Sprawa C‑589/15 P

Alexios Anagnostakis

przeciwko

Komisji Europejskiej

Odwołanie – Prawo instytucjonalne – Inicjatywa obywatelska wzywająca Komisję Europejską do przedłożenia wniosku prawodawczego dotyczącego umorzenia długu publicznego państw członkowskich znajdujących się w stanie wyższej konieczności – Zgłoszenie do rejestracji – Odmowa Komisji – Oczywisty brak uprawnień Komisji – Rozporządzenie (UE) nr 211/2011 – Artykuł 4 ust. 2 lit. b) – Obowiązek uzasadnienia – Artykuł 122 TFUE – Artykuł 136 TFUE – Naruszenie

Streszczenie – wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 12 września 2017 r.

Obowiązek informowania organizatorów europejskiej inicjatywy obywatelskiej o przyczynach odmowy rejestracji ich propozycji inicjatywy, zgodnie z art. 4 ust. 3 akapit drugi rozporządzenia nr 211/2011 w sprawie inicjatywy obywatelskiej, stanowi szczególny wyraz, co się tyczy europejskiej inicjatywy obywatelskiej, określonego w art. 296 TFUE obowiązku uzasadnienia aktów prawnych Ten wymóg uzasadnienia należy oceniać w świetle okoliczności konkretnej sprawy. W tym względzie, gdy rzeczona odmowa oparta jest na art. 4 ust. 2 lit. b) owego rozporządzenia, uzasadnienie to powinno przedstawiać przyczyny, dla których Komisja uznała, że omawiana propozycja wykracza w oczywisty sposób poza ramy kompetencji w zakresie przedkładania wniosku dotyczącego aktu prawnego Unii w celu stosowania traktatów. Co się tyczy propozycji europejskiej inicjatywy obywatelskiej odwołującej się łącznie do postanowień traktatu FUE w celu przyjęcia aktu prawnego, którego dotyczyła owa propozycja, Komisja ma prawo wypowiedzieć się jedynie co do tych postanowień, które wydają się jej najmniej pozbawione znaczenia, bez konieczności wskazywania uzasadnienia konkretnie dla każdego ze wspomnianych postanowień, ani tym bardziej uzasadniania braku znaczenia każdego innego postanowienia traktatu FUE. W tym kontekście, nawet jeśli strona internetowa Komisji pozwala jedynie na dokonanie wyboru całego bloku przepisów z danej dziedziny, zgodnie z załącznikiem II do rozporządzenia nr 211/2011 organizatorzy mogli niemniej podać w załączniku bardziej szczegółowe informacje dotyczące znaczenia tych postanowień w świetle treści rozpatrywanej propozycji. (zob. pkt 28, 29, 34, 37, 38)

Zobacz tekst orzeczenia. (zob. pkt 42)

Jak zostało przypomniane w motywie 10 rozporządzenia nr 211/2011 w sprawie inicjatywy obywatelskiej, decyzja dotycząca rejestracji propozycji europejskiej inicjatywy obywatelskiej w rozumieniu art. 4 wskazanego rozporządzenia powinna zostać podjęta zgodnie z zasadą dobrej administracji, z którą wiąże się w szczególności spoczywający na właściwej instytucji obowiązek przeprowadzenia starannego i bezstronnego badania, które uwzględni także wszystkie istotne elementy danego przypadku. Wymogi te, które są nierozerwalnie związane z zasadą dobrej administracji, mają zastosowanie w sposób ogólny do działania administracji Unii w jej stosunkach ze społeczeństwem, i w związku z tym także w kontekście prawa do przedłożenia europejskiej inicjatywy obywatelskiej będącej instrumentem uczestnictwa obywateli w życiu demokratycznym Unii. Ponadto zgodnie z celami realizowanymi przez ten instrument, które to cele zostały wymienione w motywach 1 i 2 rozporządzenia nr 211/2011 i polegają w szczególności na zachęceniu obywateli do udziału i zwiększeniu dostępności Unii, przewidziany w art. 4 ust. 2 lit. b) owego rozporządzenia wymóg rejestracji powinien być interpretowany i stosowany przez Komisję, do której złożono propozycję europejskiej inicjatywy obywatelskiej, w sposób zapewniający łatwy dostęp do owej inicjatywy. W konsekwencji tylko w sytuacji, gdy propozycja europejskiej inicjatywy obywatelskiej – w świetle jej przedmiotu i celów, jakie wynikają z obligatoryjnych i, w danym przypadku, dodatkowych informacji udzielonych przez organizatorów na podstawie załącznika II do rozporządzenia nr 211/2011 – wykracza w sposób oczywisty poza ramy kompetencji, na mocy których Komisja może przedstawić wniosek dotyczący aktu prawnego Unii w celu stosowania traktatów, Komisja jest uprawniona do odmowy rejestracji tej propozycji inicjatywy na podstawie art. 4 ust. 2 lit. b) wskazanego rozporządzenia. (zob. pkt 47–50)

Zobacz tekst orzeczenia. (zob. pkt 55, 79, 93)

Przy uwzględnieniu w szczególności ducha solidarności między państwami członkowskimi, na którym zgodnie z brzmieniem art. 122 ust. 1 TFUE powinno opierać się wprowadzenie przez Radę środków stosownych do sytuacji gospodarczej w rozumieniu tego postanowienia – rzeczone postanowienie nie może służyć jako podstawa dla przyjęcia środka lub zasady upoważniających w istocie dane państwo członkowskie, które napotkało na poważne trudności związane z finansowaniem, do jednostronnego decydowania o niespłacaniu swojego długu w całości lub w części. Przyjęcie takiej zasady nie może mieścić się w pojęciu przyznawanej przez Unię pomocy w rozumieniu artykuł 122 ust. 2 TFUE w szczególności dlatego, że zasada taka dotyczyłaby nie tylko długu państwa członkowskiego wobec Unii, ale także długów zaciągniętych wobec innych podmiotów publicznych lub prywatnych, a także w szczególności wobec państw członkowskich. Tymczasem przedmiotem art. 122 ust. 2 TFUE jest wyłącznie pomoc finansowa udzielana przez Unię, a nie pomoc udzielana przez państwa członkowskie. (zob. pkt 71, 76, 77)

Przyjęcie zasady stanu wyższej konieczności, zgodnie z którą państwo członkowskie, które napotkało na poważne trudności związane z finansowaniem może jednostronnie podjąć decyzję o niespłaceniu całości lub części swego długu, w sposób oczywisty nie wchodzi w zakres stosowania środków przewidzianych w artykuł 136 ust. 1 TFUE. W istocie brak jest podstaw do uznania, że przyjęcie takiej zasady miałoby na celu wzmocnienie koordynacji dyscypliny budżetowej lub byłoby objęte kierunkami polityki gospodarczej, do jakich określania Rada jest uprawniona w celu zapewnienia prawidłowego funkcjonowania unii gospodarczej i walutowej. W tym względzie, ponieważ rola Unii w dziedzinie polityki gospodarczej jest ograniczona do podejmowania działań koordynacyjnych, przyjęcie takiego środka, całkowicie odbiegającego od pojęcia kierunku polityki gospodarczej w rozumieniu art. 136 ust. 1 TFUE, skutkowałoby w rzeczywistości zastąpieniem woli stron umowy mechanizmem prawnym jednostronnego zwolnienia z długu publicznego, czego postanowienie to w sposób oczywisty nie umożliwiało. (zob. pkt 89–91)