie dowodów potwierdzających istnienie i zakres powoływanej przez nią szkody oraz ustalenie pomiędzy tą szkodą a zachowaniem zarzucanym danej instytucji wystarczająco bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego. W tym względzie, w przypadku gdy chodzi o określenie wartości utraconych korzyści i tym samym wartości hipotetycznych transakcji gospodarczych, dokładne wyrażenie w postaci liczbowej szkody, na której poniesienie powołuje się strona skarżąca, może być dla niej trudne, a nawet niemożliwe. W takim przypadku sąd może zadowolić się szacunkami na podstawie średnich wartości statystycznych. Jednakże nie może to zwolnić strony skarżącej z wszelkiego obowiązku przedstawienia dowodu co do powoływanej szkody. Choć wartość utraconych korzyści stanowi siłą rzeczy wielkość hipotetyczną, która z braku możliwości jej obliczenia w sposób niebudzący wątpliwości musi zostać oszacowana, nie zmienia to w niczym tego, że dane, na których opiera się ten szacunek, mogą – i w miarę możliwości muszą – zostać udowodnione przez stronę, która się na nie powołuje.

(por. pkt 167, 168)