Keywords

Summary



Keywords

1. Prawo wspólnotowe – Zasady ogólne prawa – Pewność prawa – Legalność kar

2. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03)

3. Konkurencja – Grzywny

(art. 81 WE, 82 WE, art. 83 ust. 1 WE i art. 83 ust. 2 lit. a) i d) WE, art. 202 tiret trzecie WE i art. 211 tiret pierwsze WE; rozporządzenie Rady nr 17)

4. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Decyzja Komisji stwierdzająca naruszenie

5. Prawo wspólnotowe – Zasady – Prawa podstawowe – Domniemanie niewinności

(Jednolity akt europejski, preambuła; Traktat o Unii Europejskiej, art. 6 ust. 2; Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 47)

6. Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Uzgodniona praktyka – Pojęcie

(art. 81 ust. 1 WE)

7. Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Zakaz – Naruszenia

(art. 81 ust. 1 WE)

8. Konkurencja – Grzywny – Decyzja nakładająca grzywny

(art. 253 WE; rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2)

9. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszeń

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2)

10. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszeń

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2)

11. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Odstraszający charakter grzywny

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 1A akapit czwarty, piąty i szósty)

12. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 1A akapit szósty)

13. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszeń – Okoliczności łagodzące

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15)

14. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie

(art. 18 ust. 1 WE; rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2)

15. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Nienałożenie lub obniżenie grzywny w zamian za współpracę przedsiębiorstwa, któremu zarzucono naruszenie

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 96/C 207/04, część D pkt 1)

16. Prawo wspólnotowe – Zasady ogólne prawa – Niedziałanie wstecz przepisów karnych

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15; komunikat Komisji 98/C 9/03)

17. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Tajemnica zawodowa

(art. 287 WE)

Summary

1. Zasada legalności kar, która wynika z zasady pewności prawa, ogólnej zasady prawa wspólnotowego, stawia zwłaszcza wymóg, aby każde uregulowanie wspólnotowe było jasne i dokładne, w szczególności w przypadku gdy nakłada ono lub dopuszcza nałożenie sankcji, po to aby zainteresowane osoby mogły poznać jednoznacznie swoje prawa i obowiązki, które z niego wynikają, i aby mogły w konsekwencji podjąć odpowiednie działania. Tę zasadę, która stanowi część tradycji konstytucyjnych wspólnych państwom członkowskim i która została ugruntowana w różnych umowach międzynarodowych, w szczególności w art. 7 europejskiej konwencji praw człowieka, muszą uwzględniać zarówno normy natury karnej, jak i szczególne instrumenty administracyjne nakładające lub dopuszczające nałożenie sankcji administracyjnych. Ma ona nie tylko zastosowanie do norm, które określają elementy składowe naruszenia, ale także do tych, które definiują konsekwencje wynikające z naruszenia tych norm. W tym zakresie z art. 7 ust. 1 wspomnianej wyżej konwencji wynika, że ustawa musi jasno określać czyny zabronione i kary, którymi są one zagrożone. Warunek ten jest spełniony, jeśli zainteresowany na podstawie treści przepisu i w razie potrzeby na podstawie wykładni dokonanej przez sądy jest w stanie określić, jakie działania i zaniechania grożą pociągnięciem go do odpowiedzialności karnej.

Z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wynika, że w celu spełnienia wymogów tego przepisu przepisy, na podstawie których są nałożone sankcje, nie muszą być tak dokładnie sformułowane, aby konsekwencje, które mogą wyniknąć z naruszenia tych przepisów, dały się przewidzieć z całkowitą pewnością. W istocie zgodnie z tym orzecznictwem istnienie niewyraźnych pojęć w przepisie nie prowadzi koniecznie do naruszenia art. 7 europejskiej konwencji praw człowieka, a przyznanie przez ustawę uprawnień dyskrecjonalnych nie jest sprzeczne z wymogiem przewidywalności, pod warunkiem że zakres i zasady wykonywania tych uprawnień są wystarczająco jasno określone z uwagi na uzasadnione interesy, które wchodzą w grę, w celu zapewnienia jednostce odpowiedniej ochrony przed arbitralnością. W tym względzie poza tekstem samej ustawy Europejski Trybunał Praw Człowieka bierze także pod uwagę, czy niedookreślone pojęcia, które zostały użyte, zostały sprecyzowane w utrwalonym i opublikowanym orzecznictwie. Poza tym uwzględnienie tradycji konstytucyjnych wspólnych państwom członkowskim nie prowadzi do innej wykładni podstawowej zasady prawa wspólnotowego, jaką jest zasada legalności kar.

