OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

JULIANE KOKOTT

przedstawiona w dniu 31 maja 2018 r. ( 1 )

Sprawy połączone C‑626/15 i C‑659/16

Komisja Europejska

przeciwko

Radzie Unii Europejskiej

Skarga o stwierdzenie nieważności – Wybór właściwej podstawy prawnej – Wyłączna kompetencja, kompetencja dzielona i uzupełniająca kompetencja Unii Europejskiej – Wyłączna reprezentacja Unii w organach międzynarodowych lub zaangażowanie państw członkowskich po stronie Unii – Zachowanie morskich zasobów biologicznych – Rybołówstwo – Ochrona środowiska naturalnego – Badania – Morskie obszary chronione – Antarktyka – Morze Weddella i Morze Rossa – Decyzja Komitetu Stałych Przedstawicieli – Akt zaskarżalny

I. Wprowadzenie

1. Na poziomie Unii z dużą regularnością dochodzi do konfliktów dotyczących tego, czy Unia Europejska może występować w organach międzynarodowych samodzielnie lub tylko łącznie ze swoimi państwami członkowskimi w celu udziału w ich debatach i podejmowaniu uchwał. Spór dotyczy zawsze kwestii, na jakiej podstawie prawnej opiera się działanie zewnętrzne Unii zgodnie z jej traktatami założycielskimi.

2. Takie pytania o kompetencje są pytaniami o władzę, o które od dziesięcioleci są prowadzone burzliwie spory. Z jednej strony chodzi o to, jak skomplikowany musi być wewnętrzny proces podejmowania decyzji po stronie europejskiej, a po drugie o to, kto po stronie europejskiej może zasiadać przy międzynarodowym stole negocjacyjnym. Wydaje się, że od wejścia w życie traktatu z Lizbony fronty w tym względzie istotnie się umocniły.

3. W niniejszej sprawie chodzi o działania w celu ochrony mórz Antarktyki, w szczególności utworzenie różnych morskich obszarów chronionych, co jest dyskutowane od kilku lat w ramach posiedzeń rocznych Komisji do spraw Zachowania Żywych Zasobów Morskich Antarktyki (CCAMLR).

4. Komisja Europejska, Rada Unii Europejskiej i państwa członkowskie są co do istoty zgodne co do aktywnego wspierania ochrony mórz Antarktyki. Jednak Rada i państwa członkowskie z formalnego punktu widzenia nalegają na przyporządkowanie środków w celu ochrony mórz do polityki w dziedzinie środowiska i tym samym do dziedziny kompetencji dzielonych [art. 4 ust. 2 lit. e) TFUE], dlatego ich zdaniem nieodzowne jest wspólne występowanie Unii i państw członkowskich na arenie międzynarodowej. Natomiast Komisja stoi na stanowisku, że chodzi o działanie w celu zachowania morskich zasobów biologicznych w ramach wspólnej polityki rybołówstwa [art. 3 ust. 1 lit. d) TFUE], które należy do wyłącznych kompetencji Unii i tym samym nie pozwala na występowanie państw członkowskich na zewnątrz po stronie instytucji Unii. Ponadto przedmiotem dyskusji jest to, czy Unii w tym obszarze przysługuje w sposób dorozumiany wyłączna kompetencja zewnętrzna zgodnie z orzecznictwem w sprawie AETR ( 2 ) (art. 3 ust. 2 TFUE), i do jakiego stopnia w niniejszej sprawie rolę odgrywa polityka badawcza należąca do uzupełniających kompetencji Unii (art. 4 ust. 3 TFUE).

