Sprawa C‑360/16

Bundesrepublik Deutschland

przeciwko

Azizowi Hasanowi

(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Bundesverwaltungsgericht)

Odesłanie prejudycjalne – Rozporządzenie (UE) nr 604/2013 – Ustalenie państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego – Szczegółowe zasady i terminy do złożenia wniosku o wtórne przejęcie – Nielegalny powrót obywatela państwa trzeciego do państwa członkowskiego, które przeprowadziło przekazanie – Artykuł 24 – Procedura wtórnego przejęcia – Artykuł 27 – Środek prawny – Zakres kontroli sądowej – Okoliczności, które zaistniały po przekazaniu

Streszczenie – wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 25 stycznia 2018 r.

Artykuł 27 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 604/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela kraju trzeciego lub bezpaństwowca w związku z motywem 19 tego rozporządzenia oraz art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie ustawodawstwu krajowemu takiemu jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, które przewiduje, że dla sądowej kontroli decyzji o przekazaniu decydujący jest stan faktyczny istniejący w chwili przeprowadzania ostatniej rozprawy przed sądem rozpoznającym odwołanie, a jeżeli rozprawa się nie odbyła – w chwili wydawania przez ten sąd rozstrzygnięcia w przedmiocie odwołania. Artykuł 27 ust. 1 rozporządzenia Dublin III przewiduje, że osoba ubiegająca się o udzielenie ochrony międzynarodowej ma prawo wniesienia do sądu skutecznego środka zaskarżenia w formie odwołania od decyzji o przekazaniu lub wniosku o jej ponowne rozpoznanie, z powodów faktycznych lub prawnych. Ponadto z orzecznictwa Trybunału w przedmiocie art. 29 rozporządzenia Dublin III wynika, że w świetle, z jednej strony, wspomnianego w motywie 19 tego rozporządzenia celu polegającego na zapewnieniu skutecznej ochrony zainteresowanych osób zgodnie z art. 47 karty praw podstawowych oraz, z drugiej strony, wskazanego w motywie 5 rzeczonego rozporządzenia celu polegającego na szybkim zapewnieniu ustalenia państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, wnioskodawcy powinien przysługiwać skuteczny i szybki środek zaskarżenia umożliwiający mu powołanie się na okoliczności zaistniałe po wydaniu wobec niego decyzji o przekazaniu, jeżeli uwzględnienie tych okoliczności ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego stosowania samego rozporządzenia (zob. podobnie wyrok z dnia 25 października 2017 r., Shiri, C‑201/16, EU:C:2017:805, pkt 44). Ustawodawstwo krajowe takie jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, które osobie ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej umożliwia powoływanie się na okoliczności zaistniałe po wydaniu względem niej decyzji o przekazaniu, w ramach odwołania od tej decyzji, spełnia ten wymóg ustanowienia skutecznego i szybkiego środka zaskarżenia (zob. analogicznie wyrok z dnia 25 października 2017 r., Shiri, C‑201/16, EU:C:2017:805, pkt 45). W takich okolicznościach art. 27 ust. 1 rozporządzenia Dublin III nie może być interpretowany w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie takiemu ustawodawstwu z tego jedynie powodu, że może prowadzić do uwzględnienia przez sąd rozpoznający odwołanie od decyzji o przekazaniu, w sytuacji takiej jak w sprawie w postępowaniu głównym, okoliczności zaistniałych nie tylko po wydaniu tej decyzji, ale również po przekazaniu danej osoby, przeprowadzonym na podstawie tej decyzji. Z pewnością takie okoliczności nie mogą być istotne dla celów stosowania zawartych w tym rozporządzeniu norm, które, na wzór tych zawartych w jego art. 29 ust. 1 i 2, regulują procedurę wtórnego przejęcia przed przekazaniem. Jednak przeprowadzenie przekazania, które stanowi zwyczajnie konkretne wykonanie decyzji o przekazaniu, nie może jako takie w sposób definitywny wykazać odpowiedzialności państwa członkowskiego, do którego dana osoba została przekazana. (zob. pkt 29, 31–35, 40; pkt 1 sentencji)

