OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

MACIEJA SZPUNARA

przedstawiona w dniu 30 kwietnia 2020 r. ( 1 )

Sprawa C‑253/19

MH,

NI

przeciwko

OJ,

Novo Banco SA

[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Tribunal da Relação de Guimarães (sąd apelacyjny w Guimarães, Portugalia)]

Odesłanie prejudycjalne – Współpraca sądowa w sprawach cywilnych – Postępowanie upadłościowe – Jurysdykcja międzynarodowa – Główny ośrodek podstawowej działalności dłużnika

I. Wprowadzenie

1. Pojęcie „głównego ośrodka podstawowej działalności” stanowiło filar systemu ustanowionego rozporządzeniem (WE) nr 1346/2000 ( 2 ). Pojęcie to znajdowało się w art. 3 ust. 1 tego rozporządzenia i było stosowane jako łącznik wskazujący sądy właściwe dla wszczęcia postępowania upadłościowego wobec dłużnika. W orzecznictwie Trybunału dotyczącym postępowań wszczętych wobec osób prawnych ( 3 ) w znacznym stopniu wyjaśniono sposób, w jaki należy interpretować to pojęcie. Trybunał nie miał jednak jeszcze okazji zająć się wykładnią omawianego pojęcia w kontekście osób fizycznych nieprowadzących niezależnej działalności gospodarczej ani zawodowej, które korzystają ze swobody przepływu osób i pracowników.

2. Rozporządzenie nr 1346/2000 zostało uchylone rozporządzeniem (UE) 2015/848 ( 4 ), które również używa pojęcia „głównego ośrodka podstawowej działalności”. W niniejszej sprawie pojawia się następujące pytanie: czy orzecznictwo Trybunału dotyczące tego pojęcia wypracowane na gruncie rozporządzenia nr 1346/2000 może mieć zastosowanie – a jeśli tak, to w jakim zakresie – do postępowania wszczętego wobec osoby fizycznej znajdującej się w opisanej powyżej sytuacji? Sprawa ta daje zatem Trybunałowi sposobność wypowiedzenia się w przedmiocie jurysdykcji w dziedzinie upadłości w odniesieniu do każdej osoby nieprowadzącej działalności na własny rachunek, która korzysta z prawa do swobodnego przemieszczania się i zachowuje swój majątek w państwie członkowskim poprzedniego miejsca zwykłego pobytu.

II. Ramy prawne

3. Artykuł 3 rozporządzenia 2015/848, zatytułowany „Jurysdykcja międzynarodowa”, stanowi w ust. 1: „Sądy państwa członkowskiego, na którego terytorium znajduje się główny ośrodek podstawowej działalności dłużnika, posiadają jurysdykcję do wszczęcia postępowania upadłościowego (»główne postępowanie upadłościowe«). Głównym ośrodkiem podstawowej działalności jest miejsce, w którym dłużnik regularnie zarządza swoją działalnością o charakterze ekonomicznym i które jako takie jest rozpoznawalne dla osób trzecich. W przypadku spółki lub osoby prawnej domniemywa się, wobec braku dowodu przeciwnego, że głównym ośrodkiem ich podstawowej działalności jest miejsce siedziby statutowej. Domniemanie takie ma zastosowanie tylko wtedy, gdy siedziba statutowa nie została przeniesiona do innego państwa członkowskiego w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego. W przypadku osoby fizycznej prowadzącej niezależną działalność gospodarczą lub zawodową domniemywa się, wobec braku dowodu przeciwnego, że głównym ośrodkiem jej podstawowej działalności jest główne miejsce wykonywania tej działalności. Domniemanie takie ma zastosowanie tylko wtedy, gdy główne miejsce wykonywania działalności nie zostało przeniesione do innego państwa członkowskiego w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego. W przypadku każdej innej osoby fizycznej domniemywa się, wobec braku dowodu przeciwnego, że głównym ośrodkiem jej podstawowej działalności jest miejsce zwykłego pobytu tej osoby. Domniemanie takie ma zastosowanie tylko wtedy, gdy miejsce zwykłego pobytu nie zostało przeniesione do innego państwa członkowskiego w okresie sześciu miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego”.

III. Okoliczności faktyczne sporu w postępowaniu głównym, pytanie prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem

4. Skarżący, którzy są małżonkami, zamieszkują od 2016 r. w Norfolk (Zjednoczone Królestwo), gdzie wykonują pracę najemną. Para ta wniosła do sądów portugalskich o ogłoszenie upadłości. Sąd pierwszej instancji, do którego wpłynął wniosek, stwierdził brak swojej jurysdykcji międzynarodowej do orzekania w przedmiocie ich żądania, uznając, że zgodnie z art. 3 ust. 1 akapit czwarty rozporządzenia 2015/848 głównym ośrodkiem ich podstawowej działalności jest miejsce zwykłego pobytu, czyli Zjednoczone Królestwo.

5. Skarżący wnieśli apelację od tego wyroku do sądu odsyłającego, podnosząc, że opiera się on na nieprawidłowej wykładni zasad ustanowionych w rozporządzeniu 2015/848. W tym względzie wskazali oni, że ponieważ jedyna nieruchomość będąca ich własnością znajduje się w Portugalii, gdzie dokonano wszystkich transakcji, które doprowadziły do sytuacji ich niewypłacalności, głównym ośrodkiem ich podstawowej działalności nie jest miejsce ich zwykłego pobytu, a mianowicie Zjednoczone Królestwo, lecz Portugalia. Co więcej, nie istnieje żaden związek między ich aktualnym miejscem zamieszkania a okolicznościami faktycznymi skutkującymi ich niewypłacalnością, które wystąpiły w całości w Portugalii.

6. Sąd odsyłający ma wątpliwości co do prawidłowej wykładni art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2015/848 i zastanawia się w szczególności nad kryteriami, jakie należy przyjąć w celu obalenia wzruszalnego domniemania przewidzianego w tym przepisie dla osób fizycznych nieprowadzących niezależnej działalności gospodarczej ani zawodowej, zgodnie z którym w przypadku takich osób domniemywa się, wobec braku dowodu przeciwnego, iż głównym ośrodkiem ich podstawowej działalności jest miejsce ich zwykłego pobytu.

7. W tym względzie sąd ów podkreśla, że w motywie 30 tego rozporządzenia stwierdzono, iż w przypadku osoby fizycznej nieprowadzącej niezależnej działalności gospodarczej ani zawodowej powinna istnieć możliwość wzruszenia tego domniemania, na przykład gdy większość majątku dłużnika znajduje się poza państwem członkowskim miejsca jego zwykłego pobytu.

8. W tych okolicznościach sąd odsyłający, postanowieniem z dnia 14 lutego 2019 r., które wpłynęło do sekretariatu Trybunału w dniu 26 marca 2019 r., postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym: „Czy w ramach rozporządzenia [2015/848] sąd danego państwa członkowskiego jest właściwy do wszczęcia głównego postępowania upadłościowego dotyczącego obywatela, który posiada tam swoją jedyną nieruchomość, pomimo iż posiada on miejsce zwykłego pobytu wraz z gospodarstwem domowym w innym państwie członkowskim, w którym świadczy też pracę najemną?”.