(por. pkt 66–69, 71–73)

2. Przy założeniu, iż art. 7 ust 1 europejskiej konwencji praw człowieka miałby zastosowanie do sankcji nałożonych przez Komisję w przypadku naruszenia wspólnotowych reguł konkurencji, art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 dotyczący nałożenia grzywien na przedsiębiorstwa, które naruszyły wspólnotowe reguły konkurencji, nie działa wbrew zasadzie legalności kar z uwagi na następujące okoliczności:

– Komisja nie dysponuje nieograniczonym swobodnym uznaniem w zakresie ustalania grzywien, z uwagi na to, iż musi ona przestrzegać ich górnej granicy wyznaczonej w zależności od obrotu danych przedsiębiorstw oraz musi uwzględnić wagę i okres trwania naruszenia;

– Komisja musi przy ustalaniu grzywien przestrzegać ogólnych zasad prawa, a przede wszystkim zasad równego traktowania i proporcjonalności;

– te same granice w zakresie korzystania przez Komisję z jej uprawnień dyskrecjonalnych mają zastosowanie do kwestii nałożenia grzywny;

– kontrola sądu wspólnotowego pozwoliła sprecyzować, poprzez utrwalone i opublikowane orzecznictwo, niedookreślone pojęcia, które mógł zawierać art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17;

– Komisja wypracowała znaną i dostępną praktykę administracyjną, która chociaż nie stanowi ram prawnych w zakresie nakładania grzywien, może jednak służyć jako odniesienie, jeśli chodzi o poszanowanie zasady równego traktowania, przy założeniu iż podwyższenie poziomu grzywien, w granicach ustalonych przez ww. art. 15 ust. 2, jest w dalszym ciągu możliwe, jeśli wymaga tego skuteczne stosowanie wspólnotowych reguł konkurencji;

– Komisja przyjęła wytyczne w zakresie ustalania grzywien, z takim skutkiem, iż wyznaczyła sobie granice swobodnego uznania, przyczyniając się w ten sposób do zapewnienia pewności prawa i winna respektować zasadę równego traktowania i zasadę ochrony uzasadnionych oczekiwań;

– Komisja ma na mocy art. 253 WE obowiązek uzasadniania decyzji nakładających grzywnę.

(por. pkt 71, 74–84)

3. Nie można uznać, iż uprawnienie do nakładania grzywien w przypadku naruszenia art. 81 WE i 82 WE pierwotnie należało do Rady, która z kolei przeniosła je lub do którego wykonania upoważniła Komisję w rozumieniu art. 202 tiret trzecie WE. Zgodnie z art. 83 ust. 1 i 2 lit a) i d) WE i art. 211 tiret pierwsze WE uprawnienia te wynikają z funkcji przypisanej Komisji, która czuwa nad stosowaniem prawa wspólnotowego. Ta funkcja została sprecyzowana, ujęta w ramy i sformalizowana przez rozporządzenie nr 17 w odniesieniu do art. 81 i 82 WE. Uprawnienie do nakładania grzywien, przyznane Komisji na mocy tego rozporządzenia, wynika zatem z postanowień samego traktatu i ma na celu umożliwienie skutecznego stosowania zakazów ustanowionych w tych postanowieniach.

(por. pkt 86, 87)

4. Wymóg pewności prawa, z którego muszą korzystać podmioty gospodarcze, oznacza, że w przypadku gdy istnieje spór co do istnienia naruszenia reguł konkurencji, Komisja, na której spoczywa ciężar udowodnienia stwierdzonych przez nią naruszeń, przedstawia materiał dowodowy potwierdzający w sposób wymagany prawem stan faktyczny odnoszący się do naruszenia. Jeśli chodzi o podnoszony czas trwania naruszenia, ta sama zasada pewności prawa zobowiązuje Komisję – w przypadku braku materiału dowodowego potwierdzającego bezpośrednio czas trwania naruszenia – do przedstawienia przynajmniej materiału dowodowego odnoszącego się do faktów wystarczająco bliskich w czasie, który pozwala logicznie przyjąć, że naruszenie to trwało nieprzerwanie pomiędzy dwoma konkretnymi punktami w czasie.

(por. pkt 114, 153)

5. Zasada domniemania niewinności ustanowiona w art. 6 ust. 2 europejskiej konwencji praw człowieka, należy do praw podstawowych, które zgodnie z orzecznictwem Trybunału, potwierdzonym także w preambule Jednolitego aktu europejskiego i w art. 6 ust. 2 Traktatu o Unii Europejskiej oraz w art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, są uznane we wspólnotowym porządku prawnym. Biorąc pod uwagę charakter spornych naruszeń oraz charakter i surowość związanych z nimi sankcji, zasada domniemania niewinności ma zastosowanie w szczególności do postępowań w sprawie naruszenia reguł konkurencji, stosowanych w przypadku przedsiębiorstw, które mogą zakończyć się nałożeniem grzywien lub kar pieniężnych.

