Sprawa T‑39/06

Transcatab SpA

przeciwko

Komisji Europejskiej

Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Włoski rynek zakupu i pierwszego przetworzenia surowca tytoniowego – Decyzja stwierdzająca naruszenie art. 81 WE – Ustalanie cen i podział rynku – Możliwość przypisania zachowania noszącego znamiona naruszenia – Grzywny – Proporcjonalność – Waga i czas trwania naruszenia – Okoliczności łagodzące – Współpraca

Streszczenie wyroku

1. Konkurencja – Reguły wspólnotowe – Naruszenia – Przypisanie – Spółka dominująca i spółki zależne – Jednostka gospodarcza – Kryteria oceny – Domniemanie decydującego wpływu wywieranego na spółkę zależną przez spółkę dominującą posiadającą 100% jej kapitału

(art. 81 WE)

2. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Poszanowanie prawa do obrony – Pismo w sprawie przedstawienia zarzutów – Konieczna treść

(art. 81 WE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 27 ust. 1)

3. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kwota maksymalna – Obliczanie – Obrót, jaki należy uwzględnić

(rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 2)

4. Akty instytucji – Wytyczne w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych za naruszenie reguł konkurencji – Akt mający na celu wywołanie skutków zewnętrznych – Zakres

(rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03)

5. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Naruszenia zakwalifikowane jako bardzo poważne jedynie na podstawie ich charakteru

(rozporządzenie Rady nr 1/2003; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 1A)

6. Konkurencja – Grzywny – Decyzja nakładająca grzywny – Obowiązek uzasadnienia – Zakres

(art. 81 WE, 253 WE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 2, 3)

7. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Poszanowanie prawa do obrony – Pismo w sprawie przedstawienia zarzutów – Konieczna treść

(rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 27)

8. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Zakres swobodnego uznania przysługujący Komisji – Granice – Poszanowanie zasady proporcjonalności – Zakres

(rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23; komunikat Komisji 98/C 9/03)

9. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Odstraszający charakter grzywny

(rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 5 lit. b))

10. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Okoliczności łagodzące – Niestosowanie porozumienia w praktyce

(rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 1A akapit pierwszy, pkt 3 tiret drugie)

11. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Okoliczności łagodzące – Zaprzestanie naruszenia od momentu pierwszych działań Komisji – Zakres

(art. 81 ust. 1 WE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 3 tiret trzecie)

12. Prawo Unii – Zasady – Ochrona uzasadnionych oczekiwań – Przesłanki

13. Rolnictwo – Reguły konkurencji – Rozporządzenie nr 26 – Stosowanie odstępstwa przewidzianego dla porozumień, decyzji i praktyk niezbędnych do osiągnięcia celów określonych w art. 33 WE – Przesłanki

(art. 33 WE, 81 ust. 1 WE; rozporządzenie Rady nr 26, art. 2)

14. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Okoliczności łagodzące – Współpraca przedsiębiorstwa, któremu zarzucono naruszenie poza zakresem stosowania komunikatu w sprawie współpracy – Przesłanki

(rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23; komunikaty Komisji: 98/C/9/03, pkt 3 tiret szóste; 2002/C 45/03)

15. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Okoliczności łagodzące – Pierwszy przypadek zastosowania reguł konkurencji w danym sektorze gospodarki – Swobodne uznanie przysługujące Komisji

(rozporządzenie Rady nr 1/2003; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 3)

16. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Okoliczności łagodzące – Zła sytuacja finansowa danego sektora – Swobodne uznanie przysługujące Komisji

(rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23; komunikat Komisji 98/C 9/03)

17. Postępowanie – Skarga wszczynająca postępowanie – Wymogi formalne

(statut Trybunału Sprawiedliwości, art. 21; regulamin postępowania przed Sądem, art. 44 ust. 1 lit. c), art. 48 ust. 2)

18. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Obniżenie kwoty grzywny w zamian za współpracę przedsiębiorstwa, któremu zarzucono naruszenie – Przesłanki

(rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23; komunikat Komisji 2002/C 45/03, pkt 23 akapit ostatni)

19. Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Porozumienia i uzgodnione praktyki stanowiące jednolite naruszenie

(art. 81 ust. 1 WE)

1. W dziedzinie konkurencji zachowanie spółki zależnej można przypisać spółce dominującej między innymi w przypadku, gdy mimo posiadania odrębnej podmiotowości prawnej spółka zależna nie określa w sposób samodzielny swojego zachowania rynkowego, lecz stosuje zasadniczo instrukcje dawane jej przez spółkę dominującą, w szczególności z uwzględnieniem więzów ekonomicznych, organizacyjnych i prawnych łączących oba te podmioty prawa. Bowiem w tego rodzaju sytuacji, gdy spółka dominująca i jej spółka zależna są częścią tej samej jednostki gospodarczej, a zatem tworzą jedno przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 81 WE, Komisja może skierować decyzję nakładającą grzywny do spółki dominującej bez konieczności ustalania jej bezpośredniego zaangażowania w naruszenie.

W szczególnym przypadku, gdy spółka dominująca posiada 100% kapitału swej spółki zależnej, która popełniła naruszenie reguł konkurencji, po pierwsze, ta spółka dominująca może wywierać decydujący wpływ na zachowanie tej spółki zależnej, i po drugie, istnieje wzruszalne domniemanie, iż owa spółka dominująca wywiera taki wpływ. Komisja może zatem domniemywać, że spółka dominująca wywiera decydujący wpływ na zachowanie tej spółki zależnej bez konieczności przedstawiania dodatkowych dowodów potwierdzających, że spółka dominująca faktycznie wywierała taki wpływ lub dysponowała jakąkolwiek wiedzą o naruszeniu lub uczestnictwie tej spółki zależnej w tym naruszeniu. Chodzi tu o wzruszalne domniemanie, które można obalić przy pomocy dowodu przeciwnego. To na spółce dominującej spoczywa w rezultacie ciężar obalenia tego dowodu przy pomocy dowodów mogących potwierdzić, że jej spółka zależna samodzielnie określała kierunki swojego postępowania na rynku oraz że te dwie spółki nie stanowią tym samym jednego podmiotu gospodarczego. Wobec braku takiego dowodu sprawowanie kontroli należy uznać za potwierdzone z racji tego, że domniemanie oparte na posiadaniu całego kapitału nie zostało obalone.

Okoliczność, iż spółka zależna ma własne kierownictwo lokalne oraz dysponuje własnymi zasobami, sama w sobie nie potwierdza, że spółka ta określa swoje zachowanie na rynku w sposób niezależny od swojej spółki dominującej. Powierzanie zarządzania bieżącą działalnością lokalnemu kierownictwu spółki w pełni zależnej jest bowiem częstą praktyką i z tego powodu nie pozwala potwierdzić, że spółki zależne są faktycznie samodzielne.

(por. pkt 92–94, 103, 106)

2. W dziedzinie konkurencji poszanowanie prawa do obrony wymaga, aby zainteresowane przedsiębiorstwo miało w trakcie postępowania administracyjnego możliwość przedstawienia w skuteczny sposób swego stanowiska w kwestii prawdziwości i znaczenia utrzymywanego stanu faktycznego oraz w kwestii dokumentów, na podstawie których Komisja oparła swe twierdzenie o istnieniu naruszenia traktatu.

Artykuł 27 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003 odzwierciedla tę zasadę w zakresie, w jakim przewiduje, że stronom wysyła się pismo w sprawie przedstawienia zarzutów, które musi wskazywać w wyraźny sposób wszystkie istotne okoliczności, na których Komisja opiera się na tym etapie postępowania, aby umożliwić zainteresowanym stronom skuteczne zapoznanie się z zachowaniami, które Komisja im zarzuca, i umożliwić im skuteczną obronę przed wydaniem przez nią ostatecznej decyzji. Wymóg ten jest spełniony, jeśli ta decyzja nie obciąża zainteresowanych naruszeniami innymi niż ujęte w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów oraz nie zawiera okoliczności innych niż te, co do których zainteresowani mieli sposobność się wypowiedzieć.

Owo wskazanie może mieć jednak skrótową formę, a ostateczna decyzja nie musi koniecznie być kopią pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, gdyż pismo to jest dokumentem roboczym, w którym ocena faktyczna i prawna ma charakter wyłącznie tymczasowy. Tym samym dopuszczalne są uzupełnienia treści pisma w sprawie przedstawienia zarzutów dokonane w świetle odpowiedzi stron na to pismo, których argumenty wskazują, że mogły one skutecznie skorzystać z ich prawa do obrony. Mając na uwadze postępowanie administracyjne, Komisja może również zmienić lub dodać argumenty faktyczne i prawne na poparcie zarzutów, które postawiła.

Ponadto przy przypisywaniu odpowiedzialności spółce dominującej za naruszenie popełnione przez posiadane przez nią w pełni jej spółki zależne, Komisja nie jest zobowiązana do przedstawienia na etapie przedstawienia zarzutów innych dowodów niż dowód posiadania przez spółkę dominującą kapitału jej spółek zależnych.

(por. pkt 115–117, 123)

3. Górną granicę 10% obrotu przewidzianą w art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 należy obliczać na podstawie łącznego obrotu wszystkich spółek tworzących jednostkę gospodarczą działającą jako przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 81 WE, ponieważ jedynie łączny obrót spółek składowych może stanowić informację o wielkości i sile gospodarczej rozpatrywanego przedsiębiorstwa.

(por. pkt 129, 130)

4. Wytyczne w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 EWWiS są instrumentem służącym określeniu kryteriów z poszanowaniem dla prawa wyższego rzędu, jakie Komisja zamierza stosować w ramach wykonywania swobodnego uznania przy ustalaniu grzywien na mocy art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003. Wytyczne te nie stanowią podstawy prawnej decyzji nakładającej grzywny, ponieważ opiera się ona na rozporządzeniu nr 1/2003, lecz określają w sposób ogólny i abstrakcyjny metodę, jaką Komisja narzuciła sobie dla celów ustalenia kwoty grzywien nakładanych w tej decyzji i w konsekwencji zapewniają przedsiębiorstwom pewność prawa.

Wytycznych nie można zatem uznać za normę prawną, której w każdym razie musi przestrzegać administracja, lecz za normę postępowania, która stanowi pewną wskazówkę dla praktyki administracyjnej i od której administracja nie może odstąpić w konkretnym przypadku bez podania uzasadnienia.

Samoograniczenie uprawnień dyskrecjonalnych Komisji wynikające z przyjęcia wytycznych nie jest jednakże niezgodne z utrzymaniem znacznego zakresu uznania Komisji. Fakt bowiem, że Komisja przedstawiła w wytycznych swoje podejście w zakresie oceny wagi naruszenia, nie wyklucza, że może ona dokonać oceny tego kryterium w sposób całościowy z uwzględnieniem wszystkich istotnych okoliczności, w tym również elementów, które nie zostały wyraźnie wymienione w wytycznych.

(por. pkt 141–143)

5. Z wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 EWWiS wynika, że porozumienia horyzontalne mające w szczególności na celu ustalenie cen mogą być kwalifikowane jako „bardzo poważne naruszenia” na podstawie samego ich charakteru, a Komisja nie ma obowiązku wykazywania rzeczywistego wpływu naruszenia na rynek. Wniosek ten poparty jest faktem, że o ile opis poważnych naruszeń wyraźnie wspomina o wpływie na rynek oraz skutkach wywoływanych na dużych obszarach wspólnego rynku, to opis bardzo poważnych naruszeń nie zawiera żadnego wymogu rzeczywistego wpływu na rynek ani skutków dotyczących określonego obszaru geograficznego.

Przy ocenie wagi naruszenia reguł konkurencji decydujące znaczenie ma ustalenie, że członkowie kartelu zrobili wszystko, co było w ich mocy, aby ich zamiary przyniosły rzeczywisty skutek. Natomiast to, co stało się później w zakresie rzeczywistego poziomu cen na rynku, mogło być uzależnione od innych czynników niepodlegających kontroli ze strony członków kartelu. Członkowie kartelu nie mogą powoływać na swoją korzyść czynników zewnętrznych, które pokrzyżowały ich zamiary, i wskazywać ich jako okoliczności uzasadniających obniżenie grzywny.

Jeżeli Komisja udowodni wprowadzenie kartelu w życie, nie można od niej wymagać, by systematycznie wykazywała, że porozumienia rzeczywiście pozwoliły określonym przedsiębiorstwom uzyskać poziom cen transakcji wyższy lub, jak w niniejszej sprawie, w przypadku kartelu w dziedzinie zakupów, niższy od poziomu, który byłby osiągnięty przy braku kartelu. Nieproporcjonalne byłoby wprowadzenie wymogu przeprowadzenia tego dowodu, ponieważ pochłonęłoby ono znaczne koszty, z uwagi na to, że wymagałoby zastosowania teoretycznych obliczeń, opartych na wzorach ekonomicznych, których dokładność byłoby trudno skontrolować sądowi Unii i których niezawodność nie jest pewna.

Ponadto rozmiar rynku geograficznego nie jest kryterium samodzielnym, które należy rozumieć w ten sposób, że jedynie naruszenia dotyczące większości państw członkowskich można uznać za naruszenia „bardzo poważne”. Ani traktat, ani rozporządzenie nr 1/2003, ani też wytyczne i orzecznictwo nie pozwalają uznać, że tylko ograniczenia konkurencji na bardzo szerokim rynku geograficznym mogą być tak zakwalifikowane. Ponadto porozumienia, których celem jest między innymi, ustalenie cen zakupu oraz rozdziału zakupionych ilości, mogą na podstawie samego ich charakteru spowodować uznanie ich za naruszenia bardzo poważne bez konieczności dokonania charakterystyki tych zachowań z punktu widzenia określonego obszaru geograficznego. Wynika stąd, że rozmiar danego rynku geograficznego, nawet przy założeniu, że byłby ograniczony, nie stoi co do istoty na przeszkodzie kwalifikacji stwierdzonego naruszenia jako „bardzo poważne”.