9. Rząd portugalski i Komisja Europejska przedstawiły uwagi na piśmie. Wobec tego, że żadna z zainteresowanych stron nie złożyła stosownego wniosku, Trybunał postanowił orzec bez przeprowadzenia rozprawy.

IV. Analiza

10. Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 3 ust. 1 akapity pierwszy i czwarty rozporządzenia 2015/848 należy interpretować w ten sposób, że domniemanie ustanowione w tym ostatnim akapicie może zostać obalone na korzyść państwa członkowskiego, na którego terytorium znajduje się jedyna nieruchomość należąca do dłużnika będącego osobą fizyczną nieprowadzącą niezależnej działalności gospodarczej ani zawodowej. W razie odpowiedzi negatywnej sąd ten pragnie ustalić, jakie przesłanki powinny zostać spełnione dla obalenia tego domniemania na korzyść tego państwa członkowskiego.

11. Winienem zauważyć, że w swoim pytaniu prejudycjalnym sąd odsyłający nie precyzuje przepisów rozporządzenia 2015/848, o których wykładnię wniesiono. Z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika jednak jasno, że sąd ten ma wątpliwości co do wykładni, jaką należy nadać art. 3 ust. 1 akapity pierwszy i czwarty tego rozporządzenia. Proponuję zatem, aby pytanie prejudycjalne rozumieć zgodnie ze sformułowaniem zawartym w pkt 10 niniejszej opinii. Z utrwalonego orzecznictwa wynika bowiem, że zadaniem Trybunału jest przeformułowanie w razie potrzeby przedłożonych mu pytań. Ponadto Trybunał może stanąć wobec konieczności uwzględnienia norm prawa Unii, na które sąd krajowy nie powołał się w swoim pytaniu ( 5 ).

12. W tym kontekście, zgodnie z art. 3 ust. 1 akapity pierwszy i czwarty rozporządzenia 2015/848, to sądy państwa członkowskiego, na którego terytorium znajduje się główny ośrodek podstawowej działalności dłużnika, mają jurysdykcję do wszczęcia głównego postępowania upadłościowego ( 6 ). W przypadku osób fizycznych nieprowadzących niezależnej działalności gospodarczej ani zawodowej domniemywa się, wobec braku dowodu przeciwnego, że głównym ośrodkiem ich podstawowej działalności jest ich miejsce zwykłego pobytu ( 7 ). Bezsporne jest, że skarżący należą do tej kategorii osób.

13. W konsekwencji jeżeli główny ośrodek podstawowej działalności skarżących odpowiada ich miejscu zwykłego pobytu, czyli Zjednoczonemu Królestwu, sądy portugalskie nie są właściwe do wszczęcia postępowania upadłościowego. Aby sądy owe miały jurysdykcję, domniemanie z art. 3 ust. 1 akapit czwarty rozporządzenia 2015/848 musiałoby zostać obalone na korzyść państwa członkowskiego, na którego terytorium znajduje się jedyna nieruchomość skarżących, czyli Portugalii. Aby udzielić użytecznej odpowiedzi na pytanie prejudycjalne, należy przede wszystkim ustalić, w jakich okolicznościach domniemanie to może zostać obalone, a następnie określić, jakie warunki powinny być spełnione, aby sądy państwa członkowskiego innego niż państwo zwykłego pobytu miały jurysdykcję na podstawie art. 3 ust. 1 akapit pierwszy tego rozporządzenia.

14. Rząd portugalski uważa, że faktu bycia właścicielem jedynej nieruchomości położonej w innym państwie członkowskim nie można co do zasady uznać za dowód wystarczający do obalenia tego domniemania. Komisja uważa, że wspomniane domniemanie może zostać obalone tylko wtedy, gdy jedyna nieruchomość będąca własnością dłużnika położona jest w innym państwie członkowskim i stanowi większość jego majątku oraz jeżeli przeważające względy wskazują jasno, że główny ośrodek podstawowej działalności dłużnika znajduje się w tym państwie członkowskim.

15. W tym kontekście, podczas gdy rząd portugalski opiera się w znacznej mierze na orzecznictwie Trybunału dotyczącym rozporządzenia poprzedzającego rozporządzenie 2015/848, a mianowicie rozporządzenia nr 1346/2000, wydaje się, że Komisja jest bardziej ostrożna w odniesieniu do możliwości zastosowania tego orzecznictwa do okoliczności niniejszej sprawy. Komisja wskazuje bowiem, że w celu ustalenia, czy domniemanie z art. 3 ust. 1 akapit czwarty rozporządzenia 2015/848 może zostać obalone, należy wziąć pod uwagę orzecznictwo dotyczące konwencji o prawie właściwym dla zobowiązań umownych ( 8 ). W istocie należałoby zbadać, czy zachodzą okoliczności pozwalające na ustalenie, że sytuacja wykazuje ściślejszy związek z państwem członkowskim innym niż to, którego dotyczy domniemanie.

16. Aby udzielić sądowi odsyłającemu użytecznej odpowiedzi, zbadam najpierw możliwość zastosowania rozporządzenia 2015/848 w postępowaniu głównym (część A). Następnie zajmę się możliwością zastosowania orzecznictwa wypracowanego w kontekście rozporządzenia nr 1346/2000 do kontekstu rozporządzenia 2015/848 i do okoliczności niniejszej sprawy (część B). Wreszcie zbadam, czy okoliczności te mogą doprowadzić do wzruszenia domniemania ustanowionego w art. 3 ust. 1 akapit czwarty rozporządzenia 2015/848 i umożliwić sądom portugalskim uznanie się za właściwe na podstawie art. 3 ust. 1 akapit pierwszy tego rozporządzenia (część C).

A. W przedmiocie możliwości zastosowania rozporządzenia 2015/848

17. Sąd odsyłający wskazuje, że w celu ustalenia, czy sądy portugalskie są właściwe do wszczęcia postępowania upadłościowego wobec skarżących, należy dokonać wykładni rozporządzenia 2015/848.

18. W tym względzie rozporządzenie 2015/848, zgodnie z jego art. 92, stosuje się co do zasady od dnia 26 czerwca 2017 r. Ponadto w art. 84 ust. 1 tego rozporządzenia przewidziano, że jego przepisy stosuje się wyłącznie do postępowań upadłościowych wszczętych począwszy od tego dnia.

19. Kwestia, czy należało wszcząć postępowanie upadłościowe na wniosek skarżących, pojawiła się prawdopodobnie po tym, jak skarżący ustanowili swoje miejsce zwykłego pobytu w Zjednoczonym Królestwie, czyli w 2016 r. Nie można zatem wykluczyć, jak uważa sąd odsyłający, że rozporządzenie 2015/848 ma zastosowanie do wniosku złożonego przez skarżących przed sądem portugalskim. W związku z tym, wobec braku okoliczności mogących przemawiać za tym, że rozporządzenie 2015/848 nie ma zastosowania do sporu w postępowaniu głównym, i mając na uwadze podział zadań między Trybunałem a sądem odsyłającym, uważam, że to właśnie to rozporządzenie powinno być przedmiotem wykładni w niniejszej sprawie.

