OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

YVES’A BOTA

przedstawiona w dniu 13 czerwca 2018 r. ( 1 )

Sprawa C‑213/17

X

przeciwko

Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie

[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez rechtbank Den Haag, zittingsplaats Amsterdam (sąd rejonowy w Hadze, na posiedzeniu w ośrodku zamiejscowym w Amsterdamie, Niderlandy)]

Odesłanie prejudycjalne – Przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości – Granice, azyl i imigracja – Rozporządzenie (UE) nr 604/2013 – Ustalenie państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego – Państwo członkowskie odpowiedzialne na podstawie kryterium określonego w art. 3 ust. 2 – Orzeczenie sądu korzystające z powagi rzeczy osądzonej, oddalające pierwszy wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej – Zawisłe postępowanie odwoławcze od decyzji odmownej w sprawie drugiego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej – Wydanie europejskiego nakazu aresztowania w celu przeprowadzenia przeciwko wnioskodawcy postępowania karnego – Złożenie nowego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej w innym państwie członkowskim – Przekazanie zainteresowanego w ramach wykonania europejskiego nakazu aresztowania – Procedura wtórnego przejęcia – Artykuł 23 ust. 3 – Skutki upływu terminów do złożenia wniosku – Przekazanie odpowiedzialności państwu członkowskiemu, w którym złożono nowy wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej – Artykuł 24 ust. 1 – Zasady stosowania – Artykuł 24 ust. 5 – Zakres obowiązku informacyjnego – Artykuł 17 ust. 1 – Zakres klauzuli dyskrecjonalnej – Dyrektywa 2013/32/UE – Artykuły 31 i 46 – Karta praw podstawowych Unii Europejskiej – Artykuł 41 – Prawo do dobrej administracji – Artykuł 47 – Prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem

I. Wprowadzenie

1. Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 17 ust. 1, art. 18 ust. 2, art. 23 ust. 3 oraz art. 24 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 604/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca ( 2 ), a sąd odsyłający, rechtbank Den Haag, zittingsplaats Amsterdam (sąd rejonowy w Hadze, na posiedzeniu w ośrodku zamiejscowym w Amsterdamie, Niderlandy) chce w istocie ustalić, które państwo członkowskie jest odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego we Włoszech przez X, obywatela Pakistanu.

2. Niniejsza sprawa jest wyjątkowo złożona pod względem prawnym i faktycznym ( 3 ) nie tylko dlatego, że zainteresowany złożył szereg wniosków o ochronę międzynarodową w dwóch różnych państwach członkowskich, lecz także dlatego, że na toczące się równolegle z procedurą rozpatrywania tych wniosków nakłada się postępowanie karne, które doprowadziło do wydania wobec osoby ubiegającej się o azyl europejskiego nakazu aresztowania.

3. Niderlandy są państwem członkowskim, w którym zainteresowany złożył pierwszy, drugi i czwarty z wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej. Zgodnie z kryterium merytorycznym, o którym mowa w rozporządzeniu Dublin III, owo państwo członkowskie jest odpowiedzialne za rozpatrzenie dwóch pierwszych wniosków. Pierwszy wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej ( 4 ) został oddalony prawomocnym orzeczeniem sądu. Drugi wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej ( 5 ) został oddalony w drodze decyzji właściwego organu krajowego, która to decyzja była przedmiotem postępowania odwoławczego przed Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (wydziałem sądowo-administracyjnym rady stanu, Niderlandy). Ponieważ zainteresowany w międzyczasie nielegalnie opuścił terytorium Niderlandów i pojechał do Włoch – państwa członkowskiego, w którym złożył trzeci wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej ( 6 ) – Królestwo Niderlandów wydało przeciwko niemu europejski nakaz aresztowania w celu przeprowadzenia postępowania karnego, żądając od Republiki Włoskiej przekazania go. Królestwo Niderlandów następnie zwróciło się do organów włoskich o wtórne przejęcie zainteresowanego w celu rozpatrzenia trzeciego wniosku.

4. Włochy są zatem państwem członkowskim, na którego terytorium zainteresowany wjechał i gdzie, po wydaniu przez Królestwo Niderlandów europejskiego nakazu aresztowania, złożył trzeci wniosek. W konsekwencji Republika Włoska pełni podwójną rolę. Z jednej strony jest państwem członkowskim wykonującym europejski nakaz aresztowania, ponieważ została zobowiązana do przekazania wnioskodawcy organom niderlandzkim w celu przeprowadzenia postępowania karnego. Z drugiej strony jest państwem członkowskim, do którego został skierowany wniosek organów niderlandzkich o wtórne przejęcie wnioskodawcy w celu rozpatrzenia jego wniosku o udzielenie azylu. Wprawdzie na podstawie art. 23 ust. 1 rozporządzenia Dublin III Republika Włoska miała prawo zwrócić się do Królestwa Niderlandów o wtórne przejęcie X, jednak straciła to prawo, ponieważ nie złożyła odpowiedniego wniosku w terminie określonym w ust. 2 tego artykułu. Na podstawie art. 23 ust. 3 rozporządzenia Dublin III – którego treść mam w tej sprawie zinterpretować – organy niderlandzkie uznały więc Republikę Włoską za nowe państwo członkowskie odpowiedzialne, przez domniemanie, za rozpatrzenie trzeciego wniosku. W związku z tym organy te postanowiły przekazać zainteresowanego organom włoskim, a ponadto stwierdziły swoją niewłaściwość do rozpatrzenia czwartego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, który został do nich wniesiony.

5. Właśnie ze względu na specyfikę ram prawnych i stanu faktycznego rechtbank Den Haag, zittingsplaats Amsterdam (sąd rejonowy w Hadze, na posiedzeniu w ośrodku zamiejscowym w Amsterdamie) zastanawia się, czy możliwe jest – jak tego chcą organy niderlandzkie – dokonanie takiego przeniesienia odpowiedzialności. W tym celu sąd odsyłający zwraca się do Trybunału z pytaniem o zakres i zasady stosowania nie tylko dwóch przepisów proceduralnych rozporządzenia Dublin III, na których opiera się Królestwo Niderlandów w celu dokonania tego przeniesienia, a mianowicie art. 23 i 24 tego rozporządzenia, ale także klauzuli dyskrecjonalnej zawartej w art. 17 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia.

6. Niniejsza sprawa ukazuje braki i słabości strukturalne systemu dublińskiego, które Komisja Europejska właśnie zamierza usunąć w drodze reformy aktualnie obowiązujących przepisów ( 7 ).

7. Sprawa ta pokazuje, że system dubliński jest w rzeczywistości systemem krajowych systemów azylowych, a nie wspólnym europejskim systemem azylowym, oraz że mechanizm podziału kompetencji ustanowiony w rozporządzeniu Dublin III opiera się na normach technicznych i administracyjnych, które zostały wdrożone bez względu na konsekwencje z ludzkiego punktu widzenia oraz koszty materialne i finansowe, jakie się z nimi wiążą, co podważa skuteczność systemu dublińskiego i jest sprzeczne z celem wspólnego europejskiego systemu azylowego.

8. Jest to ocena surowa, ale moim zdaniem adekwatna w obliczu niemal absurdalnych efektów, jakie może powodować bezrefleksyjne stosowanie mechanizmu przekazywania odpowiedzialności ustanowionego na mocy art. 23 ust. 3 rozporządzenia Dublin III.

9. W konsekwencji niniejsza sprawa skłania mnie przede wszystkim do przedstawienia w dalszych wywodach powodów, dla których uważam, że należy dopuścić odstępstwo od art. 23 ust. 3 rozporządzenia Dublin III, pomimo jego jasnej treści, zgodnie z którą wprowadzanie go w życie oznacza przeniesienie odpowiedzialności z racji upływu terminów wyznaczonych do złożenia wniosku o wtórne przejęcie.

10. Ponieważ przeniesienie to odbywa się w sposób automatyczny, bez względu na konsekwencje z ludzkiego i materialnego punktu widzenia, jakie z tego wynikają, moim zdaniem w sytuacji takiej jak w niniejszej sprawie przeniesienie to pozbawia procedurę ustalania odpowiedzialnego państwa członkowskiego racjonalności, obiektywności, sprawiedliwości oraz szybkości, do których dąży prawodawca Unii w rozporządzeniu Dublin III, a także uniemożliwia realizację obowiązków w zakresie współpracy i solidarności, na których opiera się wspólny europejski system azylowy.

II. Ramy prawne

A. Rozporządzenie Dublin III

11. Motywy 4, 5 i 22 rozporządzenia Dublin III brzmią następująco: „(4) W konkluzjach z Tampere stwierdzono […], że [wspólny europejski system azylowy] powinien zostać uzupełniony, w krótkim terminie, o precyzyjną i sprawną metodę ustalania, które państwo członkowskie jest odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku o udzielenie azylu. (5) Metoda taka powinna być oparta na kryteriach obiektywnych i sprawiedliwych, zarówno dla państw członkowskich, jak i dla zainteresowanych osób. W szczególności powinna ona umożliwiać szybkie ustalenie odpowiedzialnego państwa członkowskiego, tak by zagwarantować skuteczny dostęp do procedur udzielania ochrony międzynarodowej i nie powinna zagrażać celowi, jakim jest szybkie rozpatrywanie wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej. […] (22) […] Zasadniczym elementem wspólnego europejskiego systemu azylowego jest solidarność, która wiąże się ze wzajemnym zaufaniem […]”.

12. Rozporządzenie Dublin III ma na celu, zgodnie z jego art. 1, ustanowienie kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej wniesionego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca ( 8 ). Kryteria te zostały ustalone w rozdziale III tego rozporządzenia, w art. 8–15.

13. Zgodnie z art. 3 ust. 2 rozporządzenia Dublin III, w przypadku gdy nie można wyznaczyć odpowiedzialnego państwa członkowskiego na podstawie kryteriów wymienionych w tym rozporządzeniu, odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej jest pierwsze państwo członkowskie, w którym wniosek ten został złożony.

14. Rozdział IV rozporządzenia Dublin III najpierw określa sytuacje, w których państwo członkowskie może zostać uznane za odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku o udzielenie azylu na zasadzie odstępstwa od tych kryteriów. Artykuł 17 tego rozporządzenia, zatytułowany „Klauzule dyskrecjonalne”, w ust. 1 stanowi: „Na zasadzie odstępstwa od art. 3 ust. 1 każde państwo członkowskie może zdecydować o rozpatrzeniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej wniesionego w tym państwie przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca, nawet jeżeli za takie rozpatrzenie nie jest odpowiedzialne na podstawie kryteriów ustanowionych w niniejszym rozporządzeniu. […]”.

15. Rozdział V rozporządzenia Dublin III ustala następnie obowiązki odpowiedzialnego państwa członkowskiego.

16. W tym rozdziale art. 18 ust. 1 lit. b) stanowi, że takie państwo członkowskie jest zobowiązane do „wtórnego przejęcia, na warunkach ustanowionych w art. 23, 24, 25 i 29 [tego rozporządzenia], wnioskodawcy, którego wniosek jest rozpatrywany i który złożył wniosek w innym państwie członkowskim lub który przebywa na terytorium innego państwa członkowskiego bez dokumentu pobytu”.

17. Artykuł 18 ust. 1 lit. d) rozporządzenia Dublin III przewiduje ponadto, że odpowiedzialne państwo członkowskie jest zobowiązane do „wtórnego przejęcia, na warunkach ustanowionych w art. 23, 24, 25 i 29 [tego rozporządzenia], obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca, którego wniosek został odrzucony, i który złożył wniosek w innym państwie członkowskim lub który przebywa na terytorium innego państwa członkowskiego bez dokumentu pobytu”.

18. Odpowiedzialne państwo członkowskie jest również zobowiązane, zgodnie z art. 18 ust. 2 akapit pierwszy tego rozporządzenia, do rozpatrzenia wniosku lub ukończenia rozpatrywania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego przez wnioskodawcę.

19. Rozdział VI rozporządzenia Dublin III określa wreszcie szczegółowe zasady mające zastosowanie do postępowań w sprawie przejęcia i wtórnego przejęcia. Zakres stosowania postępowania w sprawie wtórnego przejęcia został określony w art. 23 i 24 tego rozporządzenia.

20. Artykuł 23 tego rozporządzenia, zatytułowany „Składanie wniosku o wtórne przejęcie, w przypadku gdy we wnioskującym państwie członkowskim został złożony nowy wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej”, w ust. 1–3 stanowi: „1. W przypadku gdy państwo członkowskie, w którym osoba, o której mowa w art. 18 ust. 1 lit. b), c) lub d), złożyła nowy wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, uznaje, że odpowiedzialne jest inne państwo członkowskie, zgodnie z art. 20 ust. 5 i art. 18 ust. 1 lit. b), c) lub d), może ono zwrócić się do tego innego państwa członkowskiego o wtórne przejęcie tej osoby. 2. Wniosek o wtórne przejęcie składany jest możliwie najszybciej, a w każdym przypadku w terminie dwóch miesięcy od uzyskania trafienia w systemie Eurodac […]. Jeżeli wniosek o wtórne przejęcie opiera się [na] dowodach innych niż dane uzyskane z sytemu Eurodac, jest on przesyłany do państwa członkowskiego, do którego kierowany jest wniosek o wtórne przejęcie, w terminie trzech miesięcy od daty, w której wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej został złożony w rozumieniu art. 20 ust. 2. 3. Jeżeli wniosek o wtórne przejęcie nie został złożony w terminach określonych w ust. 2, odpowiedzialność za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej spoczywa na państwie członkowskim, w którym złożono nowy wniosek”.