(por. pkt 148, 149, 168, 169, 172)

6. W ramach określania grzywien z tytułu naruszenia prawa konkurencji obowiązek uzasadnienia jest spełniony wtedy, gdy Komisja wskaże w swej decyzji te elementy oceny, które umożliwiły jej określenie wagi i czasu trwania naruszenia.

W ramach analiz dotyczących naruszeń art. 81 WE, art. 253 WE nie można interpretować w ten sposób, że nakłada on na Komisję obowiązek wyjaśniania w swych decyzjach przyczyn, dla których nie uwzględniła przy obliczaniu kwoty grzywny podejść innych niż te, które zostały uwzględnione w ostatecznej decyzji.

(por. pkt 175, 177)

7. Komisja czyni zadość obowiązkowi poszanowania prawa przedsiębiorstw do przedstawienia stanowiska, jeśli wyraźnie wskazuje w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów, że zbada, czy należy nałożyć grzywny na te przedsiębiorstwa, i jeśli wymienia zasadnicze okoliczności faktyczne i prawne, które mogą prowadzić do nałożenia grzywny, to jest wagę i czas trwania domniemanego naruszenia, i przedstawia kwestię dokonania go umyślnie lub przez niedbalstwo. W ten sposób Komisja podaje im informacje, które są niezbędne do obrony nie tylko przed stwierdzeniem naruszenia, ale także przed nałożeniem grzywny.

Komisja nie jest natomiast zobowiązana, jeżeli wskazała okoliczności faktyczne i prawne, na których miała oprzeć obliczenie kwoty grzywny, do sprecyzowania sposobu, w jaki wykorzysta każdy z tych elementów określenia celu ustalenia poziomu grzywny. Ponadto mając na uwadze postępowanie administracyjne Komisja może również w swojej decyzji zmienić lub dodać argumenty faktyczne i prawne na poparcie zarzutów, które postawiła.

Wynika z tego, że w odniesieniu do określania kwoty grzywien przysługujące zainteresowanym przedsiębiorstwom prawo do obrony przed Komisją jest zagwarantowane poprzez przysługującą im możliwość przedstawienia stanowiska w przedmiocie czasu trwania, wagi i antykonkurencyjnego charakteru zarzucanych im okoliczności faktycznych.

(por. pkt 180–182)

8. W ramach postępowań wszczętych przez Komisję w celu stosowania sankcji za naruszenia reguł konkurencji stosowanie zasady proporcjonalności zakłada, że grzywny nie powinny być nieproporcjonalne w stosunku do celów, których realizacji służą, czyli zapewnieniu poszanowania tych reguł, i że kwota grzywny nałożonej na przedsiębiorstwo za naruszenie w dziedzinie konkurencji powinna być proporcjonalna do naruszenia ocenianego całościowo, biorąc pod uwagę zwłaszcza wagę tego naruszenia. W szczególności zasada proporcjonalności oznacza, że Komisja powinna ustalić grzywnę proporcjonalnie do czynników uwzględnionych w ocenie wagi naruszenia i w tym celu musi ocenić te czynniki w sposób spójny i obiektywnie uzasadniony.

W tym względzie ani z rozporządzenia nr 1/2003, ani z wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 EWWiS nie wynika, że wysokość grzywien powinna być ustalana w bezpośredniej zależności od rozmiaru danego rynku, gdyż ten czynnik nie jest kryterium obowiązkowym, lecz jedynie jednym spośród wielu istotnych kryteriów oceny wagi naruszenia. Przepisy te same w sobie nie zobowiązują więc Komisji do uwzględnienia ograniczonego rozmiaru rynku produktowego.

Prawo mające zastosowanie nie zawiera ogólnej zasady, zgodnie z którą kara musi być proporcjonalna do obrotu uzyskanego przez przedsiębiorstwo ze sprzedaży produktu będącego przedmiotem naruszenia. W celu wymierzenia kary pieniężnej można brać pod uwagę zarówno całkowity obrót przedsiębiorstwa, który stanowi wskazówkę, aczkolwiek przybliżoną i niedoskonałą, co do wielkości tego przedsiębiorstwa i jego siły gospodarczej, jak i obrót uzyskany z towarów będących przedmiotem naruszenia, który może zatem stanowić wskazówkę co do rozmiaru tego naruszenia. Nie należy przypisywać ani jednemu, ani drugiemu obrotowi nieproporcjonalnego znaczenia w porównaniu z pozostałymi elementami oceny, w związku z czym ustalenie stosownej grzywny nie może być wynikiem prostego obliczenia opartego na całkowitym obrocie. Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy rozpatrywane towary mają jedynie ułamkowy udział w tym obrocie. Ponadto w zakresie w jakim wysokość ostatecznej kwoty grzywny nie przekracza 10% całkowitego obrotu zainteresowanego przedsiębiorstwa w ostatnim roku naruszenia, grzywny nie można uznać za nieproporcjonalną z tego tylko powodu, że przekracza ona obrót osiągnięty na rozpatrywanym rynku.

(por. pkt 189, 190, 196, 197, 199)

9. Przy obliczaniu grzywny za naruszenie reguł konkurencji ze względu na to, iż cel polegający na odstraszaniu dotyczy zachowania się przedsiębiorstw na terytorium Unii, czynnik odstraszający jest określany przy uwzględnieniu szeregu elementów, a nie tylko szczególnej sytuacji zainteresowanego przedsiębiorstwa.

Przy ustalaniu kwoty grzywny Komisja nie ma obowiązku uwzględnienia deficytowej sytuacji finansowej przedsiębiorstwa, ponieważ uznanie takiego obowiązku oznaczałoby przyznanie przedsiębiorstwom gorzej przystosowanym do warunków rynkowych nieuzasadnionej przewagi nad konkurencją. A zatem dana spółka nie może kwestionować zastosowania mnożnika o celu odstraszającym, opierając się na okoliczności, że w okresie funkcjonowania kartelu spółka ta poniosła straty, skutkiem czego w chwili wszczęcia postępowania administracyjnego nie prowadziła już działalności na rynku, którego dotyczył kartel.

Ponadto sytuacja, w której środek przyjęty przez instytucję skutkuje postawieniem przedsiębiorstwa w stan upadłości lub likwidacji, nie jest jako taka zakazana w prawie Unii. W istocie likwidacja przedsiębiorstwa w jego omawianej formie prawnej, nawet jeśli stanowi naruszenie interesów finansowych właścicieli, akcjonariuszy lub udziałowców, nie oznacza z tego względu, że elementy osobiste, materialne lub niematerialne, reprezentowane przez przedsiębiorstwo również tracą swoją wartość.

(por. pkt 221–224)

10. Okoliczność łagodząca przewidziana w pkt 3 tiret drugie wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 EWWiS, oparta na niewprowadzeniu w praktyce porozumień lub praktyk noszących znamiona naruszenia w życie, opiera się na zachowaniu właściwym każdemu przedsiębiorstwu. Wynika z tego, że w celu oceny tej okoliczności łagodzącej nie należy uwzględniać skutków wywołanych całością naruszenia, gdyż te powinny być wzięte pod uwagę podczas oceny rzeczywistego wpływu naruszenia na rynek w celu oceny jego wagi (pkt 1 A akapit pierwszy wytycznych), ale zachowanie właściwe dla każdego przedsiębiorstwa, tak by zbadać względną wagę udziału każdego przedsiębiorstwa w naruszeniu.

W każdym razie, aby skorzystać z pkt 3 tiret drugie omawianych wytycznych, podmioty, które popełniły naruszenie, muszą być w stanie wykazać, że przyjmowały konkurencyjną postawę na rynku lub iż przynajmniej wyraźnie i w znaczącym stopniu naruszały zobowiązania mające na celu wprowadzenie kartelu w życie, do tego stopnia, iż zakłócały one jego funkcjonowanie, oraz że nie wywoływały wrażenia, iż stosują się do porozumienia, zachęcając w ten sposób pozostałe przedsiębiorstwa do wprowadzenia w życie danego kartelu.

(por. pkt 273, 275)

11. Punkt 3 tiret trzecie wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 EWWiS stanowi, iż kwota podstawowa grzywny nałożonej przez Komisję może zostać obniżona, jeżeli przedsiębiorstwo, któremu zarzuca się naruszenie, zaprzestaje naruszenia niezwłocznie po pierwszych interwencjach Komisji.

Przyznanie tego rodzaju obniżki grzywny ze względu na zakończenie naruszenia niezwłocznie po pierwszej interwencji Komisji nie następuje automatycznie, lecz zależy od oceny okoliczności danego przypadku, którą Komisja przeprowadza w zakresie przysługujących jej uprawnień dyskrecjonalnych. Okoliczności każdej konkretnej sprawy mogą więc skłonić Komisję do tego, że nie pozwoli ona przedsiębiorstwu będącemu stroną niezgodnego z prawem porozumienia na skorzystanie z owej obniżki kwoty podstawowej grzywny.

Uwzględnienie okoliczności łagodzącej w sytuacji, gdy przedsiębiorstwo jest stroną porozumienia ewidentnie niezgodnego z prawem, jeżeli przedsiębiorstwo to wiedziało lub nie mogło nie wiedzieć, że owo porozumienie stanowiło naruszenie, mogłoby być dla przedsiębiorstw zachętą do kontynuowania tajnego porozumienia tak długo jak to możliwe z nadzieją, że ich zachowanie nigdy nie zostanie wykryte, wiedząc jednocześnie, że gdyby zostało wykryte, mogłyby one skorzystać z obniżenia grzywny, przerywając naruszenie w tym właśnie momencie. Takie uznanie pozbawiłoby nałożoną grzywnę wszelkiego skutku odstraszającego i godziłoby w skuteczność art. 81 ust. 1 WE.

Ponadto zaprzestanie naruszenia popełnionego umyślnie nie może być uznane za okoliczność łagodzącą, jeżeli jest ono spowodowane interwencją Komisji.

(por. pkt 282–284)

12. Możliwość powołania się na zasadę ochrony uzasadnionych oczekiwań zakłada spełnienie trzech przesłanek. Po pierwsze, administracja musi przekazać zainteresowanemu dokładne, bezwarunkowe i zgodne zapewnienia pochodzące z uprawnionych i wiarygodnych źródeł. Po drugie, zapewnienia te muszą być takiego rodzaju, by wzbudzały u podmiotu, do którego są skierowane, uzasadnione oczekiwanie. Po trzecie, udzielone zapewnienia muszą być zgodne z właściwymi przepisami.

W dziedzinie konkurencji sama okoliczność, że dla celów ustalenia wysokości grzywny we wcześniejszej praktyce decyzyjnej Komisja uznawała pewne okoliczności faktyczne za okoliczności łagodzące, nie zobowiązuje tej instytucji do dokonania takiej samej oceny w późniejszej decyzji. A zatem dane przedsiębiorstwo nie może opierać swojego argumentu na okoliczności, że wspomniana okoliczność łagodząca została uwzględniona w przypadku innych naruszeń, aby powołać się w tym względzie na uzasadnione oczekiwania.

(por. pkt 289, 291)

13. W rozporządzeniu nr 26 dotyczącym stosowania niektórych reguł konkurencji w odniesieniu do produkcji rolnej i handlu niektórymi produktami rolnymi, a w szczególności w jego art. 2, ustanowiono odstępstwo od możliwości stosowania art. 81 ust. 1 WE do porozumień, decyzji i praktyk, jakie odnoszą się do produkcji lub handlu produktami wyszczególnionymi w załączniku I do traktatu WE, które stanowią integralną część krajowej organizacji rynku lub są niezbędne do osiągnięcia celów określonych w art. 33 WE.

Odnośnie do odstępstwa od ogólnej zasady stosowania art. 81 ust. 1 WE wykładnia art. 2 rozporządzenia nr 26 powinna być zawężająca. Poza tym art. 2 ust. 1 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 26, który przewiduje wyjątek, o którym mowa ma zastosowanie wyłącznie w sytuacji, gdy dane porozumienie wspomaga realizację wszystkich celów art. 33 WE. Ponadto jak wynika z samego brzmienia art. 2 ust. 1 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 26, dane porozumienie musi być „niezbędne” do osiągnięcia rzeczonych celów.

W tym zakresie ze względu na brak zgłoszenia i nieprzeprowadzenie formalnej procedury przedsiębiorstwo, które brało udział w oczywistym i bardzo poważnym naruszeniu art. 81 WE w sektorze surowca tytoniowego nie może podnosić, że miało wątpliwości co do tego, że dane porozumienie mogło być objęte zakresem zastosowania odstępstw przewidzianych w rozporządzeniu nr 26. Ponadto w systemie, takim jak przewidziany w rozporządzeniu nr 26, należy wykluczyć, że podmioty prywatne mogą zastąpić ocenę Komisji własną oceną środków, które są najodpowiedniejsze dla realizacji celów określonych w art. 33 WE i tym samym podejmować inicjatywy prawne, które byłyby uzasadnione tym, że realizują te cele. Ponadto utrzymanie skutecznej konkurencji na rynkach produktów rolnych stanowi jeden z celów wspólnej polityki rolnej i wspólnej organizacji danych rynków. A zatem takie przedsiębiorstwo nie może podnosić, że oczywiście antykonkurencyjne porozumienia, w których brało ono udział, realizują cele określone w art. 33 ust. 1 WE.

(por. pkt 298–300, 303, 305)

14. Zgodnie z pkt 3 tiret szóste wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 EWWiS kwota podstawowa grzywny może zostać obniżona ze względu na aktywną współpracę przedsiębiorstwa w toku postępowania, która wykracza poza zakres zastosowania komunikatu w sprawie zwolnienia z grzywien oraz zmniejszania grzywien w przypadkach karteli. Ta szczególna okoliczność łagodząca nie ma zastosowania do naruszeń, które nie wchodzą w zakres zastosowania komunikatu w sprawie współpracy.

W tym względzie zastosowanie pkt 3 tiret szóste wytycznych nie może skutkować pozbawieniem komunikatu w sprawie współpracy jego skuteczności (effet utile). Komunikat ten bowiem wytycza ramy nagradzania za współpracę w dochodzeniu Komisji przedsiębiorstw, które są lub były stronami tajnych karteli mających wpływ na Unię. Z brzmienia i z systematyki wspomnianego komunikatu wynika zatem, że przedsiębiorstwa mogą co do zasady otrzymać obniżkę grzywny z tytułu swojej współpracy jedynie wtedy, gdy spełnią surowe wymogi przewidziane w tym komunikacie.