20. Dla dopełnienia wywodu pragnę zauważyć, że w motywie 25 rozporządzenia 2015/848 przewidziano, iż rozporządzenie to stosuje się tylko do postępowań dotyczących dłużników, których główny ośrodek podstawowej działalności znajduje się na obszarze Unii Europejskiej. W wyroku Schmid ( 9 ) Trybunał potwierdził wiążący charakter tej zasady, która została wyrażona w analogicznym motywie rozporządzenia nr 1346/2000. Wynika z tego, że okoliczność, iż dłużnik ma miejsce zamieszkania w państwie członkowskim, które nie stosuje tego rozporządzenia, lub w państwie trzecim, nie wyklucza automatycznie stosowania tego rozporządzenia do tego dłużnika. W każdym wypadku Zjednoczone Królestwo nie należało do żadnej z tych kategorii w prawdopodobnej dacie złożenia wniosku do sądu portugalskiego. W motywie 87 rozporządzenia 2015/848 przypomniano, że Zjednoczone Królestwo uczestniczyło w przyjęciu i stosowaniu tego rozporządzenia ( 10 ).

B. W przedmiocie adekwatności wcześniejszego orzecznictwa dotyczącego rozporządzenia nr 1346/2000 z punktu widzenia rozporządzenia 2015/848

21. W ramach rozporządzenia 2015/848, jak i rozporządzenia nr 1346/2000, pojęcie „głównego ośrodka podstawowej działalności” jest używane jako łącznik przepisu jurysdykcyjnego przewidzianego w art. 3 ust. 1 tych rozporządzeń, który pozwala na określenie sądów właściwych do wszczęcia głównego postępowania upadłościowego. Co więcej, w rozporządzeniu 2015/848, podobnie do rozwiązania przyjętego w ramach poprzedzającego je rozporządzenia, łącznik, jakim jest główny ośrodek podstawowej działalności, określa w sposób pośredni prawo właściwe dla kwestii dotyczących upadłości ( 11 ).

22. W orzecznictwie ustalono, że pojęcie „głównego ośrodka podstawowej działalności” zawarte w art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 1346/2000 ma znaczenie autonomiczne i w związku z tym powinno być interpretowane w sposób jednolity i niezależny od ustawodawstw krajowych ( 12 ). Jak wynika z pkt 21 niniejszej opinii, rozporządzenie 2015/848 przejmuje, przynajmniej w ogólnym zarysie, rozwiązania rozporządzenia nr 1346/2000. Pojęcie „głównego ośrodka podstawowej działalności” należy zatem nadal uważać za autonomiczne pojęcie prawa Unii.

23. W tym kontekście prawdą jest, że w odróżnieniu od jego poprzednika rozporządzenie 2015/848 ma zastosowanie nie tylko do postępowań, które skutkują częściowym lub całkowitym zajęciem majątku niewypłacalnego dłużnika ( 13 ). Jednakże ze względu na ciągłość między tymi dwoma rozporządzeniami okoliczność, że zakres przedmiotowy rozporządzenia 2015/848 został rozszerzony, nie może znacząco zmienić sposobu, w jaki należy interpretować pojęcie „głównego ośrodka podstawowej działalności”. Okoliczność, że niekiedy, w sytuacji gdy przewiduje to prawo właściwe w sprawach upadłościowych, charakter postępowania może ulec zmianie w toku jego przebiegu, potwierdza tę wykładnię. Zgodnie bowiem z zasadą zwaną zasadą perpetuatio fori okoliczność ta nie powinna mieć wpływu na jurysdykcję sądu rozpoznającego sprawę.

24. Natomiast w zakresie, w jakim rozporządzenie 2015/848 dotyczy osoby fizycznej nieprowadzącej działalności na własny rachunek, rozwiązania przyjęte w ramach tego rozporządzenia dla wyjaśnienia znaczenia pojęcia „głównego ośrodka podstawowej działalności” oraz domniemań przewidzianych w tym rozporządzeniu mogą budzić wątpliwości co do możliwości zastosowania wcześniejszego orzecznictwa w kontekście owego rozporządzenia.

1. Pojęcie „głównego ośrodka podstawowej działalności”

25. Rozporządzenie nr 1346/2000 nie zawierało definicji pojęcia „głównego ośrodka podstawowej działalności”. Pod rządami tego rozporządzenia zakres tego pojęcia został jednak wyjaśniony w motywie 13 wspomnianego rozporządzenia, zgodnie z którym „[g]łówny ośrodek podstawowej działalności powinien oznaczać miejsce, w którym dłużnik zazwyczaj zarządza swoją działalnością i [które] jako takie jest rozpoznawalne przez osoby trzecie [dla osób trzecich]”. Rozporządzenie 2015/848 a priori posługuje się w art. 3 ust. 1 akapit pierwszy zdanie drugie definicją pojęcia „głównego ośrodka podstawowej działalności” zawartą w motywie 13 rozporządzenia nr 1346/2000.

26. Tymczasem w motywie 13 rozporządzenia nr 1346/2000, jak się wydaje, przyjęto istnienie związku między miejscem, w którym dłużnik zazwyczaj zarządza swoją działalnością, a okolicznością, że miejsce to jest rozpoznawalne dla osób trzecich. W motywie tym przewidziano bowiem, że „[g]łówny ośrodek podstawowej działalności powinien oznaczać miejsce, w którym dłużnik zazwyczaj zarządza swoją działalnością i [które] jako takie jest rozpoznawalne przez osoby trzecie [dla osób trzecich]” ( 14 ). Natomiast w art. 3 ust. 1 akapit pierwszy zdanie drugie rozporządzenia 2015/848 nie powtórzono sformułowania „jako takie” ( 15 ).

27. Nie sądzę jednak, aby ten niuans mógł znacząco zmienić sposób, w jaki należy określić położenie głównego ośrodka podstawowej działalności dłużnika w stosunku do miejsca przyjętego pod rządami rozporządzenia nr 1346/2000.

28. Odniesienie do miejsca, które jest „jako takie […] rozpoznawalne przez osoby trzecie [dla osób trzecich]”, oznaczało, że miejsce, w którym dłużnik zazwyczaj zarządzał swoją działalnością, należało zidentyfikować na podstawie obiektywnych kryteriów, co było konieczne, aby miejsce to było możliwe do zweryfikowania przez osoby trzecie. Zgodnie z tym tokiem rozumowania Trybunał orzekał dotychczas w swoim orzecznictwie dotyczącym rozporządzenia nr 1346/2000, że główny ośrodek podstawowej działalności dłużnika należy identyfikować w oparciu o kryteria, które są jednocześnie obiektywne i możliwe do zweryfikowania przez osoby trzecie ( 16 ).

29. Co się tyczy rozporządzenia 2015/848 – posłużenie się obiektywnymi kryteriami ma nadal kluczowe znaczenie dla zapewnienia, by przepis jurysdykcyjny gwarantował pewność prawa i przewidywalność ustalenia sądu właściwego. Ta pewność prawa i przewidywalność mają tym większe znaczenie, że – jak w ramach rozporządzenia nr 1346/2000 – ustalenie sądu właściwego prowadzi, zgodnie z art. 7 ust. 1 rozporządzenia 2015/848, do określenia prawa właściwego ( 17 ).

