Sprawa C‑275/04

Komisja Wspólnot Europejskich

przeciwko

Królestwu Belgii

Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Wspólnotowy tranzyt zewnętrzny – Rozporządzenia (EWG) nr 2913/92 i 2454/93 – Środki własne Wspólnoty – Udostępnienie – Termin – Odsetki za zwłokę – Brak zachowania i przekazania dokumentów dotyczących stwierdzenia i udostępnienia środków własnych

Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 5 października 2006 r. I‑0000

Streszczenie wyroku

1. Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Przedmiot sporu – Określenie w trakcie postępowania poprzedzającego wniesienie skargi

(art. 226 WE)

2. Środki własne Wspólnot Europejskich – Ustalenie i udostępnienie przez państwa członkowskie

(rozporządzenia Rady nr 2913/92, art. 243 ust. 1 i 2, i nr 1150/2000, art. 6 ust. 3 lit. a) i b), art. 9, 10 i 11)

3. Państwa członkowskie – Zobowiązania – Nadzór powierzony Komisji – Obowiązki państw członkowskich – Współpraca w postępowaniach wyjaśniających w dziedzinie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego

(art. 10 WE i 226 WE; rozporządzenie Rady nr 1552/89, art. 18)

1. W ramach skargi o stwierdzenie uchybienia o ile wnioski zawarte w skardze nie mogą co do zasady zostać rozszerzone ponad uchybienia zarzucane w sentencji uzasadnionej opinii i w wezwaniu do usunięcia uchybienia, to jednak dopuszczalna jest skarga Komisji o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom, które wynikają z pierwotnej wersji aktu prawa wspólnotowego, następnie zmienionego lub uchylonego, i które zostały utrzymane w nowych przepisach. Jednakże przedmiot sporu nie może zostać rozszerzony o zobowiązania wynikające z nowych przepisów, które nie mają odpowiedników w pierwotnej wersji danego aktu prawa, co stanowiłoby istotne naruszenie prawidłowości postępowania o stwierdzenie uchybienia.

(por. pkt 35)

2. W rezultacie państwa członkowskie są zobowiązane do stwierdzenia roszczeń Wspólnot do środków własnych z chwilą, w której organy celne mogą obliczyć kwotę należności wynikającej z długu celnego i ustalić dłużnika i w związku z tym uwzględnić kwoty tych roszczeń w rachunkach, zgodnie z art. 6 rozporządzenia nr 1150/2000 wykonującego decyzję 94/728 w sprawie systemu środków własnych Wspólnot.

Jeśli chodzi o uprawnienie państw członkowskich do zapisania stwierdzonych tytułów na odrębnym rachunku, o którym mowa w art. 6 ust. 3 lit. b) tego rozporządzenia (rachunek B), to sam brak zapłaty kwot nie może być równoważny zakwestionowaniu roszczeń w rozumieniu tego przepisu. Zgodnie bowiem z art. 243 ust. 1 akapit trzeci rozporządzenia nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy kodeks celny zakwestionowanie takie powinno nastąpić w odwołaniu złożonym w państwie członkowskim, w którym decyzja została wydana lub w którym wystąpiono z wnioskiem o jej wydanie do organów celnych, a następnie do niezależnej instytucji. Wymóg dotyczący formalnego odwołania, sformułowany w ten sposób, jest konieczny ze względu na pewność prawa oraz zapewnia staranne i jednolite stosowanie przepisów w sprawach celnych w celu szybkiego udostępnienia środków własnych Wspólnot.

Błędne wykazanie tytułów na rachunku B może spowodować opóźnienie w zapisaniu odnośnych środków własnych na rachunku Komisji, co zgodnie z art. 9 i 10 rozporządzenia nr 1150/2000 powinno nastąpić w tym samym terminie co termin przewidziany do uwzględnienia tych roszczeń na rachunku A na podstawie art. 6 ust. 3 lit. a) tego rozporządzenia. Na podstawie art. 11 rozporządzenia nr 1150/2000 wszelkie opóźnienie w zapisaniu środków na rachunek, o którym mowa w art. 9 ust. 1 tego samego rozporządzenia, prowadzi do zapłaty przez dane państwo członkowskie odsetek za zwłokę, naliczanych za cały okres zwłoki. Odsetki za zwłokę są wymagalne bez względu na przyczynę opóźnienia, z którym te środki zostały wpłacone na rachunek Komisji.

(por. pkt 63, 68, 73, 74)

3. Z art. 10 WE wynika, że państwa członkowskie mają obowiązek współpracy w dobrej wierze we wszelkich postępowaniach wyjaśniających wszczętych przez Komisję w trybie art. 226 WE oraz dostarczania Komisji wszelkich informacji żądanych przez nią w tym kontekście.

Jeśli chodzi o zobowiązanie państw członkowskich do podejmowania w lojalnej współpracy z Komisją działań pozwalających zapewnić zastosowanie przepisów wspólnotowych dotyczących ustalenia ewentualnych środków własnych, z tego zobowiązania – któremu w szczególności w odniesieniu do inspekcji poświęcony jest art. 18 rozporządzenia nr 1552/89 wykonującego decyzję 88/376 w sprawie systemu środków własnych Wspólnot – wynika w szczególności, że jeśli Komisja jest w dużej mierze zdana na informacje przekazane przez dane państwo członkowskie, to musi ono udostępnić Komisji w odpowiedni sposób wszelkie dowody i inne użyteczne dokumenty, tak aby mogła ona sprawdzić, czy i w jakim zakresie sporne kwoty odpowiadają środkom własnym Wspólnot.

(por. pkt 82, 83)

WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)

z dnia 5 października 2006 r.( )

Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Wspólnotowy tranzyt zewnętrzny – Rozporządzenia (EWG) nr 2913/92 i 2454/93 – Środki własne Wspólnoty – Udostępnienie – Termin – Odsetki za zwłokę – Brak zachowania i przekazania dokumentów dotyczących stwierdzenia i udostępnienia środków własnych

W sprawieC‑275/04

mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie, na podstawie art. 226 WE, uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, wniesioną w dniu 29 czerwca 2004 r.,

Komisja Wspólnot Europejskich, reprezentowana przez C. Giolitę i G. Wilmsa, działających w charakterze pełnomocników, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

strona skarżąca,

przeciwko

Królestwu Belgii, reprezentowanemu przez E. Dominkovits i M. Wimmera, działających w charakterze pełnomocników,

strona pozwana,

popieranemu przez

Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, reprezentowane przez C. Jackson, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez M. Angioliniego i R. Andersona, barristers,

interwenient,

TRYBUNAŁ (pierwsza izba),

w składzie: P. Jann, prezes izby, J. N. Cunha Rodrigues (sprawozdawca), K. Lenaerts, E. Juhász i M. Ilešič, sędziowie,

rzecznik generalny: C. Stix‑Hackl,

sekretarz: K. Sztranc‑Sławiczek, administrator,

uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 6 kwietnia 2006 r.,

podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,

wydaje następujący

Wyrok

1 Komisja Wspólnot Europejskich w swojej skardze wnioskuje do Trybunału o stwierdzenie, że:

– nie zapisując w wymaganym terminie ustalonych roszczeń na rachunkach, o których mowa w art. 6 ust. 3 lit. a) rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 1150/2000 z dnia 22 maja 2000 r. wykonującego decyzję 94/728/WE, Euratom w sprawie systemu środków własnych Wspólnot (Dz.U. L 130, str. 1),

– nie sprawdzając, czy od dnia 1 stycznia 1995 r. nastąpiły inne opóźnienia w udostępnieniu środków własnych z powodu opóźnienia w zapisaniu na rachunkach w rozumieniu art. 6 ust. 3 lit. a) rozporządzenia nr 1150/2000, niszcząc archiwa dotyczące tego okresu i nie przekazując informacji o tych opóźnieniach Komisji w celu umożliwienia jej obliczenia odsetek za zwłokę należnych zgodnie z art. 11 rozporządzenia nr 1150/2000 w związku z opóźnieniem w udostępnieniu środków własnych,

Królestwo Belgii uchybiło swoim zobowiązaniom, które ciążą na nim na mocy art. 3, 6, 9, 10 i 11 rozporządzenia nr 1150/2000 uchylającego i zastępującego od dnia 31 maja 2000 r. rozporządzenie Rady nr 1552/89 z dnia 29 maja 1989 r. wykonujące decyzję 88/376/EWG, Euratom w sprawie systemu środków własnych Wspólnot (Dz.U. L 155, str. 1), które ma identyczny przedmiot, oraz art. 10 WE.