Tak więc aby zapewnić skuteczność (effet utile) komunikatu w sprawie współpracy, Komisja może przyznać obniżkę grzywny przedsiębiorstwu na podstawie pkt 3 tiret szóste wytycznych tylko w wyjątkowych sytuacjach. Ma to miejsce zwłaszcza wtedy, gdy współpraca przedsiębiorstwa, która wykracza wprawdzie poza zakres jego prawnego zobowiązania do współpracy, ale nie daje mu prawa do obniżki grzywny na podstawie komunikatu w sprawie współpracy, jest obiektywnie użyteczna dla Komisji.

(por. pkt 327–330)

15. Wytyczne w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 EWWiS wyraźnie nie przewidują żadnej okoliczności łagodzącej związanej z brakiem precedensu na rynku, którego dotyczy naruszenie. Punkt 3 tiret ostatnie wytycznych przewiduje jednak możliwość uwzględnienia przez Komisję innych okoliczności niż te, które zostały wymienione w poprzednich tiret, w celu przyznania obniżki kwoty podstawowej grzywny. W tym względzie Komisji przysługuje pewien zakres uznania, jeśli chodzi o uznawanie okoliczności łagodzących. W szczególności Komisja nie ma obowiązku łagodzenia grzywien, jeśli po raz pierwszy podejmuje działania w danym sektorze.

(por. pkt 342, 343)

16. W sytuacji, gdy Komisja nakłada grzywnę za naruszenie reguł konkurencji nie jest ona zobowiązana do uznania za okoliczność łagodzącą złej kondycji finansowej danego sektora. Kartele bowiem powstają zazwyczaj w momencie, kiedy określony sektor przeżywa trudności. Zatem gdyby Komisja miała obowiązek uwzględniać te okoliczności, grzywny należałoby obniżać w praktycznie wszystkich sprawach kartelowych.

O ile nie ulega wątpliwości, że w swojej praktyce decyzyjnej Komisja uznawała czasem kryzysy strukturalne za okoliczności łagodzące, o tyle uwzględnienie przez Komisję w poprzednich sprawach sytuacji ekonomicznej sektora jako okoliczności łagodzącej nie oznacza, że Komisja nadal musi stosować taką praktykę

(por. pkt 352, 353)

17. W celu zagwarantowania pewności prawa i prawidłowego administrowania wymiarem sprawiedliwości dla dopuszczalności skargi konieczne jest, aby istotne okoliczności faktyczne i prawne, na których oparta jest skarga, wynikały przynajmniej skrótowo, lecz w sposób spójny i zrozumiały, z samej treści skargi. W tym względzie wprawdzie treść skargi co do poszczególnych punktów może być poparta i uzupełniona poprzez odwołania do załączonych do niej wyciągów z dokumentów, jednakże ogólne odwołanie do innych pism, także wówczas gdy stanowią one załączniki do skargi, nie rekompensuje braku zasadniczych elementów argumentacji prawnej, które muszą być zawarte w skardze. Ponadto nie do Sądu należy poszukiwanie i odnajdywanie w załącznikach zarzutów i argumentów, które mogłyby być podstawą skargi, albowiem załączniki spełniają funkcję wyłącznie dowodową i dokumentacyjną.

Zatem uznanie dopuszczalności zarzutów nieprzedstawionych w wystarczający sposób w skardze powołujących się na zarzuty hipotetycznie podniesione przez osobę trzecią w innej sprawie, do której domyślnie odwołano się w skardze, pozwoliłoby na obejście nadrzędnych wymogów art. 44 § 1 lit. c) regulaminu postępowania przed Sądem.

W każdym razie Sąd jest zobowiązany odrzucić jako niedopuszczalne żądanie wniesionej do niego skargi, jeśli podstawowe okoliczności faktyczne i prawne, na których żądanie to się opiera, nie wynikają w sposób spójny i zrozumiały z tekstu samej skargi i brak wskazania takich okoliczności w skardze nie może zostać uzupełniony poprzez przedstawienie ich na rozprawie.

(por. pkt 366, 371, 372)

18. Z logiką komunikatu w sprawie zwolnienia z grzywien oraz zmniejszania grzywien w przypadkach karteli nierozerwalnie wiąże się to, że zamierzonym przez ten komunikat celem jest stworzenie klimatu niepewności wewnątrz karteli, który ma zachęcać do jego ujawnienia Komisji. Ta niepewność wynika właśnie z faktu, że uczestnicy kartelu wiedzą, że tylko jeden spośród nich będzie mógł skorzystać ze zwolnienia z grzywny, ujawniając pozostałych uczestników naruszenia i narażając ich w ten sposób na wyższe grzywny. W ramach tego systemu i zgodnie z tą samą logiką przedsiębiorstwa, które najszybciej zaproponują współpracę, mają gwarancję otrzymania większej obniżki grzywny, którą w innym przypadku musiałyby zapłacić, w porównaniu do obniżki przyznanej przedsiębiorstwom, które tę współpracę nawiązały później. Porządek chronologiczny i szybkość współpracy zaoferowanej przez członków kartelu stanowią więc podstawowe elementy systemu wprowadzonego w życie przez komunikat w sprawie współpracy.

Interpretacja celu danego przepisu komunikatu w sprawie współpracy powinna być zgodna z logiką całego komunikatu. Z tej perspektywy pkt 23 akapit ostatni tego komunikatu należy interpretować w ten sposób, że jego celem jest nagrodzenie przedsiębiorstwa, nawet jeśli to nie ono pierwsze złożyło wniosek o zwolnienie z grzywny dotyczącej danego kartelu, w przypadku gdy jako pierwsze przedstawiło Komisji dowody dotyczące okoliczności wcześniej nieznanych Komisji, które bezpośrednio dotyczyły wagi i czasu trwania kartelu. Innymi słowy, jeżeli dowody przedstawione przez przedsiębiorstwo dotyczą okoliczności, które pozwoliły Komisji na zmianę dotychczasowej oceny wagi i czasu trwania kartelu, przedsiębiorstwo, które dostarczyło tych dowodów, może otrzymać nagrodę w postaci zwolnienia z grzywny, w zależności od oceny okoliczności, które te dowody mogą wykazać.

A zatem pkt 23 akapit ostatni komunikatu w sprawie współpracy nie dotyczy przypadków, w których przedsiębiorstwo przedkłada jedynie nowe lub pełniejsze dowody dotyczące okoliczności, które są już Komisji znane. Wspomniany akapit nie znajduje też zastosowania w przypadku, gdy przedsiębiorstwo ujawnia nowe okoliczności, które jednakowoż nie mogą zmienić oceny Komisji dotyczącej wagi lub czasu trwania kartelu. Przepis ten natomiast ma zastosowanie wyłącznie w przypadkach, gdy spełnione zostaną dwie przesłanki: po pierwsze, dane przedsiębiorstwo jako pierwsze przedstawia dowody potwierdzające okoliczności, których Komisja wcześniej nie znała; po drugie, okoliczności te, mające bezpośredni wpływ na wagę lub czas trwania domniemanego kartelu, pozwalają Komisji na dokonanie nowych ustaleń w przedmiocie naruszenia.

(por. pkt 379–382)

19. Przedsiębiorstwo, które wzięło udział w naruszeniu reguł konkurencji poprzez własne zachowanie wchodzące w zakres pojęć porozumienia lub uzgodnionej praktyki o antykonkurencyjnym przedmiocie w rozumieniu art. 81 ust. 1 WE i mające na celu przyczynienie się do realizacji naruszenia w całości, może być także odpowiedzialne przez cały okres swojego udziału w naruszeniu za zachowania podjęte przez inne przedsiębiorstwa w ramach tego samego naruszenia.

Podobnie przedsiębiorstwo może być pociągnięte do odpowiedzialności za cały kartel, nawet jeżeli zostało udowodnione, że uczestniczyło ono bezpośrednio tylko w jednym lub kilku częściach składowych tego kartelu, o ile z jednej strony wiedziało ono lub bezwzględnie powinno było wiedzieć, że po pierwsze, tajne porozumienie, w którym uczestniczyło, było częścią pewnego ogólnego planu, a po drugie, że plan ten obejmował wszystkie części składowe kartelu.

(por. pkt 394, 395)

WYROK SĄDU (trzecia izba)

z dnia 5 października 2011 r.( )

Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Włoski rynek zakupu i pierwszego przetworzenia surowca tytoniowego – Decyzja stwierdzająca naruszenie art. 81 WE – Ustalanie cen i podział rynku – Możliwość przypisania zachowania noszącego znamiona naruszenia – Grzywny – Proporcjonalność – Waga i czas trwania naruszenia – Okoliczności łagodzące – Współpraca

W sprawie T‑39/06

Transcatab SpA, z siedzibą w Casercie (Włochy), reprezentowana przez adwokatów C. Ostiego oraz A. Prastaro,

strona skarżąca,

przeciwko

Komisji Europejskiej, reprezentowanej początkowo przez F. Amata, a następnie przez V. Di Bucciego, oraz w końcu przez É. Gippiniego Fourniera oraz L. Malferrariego, działających w charakterze pełnomocników, wspieranych przez adwokata F. Ruggeriego Laderchiego,

strona pozwana,

mającej za przedmiot, po pierwsze, żądanie stwierdzenia częściowej nieważności decyzji Komisji C(2005) 4012 wersja ostateczna z dnia 20 października 2005 r. dotyczącej procedury przewidzianej w art. 81 ust. 1 [WE] (sprawa COMP/C.38.281/B.2 – Surowiec tytoniowy – Włochy), po drugie, żądanie obniżenia kwoty grzywny nałożonej na Transcatab w tej decyzji, i po trzecie, sformułowane przez Komisję żądanie wzajemne podwyższenia tej kwoty,

SĄD (trzecia izba),

w składzie: J. Azizi, prezes, E. Cremona (sprawozdawca) i S. Frimodt Nielsen, sędziowie,

sekretarz: J. Palacio González, główny administrator,

uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 30 listopada 2010 r.,

wydaje następujący

Wyrok

Okoliczności powstania sporu

1 Skarżąca, Transcatab SpA, jest włoską spółką, obecnie znajdującą się w stanie likwidacji, której głównym przedmiotem działalności jest pierwsze przetworzenie surowca tytoniowego. W momencie wystąpienia zdarzeń będących przedmiotem niniejszej sprawy Transcatab była włoską spółką zależną, w pełni kontrolowaną przez spółkę Standard Commercial Corp. (zwaną dalej „SCC”), jednego z największych niezależnych kupców hurtowych obracających liśćmi tytoniowymi na świecie. W dniu 13 maja 2005 r., czyli już w toku postępowania administracyjnego, SCC połączyła się ze spółką Dimon, Inc., tworząc tym samym nową spółkę zwaną Alliance One International, Inc. (zwaną dalej „Alliance One”), którą w pełni kontrolował Transcatab.

I – 1. Postępowanie administracyjne

2 W dniu 15 stycznia 2002 r. Komisja Wspólnot Europejskich skierowała na podstawie art. 11 rozporządzenia Rady nr 17 z dnia 6 lutego 1962 r., pierwszego rozporządzenia wprowadzającego w życie art. [81 WE] i [82 WE] (Dz.U. 1962, 13, s. 204 – wyd. spec. w języku polskim, rozdz. 8, t. 1, s. 3–10), żądania udzielenia informacji dotyczące włoskiego rynku surowca tytoniowego do włoskich stowarzyszeń branżowych przetwórców i producentów tytoniu, a konkretnie odpowiednio do Associazione professionale trasformatori tabacchi italiani (APTI, stowarzyszenia branżowego włoskich przetwórców surowca tytoniowego) i Unione italiana tabacco (Unitab, włoskiej konfederacji stowarzyszeń producentów surowca tytoniowego.

3 W dniu 19 lutego 2002 r. Komisja otrzymała wniosek o zwolnienie z grzywny, który został wniesiony przez Deltafinę SpA, przetwórcę surowca tytoniowego, spółkę będącą członkiem APTI, na podstawie komunikatu Komisji w sprawie zwolnienia z grzywien oraz zmniejszania grzywien w przypadkach karteli (Dz.U. 2002, C 45, s. 3, zwanego dalej „komunikatem w sprawie współpracy”).

4 W dniu 4 kwietnia 2002 r. odbyło się spotkanie komitetu zarządzającego APTI. Podczas tego spotkania Deltafina poinformowała jego uczestników, w tym spółki Transcatab i Dimon Italia Srl (spółkę zależną spółki Dimon, obecnie Mindo Srl) o złożonym przez siebie wniosku o zwolnienie z grzywny oraz o decyzji Komisji w sprawie przyznania jej warunkowego zwolnienia z grzywny.

5 W tym samym dniu Komisja otrzymała od spółki Dimon Italia wniosek o zwolnienie z grzywny na podstawie pkt 8 komunikatu w sprawie współpracy oraz posiłkowo wniosek o obniżenie całości grzywny na podstawie pkt 20–27 tego komunikatu, a kilka godzin później – wniosek o obniżenie całości grzywny złożony na tej samej podstawie, również od Transcatab.

6 W dniu 9 kwietnia 2002 r. Komisja potwierdziła na podstawie pkt 25 komunikatu w sprawie współpracy odbiór wniosku złożonego przez Transcatab. W dniu 10 kwietnia 2002 r. Transcatab przekazała nowy wniosek składający się z noty wyjaśniającej i 44 załączników. Zgodnie z art. 25 komunikatu w sprawie współpracy w dniu 30 kwietnia 2002 r. Komisja potwierdziła również odbiór tego wniosku.

7 W dniach 18 i 19 kwietnia 2002 r. Komisja dokonała na podstawie art. 14 rozporządzenia nr 17 kontroli w pomieszczeniach Dimon Italia i Transcatab oraz w pomieszczeniach Trestina Azienda Tabacchi SpA i Romana Tabacchi SpA.