21. Artykuł 24 rozporządzenia Dublin III, zatytułowany „Składanie wniosku o wtórne przejęcie, w przypadku gdy we wnioskującym państwie członkowskim nie został złożony nowy wniosek”, stanowi: „1. W przypadku gdy państwo członkowskie, na terytorium którego przebywa bez dokumentu pobytu osoba, o której mowa w art. 18 ust. 1 lit. b), c) lub d), i w którym nie złożono nowego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, uzna, że odpowiedzialne jest inne państwo członkowskie zgodnie z art. 20 ust. 5) i art. 18 ust. 1 lit. b), c) lub d), może ono zwrócić się do tego innego państwa członkowskiego o wtórne przejęcie tej osoby. […] 4. W przypadku gdy osoba, o której mowa w art. 18 ust. 1 lit. d) niniejszego rozporządzenia, której wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej został odrzucony w drodze ostatecznej decyzji w jednym państwie członkowskim, przebywa bez dokumentu pobytu na terytorium innego państwa członkowskiego, to drugie państwo członkowskie może albo zwrócić się do pierwszego państwa członkowskiego z wnioskiem o wtórne przejęcie tej osoby, albo przeprowadzić procedurę powrotu […]. […] 5. Wniosek o wtórne przejęcie osoby, o której mowa w art. 18 ust. 1 lit. b), c) lub d), składany jest przy wykorzystaniu standardowego formularza i zawiera dowody lub poszlaki zgodnie z dwoma wykazami, o których mowa w art. 22 ust. 3, lub odpowiednie fragmenty oświadczeń złożonych przez tę osobę, umożliwiające organom państwa członkowskiego, do którego kierowany jest wniosek, sprawdzenie, czy jest ono odpowiedzialnym państwem członkowskim na podstawie kryteriów określonych w niniejszym rozporządzeniu. […]”.

B. Rozporządzenie (WE) nr 1560/2003

22. Rozporządzenie Komisji nr 1560/2003 ( 9 ) zawiera szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Dublin III. W art. 2 tego rozporządzenia określono szczegółowe zasady sporządzania wniosków o wtórne przejęcie.

III. Okoliczności faktyczne sporu w postępowaniu głównym

23. X jest obywatelem pakistańskim, wyznania chrześcijańskiego, ubiegającym się o udzielenie ochrony międzynarodowej.

24. Pomiędzy rokiem 2011 a 2015 X złożył pięć wniosków o ochronę międzynarodową. Cztery z nich zostały złożone w Niderlandach, a jeden we Włoszech.

25. Pierwszy wniosek został złożony w dniu 23 marca 2011 r. w Niderlandach. Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie (sekretarz stanu ds. bezpieczeństwa i sprawiedliwości, Niderlandy) oddalił ten wniosek ze względów merytorycznych decyzją z dnia 5 września 2011 r. Jak wskazał pełnomocnik X podczas rozprawy, zagrożenia, na które zainteresowany byłby narażony w razie powrotu do kraju pochodzenia, nie zostały uznane za wystarczająco poważne, aby uzasadnić przyznanie ochrony międzynarodowej. Skarga wniesiona na tę decyzję została uznana za bezzasadną wyrokiem z dnia 31 maja 2012 r. wydanym przez rechtbank Den Haag, zittingsplaats Amsterdam (sąd rejonowy w Hadze, na posiedzeniu w ośrodku zamiejscowym w Amsterdamie), zaś Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (wydział sądowo-administracyjny rady stanu) w dniu 27 czerwca 2013 r. utrzymał w mocy powyższy wyrok.

26. W dniu 18 grudnia 2013 r. X złożył więc w Niderlandach kolejny wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, który wycofał kilka dni później, w dniu 10 stycznia 2014 r. ( 10 ).

27. W dniu 4 czerwca 2014 r. X złożył w Niderlandach kolejny wniosek o ochronę międzynarodową – drugi wniosek. Siedem dni później, w dniu 11 czerwca 2014 r., sekretarz stanu ds. bezpieczeństwa i sprawiedliwości oddalił ten wniosek. Skarga wniesiona na tę decyzję do rechtbank Den Haag, zittingsplaats Amsterdam (sądu rejonowego w Hadze, na posiedzeniu w ośrodku zamiejscowym w Amsterdamie) została uznana za bezzasadną na mocy wyroku z dnia 7 lipca 2014 r. Rok później, w dniu 7 sierpnia 2015 r., Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (wydział sądowo-administracyjny rady stanu) utrzymał w mocy ten wyrok.

28. W ciągu tego roku, kiedy toczyło się postępowanie sądowo-administracyjne wszczęte przed tym sądem, miały miejsce różne wydarzenia związane z sytuacją osobistą i procesową zainteresowanego.

29. W dniu 28 września 2014 r. X, podejrzewany o popełnienie przestępstwa na tle seksualnym na terytorium Niderlandów, zbiegł i wyjechał do Włoch.

30. W dniu 2 października 2014 r. organy niderlandzkie wydały w związku z tym przeciwko X europejski nakaz aresztowania w celu przeprowadzenia postępowania karnego, wnioskując do organów włoskich o przekazanie X. Właśnie w związku z powyższym X przebywał w areszcie we Włoszech przez okres dwóch miesięcy poprzedzający jego przekazanie ( 11 ).

31. W dniu 23 października 2014 r. X złożył kolejny, trzeci wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, tym razem na terytorium Włoch. Republika Włoska nie skierowała do Niderlandów, na podstawie art. 18 ust. 1 lit. d) oraz art. 23 ust. 1 rozporządzenia Dublin III, wniosku o wtórne przejęcie w terminie określonym w art. 23 ust. 2 tego rozporządzenia.

32. W dniu 30 stycznia 2015 r. Republika Włoska wykonała europejski nakaz aresztowania i przekazała zainteresowanego organom niderlandzkim.

33. Ten ostatni został natychmiast pozbawiony wolności i osadzony w areszcie tymczasowym. Zgodnie z postanowieniem odsyłającym okres ten trwał od 2 do 24 lutego 2015 r. Natomiast, jak wynika z uwag przedstawionych przez rząd niderlandzki, wspomniany okres trwał od 30 stycznia do 18 marca 2015 r.

34. W dniu 5 marca 2015 r. Królestwo Niderlandów skierowało do Republiki Włoskiej wniosek o wtórne przejęcie X, na podstawie art. 18 ust. 1 lit. b) oraz art. 24 ust. 1 i 2 rozporządzenia Dublin III, przy czym X przebywał na terytorium Niderlandów bez dokumentu pobytu, a nie złożył jeszcze kolejnego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej. Organy niderlandzkie uznały, że Republika Włoska stała się państwem członkowskim odpowiedzialnym za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego przez X, ponieważ nie skierowała do nich wniosku o wtórne przejęcie w określonym w art. 23 ust. 2 tego rozporządzenia terminie dwóch miesięcy. Jak wynika z postanowienia odsyłającego, Królestwo Niderlandów poinformowało w tym wniosku, że X – zgodnie z jego oświadczeniami – opuścił Włochy w styczniu 2015 r., aby udać się bezpośrednio do Niderlandów. Jednak wniosek ten nie zawiera żadnych informacji o postępowaniu karnym toczącym się przeciwko X w Niderlandach.

35. Republika Włoska nie odpowiedziała na ten wniosek w określonym w art. 25 ust. 2 rozporządzenia Dublin III terminie dwóch tygodni. W dniu 20 marca 2015 r. Republika Niderlandów w konsekwencji uznała, że Republika Włoska automatycznie zaakceptowała wniosek o wtórne przejęcie X.

36. W dniu 25 marca 2015 r. sekretarz stanu ds. bezpieczeństwa i sprawiedliwości postanowił zatem przekazać X organom włoskim (co zwane jest dalej „decyzją o przekazaniu”) w następstwie ich dorozumianej zgody.

37. W dniu 30 marca 2015 r. Republika Włoska uwzględniła wniosek o wtórne przejęcie.

38. W dniu 1 kwietnia 2015 r. X zaskarżył tę decyzję do rechtbank Den Haag, zittingsplaats Amsterdam (sądu rejonowego w Hadze, na posiedzeniu w ośrodku zamiejscowym w Amsterdamie) i równocześnie wniósł o zastosowanie środków tymczasowych.

39. Jak wynika z dokumentów załączonych do krajowych akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, pismem z dnia 13 kwietnia 2015 r. Ministerie van Veiligheid en Justitie (ministerstwo bezpieczeństwa i sprawiedliwości, Niderlandy) powiadomiło Ministero dell’Interno (ministerstwo spraw wewnętrznych, Włochy), po pierwsze, że w związku z brakiem odpowiedzi do dnia 20 marca 2015 r. na wniosek o wtórne przejęcie uznaje, iż Republika Włoska zaakceptowała wniosek o wtórne przejęcie zainteresowanego. Po drugie, ministerstwo bezpieczeństwa i sprawiedliwości zaznaczyło, że przekazanie X organom włoskim nie mogło się odbyć w wyznaczonym terminie z powodu zniknięcia X.

40. Orzeczeniem z dnia 21 kwietnia 2015 r. voorzieningenrechter (sędzia orzekający w przedmiocie środków tymczasowych, Niderlandy) Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (wydziału sądowo-administracyjnego rady stanu) uwzględnił wniosek o zastosowanie środków tymczasowych i nakazał wstrzymać przekazanie.

41. W dniu 19 maja 2015 r. X złożył kolejny, czwarty wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej w Niderlandach wraz z wnioskiem o wydanie czasowego dokumentu pobytowego.

42. W dniu 21 maja 2015 r., czyli dwa dni później, sekretarz stanu ds. bezpieczeństwa i sprawiedliwości stwierdził, że nie będzie badał tego wniosku, ponieważ na podstawie rozporządzenia Dublin III zostało ustalone, że państwem członkowskim odpowiedzialnym za rozpatrzenie wniosku X o udzielenie ochrony międzynarodowej była wówczas Republika Włoska. W tym samym dniu X zaskarżył tę decyzję do rechtbank Den Haag, zittingsplaats Amsterdam (sądu rejonowego w Hadze, na posiedzeniu w ośrodku zamiejscowym w Amsterdamie).

43. Jak już wskazałem, w dniu 7 sierpnia 2015 r. Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (wydział sądowo-administracyjny rady stanu) utrzymał w mocy wyrok wydany w dniu 7 lipca 2014 r. w sprawie oddalenia drugiego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej.

44. W dniu 30 listopada 2015 r. X został poinformowany o umorzeniu wszczętego przeciwko niemu postępowania karnego.

45. Skargi wniesione przez X na decyzję o przekazaniu oraz decyzję sekretarza stanu ds. bezpieczeństwa i sprawiedliwości, który stwierdził brak swojej właściwości do rozpatrzenia czwartego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, zostały rozpoznane na rozprawie, która odbyła się w dniu 10 grudnia 2015 r. Rechtbank Den Haag, zittingsplaats Amsterdam (sąd rejonowy w Hadze, na posiedzeniu w ośrodku zamiejscowym w Amsterdamie) postanowił zamknąć sprawę na tym posiedzeniu.

46. W dniu 24 marca 2016 r. sąd odsyłający otworzył na nowo zamkniętą sprawę w oczekiwaniu na wyrok z dnia 7 czerwca 2016 r., Ghezelbash ( 12 ), i w dniu 20 kwietnia 2017 r. złożył wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, który obecnie rozpoznaje Trybunał.