(por. pkt 115)

6. Pojęcie „uzgodnionej praktyki” oznacza pewien rodzaj koordynacji pomiędzy przedsiębiorstwami, która wprawdzie nie prowadzi jeszcze do zawarcia umowy we właściwym tego słowa znaczeniu, lecz pozwala świadomie na zastąpienie konkurencji wraz z jej zagrożeniami praktyczną współpracą przedsiębiorstw. Kryteria w zakresie spornej koordynacji i współpracy określone w orzecznictwie, dalekie od wymagania opracowania rzeczywistego „planu”, winny być interpretowane w duchu postanowień traktatu dotyczących konkurencji, zgodnie z którymi każdy podmiot gospodarczy winien określać w sposób autonomiczny politykę, jaką zamierza realizować na wspólnym rynku. O ile zgadza się, iż przywołany wymóg autonomii nie wyłącza prawa podmiotów gospodarczych do przystosowywania się w sprawny sposób do postępowania konkurentów, które stwierdzają lub którego się spodziewają, o tyle jednak zdecydowanie sprzeciwia się on wszelkim kontaktom miedzy tymi podmiotami gospodarczymi, tak bezpośrednim, jak i pośrednim, które miałyby na celu lub skutkowałyby bądź wywieraniem wpływu na postępowanie aktualnego lub potencjalnego konkurenta na rynku, bądź ujawnieniem temu konkurentowi postępowania, które one same zdecydowały lub planują realizować na rynku.

W celu udowodnienia, że doszło do uzgodnionej praktyki, nie jest konieczne wykazanie, że dany konkurent formalnie zobowiązał się w stosunku do innego lub innych konkurentów do przyjęcia określonego zachowania lub że konkurenci wspólnie ustalili swoje zachowanie na rynku w przyszłości. Wystarczy, że oświadczając swój zamiar, konkurent wykluczył lub przynajmniej istotnie ograniczył niepewność co do zachowania, jakiego można oczekiwać z jego strony na rynku. Poza tym wzajemne powiadomienie się o zamiarze zakończenia kartelu nie jest wprawdzie warunkiem jego zakończenia, jednak jeśli przedsiębiorstwo uczestniczy w spotkaniach przedsiębiorstw – nawet nie biorąc w nich czynnego udziału – które mają antykonkurencyjny cel, i nie dystansuje się publicznie od tych spotkań, dając w ten sposób do zrozumienia innym uczestnikom, że zgadza się z wynikiem tych spotkań i że się do niego zastosuje, można uznać za udowodnione, że bierze udział w kartelu będącym rezultatem tych spotkań.

Ponadto skoro z treści art. 81 ust. 1 WE wynika, że uzgodniona praktyka obejmuje – poza uzgodnieniem przedsiębiorstw – zachowanie na rynku będące wynikiem tego uzgodnienia i związek przyczynowo‑skutkowy pomiędzy nimi, należy domniemywać, z zastrzeżeniem przeciwnego dowodu, który muszą przedstawić podmioty zainteresowane, że przy określaniu swojego zachowania na rynku przedsiębiorstwa uczestniczące w uzgodnieniu i działające na rynku uwzględniają informacje, które wymieniły ze swoimi konkurentami. Obowiązuje to tym bardziej wtedy, gdy uzgodnienie ma miejsce stale w trakcie długiego okresu.

(por. pkt 132–134, 136)

7. Naruszenie art. 81 ust. 1 WE może wynikać nie tylko z pojedynczego działania, ale także z szeregu działań lub nawet z ciągłego zachowania. Fakt, że jedna lub kilka z części tego szeregu działań lub tego ciągłego zachowania mogą również same w sobie i wzięte osobno pod uwagę stanowić naruszenie tego postanowienia, nie może podważyć takiej wykładni. Gdy różne działania wpisują się w „całościowy plan” z uwagi na identyczny cel polegający na zakłóceniu konkurencji na wspólnym rynku, Komisja może przypisać odpowiedzialność za te działania z punktu widzenia udziału w naruszeniu jako w całości.