8 W dniu 8 października 2002 r. Komisja powiadomiła Dimon Italia i Transcatab, że były one odpowiednio pierwszym i drugim przedsiębiorstwem, które przedstawiło dowody naruszenia w rozumieniu komunikatu w sprawie współpracy, i w związku z tym zamierza przyznać im po zakończeniu postępowania administracyjnego zmniejszenie odpowiednio o 30–50% i o 20–30% kwoty grzywny, która w przypadku braku współpracy zostałaby na nie nałożona z tytułu ewentualnie stwierdzonych naruszeń.

9 W dniu 25 lutego 2004 r. Komisja sporządziła pismo w sprawie przedstawienia zarzutów, które skierowała do dziesięciu przedsiębiorstw lub stowarzyszeń przedsiębiorstw, w tym do spółek Transcatab, Deltafina, Dimon Italia i Romana Tabacchi (zwanych dalej „przetwórcami”) i spółek dominujących niektórych z ww. spółek, w szczególności do SCC, Dimon i Universal Corp., spółki dominującej Deltafiny. Adresaci pisma w sprawie przedstawienia zarzutów mieli możliwość przedstawienia odpowiedzi na piśmie oraz podczas przesłuchania, które odbyło się w dniu 22 czerwca 2004 r.

10 W następstwie sporządzenia w dniu 21 grudnia 2004 r. uzupełnienia do wspomnianego pisma w sprawie przedstawienia zarzutów dotyczącego naruszenia przez Deltafinę obowiązku współpracy przewidzianego w komunikacie w sprawie współpracy w związku z ujawnieniem przez nią jej wniosku o zwolnienie z grzywny (zob. pkt 4 powyżej) w dniu 1 marca 2005 r. odbyło się drugie przesłuchanie.

11 Po zasięgnięciu opinii komitetu doradczego ds. praktyk ograniczających konkurencję i pozycji dominującej oraz na podstawie końcowego sprawozdania funkcjonariusza ds. przesłuchań Komisja wydała decyzję C(2005) 4012 wersja ostateczna z dnia 20 października 2005 r. dotyczącą procedury przewidzianej w art. 81 ust. 1 [WE] (sprawa COMP/C.38.281/B.2 – Surowiec tytoniowy – Włochy) (zwaną dalej „zaskarżoną decyzją”), której streszczenie zostało opublikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej z dnia 13 lutego 2006 r. (Dz.U. L 353, s. 45).

II – 2. Zaskarżona decyzja

12 Zaskarżona decyzja dotyczy przede wszystkim kartelu horyzontalnego zawiązanego przez przetwórców działających na włoskim rynku surowca tytoniowego.

13 W ramach tego kartelu, w okresie od 1995 r. do początku 2002 r., przetwórcy ustalili warunki transakcji dotyczących zakupów surowca tytoniowego we Włoszech w odniesieniu zarówno do zakupów dokonywanych bezpośrednio od producentów, jak i do zakupów od „podmiotów trzecich zajmujących się pakowaniem”, w szczególności poprzez ustalanie cen i podział rynku.

14 Zaskarżona decyzja dotyczy również dwóch innych naruszeń, niezależnych od kartelu zawiązanego przez przetwórców, które miały miejsce w okresie pomiędzy początkiem 1999 r. a końcem 2001 r. i obejmowały, w przypadku APTI, ustalanie cen umownych negocjowanych przez nie w imieniu ich członków w celu zawierania umów międzybranżowych z Unitab oraz, w przypadku Unitab, ustalanie cen negocjowanych przez nią w imieniu jej członków z APTI w celu zawierania tych porozumień.

15 Komisja uznała w zaskarżonej decyzji, że praktyki przetwórców stanowią jednolite i ciągłe naruszenie art. 81 ust. 1 WE (zob. w szczególności motywy 264–269 zaskarżonej decyzji).

16 W art. 1 ust. 1 zaskarżonej decyzji Komisja przypisała odpowiedzialność za kartel przetwórcom, jak również spółce Universal i spółce Alliance One, jako spółce powstałej z połączenia Dimon i SCC.

17 W art. 2 zaskarżonej decyzji Komisja nałożyła grzywny na przedsiębiorstwa, o których mowa w poprzednim punkcie, oraz na APTI i Unitab (zob. pkt 71 poniżej).

A – Adresaci zaskarżonej decyzji

18 Motywy 325–351 zaskarżonej decyzji zostały poświęcone ustaleniu jej adresatów.

19 Tytułem wstępu Komisja powołała się na utrwalone orzecznictwo, zgodnie z którym pojęcie przedsiębiorstwa rozpatrywane w kontekście prawa konkurencji winno być rozumiane jako odnoszące się do jednostki gospodarczej jako przedmiotu danego porozumienia, nawet jeśli z prawnego punktu widzenia owa jednostka gospodarcza składa się z wielu osób fizycznych lub prawnych (motyw 325 zaskarżonej decyzji).

20 Komisja stwierdziła następnie, iż według jej ustaleń Deltafina, Dimon Italia, Transcatab i Romana Tabacchi, podobnie jak APTI i Unitab, w okresie trwania obu naruszeń bezpośrednio uczestniczyły w stwierdzonych naruszeniach, w związku z czym zaskarżona decyzja została skierowana do każdego z tych przedsiębiorstw i stowarzyszeń (motyw 327 zaskarżonej decyzji).

21 Analiza Komisji polegała na zbadaniu możliwości przypisania poszczególnym spółkom dominującym noszących znamiona naruszenia zachowań niektórych spółek zależnych (Deltafiny, Dimon Italia i Transcatab). W tym względzie Komisja przypomniała, że w okresie trwania naruszeń Deltafina była spółką w pełni zależną od spółki Universal, Dimon Italia spółką w pełni zależną od spółki Dimon Inc., zaś Transcatab spółką w pełni zależną od spółki SCC (motyw 328 zaskarżonej decyzji).

22 Komisja wyjaśniła w szczególności, że zgodnie z orzecznictwem spółkę dominującą należy uznać za odpowiedzialną za bezprawne zachowanie jej spółki zależnej w sytuacji, gdy spółka zależna nie kształtuje w sposób autonomiczny swego zachowania na rynku. W tym względzie Komisja przypomina, że w przypadku gdy do spółki dominującej należy cały kapitał jej spółki zależnej, można zakładać, że spółka dominująca rzeczywiście wywiera decydujący wpływ na zachowanie tej spółki zależnej, jeżeli spółka zależna popełnia naruszenie art. 81 ust. 1 WE (motywy 329, 330 zaskarżonej decyzji).

23 W motywie 331 zaskarżonej decyzji Komisja uznała, iż w przypadku Deltafiny, Dimon i Transcatab słusznie można zakładać, że „nie miały autonomii”, gdyż znajdują się lub, w przypadku Dimon Italia, znajdowały się w całkowitym posiadaniu swoich poszczególnych spółek dominujących.

24 Odrzucając tezę wysuwaną przez te spółki w odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów, zgodnie z którą, aby wykazać wywieranie decydującego wpływu, konieczne są inne okoliczności poza samym sprawowaniem pełnej kontroli, Komisja wyjaśniła, że wszelkie domniemania takiego wpływu przyjmowane w odniesieniu do spółek w pełni zależnych są wzruszalne. Dowód przeciwny może zostać przedstawiony przez stronę, która zamierza obalić to domniemanie, i musi mieć postać „przekonywających dowodów”, które nie mogą być jedynie ogólnymi informacjami niepopartymi przez przekonywające dowody (motyw 334 zaskarżonej decyzji).

25 W tym względzie Komisja kolejno zbadała argumenty przedstawione przez spółki dominujące będące adresatami zaskarżonej decyzji.

26 Komisja odrzuciła przede wszystkim przedstawiony przez spółki dominujące, których dotyczy zaskarżona decyzja, ogólny argument dotyczący odpowiedzialności lokalnego kierownictwa za działania ich poszczególnych spółek zależnych. Zdaniem Komisji okoliczność, że w momencie przejęcia pełnej kontroli nad swoimi poszczególnymi spółkami zależnymi Dimon i SCC nie zmieniły istniejącego kierownictwa, nie pozwala wykluczyć możliwości wywierania przez te spółki dominujące decydującego wpływu na swoje poszczególne włoskie spółki zależne, gdyż powierzanie lokalnemu kierownictwu spółki w pełni zależnej zarządzania bieżącymi sprawami jest normalną praktyką (motyw 338 zaskarżonej decyzji).

27 Według Komisji żadne z tych przedsiębiorstw nie wykazało, ogólnie rzecz biorąc, na czym polega specyfika ich grupy sprawiająca, że działalność spółek zależnych w znaczący sposób była niezależna od jej wpływu (motyw 339 zaskarżonej decyzji).

28 W tym względzie Komisja poddała analizie trwałość więzów gospodarczych łączących Deltafinę, Dimon Italia, Transcatab z ich poszczególnymi spółkami dominującymi, która wykazała, że włoskie spółki zależne tworzyły wraz z pozostałą częścią ich grupy jednostkę gospodarczą. Komisja podniosła w tym względzie, że grupy, o których mowa, były największymi hurtowymi kupcami liści tytoniowych na świecie i często nabywały oraz sprzedawały tytoń zakupiony przez ich włoskie spółki zależne (motyw 340 zaskarżonej decyzji).

29 Co się tyczy SCC, Komisja podniosła, że zanim spółka ta przejęła pełną kontrolę nad kapitałem Transcatab, już wcześniej kontrolowała tę spółkę wspólnie ze swoim włoskim partnerem. Okoliczność, że w następstwie tego przejęcia SCC „w żaden sposób nie zmieniła kierownictwa” swojej spółki zależnej, nie może w konsekwencji zostać uznana za dowód na to, że nie wywierała wpływu na kierownictwo, po tym jak stała się właścicielem wszystkich udziałów. Co się tyczy w szczególności powierzenia uprawnień wykonawczych dyrektorowi generalnemu Transcatab, Komisja oświadczyła, że nie posiada żadnych informacji, które pozwoliłyby jej wywnioskować, iż ów nie został powołany przez SCC, podobnie jak pozostali członkowie zarządu (motywy 341, 342 zaskarżonej decyzji).

30 Komisja odrzuciła następnie argument SCC, zgodnie z którym między nią a jej spółką zależną nie funkcjonowały żadne kanały komunikacyjne (motywy 343, 344 zaskarżonej decyzji).

31 Komisja zauważyła w tym względzie, że działania Transcatab zostały uznane za działania spółki Standard Commercial Tobacco Co. Inc., spółki holdingowej wchodzącej w skład grupy SCC, w pełni zależnej od SCC, oraz że działania te były analizowane w ramach działań grupy, w tym sprzedaży dokonywanej przez grupę SCC na rzecz producentów papierosów. Komisja wywnioskowała z tego, że wyniki działalności Transcatab były przekazywane na wyższe szczeble grupy w celu ich konsolidacji (motyw 344 zaskarżonej decyzji).

32 Komisja wyjaśniła, iż ze względu na to, że grupy, do których należały Transcatab i Dimon Italia w okresie trwania naruszenia, przestały istnieć z powodu ich połączenia się i utworzenia nowego podmiotu Alliance One, to właśnie ta spółka, jako prawny następca obu tych grup, jest adresatem zaskarżonej decyzji (motyw 349 zaskarżonej decyzji).

33 Ze względu na te poszczególne okoliczności Komisja stwierdziła w motywie 351 zaskarżonej decyzji, że Deltafina, Universal, Mindo (wcześniej Dimon Italia), Transcatab, Alliance One, Romana Tabacchi, APTI i Unitab ponoszą odpowiedzialność za naruszenia i należy zaliczyć je do adresatów zaskarżonej decyzji.

B – Ustalenie wysokości grzywny

34 W motywach 356–404 zaskarżonej decyzji Komisja zbadała kwestię grzywien, które należy nałożyć na adresatów tego aktu.

35 Komisja ustaliła kwoty grzywien na podstawie wagi i czasu trwania rozpatrywanych naruszeń, czyli w oparciu o dwa kryteria wyraźnie wymienione w art. 23 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 [WE] i 82 [WE] (Dz.U. 2003, L 1, s. 1) i art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 (motywy 356, 357 zaskarżonej decyzji).

1. Ustalenie kwot wyjściowych grzywien

36 W odniesieniu do wagi rozpatrywanego naruszenia Komisja przypomniała, że w celu dokonania oceny tego czynnika winna ona uwzględnić swoisty charakter tego naruszenia, jego rzeczywisty wpływ na rynek – o ile da się go zmierzyć – oraz rozmiar właściwego rynku geograficznego (motyw 365 zaskarżonej decyzji).

37 Następnie Komisja wskazała, że produkcja surowca tytoniowego we Włoszech odpowiadała 38% produkcji w ramach kwot w Unii Europejskiej, co stanowiło 67 338 mln EUR w 2001 r. będącym ostatnim pełnym rokiem naruszenia (motyw 366 zaskarżonej decyzji).

38 Co się tyczy charakteru naruszenia, Komisja stwierdziła, że jest ono bardzo poważne, gdyż polegało na ustalaniu cen zakupu odmian surowca tytoniowego we Włoszech i podziale zakupionych ilości. Komisja dodała, odnosząc się do części zaskarżonej decyzji poświęconej analizie ograniczenia konkurencji (motywy 272 i nast.), że kartel dotyczący zakupów może zakłócać gotowość producentów do osiągnięcia pewnej wydajności, jak również ograniczać konkurencję między przetwórcami na rynkach stanowiących kolejne ogniwo działań rynkowych. Komisja stwierdziła również, że ma to szczególne znaczenie, gdy jak w niniejszej sprawie produkt, z którym związany był kartel – w niniejszym przypadku surowiec tytoniowy – stanowi istotny „wkład” w działania prowadzone przez uczestników kolejnych ogniw działań rynkowych, w niniejszym przypadku pierwsze przetworzenie oraz sprzedaż przetworzonego tytoniu (motywy 367, 368 zaskarżonej decyzji).

39 W motywie 369 zaskarżonej decyzji Komisja doszła do wniosku, że w związku z powyższymi ustaleniami naruszenie popełnione przez przetwórców należy zakwalifikować jako bardzo poważne.