Ramy prawne

System środków własnych Wspólnoty

2 Artykuł 2 rozporządzenia nr 1552/89, zamieszczony w tytule I „Przepisy ogólne”, stanowi:

„Do celów stosowania niniejszego rozporządzenia roszczenie Wspólnot do środków własnych, określonych w art. 2 ust. 1 lit. a) i b) decyzji 88/376/EWG, Euratom, jest ustalone z chwilą powiadomienia dłużnika o wysokości należnej kwoty przez właściwe służby państwa członkowskiego. Powiadomienia dokonuje się z chwilą, gdy dłużnik jest znany, a należna kwota może być naliczona przez właściwe organy administracyjne, z uwzględnieniem wszystkich przepisów wspólnotowych wiążących w tej dziedzinie [tłumaczenie nieoficjalne].

[…]”.

3 Ten przepis został zmieniony z dniem 14 lipca 1996 r. przez rozporządzenie Rady (Euratom, EWG) nr 1355/96 z dnia 8 lipca 1996 r. (Dz.U. L 175, str. 3), którego treść została powtórzona w art. 2 rozporządzenia nr 1150/2000. Brzmi ona następująco:

„1. Do celów stosowania niniejszego rozporządzenia tytuł [roszczenie] Wspólnot do środków własnych określonych w art. 2 ust. 1 lit. a) i b) decyzji 94/728/WE, Euratom, jest ustalon[e], gdy zostały spełnione warunki przewidziane w regulacjach celnych dotyczących wpisu tytułu [roszczenia do] dochodów budżetowych w rachunkach i powiadamiania dłużnika.

2. Datą ustalenia tytułu [roszczenia], określoną w ust. 1, jest data wpisu do księgi rachunkowej przewidzianej w regulacjach celnych […]”.

4 Artykuł 3 zdanie pierwsze rozporządzeń nr 1552/89 i 1150/2000 zawarty w tytule I stanowi:

„Państwa członkowskie podejmują wszelkie właściwe środki w celu zapewnienia, aby dokumenty […], które dotyczą ustalenia i udostępnienia środków własnych, były przechowywane przez okres co najmniej trzech lat kalendarzowych, licząc od końca roku, którego dokumenty […] dotyczą”.

5 Na mocy art. 3 zdanie drugie rozporządzenia nr 1552/89:

„W przypadku gdy kontrola dokumentów odnoszących się do ustalenia, dokonana przez organy jednego państwa lub wraz z Komisją, wykaże, że wymagane jest ich sprostowanie, dokumenty te przechowuje się po upływie terminu przewidzianego w akapicie pierwszym przez okres umożliwiający dokonanie sprostowania i kontroli tego sprostowania” [tłumaczenie nieoficjalne].

6 Artykuł 3 akapit trzeci rozporządzenia nr 1150/2000 brzmi:

„W przypadku gdy kontrola zgodnie z art. 18 i 19 niniejszego rozporządzenia lub art. 11 rozporządzenia (EWG, Euratom) nr 1553/89 dokumentów […], określonych w akapicie pierwszym i drugim, wykaże, że wymagane jest sprostowanie, dokumenty te przechowuje się po upływie terminu przewidzianego w akapicie pierwszym przez wystarczający okres umożliwiający dokonanie monitorowania sprostowania [okres umożliwiający dokonanie sprostowania i kontroli tego sprostowania]”.

7 Artykuł 6 ust. 1 i 2 lit. a) i b) rozporządzenia nr 1552/89, znajdujący się w tytule II „Rachunki dotyczące środków własnych” [po zmianie art. 6 ust. 1 i 3 lit. a) i b) rozporządzenia nr 1150/2000], stanowi:

„1. Rachunki dotyczące środków własnych prowadzone są przez skarb każdego państwa członkowskiego lub organ wyznaczony przez każde państwo członkowskie i z podziałem na rodzaj środków.

2. a) Z zastrzeżeniem lit. b) niniejszego ustępu tytuły [roszczenia do] dochodów budżetowych [ustalone zgodnie z art. 2] są wpisywane w rachunkach [potocznie zwanych »rachunkami A«] najpóźniej pierwszego dnia roboczego po 19. dniu drugiego miesiąca następującego po miesiącu, w którym tytuł [roszenie do] dochodów budżetowych został[o] ustalony[e].

b) Ustalone tytuły [roszczenia do] dochodów budżetowych nieuwzględnione w rachunkach określonych w lit. a) ze względu na to, że nie zostały jeszcze uzyskane ani nie przewidziano zabezpieczenia [poręczenia], wykazywane są na odrębnych rachunkach [potocznie zwanych »rachunkami B«] w terminie ustanowionym w lit. a). Państwa członkowskie mogą przyjąć tę procedurę, jeżeli ustalone tytuły [roszczenia do] dochodów budżetowych, w odniesieniu do których zabezpieczenie zostało przewidziane, są kwestionowane oraz mogą podlegać zmianie w wyniku rozstrzygnięcia sporu, który powstał” [tłumaczenie nieoficjalne].

8 Artykuł 9 rozporządzeń nr 1552/89 i 1150/2000, znajdujący się w tytule III zatytułowanym „Udostępnianie środków własnych”, brzmi w następująco:

„1. Zgodnie z procedurą ustanowioną w art. 10, każde państwo członkowskie zapisuje środki własne na rachunek otwarty w imieniu Komisji przez jego skarb państwa lub organ wyznaczony przez państwo członkowskie.

Taki rachunek jest prowadzony nieodpłatnie.

2. Zapisane kwoty są przeliczane przez Komisję i wpisywane do jej rachunków […]”.

9 Zgodnie z art. 10 ust. 1 odpowiednio rozporządzeń nr 1522/89 i 1150/2000, zamieszczonym także w tytule III:

„Po potrąceniu 10% tytułem kosztów poboru, zgodnie z art. 2 ust. 3 [odpowiednio decyzji 88/376 i 94/728], wpis środków własnych określonych w art. 2 ust. 1 lit. a) i b) [tych decyzji] dokonywany jest najpóźniej w pierwszym dniu roboczym po 19. dniu drugiego miesiąca następującego po miesiącu, w którym tytuł dochodów budżetowych został ustalony zgodnie z art. 2 niniejszego rozporządzenia.

Jednakże w odniesieniu do tytułów [roszczeń do] dochodów budżetowych wykazanych na odrębnych rachunkach na mocy [odpowiednio art. 6 ust. 2 lit. b) i art. 6 ust. 3 lit. b)] wpis musi być dokonany najpóźniej w pierwszym dniu roboczym następującym po 19. dniu drugiego miesiąca następującego po miesiącu, w którym tytuły [kwoty odpowiadające roszczeniom do] dochodów budżetowych zostały uzyskane”.

10 Na mocy art. 11 rozporządzeń nr 1552/89 i 1150/2000, które również są umieszczone we wspomnianym tytule III:

„Każda zwłoka w dokonaniu wpisu na rachunku określonym w art. 9 ust. 1 stanowi przyczynę zapłaty przez zainteresowane państwo członkowskie odsetek według stopy procentowej obowiązującej na rynku pieniężnym państwa członkowskiego w terminie wymagalności w odniesieniu do krótkoterminowych publicznych operacji finansujących, powiększonej o dwa punkty procentowe. Stopa ta rośnie o 0,25 punktu procentowego za każdy miesiąc zwłoki. Tak powiększona stopa stosowana jest do całego okresu zwłoki”.

11 Artykuł 18 rozporządzenia nr 1552/89 [obecnie art. 18 rozporządzenia nr 1150/2000], zawarty w tytule VII „Przepisy dotyczące środków inspekcyjnych”, stanowi:

„1. Państwa członkowskie prowadzą kontrole i badania dotyczące ustalenia tytułów [roszczeń] i udostępnienia środków własnych, określonych w art. 2 ust. 1 lit. a) i b) [odpowiednio decyzji 88/376 i 94/728]. Komisja wykonuje swoje uprawnienia, jak określono w niniejszym artykule.

2. Na podstawie ust. 1 państwa członkowskie:

a) wykonują dodatkowe środki inspekcyjne na wniosek Komisji. W swoim wniosku Komisja określa przyczyny dodatkowej inspekcji,





b) włączają Komisję, na jej wniosek, do środków inspekcyjnych, które wykonują.





Państwa członkowskie podejmują wszelkie kroki wymagane do ułatwienia takich środków inspekcyjnych. W przypadku gdy Komisja jest włączona w te środki, państwa członkowskie przekazują do jej dyspozycji dokumenty uzupełniające, określone w art. 3.





[…]”.





Wspólnotowe uregulowania celne

12 Artykuł 217 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy kodeks celny (Dz.U. L 302, str. 1, zwany dalej „kodeksem celnym”) stanowi:

„Każda kwota należności celnych przywozowych lub należności celnych wywozowych wynikających z długu celnego, zwana dalej »kwotą należności«, obliczana jest przez organy celne, z chwilą gdy znajdą się one w posiadaniu niezbędnych informacji, oraz zostaje wpisana do rejestru lub zaewidencjonowana w inny równoważny sposób (zaksięgowanie).