(por. pkt 155)

8. Jeśli chodzi o obliczenie kwoty grzywien nałożonych przez Komisję za naruszenie wspólnotowego prawa konkurencji, istotne wymogi formalne, do których należy obowiązek uzasadnienia, są spełnione wtedy, gdy Komisja w swej decyzji wskaże te elementy oceny, które umożliwiły jej zmierzenie wagi i czasu trwania naruszenia. Ponadto zakres obowiązku uzasadnienia należy określić, biorąc pod uwagę, że wagę naruszeń należy ustalić na podstawie licznych okoliczności, przy czym nie ma potrzeby ustalania wiążącej lub wyczerpującej listy kryteriów, które należy obowiązkowo uwzględnić. Ponadto istotne wymogi formalne, na które składa się obowiązek uzasadnienia, nie zobowiązują Komisji do wskazania w decyzji danych liczbowych związanych z metodą obliczania grzywien, a jedynie elementów oceny, które pozwoliły jej na ustalenie wagi i czasu trwania naruszenia.

(por. pkt 193, 194)

9. Przy określaniu wagi naruszenia reguł konkurencji należy uwzględnić zwłaszcza kontekst normatywny i gospodarczy zarzucanego zachowania. W celu oceny rzeczywistego wpływu naruszenia na rynek, której to oceny Komisja jest zobowiązana dokonać za każdym razem, gdy jest to możliwe, winna ona przyjąć za punkt odniesienia konkurencję, jaka normalnie istniałaby w przypadku braku naruszenia. Z powyższego wynika, że w przypadku karteli cenowych stwierdzenie przez Komisję, że porozumienia rzeczywiście umożliwiły zainteresowanym przedsiębiorstwom osiągnięcie wyższego poziomu cen transakcji aniżeli poziom, który obowiązywałby, gdyby kartel nie istniał, pozwala Komisji przy określaniu kwoty grzywny na uwzględnienie rozmiaru negatywnych skutków naruszenia na rynku i w zależności od wagi naruszenia na ustalenie wyższej kwoty grzywny od kwoty grzywny, jaka zostałaby ustalona w sytuacji, gdyby takie stwierdzenie nie miało miejsca. W ramach tej oceny Komisja musi uwzględnić wszystkie obiektywne warunki właściwego rynku, biorąc pod uwagę kontekst gospodarczy i ewentualnie normatywny. Należy uwzględnić ewentualne istnienie „obiektywnych czynników gospodarczych”, z których wynika, że w ramach „wolnej gry konkurencji” poziom cen nie zmieniłby się w taki sam sposób jak w przypadku cen rzeczywistych.

(por. pkt 216, 222–224)

10. Waga naruszenia reguł konkurencji może zostać ustalona na podstawie charakteru i celu zachowań stanowiących nadużycia. Okoliczności dotyczące przedmiotu zachowania mogą mieć większe znaczenie przy ustalaniu wysokości grzywny niż okoliczności dotyczące skutków zachowania. W istocie skutek antykonkurencyj nej praktyki nie jest decydującym kryterium przy ocenie odpowiedniej wysokości grzywny. Okoliczności związane z zamiarem mogą mieć większe znaczenie niż okoliczności dotyczące jego skutków, zwłaszcza jeśli chodzi o naruszenia, które z samej natury są poważne, takie jak ustalanie cen i podział rynków. Ponadto horyzontalne kartele cenowe zawsze należały do najbardziej poważnych naruszeń wspólnotowego prawa konkurencji.

(por. pkt 250–252)

11. Przy określaniu kwoty grzywien za naruszenie prawa konkurencji Komisja powinna uwzględnić nie tylko w szczególności wagę naruszenia i szczególne okoliczności danego przypadku, ale również kontekst naruszenia, oraz zapewnić swym działaniom odstraszający skutek, przede wszystkim jeśli chodzi o naruszenia wyjątkowo szkodliwe dla realizacji celów Wspólnoty.

W tym względzie wytyczne w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS przewidują, że poza charakterem naruszenia, jego rzeczywistym wpływem na rynek oraz rozmiarem właściwego rynku geograficznego należy wziąć pod uwagę rzeczywiste ekonomiczne możliwości sprawcy naruszenia spowodowania znaczących szkód innym podmiotom działającym na rynku, w szczególności konsumentom, i w zależności od tego ustalić grzywnę na takim poziomie, który zapewni jej wystarczająco odstraszający skutek (pkt 1A akapit czwarty). Można również wziąć pod uwagę fakt, że duże przedsiębiorstwa potrafią lepiej ocenić, że ich działanie stanowi naruszenie i jakie wynikają z tego konsekwencje (pkt 1A akapit piąty).