IV. Pytania prejudycjalne

47. W tych okolicznościach rechtbank Den Haag, zittingsplaats Amsterdam (sąd rejonowy w Hadze, na posiedzeniu w ośrodku zamiejscowym w Amsterdamie) postanowił zawiesić postępowanie i skierować do Trybunału następujące pytania prejudycjalne: „1) Czy art. 23 ust. 3 rozporządzenia [Dublin III] należy rozumieć w ten sposób, że Republika Włoska stała się odpowiedzialna za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w tym państwie przez wnioskodawcę w dniu 23 października 2014 r., pomimo że ze względu na złożone uprzednio w Królestwie Niderlandów wnioski o udzielenie ochrony międzynarodowej w rozumieniu art. 2 lit. d) tego rozporządzenia, z których to wniosków ostatni był jeszcze w tym czasie rozpatrywany w Niderlandach – jako że Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State [(wydział sądowo-administracyjny rady stanu)] nie orzekł jeszcze w przedmiocie odwołania wniesionego przez wnioskodawcę od orzeczenia tamtejszego sądu z dnia 7 lipca 2014 r. – to Niderlandy były pierwotnie odpowiedzialnym państwem członkowskim? 2) [Jeżeli na pytanie pierwsze należy udzielić odpowiedzi twierdzącej], [c]zy z art. 18 ust. 2 [rozporządzenia Dublin III] wynika, że postępowanie w przedmiocie badania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, które toczyło się jeszcze w Niderlandach, gdy w dniu 5 marca 2015 r. złożono wniosek o wtórne przejęcie, powinno było zostać przez niderlandzkie organy zawieszone natychmiast po przedstawieniu wyżej wymienionego wniosku i po upływie terminu przewidzianego w art. 24 [tego rozporządzenia] powinno było zostać umorzone poprzez uchylenie lub zmianę uprzednio wydanej decyzji z dnia 11 czerwca 2014 r., na mocy której oddalono wniosek o udzielenie azylu z dnia 4 czerwca 2014 r.? 3) Jeżeli na pytanie drugie należy udzielić odpowiedzi twierdzącej, czy wówczas odpowiedzialność za rozpatrzenie wniosku wnioskodawcy o udzielenie ochrony międzynarodowej nie przeszła na Republikę Włoską, lecz pozostała po stronie organów niderlandzkich, ponieważ sekretarz stanu ds. bezpieczeństwa i sprawiedliwości nie uchylił ani nie zmienił decyzji z dnia 11 czerwca 2014 r.? 4) Czy w związku z tym, że organy niderlandzkie nie powiadomiły o tym, że w Niderlandach było jeszcze zawisłe przed Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State [(wydziałem sądowo-administracyjnym rady stanu)] odwołanie w drugim postępowaniu w sprawie azylu, organy te naruszyły wynikający z art. 24 ust. 5 [rozporządzenia Dublin III] obowiązek przekazania organom włoskim informacji, na podstawie których mogłyby one sprawdzić, czy ich państwo jest odpowiedzialne na podstawie kryteriów ustanowionych w owym rozporządzeniu? 5) Jeżeli na pytanie czwarte należy udzielić odpowiedzi twierdzącej, czy to uchybienie obowiązkowi prowadzi wówczas do wniosku, że w związku z tym odpowiedzialność za rozpatrzenie wniosku wnioskodawcy o udzielenie ochrony międzynarodowej nie przeszła na Republikę Włoską, lecz pozostała po stronie organów niderlandzkich? 6) Jeżeli odpowiedzialność nie pozostała po stronie Królestwa Niderlandów, czy – w związku z przekazaniem wnioskodawcy z Republiki Włoskiej do Królestwa Niderlandów w ramach jego sprawy karnej – organy niderlandzkie powinny były w takim razie rozpatrzyć, na podstawie art. 17 ust. 1 [rozporządzenia Dublin III] i na zasadzie odstępstwa od art. 3 ust. 1 tego rozporządzenia, złożony przez niego we Włoszech wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, i czy nie wynika stąd, iż z racjonalnego punktu widzenia organy niderlandzkie nie były uprawnione do skorzystania z możliwości, przewidzianej w art. 24 ust. 1 [rozporządzenia Dublin III], złożenia wniosku do organów włoskich o wtórne przejęcie wnioskodawcy?”.

48. Rządy niemiecki, węgierski i niderlandzki oraz Komisja przedstawiły swoje uwagi ( 13 ). Można jedynie wyrazić żal z powodu nieobecności rządu włoskiego, gdyż ani nie przedstawił on żadnych uwag na piśmie, ani nie był obecny na rozprawie.

V. Uwagi wstępne

49. Przed przystąpieniem do analizy powyższych pytań należy poczynić kilka uwag wstępnych odnoszących się do przedmiotu i zakresu niniejszego odesłania prejudycjalnego ( 14 ).

50. Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym przedstawiony przez rechtbank Den Haag, zittingsplaats Amsterdam (sąd rejonowy w Hadze, na posiedzeniu w ośrodku zamiejscowym w Amsterdamie) ma na celu co do istoty ustalenie państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie złożonego przez X we Włoszech wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej.

51. Ze względu na specyfikę ram prawnych i szczególne okoliczności faktyczne występujące w sprawie rozpoznawanej w postępowaniu głównym sąd odsyłający zastanawia się, czy można uznać, iż Republika Włoska rzeczywiście stała się państwem członkowskim odpowiedzialnym za rozpatrzenie tego wniosku.

52. W pierwszej kolejności sąd odsyłający zastanawia się więc nad zakresem i zasadami stosowania tych dwóch przepisów proceduralnych rozporządzenia Dublin III, na których opiera się Królestwo Niderlandów do celów przeniesienia odpowiedzialności: – art. 23 ust. 3 tego rozporządzenia, którego zastosowanie pociąga za sobą przeniesienie odpowiedzialności z mocy prawa wskutek upływu terminów wyznaczonych do złożenia wniosku o wtórne przejęcie (pierwsze pytanie prejudycjalne), oraz – art. 24 ust. 1 rzeczonego rozporządzenia, którego zastosowanie również pociąga za sobą przeniesienie odpowiedzialności w następstwie wyraźnej lub dorozumianej zgody ze strony państwa członkowskiego, do którego kierowany jest wniosek o wtórne przejęcie (pytania prejudycjalne od pierwszego do szóstego).

53. Gdyby Trybunał miał uznać, że doszło do przeniesienia odpowiedzialności z mocy prawa na podstawie art. 23 ust. 3 rozporządzenia Dublin III, wówczas pytania dotyczące wykładni art. 24 tego rozporządzenia stanowiłyby jedynie pytania dodatkowe.

54. W drugiej kolejności sąd odsyłający zwraca się do Trybunału o wyjaśnienie zakresu klauzuli dyskrecjonalnej zawartej w art. 17 ust. 1 tego rozporządzenia, przy założeniu, że Republika Włoska byłaby państwem członkowskim odpowiedzialnym za rozpatrzenie rozpatrywanego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej (szóste pytanie prejudycjalne).

55. Sąd odsyłający zastanawia się, czy organy niderlandzkie nie miały obowiązku zastosowania tej klauzuli, a zatem rozpatrzenia wniosku, ponieważ Włochy w wykonaniu europejskiego nakazu aresztowania przekazały zainteresowanego wspomnianym organom w celu przeprowadzenia wszczętego przeciwko niemu postępowania karnego.

VI. Analiza rzecznika generalnego

A. W przedmiocie przeniesienia odpowiedzialności wynikającego z art. 23 rozporządzenia Dublin III (pierwsze pytanie prejudycjalne)

56. W pierwszym pytaniu prejudycjalnym sąd odsyłający zwraca się do Trybunału o dokonanie wykładni art. 23 ust. 3 rozporządzenia Dublin III.

57. Zastanawia się on w szczególności, czy przepis ten, analizowany w świetle celów, do których dąży prawodawca Unii w rozporządzeniu Dublin III ( 15 ), nie sprzeciwia się przeniesieniu odpowiedzialności wskutek upływu terminów określonych w art. 23 ust. 2 tego rozporządzenia, w przypadku gdy odpowiedzialne państwo członkowskie, w rozumieniu art. 18 ust. 1 lit. d) tegoż rozporządzenia, zbadało wnioski złożone wcześniej przez zainteresowanego i jeśli decyzja, którą oddalono drugi wniosek, jest przedmiotem postępowania odwoławczego wciąż zawisłego przed organami sądowymi w tym państwie członkowskim.

58. Zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Dublin III wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej złożony przez obywatela kraju trzeciego na terytorium jednego z państw członkowskich, bez względu na to, które to państwo, jest co do zasady rozpatrywany jedynie przez państwo członkowskie, które kryteria wymienione w rozdziale III wskazują jako odpowiedzialne ( 16 ). Jednakże oprócz kryteriów określonych w rozdziale III rozporządzenia Dublin III w rozdziale VI tego rozporządzenia ustanowiono procedury przejęcia i wtórnego przejęcia przez inne państwo członkowskie, które to procedury „przyczyniają się […] również, tak samo jak kryteria wymienione w rozdziale III tego rozporządzenia, do ustalenia odpowiedzialnego państwa członkowskiego” ( 17 ).

59. Artykuł 23 rozporządzenia Dublin III określa zasady mające zastosowanie do składania wniosku o wtórne przejęcie w sytuacji, gdy nowy wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej został złożony w innym państwie członkowskim, a mianowicie we wnioskującym państwie członkowskim.

60. Zgodnie z art. 23 ust. 1 tego rozporządzenia, jeżeli osoba, o której mowa w art. 18 ust. 1 lit. d) rozporządzenia, a której wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej został odrzucony w jednym państwie członkowskim, składa kolejny wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej w innym państwie członkowskim, to ostatnie może zwrócić się do pierwszego państwa członkowskiego o wtórne przejęcie tej osoby.

61. Osoba taka jak X, który po złożeniu dwóch wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej w jednym państwie członkowskim, konkretnie w Niderlandach w dniach 23 marca 2011 r. i 4 czerwca 2014 r., które to wnioski nie zostały uwzględnione, przeniósł się następnie do innego państwa członkowskiego, konkretnie do Włoch, gdzie złożył kolejny wniosek w dniu 23 października 2014 r., faktycznie wchodzi w zakres stosowania art. 23 rozporządzenia Dublin III.

62. W odpowiedziach na pytania i w wyjaśnieniach, o które zwrócił się Trybunał podczas rozprawy, wszystkie strony były zresztą zgodne co do tego, że X faktycznie jest objęty zakresem stosowania art. 18 ust. 1 lit. d) tego rozporządzenia.

63. W art. 23 ust. 2 tego rozporządzenia prawodawca Unii ustala wiążące terminy do złożenia wniosku o wtórne przejęcie. Wniosek ten powinien zostać złożony możliwie najszybciej, a w każdym przypadku w terminie dwóch miesięcy od uzyskania trafienia w systemie Eurodac lub trzech miesięcy, jeżeli właściwe organy opierają swój wniosek na dowodach innych niż dane uzyskane z sytemu Eurodac. Rzeczone terminy powinny gwarantować, że postępowanie w sprawie wtórnego przejęcia rozpocznie się bez nieuzasadnionego opóźnienia, a w każdym razie w „rozsądnym terminie” od uzyskania potrzebnych do tego celu informacji, aby zapewnić szybkie rozpatrywanie wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej ( 18 ).

64. W art. 23 ust. 3 rozporządzenia Dublin III – którego treść mam tu zinterpretować – prawodawca Unii określa skutki prawne związane z upływem terminów. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku gdy wniosek nie został złożony w wyznaczonym terminie, odpowiedzialność za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej spoczywa na państwie członkowskim, w którym został on złożony. Prawodawca ten nie przewiduje żadnego wyjątku i nie pozostawia żadnego pola manewru.

65. Brzmienie tego przepisu jest bardzo jasne we wszystkich wersjach językowych, w sposób jednoznaczny odzwierciedla wolę dokonania przez prawodawcę Unii przeniesienia odpowiedzialności w sytuacji, gdy terminy wyznaczone do złożenia wniosku nie zostaną dotrzymane.

66. W sprawie rozpoznawanej w postępowaniu głównym jest bezsporne, iż Republika Włoska, gdzie został złożony trzeci wniosek, nie zwróciła się do Królestwa Niderlandów o wtórne przejęcie X w wiążących terminach ustalonych w art. 23 ust. 2 rozporządzenia Dublin III. Zgodnie z art. 23 ust. 3 tego rozporządzenia odpowiedzialność za rozpatrzenie tego nowego wniosku powinna więc „z mocy prawa” zostać przeniesiona na Republikę Włoską ( 19 ).

67. Wszyscy uczestnicy postępowania, którzy złożyli uwagi, z wyjątkiem X, są zgodni, iż w świetle brzmienia art. 23 ust. 3 wspomnianego rozporządzenia Republika Włoska faktycznie stała się państwem członkowskim odpowiedzialnym za rozpatrzenie tego wniosku, i to bez względu na toczące się w Niderlandach postępowanie odwoławcze od decyzji w sprawie oddalenia drugiego wniosku.

68. Mógłbym podzielić ten pogląd, gdyby w rozpatrywanej sytuacji faktycznie chodziło tylko o toczące się w Niderlandach postępowanie odwoławcze. Tymczasem, jak wykażę poniżej, tak nie jest. Występuje tu wiele innych okoliczności, które łącznie sprawiają w moim mniemaniu, iż to organy niderlandzkie są wyłącznie odpowiedzialne za rozpatrzenie trzeciego wniosku.

69. Zastosowanie wykładni językowej do tak szczególnej sytuacji, jaka występuje w niniejszej sprawie, rodzi więcej problemów niż rozwiązuje, co wynika w sposób oczywisty z sześciu pytań prejudycjalnych, które sąd odsyłający kieruje do Trybunału. Ze względu na szczególne okoliczności niniejszej sprawy językowa wykładnia sprawia, że przepis art. 23 ust. 3 rozporządzenia Dublin III wywołuje skutki całkowicie sprzeczne z zasadami, na których opiera się wspólny europejski system azylowy, i z celami, które prawodawca Unii zamierzał osiągnąć w tym rozporządzeniu.

70. W celu zapewnienia skuteczności (effet utile) rozporządzenia Dublin III oraz z powodów, które przedstawię poniżej, zaproponuję zatem Trybunałowi wprowadzenie odstępstwa od automatycznego stosowania mechanizmu przewidzianego w art. 23 ust. 3 tego rozporządzenia.

71. Zgodnie z art. 67 ust. 2 oraz art. 80 TFUE wspólny europejski system azylowy, w który wpisuje się rozporządzenie Dublin III, opiera się na solidarności między państwami członkowskimi i sprawiedliwym podziale odpowiedzialności pomiędzy nimi ( 20 ). Jak wynika z motywu 22 tego rozporządzenia, solidarność jest „[z]asadniczym elementem” tego systemu. Solidarność powinna być ponadto „prawdziw[a] i praktyczn[a]” i powinna obowiązywać wobec państw członkowskich najbardziej dotkniętych problemem napływu osób ubiegających się o azyl, powodującym nadmierne obciążenie ich systemów azylowych ( 21 ).