30. Ponadto innym szczególnym celem przepisów jurysdykcyjnych i norm kolizyjnych rozporządzenia 2015/848 jest, jak stanowi motyw 5 tego rozporządzenia, „unikanie zachęt dla stron do przenoszenia majątku lub postępowania sądowego z jednego państwa członkowskiego do innego w celu uzyskania korzystniejszej sytuacji prawnej ze szkodą dla ogółu wierzycieli (tzw. forum shopping)”. Posłużenie się obiektywnymi kryteriami określania miejsca głównego ośrodka podstawowej działalności pozwala również na ograniczenie stosowania takich praktyk przez dłużników.

31. W świetle powyższego w ramach rozporządzenia 2015/848 miejsce, w którym dłużnik zazwyczaj zarządza swoją działalnością, należy określić na podstawie obiektywnych kryteriów, które mogą zostać zweryfikowane przez osoby trzecie.

2. Domniemania przewidziane w rozporządzeniu 2015/848

32. Prawodawca Unii nie ograniczył się do powtórzenia motywu 13 rozporządzenia nr 1346/2000 i nadania mu wiążącego charakteru w ramach rozporządzenia 2015/848. Podczas gdy rozporządzenie nr 1346/2000 przewidywało bowiem jedynie domniemanie dotyczące spółek i osób prawnych, w art. 3 ust. 1 akapity od drugiego do czwartego rozporządzenia 2015/848 ustanowiono trzy różne domniemania, które mają zastosowanie do trzech kategorii dłużników, a mianowicie, po pierwsze, spółek i osób prawnych, po drugie, osób fizycznych prowadzących niezależną działalność gospodarczą lub zawodową, i po trzecie, każdej innej osoby fizycznej.

33. Ponadto prawodawca Unii wprowadził ograniczenia, na mocy których domniemania zawarte w art. 3 ust. 1 akapity od drugiego do czwartego rozporządzenia 2015/848 nie są stosowane w okresie następującym po przeniesieniu miejsca, co do którego domniemywa się, że jest głównym ośrodkiem podstawowej działalności. Okres ten wynosi sześć miesięcy w przypadku osób fizycznych nieprowadzących niezależnej działalności gospodarczej ani zawodowej i trzy miesiące w przypadku pozostałych dwóch kategorii dłużników. Jestem zdania, że rozróżnienie to wynika z faktu, iż takiej osobie fizycznej łatwiej jest przenieść domniemane miejsce głównego ośrodka jej podstawowych interesów. W każdym razie ograniczenia te nie wydają się mieć znaczenia w kontekście niniejszej sprawy ( 18 ).

34. Domniemanie dotyczące osób fizycznych nieprowadzących działalności na własny rachunek przewidziane w art. 3 ust. 1 akapit czwarty rozporządzenia 2015/848 polega na tym, że do czasu przedstawienia dowodu przeciwnego domniemywa się, iż głównym ośrodkiem podstawowej działalności takiej osoby jest miejsce jej zwykłego pobytu. Pytanie prejudycjalne dotyczy właśnie tego aspektu, to znaczy kwestii, czy przy uwzględnieniu okoliczności, że jedyna nieruchomość skarżących położona jest w Portugalii, owo domniemanie można obalić na korzyść tego państwa członkowskiego.

35. W tym kontekście charakter domniemań przewidzianych w art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2015/848, w tym domniemania przewidzianego w akapicie czwartym tego przepisu, może budzić wątpliwości, zważywszy na brzmienie art. 4 ust. 1 tego rozporządzenia, zgodnie z którym sąd, do którego wpłynął wniosek o wszczęcie postępowania upadłościowego, ustala z urzędu, czy posiada jurysdykcję zgodnie z art. 3 wspomnianego rozporządzenia. Ponadto w motywie 27 tego rozporządzenia wskazano, że „[p]rzed wszczęciem postępowania upadłościowego właściwy sąd powinien z urzędu sprawdzić, czy główny ośrodek podstawowej działalności dłużnika lub oddział dłużnika faktycznie znajduje się na obszarze jego jurysdykcji”.

36. Lektura kolejnych motywów rozporządzenia 2015/848 potwierdza wykładnię, zgodnie z którą obowiązek zbadania z urzędu kwestii jurysdykcji ciąży na sądzie, do którego wpłynął wniosek, także wtedy, gdy chodzi o jedno z domniemań przewidzianych w art. 3 ust. 1 tego rozporządzenia. O ile bowiem motywy 30 i 31 rozporządzenia 2015/848 dotyczą domniemań, o tyle motyw 32 tego rozporządzenia przewiduje, że „[w]e wszystkich przypadkach jeżeli okoliczności sprawy budzą wątpliwości co do jurysdykcji danego sądu, sąd ten powinien zażądać od dłużnika dodatkowych dowodów na poparcie jego twierdzeń, a jeżeli prawo mające zastosowanie do postępowania upadłościowego na to zezwala – powinien umożliwić wierzycielom dłużnika przedstawienie stanowiska w kwestii jurysdykcji” ( 19 ).

37. Zobowiązanie sądu do zbadania, gdzie rzeczywiście znajduje się miejsce głównego ośrodka podstawowej działalności dłużnika, wydaje się a priori trudne do pogodzenia z koncepcją domniemań, ponieważ są one wprowadzane zasadniczo w celu zwolnienia sądu z obowiązku zbadania okoliczności danej sprawy.

38. Wobec tej oczywistej sprzeczności należy zauważyć, że jakkolwiek rozporządzenie nr 1346/2000 nie zawierało przepisu analogicznego do art. 4 ust. 1 rozporządzenia 2015/848, to przewidywało ono jednak, podobnie jak rozporządzenie 2015/848, domniemanie dotyczące głównego ośrodka podstawowej działalności w odniesieniu do spółek i osób prawnych.

39. Nie powstrzymało to Trybunału od uznania w wyroku Eurofood IFSC ( 20 ), że do istoty zasady wzajemnego zaufania należy, iż sąd państwa członkowskiego, do którego wpłynął wniosek o wszczęcie głównego postępowania upadłościowego, weryfikuje swoją jurysdykcję zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 1346/2000, to znaczy dokonuje oceny, czy główny ośrodek podstawowej działalności dłużnika znajduje się w tym państwie członkowskim.

40. Z powyższego wynika, że obowiązek ustanowiony w art. 4 ust. 1 rozporządzenia 2015/848 spoczywał już na sądach państw członkowskich pod rządami rozporządzenia nr 1346/2000, mimo że rozporządzenie to zawierało domniemanie dotyczące głównego ośrodka podstawowej działalności. Domniemanie to znajduje się również w art. 3 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia 2015/848 obok dwóch pozostałych domniemań dotyczących osób fizycznych. W związku z tym znaczenie prawne tego domniemania – a także dwóch pozostałych domniemań przewidzianych w art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2015/848 – pozostaje moim zdaniem niezmieniona w stosunku do znaczenia prawnego art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 1346/2000.