[…]”.

13 Artykuł 218 ust. 3 kodeksu celnego brzmi:

„W przypadku powstania długu celnego na warunkach innych niż te określone w ust. 1 zaksięgowania odpowiedniej kwoty należności należy dokonać w terminie dwóch dni, licząc od dnia, w którym organy celne miały możliwość:

a) obliczyć kwotę tych należności, i

b) określić dłużnika”.

14 Artykuł 219 tego kodeksu brzmi następująco:

„1. Terminy zaksięgowania określone w art. 218 mogą zostać przedłużone:

a) z przyczyn związanych z organizacją administracji państw członkowskich, w szczególności gdy prowadzona jest centralna rachunkowość, lub

b) w przypadku gdy szczególne okoliczności uniemożliwiają organom celnym dotrzymanie tych terminów.

Przedłużony termin nie może przekraczać czternastu dni.

2. Terminy określone w ust. 1 nie mają zastosowania w przypadku zaistnienia nieprzewidzianych okoliczności lub działania siły wyższej”.

15 Artykuł 220 ust. 1 kodeksu celnego stanowi:

„Jeżeli kwota należności wynikających z długu celnego nie została zaksięgowana zgodnie z art. 218 i 219 lub została zaksięgowana kwota niższa od prawnie należnej, to zaksięgowania kwoty należności do pokrycia lub pozostającej do pokrycia należy dokonać w terminie dwóch dni, licząc od dnia, w którym organy celne dowiedziały się o tej sytuacji i miały możliwość obliczyć kwotę prawnie należną, jak również określić dłużnika (zaksięgowanie retrospektywne). Termin ten może zostać przedłużony zgodnie z art. 219”.

16 Artykuł 221 ust. 1 kodeksu stanowi:

„Niezwłocznie po dokonaniu zaksięgowania dłużnik zostaje powiadomiony o kwocie należności zgodnie z odpowiednią procedurą”.

17 Artykuł 243 tego kodeksu brzmi:

„1. Każda osoba ma prawo odwołać się od decyzji organów celnych w zakresie stosowania przepisów prawa celnego, która dotyczy bezpośrednio i indywidualnie tej osoby.

Odwołanie może złożyć również osoba, która wystąpiła z wnioskiem o wydanie decyzji organów celnych dotyczącej stosowania przepisów prawa celnego, ale której wniosek nie został rozpatrzony w terminie określonym w art. 6 ust. 2.

Odwołanie musi zostać złożone w państwie członkowskim, w którym decyzja została wydana lub w którym wystąpiono z wnioskiem o jej wydanie.

2. Odwołać można się:

a) w pierwszej instancji – do organów celnych wyznaczonych przez państwa członkowskie,

b) w drugiej instancji – do niezależnej instytucji, którą może być organ wymiaru sprawiedliwości lub wyspecjalizowany organ równorzędny, zgodnie z przepisami obowiązującymi w państwach członkowskich”.

18 Artykuł 245 kodeksu celnego stanowi:

„Przepisy dotyczące stosowania postępowania odwoławczego określają państwa członkowskie”.

19 Artykuł 246 kodeksu celnego stanowi:

„Przepisów niniejszego tytułu nie stosuje się do odwołań składanych w celu cofnięcia lub zmiany decyzji podjętej przez organy celne na podstawie prawa karnego”.

20 Artykuł 378 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 r. ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy kodeks celny (Dz.U. L 253, str. 1, zwanego dalej „rozporządzeniem wykonawczym”) brzmi:

„1. Bez uszczerbku dla art. 215 kodeksu [celnego], jeżeli przesyłka nie została przedstawiona w urzędzie przeznaczenia i nie może zostać ustalone miejsce naruszenia lub nieprawidłowości, uważa się, że takie naruszenie lub nieprawidłowość miały miejsce:

– w państwie członkowskim, do którego należy urząd wyjścia,

lub

– w państwie członkowskim, do którego należy urząd tranzytowy w miejscu wprowadzenia do Wspólnoty, w którym zostało oddane świadectwo przekroczenia granicy,

chyba że w terminie ustanowionym w art. 379 ust. 2 […] zgodnie z wymogami organów celnych dostarczony jest dowód na zgodność procedury tranzytowej z przepisami lub zostanie ustalone miejsce, w którym naruszenie lub nieprawidłowość faktycznie miały miejsce.

2. Jeżeli taki dowód nie został dostarczony, a uważa się, że wspomniane naruszenie lub nieprawidłowość miały miejsce w państwie członkowskim wyjścia lub państwie członkowskim wprowadzenia, jak określono w akapicie pierwszym tiret drugie, cła i inne opłaty odnoszące się do danych towarów pobierane są przez to państwo członkowskie, zgodnie z przepisami wspólnotowymi lub krajowymi”.

21 Artykuł 379 rozporządzenia wykonawczego stanowi:

„1. Jeżeli przesyłka nie została przedstawiona w urzędzie przeznaczenia i miejsce naruszenia lub nieprawidłowości nie może zostać ustalone, urząd wyjścia powiadamia o tym głównego zobowiązanego tak szybko, jak to możliwe, i w każdym przypadku najpóźniej przed upływem jedenastego miesiąca od daty zarejestrowania zgłoszenia do tranzytu wspólnotowego.

2. W powiadomieniu określonym w ust. 1 wpisuje się w szczególności termin, w jakim dowód prawidłowej realizacji procedury, lub miejsce, w którym naruszenie lub nieprawidłowość faktycznie nastąpiły, muszą zostać przekazane do urzędu wyjścia zgodnie z wymogami organów celnych. Termin ten wynosi trzy miesiące, licząc od dnia powiadomienia określonego w ust. 1. Jeżeli z upływem tego terminu dowód nie zostanie dostarczony, właściwe państwo członkowskie podejmuje kroki w celu odzyskania ceł i innych opłat. W przypadku gdy to państwo członkowskie nie jest państwem urzędu wyjścia, urząd ten niezwłocznie informuje o tym wspomniane państwo członkowskie”.

Postępowanie poprzedzające wniesienie skargi

22 W związku z kontrolą tradycyjnych środków własnych, która została przeprowadzona w okresie 1–5 grudnia 1997 r., urzędnicy Komisji wykazali w szczególności w biurze celnym w Antwerpii, że w trzech sprawach dotyczących niezwolnienia zgłoszenia do wspólnotowego tranzytu zewnętrznego (zgłoszenia T1 odpowiednio z dnia 10 czerwca 1996 r., z dnia 20 grudnia 1995 r. i 17 stycznia 1996 r.) przymusowe ściągnięcie odpowiednich środków własnych dotyczyło kwot, które zdaniem Komisji były zabezpieczone i nie zostały zakwestionowane, a zostały wpisane na rachunkach B w chwili ich ustalenia i na rachunkach A jedynie w chwili ich faktycznego ściągnięcia. Sporne kwoty należności celnych wynosiły odpowiednio 1800 BEF (44,62 EUR), 8292 BEF (205,55 EUR) i 4509 BEF (111,78 EUR).

23 Pismem z dnia 28 kwietnia 1998 r. Komisja przekazała władzom belgijskim raport nr 97‑0‑1 z kontroli dokonanej w miesiącu grudniu 1997 r. i wezwała władze belgijskie do podjęcia koniecznych kroków w celu zapewnienia przestrzegania przepisów wspólnotowych w zakresie wpisów księgowych i do wpisania z urzędu na rachunkach A ustalonych, zabezpieczonych i niezakwestionowanych roszczeń, albowiem niezwolnienie zostało stwierdzone w wymaganym terminie. Komisja zażądała także od tych władz sprawdzenia, czy od dnia 1 stycznia 1995 r. doszło do innych opóźnień w udostępnieniu środków własnych wskutek opóźnienia w zapisaniu na rachunki A. Wreszcie Komisja zwróciła uwagę tych władz na przepisy art. 11 rozporządzenia nr 1552/89 dotyczące zapłaty odsetek za zwłokę.

24 W odpowiedzi z dnia 8 października 1998 r. władze belgijskie stwierdziły, że zastosują się do przepisów wspólnotowych i że z tego powodu kontrola belgijskich urzędów celnych od dnia 1 stycznia 1995 r. jest bezprzedmiotowa.

25 W swoim piśmie z dnia 2 lutego 2000 r. Komisja podkreśliła, że do państw członkowskich należy skuteczne ściągnięcie środków własnych, a w szczególności kwot objętych zabezpieczeniem złożonym w ramach procedury tranzytu zewnętrznego (zgłoszenie T1, karnet TIR, karnet ATA etc.). Z tego względu takie kwoty mogą być wpisane na rachunkach B jedynie pod warunkiem, że zostaną prawidłowo zakwestionowane, co oznacza w szczególności, że muszą zostać zachowane terminy wyznaczone w tym względzie i musi zostać wniesione odwołania na piśmie. W konsekwencji Komisja powtórzyła swoje żądanie, by Belgia dostosowała swoją praktykę w tej dziedzinie do prawa wspólnotowego.