72. System ten opiera się również na wzajemnym zaufaniu, jakie podkładają w sobie państwa członkowskie, a które stanowi jeden z jego głównych filarów konstrukcyjnych.

73. To właśnie ze względu na zasadę wzajemnego zaufania prawodawca Unii przyjął rozporządzenie Dublin III w celu przyspieszenia rozpatrywania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej poprzez zapewnienie osobom ubiegającym się o nią merytorycznego rozpatrzenia wniosku przez jedno jasno określone państwo członkowskie. W tym celu prawodawca zamierza zracjonalizować rozpatrywanie tych wniosków, zapobiegając przeciążeniu systemu wynikającemu z nałożenia na państwa członkowskie obowiązku rozpatrywania wielu wniosków składanych przez tego samego wnioskodawcę, zwiększając pewność prawa w zakresie ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie azylu i wreszcie zapobiegając zjawisku „forum shopping” ( 22 ).

74. Jak wynika z motywów 4 i 5 rozporządzenia Dublin III, prawodawca Unii zmierza do wprowadzenia metody, która ma być „precyzyjną i sprawną” metodą ustalenia państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej i która „powinna być oparta na kryteriach obiektywnych i sprawiedliwych, zarówno dla państw członkowskich, jak i dla zainteresowanych osób”. Metoda ta powinna przede wszystkim „umożliwiać szybkie ustalenie odpowiedzialnego państwa członkowskiego, tak by […] nie […] zagrażać celowi, jakim jest szybkie rozpatrywanie wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej”.

75. Wprawdzie prawodawcy Unii chodzi głównie o kryteria ustalania odpowiedzialnego państwa członkowskiego określone w rozdziale III rozporządzenia Dublin III, niemniej jednak postępowania w sprawie przejęcia i wtórnego przejęcia przez inne państwo członkowskie, o których to postępowaniach mowa w rozdziale VI tego rozporządzenia, powinny opierać się na kryteriach o takich samych właściwościach nie tylko dlatego, że postępowania te przyczyniają się również, podobnie jak wyżej wymienione kryteria, do ustalenia odpowiedzialnego państwa członkowskiego ( 23 ), lecz również dlatego, że w ten sam sposób przyczyniają się one do realizacji celów wspomnianego rozporządzenia.

76. I tak, w wyroku z dnia 26 lipca 2017 r., Mengesteab ( 24 ), w kwestii przeniesienia odpowiedzialności wynikającego z upływu terminów wyznaczonych do złożenia wniosku o przejęcie (art. 21 ust. 1 akapit trzeci rozporządzenia Dublin III) Trybunał uznał, że mechanizm ten przyczynia się w istotny sposób do realizacji celu związanego z szybkością rozpatrywania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, zapewniając – w wypadku opóźnień w ramach procedury przejęcia – że rozpatrzenie wniosku zostanie przeprowadzone w państwie członkowskim, w którym wniosek ten został złożony, aby nie odraczać dłużej tego rozpatrzenia przez wydanie i wykonanie decyzji o przekazaniu ( 25 ).

77. Analizę tę w zasadzie można by przenieść na grunt niniejszej sprawy ze względu na identyczność mechanizmu ustanowionego w art. 23 ust. 3 rozporządzenia Dublin III. Niemniej jednak, jak wykażę poniżej, przede wszystkim okoliczności niniejszej sprawy sprawiają, że przeniesienie przedmiotowej odpowiedzialności nie tylko jest dalekie od przyczynienia się do szybkości postępowania, lecz również pozbawiłoby tę procedurę racjonalności, obiektywizmu i sprawiedliwości, do których dąży prawodawca Unii w ramach tego rozporządzenia.

78. Po pierwsze, przeniesienie odpowiedzialności na podstawie art. 23 ust. 3 tego rozporządzenia jest równoznaczne z ustaleniem państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku, mającym charakter sankcji. Z chwilą gdy państwo członkowskie uchybi terminom określonym w tym przepisie, przeniesienie odpowiedzialności następuje automatycznie i odbywa się niezależnie od okoliczności danej sprawy oraz konsekwencji z ludzkiego i materialnego punktu widzenia, jakie stąd wynikną. Jak już wskazywałem, prawodawca Unii nie przewidział żadnego wyjątku ani nie pozostawił właściwym organom żadnego pola manewru.

79. Na przykład w niniejszym przypadku z akt sprawy wyraźnie wynika, że przeniesienie odpowiedzialności na podstawie art. 23 ust. 3 rozporządzenia Dublin III w większym stopniu przypomina sankcję za uchybienie ze strony Republiki Włoskiej wymogom formalnym, to jest wynikającym z przepisu proceduralnego przewidzianego w art. 23 ust. 2 tego rozporządzenia ( 26 ), niż reakcję na rzeczywistą „potrzebę prawną”, ponieważ złożenie wniosku o ochronę międzynarodową we Włoszech, samo w sobie zasługujące na krytykę, było jedynie wybiegiem ( 27 ).

80. Po drugie, automatyczny sposób działania tego mechanizmu uniemożliwia uwzględnienie okoliczności, iż przewidziane tu przeniesienie odpowiedzialności dotyczy rozpatrzenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, który jest jeśli nie identyczny, to przynajmniej powiązany z dwoma poprzednimi wnioskami złożonymi przez X w Niderlandach. Mają one ten sam przedmiot, a mianowicie udzielenie ochrony międzynarodowej, ten sam powód, to jest ewentualne ryzyko prześladowań ze względów religijnych, i zostały złożone przez tę samą stronę, czyli X ( 28 ).

81. Po trzecie, automatyczny charakter tego mechanizmu uniemożliwia również uwzględnienie faktu, iż Niderlandy uznały się za w pełni właściwe do rozpatrzenia dwóch poprzednich wniosków złożonych przez zainteresowanego, na podstawie kryterium merytorycznego, to znaczy jako pierwsze państwo członkowskie, w którym został złożony wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, o którym mowa w art. 3 ust. 2 rozporządzenia Dublin III.

82. Jak potwierdzają to czas trwania procedury rozpatrywania pierwszego wniosku oraz liczne dokumenty dołączone do akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, dwa pierwsze wnioski o udzielenie ochrony międzynarodowej były w każdym razie przedmiotem wnikliwego badania przez organy administracyjne i sądowe tego państwa członkowskiego i doprowadziły do wydania dwóch prawomocnych decyzji odmownych.

83. Otóż w dniu, w którym X złożył trzeci wniosek we Włoszech, decyzja odmowna dotycząca pierwszego wniosku z dnia 5 września 2011 r. była prawomocna, a wyrok wydany przez Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (wydział sądowo-administracyjny rady stanu) korzystał z powagi rzeczy osądzonej. Decyzja odmowna dotycząca drugiego wniosku z dnia 11 czerwca 2014 r. była również prawomocna, ponieważ odwołanie wniesione do tego sądu nie miało skutku zawieszającego ( 29 ).

84. W tych okolicznościach, skoro celem zamierzonym przez prawodawcę Unii faktycznie jest usprawnienie i przyspieszenie rozpatrywania wniosków o udzielenie azylu poprzez obiektywne ustalenie odpowiedzialnego państwa członkowskiego, wydaje mi się dość oczywiste, biorąc pod uwagę udział organów niderlandzkich w rozpatrywaniu wniosków zainteresowanego o udzielenie azylu, że organy te są w największym stopniu predestynowane do rozpatrzenia również i trzeciego wniosku. W odróżnieniu od sytuacji, jaka występowała w sprawie, w której zapadł wyrok z dnia 26 lipca 2017 r., Mengesteab ( 30 ), przeniesienie odpowiedzialności w tym przypadku – pomijając koszty z ludzkiego i materialnego punktu widzenia, jakie za sobą pociąga – nie przyniesie poprawy ani pod względem szybkości postępowania, ani dobrej administracji w ogólności. Ponieważ wciąż jeszcze mamy system krajowych systemów azylowych, organy włoskie będą musiały faktycznie przeprowadzić badanie równie szczegółowe jak badanie przeprowadzane równolegle przez organy niderlandzkie, aby z jednej strony ustalić stan faktyczny i ocenić moc dowodową dokumentów dostarczonych przez zainteresowanego – przy całej złożoności, jaka się z tym wiąże w przypadku wniosków o azyl – a z drugiej strony dokonać oceny wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej osoby, której jeszcze nigdy nie widziały i z którą nigdy nie rozmawiały. Czy w przypadku gdy wnioskodawca jest narażony na zagrożenia i znajduje się w ciężkiej sytuacji, tego rodzaju przeniesienie odpowiedzialności, jeśli wymaga przeprowadzenia nowego postępowania wyjaśniającego, rzeczywiście odbywa się z poszanowaniem jego praw?

85. Ponadto przez przeniesienie odpowiedzialności za rozpatrzenie trzeciego wniosku na organy włoskie narażamy się na ryzyko, że wydana przez nie decyzja będzie inna niż decyzje wydane przez ich niderlandzkich odpowiedników w ramach rozpatrywania dwóch pierwszych wniosków, mimo iż wszystkie te wnioski pozostają ze sobą w związku, a wręcz są identyczne. Jeśli zwiększa to szanse osoby ubiegającej się o azyl na uzyskanie pozytywnej decyzji, to taka sytuacja źle wpływa na spójność i jedność, do których dąży się w ramach europejskiego systemu azylowego, który ma być wspólnym systemem, a także zwiększa ryzyko tak zwanej turystyki azylowej (ang. asylum shopping), czemu system dubliński miał zapobiec. Równocześnie takie rozwiązanie otwiera drogę do tego, by każde kolejne państwo członkowskie właściwe do rozpatrzenia nowego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej występowało w roli „sądu odwoławczego” w stosunku do państwa członkowskiego, które wcześniej było odpowiedzialne.

86. Po czwarte, automatyczny sposób działania tego mechanizmu uniemożliwia także uwzględnienie postępowań sądowych toczących się w Niderlandach, a mianowicie postępowania administracyjnego zawisłego przed Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (wydziałem sądowo-administracyjnym rady stanu) oraz postępowania karnego wszczętego w związku z zarzutem popełnienia przestępstwa.

87. O ile przekazanie odpowiedzialności następuje z zachowaniem wiążących i ściśle określonych terminów, nie dotyczy to jednak toczących się postępowań sądowych.

88. Prawdą jest, iż postępowanie administracyjne w sprawie rozpatrzenia drugiego wniosku zostało zakończone. Jednakże postępowanie sądowe wszczęte w związku z odwołaniem może doprowadzić do zmiany wydanej decyzji administracyjnej, ponieważ sąd pierwszej instancji może badać w pełnym zakresie ex nunc zarówno okoliczności faktyczne, jak i kwestie prawne ( 31 ), a sąd ostatniej instancji może uwzględnić zarzut kasacyjny. Istnieje zatem ryzyko, że sąd, do którego najpierw wniesiono sprawę we wnioskującym państwie członkowskim, zmieni decyzję, na mocy której wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej został początkowo oddalony, co odbiera sens przeniesieniu odpowiedzialności i czyni je bezprzedmiotowym.

89. W każdym razie taki stan faktyczny przypomina sytuację, w której występuje zawisłość sprawy w innym państwie członkowskim, i zważywszy na ścisłą więź, a nawet identyczność wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonych przez X w Niderlandach i we Włoszech, w takim przypadku według mnie żaden sąd innego państwa członkowskiego nie może mieć skutecznie równoległej jurysdykcji.

90. Jeśli chodzi z kolei o postępowanie karne wszczęte przeciwko osobie ubiegającej się o azyl, niezwykle trudno jest przewidzieć – wyjąwszy przypadki najprostsze i najbardziej oczywiste – jaki przebieg będzie miało postępowanie i co się stanie z zaineresowanym, tak że automatyczne przeniesienie odpowiedzialności, które ostatecznie wiąże się także z przekazaniem zainteresowanego, wydaje mi się również i w tym przypadku niewskazane. Wprawdzie w niniejszej sprawie postępowanie karne zakończyło się umorzeniem, ale w innych okolicznościach może ono doprowadzić do przekazania sprawy sędziemu śledczemu lub składowi orzekającemu i ewentualnie do skazania wnioskodawcy.

91. Pierwszeństwo postępowania karnego może więc tylko sparaliżować rozpatrywanie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego na nowo.

92. Jak zatem, w ramach oceny, która powinna być racjonalna i obiektywna, nie brać pod uwagę postępowania karnego albo, w ramach sprawy rozpoznawanej w postępowaniu głównym, nie uwzględnić europejskiego nakazu aresztowania wzywającego organy włoskie do przekazania zainteresowanego?

93. Wprawdzie, jak będzie można zobaczyć w dalszej części opinii, wydanie przez państwo członkowskie europejskiego nakazu aresztowania osoby ubiegającej się o azyl nie stanowi samo w sobie przeszkody dla postępowania w sprawie wtórnego przejęcia, jednak okoliczność ta – ponieważ zbiegła się z wieloma innymi – w sposób oczywisty oddziałuje na normalny przebieg postępowań przewidzianych w rozporządzeniu Dublin III.