Jeśli chodzi o pierwszy element, odstraszający skutek, do którego osiągnięcia Komisja ma prawo dążyć przy ustalaniu wysokości grzywny, oznacza zapewnienie przestrzegania przez przedsiębiorstwa reguł konkurencji określonych przez traktat dla ich działań we Wspólnocie lub w Europejskim Obszarze Gospodarczym. Ten cel może być osiągnięty jedynie przy uwzględnieniu sytuacji przedsiębiorstwa w momencie nałożenia grzywny. W istocie należy z jednej strony rozróżnić rozmiar naruszenia na rynku i część odpowiedzialności, jaka spoczywa na każdym z uczestników kartelu (co obejmuje pkt 1A akapity czwarty i szósty wytycznych) oraz z drugiej strony odstraszający skutek, który obejmuje nałożenie grzywny.

Jeśli chodzi o rozmiar naruszenia i część odpowiedzialności spoczywającej na każdym uczestniku kartelu, część obrotu pochodząca z towarów, których dotyczy naruszenie, może być dokładną wskazówką co do rozmiaru naruszenia na danym rynku. Obrót osiągany ze sprzedaży towarów będących przedmiotem ograniczającej praktyki stanowi okoliczność obiektywną, która pozwala na dokładne określenie szkodliwości tej praktyki dla normalnej konkurencji.

Jednakże chociaż konieczność zapewnienia wystarczająco odstraszającego skutku grzywny nie uzasadnia podniesienia ogólnego poziomu grzywien w ramach prowadzonej polityki konkurencji, wymaga ona jednak, aby kwota grzywny była tak dostosowana, aby uwzględnić zamierzony wpływ na przedsiębiorstwo, na które jest nałożona i po to, aby grzywna nie była zbyt niska lub zbyt wysoka, biorąc zwłaszcza pod uwagę możliwości finansowe danego przedsiębiorstwa, zgodnie z obowiązkami wynikającymi z konieczności zapewnienia skuteczności grzywny i zachowania zasady proporcjonalności. Tymczasem z uwagi na podział lub połączenie całkowite środki przedsiębiorstwa mogą ulegać zmianie, znacznie malejąc lub rosnąc we względnie krótkim czasie, w szczególności pomiędzy momentem zakończenia naruszenia a wydaniem decyzji nakładającej grzywnę.

Wynika z tego, że wspomniane środki muszą podlegać takiej ocenie, aby w momencie nałożenia grzywny został osiągnięty prawidłowo cel odstraszający, i to przy zachowaniu zasady proporcjonalności. W tym względzie z tych samych powodów górna granica grzywny ustalona na 10% obrotu danego przedsiębiorstwa jest określona, w ramach art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17, w zależności od całkowitego obrotu osiągniętego na całym świecie w roku gospodarczym poprzedzającym wydanie decyzji. Podobnie przy określeniu ewentualnej podwyżki grzywny mającej na celu zapewnienie odstraszającego skutku grzywny należy uwzględnić możliwości finansowe i faktyczne zasoby przedsiębiorstwa w momencie nakładania grzywny, a nie określoną pro forma wartość w bilansie, z natury fikcyjną, wynikającą z zastosowania reguł rachunkowości, które przyjęło dane przedsiębiorstwo.

Jeśli chodzi o drugi element, tj. fakt, że przedsiębiorstwa dysponują wiedzą i strukturą prawno‑gospodarczą pozwalającą ocenić, że ich zachowanie stanowi naruszenie, służy on ukaraniu dużych przedsiębiorstw, które uważa się za dysponujące wiedzą i strukturą pozwalającą na uświadomienie sobie, że ich zachowanie stanowi naruszenie, i ocenę ewentualnych korzyści. W tym zakresie obrót, na podstawie którego Komisja określa wielkość danych przedsiębiorstw i ich zdolność do określenia charakteru i konsekwencji ich zachowania, powinien odnosić się do ich sytuacji w czasie trwania naruszenia.

(por. pkt 95, 96, 272–274, 278–280, 283, 285, 289, 290, 302)

12. Jeśli chodzi o ustalanie kwoty grzywien nałożonych na różnych uczestników kartelu, to metoda polegająca na podziale jego członków na kilka kategorii i prowadząca do ryczałtowego ustalenia kwoty wyjściowej dla przedsiębiorstw należących do tej samej kategorii nie może w zasadzie zostać zakwestionowana, chociaż pomija ona różnice w wielkości pomiędzy przedsiębiorstwami tej samej kategorii. W istocie przy ustalaniu kwoty grzywien Komisja nie ma obowiązku zapewnienia, w przypadku gdy grzywny są nakładane na kilka przedsiębiorstw uczestniczących w tym samym naruszeniu, aby ostateczne kwoty grzywien odzwierciedlały wszelkie różnice, jakie występują w całkowitym obrocie zainteresowanych przedsiębiorstw.

