Sprawa C-279/06

CEPSA Estaciones de Servicio SA

przeciwko

LV Tobar e Hijos SL

(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Audiencia Provincial de Madrid)

„Konkurencja — Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki — Porozumienia między przedsiębiorstwami — Artykuł 81 WE — Rozporządzenie (EWG) nr 1984/83 — Artykuły 10–13 — Rozporządzenie nr 2790/1999 — Artykuł 4 lit. a) — Zawarta między podmiotem prowadzącym stacje paliw a przedsiębiorstwem paliwowym umowa o wyłączną dostawę produktów ropopochodnych — Wyłączenie”

Opinia rzecznika generalnego P. Mengozziego przedstawiona w dniu 13 marca 2008 r. I - 6686

Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 11 września 2008 r. I - 6716

Streszczenie wyroku

Umowa o wyłączną dostawę produktów ropopochodnych zawarta między dostawcą a podmiotem prowadzącym stację paliw może wchodzić w zakres stosowania art. 81 ust. 1 WE, jeśli, po pierwsze, stanowi ona porozumienie między przedsiębiorstwami, gdyż podmiot prowadzący stację paliw przyjmuje na siebie przynajmniej w znacznej części ryzyko finansowe i handlowe związane ze sprzedażą tych produktów osobom trzecim, co oznacza, że jest on uznany za niezależny podmiot gospodarczy oraz, po drugie, zawiera ona klauzule mogące naruszyć konkurencję, takie jak wyraźnie zakazaną w art. 81 ust. 1 lit. a) WE klauzulę dotyczącą ustalania detalicznych cen sprzedaży, o ile wszystkie inne przesłanki zastosowania tego postanowienia zostały spełnione. W przypadku gdy podmiot prowadzący stację benzynową nie przyjmuje na siebie takiego ryzyka lub przyjmuje tylko jego nieznaczącą część, nie staje się on podmiotem niezależnym, jeśli chodzi o sprzedaż paliw osobom trzecim, z uwagi na to, że stosunki między podmiotem prowadzącym stację paliw a dostawcą są wtedy identyczne jak te istniejące pomiędzy agentem a jego zleceniodawcą. W tym przypadku jedynie zobowiązania nałożone na podmiot prowadzący stację paliw w ramach sprzedaży towarów osobom trzecim na rachunek dostawcy, wśród których figuruje ustalanie detalicznych cen sprzedaży, nie wchodzą w zakres stosowania art. 81 ust. 1 WE. W zakres stosowania tego postanowienia mogą wchodzić natomiast zobowiązania nałożone na podmiot prowadzący stację paliw w ramach oferowanych przezeń dostawcy usług pośrednika, które dotyczą istniejących między nimi stosunków, jako niezależnych podmiotów gospodarczych. Tak jest w przypadku klauzul w przedmiocie wyłączności i zakazu konkurencji, które mogą naruszyć reguły konkurencji w zakresie, w jakim powodują zamknięcie danego rynku. (por. pkt 35, 40–42, 44; pkt 1 sentencji)

Umowa o wyłączną dostawę produktów ropopochodnych zawarta między dostawcą a podmiotem prowadzącym stację paliw może zostać objęta wyłączeniem grupowym przewidzianym w rozporządzeniu nr 1984/83 w sprawie zastosowania art. 85 ust. 3 traktatu (obecnie art. 81 ust. 1 WE) do kategorii umów w sprawie wyłącznego zakupu, zmienionym rozporządzeniem nr 1582/97, jeśli spełnia ona ustanowioną w art. 12 ust. 1 lit. c) tego rozporządzenia przesłankę maksymalnego okresu obowiązywania wynoszącego 10 lat oraz jeśli w zamian za wyłączność dostawca przyznaje podmiotowi prowadzącemu stację benzynową znaczne korzyści gospodarcze, które przyczyniają się do polepszenia dystrybucji, ułatwiają rozpoczęcie lub modernizację prowadzenia stacji paliw oraz obniżają koszty dystrybucji. (por. pkt 49, 54, 60; pkt 2 sentencji)