94. X złożył wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej we Włoszech w dniu 23 października 2014 r., czyli zaledwie kilka dni po wydaniu przeciwko niemu europejskiego nakazu aresztowania. Złożenie takiego wniosku nie stoi na przeszkodzie wykonaniu europejskiego nakazu aresztowania ( 32 ). Jak wyjaśnił pełnomocnik X na rozprawie, organy włoskie dokonały zatrzymania zainteresowanego na początku grudnia 2014 r., czyli kilka tygodni po złożeniu przez niego wniosku o udzielenie azylu, a następnie zainteresowanego osadzono w areszcie na okres około dwóch miesięcy w celu przekazania go organom niderlandzkim, które odbyło się w dniu 30 stycznia 2015 r. Jeśli więc już zarzuca się organom włoskim, że nie wnioskowały do Królestwa Niderlandów o wtórne przejęcie X, to trzeba jednak wziąć pod uwagę, iż w tym samym czasie organy włoskie wykonały europejski nakaz aresztowania przez przekazanie zainteresowanego.

95. Czy w okolicznościach takich jak w niniejszej sprawie przeniesienie odpowiedzialności za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej do Włoch ma sens, w sytuacji gdy niemal równocześnie owo państwo członkowskie przekazało zainteresowanego organom niderlandzkim w celu przeprowadzenia postępowania karnego ( 33 )?

96. Żaden przepis rozporządzenia Dublin III nie pomaga w rozstrzygnięciu tej kwestii. Umożliwiają to jedynie względy takie jak poszanowanie ludzkiej godności i realizacja celów, do których dąży prawodawca Unii poprzez utworzenie wspólnego europejskiego systemu azylowego.

97. Mówię o godności ludzkiej, ponieważ sprawa ta, gdyby nie dotyczyła osoby ubiegającej się o azyl, mogłaby się kojarzyć z grą w ping‑ponga.

98. W świetle tych pierwszych ustaleń, a także ze względu na mnogość i gmatwaninę postępowań administracyjnych i sądowych dotyczących zainteresowanego w Niderlandach uważam, że obiektywność, która powinna cechować proces ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, i szybkość postępowania, jaką należy zapewnić przy jego badaniu, wymagają, aby nowy wniosek złożony przez X rozpatrywały organy najbardziej do tego predestynowane, to znaczy organy niderlandzkie – których najwyższe organy administracyjne już uznały się za w pełni właściwe na podstawie kryterium merytorycznego przewidzianego w rozporządzeniu Dublin III – a nie organy, które nie dopełniły swoich obowiązków, nie składając w terminie wniosku o wtórne przejęcie ( 34 ).

99. W drugiej kolejności należy stwierdzić, że automatyczny charakter przenoszenia odpowiedzialności jest trudny do pogodzenia z zasadami lojalnej współpracy i solidarności pomiędzy państwami członkowskimi, które to zasady są podstawą wspólnego europejskiego systemu azylowego, a także rozporządzenia Dublin III.

100. W istocie, w 2014 r. właściwe organy państw członkowskich nie mogły nie wiedzieć, że masowy napływ migrantów na wybrzeże Włoch powodował zwiększoną presję na agencje ds. azylu w tym państwie członkowskim, co przejawiało się opóźnieniami strukturalnymi, a zwłaszcza spowolnieniem reakcji i wydłużeniem czasu odpowiedzi Włoch na wnioski o przejęcie lub wtórne przejęcie. Przy automatycznym przenoszeniu odpowiedzialności z powodu uchybienia terminom daleko nam, trzeba to przyznać, do „prawdziwej i praktycznej solidarności”, do której mieliśmy dążyć ( 35 ).

101. W świetle wszystkich powyższych wywodów uważam, iż w konsekwencji konieczne jest odstąpienie od dosłownego stosowania litery przepisu art. 23 ust. 3 rozporządzenia Dublin III oraz od przeniesienia odpowiedzialności, jakie z niego wynika, w odniesieniu do trzeciego wniosku w celu zapewnienia skuteczności (effet utile) tego rozporządzenia.

102. W przypadku takim jak w rozpoznawanej sprawie, w celu zapewnienia skuteczności (effet utile) wspomnianego rozporządzenia, a w szczególności w celu racjonalizacji rozpatrywania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, proponuję stosowanie zasady wzajemnego uznawania orzeczeń sądowych.

103. Zasada ta, jak wiadomo, stanowi fundament przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości ( 36 ), w której zakres wchodzi polityka dotycząca azylu ( 37 ).

104. Wspomniana zasada znajduje zastosowanie w ramach postępowań określonych w art. 23 i 24 rozporządzenia Dublin III, w przypadku gdy państwo członkowskie postanowiło zwrócić się o wtórne przejęcie osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową, której to osobie inne państwo członkowskie ostateczną decyzją odmówiło już udzielenia azylu.

105. Zgodnie z brzmieniem art. 23 ust. 1 tego rozporządzenia, w przypadku gdy osoba, o której mowa w art. 18 ust. 1 lit. d) wspomnianego rozporządzenia i której wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej został odrzucony w drodze ostatecznej decyzji w jednym państwie członkowskim, złożyła nowy wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej w innym państwie członkowskim, to drugie państwo może zwrócić się do pierwszego państwa członkowskiego o wtórne przejęcie tej osoby.

106. Zgodnie z art. 24 ust. 4 rozporządzenia Dublin III, w przypadku gdy osoba, o której mowa w art. 18 ust. 1 lit. d) tego rozporządzenia, której wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej został odrzucony w drodze ostatecznej decyzji w jednym państwie członkowskim, przebywa bez dokumentu pobytu na terytorium innego państwa członkowskiego, to drugie państwo członkowskie może albo zwrócić się do pierwszego państwa członkowskiego z wnioskiem o wtórne przejęcie tej osoby, albo przeprowadzić procedurę powrotu zgodnie z dyrektywą 2008/115.

107. Obecnie państwa członkowskie zgadzają się zatem uznawać decyzje azylowe wydane przez inne państwa członkowskie w sytuacji, gdy są to decyzje odmowne.

108. W niniejszej sprawie w dniu 23 października 2014 r., kiedy X kierował do organów włoskich trzeci wniosek, organy niderlandzkie wydały już orzeczenie, w którym oddaliły pierwszy wniosek i które korzystało z powagi rzeczy osądzonej od dnia 27 czerwca 2013 r. Również rechtbank Den Haag, zittingsplaats Amsterdam (sąd rejonowy w Hadze, na posiedzeniu w ośrodku zamiejscowym w Amsterdamie) wyrokiem z dnia 7 lipca 2014 r. oddalił już odwołanie, w którym zainteresowany zaskarżył decyzję odmowną w sprawie drugiego wniosku.

109. Od momentu gdy organy niderlandzkie na podstawie kryterium merytorycznego uznały się za właściwe do rozpatrzenia wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonych przez zainteresowanego, i poza tym od kiedy w sprawie pierwszego wniosku wydały prawomocne orzeczenie, które nabrało powagi rzeczy osądzonej w następstwie wyroku wydanego przez naczelny sąd administracyjny, powinno to błyskawicznie zamknąć drogę do rozpatrywania każdego nowego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, wniesionego przez zainteresowanego w innym państwie członkowskim, jeśli wniosek ten nie jest oparty na nowych dowodach lub okolicznościach. Z racji obowiązywania zasady wzajemnego uznawania owo państwo członkowskie powinno uwzględnić powagę rzeczy osądzonej, z której korzystają wydane wyroki, co powinno z kolei skutkować, ipso facto, niedopuszczalnością każdego kolejnego wniosku w rozumieniu art. 33 ust. 2 lit. d) dyrektywy 2013/32.

110. Przypominam, iż zgodnie z tym przepisem państwa członkowskie mogą uznać wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny, jeżeli jest on kolejnym wnioskiem, a nie zaistniały ani nie zostały przedstawione przez wnioskodawcę żadne nowe okoliczności lub dowody. Jak już zaznaczyłem, sądzę, iż taka właśnie sytuacja ma miejsce w sprawie rozpoznawanej w postępowaniu głównym. Natomiast do właściwych organów będzie jednak należało zweryfikowanie tego.

111. Wymiana informacji wprowadzona w ramach rozporządzenia Dublin III sprawia, iż mechanizm ten jest jak najbardziej możliwy do zrealizowania, ponieważ państwo, do którego kierowany jest wniosek o wtórne przejęcie osoby ubiegającej się o ochronę – zgodnie z wymogami, o których mowa w art. 24 ust. 5 tego rozporządzenia – dysponuje, na podstawie art. 34 wspomnianego rozporządzenia, wszelkimi potrzebnymi informacjami na temat toczącego się postępowania w sprawie wcześniejszego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej (data i miejsce złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, stan postępowania, treść i data wydania decyzji) lub jest w stanie uzyskać takie informacje na wniosek ( 38 ).

112. Wykorzystanie zasady wzajemnego uznawania umożliwiłoby bardziej racjonalne, skuteczne i spójne funkcjonowanie wspólnego europejskiego systemu azylowego, ponieważ po ustaleniu odpowiedzialności danego państwa członkowskiego za rozpatrzenie wniosku o ochronę międzynarodową państwo to zachowywałoby tę kompetencję na stałe, co pozwoliłoby zapewnić szybkość postępowania, zapobiegać wydawaniu sprzecznych ze sobą decyzji i ograniczyć wtórne przemieszczanie się wnioskodawcy z powodu przeniesienia odpowiedzialności.

113. Powyższe rozwiązanie jedynie wyprzedza w czasie propozycje Komisji dotyczące reformy systemu dublińskiego ( 39 ). We wniosku dotyczącym rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie Dublin III Komisja proponuje wprowadzenie zasady, zgodnie z którą państwo członkowskie, które rozpatrzyło wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej jako odpowiedzialne państwo członkowskie, powinno pozostać odpowiedzialne również za badanie kolejnych wniosków złożonych przez zainteresowanego, niezależnie od tego, czy opuścił on terytorium państw członkowskich lub został wydalony ( 40 ). Tylko jedno państwo członkowskie byłoby zatem przez cały czas odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku, a więc do zastosowania kryteriów odpowiedzialności doszłoby tylko raz. Ponadto Komisja proponuje wprowadzenie zasady, zgodnie z którą upływ terminów nie będzie już powodować przenoszenia odpowiedzialności.

114. Gdyby te propozycje zostały przyjęte, wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez rechtbank Den Haag, zittingsplaats Amsterdam (sąd rejonowy w Hadze, na posiedzeniu w ośrodku zamiejscowym w Amsterdamie) stałby się bezprzedmiotowy.

115. W świetle całości powyższych rozważań, biorąc pod uwagę szczególne okoliczności sprawy rozpoznawanej w postępowaniu głównym, uważam, że należy odstąpić od stosowania art. 23 ust. 3 rozporządzenia Dublin III oraz wynikającego z niego przeniesienia odpowiedzialności w odniesieniu do rozpatrzenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego przez zainteresowanego we Włoszech, ponieważ pozbawiają one procedurę ustalania odpowiedzialnego państwa członkowskiego racjonalności, obiektywizmu, sprawiedliwości oraz szybkości, do których dąży się w ramach tego rozporządzenia, i dlatego, że są nie do pogodzenia z zasadami lojalnej współpracy i solidarności pomiędzy państwami członkowskimi, na których to zasadach opiera się wspólny europejski system azylowy.

B. W przedmiocie zgodności z prawem wniosku o wtórne przejęcie, skierowanego do Włoch przez organy niderlandzkie na podstawie art. 24 rozporządzenia Dublin III (pytania prejudycjalne pierwsze i szóste)

116. Sąd odsyłający ma również wątpliwości co do zgodności z prawem wniosku o wtórne przejęcie przekazanego przez organy niderlandzkie ich włoskim odpowiednikom na podstawie art. 24 rozporządzenia Dublin III (złożenie wniosku o wtórne przejęcie, w przypadku gdy we wnioskującym państwie członkowskim nie został złożony nowy wniosek).

117. Sytuacja X w tym zakresie spełnia przesłanki art. 18 ust. 1 lit. b) rozporządzenia Dublin III. Przepis ten odnosi się do osoby, która z jednej strony złożyła wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, który aktualnie jest rozpatrywany, a z drugiej strony albo złożyła wniosek w innym państwie członkowskim, albo przebywa na terytorium innego państwa członkowskiego bez dokumentu pobytu.

118. Osoba taka jak X, który po złożeniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej w jednym państwie członkowskim, konkretnie we Włoszech, wrócił następnie nielegalnie do innego państwa członkowskiego, konkretnie do Niderlandów, gdzie nie złożył kolejnego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, faktycznie objęta jest zakresem stosowania art. 24 rozporządzenia Dublin III.

119. Postępowanie w sprawie wtórnego przejęcia wszczynane na podstawie art. 24 ust. 1 tego rozporządzenia jest uruchamiane według uznania państw członkowskich, jak wynika z użytego przez prawodawcę Unii w tym przepisie sformułowania „może […] zwrócić się”, i ma na celu zorganizowanie przeniesienia odpowiedzialności za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej.

120. Pytanie, z którym sąd odsyłający zwraca się do Trybunału, jest więc aktualne w sytuacji, gdyby Trybunał miał wykluczyć przeniesienie odpowiedzialności wynikające z zastosowania art. 23 ust. 3 rozporządzenia Dublin III.

121. W szczególności sąd ten zwraca się do Trybunału o wyjaśnienie warunków stosowania art. 24 ust. 1 tego rozporządzenia.