41. W tym kontekście, jeśli chodzi o znaczenie prawne domniemania przewidzianego na korzyść statutowej siedziby spółki w rozporządzeniu nr 1346/2000, Trybunał orzekł w wyroku Eurofood IFSC ( 21 ), że domniemanie to może zostać obalone jedynie wtedy, gdy obiektywne i możliwe do zweryfikowania przez osoby trzecie kryteria umożliwiają stwierdzenie, że rzeczywista sytuacja jest odmienna niż ta, która wynikałaby z położenia omawianej statutowej siedziby spółki. W tym względzie Trybunał wyjaśnił w tym wyroku, że wspomniane domniemanie może zostać obalone, gdy dłużnik nie prowadził działalności na terytorium państwa, w którym ustanowił swoją siedzibę ( 22 ), a w wyroku w sprawie Interedil ( 23 ) uznał, że może to mieć miejsce również wówczas, gdy miejsce głównego zarządzania spółką nie znajduje się w miejscu siedziby statutowej.

42. Wnioskuję z tego, że jeśli chodzi o rozporządzenie 2015/848 i określone w nim domniemania, w tym domniemanie przewidziane w art. 3 ust. 1 akapit czwarty tego rozporządzenia, miejsce, w którym znajduje się domniemany główny ośrodek podstawowej działalności, stanowi również punkt wyjścia dla analizy przeprowadzanej na podstawie art. 4 ust. 1 tego rozporządzenia. W ramach tej analizy sąd rozpoznający wniosek o wszczęcie postępowania upadłościowego przeprowadza badanie wszystkich istotnych okoliczności w celu upewnienia się, że domniemanie ustanowione na korzyść miejsca zwykłego pobytu nie zostało obalone ( 24 ). Domniemanie to może zostać obalone tylko wtedy, gdy okoliczności te, określone na podstawie kryteriów, jakie należy przyjąć w odniesieniu do osoby fizycznej nieprowadzącej działalności na własny rachunek, pozwalają na stwierdzenie, że rzeczywista sytuacja różni się od sytuacji, którą ma odzwierciedlać miejsce zwykłego pobytu.

43. Należy zatem zbadać, co miejsce zwykłego pobytu powinno odzwierciedlać jako domniemany główny ośrodek podstawowej działalności, a następnie określić kryteria pozwalające na ustalenie istnienia rzeczywistej sytuacji odmiennej od wyniku tego badania.

C. W przedmiocie zastosowania wcześniejszego orzecznictwa dotyczącego rozporządzenia nr 1346/2000 do osób fizycznych nieprowadzących działalności na własny rachunek

1. Miejsce zwykłego pobytu jako domniemany główny ośrodek podstawowej działalności

44. Sąd odsyłający wskazuje, że skarżący ustanowili swoje miejsce zwykłego pobytu w Zjednoczonym Królestwie. Nie starając się ustalić, czy okoliczność ta odpowiada pojęciu „miejsca zwykłego pobytu” w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit czwarty rozporządzenia 2015/848, pragnę zauważyć, że w rozporządzeniu tym nie zdefiniowano tego pojęcia. Ponieważ nic nie wskazuje na to, by prawodawca zamierzał odesłać do prawa krajowego w celu ustalenia miejsca zwykłego pobytu, należy uznać, że pojęcie „miejsca zwykłego pobytu” stanowi autonomiczne pojęcie prawa Unii.

45. Prawdą jest, że pojęcie to jest przedmiotem orzecznictwa Trybunału dotyczącego w szczególności rozporządzenia (WE) nr 2201/2003 ( 25 ), w ramach którego chodzi o miejsce zwykłego pobytu dziecka. Jednakże kryteria zastosowane pod rządami tego rozporządzenia w celu określenia miejsca zwykłego pobytu nie wydają mi się mieć odpowiedniego zastosowania do rozporządzenia 2015/848 w celu określenia powodów, dla których domniemywa się, że miejsce zwykłego pobytu jest głównym ośrodkiem podstawowej działalności dłużnika. W tym kontekście należy przyznać pierwszeństwo nie okolicznościom związanym z sytuacją społeczną lub rodzinną ( 26 ), lecz okolicznościom odnoszącym się do sytuacji majątkowej dłużnika ( 27 ).

46. W ramach rozporządzenia 2015/848 miejsce zwykłego pobytu stanowi bowiem domniemane miejsce, w którym znajduje się główny ośrodek podstawowej działalności dłużnika, miejsce to powinno zatem również – lub nawet przede wszystkim – odpowiadać kryteriom wymienionym w art. 3 ust. 1 akapit pierwszy zdanie drugie tego rozporządzenia, czyli miejscu, w którym dłużnik zazwyczaj zarządza swoją działalnością i które jest rozpoznawalne dla osób trzecich. Tymczasem sytuacja społeczna lub rodzinna dłużnika nie stanowi elementu, który może być łatwo rozpoznawalny dla osób trzecich. Prawdą jest, że inaczej bywa w przypadku więzi międzyludzkich mających skutki gospodarcze, takich jak związek małżeński lub związek pomiędzy członkami tego samego gospodarstwa domowego. Takie więzi mogą wpłynąć na sytuację dłużnika w zakresie jego majątku, a w szczególności zachęcać go do zawierania transakcji z osobami trzecimi. Jestem jednak zdania, że takie więzi powinny być brane pod uwagę nie ze względu na ich subiektywne znaczenie dla dłużnika, lecz ze względu na ich skutki gospodarcze. Tymczasem w kontekście określenia sądów właściwych ze względu na miejsce głównego ośrodka podstawowej działalności stosunek między spółką dominującą a jej spółką zależną różni się wyraźnie od stosunku pomiędzy osobami, które łączy więź pokrewieństwa. W przypadku osoby fizycznej nieprowadzącej działalności na własny rachunek granica oddzielająca jej sytuację ekonomiczną od jej sytuacji rodzinnej zaciera się, podczas gdy w przypadku spółek kwestia ta się nie pojawia.

47. Wykładnię tę potwierdza lektura sprawozdania M. Virgósa i E. Schmita ( 28 ), co do którego ogólnie przyjmuje się, że stanowi źródło użytecznych wskazówek dla interpretacji rozporządzenia nr 1346/2000, a tym samym rozporządzenia 2015/848.

48. W pkt 75 tego sprawozdania autorzy w słowach podobnych do brzmienia motywu 13 rozporządzenia nr 1346/2000 i art. 3 ust. 1 akapit pierwszy zdanie drugie rozporządzenia 2015/848 wyjaśniają, że pojęcie „głównego ośrodka podstawowej działalności” należy interpretować jako oznaczające miejsce, w którym dłużnik regularnie, a zatem w sposób rozpoznawalny dla osób trzecich, zarządza swoją działalnością. Autorzy ci dodają, że użycie terminu „działalność” miało na celu wskazanie nie tylko działalności o charakterze handlowym, przemysłowym lub zawodowym, lecz również ogólnie wszelkiej działalności gospodarczej, w tym działalności jednostek, w szczególności działalności konsumentów. Tak więc, nawet w odniesieniu do osób fizycznych, które nie prowadzą działalności na własny rachunek („konsumentów”), nie uczyniono odniesienia do działalności innej niż działalność gospodarcza. Główny ośrodek działalności gospodarczej należy ustalić przede wszystkim na podstawie informacji odnoszących się do tej działalności.

49. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, uważam, że rzeczywista sytuacja różni się od sytuacji, którą ma odzwierciedlać miejsce zwykłego pobytu, jeżeli miejsce zwykłego pobytu nie spełnia swojej roli jako miejsce podejmowania decyzji gospodarczych dłużnika, jako miejsce, w którym uzyskuje on większość dochodów i dokonuje większości wydatków, lub jako miejsce, w którym znajduje się większość jego majątku. W takich okolicznościach domniemanie z art. 3 ust. 1 akapit czwarty rozporządzenia 2015/848 może zostać obalone.

50. W tym kontekście do sądu odsyłającego należy zbadanie, czy jedyna nieruchomość skarżących położona w Portugalii stanowi większość ich majątku. Jeśli tak jest, domniemanie z art. 3 ust. 1 akapit czwarty rozporządzenia 2015/848 może zostać obalone, a sąd ten powinien ustalić, czy okoliczność ta jest wystarczająca, aby uznać, że główny ośrodek podstawowej działalności skarżących znajduje się w tym państwie członkowskim.

51. Pozostaje zatem jedynie określić okoliczności mogące prowadzić do obalenia tego domniemania na korzyść państwa członkowskiego, w którym położona jest jedyna nieruchomość dłużnika.

2. Okoliczności mogące prowadzić do obalenia domniemania

52. Powołując się na wyrok Interedil ( 29 ), rząd portugalski twierdzi, że w przypadku osób fizycznych główny ośrodek ich podstawowej działalności odpowiada miejscu, w którym znajduje się większa część ich majątku lub miejscu, w którym na podstawie oceny całościowej oraz z uwzględnieniem punktu widzenia obecnych lub potencjalnych wierzycieli znajduje się większość ich powiązań gospodarczych, społecznych i rodzinnych. Zgodnie z tym tokiem myślenia w doktrynie wskazano natomiast, że sąd rozpoznający sprawę bierze pod uwagę liczne kryteria, takie jak istnienie umowy najmu lub prawa własności, powierzchnia miejsca zamieszkania, zużycie energii elektrycznej, wydatki na życie bieżące, obecność rodziny na miejscu, umowa o pracę, znajomość języka, a także umiejscowienie długów i aktywów osoby ( 30 ).

53. Powyższe rozważania, dotyczące okoliczności, które mogą mieć znaczenie w ramach badania przeprowadzanego na podstawie art. 4 ust. 1 rozporządzenia 2015/848, wymagają moim zdaniem kilku istotnych uściśleń.

54. W pierwszej kolejności – prawdą jest, że prawodawca Unii doprecyzował domniemania przewidziane w art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2015/848, w tym domniemanie dotyczące osób fizycznych nieprowadzących działalności na własny rachunek, poprzez wyjaśnienia zawarte w motywie 30 tego rozporządzenia. Motyw ten stanowi w szczególności, że „[w] przypadku [takiej] osoby fizycznej […] powinna istnieć możliwość wzruszenia tego domniemania, na przykład gdy większość majątku dłużnika znajduje się poza państwem członkowskim miejsca jego zwykłego pobytu” ( 31 ). Powołując się na ten fragment, skarżący podnoszą, że przyznaje on w niniejszej sprawie sądom portugalskim jurysdykcję do rozpoznania złożonego przez nich wniosku.

55. Jednakże, jak podkreślają rząd portugalski i Komisja, sytuacje, o których mowa w tym motywie, stanowią jedynie przykłady sytuacji, w których domniemanie z art. 3 ust. 1 akapit czwarty rozporządzenia 2015/848 może („powinna istnieć możliwość”) zostać obalone ( 32 ). Natomiast sam fakt, że zaszły okoliczności wymienione w tym motywie, nie oznacza, iż domniemanie zostaje automatycznie obalone na korzyść jakiegoś państwa członkowskiego. Wynika z tego, że położenie majątku dłużnika stanowi jeden z elementów, które należy wziąć pod uwagę przy ocenie, czy domniemanie może zostać obalone na korzyść danego państwa członkowskiego.

56. Uznanie bowiem, że jeden przedmiot majątkowy może spowodować przeniesienie głównego ośrodka podstawowej działalności, byłoby sprzeczne z jednym z celów rozporządzenia 2015/848, a mianowicie z celem polegającym na uniemożliwieniu „forum shopping”. W tym samym kontekście należy wziąć pod uwagę skutki wykładni, zgodnie z którą domniemanie z art. 3 ust. 1 akapit czwarty rozporządzenia 2015/848 powinno by zostać obalone na korzyść państwa, na którego terytorium znajduje się jedyna nieruchomość dłużnika. Wykładnia ta skutkowałaby bowiem tym, że w przypadku osoby mającej miejsce zwykłego pobytu w państwie członkowskim, w którym jest zatrudniona, lecz która jest właścicielem nieruchomości położonej w państwie trzecim, sądy państw członkowskich nie byłyby właściwe do wszczęcia postępowania upadłościowego ( 33 ).

57. W drugiej kolejności – użyteczne wskazówki można wywieść z brzmienia art. 3 ust. 1 akapit pierwszy zdanie drugie rozporządzenia 2015/848 odczytywanego w świetle akapitu czwartego tego przepisu i przy uwzględnieniu specyfiki sytuacji osób fizycznych, które nie prowadzą działalności na własny rachunek.

58. Z jednej strony z faktu, że zgodnie z art. 3 ust. 1 akapit pierwszy zdanie drugie rozporządzenia 2015/848 główny ośrodek podstawowej działalności odpowiada miejscu, w którym dłużnik regularnie zarządza swoją działalnością, można wywnioskować, iż miejsce to musi charakteryzować się wystarczającym stopniem stabilności ( 34 ). Jak wynika z pkt 31 niniejszej opinii, okoliczność, że chodzi o stały ośrodek zarządzania działalnością, musi zostać ustalona na podstawie obiektywnych elementów, które mogą zostać zweryfikowane przez osoby trzecie.

59. Z drugiej strony z brzmienia art. 3 ust. 1 akapit pierwszy zdanie drugie rozporządzenia 2015/848 wynika również, że miejsce, w którym dłużnik regularnie zarządza swoją działalnością, powinno być rozpoznawalne dla osób trzecich, co oznacza z kolei, iż w tym kontekście decydujące znaczenie ma obraz sytuacji stworzony ze wszystkich obiektywnych elementów ( 35 ).

60. Prawdą jest, że termin „osoby trzecie” jest pojęciem niezwykle szerokim. W motywie 28 rozporządzenia 2015/848 wyjaśniono, że „[u]stalając, czy główny ośrodek podstawowej działalności dłużnika jest możliwy do zweryfikowania dla osób trzecich [przez osoby trzecie], należy zwrócić szczególną uwagę na wierzycieli i ich percepcję tego, skąd dłużnik administruje swoją działalnością” ( 36 ). Ponadto w wyroku Interedil ( 37 ) Trybunał wskazał, że wymóg zachowania obiektywizmu i możliwości weryfikacji, do którego odnosił się motyw 13 rozporządzenia nr 1346/2000, jest spełniony, gdy okoliczności brane pod uwagę dla celów ustalenia miejsca, w którym spółka będąca dłużnikiem zazwyczaj zarządza swą działalnością, zostały podane do wiadomości publicznej lub przynajmniej są przejrzyste w sposób wystarczający, by osoby trzecie, a więc w szczególności wierzyciele owej spółki, mogły się z nimi zapoznać.