Ponadto zaszeregowanie do poszczególnych kategorii powinno być dokonane z poszanowaniem zasady równego traktowania, zgodnie z którą sytuacji porównywalnych nie należy traktować odmiennie, zaś sytuacji odmiennych w taki sam sposób, chyba że jest to obiektywnie uzasadnione. Przyjąwszy tę samą perspektywę, wytyczne w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS w pkt 1A akapit szósty stanowią, że w szczególności „znaczne” dysproporcje w rozmiarze przedsiębiorstw dopuszczających się naruszenia tego samego rodzaju mogą uzasadniać zróżnicowanie przy dokonywaniu oceny wagi naruszenia. Poza tym kwota grzywny powinna być przynajmniej proporcjonalna w stosunku do okoliczności branych pod uwagę przy dokonywaniu oceny wagi naruszenia. Dlatego też jeśli dla potrzeb wymierzenia grzywien Komisja dzieli zainteresowane przedsiębiorstwa na kategorie, określenie progów dla poszczególnych kategorii powinno być spójne i obiektywnie uzasadnione.

Ze względu na zamierzony cel, tj. dostosowanie kwoty grzywny z uwzględnieniem całkowitych zasobów przedsiębiorstwa i możliwości zebrania środków koniecznych do zapłaty grzywny, ustalenie stopy podwyżki kwoty podstawowej w celu zapewnienia wystarczająco odstraszającego skutku grzywny służy raczej zagwarantowaniu skuteczności grzywny, aniżeli uwidocznieniu szkodliwości naruszenia dla normalnej konkurencji, a zatem wagi tego naruszenia. W konsekwencji wymóg, aby metoda polegająca na podzieleniu przedsiębiorstw na kategorie była obiektywnie uzasadniona, należy interpretować węziej, ponieważ ten podział służy określeniu podwyżki kwoty podstawowej w celu zapewnienia wystarczająco odstraszającego skutku nałożonej grzywny, a nie określeniu kwoty grzywny na podstawie wagi naruszenia.

W istocie przy określaniu kwoty grzywny na podstawie wagi naruszenia, nawet jeśli wskutek podziału na grupy do niektórych przedsiębiorstw stosuje się identyczną kwotę podstawową pomimo ich różnej wielkości, zróżnicowane traktowanie jest obiektywnie uzasadnione tym, że przy określaniu wagi naruszenia ważniejszy jest charakter naruszenia aniżeli wielkość przedsiębiorstw. Jednak to uzasadnienie nie obowiązuje przy określaniu stopy podwyżki grzywny w celu zapewnienia, żeby ta grzywna była wystarczająco odstraszająca, ponieważ ta podwyżka wynika zasadniczo i obiektywnie z wielkości i zasobów przedsiębiorstw, a nie z charakteru naruszenia.

(por. pkt 323–325, 328–331)

13. Przy określaniu kwoty grzywny nałożonej za naruszenie reguł konkurencji wprawdzie istotne jest, że przedsiębiorstwo podjęło kroki w celu zapobieżenia w przyszłości nowym naruszeniom wspólnotowego prawa konkurencji przez jego pracowników, jednak nie zmienia to nic, jeśli chodzi o faktyczne istnienie stwierdzonego naruszenia. Fakt, że w swojej praktyce decyzyjnej Komisja w niektórych przypadkach uznała za okoliczność łagodzącą wdrożenie programu zgodności ze wspólnotowym prawem konkurencji, nie oznacza, że ma ona obowiązek postąpić tak samo w określonym przypadku. Komisja nie ma zatem obowiązku uwzględnienia tej okoliczności jako okoliczności łagodzącej, pod warunkiem że postępuje ona zgodnie z zasadą równego traktowania, która oznacza, że w tym zakresie nie można oceniać w różny sposób przedsiębiorstw będących adresatami tej samej decyzji.

Poza tym nie ma wątpliwości, że samo przyjęcie przez przedsiębiorstwo programu zgodności z regułami konkurencji nie może stanowić ważnej i pewnej gwarancji trwałego zachowania przez nie w przyszłości tych reguł, wobec czego taki program nie może zmuszać Komisji do obniżenia grzywny z tego powodu, że cel tej grzywny związany z prewencją został już przynajmniej częściowo osiągnięty.