122. Sąd odsyłający zastanawia się również, czy przepis ten sprzeciwia się złożeniu wniosku o wtórne przejęcie w przypadku, gdy wnioskujące państwo członkowskie było odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonych wcześniej przez zainteresowanego oraz gdy toczy się w nim postępowanie odwoławcze w sprawie decyzji, na mocy której jeden z tych wniosków został oddalony, i wreszcie gdy państwo to wydało europejski nakaz aresztowania w celu przeprowadzenia postępowania karnego przeciwko zainteresowanemu, żądając od państwa członkowskiego, do którego kierowany jest wniosek, aby go przekazało.

123. Każda z tych okoliczności wzięta z osobna sama w sobie nie stoi na przeszkodzie złożeniu wniosku o wtórne przejęcie. Przeanalizuję je teraz po kolei.

1. Wnioskujące państwo członkowskie było odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego wcześniej przez zainteresowanego

124. Jak wynika z orzecznictwa Trybunału, art. 24 ust. 1 rozporządzenia Dublin III nie sprzeciwia się złożeniu wniosku o wtórne przejęcie w przypadku, gdy wnioskujące państwo członkowskie było odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego wcześniej przez zainteresowanego.

125. W istocie w jednym z najnowszych wyroków, zapadłym po zakończeniu pisemnego etapu postępowania w sprawie, która jest przedmiotem niniejszej opinii, Trybunał orzekł, że można zastosować procedurę przewidzianą w art. 24 rozporządzenia Dublin III wobec osoby, która „podczas pierwszego pobytu na terytorium [wnioskującego państwa członkowskiego] złożyła już wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, który został odrzucony w trybie art. 26 ust. 1 [rozporządzenia Dublin III]” ( 41 ). Zdaniem Trybunału, skoro wniosek nie był już w trakcie rozpatrywania w tym państwie członkowskim, osoba ta nie może być traktowana na równi z osobą, która złożyła nowy wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej ( 42 ). Trzeba stwierdzić, iż powyższa wykładnia art. 24 ust. 1 tego rozporządzenia obejmuje sytuację taką jak ta w niniejszej sprawie, w której wnioskujące państwo członkowskie było adresatem wcześniejszego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego przez zainteresowanego, rozpatrywało go i oddaliło.

2. Postępowanie odwoławcze toczące się jeszcze we wnioskującym państwie członkowskim

126. Trybunał orzekł również, że okoliczność, iż decyzja odmowna w sprawie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego podczas pierwszego pobytu we wnioskującym państwie członkowskim stała się przedmiotem postępowania odwoławczego wciąż zawisłego przed jednym z tamtejszych sądów, nie wyłącza stosowania art. 24 rozporządzenia Dublin III, „skoro – wobec nieprzyznania wniesieniu odwołania skutku zawieszającego – należy przyjąć, że decyzja ta wywołuje skutki wynikające z tego rozporządzenia, a zatem oznacza zakończenie postępowania administracyjnego wszczętego wskutek złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej” ( 43 ).

127. Taka wykładnia art. 24 omawianego rozporządzenia ma zatem zastosowanie a fortiori w sytuacji takiej jak ta w niniejszej sprawie, ponieważ postępowanie odwoławcze w sprawie decyzji odmownej z dnia 11 czerwca 2014 r. nie wywołuje skutku zawieszającego.

3. Wydanie europejskiego nakazu aresztowania przez wnioskujące państwo członkowskie

128. Należy teraz zbadać, czy art. 24 ust. 1 rozporządzenia Dublin III nie stoi na przeszkodzie składaniu wniosków o wtórne przejęcie w przypadku, gdy wnioskujące państwo członkowskie wydało europejski nakaz aresztowania osoby ubiegającej się o azyl, żądając od państwa członkowskiego, do którego kierowany jest wniosek, przekazania tej osoby.

129. W tej kwestii Trybunał się nie wypowiadał, a żaden przepis rozporządzenia Dublin III nie przewiduje takiej sytuacji.

130. Z założenia wydanie przez państwo członkowskie europejskiego nakazu aresztowania osoby ubiegającej się o azyl nie wydaje się stanowić przeszkody do złożenia przez to państwo członkowskie wniosku o wtórne przejęcie tej osoby.

131. Postępowanie administracyjne w sprawie rozpatrzenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej i postępowanie karne wszczęte przeciwko osobie ubiegającej się o azyl stanowią dwa odrębne postępowania i nic nie stoi na przeszkodzie prima facie, aby państwo członkowskie, które wydało europejski nakaz aresztowania – po wykonaniu suwerennego prawa do ścigania osoby, która popełniła przestępstwo na jego terytorium – zwróciło się do tego państwa, które uważa za odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku o udzielenie tej osobie ochrony międzynarodowej.

132. Jednakże nie ma powodów, by sądzić, iż wydanie europejskiego nakazu aresztowania nie będzie oddziaływać na postępowanie w sprawie wtórnego przejęcia osoby ubiegającej się o azyl przez inne państwo członkowskie.

133. W istocie postępowanie w sprawie wtórnego przejęcia, o którym mowa w art. 24 rozporządzenia Dublin III, należy przeprowadzić w ściśle określonych terminach, które w moim mniemaniu raczej trudno pogodzić z charakterem postępowania karnego (w przypadku europejskiego nakazu aresztowania wydanego w celu przeprowadzenia postępowania karnego) albo czasem trwania kary pozbawienia wolności (w przypadku europejskiego nakazu aresztowania wydanego w celu wykonania kary).

134. Po pierwsze, zgodnie z art. 24 ust. 2 tego rozporządzenia wniosek o wtórne przejęcie osoby, o której mowa w art. 18 ust. 1 lit. b) rozporządzenia, powinien być sporządzony najszybciej jak to jest możliwe, a w każdym przypadku w terminie dwóch miesięcy od uzyskania trafienia w systemie Eurodac lub w terminie trzech miesięcy, jeżeli wniosek opiera się innych dowodach. Terminy te są terminami wiążącymi.

135. Po drugie, zgodnie z art. 29 ust. 1 i 2 rozporządzenia Dublin III, jeśli taki wniosek zostanie uwzględniony, przekazanie tej osoby powinno nastąpić tak szybko, jak to jest praktycznie możliwe, a w każdym przypadku w ciągu sześciu miesięcy od dnia wyrażenia zgody ( 44 ), przy czym termin ten jest przedłużany do maksymalnie jednego roku w związku z osadzeniem w zakładzie karnym lub areszcie śledczym. Jeśli nie dokonano przekazania w terminie jednego roku, odpowiedzialne państwo członkowskie zostaje zwolnione z obowiązku wtórnego przejęcia zainteresowanej osoby.

136. W konsekwencji, jeżeli państwo członkowskie wyda europejski nakaz aresztowania osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową, może ono po przekazaniu tej osoby zażądać jej wtórnego przejęcia przez państwo członkowskie, które uważa za odpowiedzialne za rozpatrzenie jej wniosku o ochronę, pod warunkiem że wniosek o wtórne przejęcie został złożony w terminie określonym w art. 24 ust. 2 rozporządzenia Dublin III, a w przypadku zgody ze strony państwa członkowskiego, do którego kierowany jest wniosek, pod warunkiem że przekazanie nastąpiło zgodnie z terminami, o których mowa w art. 29 ust. 1 i 2 tego rozporządzenia.

137. W przypadku gdy europejski nakaz aresztowania zostaje wydany w celu przeprowadzenia postępowania karnego, raczej trudno jest pojąć, w jaki sposób spełnienie tych warunków miałoby być możliwe, wyjąwszy sytuację gdy, jak w niniejszej sprawie, postępowanie karne zostaje szybko umorzone.

138. Natomiast w przypadku gdy europejski nakaz aresztowania zostaje wydany w celu wykonania kary pozbawienia wolności, jest dość oczywiste, że złożenie wniosku o wtórne przejęcie będzie miało sens tylko wtedy, gdy orzeczona kara jest krótka.

139. W świetle tych argumentów jestem więc zdania, że wydanie europejskiego nakazu aresztowania samo w sobie nie stanowi przeszkody w złożeniu wniosku o wtórne przejęcie, jeśli zostały dochowane terminy określone w art. 24 ust. 2 oraz w art. 29 ust. 1 i 2 rozporządzenia Dublin III.

140. W moim mniemaniu ta ocena znajduje również zastosowanie w sytuacji takiej jak ta w rozpoznawanej sprawie, gdy państwo członkowskie wykonania europejskiego nakazu aresztowania, które dokonuje przekazania zainteresowanego organom państwa członkowskiego wydającego nakaz, jest również państwem członkowskim, do którego kierowany jest wniosek przez to drugie państwo w celu wtórnego przejęcia zainteresowanego.

141. Po przeprowadzeniu powyższej analizy wydaje mi się w konsekwencji, iż żadna z okoliczności powołanych przez sąd odsyłający wzięta z osobna sama w sobie nie stoi na przeszkodzie złożeniu wniosku o wtórne przejęcie.

142. Natomiast rozpatrywane łącznie stanowią one moim zdaniem poważną przeszkodę dla takiego postępowania w sprawie wtórnego przejęcia.

143. W istocie, z takich samych powodów jak te przedstawione przeze mnie w pkt 71–98 niniejszej opinii, w przypadku gdy właściwe organy wnioskującego państwa członkowskiego, po pierwsze, były odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonych przez wnioskodawcę w trakcie pierwszego pobytu na terytorium tego państwa, po drugie, przed tymi organami toczy się jeszcze postępowanie odwoławcze w sprawie decyzji, na mocy której jeden z tych wniosków został oddalony, a po trzecie, wydały one europejski nakaz aresztowania wnioskującego, żądając przekazania go przez wezwane do wtórnego przyjęcia państwo członkowskie, na terytorium którego znajduje się zainteresowany, uważam, że postępowanie w sprawie wtórnego przejęcia wszczęte na podstawie art. 24 ust. 1 rozporządzenia Dublin III pozbawia procedurę ustalania odpowiedzialnego państwa członkowskiego racjonalności, obiektywności, sprawiedliwości i szybkości postępowania, do których dąży się w tym rozporządzeniu, i jest nie do pogodzenia z zasadami lojalnej współpracy i solidarności między państwami członkowskimi, na których opiera się wspólny europejski system azylowy.

C. W przedmiocie zakresu obowiązków państwa członkowskiego odpowiedzialnego na podstawie art. 18 ust. 2 rozporządzenia Dublin III (pytania prejudycjalne drugie i trzecie)

144. W pytaniach prejudycjalnych drugim i trzecim sąd odsyłający zwraca się do Trybunału o doprecyzowanie obowiązków ciążących na wnioskującym państwie członkowskim w zakresie rozpatrywania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, za które owo państwo jest odpowiedzialne, jeśli to państwo członkowskie składa, w rozumieniu art. 24 rozporządzenia Dublin III, wniosek o wtórne przejęcie wnioskodawcy.

145. W szczególności sąd odsyłający zwraca się do Trybunału o rozstrzygnięcie, czy po złożeniu wniosku o wtórne przejęcie wnioskujące państwo członkowskie jest zobowiązane, na podstawie art. 18 ust. 2 rozporządzenia Dublin III, do zawieszenia będącego jeszcze w toku badania wspomnianego wniosku i zakończenia postępowania przez uchylenie lub zmianę decyzji, w drodze której właściwy organ krajowy oddalił ten wniosek po upływie terminu przewidzianego w art. 24 tego rozporządzenia.

146. Dodatkowo sąd odsyłający zwraca się do Trybunału z pytaniem, czy takie uchybienie może stać na przeszkodzie wtórnemu przejęciu wnioskodawcy przez państwo członkowskie, do którego kierowany jest wniosek.

147. Jak wiadomo, zgodnie z orzecznictwem Trybunału dotyczącym wykładni art. 24 ust. 1 rozporządzenia Dublin III państwo członkowskie może skutecznie wszcząć postępowanie w sprawie wtórnego przejęcia osoby ubiegającej się o azyl nawet w sytuacji, gdy przed organami sądowymi w tym państwie wciąż toczy się postępowanie odwoławcze w ramach rozpatrywania wniosku o przyznanie ochrony międzynarodowej, za które owo państwo jest nadal odpowiedzialne ( 45 ).

148. Sąd odsyłający zastanawia się więc nad charakterem obowiązków ciążących na wnioskującym państwie członkowskim w zakresie będącego w toku rozpatrywania tego wniosku.

149. Przy analizie tego pytania pojawia się pierwszy problem związany z terminem, do którego odnosi się sąd odsyłający. Wobec braku dokładniejszych informacji w postanowieniu odsyłającym przypuszczam, że chodzi o termin dwóch miesięcy, o którym mowa w art. 24 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia Dublin III ( 46 ), ponieważ Niderlandy, w tym przypadku, sporządziły swój wniosek o wtórne przejęcie w oparciu o trafienie uzyskane w systemie Eurodac.

150. Uważam jednak, iż termin ten nie jest tu terminem właściwym. W istocie bowiem sąd odsyłający pyta o obowiązki, które spoczywają na wnioskującym państwie członkowskim „natychmiast po przedstawieniu wniosku o wtórne przejęcie” ( 47 ). Jednakże termin, o którym mowa w art. 24 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia Dublin III, jest terminem ostatecznym, w którym wniosek powinien zostać złożony.