26 Pismem z dnia 31 maja 2000 r. wspomniane władze ponownie stwierdziły, że ich stanowisko w odniesieniu do zgłoszeń T1 i karnetów TIR, które nie zostały zwolnione, było zgodne z prawem wspólnotowym.

27 Komisja ponownie odrzuciła tę argumentację i w dniu 13 listopada 2001 r. wezwała Królestwo Belgii do usunięcia uchybień w piśmie, w którym powtórzyła swoje zarzuty i odrzuciła argumenty wysunięte przez władze tego państwa członkowskiego, ponownie wzywając je do przekazania wykazu wszystkich zgłoszeń do wspólnotowego tranzytu zewnętrznego, które nie zostały zwolnione od dnia 1 stycznia 1995 r. wraz z dokładnym przebiegiem zapisów w księgowości. Przypomniała ona także tym władzom o obowiązku zapłaty odsetek za zwłokę, zgodnie z art. 11 rozporządzenia nr 1552/89.

28 Ponieważ Królestwo Belgii obstawało przy swoim stanowisku przedstawionym w odpowiedzi z dnia 12 marca 2002 r., Komisja skierowała do tego państwa członkowskiego w dniu 28 października 2002 r. uzasadnioną opinię, w której wezwała je do podjęcia niezbędnych środków w celu dostosowania się do zobowiązań wynikających z tej dyrektywy w terminie dwóch miesięcy od otrzymania opinii.

29 W dniu 19 grudnia 2002 r. władze belgijskie zwróciły się do Komisji o przedłużenie do dnia 28 stycznia 2003 r. terminu wyznaczonego na udzielenie odpowiedzi na uzasadnioną opinię. Pismem z dnia 30 stycznia 2003 r. zwróciły one uwagę, że przed Trybunałem toczy się postępowanie w podobnej sprawie dotyczącej Republiki Federalnej Niemiec (sprawa C‑105/02), więc należy zaczekać na wydanie orzeczenia w tej sprawie przed rozstrzygnięciem niniejszego przypadku.

30 W tych okolicznościach Komisja podjęła decyzję o wniesieniu niniejszej skargi.

31 Postanowieniem Prezesa Trybunału z dnia 30 listopada 2004 r. Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej zostało dopuszczone do udziału w niniejszym postępowaniu w charakterze interwenienta popierającego wnioski Królestwa Belgii.

W przedmiocie skargi

W przedmiocie dopuszczalności skargi

32 Rząd belgijski jest zdania, że w chwili powstania roszczeń do środków własnych Wspólnot będących przedmiotem sporu w niniejszym postępowaniu obowiązywało rozporządzenie nr 1552/89.

33 Komisja twierdzi, że przesłanki powstania roszczenia Wspólnot z tytułu długu celnego pozostały takie same przed unormowaniem i po unormowaniu dokonanym w rozporządzeniu nr 1150/2000.

34 W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału, zaistnienie uchybienia w ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 226 WE powinno być oceniane przy uwzględnieniu prawodawstwa wspólnotowego obowiązującego w chwili upływu terminu nałożonego przez Komisję na dane państwo członkowskie w celu zastosowania się do uzasadnionej opinii (zob. w szczególności wyrok z dnia 10 września 1996 r. w sprawieC‑61/94 Komisja przeciwko Niemcom, Rec. str. I‑3989, pkt 42 i wyrok z dnia 9 listopada 1999 r. w sprawieC‑365/97 Komisja przeciwko Włochom, Rec. str. I‑7773, pkt 32).

35 O ile wnioski zawarte w skardze nie mogą co do zasady zostać rozszerzone ponad uchybienia zarzucane w sentencji uzasadnionej opinii i w wezwaniu do usunięcia uchybienia, to niemniej jednak dopuszczalna jest skarga Komisji o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom, które wynikają z pierwotnej wersji aktu prawa wspólnotowego, następnie zmienionego lub uchylonego, i które zostały utrzymane w nowych przepisach. Jednakże przedmiot sporu nie może zostać rozszerzony o zobowiązania wynikające z nowych przepisów, które nie mają odpowiedników w pierwotnej wersji danego aktu prawa, co stanowiłoby istotne naruszenie prawidłowości postępowania o stwierdzenie uchybienia (zob. podobnie wyrok z dnia 12 czerwca 2003 r. w sprawie C‑363/00 Komisja przeciwko Włochom, Rec. str. I‑5767 pkt 22).

36 Jest bezsporne, że zobowiązania wynikające z art. 3, 6 ust. 1 i 3 lit. a) i b), art. 9 ust. 1, art. 10 ust. 1 oraz art. 11 rozporządzenia nr 1150/2000 miały już zastosowanie na mocy art. 3 i art. 6 ust. 1 i 2 lit. a) i b), art. 9 ust. 1, art. 10 ust. 1 i art. 11 rozporządzenia nr 1552/89 (zob. w odniesieniu do art. 9 ust. 1 i art. 11 wyrok z dnia 12 czerwca 2003 r. w sprawie Komisja przeciwko Włochom, przywołany powyżej, pkt 23).

37 Jeśli chodzi o art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 1552/89, Trybunał orzekł, że roszczenie Wspólnot do środków własnych jest ustalone „z chwilą” powiadomienia dłużnika o należnej kwocie przez właściwe organy, którego to powiadomienia należy dokonać z chwilą, gdy znany jest dłużnik i gdy kwota należności może być obliczona przez właściwe organy administracyjne, z uwzględnieniem obowiązujących przepisów wspólnotowych w tej dziedzinie (zob. w szczególności wyrok z dnia 14 kwietnia 2005 r. w sprawie C‑460/01 Komisja przeciwko Niderlandom, Rec. str. I‑2613, pkt 85). Podobnie Trybunał orzekł, że art. 2 rozporządzenia nr 1552/89 zmienionego przez rozporządzenie nr 1355/96, którego treść została powtórzona w art. 2 rozporządzenia nr 1150/2000, należy rozumieć w ten sposób, że państwa członkowskie są zobowiązane do stwierdzenia roszczenia Wspólnot do środków własnych w chwili, w której organy celne mogą obliczyć kwotę należności wynikającej z długu celnego i ustalić dłużnika (wyrok z dnia 15 listopada 2005 r. w sprawieC‑392/02 Komisja przeciwko Danii, Rec. str. I‑9811, pkt 61).

38 W tych warunkach, tak jak również twierdzi rząd belgijski, zobowiązania wynikające z art. 2 rozporządzenia nr 1150/2000 w odniesieniu do ustalenia roszczenia Wspólnot do środków własnych były już ustanowione na mocy art. 2 rozporządzenia nr 1552/89.

39 W konsekwencji skarga Komisji dotycząca stwierdzenia uchybienia przez Królestwo Belgii zobowiązań, które ciążą na nim na mocy art. 3, 6, 9, 10 i 11 rozporządzenia nr 1150/2000, jest dopuszczalna.

Co do istoty sprawy

W przedmiocie zarzutu pierwszego opartego na zwłoce w dokonaniu wpisu na rachunkach A

– Argumentacja stron

40 Komisja podnosi, że zgodnie z art. 6 ust. 3 lit. b) rozporządzenia nr 1150/2000 ustalone roszczenia do dochodów budżetowych, które nie zostały jeszcze uzyskane ani nie są zabezpieczone, mogą być wykazane na rachunkach B. Podobnie jest w przypadku ustalonych roszczeń, które nie zostały jeszcze uzyskane, ale są zabezpieczone i zostały zakwestionowane pisemnie w przewidzianym terminie. Natomiast ustalone, zabezpieczone, ale niezakwestionowane kwoty muszą zostać wpisane w wyznaczonym terminie na rachunkach A, nawet jeśli jeszcze nie zostały faktyczne ściągnięte.

41 Ponadto zgodnie z utrwalonym orzecznictwem (wyrok z dnia 16 maja 1991 r. w sprawie C‑96/89 Komisja przeciwko Niderlandom, Rec. str. I‑2461, pkt 38) zobowiązanie do wpisania kwot na rachunkach A nie wiąże się ze ściągnięciem należności przez państwo członkowskie. Wbrew twierdzeniom rządu Zjednoczonego Królestwa takie zobowiązanie istnieje w momencie ustalenia roszczenia, które jest zabezpieczone i nie zostało zakwestionowane, nawet jeśli sporne środki finansowe nie zostały ściągnięte.