5. Konkretnie Komisja kwestionuje tu dwie decyzje podjęte w Radzie w sprawie reprezentacji Unii z okazji 34. i 35. posiedzenia rocznego CCAMLR w latach 2015 i 2016 (zwane dalej „zaskarżonymi decyzjami”): – w sprawie C‑626/15 Komisja kwestionuje decyzję z dnia 11 września 2015 r., przedstawioną w konkluzji przewodniczącego Komitetu Stałych Przedstawicieli (zwanego dalej „Coreperem”), na mocy której Coreper popiera przedłożenie CCAMLR z okazji 34. posiedzenia rocznego (2015) w imieniu Unii i jej państw członkowskich dokumentu do dyskusji w sprawie utworzenia morskiego obszaru chronionego na Morzu Weddella (zwaną dalej „decyzją z 2015 r.”) ( 3 ); – w sprawie C‑659/16 Komisja kwestionuje decyzję Rady z dnia 10 października 2016 r. dotyczącą ustalenia stanowiska Unii na 35. posiedzenie roczne (2016) CCAMLR (zwaną dalej „decyzją z 2016 r.”) ( 4 ). Dotyczy ona również utworzenia łącznie czterech morskich obszarów chronionych i specjalnych stref przeznaczonych do prowadzenia badań na morzach Antarktyki, w tym omawianego już rok wcześniej morskiego obszaru chronionego na Morzu Weddella i morskiego obszaru chronionego na Morzu Rossa.

6. Wyrok Trybunału w tych obydwu sprawach będzie stanowił dalszy element w złożonym całościowym obrazie kompetencji zewnętrznych Unii i jej państw członkowskich określonym w traktacie z Lizbony. W szczególności niniejszy przypadek stwarza okazję do wyjaśnienia, czy istnienie kompetencji dzielonej między Unią a jej państwami członkowskimi czyni w sposób nieunikniony konieczne wspólne („mieszane”) występowanie Unii i jej państw członkowskich w organach międzynarodowych, czy też Unia może także działać samodzielnie na zewnątrz, bądź nawet musi. Ponadto w sprawie C‑626/16 należy uprzednio rozważyć, w jakich okolicznościach decyzje Coreperu stanowią zaskarżalne akty prawne w rozumieniu art. 263 TFUE. W postępowaniu dotyczącym umowy o partnerstwie z Kazachstanem (C‑244/17), w którym również dziś przedstawiam moją opinię, chodzi o zupełnie inne kwestie związane z wymaganiami dotyczącymi większości przy podejmowaniu uchwał przez Radę, które mają pewne odniesienia do wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa.

II. Ramy prawne

A. Prawo Unii

7. Ramy prawa Unii dla niniejszej sprawy określają w pierwszej kolejności art. 2, 3 i 4 TFUE, jak również art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 2 TUE. Ponadto istotne są art. 191 i 192 TFUE. Oprócz tego należy wskazać na podstawowe przepisy dotyczące wspólnej polityki rybołówstwa zawarte w rozporządzeniu (UE) nr 1380/2013 ( 5 ).

8. Artykuł 1 rozporządzenia nr 1380/2013 definiuje zakres stosowania wspólnej polityki rybołówstwa: „1. Wspólna polityka rybołówstwa (WPRyb) obejmuje: a) ochronę żywych zasobów morza oraz zarządzanie rybołówstwem i flotami eksploatującymi takie zasoby; […] 2. WPRyb obejmuje działalność, o której mowa w ust. 1, jeżeli jest ona prowadzona: […] c) przez unijne statki rybackie poza wodami Unii; lub d) przez obywateli państw członkowskich, bez uszczerbku dla głównej odpowiedzialności państwa bandery”.

9. Cele wspólnej polityki rybołówstwa są określone w art. 2 rozporządzenia nr 1380/2013 w następujący sposób: „1. WPRyb zapewnia, aby działalność połowowa i w zakresie akwakultury była zrównoważona środowiskowo w perspektywie długoterminowej […]. 2. WPRyb stosuje wobec zarządzania rybołówstwem podejście ostrożnościowe i ma na celu zapewnienie, aby eksploatacja żywych zasobów morza odbudowywała i zachowywała populacje poławianych gatunków powyżej poziomów pozwalających uzyskać maksymalny podtrzymywalny połów. […] 3. WPRyb wdraża podejście ekosystemowe do zarządzania rybołówstwem, aby zapewnić minimalizowanie negatywnych skutków działalności połowowej dla ekosystemu morskiego, a także dąży do zapewnienia, aby działalność w zakresie akwakultury i działalność połowowa nie powodowały degradacji środowiska morskiego. […] 5. WPRyb w szczególności: […] j) jest spójna z ustawodawstwem Unii w dziedzinie środowiska […]”.