40 Następnie w motywach 370–376 zaskarżonej decyzji Komisja zbadała kwestię „indywidualnej wagi naruszenia przepisów” oraz „skutku odstraszającego”. W tym względzie Komisja wskazała, że przy ustalaniu wysokości grzywny należy wziąć pod uwagę „indywidualną wagę każdego przedsiębiorstwa i ewentualne skutki jego bezprawnych zachowań” (motyw 370 zaskarżonej decyzji).

41 Komisja oceniła zatem, że grzywny należy ustalać w zależności od pozycji rynkowej każdego z uczestników kartelu (motyw 371 zaskarżonej decyzji).

42 W tym względzie Komisja uznała, że kwota wyjściowa grzywny nałożonej na Deltafinę powinna być najwyższa ze względu na to, że spółka ta była największym kupcem, ponieważ jej udział w rynku wynosił ok. 25% w 2001 r. (motyw 372 zaskarżonej decyzji).

43 Zważywszy, że spółki Transcatab, Dimon Italia i Romana Tabacchi posiadały mniejsze udziały w rynku, którego dotyczy naruszenie – wynoszące w 2001 r. ok. 9–11% – Komisja stwierdziła, że spółki te „należy rozpatrywać łącznie” oraz że kwoty wyjściowe grzywien, które zostaną na nie nałożone, powinny być niższe (motyw 373 zaskarżonej decyzji).

44 Komisja uznała jednak, że kwota wyjściowa odzwierciedlająca tylko pozycję na rynku nie wywarłaby wystarczająco odstraszającego skutku wobec Deltafiny, Dimon Italia (Mindo) i Transcatab, ponieważ pomimo ich względnie ograniczonego obrotu każda z nich należy – lub w przypadku Mindo należała – do ponadnarodowych grup o znacznej sile gospodarczej i finansowej, które są największymi światowymi hurtowymi kupcami tytoniu i które prowadzą działalność na różnych poziomach przemysłu tytoniowego i na różnych rynkach geograficznych (motyw 374 zaskarżonej decyzji).

45 W rezultacie, aby zapewnić odstraszający skutek grzywny, Komisja uznała, że należy zastosować mnożnik 1,5 – co stanowi jej podwyższenie o 50% – do kwoty wyjściowej ustalonej dla Deltafiny oraz mnożnik 1,25 – co stanowi podwyższenie o 25% – do kwoty wyjściowej ustalonej dla Dimon Italia (Mindo) i Transcatab (motyw 375 zaskarżonej decyzji).

46 W świetle tych wszystkich okoliczności w motywie 376 zaskarżonej decyzji Komisja ustaliła kwoty wyjściowe grzywien w następujący sposób:

– Deltafina: 37,5 mln EUR;

– Transcatab: 12,5 mln EUR;

– Dimon Italia (Mindo): 12,5 mln EUR;

– Romana Tabacchi: 10 mln EUR.

2. Ustalenie kwot podstawowych grzywien

47 W motywach 377 i 378 zaskarżonej decyzji Komisja zbadała kwestię czasu trwania naruszenia.

48 Komisja stwierdziła, że wprowadzony w życie przez przetwórców kartel rozpoczął się w dniu 29 września 1995 r. i zgodnie z ich oświadczeniami przestał istnieć w dniu 19 lutego 2002 r. Komisja uznała zatem, że należy podwyższyć o 60% kwoty wyjściowe grzywien nałożonych na przetwórców z wyjątkiem Romana Tabacchi, która krócej uczestniczyła w kartelu.

49 W rezultacie kwoty podstawowe grzywien nałożonych na adresatów zaskarżonej decyzji zostały ustalone następująco:

– Deltafina: 60 mln EUR;

– Transcatab: 20 mln EUR;

– Dimon Italia (Mindo): 20 mln EUR;

– Romana Tabacchi: 12,5 mln EUR.

3. Okoliczności łagodzące

50 W motywach 380–398 zaskarżonej decyzji Komisja sprawdziła, czy należy uwzględnić okoliczności łagodzące.

51 Co się w szczególności tyczy Transcatab, Komisja odrzuciła wszystkie jej argumenty podniesione w celu wykazania, że w jej przypadku wystąpiły okoliczności łagodzące.

52 W pierwszej kolejności Komisja zauważyła, że wprowadzenie w życie kartelu przetwórców nie miało związku z porozumieniami międzybranżowymi zawieranymi w ramach APTI. Komisja wywnioskowała z tego, że włoskie przepisy nie stanowiły dla przetwórców zachęty do ich zachowań, w związku z czym nie mogą na podstawie tego argumentu skorzystać z obniżki kwot nałożonych na nich grzywien (motyw 381 zaskarżonej decyzji).

53 Następnie Komisja odrzuciła argument przetwórców, zgodnie z którym powinni skorzystać z obniżki, zważywszy na to, że zakończyli naruszenie jeszcze przed interwencją Komisji. W tym względzie Komisja przypomniała orzecznictwo, zgodnie z którym w sprawach dotyczących poważnych naruszeń reguł konkurencji, przy których strony wiedziały lub powinny były wiedzieć, że ich zachowanie jest całkowicie bezprawne, fakt zakończenia przez nie naruszenia przed interwencją Komisji nie powinien co do zasady stanowić podstawy obniżenia wysokości grzywny przy jej obliczaniu (motyw 382 zaskarżonej decyzji).

54 Komisja stwierdziła również, że nie mogła uznać, iż kartel nie został wprowadzony w życie, gdyż z opisu okoliczności faktycznych wynikało, że strony zapewniły wprowadzenie kartelu w życie między innymi dzięki ich uczestnictwu w regularnych spotkaniach i regularnej wymianie informacji dotyczących cen i ilości w okresach, w których dokonywano zakupów (motyw 383 zaskarżonej decyzji).

55 Komisja odrzuciła wreszcie argument podniesiony przez Transcatab, zgodnie z którym przy ustalaniu grzywny na podstawie pkt 5 lit. b) wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 [EWWiS] (Dz.U. 1998, C 9, s. 3, zwanych dalej „wytycznymi”) należało wziąć pod uwagę szczególny kontekst gospodarczy i społeczny włoskiego rynku surowca tytoniowego. Komisja zauważyła, że pkt 5 lit b) wytycznych stosuje się w wyjątkowych okolicznościach, a rozpatrywana sprawa nie była identyczna ani podobna do sprawy, na którą powołała się Transcatab na poparcie jej argumentu. Komisja dodała jeszcze, że nie może przyjąć argumentu, iż istnienie nielegalnych praktyk dotyczących branży tytoniowej w niektórych włoskich regionach mogło wywrzeć decydujący wpływ, powodując rozpatrywane praktyki, oraz że skutki reformy wspólnej organizacji rynków były zbyt niepewne i odległe w czasie, aby uzasadnić zastosowanie okoliczności łagodzących (motyw 384 zaskarżonej decyzji).

56 Następnie Komisja uznała szczególną sytuację Deltafiny i stwierdziła, że należy obniżyć nałożoną na nią grzywnę o 50% ze względu na współpracę z jej strony (motywy 385–398 zaskarżonej decyzji).

57 Po uwzględnieniu okoliczności łagodzących Komisja ustaliła kwoty grzywien następująco (motyw 399 zaskarżonej decyzji):

– Deltafina: 30 mln EUR;

– Dimon Italia (Mindo): 20 mln EUR;

– Transcatab: 20 mln EUR;

– Romana Tabacchi: 8,75 mln EUR.

58 Komisja przypomniała wreszcie, że zgodnie z art. 23 ust. 2 rozporządzenia n 1/2003 dla każdego przedsiębiorstwa lub związku przedsiębiorstw biorących udział w naruszeniu grzywna nie powinna przekroczyć 10% całkowitego obrotu uzyskanego w poprzedzającym roku obrotowym. Komisja dodała, że w sytuacji gdy rozpatrywane spółki należą do grupy i wykazano, że spółki dominujące tych spółek wywierały na nie decydujący wpływ, a w konsekwencji wspomniane spółki dominujące ponoszą solidarną odpowiedzialność za zapłatę grzywien nałożonych na ich spółki zależne, w celu ustalenia wspomnianej wyżej górnej granicy 10% należy wziąć pod uwagę światowy obrót grupy (motywy 400, 401 zaskarżonej decyzji).

59 W tym względzie Komisja uznała, że grzywna nałożona na spółkę Romana Tabacchi nie powinna przekraczać 2,05 mln EUR oraz że nie należy obniżać pozostałych grzywien na podstawie tego przepisu (motywy 402, 403 zaskarżonej decyzji).

4. Zastosowanie komunikatu w sprawie współpracy

60 W motywach 405–500 zaskarżonej decyzji Komisja wypowiedziała się w przedmiocie zastosowania w niniejszym przypadku komunikatu w sprawie współpracy.

61 Wszystkie trzy spółki, to jest Deltafina, Dimon Italia i Transcatab, wniosły o zastosowanie wspomnianego komunikatu. Co się tyczy Deltafiny, Komisja przypomniała, że przyznała jej warunkowe zwolnienie z grzywny. Komisja wyjaśniła ponadto, że zgodnie z jej wstępnymi ustaleniami Dimon Italia i Transcatab były odpowiednio pierwszym i drugim przedsiębiorstwem, które dostarczyły jej dowody domniemanego naruszenia mające ponadto istotną wartość dodaną w rozumieniu pkt 22 komunikatu w sprawie współpracy względem dowodów, które już posiadała (motywy 405–407 zaskarżonej decyzji).

62 Zbadawszy sytuację Deltafiny oraz stwierdziwszy, że nie można jej przyznać zwolnienia z grzywny ze względu na złamanie przez nią obowiązku współpracy przewidzianego w komunikacie w sprawie współpracy (zob. motywy 408–484 zaskarżonej decyzji, pkt 4, 10 powyżej), Komisja zbadała przypadek spółek Dimon Italia i Transcatab.

63 Komisja uznała, po pierwsze, że nieprzyznanie Deltafinie ostatecznego zwolnienia z grzywny bezpośrednio nie wpływa na sposób, w jaki należało zastosować komunikat w sprawie współpracy wobec spółek Dimon Italia i Transcatab (motywy 485–491 zaskarżonej decyzji).

64 Po drugie, Komisja ustaliła obniżkę, jaka na podstawie tego komunikatu mogła w szczególności być przyznana spółce Transcatab.

65 W tym względzie Komisja stwierdziła najpierw, że Transcatab spełniła nałożone na nią warunki, a mianowicie zaprzestała uczestniczenia w naruszeniu najpóźniej w dniu przedstawienia dowodów (motywy 492, 493 zaskarżonej decyzji).

66 Komisja wskazała następnie, że przy ustalaniu wysokości obniżki wzięła pod uwagę moment dostarczenia dowodów, stopień, w jakim dowody te stanowiły wartość dodaną, jak również zakres i ciągłość współpracy podjętej przez przedsiębiorstwa po przekazaniu przez nie dowodów (motyw 494 zaskarżonej decyzji).

67 W związku z tym w pierwszej kolejności Komisja zauważyła, że Transcatab złożyła swój wniosek o zwolnienie z grzywny przed rozpoczęciem przez Komisję aktywnych działań kontrolnych, że jej wniosek obejmował cały okres trwania naruszenia, zaś dostarczone przez nią dowody wzmocniły w wielu aspektach dowody już posiadane przez Komisję (motyw 495 zaskarżonej decyzji).

68 Co się tyczy w drugiej kolejności w szczególności dokumentów dostarczonych przez Transcatab, Komisja uznała, że opis okoliczności faktycznych, jaki się z nich wyłaniał, był wyjątkowo dokładny i bardzo pomocny w zrozumieniu charakteru naruszenia, szczególnie niektórych jego elementów (na przykład zawarcia w 1999 r. porozumienia międzybranżowego w sprawie nadwyżek produkcji tytoniu w 1998 r.). Komisja zauważyła jednak, że wszystkie okoliczności, których dotyczyły dowody dostarczone przez Transcatab, były już jej znane (motyw 497 zaskarżonej decyzji).

69 Komisja uznała wreszcie również, że Transcatab wykazała wobec niej wolę współpracy w toku całego postępowania i nie zakwestionowała okoliczności, na których Komisja oparła się w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów (motyw 498 zaskarżonej decyzji).

70 Komisja uznała zatem, że Transcatab należy przyznać najwyższą możliwą obniżkę kwoty grzywny przewidzianą w odpowiednim przedziale, a mianowicie obniżkę o 30% (motyw 499 zaskarżonej decyzji).

71 Zgodnie z art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 (zob. art. 2 zaskarżonej decyzji) kwoty grzywien, które należy nałożyć na przedsiębiorstwa i stowarzyszenia przedsiębiorstw będące adresatami zaskarżonej decyzji, Komisja ostatecznie ustaliła w następujący sposób:

– w przypadku spółek Deltafina i Universal solidarnie: 30 mln EUR;

– w przypadku spółek Dimon Italia (Mindo) i Alliance One: 10 mln EUR, przy czym spółka Alliance One International jest odpowiedzialna za zapłatę całości grzywny, a Mindo jest odpowiedzialna za zapłatę kwoty 3,99 mln EUR;

– w przypadku spółek Transcatab i Alliance One solidarnie: 14 mln EUR;

– w przypadku spółki Romana Tabacchi: 2,05 mln EUR;

– w przypadku APTI: 1000 EUR;

– w przypadku Unitab: 1000 EUR.

Przebieg postępowania i żądania stron

72 Pismem, które wpłynęło do sekretariatu Sądu w dniu 24 stycznia 2006 r., Alliance One wniosła skargę w szczególności o stwierdzenie nieważności części zaskarżonej decyzji (sprawa T‑25/06). Spółka Transcatab wniosła niniejszą skargę pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 3 lutego 2006 r.

73 W swojej skardze Alliance One wniosła o połączenie tej sprawy z niniejszą sprawą. Z takim samym żądaniem wystąpiła w swojej skardze Transcatab.