42 Aby uniknąć pozbawienia pełnej skuteczności bezwzględnego terminu wyznaczonego do zaksięgowania i udostępnienia środków własnych, przewidzianego w art. 6 ust. 3 lit. a) i art. 10 rozporządzenia nr 1150/2000, państwa członkowskie są zobowiązane do przestrzegania tego terminu w celu zaksięgowania i udostępnienia spornych kwot mimo istnienia przepisu krajowego, zgodnie z którym dłużnik może zakwestionować dług celny po upływie tego terminu. To zobowiązanie nie stoi na przeszkodzie zaskarżeniu przez dłużnika po upływie terminu, które może zakończyć się anulowaniem lub poprawkami w odniesieniu do długu (art. 2 ust. 4 i 8 rozporządzenia nr 1150/2000).

43 Zdaniem Komisji pojęcie „zakwestionowanie” odnosi się w pierwszej kolejności do postępowania odwoławczego przewidzianego w art. 243 i 245 kodeksu celnego, a dopiero potem do ustawodawstwa krajowego, które musi być zgodne z prawem wspólnotowym. Chociaż kodeks celny nie zawiera wyczerpującego unormowania odwołania w dziedzinie celnej, zakwestionowanie roszczeń musi w każdym razie „zostać złożone”, co oznacza, wbrew twierdzeniom rządu Zjednoczonego Królestwa, wyraźne i widoczne działanie dłużnika przeciwko ustaleniu długu, to jest zakwestionowanie go na piśmie. Sam brak zapłaty nie jest wystarczający. W ten sposób są zagwarantowane paralelizm form, ponieważ ustalenie długu następuje również na piśmie, oraz możliwość przedstawienia dowodu na brak zgody na ustalenie długu, a także wymóg szybkiego i jednolitego udostępnienia środków własnych (zob. w szczególności wyrok z dnia 14 listopada 2002 r. w sprawie C‑112/01 SPKR, Rec. str. I‑10655, pkt 34 i następne).

44 W opinii Komisji odmowa przejęcia przez instytucję poręczającą długu celnego dłużnika nie oznacza w zasadzie, że kwestionuje on zasadność długu głównego, ale raczej, że kwestionuje on zobowiązanie do zapłaty takiego długu, gdy już zostało wszczęte przymusowe postępowanie mające na celu ściągnięcie tego długu. Nawet jeśli zakwestionowanie przez poręczyciela jest uważane za zakwestionowanie w rozumieniu art. 6 ust. 3 lit. b) rozporządzenia nr 1150/2000, nie ma ono w każdym razie wpływu na zobowiązanie do wpisu na rachunkach, które jest przewidziane przez ten przepis, ponieważ władze belgijskie same przyznały, że instytucja zabezpieczająca zakwestionowała dług w niniejszym przypadku po upływie bezwzględnego terminu wpisu na rachunkach środków własnych.

45 Uważa ona, że do tego dochodzi fakt, że Królestwo Belgii nie podniosło ani nie dowiodło, że sporne roszczenia zostały zakwestionowane przez poręczyciela.

46 Komisja twierdzi, że władze belgijskie nie mogą również podnosić, iż z uwagi na ogólny charakter zabezpieczenia nie mogły wiedzieć, czy obejmuje ono również zgłoszenie T1, ponieważ art. 6 ust. 3 lit. b) rozporządzenia nr 1150/2000 nie czyni rozróżnienia pod względem rodzaju zabezpieczenia. Odpowiedzialność poręczyciela ma ponadto charakter akcesoryjny. Państwa członkowskie mają prawo określać, jaki rodzaj zabezpieczenia długu celnego wymagają, pod warunkiem że jest ono skuteczne i wystarczające. Gdy zabezpieczenie nie spełnia tych wymogów, państwa członkowskie ponoszą tego konsekwencje. Odmienna wykładnia, którą podziela rząd Zjednoczonego Królestwa, nie znajduje żadnej podstawy w treści art. 6 rozporządzenia nr 1150/2000.

47 Zdaniem Komisji z art. 195 kodeksu celnego wynika jasno, że organy celne mogą odrzucić zaproponowaną formę zabezpieczenia, jeżeli uważają, że nie gwarantuje ona w sposób pewny uiszczenia długu celnego w terminie. W przypadku zabezpieczenia generalnego art. 192 ust. 1 akapit ostatni kodeksu celnego przewiduje, że wysokość takiego zabezpieczenia zostaje wyznaczona na poziomie pozwalającym na pokrycie w każdej chwili kwoty tych długów celnych. Te przepisy pokazują jasno, że niedostosowanie poręczenia do długu celnego nie ma wpływu na istnienie zobowiązania do zabezpieczenia kwot tego długu. Twierdzenie władz belgijskich, jakoby wpis kwoty na rachunkach nie mógł nigdy przekraczać wartości zabezpieczenia, nie znajduje oparcia w rozporządzeniu nr 1150/2000 i nie może zostać zaakceptowane.

48 Rząd belgijski podkreśla, że w przypadku niezwolnienia zgłoszenia T1 lub zwolnienia w wyniku oszustwa art. 2 rozporządzenia nr 1552/89 przewiduje cztery przesłanki ustalenia roszczenia Wspólnot do kwoty długu celnego, a mianowicie organy celne muszą stwierdzić, że nie doszło do zwolnienia, mogły one obliczyć należną kwotę, określić dłużnika i poinformować go o długu celnym.

49 Ten rząd przypomina także, że jeśli nie doszło do zwolnienia zgłoszenia i jeśli główny zobowiązany nie przedstawia dowodu prawidłowej realizacji tranzytu lub dowodu co do miejsca, w którym naruszenie lub nieprawidłowość faktycznie nastąpiły, w ciągu trzech miesięcy od powiadomienia o niezwolnieniu, które musi nastąpić najpóźniej przed upływem jedenastego miesiąca od daty zarejestrowania zgłoszenia, państwo członkowskie wyjścia przystępuje do ściągnięcia roszczeń należnych na podstawie art. 378 i 379 rozporządzenia wykonawczego.

50 Rząd belgijski utrzymuje, że po ustaleniu roszczeń muszą one zostać wykazane na rachunkach dotyczących środków własnych (chodzi tu o to samo zaksięgowanie, o którym mowa w art. 217 i 220 kodeksu celnego) prowadzonych przez każde państwo członkowskie na mocy art. 6 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 1552/89. Jeśli nieściągnięta jeszcze kwota jest zabezpieczona, wykazuje się ją na rachunkach A, jednak nie może ona przekroczyć wartości zabezpieczenia. Jeśli ustalone i zabezpieczone roszczenia zostały zakwestionowane, a ich wysokość może ulec zmianie w wyniku rozstrzygnięcia powstałego sporu, zabezpieczoną kwotę wpisuje się na rachunkach B.

51 Rząd belgijski twierdzi, że po dokonaniu ustalenia środki własne muszą także zostać udostępnione Komisji (art. 10 rozporządzenia nr 1552/89), chyba że kwoty te nie zostały zgromadzone z powodu siły wyższej lub okaże się, że ich uzyskanie jest całkowicie niemożliwe z przyczyn, których nie można przypisać państwu członkowskiemu. Każde inne opóźnienie skutkuje obowiązkiem zapłaty odsetek za zwłokę (art. 11 tego rozporządzenia).

52 Zdaniem rządu belgijskiego z przepisów art. 11 i 17 rozporządzenia nr 1552/89 wynika, że rachunki B zostały utworzone w celu umożliwienia państwom członkowskim udostępnienia ściągniętych kwot i ich celem jest uniknięcie w ten sposób sytuacji, w której kwotami, które nie mogłyby zostać ściągnięte w terminie przewidzianym w art. 6 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1552/89, obciążone byłoby państwo członkowskie.

53 Rząd belgijski podnosi, że zakwestionowanie roszczeń, o którym mowa w art. 6 ust. 2 lit. b) rozporządzenia nr 1552/89, zakłada, że ustalone roszczenia zostały podane do wiadomości dłużnika (czyli po podaniu ich do wiadomości, to jest po ich zaksięgowaniu). W konsekwencji w przypadku zakwestionowania jeszcze nieściągniętych roszczeń państwa członkowskie muszą mięć zawsze możliwość wpisania kwoty roszczeń na rachunkach B, ponieważ nie mogą wiedzieć w tym momencie, czy zostaną one później zakwestionowane przez dłużnika.

54 Rząd belgijski uważa, że rozporządzenie nr 1552/89 nie ustala żadnego związku pomiędzy postępowaniem odwoławczym, przewidzianym w art. 243 i 245 kodeksu celnego, a pojęciem zakwestionowania, które zawarte jest w art. 6 ust. 2 lit. b) tego rozporządzenia, oraz nie reguluje, w jakiej formie może dojść do takiego zakwestionowania. Poza tym prawo wspólnotowe nie zawiera żadnego przepisu dotyczącego sposobu i terminu, przed którego upływem dług może zostać zakwestionowany. Z tego względu należy odnieść się w tym zakresie do ustawodawstwa krajowego lub praktyki administracyjnej obowiązującej w państwie członkowskim.