(por. pkt 350, 351, 361)

14. O ile zakaz powoływania się na względy prewencji ogólnej ma zastosowanie do szczególnej sytuacji dotyczącej odstępstw od zasady swobodnego przemieszczania się obywateli Unii ustanowionego w art. 18 ust. 1 WE i stosowanych przez państwa członkowskie z uwagi na porządek publiczny, o tyle nie stanowi on w żadnym razie zasady ogólnej i nie może oczywiście zostać bezwarunkowo przeniesiony na grunt grzywien nakładanych przez Komisję na przedsiębiorstwa za naruszenie wspólnotowego prawa konkurencji. Natomiast Komisja może uwzględnić fakt, że takie praktyki antykonkurencyjne są nadal względnie często stosowane ze względu na korzyści, jakie niektóre przedsiębiorstwa mogą z nich czerpać, chociaż ich niezgodność z prawem stwierdzono już od samego początku wspólnotowej polityki konkurencji, i uznać w konsekwencji, że należy podnieść poziom grzywien w celu wzmocnienia ich odstraszającego skutku. Odpowiada to przynajmniej częściowo konieczności nadania grzywnom skutku odstraszającego w stosunku do innych przedsiębiorstw aniżeli te, na które zostały nałożone grzywny.

(por. pkt 359, 360)

15. Obniżenie grzywien w przypadku współpracy przedsiębiorstw uczestniczących w naruszeniach prawa konkurencji jest uzasadnione tym, że taka współpraca ułatwia Komisji wykonanie jej zadania.

W tym względzie przedsiębiorstwo, które podczas postępowania administracyjnego poprzestało na nieustosunkowaniu się do faktów przedstawionych przez Komisję i w konsekwencji powstrzymało się od potwierdzenia ich prawdziwości, nie przyczynia się faktycznie do ułatwienia jej zadania. Podobnie nie wystarczy, że przedsiębiorstwo zapewni, iż generalnie nie kwestionuje ustalonych okoliczności faktycznych zgodnie z komunikatem w sprawie współpracy w sprawach dotyczących karteli, jeżeli w okolicznościach konkretnej sprawy zapewnienie to w żaden sposób nie jest przydatne Komisji. Wreszcie obniżenie grzywny na podstawie komunikatu w sprawie współpracy jest tylko wtedy uzasadnione, gdy udzielone informacje – a bardziej ogólnie zachowanie danego przedsiębiorstwa – mogłyby świadczyć o prawdziwej współpracy z jego strony. Obniżka na podstawie komunikatu w sprawie współpracy może być przyznana tylko wtedy, gdy przedsiębiorstwo wykazuje swoim zachowaniem wolę współpracy, jak wynika z samego pojęcia współpracy użytego w tekście komunikatu, a w szczególności we wprowadzeniu i części D pkt 1 tego komunikatu.

(por. pkt 380–383)

16. Jeśli chodzi o zmianę ogólnej polityki konkurencji Komisji w zakresie grzywien, wynikającą w szczególności z wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS, należy w celu zbadania poszanowania zasady niedziałania prawa wstecz sprawdzić, czy ta zmiana była logicznie do przewidzenia w czasie, w którym zostały popełnione rozważane naruszenia.

W tym względzie zasadnicza nowość wytycznych polega na przyjęciu za punkt wyjścia obliczenia kwoty podstawowej, określonej za pomocą widełek przewidzianych w tym celu w wytycznych, które odzwierciedlają różny stopień wagi naruszeń, ale które jako takie nie mają związku z właściwym obrotem. Metoda ta opiera się zatem głównie na taryfikacji grzywien, aczkolwiek względnej i elastycznej. Należy zatem zbadać, czy ta nowa metoda obliczania grzywien, przy założeniu, że skutkuje podwyższeniem wysokości nałożonych grzywien, była logicznie do przewidzenia w czasie, w którym zostały popełnione rozważane naruszenia. Tymczasem fakt, iż Komisja wymierzała już w przeszłości grzywny w określonej wysokości za określone rodzaje naruszeń, nie może pozbawić jej możliwości podwyższenia tej wysokości w granicach wyznaczonych w rozporządzeniu nr 17, jeśli jest to konieczne, aby zapewnić realizację wspólnotowej polityki konkurencji. Natomiast skuteczne stosowanie wspólnotowych reguł konkurencji wymaga, aby Komisja mogła w każdej chwili dostosować wysokość grzywien do potrzeb tej polityki.