74 Sąd nie uwzględnił wniosku o połączenie spraw.

75 W dniu 24 listopada 2009 r. Sąd w ramach środków organizacji postępowania przewidzianych w art. 64 regulaminu postępowania przed Sądem zadał spółce Transcatab pytanie na piśmie, na które udzieliła odpowiedzi w wyznaczonym terminie. W dniu 4 lutego 2010 r. Komisja przedstawiła uwagi dotyczące odpowiedzi Transcatab.

76 Na podstawie sprawozdania sędziego Sąd postanowił otworzyć postępowanie ustne i w ramach środków organizacji postępowania zażądał od Transcatab przedstawienia określonego dokumentu. Dokument przedstawiono w wyznaczonym na to terminie.

77 Na rozprawie w dniu 30 listopada 2009 r. wysłuchano wystąpień stron i ich odpowiedzi na pytania Sądu.

78 Na rozprawie Sąd zwrócił się do Transcatab o przedstawienie innego dokumentu na podstawie art. 64 regulaminu. Dokument ten Transcatab przedstawiła w dniu 22 grudnia 2010 r.

79 Transcatab wnosi do Sądu o:

– stwierdzenie częściowej nieważności zaskarżonej decyzji;

– obniżenie nałożonej na nią grzywny;

– obciążenie Komisji kosztami postępowania.

80 Komisja wnosi do Sądu o:

– oddalenie skargi;

– ustalenie kwoty grzywny na 15 mln EUR na podstawie uprawnień przyznanych mu w art. 229 WE;

– obciążenie Transcatab kosztami postępowania.

Co do prawa

81 Na poparcie swojej skargi Transcatab podnosi pięć zarzutów, przy czym niektóre dzielą się na kilka części. W ramach zarzutu pierwszego Transcatab podnosi w istocie, że Komisja naruszyła prawo, uznając Alliance One odpowiedzialną za jej zachowanie; że Komisja nie uzasadniła wystarczająco swego stanowiska w tym zakresie i naruszyła również prawo do obrony skarżącej. Zarzut drugi oparty jest na naruszeniu prawa, braku uzasadnienia oraz nielogicznym uzasadnieniu, na naruszeniu prawa do obrony, a także na naruszeniu zasad proporcjonalności, równego traktowania i ochrony uzasadnionych oczekiwań przy ustalaniu wysokości grzywny. Zarzut trzeci dotyczy naruszenia prawa i braku uzasadnienia przy ustalaniu kwoty grzywny, z uwagi na czas trwania naruszenia, naruszenia zasady ne bis in idem w związku z grzywną nałożoną na APTI, jak również naruszenia zasady równego traktowania. W ramach zarzutu czwartego Transcatab podnosi, iż Komisja błędnie uznała w zaskarżonej decyzji, że żadna okoliczności łagodzących, na które powołuje się ta spółka nie znajdowała zastosowania. W ramach piątego zarzutu podnosi ona wreszcie, iż Komisja popełniła błędy przy stosowaniu komunikatu w sprawie współpracy.

82 Zdaniem Komisji w ramach swojego trzeciego zarzutu Transcatab powróciła do swojej wcześniejszej współpracy, w ramach której spółka ta nie kwestionuje ustaleń Komisji zawartych w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów. W związku z tym tytułem żądania wzajemnego Komisja wnosi do Sądu o zmniejszenie obniżki grzywny Transcatab z 30% do 25% oraz w ramach wykonywania przez Sąd nieograniczonego prawa orzekania – o ustalenie tej grzywny na 15 mln EUR.

I – 1. W przedmiocie zarzutu pierwszego dotyczącego przypisania naruszenia spółce dominującej Transcatab

A – W przedmiocie pierwszej części zarzutu pierwszego, opartej na błędnej interpretacji orzecznictwa, nieuwzględnieniu przedstawionych dowodów i naruszeniu prawa do obrony

1. Argumenty stron

83 W pierwszej kolejności Transcatab podważa wnioski zawarte w zaskarżonej decyzji, zgodnie z którymi już samo posiadanie przez SCC w okresie trwania naruszenia całego jej kapitału jest wystarczające, aby domniemywać odpowiedzialności SCC za noszące znamiona naruszenia zachowanie jej spółki zależnej. Tego rodzaju domniemanie jest niezgodne z orzecznictwem. Zdaniem Transcatab Komisja powinna udowodnić istnienie innych informacji pozwalających uznać, że spółka dominująca rzeczywiście wywierała decydujący wpływ na swoją spółkę zależną. W niniejszym przypadku Komisja ograniczyła się do przyjęcia domniemania odpowiedzialności SCC, nie wskazując żadnych innych przesłanek mogących uzasadniać jej odpowiedzialność. Tym samym Komisja przerzuciła ciężar dowodu, który nie spoczywa na Transcatab ani na jej spółce dominującej, lecz na samej Komisji.

84 W drugiej kolejności Transcatab podnosi, że SCC dostarczyła Komisji wystarczające dowody na to, iż nie miała nic wspólnego z zachowaniem spółki Transcatab. Dowody te dotyczyły zarówno opisu lokalnej sytuacji panującej na włoskim rynku, jak i cech struktury grupy SCC, i wykazywały, że jej spółki zależne były samodzielne. Dowody te dotyczyły również autonomii jej zarządu oraz jej dyrektora generalnego.

85 W swojej replice Transcatab podnosi ponadto, że twierdzenie Komisji, zgodnie z którym obalenie domniemania decydującego wpływu jest możliwe wyłącznie wtedy, gdy udział w spółce ma charakter wyłącznie finansowy, jest sprzeczne z orzecznictwem. Zdaniem Transcatab Komisja nie zbadała uważnie dowodów, przedstawionych w toku postępowania administracyjnego i poprzestała na odrzuceniu wszystkich argumentów na podstawie z góry przyjętych i niczym niepopartych założeń. Po pierwsze, twierdzenie zgodnie z którym jest nieprawdopodobne, aby spółka dominująca mogła w całości przekazać zarządzanie spółką zależną, nie jest zasadne. Jak bowiem Transcatab wykazała w toku postępowania administracyjnego, rozgałęziona struktura grupy uniemożliwiała jednolite zarządzanie. Po drugie, Komisja przyjęła domniemanie decydującego wpływu nawet w odniesieniu do okresu, w którym SCC posiadała jedynie 50% kapitału Transcatab, podczas gdy Transcatab i SCC udowodniły, że zarząd i dyrektor generalny Transcatab, któremu powierzono wszystkie uprawnienia związane z zarządzaniem spółką, zostali powołani przed przejęciem przez SCC wyłącznej kontroli nad tą spółką. Po trzecie, fakt, że niektóre dokumenty były sporządzane w języku angielskim, nie wystarcza do wykazania wywierania przez spółkę dominującą wpływu na zarządzanie działalnością handlową Transcatab. Podsumowując, Komisja niesłusznie odrzuciła przedłożone dowody, nie przedstawiając żadnego odpowiedniego ani logicznego uzasadnienia ani nie zestawiając tych dowodów z innymi dokumentami, których moc dowodowa była co najmniej równoważna. W związku z tym Komisja naruszyła obowiązek zachowania bezstronności przy badaniu akt sprawy.

86 W trzeciej kolejności Komisja naruszyła prawo do obrony Alliance One, ponieważ w zaskarżonej decyzji posłużyła się dokumentami zawartymi w aktach sprawy, które nie były wymienione w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów, uniemożliwiając tym samym SCC ustosunkowanie się do nich i naruszając w następstwie uzasadnione oczekiwania jej następcy prawnego Alliance One. Transcatab przyznaje, że chodziło o dokumenty znane stronom. Jednak ze względu na to, że dokumenty te nie zostały wskazane w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów, strony mogły zasadnie uważać, że dokumenty te nie miały znaczenia dla sprawy i nie było zatem konieczne, aby strony przedstawiły swoje stanowisko w ich kwestii. W swojej replice i na rozprawie Transcatab stwierdziła, że podnosi naruszenie swojego własnego prawa do obrony.

87 Komisja wnosi o oddalenie argumentów Transcatab. Co się w szczególności tyczy zastrzeżenia opartego na naruszeniu prawa do obrony Alliance One, Komisja ma wątpliwości, czy jest on dopuszczalny, gdyż Transcatab nie podnosi naruszenia swojego prawa do obrony, lecz naruszenie prawa do obrony innej strony. Rozszerzenie zarzutu o własne prawo Transcatab do obrony zostało uczynione zbyt późno i tym samym jest niedopuszczalne.

2. Ocena Sądu

a) – W przedmiocie naruszenia reguł dotyczących możliwości przypisania spółce dominującej działań spółki zależnej

88 Co się tyczy pierwszego szczegółowego zarzutu podniesionego przez Transcatab, należy przypomnieć, że prawo konkurencji dotyczy działalności przedsiębiorstw (wyrok z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawach połączonych C‑204/00 P, C‑205/00 P, C‑211/00 P, C‑213/00 P, C‑217/00 P i C‑219/00 P Aalborg Portland i in. przeciwko Komisji, Rec. s. I‑123, pkt 59) oraz że pojęcie przedsiębiorstwa oznacza każdy podmiot wykonujący działalność gospodarczą niezależnie od jego statusu prawnego i sposobu jego finansowania (wyroki Trybunału: z dnia 28 czerwca 2005 r. w sprawach połączonych C‑189/02 P, C‑202/02 P, od C‑205/02 P do C‑208/02 P i C‑213/02 P Dansk Rørindustri i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑5425, pkt 112; z dnia 10 września 2009 r. w sprawie C‑97/08 Akzo Nobel i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑8237, pkt 54).

89 Z orzecznictwa wynika, że pojęcie przedsiębiorstwa w tym kontekście należy rozumieć jako oznaczające jednostkę gospodarczą, nawet jeśli z prawnego punktu widzenia jednostka ta składa się z kilku osób fizycznych lub prawnych (wyrok Trybunału z dnia 14 grudnia 2006 r. w sprawie C‑217/05 Confederación Española de Empresarios de Estaciones de Servicio, Zb.Orz. s. I‑11987, pkt 40; ww. w pkt 88 wyrok w sprawie Akzo Nobel i in. przeciwko Komisji, pkt 55; wyrok Sądu z dnia 15 września 2005 r. w sprawie T‑325/01 DaimlerChrysler przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑3319, pkt 85).

90 Jeżeli tego rodzaju podmiot gospodarczy narusza reguły konkurencji, to musi odpowiedzieć za to naruszenie zgodnie z zasadą odpowiedzialności osobistej (zob. podobnie wyroki Trybunału: z dnia 8 lipca 1999 r. w sprawie C‑49/92 P Komisja przeciwko Anic Partecipazioni, Rec. s. I‑4125, pkt 145; z dnia 11 grudnia 2007 r. w sprawie C‑280/06 ETI i in., Zb.Orz. s. I‑10893, pkt 39; ww. w pkt 88 wyrok w sprawie Akzo Nobel i in. przeciwko Komisji, pkt 56).

91 Naruszenie prawa konkurencji musi być przypisane jednoznacznie podmiotowi prawa, na który będzie można nałożyć grzywny. W celu stosowania i wykonania decyzji Komisji w dziedzinie prawa konkurencji jako adresata należy bowiem określić jednostkę posiadającą osobowość prawną (zob. podobnie wyrok Sądu z dnia 20 kwietnia 1999 r. w sprawach połączonych od T‑305/94 do T‑307/94, od T‑313/94 do T‑316/94, T‑318/94, T‑325/94, T‑328/94, T‑329/94 i T‑335/94 Limburgse Vinyl Maatschappij i in. przeciwko Komisji, Rec. s. II–931, pkt 978, zwany „wyrokiem w sprawie PVC II”).

92 Z utrwalonego orzecznictwa wynika, że zachowanie spółki zależnej można przypisać spółce dominującej między innymi w przypadku, gdy mimo posiadania odrębnej podmiotowości prawnej spółka zależna nie określa w sposób samodzielny swojego zachowania rynkowego, lecz stosuje zasadniczo instrukcje dawane jej przez spółkę dominującą, w szczególności z uwzględnieniem więzów ekonomicznych, organizacyjnych i prawnych łączących oba te podmioty prawa (zob. ww. w pkt 88 wyrok w sprawie Akzo Nobel i in. przeciwko Komisji, pkt 58 i przytoczone tam orzecznictwo).

93 Bowiem w tego rodzaju sytuacji, gdy spółka dominująca i jej spółka zależna są częścią tej samej jednostki gospodarczej, a zatem tworzą jedno przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 81 WE, Komisja może skierować decyzję nakładającą grzywny do spółki dominującej bez konieczności ustalania jej bezpośredniego zaangażowania w naruszenie (zob. podobnie ww. w pkt 88 wyrok w sprawie Akzo Nobel i in. przeciwko Komisji, pkt 59).

94 Z orzecznictwa wynika także, że w tym szczególnym przypadku, gdy spółka dominująca posiada 100% kapitału swej spółki zależnej, która popełniła naruszenie reguł konkurencji, po pierwsze, ta spółka dominująca może wywierać decydujący wpływ na zachowanie tej spółki zależnej, i po drugie, istnieje wzruszalne domniemanie, iż owa spółka dominująca wywiera taki wpływ (zob. ww. w pkt 88 wyrok w sprawie Akzo Nobel i in. przeciwko Komisji, pkt 60 i przytoczone tam orzecznictwo).

95 W tych okolicznościach wystarczy, że Komisja wykaże, iż cały kapitał spółki zależnej znajduje się w posiadaniu jej spółki dominującej, aby móc domniemywać, że ta ostatnia wywiera decydujący wpływ na politykę handlową swej spółki zależnej. Komisja będzie mogła następnie uznać spółkę dominującą za solidarnie odpowiedzialną za zapłatę grzywny nałożonej na jej spółkę zależną, chyba że owa spółka dominująca, na której spoczywa ciężar obalenia tego domniemania, przedstawi wystarczające dowody pozwalające wykazać, że jej spółka zależna zachowuje się na rynku w sposób autonomiczny (zob. podobnie wyrok Trybunału z dnia 16 listopada 2000 r. w sprawie C‑286/98 P Stora Kopparbergs Bergslags przeciwko Komisji, Rec. s. I‑9925, pkt 29; ww. w pkt 88 wyrok w sprawie Akzo Nobel i in. przeciwko Komisji, pkt 61).