55 Rząd belgijski utrzymuje, że w 1997 r., w którym według Komisji powinno było dojść do formalnego zakwestionowania, żadne postępowanie administracyjne w sprawie odwołania dłużnika nie zostało wszczęte w Belgii, a niezwolnienie dokumentów dotyczących wspólnotowego tranzytu zewnętrznego lub zwolnienie ich wskutek oszustwa zostało ponadto ukarane na podstawie przepisów karnych. Zdaniem rządu belgijskiego nie przeszkodziło to dłużnikowi w zakwestionowaniu spornego roszczenia w sposób nieformalny (bez dochowania jakiegokolwiek wymogu dotyczącego formy lub terminu). W związku z tym okoliczność, w której główny zobowiązany nie spełnia żądań zapłaty, jest interpretowana przez administrację w oparciu o domniemania i długie doświadczenie w zakresie nieprawidłowości procedury tranzytu wspólnotowego jako zakwestionowanie roszczeń.

56 Ten rząd podnosi ponadto, że w większości przypadków ogólne zabezpieczenie ustanawia się w celu zabezpieczenia wielu zgłoszeń. Jeśli urząd celny wyjścia może przy potwierdzaniu zgłoszenia T1 kontrolować istnienie i ważność zabezpieczenia dzięki certyfikatowi i wspomnianemu zgłoszeniu, nie jest upoważniony do sprawdzenia, czy zabezpieczenie generalne służyło już zabezpieczeniu innych zgłoszeń T1, czy też zabezpieczenie generalne nie zostało już całkowicie wyczerpane lub czy dokument nie został sfałszowany. Dlatego po upływie terminu określonego w art. 379 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego nie może mieć on pewności co do skuteczności takiego zabezpieczenia, co uzasadnia zaksięgowanie spornych kwot na rachunkach B. Do tego dochodzi fakt, że poręczyciel ma także prawo zaskarżyć decyzję organów celnych, ponieważ ma ona dla niego niekorzystne skutki. W konsekwencji Komisja nie wykazała, że Królestwo Belgii narusza przepisy wspólnotowe w niniejszych przypadkach, będących przedmiotem tego postępowania.

57 Zjednoczone Królestwo podnosi zasadniczo, że gdy roszczenie jest w całości zabezpieczone pojedynczym zabezpieczeniem (przewidzianym w art. 373 rozporządzenia wykonawczego), czyli w przypadku, w którym państwo członkowskie może upewnić się, że jest ono skuteczne i wystarczające, oraz może określić rodzaj wymaganego przez nie zabezpieczenia, jest ono zobowiązane wpisać tę kwotę na rachunkach A przed upływem odpowiedniego terminu [zgodnie z art. 6 ust. 3 lit. a) rozporządzenia nr 1150/2000], chyba że główny zobowiązany, poręczyciel lub inna osoba zakwestionowała dług na podstawie prawa krajowego przed upływem wspomnianego terminu, co może mieć wpływ na wysokość kwoty spornych roszczeń. Jeśli roszczenie nie jest zabezpieczone w całości lub w części, a organy celne prawidłowo wykonały uprawnienie do przyznania zwolnienia lub obniżenia wysokości zabezpieczenia na mocy art. 361 rozporządzenia wykonawczego, i to zgodnie z prawem wspólnotowym, w myśl ustawodawstwa należy uznać, że dług nie jest zabezpieczony i musi zostać wpisany na rachunkach B. Ewentualnie jeśli roszczenie jest jedynie częściowo zabezpieczone, to państwo członkowskie musi mieć możliwość wpisania na rachunkach A jedynie tej części, która jest rzeczywiście zabezpieczona. Także jeśli ewentualnie roszczenie jest objęte zabezpieczeniem generalnym, należy jednak uznać, że nie jest zabezpieczone aż do chwili, w której organy celne stwierdzą, że roszczenie jest faktycznie, skutecznie i wystarczająco zabezpieczone

– Ocena Trybunału

58 Należy wskazać, że w niniejszym przypadku nie jest kwestionowane ani istnienie długu celnego, ani kwoty spornych roszczeń, to jest odpowiednio 44,62 EUR, 205,55 EUR i 111,78 EUR. Natomiast rząd belgijski nie zgadza się z zarzutem Komisji dotyczącym opóźnienia w zapisaniu przez nie spornych kwot na rachunkach A, to jest dopiero po ich faktycznym ściągnięciu pod koniec 1997 r.

59 Artykuł 6 ust. 1 rozporządzenia nr 1150/2000 stanowi, że rachunki dotyczące środków własnych są prowadzone przez skarb każdego państwa członkowskiego lub organ wyznaczony przez te państwa. Na podstawie art. 6 ust. 3 lit. a) i b) roszczenia „ustalone zgodnie z art. 2” tego rozporządzenia są wpisywane na rachunkach A albo – gdy pewne przesłanki zostaną spełnione – na rachunkach B najpóźniej pierwszego dnia roboczego po 19. dniu drugiego miesiąca następującego po miesiącu, w którym roszenie zostało ustalone.

60 Zgodnie z art. 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 1150/2000 roszczenie Wspólnot jest ustalone, „gdy” zostały spełnione warunki przewidziane w regulacjach celnych dotyczących „wpisu” dochodów budżetowych na rachunkach i „powiadamiania” dłużnika. Datą ustalenia roszczenia, określoną w ust. 1, jest data wpisu do księgi rachunkowej przewidzianej w regulacjach celnych

61 Jeśli chodzi o „wpis” i „powiadomienie” dłużnika o kwocie roszczenia, art. 2 rozporządzenia nr 1150/2000 odsyła do przepisów celnych, czyli w tej sytuacji do kodeksu celnego i rozporządzenia wykonawczego.

62 Jak orzekł Trybunał w pkt 59 powołanego powyżej wyroku w sprawie Komisja przeciwko Danii, z art. 217, 218 i 221 kodeksu celnego wynika, że wspomniane przesłanki są spełnione, jeżeli organy celne znajdą się w posiadaniu niezbędnych informacji i mogą w związku z tym obliczyć kwotę należności wynikającą z długu celnego oraz określić dłużnika (zob. podobnie wyrok z dnia 14 kwietnia 2005 r. w sprawie Komisja przeciwko Niderlandom, przywołany powyżej, pkt 71 oraz wyrok w sprawie C‑104/02 Komisja przeciwko Niemcom, Rec. str. I‑2689, pkt 80). Państwa członkowskie nie mogą zaniechać stwierdzania wierzytelności, nawet jeśli je kwestionują. W przeciwnym razie należałoby przyjąć, że równowaga finansowa Wspólnot może zostać zachwiana wskutek zachowania jednego z państw członkowskich (wyrok w sprawie Komisja przeciwko Danii, przywołany powyżej, pkt 60).

63 W rezultacie państwa członkowskie są zobowiązane do stwierdzenia roszczeń Wspólnot do środków własnych z chwilą, w której organy celne mogą obliczyć kwotę należności wynikającej z długu celnego i ustalić dłużnika (ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Danii, pkt 61) i w związku z tym uwzględnić kwoty tych roszczeń w rachunkach, zgodnie z art. 6 rozporządzenia nr 1150/2000.

64 W niniejszym przypadku nie zarzuca się organom belgijskim opóźnienia w ustaleniu roszczenia do spornych środków własnych ani braku zaksięgowania ustalonych roszczeń natychmiast po dokonaniu tego ustalenia, ale zarzuca się im wykazanie spornych kwot, ustalonych i podanych do wiadomości głównemu dłużnikowi przy zachowaniu przepisów kodeksu celnego i rozporządzenia wykonawczego, na rachunkach B zamiast zaksięgowania na rachunkach A w terminie przewidzianym w art. 6 ust. 3 lit. a) rozporządzenia nr 1150/2000.

65 W odniesieniu do księgowania środków własnych art. 6 ust. 3 lit. a) i b) rozporządzenia nr 1150/2000 stanowi, że państwa członkowskie wpisują na rachunek A roszczenia do dochodów budżetowych ustalone zgodnie z art. 2 tego samego rozporządzenia najpóźniej pierwszego dnia roboczego po 19. dniu drugiego miesiąca następującego po miesiącu, w którym roszczenie do dochodów budżetowych zostało ustalone, z zastrzeżeniem możliwości wpisu w tym samym terminie na rachunek B ustalonych roszczeń do dochodów budżetowych, które „nie zostały jeszcze uzyskane” i dla których „nie przewidziano zabezpieczenia”, jak też ustalonych roszczeń do dochodów budżetowych, w odniesieniu do których „zabezpieczenie zostało przewidziane, [które] są kwestionowane oraz mogą podlegać zmianie w wyniku rozstrzygnięcia sporu, który powstał”.