W przypadku gdy okres wykonania umowy w sprawie wyłącznego zakupu zawartej pod rządami rozporządzenia nr 1984/83 przekracza termin 31 grudnia 1999 r., w którym rozporządzenie to przestaje obowiązywać, ustanowione w nim wyłączenie pozostaje w mocy aż do dnia 31 maja 2000 r. zgodnie z rozporządzeniem nr 2790/1999 w sprawie stosowania art. 81 ust. 3 traktatu do kategorii porozumień wertykalnych i praktyk uzgodnionych. Umowa ta korzysta zatem z wyłączenia ustanowionego w rozporządzeniu nr 2790/1999 począwszy od dnia jego obowiązywania, tj. od dnia 1 czerwca 2000 r., pod warunkiem że udział dostawcy w rynku właściwym, na którym sprzedaje on towary lub usługi kontraktowe, nie przekracza 30% i czas trwania bezpośrednich lub pośrednich zobowiązań niekonkurowania jest nieokreślony lub nie przekracza pięciu lat, ze względu na to, że zobowiązanie niekonkurowania, które jest w sposób milczący odnawiane po upływie pięciu lat, jest uważane za zawarte na czas nieokreślony. Niemniej jednak okres przejściowy, podczas którego ustanowiony w art. 81 ust. 1 WE zakaz nie ma zastosowania, trwa do dnia 31 grudnia 2001 r. w odniesieniu do porozumień obowiązujących w dniu31 maja 2000 r., które spełniały przesłanki wyłączenia ustanowione w rozporządzeniu nr 1984/83, lecz nie te ustanowione w rozporządzeniu nr 2790/1999. (por. pkt 56–60)

Wykładni art. 10–13 rozporządzenia nr 1984/83 w sprawie zastosowania art. 85 ust. 3 traktatu (obecnie art. 81 ust. 1 WE) do kategorii umów w sprawie wyłącznego zakupu, zmienionego rozporządzeniem nr 1582/97, należy dokonywać w ten sposób, że wykluczają one zastosowanie wyłączenia grupowego do takiej umowy o wyłączną dostawę, która przewiduje ustalanie przez dostawcę detalicznej ceny sprzedaży, z uwagi na to, że takie zobowiązanie nie figuruje wśród tych wymienionych w sposób wyczerpujący w art. 11 rozporządzenia i które obok klauzuli w przedmiocie wyłączności mogą zostać nałożone na odsprzedawcę. Kwestie, czy, po pierwsze, dostawca może jednostronnie zmienić klauzulę umowną regulującą ustalanie tej ceny, aby uczynić ją zgodną z regułami konkurencji, i czy, po drugie, w takim przypadku umowa może stać się ważna, są regulowane krajowym prawem umów. W przypadku gdy dopuszcza się jednostronną zmianę, przesłanki wyłączenia winny być zbadane w świetle przepisów obowiązujących w dniu dokonania takiej zmiany. (por. pkt 63, 65, 67, 68, 75, 76; pkt 3 sentencji)

Wyłączenie ustanowione w art. 2 rozporządzenia nr 2790/1999 w sprawie stosowania art. 81 ust. 3 traktatu do kategorii porozumień wertykalnych i praktyk uzgodnionych nie ma zastosowania zgodnie z art. 4 lit. a) tego rozporządzenia do porozumień wertykalnych, których przedmiotem jest ograniczenie uprawnienia kupującego do ustalania jego cen sprzedaży, nienaruszające możliwości narzucania przez dostawcę maksymalnej ceny sprzedaży lub zalecanej ceny sprzedaży, pod warunkiem że nie są one równe ze stałą lub minimalną ceną sprzedaży wynikającą z nacisku lub bodźców stwarzanych przez strony. Jeśli chodzi o ustalenie maksymalnej ceny sprzedaży, do sądu krajowego należy sprawdzenie, czy odsprzedawca posiada rzeczywistą możliwość obniżania ceny sprzedaży, biorąc przy tym pod uwagę wszystkie zobowiązania umowne w kontekście prawnym i ekonomicznym, jak również zachowanie stron zawisłego przed sądem krajowym sporu. Należy w szczególności sprawdzić, czy detaliczna cena sprzedaży nie jest w rzeczywistości ustalana za pomocą środków pośrednich lub ukrytych, takich jak ustalanie wysokości marży odsprzedawcy, groźby, zastraszanie, ostrzeżenia, kary lub zachęty. (por. pkt 69–71)