96 Wprawdzie w pkt 28 i 29 ww. w pkt 95 wyroku w sprawie Stora Kopparbergs Bergslags przeciwko Komisji Trybunał wskazał także inne okoliczności poza faktem posiadania 100% kapitału spółki zależnej, takie jak brak zakwestionowania wpływu wywieranego przez spółkę dominującą na politykę handlową jej spółki zależnej i wspólną reprezentację dwóch spółek w trakcie postępowania administracyjnego, jednak wymienione okoliczności zostały przytoczone przez Trybunał jedynie w celu przedstawienia całego szeregu okoliczności, na których Sąd oparł swoje rozumowanie, a nie w celu uzależnienia stosowania domniemania, o którym mowa w pkt 94 powyżej, od przedstawienia dodatkowych wskazówek dotyczących rzeczywistego wywierania wpływu przez spółkę dominującą (zob. ww. w pkt 88 wyrok Akzo Nobel i in. przeciwko Komisji, pkt 62 i przytoczone tam orzecznictwo; wyrok Sądu z dnia 8 października 2008 r. w sprawie T‑69/04 Schunk i Schunk Kohlenstoff‑Technik przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑2567, pkt 57).

97 Z zaskarżonej decyzji wynika, że aby przypisać spółce dominującej odpowiedzialność za naruszenie popełnione przez jej spółkę zależną, Komisja wyszła z założenia, zgodnie z którym takie przypisanie jest możliwe wówczas, gdy spółka dominująca i jej spółka zależna są częścią tej samej jednostki gospodarczej, a zatem tworzą jedno przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 81 WE (motyw 325 zaskarżonej decyzji).

98 Kluczową okolicznością, na której Komisja oparła się, aby wykazać, że spółce dominującej można było przypisać noszące znamiona naruszenia zachowanie jej spółki zależnej, jest brak autonomii spółki zależnej w odniesieniu do jej zachowania na rynku. Brak autonomii wynika bowiem z faktu wywierania przez spółkę dominującą „decydującego wpływu” na zachowanie jej spółki zależnej, zaś faktyczne wywieranie tego wpływu można domniemywać, w przypadku gdy spółka dominująca posiada cały kapitał swojej spółki zależnej (zob. motywy 329, 330 zaskarżonej decyzji).

99 W motywie 331 zaskarżonej decyzji Komisja uznała więc, że w niniejszym przypadku spółce Transcatab „brakowało autonomii”, ponieważ była w pełni kontrolowana przez swoją spółkę dominującą SCC.

100 Wbrew temu, co w swojej replice podnosi Transcatab, mianowicie że w niniejszej sprawie Komisja przekształciła domniemanie iuris tantum w domniemanie iuris et de iure, rozumowanie to nie odchodzi od logiki domniemania wzruszalnego. I tak, podobnie jak w przypadku innych domniemań przyjętych w prawie konkurencji, jeżeli Komisja może zgodnie z prawem przyjąć domniemanie jakiejś okoliczności, istnienie tego domniemania jest ustalone pod warunkiem, że zainteresowane przedsiębiorstwo nie obali domniemania poprzez przedłożenie dowodów przeciwnych (zob. ww. w pkt 90 wyrok w sprawie Komisja przeciwko Anic Partecipazioni, pkt 121, 126; wyrok Trybunału z dnia 8 lipca 1999 r. w sprawie C‑199/92 P Hüls przeciwko Komisji, Rec. s. I‑4287, pkt 162, 167). Ponieważ domniemanie to jest wzruszalne i może zostać obalone w każdej rozpatrywanej sprawie, nie prowadzi ono do automatycznego przypisania odpowiedzialności spółce dominującej posiadającej cały kapitał zakładowy swojej spółki zależnej, co byłoby sprzeczne z zasadą odpowiedzialności osobistej, na której opiera się prawo konkurencji.

101 Komisja nie naruszyła zatem zasad dotyczących możliwości przypisania spółce dominującej zachowania jej spółki zależnej, uznając w istocie SCC, której następcą prawnym jest Alliance One, odpowiedzialną za naruszenie popełnione przez Transcatab.

102 Należy stwierdzić, że wniosku takiego nie mogą podważyć argumenty wysunięte przez Transcatab w odpowiedzi na pisemne pytanie Sądu dotyczące konsekwencji, jakie należy wyciągnąć z ww. w pkt 88 wyroku w sprawie Akzo Nobel i in. przeciwko Komisji. Zdaniem Transcatab, po pierwsze, w wyroku tym Trybunał dokonał błędnej interpretacji wcześniejszego orzecznictwa, w szczególności ww. w pkt 95 wyroku w sprawie Stora Kopparbergs Bergslags przeciwko Komisji, a poza tym orzecznictwo to nie jest w tym względzie jednoznaczne. Po drugie, okoliczności faktyczne sprawy, która zakończyła się wydaniem tego wyroku, różnią się od okoliczności faktycznych niniejszej sprawy, gdyż w kartelu uczestniczyło kilka spółek zależnych i tym samym wykazanie, że spółka dominująca nie wiedziała o ich antykonkurencyjnych zachowaniach, było trudniejsze. Tymczasem co się tyczy pierwszego argumentu, wystarczy stwierdzić, że z ww. w pkt 88 wyroku w sprawie Akzo Nobel i in. przeciwko Komisji (zob. podobnie także opinię rzecznika generalnego J. Kokott w tej sprawie, Zb.Orz. s. I‑8241, pkt 60, 61) wynika, że Trybunał nie tylko uwzględnił orzecznictwo, na którym w dużej mierze opiera się argumentacja Transcatab, a w szczególności ww. w pkt 95 wyrok w sprawie Stora Kopparbergs Bergslags przeciwko Komisji, lecz również dokonał jednoznacznej wykładni wcześniejszego orzecznictwa (ww. w pkt 88 wyroku w sprawie Akzo Nobel i in. przeciwko Komisji, pkt 58–62). Co się tyczy drugiego argumentu, wystarczy stwierdzić, że rzekoma różnica między obiema sprawami jest pozbawiona znaczenia, gdyż przesłanką przypisania odpowiedzialności w sprawie, w której wydano ww. w pkt 88 wyrok Akzo Nobel i in. przeciwko Komisji, w żadnej mierze nie była bezpośrednia ani pośrednia wiedza spółki dominującej na temat działań wprowadzonych w życie przez jedną lub kilka spółek zależnych. Jak w każdym razie słusznie podniosła Komisja, okoliczność ta w ogóle nie została wzięta w tym wyroku pod uwagę.

b) – W przedmiocie nieuwzględnienia dowodów przedstawionych w celu obalenia domniemania

103 Jak już wskazano w pkt 94 i 95 powyżej, w sytuacji gdy cały kapitał spółki zależnej znajduje się w posiadaniu jej spółki dominującej, Komisja może domniemywać, że spółka dominująca wywiera decydujący wpływ na zachowanie tej spółki zależnej bez konieczności przedstawiania dodatkowych dowodów potwierdzających, że spółka dominująca faktycznie wywierała taki wpływ lub dysponowała jakąkolwiek wiedzą o naruszeniu lub uczestnictwie tej spółki zależnej w tym naruszeniu. Chodzi tu o wzruszalne domniemanie, które można obalić przy pomocy dowodu przeciwnego. Wbrew temu, co podnosi Transcatab, to na SCC – która w okresie trwania naruszenia posiadała cały kapitał Transcatab (zob. motyw 336 zaskarżonej decyzji) – spoczywa w rezultacie ciężar obalenia tego dowodu przy pomocy dowodów mogących potwierdzić, że jej spółka zależna samodzielnie określała kierunki swojego postępowania na rynku oraz że te dwie spółki nie stanowią tym samym jednego podmiotu gospodarczego. Wobec braku takiego dowodu sprawowanie kontroli należy uznać za potwierdzone z racji tego, że domniemanie oparte na posiadaniu całego kapitału nie zostało obalone (zob. podobnie ww. w pkt 88 wyrok w sprawie Akzo Nobel i in. przeciwko Komisji, pkt 60–62 i przytoczone tam orzecznictwo; wyrok Sądu z dnia 30 września 2009 r. w sprawie T‑175/05 Akzo Nobel i in. przeciwko Komisji, niepublikowany w Zbiorze, pkt 93).

104 W niniejszym przypadku Komisja poświęciła motywy 335–346 zaskarżonej decyzji analizie argumentów i dowodów przedstawionych przez SCC w swojej odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów w celu potwierdzenia, że spółka ta nie wywierała decydującego wpływu na politykę handlową Transcatab, i uznała, iż wspomniane argumenty i dowody nie pozwalają na obalenie domniemania.

105 Należy zauważyć, że w swojej skardze Transcatab ogranicza się jedynie do niepopartego niczym twierdzenia, iż w toku postępowania administracyjnego SCC udowodniła, że spółka ta charakteryzowała się zdecentralizowaną strukturą, gdyż posiadała lokalne i całkowicie niezależne kierownictwo, któremu powierzono prowadzenie wszystkich działań w szczególności ze względu na specyfikę włoskiego rynku surowca tytoniowego, oraz że członkowie jej zarządu, jak również jej dyrektor generalny byli samodzielni i nie mieli żadnych bezpośrednich ani pośrednich związków z SCC. Transcatab w ogóle jednak nie wskazała ewentualnych błędów, które jej zdaniem Komisja popełniła w zaskarżonej decyzji w odniesieniu do oceny dowodów. Dopiero w swojej replice w odpowiedzi na niektóre argumenty Komisji spółka ta wysunęła pewne argumenty mające na celu pośrednio krytykę zaskarżonej decyzji.

106 W każdym razie na początku należy zaznaczyć, że jak słusznie stwierdziła Komisja w motywie 338 zaskarżonej decyzji, okoliczność, iż spółka zależna ma własne kierownictwo lokalne oraz dysponuje własnymi zasobami, sama w sobie nie potwierdza, że spółka ta określa swoje zachowanie na rynku w sposób niezależny od swojej spółki dominującej. Powierzanie zarządzania bieżącą działalnością lokalnemu kierownictwu spółki w pełni zależnej jest bowiem częstą praktyką i z tego powodu nie pozwala potwierdzić, że spółki zależne są faktycznie samodzielne. Podobnie rzecz ma się w przypadku argumentu opartego na rzekomych cech charakterystycznych włoskiego rynku surowca tytoniowego, gdyż cechy te nie uniemożliwiały spółce dominującej rzeczywistego sprawowania pełnej kontroli nad swoją spółką zależną.

107 Należy ponadto zauważyć, iż w motywach 341 i 342 zaskarżonej decyzji Komisja stwierdziła, że z jednej strony SCC wraz ze swoim włoskim partnerem kontrolowała Transcatab jeszcze przed przejęciem całego kapitału tej spółki, w związku z czym faktu, że w następstwie przejęcia nad nią kontroli w ogóle nie zmieniła jej kierownictwa, nie można uznać za dowód na to, iż SCC w żaden sposób nie wywierała wpływu na swoją spółkę zależną, po tym jak została jej wyłącznym właścicielem. Z drugiej strony Komisja podniosła, że powierzenie uprawnień wykonawczych dyrektorowi generalnemu Transcatab, co do którego wobec braku przeciwnych dowodów zasadniczo można zakładać, że został powołany przez SCC, nie stało na przeszkodzie zajmowaniu przez pozostałych członków zarządu stanowisk kierowniczych i sprawowaniu funkcji kierowniczych.

108 Tymczasem należy zauważyć, że Komisja wobec braku wyjaśnień ze strony SCC słusznie uznała, iż okoliczność, że SCC, która w momencie przejęcia wszystkich udziałów w pełni dysponowała uprawnieniami do częściowej lub całkowitej zmiany zarządu, nie podjęła żadnych kroków w tym kierunku, ma istotny charakter. Wynika stąd, że pozostawienie na swoich stanowiskach członków zarządu, a w szczególności dyrektora generalnego, można przypisać wyłącznie decyzji SCC jako wyłącznemu akcjonariuszowi Transcatab.

109 Ponadto okoliczność, że jedna osoba, a konkretnie dyrektor generalny, dysponuje istotnymi uprawnieniami, które zostały jej powierzone przez zarząd, może przecież świadczyć również o chęci uproszczenia przez spółkę dominującą procesu sprawowania przez nią kontroli nad swoją spółką zależną właśnie poprzez ograniczenie roli zarządu do działań drugoplanowych i skupieniu wszystkich uprawnień w rękach „zaufanego człowieka”. Trudno sobie bowiem wyobrazić, by przedsiębiorstwo międzynarodowe powierzyło wszystkie uprawnienia spółki zależnej prowadzącej działalność na rynku krajowym, jak w przypadku Transcatab – innymi słowy godziło się na przekazanie uprawnień, które istniały jeszcze przed przejęciem pełnej kontroli – osobie fizycznej, która, działając w pełni samodzielnie i rzekomo nie będąc powołaną przez jedynego akcjonariusza, następnie sama wskazywałaby członków zarządu, pozbawiając wszystkie inne osoby wszelkiego wpływu na zarządzanie tą spółką, i która de facto nie odpowiadałaby przed nikim za swoje działania.

110 W związku z tym z uwagi również na okoliczność, że powierzenie uprawnień dyrektorowi generalnemu spółki zależnej nie jest niczym szczególnym, tego rodzaju argument nie pozwala obalić domniemania kontroli sprawowanej przez spółkę dominującą na Transcatab.

111 Co się następnie tyczy argumentu zmierzającego do zakwestionowanie wniosku, jaki Komisja rzekomo wyciągnęła z okoliczności, że niektóre dokumenty były sporządzane w języku angielskim, wystarczy stwierdzić, iż wbrew temu, co podnosi Transcatab, celem powołania się na dokumenty wymienione w motywach 343–346 zaskarżonej decyzji nie było ani potwierdzenie, że spółki dominujące mogły wywierać lub rzeczywiście wywierały wpływ na zachowanie swoich włoskich spółek zależnych, ani tym bardziej potwierdzenie, że spółki dominujące wiedziały o rozpatrywanym kartelu. Przeciwnie, Komisja posłużyła się niektórymi dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy, aby ustalić poziom wiarygodności dowodów i argumentów dostarczonych przez SCC w odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów w celu obalenia domniemania wywierania przez nią decydującego wpływu na Transcatab.