151. Analiza tej kwestii ujawnia drugą trudność. W istocie obowiązki ciążące na wnioskującym państwie członkowskim w zakresie rozpatrywania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, za które państwo to jest odpowiedzialne, powinny być oceniane nie w świetle przepisów szczególnych zawartych w art. 18 ust. 2 rozporządzenia Dublin III, lecz w świetle przepisów ogólnych zawartych w dyrektywie 2013/32.

152. W rzeczywistości rozporządzenie Dublin III nie zawiera przepisów szczególnych odnoszących się do przypadku, gdy państwo członkowskie odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej składa równolegle wniosek o wtórne przejęcie osoby ubiegającej się o azyl na podstawie art. 24 ust. 1.

153. Co się tyczy art. 18 rozporządzenia Dublin III, nie znajduje on zastosowania z uwagi na swój ograniczony zakres. Wprawdzie przepis ten ma za przedmiot, jak wskazuje jego tytuł, „[o]bowiązki odpowiedzialnego państwa członkowskiego”, jednak obowiązki, jakie określa, wpisują się w szczególne ramy postępowania w sprawie przejęcia i wtórnego przejęcia, jak wynika wyraźnie z brzmienia ust. 1 tego przepisu. Natomiast obowiązki spoczywające na organach niderlandzkich w związku z rozpatrywaniem drugiego wniosku nie mieszczą się w ramach postępowania w sprawie przejęcia lub wtórnego przejęcia.

154. W celu udzielenia sądowi odsyłającemu użytecznej odpowiedzi proponuję zatem Trybunałowi przeanalizowanie pytania, z którym się zwrócono, w świetle podstawowych zasad i gwarancji przewidzianych w dyrektywie 2013/32.

155. Obowiązki ciążące na państwie członkowskim w zakresie rozpatrzenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, za które państwo to jest odpowiedzialne, moim zdaniem są oczywiste ( 48 ).

156. Po pierwsze, musi ono przeprowadzić odpowiednie i kompletne badanie wniosku oraz zakończyć je w najkrótszym możliwym terminie, zgodnie z prawem do dobrej administracji zapisanym w art. 41 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej ( 49 ) oraz na podstawie art. 31 dyrektywy 2013/32 ( 50 ).

157. W postępowaniu odwoławczym wnioskujące państwo członkowskie powinno, po drugie, zapewnić poszanowanie prawa do skutecznego środka prawnego zapisanego w art. 47 karty oraz w art. 46 dyrektywy 2013/32, co oznacza, że sąd – przynajmniej w postępowaniach odwoławczych przed sądem pierwszej instancji – dokonuje pełnej oceny ex nunc zarówno okoliczności faktycznych, jak i kwestii prawnych, w tym, w stosownych przypadkach, rozpatrzenia potrzeby zapewnienia ochrony międzynarodowej ( 51 ).

158. Procedura rozpatrywania wniosku o udzielenie azylu powinna więc dalej toczyć się swoim trybem.

159. Złożenie wniosku o wtórne przejęcie nie znajduje się wśród powodów, które mogą uzasadniać zawieszenie procedury rozpatrywania wniosku o ochronę ( 52 ). Ma to sens, ponieważ są to dwie odrębne procedury, gdyż podstawą jednej jest wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej złożony wcześniej we wnioskującym państwie członkowskim, a druga opiera się na wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, wniesionym później do organów państwa członkowskiego, do którego kierowany jest wniosek o przejęcie.

160. Złożenie wniosku o wtórne przejęcie również nie stanowi podstawy, która mogłaby uzasadniać zmianę lub uchylenie decyzji indywidualnej, będącej przedmiotem omawianego postępowania odwoławczego. Wprawdzie decyzja odmowna w sprawie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej oczywiście nie tworzy prawa dla zainteresowanego, ponieważ chodzi tu o decyzję o oddaleniu wniosku o udzielenie azylu, jednak nie zmienia to faktu, iż wywołuje ona skutki – jak uznał Trybunał w wyroku z dnia 25 stycznia 2018 r., Hasan ( 53 ) – i jedynie sąd, w ramach swojego urzędu i ze względów związanych z wewnętrzną zgodnością z prawem zaskarżonego aktu, może uchylić tę decyzję, stwierdzić jej nieważność lub ją zmienić.

161. Złożenie wniosku o wtórne przejęcie równolegle do toczącego się postępowania odwoławczego we wnioskującym państwie członkowskim powoduje trudności, które zostały już zresztą przedstawione.

162. Tryb postępowania w sprawie wtórnego przejęcia nie jest taki sam jak tryb postępowania sądowego. O ile to pierwsze jest ograniczone ściśle określonymi i bardzo krótkimi terminami, o tyle w tym drugim nie ma wyznaczonych innych terminów niż rozsądny termin.

163. Postępowanie sądowe może zatem się toczyć przez dłuższy czas – jak pokazują sprawy rozpoznawane przez Trybunał – a kiedy dobiega końca, może prowadzić do uchylenia, stwierdzenia nieważności lub zmiany zaskarżonej decyzji.

164. Pociąga to za sobą ryzyko, że sąd, do którego najpierw wniesiono sprawę we wnioskującym państwie członkowskim, zmieni decyzję, na mocy której wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej został początkowo oddalony, co odbiera sens i czyni bezprzedmiotowym wtórne przyjęcie osoby ubiegającej się o azyl przez inne państwo członkowskie.

165. Pociąga to za sobą również ryzyko, że powstanie stan zawisłości sprawy w różnych państw członkowskich, jeżeli wnioski o udzielenie ochrony międzynarodowej złożone we wnioskującym państwie członkowskim i w państwie członkowskim, do którego kierowany jest wniosek, są identyczne. W tej sytuacji uważam, że żaden sąd państwa członkowskiego, do którego kierowany jest wniosek, nie może mieć skutecznie równoległej jurysdykcji.

166. Są to jednak problemy, do których nie odnosi się żaden przepis dotyczący wspólnego europejskiego systemu azylowego. Przedstawię teraz możliwe rozwiązania, uwzględniając zakres zadanego pytania oraz granice wynikające z przestrzegania zasady kontradyktoryjności.

167. Niemniej jednak chciałbym wyjaśnić, iż ponieważ nie można przedłużyć terminu złożenia wniosku o wtórne przejęcie biegnącego od momentu, w którym wnioskujące państwo członkowskie powzięło wiadomość, że inne państwo członkowskie może być odpowiedzialne – gdyż terminy ustalone w art. 24 ust. 2 rozporządzenia Dublin III są wiążące – zatem to właśnie wnioskujące państwo członkowskie powinno zapewnić, żeby sąd rozpoznający sprawę rozstrzygnął ją w jak najkrótszym terminie od momentu złożenia wniosku o wtórne przejęcie osoby ubiegającej się o azyl, zgodnie z art. 46 ust. 10 dyrektywy 2013/32.

168. Jeśli chodzi o zachowanie, jakiego należy oczekiwać od państwa członkowskiego, do którego kierowany jest wniosek, to owo państwo musi jeszcze być poinformowane o postępowaniu odwoławczym toczącym się we wnioskującym państwie członkowskim. Tymczasem, jak wykażę poniżej, art. 24 ust. 5 rozporządzenia Dublin III nie zobowiązuje tego ostatniego do przekazania w ramach wniosku o wtórne przejęcie informacji na temat stanu zaawansowania procedury rozpatrywania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej.

169. Na tym etapie mojej analizy proponuję więc, aby Trybunał orzekł, że przepisy art. 31 i 46 dyrektywy 2013/32, a także art. 41 i 47 karty należy interpretować w ten sposób, że po przekazaniu wezwanemu państwu członkowskiemu wniosku o wtórne przejęcie, zgodnie z art. 24 ust. 1 rozporządzenia Dublin III, wnioskujące państwo członkowskie jest zobowiązane zakończyć w jak najkrótszym terminie procedurę rozpatrywania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, za które jest odpowiedzialne.

D. W przedmiocie zakresu obowiązku informacyjnego spoczywającego na wnioskującym państwie członkowskim na podstawie art. 24 ust. 5 rozporządzenia Dublin III (pytania prejudycjalne czwarte i piąte)

170. W pytaniach czwartym i piątym sąd odsyłający chce się dowiedzieć, jaki jest zakres obowiązku informowania spoczywającego na wnioskującym państwie członkowskim w przypadku, gdy chodzi o wniosek o wtórne przejęcie na podstawie art. 24 rozporządzenia Dublin III.

171. W szczególności sąd odsyłający zastanawia się, czy w świetle art. 24 ust. 5 tego rozporządzenia wnioskujące państwo członkowskie ma obowiązek powiadomić państwo członkowskie, do którego kierowany jest wniosek, o toczącym się postępowaniu odwoławczym w ramach rozpatrywania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, za które państwo to jest odpowiedzialne. Sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy organy niderlandzkie uchybiły swoim zobowiązaniom, nie informując organów włoskich, że decyzja o oddaleniu drugiego wniosku o ochronę była przedmiotem postępowania odwoławczego zawisłego przed Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (wydziałem sądowo-administracyjnym rady stanu).

172. Dodatkowo sąd odsyłający zwraca się do Trybunału z pytaniem, czy takie uchybienie może stać na przeszkodzie wtórnemu przejęciu wnioskodawcy przez państwo członkowskie, do którego kierowany jest wniosek.

173. W rozporządzeniu Dublin III można znaleźć dwa przepisy dotyczące informacji, jakimi państwa członkowskie powinny się wymieniać między sobą w ramach postępowania w sprawie przejęcia lub wtórnego przejęcia, a mianowicie art. 24 ust. 5 i art. 34 rozporządzenia.

174. Należy od razu wykluczyć zastosowanie art. 34 wspomnianego rozporządzenia ze względu na niezłożenie przez Republikę Włoską wniosku o udzielenie informacji.

175. Artykuł ten, znajdujący się w rozdziale VII rozporządzenia Dublin III dotyczącym „współpracy administracyjnej”, nosi tytuł „Wymiana informacji” i, jak to jasno wynika z jego ust. 1 i 6, może być uruchomiony tylko na wniosek państwa członkowskiego. Tak więc, pomimo iż art. 34 ust. 2 lit. g) rozporządzenia obejmuje informację, taką jak właśnie omawiana, dotyczącą postępowania toczącego się w ramach rozpatrywania wcześniejszego wniosku o ochronę międzynarodową ( 54 ), nie zmienia to faktu, iż w sprawie rozpoznawanej w postępowaniu głównym Republika Włoska nie zwróciła się do organów niderlandzkich o udzielenie takiej informacji.

176. Należy w związku z tym przeanalizować obowiązki spoczywające na państwie członkowskim na podstawie art. 24 ust. 5 rozporządzenia Dublin III, którego zasady realizacji są określone w art. 2 rozporządzenia wykonawczego.

177. Zgodnie z tymi przepisami wniosek o wtórne przejęcie osoby, o której mowa w art. 18 ust. 1 lit. b), musi zostać sporządzony na standardowym formularzu zawartym w załączniku III do rozporządzenia wykonawczego. Formularz ten powinien zawierać informacje na temat charakteru wniosku, przyczyny jego złożenia oraz podstawy prawnej.

178. Powinien obejmować również, odpowiednio, kopię wszystkich dowodów lub poszlak wykazujących, że państwo członkowskie, do którego kierowany jest wniosek, jest właściwe dla rozpatrywania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej; do tego mogą być załączone oświadczenia zainteresowanego i/lub pozytywny wynik (trafienie) w systemie Eurodac. Dowody i poszlaki są opisane w art. 22 ust. 3 rozporządzenia Dublin III, a ich wykaz zamieszczono w załączniku II do rozporządzenia wykonawczego.

179. Zgodnie z art. 24 ust. 5 rozporządzenia Dublin III całość tych danych powinna umożliwiać „organom państwa członkowskiego, do którego kierowany jest wniosek, sprawdzenie, czy jest ono odpowiedzialnym państwem członkowskim na podstawie kryteriów określonych w [tym] rozporządzeniu”.

180. Tymczasem postępowanie odwoławcze toczące się we wnioskującym państwie członkowskim w sprawie decyzji o oddaleniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej jako takie nie zalicza się do kryteriów, na których państwo członkowskie, do którego kierowany jest wniosek, może się oprzeć w celu dokonania oceny swojej odpowiedzialności. Jak bowiem orzekł Trybunał, taka okoliczność nie stanowi przeszkody dla postępowania w sprawie wtórnego przejęcia ( 55 ).

181. Czas zatem zająć się treścią standardowego formularza, na podstawie którego wnioskujące państwo sporządza wniosek o wtórne przejęcie, zawartego w załączniku III do rozporządzenia wykonawczego.

182. Okazuje się, że oprócz informacji dotyczących podstawy prawnej wniosku oraz tożsamości osoby ubiegającej się o azyl wnioskujące państwo członkowskie, zgodnie z brzmieniem pkt 12 tego formularza, musi poinformować państwo członkowskie, do którego kierowany jest wniosek, o „[w]cześniejszy[ch] procedur[ach]”. Ów pkt 12 przedstawia się następująco: „Czy wnioskodawca kiedykolwiek wcześniej ubiegał się o ochronę międzynarodową […] w kraju zamieszkania lub w innym kraju? – Tak/Nie Kiedy i gdzie? Czy podjęto decyzję w sprawie złożonego wniosku? – Nie /Nie wiadomo /Tak, wniosek odrzucono Kiedy podjęto odnośną decyzję?”.