66 W celu udostępnienia środków własnych art. 9 ust. 1 rozporządzenia nr 1150/2000 stanowi, że zgodnie z procedurą ustanowioną w art. 10 tego rozporządzenia każde państwo członkowskie zapisuje środki własne na rachunek otwarty w imieniu Komisji przez jego skarb państwa lub organ wyznaczony przez państwo członkowskie. Zgodnie ust. 1 tego przepisu po potrąceniu kosztów poboru wpis środków własnych jest dokonywany najpóźniej w pierwszym dniu roboczym po 19. dniu drugiego miesiąca następującego po miesiącu, w którym tytuł dochodów budżetowych został ustalony zgodnie z art. 2 tego rozporządzenia, z wyjątkiem roszczeń wykazanych na rachunkach B na podstawie art. 6 ust. 3 lit. b) tego rozporządzenia, które muszą być wpisane najpóźniej w pierwszym dniu roboczym następującym po 19. dniu drugiego miesiąca następującego po miesiącu, w którym kwoty odpowiadające roszczeniom do dochodów budżetowych „zostały uzyskane”.

67 Rząd belgijski podnosi z jednej strony, że roszczenia, których dotyczy niniejsze postępowanie, zostały zakwestionowane w rozumieniu art. 6 ust. 3 lit. b) rozporządzenia nr 1150/2000, w związku z czym sporne kwoty mogły zostać prawidłowo wykazane na rachunkach B aż do chwili ich skutecznego ściągnięcia. Do zakwestionowania w rozumieniu tego przepisu dochodzi wskutek odmowy zapłaty i pomimo braku formalnego zaskarżenia. Może tego dokonać zarówno poręczyciel, jak i główny dłużnik.

68 W związku z tym należy wskazać, że sam brak zapłaty spornych kwot nie może być równoważny zakwestionowaniu roszczeń w rozumieniu art. 6 ust. 3 lit. b) rozporządzenia nr 1150/2000. Artykuł 243 ust. 1 akapit trzeci kodeksu celnego wyraźnie stanowi, że odwołanie, które przysługuje każdej osobie od decyzji wydanych przez organy celne, dotyczących stosowania przepisów prawa celnego i które dotyczą bezpośrednio i indywidualnie tej osoby, musi zostać „złożone” w państwie członkowskim, w którym decyzja została wydana lub w którym wystąpiono z wnioskiem o jej wydanie. Ustęp 2 tego samego przepisu stanowi, że można się odwołać do „organów celnych”, a następnie do „niezależnej instytucji”. Wymóg dotyczący formalnego odwołania, sformułowany we wspomnianym art. 243, jest konieczny ze względu na pewność prawa oraz zapewnia staranne i jednolite stosowanie przepisów w sprawach celnych w celu szybkiego udostępnienia środków własnych Wspólnot (zob. w szczególności wyrok z dnia 14 kwietnia 2005 r. w sprawie Komisja przeciwko Niderlandom, przywołany powyżej, pkt 60).

69 W tych warunkach i z uwagi na niezakwestionowanie spornych roszczeń przez głównego dłużnika w terminie przewidzianym w art. 6 ust. 3 lit. b) rozporządzenia nr 1150/2000 należy wyprowadzić wniosek, że rząd belgijski nie dowodzi, że zachowanie głównego dłużnika mogło uzasadniać wpis tych roszczeń na rachunkach B.

70 Jeśli chodzi o argument, że poręczyciel może również zakwestionować roszczenia w rozumieniu art. 6 ust. 3 lit. b) rozporządzenia nr 1150/2000, należy podkreślić, że w tej sytuacji nie zostało wykazane ani nawet podniesione przez ten rząd, że sporne roszczenia zostały zakwestionowane przez poręczyciela przed upływem terminu przewidzianego w tym przepisie, ani że sporne roszczenia mogą podlegać zmianie w wyniku rozstrzygnięcia powstałego sporu.

71 Rząd belgijski utrzymuje z drugiej strony, że sporne roszczenia, które nie zostały ściągnięte, mogły słusznie być wpisane na rachunkach B, ponieważ nie zostały skutecznie objęte zabezpieczeniem w rozumieniu art. 6 ust. 3 lit. b) przed upływem terminu przewidzianego do zaksięgowania spornych roszczeń.

72 W tym względzie wystarczy stwierdzić, że ten rząd przyznając, że sporne roszczenia zostały objęte zabezpieczeniem, nie wykazuje w każdym razie, że to zabezpieczenie było niewystarczające do zapewnienia zapłaty tych kwot przed upływem wspomnianego terminu.

73 Błędne wykazanie tytułów na rachunku B spowodowało opóźnienie w zapisaniu odnośnych środków własnych na rachunku Komisji, co zgodnie z art. 9 i 10 rozporządzenia nr 1150/2000 powinno nastąpić w tym samym terminie co termin przewidziany do uwzględnienia tych roszczeń na rachunku A na podstawie art. 6 ust. 3 lit. a) tego rozporządzenia.

74 Na podstawie art. 11 rozporządzenia nr 1150/2000 wszelkie opóźnienie w zapisaniu środków na rachunek, o którym mowa w art. 9 ust. 1 tego samego rozporządzenia, prowadzi do zapłaty przez dane państwo członkowskie odsetek za zwłokę, naliczanych za cały okres zwłoki. Odsetki za zwłokę są wymagalne bez względu na przyczynę opóźnienia, z którym te środki zostały wpłacone na rachunek Komisji (zob. w szczególności ww. wyrok z dnia 14 kwietnia 2005 r. w sprawie Komisja przeciwko Niderlandom, pkt 91).

75 W konsekwencji stwierdzone opóźnienia w zapisaniu środków własnych na rachunek Komisji, zgodnie z art. 11 rozporządzenia nr 1150/2000, skutkują powstaniem roszczenia do zapłaty przez zainteresowane państwo członkowskie odsetek za zwłokę. Królestwo Belgii nie kwestionuje, że odsetki za zwłokę nie zostały zapłacone.

76 Z tego względu jest uzasadniony zarzut pierwszy Komisji, oparty na naruszeniu art. 6, 9, 10 i 11 rozporządzenia nr 1150/2000.

W przedmiocie zarzutu drugiego, opartego na odmowie przekazania informacji Komisji

– Argumentacja stron

77 Jeśli chodzi o zarzut oparty na odmowie przekazania Komisji przez władze belgijskie wykazu zgłoszeń do tranzytu wspólnotowego, które nie zostały zwolnione od 1995 r. i które dotyczą innych operacji, w stosunku do których nastąpiło opóźnienie w zapisaniu na rachunku tej instytucji, Komisja twierdzi, że te władze były dokładnie poinformowane o tym, że Komisja analizowała, czy poza kilkoma indywidualnymi przypadkami wymagane było sprostowanie, i dlatego powinny były przechowywać nie tylko dokumenty z kontroli, ale także wszystkie dokumenty, które identycznie zostały zaksięgowane, przez okres dłuższy niż trzy lata kalendarzowe, licząc od końca roku, którego te dokumenty dotyczą. Niszcząc te dokumenty, władze belgijskie naruszyły art. 3 rozporządzenia nr 1150/2000. Ponadto Królestwo Belgii jest zobowiązane do współpracy na mocy art. 10 WE, więc powinno było przekazać te informacje Komisji (zob. wyrok z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie C‑10/00 Komisja przeciwko Włochom, Rec. str. I‑2357, pkt 88 i 89). Przebieg zdarzeń pokazuje, że rząd belgijski nie mógł domniemywać, wbrew jego zapewnieniom, iż Komisja była zadowolona z odpowiedzi udzielonych jej w postępowaniu poprzedzającym wniesienie skargi.

78 Rząd belgijski podkreśla, że zobowiązania państw członkowskich w zakresie kontroli środków własnych zostały zapisane w sposób formalny i szczególny w art. 18 rozporządzenia nr 1552/89.

79 Królestwo Belgii podnosi, że mogło słusznie przyjąć, iż poprawnie zastosowało prawo wspólnotowe.

80 Zdaniem tego rządu wezwanie Komisji do sprawdzenia wszystkich zgłoszeń do wspólnotowego tranzytu zewnętrznego, których ważność została stwierdzona w belgijskim urzędzie celnym i które w 14. miesiącu po stwierdzeniu ich ważności nie zostały zwolnione, czyli około 10 000 zgłoszeń rocznie, oraz do przekazania danych księgowych za okres przekraczający trzy lata było zbyt mało precyzyjnie sformułowane przez Komisję w odniesieniu do niniejszego przypadku i nieproporcjonalne do ustaleń poczynionych przez urzędników Komisji przeprowadzających kontrolę (trzy niezwolnione zgłoszenia T1 dotyczyły odpowiednio kwot 44,62 EUR, 205,55 EUR i 111,78 EUR). Poza tym otwarcie 30 000 akt było absolutnie niemożliwe z jednej strony ze względu na niewystarczające środki i liczbę pracowników, a z drugiej strony ze względu na fakt, że archiwa nie były już przechowywane (w odniesieniu do okresu przekraczającego trzy lata). Rząd belgijski nie miał możliwości uzyskania, w normalnych warunkach i bez zakłócania pracy oraz organizacji, dokumentów lub podjęcia zażądanej kontroli (zob. analogicznie ww. wyrok z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie Komisja przeciwko Włochom, pkt 91).