112 Należy wreszcie zauważyć, że wbrew temu, co podnosi Transcatab w swojej replice, z zaskarżonej decyzji wcale nie wynika, iż domniemanie decydującego wpływu można obalić tylko wówczas, gdy udział spółki dominującej w spółce zależnej ma charakter wyłącznie finansowy.

113 Z powyższego wynika, że zastrzeżenie oparte na nieuwzględnieniu dowodów przedstawionych w celu obalenia domniemania należy oddalić.

c) – W przedmiocie naruszenia prawa do obrony

114 Co się tyczy trzeciego zastrzeżenia Transcatab, należy przypomnieć, że przestrzeganie prawa do obrony w postępowaniach administracyjnych z zakresu wspólnotowej polityki konkurencji stanowi ogólną zasadę prawa Unii, której poszanowanie zapewniają sądy Unii (zob. wyrok Trybunału z dnia 3 września 2009 r. w sprawie C‑534/07 P Prym i Prym Consumer przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑7415, pkt 26 i przytoczone tam orzecznictwo).

115 Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem poszanowanie prawa do obrony wymaga, aby zainteresowane przedsiębiorstwo miało w trakcie postępowania administracyjnego możliwość przedstawienia w skuteczny sposób swego stanowiska w kwestii prawdziwości i znaczenia utrzymywanego stanu faktycznego oraz w kwestii dokumentów, na podstawie których Komisja oparła swe twierdzenie o istnieniu naruszenia traktatu (wyroki Trybunału: z dnia 7 czerwca 1983 r. w sprawach połączonych od 100/80 do 103/80 Musique Diffusion française i in. przeciwko Komisji, Rec. s. 1825, pkt 10; z dnia 6 kwietnia 1995 r. w sprawie C‑310/93 P BPB Industries i British Gypsum przeciwko Komisji, Rec. s. I‑865, pkt 21).

116 Artykuł 27 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003 odzwierciedla tę zasadę w zakresie, w jakim przewiduje, że stronom wysyła się pismo w sprawie przedstawienia zarzutów, które musi wskazywać w wyraźny sposób wszystkie istotne okoliczności, na których Komisja opiera się na tym etapie postępowania (zob. podobnie ww. w pkt 88 wyrok w sprawach połączonych Aalborg Portland i in. przeciwko Komisji, pkt 67), aby umożliwić zainteresowanym stronom skuteczne zapoznanie się z zachowaniami, które Komisja im zarzuca, i umożliwić im skuteczną obronę przed wydaniem przez nią ostatecznej decyzji. Wymóg ten jest spełniony, jeśli ta decyzja nie obciąża zainteresowanych naruszeniami innymi niż ujęte w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów oraz nie zawiera okoliczności innych niż te, co do których zainteresowani mieli sposobność się wypowiedzieć (zob. podobnie wyrok Sądu z dnia 19 marca 2003 r. w sprawie T‑213/00 CMA CGM i in. przeciwko Komisji, Rec. s. II‑913, pkt 109 i przytoczone tam orzecznictwo).

117 Owo wskazanie może mieć jednak skrótową formę, a ostateczna decyzja nie musi koniecznie być kopią pisma w sprawie przedstawienia zarzutów (ww. w pkt 115 wyrok w sprawach połączonych Musique Diffusion française i in. przeciwko Komisji, pkt 14), gdyż pismo to jest dokumentem roboczym, w którym ocena faktyczna i prawna ma charakter wyłącznie tymczasowy (zob. podobnie wyrok Trybunału z dnia 17 listopada 1987 r. w sprawach połączonych 142/84 i 156/84 British American Tobacco i Reynolds Industries przeciwko Komisji, Rec. s. 4487, pkt 70). Tym samym dopuszczalne są uzupełnienia treści pisma w sprawie przedstawienia zarzutów dokonane w świetle odpowiedzi stron na to pismo, których argumenty wskazują, że mogły one skutecznie skorzystać z ich prawa do obrony. Mając na uwadze postępowanie administracyjne, Komisja może również zmienić lub dodać argumenty faktyczne i prawne na poparcie zarzutów, które postawiła (zob. podobnie wyroki Sądu: z dnia 28 lutego 2002 r. w sprawie T‑86/95 Compagnie générale maritime i in. przeciwko Komisji, Rec. s. II‑1011, pkt 448; z dnia 22 października 2002 r. w sprawie T‑310/01 Schneider Electric przeciwko Komisji, Rec. s. II‑4071, pkt 438).

118 Trybunał wyjaśnił ponadto, że uwzględnienie argumentu wysuniętego przez przedsiębiorstwo w toku postępowania administracyjnego, bez umożliwienia temu przedsiębiorstwu ustosunkowania się do niego przed wydaniem ostatecznej decyzji, nie może jako takie stanowić naruszenia jego prawa do obrony (postanowienie Trybunału z dnia 10 lipca 2001 r. w sprawie C‑497/99 P Irish Sugar przeciwko Komisji, Rec. s. I‑5333, pkt 24).

119 Trzeba też wreszcie przypomnieć, że zgodnie z orzecznictwem do naruszenia prawa do obrony dochodzi wówczas, gdy możliwe jest, że ze względu na nieprawidłowości po stronie Komisji prowadzone przez nią postępowanie administracyjne mogło zakończyć się innym wynikiem. Skarżące przedsiębiorstwo wykazuje, że tego typu naruszenie miało miejsce, jeżeli wystarczająco udowodni nie to, że treść decyzji Komisji byłaby inna lecz to, że gdyby ta nieprawidłowość nie zaistniała, mogłoby lepiej zorganizować swoją obronę, na przykład posługując się na swoją obronę dokumentami, do których odmówiono jej dostępu w toku postępowania administracyjnego (zob. podobnie wyroki Trybunału: z dnia 2 października 2003 r. w sprawie C‑194/99 P Thyssen Stahl przeciwko Komisji, Rec. s. I‑10821, pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 1 lipca 2010 r. w sprawie C‑407/08 P Knauf Gips przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑6375, pkt 28).

120 W niniejszym przypadku należy zauważyć, że w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów Komisja, aby uzasadnić przypisanie SCC odpowiedzialności za naruszenie prawa antymonopolowego popełnione przez Transcatab, której kapitał spółka ta w pełni posiada, mogła co do zasady w świetle zasad wypracowanych w orzecznictwie przywołanych w pkt 94‑96 powyżej stwierdzić jedynie, jaki był podział kapitału między spółkami zależnymi i spółkami dominującymi (zob. pkt 336–338 pisma w sprawie przedstawienia zarzutów). Stosując te wypracowane w orzecznictwie zasady, Komisja miała zatem obowiązek ustosunkować się w ostatecznej decyzji do argumentów przedstawionych przez strony w odpowiedzi na to pismo (zob. motywy 335 i nast. zaskarżonej decyzji) w celu obalenia rozpatrywanego domniemania.

121 Co się ponadto tyczy zarzutu Transcatab, zgodnie z którym Komisja posłużyła się w zaskarżonej decyzji dokumentami niewymienionymi w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów, należy zauważyć, że dopiero podczas analizowania argumentów i dowodów przedstawionych przez strony w toku postępowania administracyjnego Komisja, w motywach 335–344 zaskarżonej decyzji, rzeczywiście zajęła się niektórymi aspektami i konkretnymi dokumentami dotyczącymi relacji między SCC a Transcatab i w ten sposób odwołała się do dokumentów znajdujących się w aktach postępowania administracyjnego. Uwzględnienie tych aspektów i dokumentów nie mogło w związku z tym wpłynąć na wykonywanie prawa do obrony przez Transcatab, tym bardziej że w toku postępowania administracyjnego spółka ta miała dostęp do tych dokumentów, jako że znajdowały się one w jej posiadaniu.

122 Z akt sprawy wynika zresztą, że zarówno SCC, jak i Transcatab miały możliwość ustosunkowania się do zarzutów wyraźnie postawionych w skierowanym do nich piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów i przedstawienia swojej obrony podczas przesłuchania prowadzonego przez funkcjonariusza ds. przesłuchań. W rezultacie zasada kontradyktoryjności była przestrzegana w toku postępowania administracyjnego.

123 W każdym razie trzeba również przypomnieć, że – jak zauważył Trybunał – skoro przy przypisywaniu odpowiedzialności Komisja nie była zobowiązana do przedstawienia na etapie przedstawienia zarzutów innych dowodów niż dowód posiadania przez spółkę dominującą kapitału jej spółek zależnych, to nie można przyjąć argumentacji dotyczącej naruszenia prawa do obrony (zob. podobnie ww. w pkt 88 wyrok z dnia 10 września 2009 r. w sprawie Akzo Nobel i in. przeciwko Komisji, pkt 64).

124 Należy zatem oddalić co do istoty zastrzeżenie oparte na naruszeniu prawa do obrony bez konieczności wypowiadania się w podniesionej przez Komisję kwestii jego dopuszczalności.

125 Podsumowując, w świetle wszystkich powyższych rozważań pierwszą część zarzutu pierwszego należy oddalić w całości.

B – W przedmiocie drugiej części zarzutu pierwszego, opartej na naruszeniu art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003

1. Argumenty stron

126 Transcatab podnosi, że ze względu na uznanie Alliance One odpowiedzialną za rozpatrywane naruszenia Komisja nałożyła na Transcatab grzywnę, która przekracza górną granicę 10% jej obrotu osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji, przewidzianą w art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003. Nałożona na nią grzywna stanowiła bowiem ok. 43% jej obrotu.

127 W pozostałym zakresie Transcatab odsyła do argumentów podniesionych w skardze Alliance One (sprawa T‑25/06), którą Transcatab dołączyła do skargi.

128 Komisja wnosi o oddalenie argumentów Transcatab.

2. Ocena Sądu

129 W pierwszej kolejności trzeba zauważyć, że niniejsza część omawianego zarzutu jest ściśle związana z jego częścią pierwszą, co oznacza, iż odrzucenie części pierwszej z konieczności wpływa na zasadność niniejszej części. W konsekwencji mając na względzie powody odrzucenia części pierwszej, należy stwierdzić, że Komisja nie popełniła błędu, przyjmując skonsolidowany obrót SCC jako podstawę ustalenia górnej granicy 10% obrotu przewidzianej w art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 (zob. podobnie ww. w pkt 103 wyrok z dnia 30 września 2009 r. w sprawie Akzo Nobel i in. przeciwko Komisji, pkt 114).

130 Tę górną granicę należy bowiem obliczyć na podstawie łącznego obrotu wszystkich spółek tworzących jednostkę gospodarczą działającą jako przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 81 WE, ponieważ jedynie łączny obrót spółek składowych może stanowić informację o wielkości i sile gospodarczej rozpatrywanego przedsiębiorstwa (zob. podobnie wyrok Sądu z dnia 20 marca 2002 r. w sprawie T‑9/99 HFB i in. przeciwko Komisji, Rec. s. II‑1487, pkt 528, 529; ww. w pkt 103 wyrok z dnia 30 września 2009 r. w sprawie Akzo Nobel i in. przeciwko Komisji, pkt 114).

131 Co się tyczy w drugiej kolejności ogólnego odesłania przez Transcatab do argumentów przedstawionych w skardze wniesionej przez jej spółkę dominującą, Alliance One, należy zauważyć, że tego rodzaju odesłanie, które tylko ogólnie odnosi się do załączonego pisma i nie umożliwia Sądowi dokładnego określenia argumentów, które mógłby uznać za uzupełniające zarzuty podniesione w pismach procesowych, należy uznać za niedopuszczalne.

132 Należy bowiem przypomnieć, że zgodnie z art. 21 statutu Trybunału Sprawiedliwości i art. 44 ust. 1 lit. c) regulaminu skarga powinna zawierać przedmiot sporu oraz zwięzłe przedstawienie powołanych zarzutów. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, aby skarga była dopuszczalna, konieczne jest, by istotne okoliczności faktyczne i prawne, na których została oparta, wynikały, choćby w sposób zwięzły, lecz spójny i zrozumiały, z samej treści skargi. O ile sama treść skargi może zostać wsparta lub uzupełniona – w przypadku kwestii szczególnych – odesłaniami do poszczególnych fragmentów dokumentów do niej załączonych, o tyle ogólne odesłanie do innych dokumentów, nawet załączonych do skargi, nie może zastąpić braku istotnych elementów argumentacji prawnej, które zgodnie ze wspomnianymi powyżej przepisami muszą być zawarte w samej skardze. Ponadto do Sądu nie należy wyszukiwanie i identyfikowanie w załącznikach podstaw skargi i argumentów, na których może się ona opierać, ponieważ załączniki pełnią funkcję czysto dowodową i pomocniczą (zob. wyroki Sądu: z dnia 14 grudnia 2005 r. w sprawie T‑209/01 Honeywell przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑5527, pkt 56, 57; z dnia 17 września 2007 r. w sprawie T‑201/04 Microsoft przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑3601, pkt 94 i przytoczone tam orzecznictwo).

133 W konsekwencji część drugą zarzutu pierwszego również należy oddalić, częściowo jako bezzasadną, a częściowo jako niedopuszczalną.

134 W świetle powyższych rozważań zarzut pierwszy należy oddalić w całości.

C – 2. W przedmiocie zarzutu drugiego dotyczącego ustalenia kwoty wyjściowej grzywny





D – W przedmiocie pierwszej części zarzutu drugiego dotyczącej wagi naruszenia

135 W ramach pierwszej części zarzutu drugiego Transcatab podnosi szereg zastrzeżeń dotyczących zakwalifikowania w zaskarżonej decyzji naruszenia jako „bardzo poważnego”.

136 Na wstępie należy przypomnieć ogólne zasady regulujące ustalanie wysokości grzywien, a w szczególności ocenę wagi naruszenia.

137 Artykuł 81 ust. 1 lit. a) i b) WE wyraźnie uznaje za niezgod