61. W tym kontekście należy zauważyć, że pytanie prejudycjalne jako takie odnosi się jedynie do okoliczności, że dłużnik jest właścicielem nieruchomości położonej w państwie członkowskim innym niż państwo jego miejsca zwykłego pobytu, gdzie jest zatrudniony. Jednakże z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że przed sądem odsyłającym skarżący twierdzili również w szczególności, iż to w Portugalii zostały dokonane wszystkie transakcje i zawarte wszystkie umowy, które spowodowały ich niewypłacalność.

62. Mimo to uważam, że w odniesieniu do osób fizycznych, które nie prowadzą działalności na własny rachunek, nie należy przywiązywać decydującej wagi do całościowego wrażenia wywieranego uprzednio przez sytuację dłużnika wobec jego wierzycieli.

63. Mobilność tych osób w Unii jest bowiem znacząca. Ich wierzyciele mogą zawsze spodziewać się przeniesienia głównego ośrodka działalności dłużnika i zgodnie z motywem 27 rozporządzenia 2015/848 główny ośrodek podstawowej działalności dłużnika lub oddział dłużnika powinien faktycznie znajdować się na obszarze jurysdykcji sądu właściwego do rozpoznania wniosku o wszczęcie głównego postępowania upadłościowego. Co więcej, rozporządzenie to przewiduje wystarczające gwarancje mające na celu uniemożliwienie poszukiwania najkorzystniejszej jurysdykcji w sposób oszukańczy lub stanowiący nadużycie. W konsekwencji, bez uszczerbku dla realizacji tych gwarancji, gdy taki wniosek został złożony, należy przede wszystkim przywiązywać wagę do obiektywnych elementów, które mogą zostać zweryfikowane przez osoby trzecie (aktualnych i potencjalnych wierzycieli).

D. Uwagi końcowe

64. Podsumowując moją analizę: domniemanie przewidziane w art. 3 ust. 1 akapit czwarty rozporządzenia 2015/848 może zostać obalone, w przypadku gdy miejsce zwykłego pobytu osoby fizycznej nieprowadzącej działalności na własny rachunek nie spełnia swej roli jako miejsce podejmowania decyzji gospodarczych dłużnika, jako miejsce, w którym uzyskuje on większość swoich dochodów i dokonuje większości wydatków, lub jako miejsce, w którym znajduje się większość jego majątku. Jednakże domniemanie to nie może zostać obalone na korzyść państwa, na którego terytorium znajduje się jedyna nieruchomość dłużnika, w braku innych elementów wskazujących na to, że główny ośrodek podstawowej działalności tego dłużnika znajduje się w tym państwie członkowskim. Okoliczność ta może zostać ustalona na podstawie elementów obiektywnych i możliwych do zweryfikowania przez osoby trzecie (aktualnych i potencjalnych wierzycieli), które wiążą się z działalnością gospodarczą tego dłużnika.

V. Wnioski

65. Z tych względów proponuję, aby na pytanie prejudycjalne przedłożone przez Tribunal da Relação de Guimarães (sąd apelacyjny w Guimarães, Portugalia) Trybunał udzielił następującej odpowiedzi: Artykuł 3 ust. 1 akapity pierwszy i czwarty rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/848 z dnia 20 maja 2015 r. w sprawie postępowania upadłościowego należy interpretować w ten sposób, że domniemanie, zgodnie z którym miejsce zwykłego pobytu dłużnika, osoby fizycznej nieprowadzącej działalności na własny rachunek, jest uważane za miejsce, w którym znajduje się główny ośrodek jego podstawowej działalności, może zostać obalone, w przypadku gdy miejsce zwykłego pobytu nie spełnia swojej roli jako miejsce, w którym dłużnik podejmuje decyzje gospodarcze, jako miejsce, w którym uzyskuje on większość swoich dochodów i dokonuje większości wydatków, lub jako miejsce, w którym znajduje się większość jego majątku. Jednakże domniemanie to nie może zostać obalone na korzyść państwa, na którego terytorium znajduje się jedyna nieruchomość dłużnika, w braku innych elementów wskazujących na to, że główny ośrodek podstawowej działalności tego dłużnika znajduje się w tym państwie członkowskim. Okoliczność ta może zostać ustalona na podstawie elementów obiektywnych i możliwych do zweryfikowania przez osoby trzecie (aktualnych i potencjalnych wierzycieli), które wiążą się z działalnością gospodarczą tego dłużnika.

( 1 ) Język oryginału: francuski.

( 2 ) Rozporządzenie Rady z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie postępowania upadłościowego (Dz.U. 2000, L 160, s. 1).

( 3 ) Zobacz wyroki: z dnia 2 maja 2006 r., Eurofood IFSC, C‑341/04, EU:C:2006:281; z dnia 20 października 2011 r., Interedil, C‑396/09, EU:C:2011:671; z dnia 15 grudnia 2011 r., Rastelli Davide i C., C‑191/10, EU:C:2011:838.

( 4 ) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 maja 2015 r. w sprawie postępowania upadłościowego (Dz.U. 2015, L 141, s. 19).

( 5 ) Zobacz tytułem przykładu wyroki: z dnia 7 września 2017 r., Neto de Sousa, C‑506/16, EU:C:2017:642, pkt 23; z dnia 26 października 2017 r., Aqua Pro, C‑407/16, EU:C:2017:817, pkt 26.

( 6 ) Zobacz art. 3 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia 2015/848.

( 7 ) Zobacz art. 3 ust. 1 akapit czwarty rozporządzenia 2015/848.

( 8 ) Konwencja otwarta do podpisu w Rzymie w dniu 19 czerwca 1980 r. (Dz.U. 1980, L 266, s. 1).

( 9 ) Zobacz wyrok z dnia 16 stycznia 2014 r., C‑328/12, EU:C:2014:6, pkt 21.

( 10 ) W konsekwencji wystąpienie Zjednoczonego Królestwa z Unii co do zasady nie uniemożliwia sądom portugalskim rozpoznania wniosku skarżących.

( 11 ) W art. 7 ust. 1 rozporządzenia 2015/848 przewidziano, że „[o] ile niniejsze rozporządzenie nie stanowi inaczej, dla postępowania upadłościowego i jego skutków właściwe jest prawo państwa członkowskiego, w którym zostaje wszczęte postępowanie […]”.

( 12 ) Zobacz wyroki: z dnia 2 maja 2006 r., Eurofood IFSC, C‑341/04, EU:C:2006:281, pkt 31; z dnia 20 października 2011 r., Interedil, C‑396/09, EU:C:2011:671, pkt 43; a także z dnia 15 grudnia 2011 r., Rastelli Davide i C., C‑191/10, EU:C:2011:838, pkt 31.