10. Odnośnie do celów zewnętrznej polityki rybołówstwa Unii art. 28 ust. 1 rozporządzenia nr 1380/2013 zawiera takie stwierdzenie: „Aby zapewnić zrównoważoną eksploatację i ochronę [zachowanie] żywych zasobów morza i środowiska morskiego oraz zarządzanie nimi, Unia utrzymuje zewnętrzne stosunki w zakresie rybołówstwa zgodnie ze swoimi międzynarodowymi zobowiązaniami i celami politycznymi oraz celami i zasadami określonymi w art. 2 i 3”.

B. Prawo międzynarodowe

11. Z zakresu prawa międzynarodowego istotne są przepisy konwencji z Canberry, ponadto należy wskazać Układ Antarktyczny.

1. Konwencja z Canberry

12. Konwencja o zachowaniu żywych zasobów Antarktyki ( 6 ) (konwencja z Canberry) została podpisana w dniu 20 maja 1980 r. w Canberze (Australia) i weszła w życie w dniu 7 kwietnia 1982 r. Obok Unii podpisało ją 12 jej państw członkowskich ( 7 ), ponadto 23 państwa trzecie.

13. Artykuł I konwencji z Canberry przewiduje: „1. Niniejsza konwencja ma zastosowanie do antarktycznych żywych zasobów morskich obszaru leżącego na południe od 60° szerokości geograficznej południowej oraz do antarktycznych żywych zasobów morskich obszaru znajdującego się pomiędzy tą szerokością a konwergencją antarktyczną, które stanowią część morskiego ekosystemu Antarktyki. 2. Określenie »żywe zasoby morskie Antarktyki« oznacza populacje ryb, mięczaków, skorupiaków oraz wszystkie inne gatunki żywych organizmów, włącznie z ptakami występującymi na południe od konwergencji antarktycznej. 3. Określenie »morski ekosystem Antarktyki« oznacza całokształt powiązań żywych zasobów morskich Antarktyki, wzajemnych i z otaczającym środowiskiem fizycznym. […]”.

14. Artykuł II konwencji z Canberry stanowi: „1. Celem niniejszej konwencji jest zachowanie żywych zasobów morskich Antarktyki. 2. W rozumieniu niniejszej konwencji określenie »zachowanie« obejmuje racjonalne wykorzystanie. 3. Wszelkie połowy i związana z nimi działalność na obszarze objętym niniejszą konwencją będą wykonywane zgodnie z postanowieniami niniejszej konwencji oraz z następującymi zasadami zachowania: a) zapobiegania spadkowi liczebności jakiejkolwiek odławianej populacji do poziomu granicznego, zapewniającego stałe jej uzupełnianie; w tym celu nie należy dopuszczać do spadku liczebności populacji poniżej poziomu zbliżonego do tego, który gwarantuje najwyższy roczny przyrost netto; b) utrzymania wzajemnych powiązań ekologicznych między populacjami odławianymi a zależnymi od nich i powiązanymi z nimi populacjami żywych zasobów morskich Antarktyki oraz odtwarzania populacji odłowionych do poziomu określonego pod lit. a); […]”.

15. W art. III konwencja z Canberry reguluje swój stosunek do Układu Antarktycznego: „Umawiające się strony, niezależnie od tego, czy są stronami Układu Antarktycznego, uzgadniają, że na obszarze działania Układu Antarktycznego nie będą prowadzić żadnej działalności sprzecznej z zasadami i celami układu […]”.

16. Ponadto art. V konwencji z Canberry stanowi: „1. Umawiające się strony, niebędące stronami Układu Antarktycznego, uznają szczególne obowiązki i odpowiedzialność stron konsultatywnych Układu Antarktycznego w zakresie ochrony i zachowania środowiska na obszarze obowiązywania Układu Antarktycznego. 2. Umawiające się strony, niebędące stronami Układu Antarktycznego, są zgodne, że w swej działalności na obszarze zastosowania Układu Antarktycznego będą przestrzegać w odpowiednich przypadkach stosowania uzgodnionych środków zachowania fauny i flory Antarktyki oraz innych środków zaleconych przez strony konsultatywne Układu Antarktycznego w wykonaniu przez nie swojej odpowiedzialności za ochronę środowiska Antarktyki przed wszelkimi rodzajami szkodliwej ingerencji człowieka. […]”.