Artykuł 24 rozporządzenia nr 604/2013 należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji takiej jak w sprawie w postępowaniu głównym, w której obywatel państwa trzeciego po złożeniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej w pierwszym państwie członkowskim został przekazany do tego państwa członkowskiego w następstwie odrzucenia nowego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w drugim państwie członkowskim, a następnie powrócił bez dokumentu pobytowego na terytorium tego drugiego państwa członkowskiego, obywatel ten może zostać objęty procedurą wtórnego przejęcia oraz że nie jest możliwe wykonanie ponownego przekazania tej osoby do pierwszego z tych państw członkowskich bez przeprowadzenia takiej procedury. Jeżeli chodzi o normy, które powinny być stosowane w celu prawidłowego przeprowadzenia tej procedury, to należy podkreślić, że podczas gdy art. 23 tego rozporządzenia reguluje sytuacje, w których nowy wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej został złożony we wnioskującym państwie członkowskim, art. 24 rzeczonego rozporządzenia dotyczy wypadków, gdy w tym państwie członkowskim nie został złożony nowy wniosek (zob. podobnie postanowienie z dnia 5 kwietnia 2017 r., Ahmed, C‑36/17, EU:C:2017:273, pkt 26). Wynika stąd, że wobec osoby takiej jak w sprawie w postępowaniu głównym, która po złożeniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej w jednym z państw członkowskich nielegalnie powraca na terytorium innego państwa członkowskiego, lecz nie składa w nim nowego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, może mieć zastosowanie procedura przewidziana w art. 24 rozporządzenia Dublin III. Rozumowania tego nie może podważyć okoliczność, że taka osoba podczas pierwszego pobytu na terytorium drugiego z tych państw członkowskich złożyła już wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, który został odrzucony w trybie art. 26 ust. 1 tego rozporządzenia. Podobnie okoliczność, że decyzja o odrzuceniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego podczas pierwszego pobytu w danym państwie członkowskim stała się przedmiotem postępowania odwoławczego pozostającego nadal w toku przed właściwym sądem, nie może wykluczyć stosowania art. 24 rozporządzenia Dublin III w sytuacji takiej jak w sprawie w postępowaniu głównym, skoro – wobec nieprzyznania wniesieniu odwołania skutku zawieszającego – należy przyjąć, że decyzja ta wywołuje skutki wynikające z tego rozporządzenia, a zatem oznacza zakończenie postępowania administracyjnego wszczętego wskutek złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej. Ponadto, zważywszy, że ustawodawca Unii ustanowił w art. 24 tego rozporządzenia procedurę szczególną mającą zastosowanie do obywatela państwa trzeciego takiego jak w sprawie w postępowaniu głównym, wymagającą w szczególności zwrócenia się do państwa wezwanego w wiążących terminach, których upływ może mieć wpływ na sytuację tego obywatela, obywatel ten nie może zostać przekazany do innego państwa członkowskiego, jeżeli procedura ta nie została zakończona, na podstawie decyzji o przekazaniu uprzednio wobec niego wydanej, która została już w przeszłości wykonana. (zob. pkt 46–48, 50, 51, 55; pkt 2 sentencji)

Artykuł 24 ust. 2 rozporządzenia nr 604/2013 należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji takiej jak w sprawie w postępowaniu głównym, w której obywatel państwa trzeciego powrócił bez dokumentu pobytowego na terytorium państwa członkowskiego, które w przeszłości przeprowadziło jego przekazanie do innego państwa trzeciego, wniosek o wtórne przejęcie powinien zostać wystosowany w terminach przewidzianych w tym przepisie oraz że bieg tych terminów nie może się rozpocząć, zanim wzywające państwo członkowskie dowie się o powrocie danej osoby na jego terytorium. Skoro ustawodawca Unii nie przeprowadził w art. 24 tego rozporządzenia rozróżnienia między sytuacjami, gdy procedura wtórnego przejęcia została wszczęta po raz pierwszy, oraz sytuacjami, gdy procedura ta powinna zostać przeprowadzona na nowo w następstwie powrotu danej osoby, bez dokumentu pobytowego, do wzywającego państwa członkowskiego po przekazaniu, terminy określone w tym artykule powinny być przestrzegane również w tym ostatnim przypadku. Jeżeli chodzi o sposób obliczania tych terminów, należy wskazać, że mają one na celu uregulowanie procedury wtórnego przejęcia i w sposób decydujący przyczyniają się do osiągnięcia celu polegającego na szybkości rozpatrywania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej poprzez zagwarantowanie, że procedura wtórnego przejęcia zostanie wdrożona bez nieuzasadnionego opóźnienia (zob. analogicznie wyroki: z dnia 26 lipca 2017 r., Mengesteab, C‑670/16, EU:C:2017:587, pkt 53, 54; a także z dnia 25 października 2017 r., Shiri, C‑201/16, EU:C:2017:805, pkt 31). W tym celu rzeczone terminy gwarantują, że wzywające państwo członkowskie rozpocznie procedurę wtórnego przejęcia w rozsądnym terminie od uzyskania informacji umożliwiających zwrócenie się do innego państwa członkowskiego z wnioskiem o wtórne przejęcie, przy czym mający zastosowanie termin zmienia się w zależności od charakteru tych informacji. Wynika stąd, że te same terminy nie mogą rozpocząć biegu w dniu, w którym wzywające państwo członkowskie nie posiada informacji umożliwiających mu rozpoczęcie procedury wtórnego przejęcia. (zob. pkt 61–64, 70; pkt 3 sentencji)

Artykuł 24 ust. 3 rozporządzenia nr 604/2013 należy interpretować w ten sposób, że jeżeli wniosek o wtórne przejęcie nie został złożony w terminach przewidzianych w art. 24 ust. 2 tego rozporządzenia, państwo członkowskie, na którego terytorium zainteresowana osoba przebywa bez dokumentu pobytowego, jest odpowiedzialne za rozpatrzenie nowego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, do którego złożenia osoba ta powinna mieć prawo. W tej kwestii należy podkreślić, że gdyby art. 24 ust. 3 rozporządzenia Dublin III należało interpretować w ten sposób, że oznacza on po prostu, iż dana osoba powinna mieć prawo do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, a zatem nie ma on żadnego wpływu na określenie państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie tego wniosku, przepis ten zostałby całkowicie pozbawiony effet utile (skuteczności). (zob. pkt 75, 80; pkt 4 sentencji)

Artykuł 24 ust. 3 rozporządzenia nr 604/2013 należy interpretować w ten sposób, że okoliczność, iż postępowanie odwoławcze w przedmiocie decyzji o odrzuceniu pierwszego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich nadal jest w toku, nie powinna być traktowana na równi ze złożeniem nowego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej w tym państwie członkowskim w rozumieniu tego przepisu. (zob. pkt 85; pkt 5 sentencji)