81 Jedynie w latach 1995–1997 było przechowywanych około 12 milionów zgłoszeń wraz z ich dowodami, nie licząc zgłoszeń za bieżący rok. Przechowywanie dokumentów wymagałoby znacznych nakładów materialnych i finansowych. Z punktu widzenia materialnego i finansowego wydłużenie o kilka dodatkowych lat okresu przechowywania tych dokumentów jest niemożliwe.

– Ocena Trybunału

82 Z art. 10 WE wynika, że państwa członkowskie mają obowiązek współpracy w dobrej wierze we wszelkich postępowaniach wyjaśniających wszczętych przez Komisję w trybie art. 226 WE oraz dostarczania Komisji wszelkich informacji żądanych przez nią w tym kontekście (zob. w szczególności wyrok z dnia 6 marca 2003 r. w sprawie C478/01 Komisja przeciwko Luksemburgowi, Rec. str. I‑2351, pkt 24).

83 Jeśli chodzi o zobowiązanie państw członkowskich do podejmowania w lojalnej współpracy z Komisją działań pozwalających zapewnić zastosowanie przepisów wspólnotowych dotyczących ustalenia ewentualnych środków własnych, Trybunał orzekł, iż z tego zobowiązania – któremu w szczególności w odniesieniu do inspekcji poświęcony jest art. 18 rozporządzenia nr 1552/89 – wynika w szczególności, że jeśli Komisja jest w dużej mierze zdana na informacje przekazane przez dane państwo członkowskie, to musi ono udostępnić Komisji w odpowiedni sposób wszelkie dowody i inne użyteczne dokumenty, tak aby mogła ona sprawdzić, czy i w jakim zakresie sporne kwoty odpowiadają środkom własnym Wspólnot (wyrok z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie Komisja przeciwko Włochom, przywołany powyżej, pkt 89–91).

84 Wskutek kontroli przeprowadzonych przez urzędników Komisji w Belgii w grudniu 1997 r., które wykazały pewne przypadki definitywnego ustalenia roszczeń w odniesieniu do operacji przeprowadzonych pod osłoną dokumentów T1, które zostały wpisane na rachunkach B, pomimo że zdaniem Komisji powinny były one zostać wpisane na rachunkach A, od kwietnia 1998 r. ta instytucja kilkakrotnie zażądała sprawdzenia, czy od dnia 1 stycznia 1995 r. doszło do innych opóźnień w udostępnieniu środków własnych wskutek opóźnienia w zapisaniu kwot na rachunkach A, i przekazania jej ewentualnie informacji o tych przypadkach w celu obliczenia odsetek za zwłokę zgodnie z art. 11 rozporządzenia nr 1150/2000 w związku z opóźnieniem w udostępnieniu środków własnych.

85 Nie spełniając tego żądania, Królestwo Belgii uchybiło zobowiązaniom, które ciążą na nim na mocy art. 10 WE.

86 Tak jak wskazano już w pkt 84 niniejszego wyroku, żądanie Komisji było uzasadnione stwierdzeniem w trakcie kontroli, przeprowadzonej w grudniu 1997 r., pewnych przypadków, które zdaniem tej instytucji wskazywały na naruszenie rozporządzenia nr 1552/89. Z tego względu Komisja miała pełne prawo zażądać od Królestwa Belgii przekazania informacji o innych podobnych przypadkach, które miały miejsce od dnia 1 stycznia 1995 r., skoro w szczególności na podstawie art. 3 akapit pierwszy tego rozporządzenia państwa członkowskie podejmują wszelkie właściwe środki w celu zapewnienia, aby dowody, które dotyczą ustalenia i udostępnienia środków własnych, były przechowywane przez okres co najmniej trzech lat kalendarzowych, licząc od końca roku, którego te dowody dotyczą.

87 Zakres i złożoność zadań powierzonych administracji celnej nie mogą zostać uwzględnione chociażby dlatego, że władze belgijskie uzasadniają swoje stanowisko wynikające z wykładni prawa wspólnotowego, którą Trybunał odrzucił (zob. pkt 67 i 68 niniejszego wyroku).

88 Niszcząc archiwa dotyczące tego okresu, w tym także archiwa dotyczące trzech przypadków będących przedmiotem niniejszego postępowania, rząd belgijski w oczywisty sposób naruszył swoje zobowiązania wynikające z art. 3 rozporządzenia nr 1150/2000. Artykuł 3 akapit trzeci stanowi, że w przypadku gdy kontrola dokumentów dotyczących ustalenia, przeprowadzona przez jedno państwo lub wraz z Komisją wykaże, że wymagane jest sprostowanie, dokumenty te przechowuje się po upływie terminu przewidzianego w akapicie pierwszym tego przepisu przez wystarczający okres, który umożliwia dokonanie sprostowania i kontroli tego sprostowania.

89 W tych warunkach jest także uzasadniony zarzut drugi, oparty na naruszeniu art. 10 WE i art. 3 rozporządzenia nr 1150/2000.

90 Mając na względzie powyższe rozważania, należy stwierdzić, że:

– nie zapisując w wymaganym terminie ustalonych roszczeń na rachunkach, o których mowa w art. 6 ust. 3 lit. a) rozporządzenia nr 1150/2000,

– nie sprawdzając, czy od dnia 1 stycznia 1995 r. nastąpiły inne opóźnienia w udostępnieniu środków własnych z powodu opóźnienia w zapisie na rachunkach w rozumieniu w art. 6 ust. 3 lit. a) rozporządzenia nr 1150/2000, niszcząc archiwa dotyczące tego okresu i nie przekazując informacji o tych opóźnieniach Komisji w celu umożliwienia jej obliczenia odsetek za zwłokę należnych zgodnie z art. 11 rozporządzenia nr 1150/2000 w związku ze opóźnieniem w udostępnieniu środków własnych,

Królestwo Belgii uchybiło swoim zobowiązaniom, które ciążą na nim na mocy art. 3, 6, 9, 10 i 11 rozporządzenia nr 1150/2000, uchylającego i zastępującego od dnia 31 maja 2000 r. rozporządzenie Rady nr 1552/89, które ma identyczny przedmiot, oraz art. 10 WE.

W przedmiocie kosztów

91 Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu Trybunału strona przegrywająca sprawę zostaje obciążona kosztami postępowania na żądanie strony przeciwnej. Ponieważ Komisja wniosła o obciążenie kosztami Królestwa Belgii, a to sprawę przegrało, należy je obciążyć kosztami postępowania. Zgodnie z § 4 tego artykułu Królestwo Belgii pokryje koszty własne.

Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:

1) nie zapisując w wymaganym terminie ustalonych roszczeń na rachunkach, o których mowa w art. 6 ust. 3 lit. a) rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 1150/2000 z dnia 22 maja 2000 r. wykonującego decyzję 94/728/WE, Euratom w sprawie systemu środków własnych Wspólnot,

nie sprawdzając, czy od dnia 1 stycznia 1995 r. nastąpiły inne opóźnienia w udostępnieniu środków własnych z powodu opóźnienia w zapisaniu na rachunkach w rozumieniu art. 6 ust. 3 lit. a) rozporządzenia nr 1150/2000, niszcząc archiwa dotyczące tego okresu i nie przekazując informacji o tych opóźnieniach Komisji w celu umożliwienia jej obliczenia odsetek za zwłokę należnych zgodnie z art. 11 rozporządzenia nr 1150/2000 w związku z opóźnieniem w udostępnieniu środków własnych,

Królestwo Belgii uchybiło swoim zobowiązaniom, które ciążą na nim na mocy art. 3, 6, 9, 10 i 11 rozporządzenia nr 1150/2000, uchylającego i zastępującego od dnia 31 maja 2000 r. rozporządzenie Rady nr 1552/89 z dnia 29 maja 1989 r., wykonujące decyzję 88/376/EWG, Euratom w sprawie systemu środków własnych Wspólnot (Dz.U. L 155, str. 1), które ma identyczny przedmiot, oraz art. 10 WE.

2) Królestwo Belgii zostaje obciążone kosztami postępowania.

3) Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej pokrywa własne koszty.

Podpisy