Z powyższego wynika, że przedsiębiorstwa uczestniczące w postępowaniu administracyjnym, które może zakończyć się nałożeniem grzywny, nie mogą mieć uzasadnionych oczekiwań co do tego, że grzywny wymierzone przez Komisję nie przekroczą wysokości wcześniej nakładanych grzywien, ani co do metody obliczania grzywien. W konsekwencji przedsiębiorstwa te muszą brać pod uwagę możliwość, że w każdej chwili Komisja zdecyduje podnieść wysokość grzywien w stosunku do poziomu stosowanego w przeszłości z poszanowaniem norm określających jej działania. Dotyczy to nie tylko przypadku, gdy Komisja podnosi wysokość grzywien, nakładając je w indywidualnych decyzjach, ale także gdy do podniesienia grzywien dochodzi na skutek stosowania w konkretnych przypadkach powszechnie obowiązujących norm postępowania takich jak wytyczne. Poza tym z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wynika, że przewidywalność ustawy nie wyklucza konieczności zasięgnięcia fachowej porady przez zainteresowaną osobę w celu dokonania w świetle okoliczności konkretnego przypadku odpowiedniej oceny, jakie konsekwencje mogą wyniknąć z określonego działania. Dotyczy to w szczególności profesjonalistów, którzy przyzwyczajeni są podczas wykonywania swojego zawodu do zachowania szczególnej ostrożności. Można także od nich wymagać, aby z należytą starannością oceniali ryzyko, jakie jest związane z ich zawodem.

Z powyższych rozważań należy wyprowadzić taki wniosek, że wytyczne, a w szczególności nowa metoda obliczania grzywien przewidziana w tych wytycznych, przy założeniu, że skutkuje podniesieniem wysokości nakładanych grzywien, były logicznie do przewidzenia dla przedsiębiorstw w czasie, w którym zostało popełnione rozważane naruszenie.

(por. pkt 388–396)

17. Zgodnie z art. 287 WE członkowie, urzędnicy i inni pracownicy instytucji Wspólnoty są zobowiązani „nie ujawniać informacji objętych ze względu na swój charakter tajemnicą zawodową, a zwłaszcza informacji dotyczących przedsiębiorstw i ich stosunków handlowych lub kosztów własnych”. Chociaż to postanowienie dotyczy w szczególności informacji uzyskanych od przedsiębiorstw, partykuła „zwłaszcza” wskazuje na to, że chodzi o ogólną zasadę, która ma zastosowanie także do innych informacji poufnych. Tymczasem w postępowaniach kontradyktoryjnych, które mogą zakończyć się nałożeniem sankcji, charakter i wymiar zaproponowanej sankcji są z natury objęte tajemnicą zawodową tak długo, dopóki sankcja nie została ostatecznie zatwierdzona i nałożona. Ta zasada wypływa zwłaszcza z konieczności poszanowania dobrego imienia i godności zainteresowanego tak długo, jak długo nie została na niego nałożona sankcja.

Obowiązek Komisji nieujawniania prasie informacji dotyczących przewidzianej konkretnie sankcji nie tylko pokrywa się z jej obowiązkiem poszanowania tajemnicy zawodowej, ale także z obowiązkiem poszanowania zasady dobrej administracji. Wreszcie zasada domniemania niewinności ma zastosowanie do postępowań dotyczących naruszeń przez przedsiębiorstwa reguł konkurencji, które mogą zakończyć się nałożeniem grzywien lub kar pieniężnych. Komisja wyraźnie narusza to domniemanie, jeśli przed formalnym nałożeniem sankcji na przedsiębiorstwo, wobec którego skierowane są oskarżenia, informuje prasę o werdykcie poddanym obradom komitetu konsultacyjnego i kolegium komisarzy.

Jednakże, po pierwsze, istnienie naruszenia, które zostało skutecznie ustalone w postępowaniu administracyjnym, nie może zostać podważone dowodem, że Komisja przedwcześnie wyraziła swoje przeświadczenie o istnieniu naruszenia i planowanej kwocie grzywny, którą zamierzała w konsekwencji nałożyć. Ponadto nie można podnosić, że ujawnienie przez Komisję treści decyzji na koniec postępowania administracyjnego i w przeddzień formalnego wydania tej decyzji może stanowić dowód na to, że Komisja przesądziła rozstrzygnięcie sprawy lub że prowadziła dochodzenie w sposób stronniczy.

Po drugie, jeśli taka wadliwość może doprowadzić do stwierdzenia nieważności spornej decyzji, to jedynie pod warunkiem, że zostanie ustalone, że w braku takiej wadliwości decyzja miałaby inną treść.

Ten ostatni warunek nie może być traktowany jako naruszenie prawa do skutecznej ochrony sądowej praw wywodzonych przez podmioty prywatne ze wspólnotowego porządku prawnego, które to prawo stanowi część ogólnych zasad prawa wynikających ze wspólnych tradycji konstytucyjnych państw członkowskich, i zostało przyznane również przez art. 6 i 13 europejskiej konwencji praw człowieka. W istocie ochronę tę należy pogodzić z zasadą pewności prawa i domniemaniem zgodności z prawem obowiązującym w stosunku do aktów instytucji wspólnotowych.

(por. pkt 409–411, 414–416, 421–423)