( 13 ) Rozporządzenie 2015/848 obejmuje postępowania prowadzone do celów naprawczych, celów restrukturyzacji długu, reorganizacji, a także postępowania przedupadłościowe. Zobacz moja opinia w sprawie A, C‑716/17, EU:C:2019:262, pkt 25. Zobacz także : B. Hess, P. Oberhammer, S. Bariatti, Ch. Koller, B. Laukemann, M. Requejo Isidro, F.C. Villata (Hrsg.), „The Implementation of the New Insolvency Regulation: Improving Cooperation and Mutual Trust”, Nomos, Baden‑Baden, 2017, s. 52; L. Sautonie‑Laguionie, „L’extension du champ d’application du règlement (UE) no 2015/848 par une définition vaste des »procédures d’insolvabilité«”, Le nouveau droit européen des faillites internationales, pod redakcją A. Cotiga-Raccah, L. Sautonie-Laguionie, Bruylant, Bruxelles, 2018, s. 66 i nast.

( 14 ) Podkreślenie moje.

( 15 ) Zobacz A.P. Andrianesis, „The Opening of Multijurisdictional Insolvencies Through the Prism of the Recast Regulation 848/2015”, European Company Law, 2017, vol. 14(1), s. 9; F.M. Mucciarelli, „Private International Law Rules in the Insolvency Regulation Recast: A Reform or a Restatement of the Status Quo?”, European Company Law, 2016, vol. 1, s. 14, 15; J.L. Vallens, „Le règlement (UE) no 2015/848 du 20 mai 2015: une avancée significative du droit européen de l’insolvabilité”, Revue Lamy Droit des Affaires, 2015, nr° 106, s. 18.

( 16 ) Zobacz wyroki: z dnia 2 maja 2006 r., Eurofood IFSC, C‑341/04, EU:C:2006:281, pkt 33; z dnia 20 października 2011 r., Interedil, C‑396/09, EU:C:2011:671, pkt 49. Zobacz także postanowienie z dnia 24 maja 2016 r., Leonmobili i Leone, C‑353/15, niepublikowane, EU:C:2016:374, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo.

( 17 ) Zobacz analogicznie wyrok z dnia 2 maja 2006 r., Eurofood IFSC, C‑341/04, EU:C:2006:281, pkt 33, który dotyczy rozporządzenia nr 1346/2000. Zasadniczym celem norm kolizyjnych jest bowiem zapewnienie przewidywalności prawa właściwego do oceny danego stanu faktycznego, również gdy chodzi o stosowanie prawa państwa sądu orzekającego. Zobacz w szczególności moja opinia w sprawie KP, C‑83/17, EU:C:2018:46, pkt 81.

( 18 ) Bezsporne jest, że od 2016 r. skarżący mają zwykłe miejsce pobytu w Zjednoczonym Królestwie. Ponadto, jak wynika z pkt 18 niniejszej opinii, aby rozporządzenie 2015/848 mogło mieć zastosowanie do postępowania głównego, data wszczęcia postępowania upadłościowego nie mogła przypadać na dzień poprzedzający 26 czerwca 2017 r. W każdym razie sformułowanie użyte przez sąd odsyłający w jego pytaniu oznacza, że sąd ten wyklucza możliwość obalenia domniemania z art. 3 ust. 1 akapit czwarty tego rozporządzenia ze względu na przeniesienie miejsca zwykłego pobytu skarżących w okresie sześciu miesięcy.

( 19 ) Podkreślenie moje.

( 20 ) Wyrok z dnia 2 maja 2006 r., C‑341/04, EU:C:2006:281, pkt 41. W odniesieniu do skutków tej wykładni zob. G. Van Calster, European Private International Law, Hart Publishing, Oxford, Portland, 2016, s. 298.

( 21 ) Zobacz wyrok z dnia 2 maja 2006 r., Eurofood IFSC, C‑341/04, EU:C:2006:281, pkt 34.

( 22 ) Zobacz wyrok z dnia 2 maja 2006 r., Eurofood IFSC, C‑341/04, EU:C:2006:281, pkt 35.

( 23 ) Zobacz wyrok z dnia 20 października 2011 r., Interedil, C‑396/09, EU:C:2011:671, pkt 51.

( 24 ) Zobacz podobnie G. Cuniberti, P. Nabet, M. Raimon, „Droit européen de l’insolvabilité. Règlement (UE) 2015/848 du 20 mai 2015 relatif aux procédures d’insolvabilité”, LGDJ, Issy‑les‑Moulineaux, 2017, s. 116, pkt 197.

( 25 ) Rozporządzenie Rady z dnia 27 listopada 2003 r. dotyczące jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylające rozporządzenie (WE) nr 1347/2000 (Dz.U. 2003, L 338, s. 1).

( 26 ) Zobacz, a contrario, wyrok z dnia 22 grudnia 2010 r., Mercredi, C‑497/10 PPU, EU:C:2010:829, pkt 47, 48.

( 27 ) Zobacz F. Jault-Seseke, „Le règlement 2015/848: le vin nouveau et les vieilles outres”, Revue critique de droit international privé, 2016, pkt 27.

( 28 ) Sprawozdanie M. Virgósa i E. Schmita dotyczące konwencji w sprawie postępowania upadłościowego z dnia 3 maja 1996 r. [dokument Rady Unii Europejskiej nr 6500/96, DRS 8 (CFC)], ostateczna wersja pełnego tekstu w języku angielskim znajduje się w książce G. Mossa, I.F. Fletchera, S. Isaacsa, „The EC Regulation on Insolvency proceeding: A Commentary and Annotated Guide”, 2nd ed., Oxford University Press, Oxford, 2009, s. 381 i nast.

( 29 ) Zobacz wyrok z dnia 20 października 2011 r., C‑396/09, EU:C:2011:671, pkt 52.

( 30 ) Zobacz G. Cuniberti, P. Nabet, M. Raimon, op.cit., s. 76, pkt 145.

( 31 ) Co prawda w motywie 30 rozporządzenia 2015/848 wymieniono drugą sytuację pozwalającą na obalenie domniemania, mianowicie gdy „można wykazać, że głównym motywem [przeniesienia dłużnika] było wystąpienie o wszczęcie postępowania upadłościowego w nowej jurysdykcji i że takie wystąpienie godziłoby materialnie w interesy wierzycieli, którzy prowadzili z dłużnikiem transakcje przed przeniesieniem”, jednakże skarżącym nie zarzuca się, że przenieśli swoje miejsce zwykłego pobytu z takim zamiarem, a w każdym razie wydaje się, że sąd odsyłający nie rozważał tej hipotezy.

( 32 ) Zobacz także pkt 49 niniejszej opinii.

( 33 ) Zobacz pkt 20 niniejszej opinii.

( 34 ) E. Fabriès-Lecéa, „Règlement (UE) no 2015/848 du 20 mai 2015 relatif aux procédures d’insolvabilité. Commentaire article par article”, pod redakcją S. Sautonie‑Laguionie, Société de législation comparée, Paris, 2015, s. 61.

( 35 ) W odniesieniu do okoliczności, że główny ośrodek podstawowej działalności powinien być możliwy do zweryfikowania przez osoby trzecie, zob. podobnie F. Jault‑Seseke, op.cit.

( 36 ) Podkreślenie moje.

( 37 ) Zobacz wyrok z dnia 20 października 2011 r., C‑396/09, EU:C:2011:671, pkt 49.