183. Jeśli pkt 12 omawianego formularza zinterpretuje się w sposób dosłowny, to wnioskujące państwo członkowskie ma obowiązek poinformować, czy wnioskodawca złożył już wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej do jego organów lub organów innego państwa członkowskiego i czy w sprawie tego wniosku wydano decyzję, zaznaczając pole „Nie”, „Nie wiadomo” ( 56 ) lub też „Tak, wniosek odrzucono” i ewentualnie podając datę wydania tej decyzji.

184. Wnioskujące państwo członkowskie nie jest zatem obowiązane, jako takie, do dokładnego informowania o stanie zaawansowania postępowania, w szczególności o etapach postępowania sądowego. Wydaje się zatem, iż organy niderlandzkie nie były zobowiązane do poinformowania o toczącym się postępowaniu odwoławczym w sprawie decyzji odmownej z dnia 11 czerwca 2014 r.

185. Informacja na ten temat nie znalazła się zresztą wśród dowodów i poszlak, które wnioskujące państwo członkowskie ma obowiązek przekazać. W istocie, również tutaj dowody i poszlaki powinny umożliwiać potwierdzenie, że państwo członkowskie, do którego kierowany jest wniosek, rzeczywiście jest państwem odpowiedzialnym w świetle kryteriów określonych w rozporządzeniu Dublin III. Otóż, jak wykazałem, okoliczności takie jak rozpatrywane nie zaliczają się do tego rodzaju kryteriów.

186. W celu uzupełnienia pragnę uściślić, iż dowody wymienione w sposób wyczerpujący ( 57 ) w wykazie A załącznika II do rozporządzenia wykonawczego są dowodami formalnymi, które powinny umożliwiać wykazanie, że na przykład członek rodziny wnioskodawcy, małoletni bez opieki, przebywa legalnie na terytorium państwa członkowskiego, do którego kierowany jest wniosek (kopia dokumentu pobytu w kontekście art. 8 rozporządzenia Dublin III), lub też że wnioskodawca faktycznie nielegalnie wjechał przez granicę zewnętrzną na terytorium państwa członkowskiego, do którego kierowany jest wniosek (kopia stempla wjazdowego w fałszywym paszporcie w kontekście art. 13 ust. 1 tego rozporządzenia).

187. Co się tyczy poszlak, których otwarty katalog zawarty jest w wykazie B w załączniku II do rozporządzenia wykonawczego, powinny one obejmować przesłanki pozwalające ustalić odpowiedzialność państwa członkowskiego na podstawie kryteriów określonych w rozporządzeniu Dublin III, takich jak oświadczenia szczegółowe wnioskodawcy, sprawozdania sporządzane przez organizację międzynarodową lub też bilety z przejazdów czy rachunki za hotel.

188. W konsekwencji nie sądzę, żeby – w świetle art. 24 ust. 5 rozporządzenia Dublin III – organy niderlandzkie uchybiły swoim zobowiązaniom przez zaniechanie wskazania w złożonym przez nie wniosku, iż decyzja z dnia 11 czerwca 2014 r., na mocy której oddalono drugi wniosek, jest przedmiotem postępowania odwoławczego wciąż zawisłego przed Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (wydziałem sądowo-administracyjnym rady stanu).

189. Zaniechanie to natomiast bardziej zasługuje na krytykę w moim mniemaniu w świetle zasady lojalnej współpracy, która leży u podstaw rozporządzenia Dublin III, ponieważ nic nie stało na przeszkodzie, aby organy niderlandzkie dodały tę informację w rubryce „[i]nne użyteczne informacje” u dołu strony formularza, którego wzór znajduje się w załączniku III do rozporządzenia wykonawczego.

190. W świetle powyższych rozważań art. 24 ust. 5 rozporządzenia Dublin III należy interpretować w ten sposób, że państwo członkowskie wnioskujące o wtórne przejęcie osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową nie uchybia zobowiązaniom, które na nim ciążą, jeżeli nie poinformuje państwa członkowskiego, do którego kierowany jest wniosek, że decyzja, na mocy której oddaliło ono wniosek o ochronę złożony przez zainteresowanego w trakcie pierwszego pobytu na jego terytorium, jest przedmiotem postępowania odwoławczego wciąż zawisłego przed jego sądami.

E. W przedmiocie zakresu klauzuli dyskrecjonalnej zawartej w art. 17 ust. 1 rozporządzenia Dublin III (szóste pytanie prejudycjalne)

191. W szóstym pytaniu prejudycjalnym sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 17 ust. 1 rozporządzenia Dublin III należy interpretować w ten sposób, że wymaga on od państwa członkowskiego, którego kryteria wymienione w rozdziale III nie wskazują jako państwa odpowiedzialnego, żeby rozpatrzyło wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, jeżeli wnioskodawca został mu przekazany w wykonaniu europejskiego nakazu aresztowania.

192. Innymi słowy, sąd odsyłający zastanawia się, czy – w przypadku gdyby Republika Włoska stała się odpowiedzialnym państwem członkowskim – organy niderlandzkie nie miały jednak obowiązku samodzielnego rozpatrzenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, korzystając z tej klauzuli dyskrecjonalnej, ponieważ w wykonaniu europejskiego nakazu aresztowania, który wydano przeciwko X, został on przekazany przez organy włoskie organom niderlandzkim.

193. Wszyscy zainteresowani, którzy przedstawili Trybunałowi uwagi, są zdania, iż art. 17 ust. 1 rozporządzenia Dublin III należy interpretować w ten sposób, że wyklucza on taki obowiązek.

194. Ze względu na zakres stosowania tego przepisu oraz jego całkowicie jasne brzmienie również jestem tego zdania.

195. Należy przypomnieć, iż zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Dublin III wniosek o udzielenie azylu jest rozpatrywany przez jedno państwo członkowskie, którym jest państwo, które kryteria wymienione w rozdziale III wskazują jako odpowiedzialne.

196. W rozdziale IV rozporządzenia Dublin III wskazano jednak sytuacje, w których państwo członkowskie może zostać uznane za odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku o udzielenie azylu na zasadzie odstępstwa od tych kryteriów. Artykuł 17 tego rozporządzenia, zatytułowany „Klauzule dyskrecjonalne”, w ust. 1 akapit pierwszy stanowi zatem, że „każde państwo członkowskie może zdecydować o rozpatrzeniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej wniesionego w tym państwie przez obywatela państwa trzeciego […], nawet jeżeli za takie rozpatrzenie nie jest odpowiedzialne na podstawie kryteriów ustanowionych w [tym] rozporządzeniu” ( 58 ).

197. Na wstępie należy zaznaczyć, iż klauzula zawarta w tym przepisie jest skierowana do państw członkowskich, do których wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej został wniesiony „przez obywatela państwa trzeciego”.

198. Sytuacja taka jak ta w niniejszej sprawie, w której wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej został złożony w państwie członkowskim innym niż państwo członkowskie, do którego jest adresowany ten przepis, w tym przypadku Republika Włoska, nie wchodzi więc w zakres stosowania tego przepisu.

199. W każdym razie przy założeniu, że rozpatrywana sytuacja powinna wchodzić w zakres stosowania art. 17 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia Dublin III, należy przypomnieć, iż klauzula zawarta w tym przepisie jest, jak wskazuje w sposób jednoznaczny tytuł owego przepisu, klauzulą dyskrecjonalną.

200. Stanowiąc, że „każde państwo członkowskie może zdecydować o rozpatrzeniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej” ( 59 ), przepis ten jednoznacznie wyraża intencje pozostawienia przez prawodawcę Unii do uznania państwa członkowskiego możliwości rozpatrzenia wniosku, za który państwo to nie jest odpowiedzialne na podstawie kryteriów określonych w rozporządzeniu Dublin III, nie zaś tworzenia obowiązku. Jak wynika z brzmienia tego przepisu, korzystanie z tego uprawnienia nie jest ponadto uzależnione od żadnego szczególnego warunku ( 60 ).

201. W oparciu o materiały z prac przygotowawczych nad rozporządzeniem Dublin III Trybunał wskazał więc, że norma ta została wprowadzona w celu umożliwienia każdemu państwu członkowskiemu podjęcia suwerennej decyzji, ze względów politycznych, humanitarnych lub praktycznych, o wyrażeniu zgody na rozpatrzenie wniosku o udzielenie azylu, nawet jeżeli nie jest za to odpowiedzialne na podstawie kryteriów przewidzianych w rozporządzeniu ( 61 ).

202. I tak, w wyroku z dnia 16 lutego 2017 r., C.K. i in. ( 62 ), w sprawie przekazania ciężko chorej osoby ubiegającej się o azyl do państwa odpowiedzialnego za rozpatrzenie jej wniosku Trybunał orzekł, iż państwo członkowskie, jeśli stwierdzi, że stan zdrowia osoby ubiegającej się o azyl raczej nie poprawi się w krótkim okresie czasu lub że zawieszenie postępowania na długi okres czasu może przyczynić się do pogorszenia się jej stanu zdrowia, „może wybrać wariant rozpatrzenia samemu wniosku tej osoby, korzystając z »klauzuli dyskrecjonalnej« przewidzianej w art. 17 ust. 1 rozporządzenia Dublin III”, jednak w żadnym razie nie oznaczałoby to powstania po jego stronie obowiązku zachowania się w ten sposób ( 63 ).

203. Powyższa wykładnia wynika z potrzeby ochrony samej funkcji tej klauzuli dyskrecjonalnej oraz zagwarantowania marginesu uznania pozostawionego w ten sposób wnioskującemu państwu członkowskiemu. W związku z czym powinna zostać transponowana na sytuację, gdy państwo członkowskie, w którym złożono wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, wydaje europejski nakaz aresztowania wnioskodawcy ( 64 ).

204. W świetle powyższych wywodów należy stwierdzić, iż art. 17 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia Dublin III nie ma zastosowania do sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym, kiedy wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej został złożony w państwie członkowskim innym niż państwo, do którego przepis ten jest adresowany.

VII. Wnioski

205. Mając na względzie powyższe rozważania, proponuję, aby Trybunał odpowiedział na pytania prejudycjalne przedstawione przez rechtbank Den Haag, zittingsplaats Amsterdam (sąd rejonowy w Hadze, na posiedzeniu w ośrodku zamiejscowym w Amsterdamie, Niderlandy) w następujący sposób: 1) Ze względu na szczególne okoliczności sprawy rozpoznawanej w postępowaniu głównym należy odstąpić od stosowania art. 23 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 604/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca oraz od stosowania wynikającego z niego przeniesienia odpowiedzialności w odniesieniu do rozpatrzenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego przez zainteresowanego we Włoszech, ponieważ pozbawiają one procedurę ustalania odpowiedzialnego państwa członkowskiego racjonalności, obiektywizmu, sprawiedliwości oraz szybkości, do których dąży się w ramach rozporządzenia nr 604/2013, a także dlatego, że są nie do pogodzenia z zasadami lojalnej współpracy i solidarności pomiędzy państwami członkowskimi, na których to zasadach opiera się wspólny europejski system azylowy. 2) Ze względu na szczególne okoliczności sprawy rozpoznawanej w postępowaniu głównym złożenie wniosku o wtórne przejęcie na podstawie art. 24 ust. 1 rozporządzenia nr 604/2013 pozbawia procedurę ustalania odpowiedzialnego państwa członkowskiego racjonalności, obiektywności, sprawiedliwości i szybkości postępowania, do których dąży się w rozporządzeniu nr 604/2013, i jest nie do pogodzenia z zasadami lojalnej współpracy i solidarności między państwami członkowskimi, na których opiera się wspólny europejski system azylowy, w przypadku gdy właściwe organy wnioskującego państwa członkowskiego, po pierwsze, były odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonych przez wnioskodawcę w trakcie pierwszego pobytu na terytorium tego państwa, po drugie, przed tymi organami toczy się jeszcze postępowanie odwoławcze w sprawie decyzji, na mocy której jeden z tych wniosków został oddalony, a po trzecie, organy te wydały europejski nakaz aresztowania wnioskodawcy, żądając przekazania go przez wezwane do wtórnego przyjęcia państwo członkowskie, na terytorium którego wnioskodawca się znajduje. 3) Przepisy art. 31 i 46 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej w związku z art. 41 i 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej należy interpretować w ten sposób, że po przekazaniu wezwanemu państwu członkowskiemu wniosku o wtórne przejęcie, zgodnie z art. 24 ust. 1 rozporządzenia nr 604/2013, wnioskujące państwo członkowskie jest zobowiązane zakończyć w jak najkrótszym terminie procedurę rozpatrywania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, za które jest odpowiedzialne. 4) Artykuł 24 ust. 5 rozporządzenia nr 604/2013 należy interpretować w ten sposób, że państwo członkowskie wnioskujące o wtórne przejęcie osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową nie uchybia zobowiązaniom, które na nim ciążą, jeżeli nie poinformuje państwa członkowskiego, do którego kierowany jest wniosek, że decyzja, na mocy której oddaliło ono wniosek o ochronę złożony przez zainteresowanego w trakcie pierwszego pobytu na jego terytorium, jest przedmiotem postępowania odwoławczego wciąż zawisłego przed jego sądami. 5) Artykuł 17 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia 604/2013 nie ma zastosowania do sytuacji takiej jak ta rozpatrywana w postępowaniu głównym, kiedy wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej został złożony w państwie c