17. Na podstawie art. VII konwencji z Canberry jest powoływana Komisja ds. Zachowania Żywych Zasobów Morskich Antarktyki (CCAMLR), której art. IX konwencji przyznaje między innymi następujące zadania: „1. Działalność Komisji polega na realizacji celów i zasad określonych w artykule II niniejszej konwencji. W tym celu Komisja będzie: […] f) formułować środki ochrony […] […] 2. Wymienione w ustępie 1 litera f) środki ochrony obejmują: […] g) określanie obszarów, rejonów lub podrejonów otwartych lub zamkniętych dla badań naukowych lub ochrony, w tym specjalnych stref ochrony i badań naukowych; […]”.

18. Obecnie obok Unii Europejskiej osiem jej państw członkowskich jest członkami CCAMLR ( 8 ).

2. Układ Antarktyczny

19. Układ Antarktyczny został podpisany w dniu 1 grudnia 1959 r. w Waszyngtonie, D.C. (Stany Zjednoczone Ameryki). Trzy państwa członkowskie Unii Europejskiej mają jako państwa sygnatariusze Układu Antarktycznego status stron układu ( 9 ). Dziewięć kolejnych państw członkowskich Unii ma status stron konsultatywnych ( 10 ), a osiem innych państw członkowskich Unii ma status stron niekonsultatywnych ( 11 ).

20. Artykuł IX ust. 1 Układu Antarktycznego stanowi: „Przedstawiciele umawiających się stron […] zbierać się będą w odpowiednich miejscach w celu wymiany informacji, wzajemnych konsultacji w sprawach Antarktyki, będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, opracowania i zalecenia swoim Rządom środków mających się przyczynić do realizacji zasad i celów niniejszego Układu, uwzględniając środki dotyczące: […] f) ochrony i zachowania żywych zasobów w Antarktyce”.

21. Artykuł VI Układu Antarktycznego określa terytorialny zakres stosowania układu w następujący sposób: „Postanowienia niniejszego Układu dotyczą rejonu położonego na południe od 60 równoleżnika szerokości geograficznej południowej, włączając w to wszystkie szelfy lodowe […]”.

III. Okoliczności powstania sporu

22. CCAMLR postawił sobie za cel stworzenie sieci morskich obszarów chronionych w obrębie Antarktyki. Unia Europejska wyraźnie wspiera ów cel.

23. W tym kontekście Rada w roku 2014 w celu przygotowania udziału Unii w przyszłych posiedzeniach rocznych CCAMLR w oparciu o art. 218 ust. 9 TFUE sporządziła „wieloletnie stanowisko”, w którym między innymi została stworzona „uproszczona procedura” dla podejmowania decyzji Rady w sprawie stanowiska Unii, które ma być reprezentowane w ramach CCAMLR w odniesieniu do kwestii związanych ze wspólną polityką rybołówstwa ( 12 ). Zgodnie z nim przed każdym posiedzeniem rocznym CCAMLR służby Komisji przedkładają istotne dokumenty organom przygotowawczym Rady. W praktyce służby Komisji przekazują owe dokumenty albo grupie roboczej ds. rybołówstwa Rady albo Komitetowi Stałych Przedstawicieli.

A. Sprawa C‑626/15

24. W dniu 31 sierpnia 2015 r. służby Komisji, stosując uproszczoną procedurę, przedłożyły grupie roboczej Rady ds. Rybołówstwa nieformalny dokument (tak zwany „non-paper”), do którego załączony był projekt „dokumentu do dyskusji w sprawie przyszłej propozycji utworzenia chronionego obszaru morskiego na Morzu Weddella” ( 13 ).

25. Służby Komisji zaproponowały przedłożenie owego dokumentu do dyskusji CCAMLR (dokładniej mówiąc Komitetowi Naukowemu przy CCAMLR ( 14 )) wyłącznie w imieniu Unii, ponieważ ich zdaniem należało go przyporządkować do wspólnej polityki rybołówstwa.

26. Na posiedzeniu w dniu 5 września 2015 r. grupa robocza Rady zaaprobowała treść dokumentu do dyskusji, ale przyporządkowała go do polityki w dziedzinie środowiska i uznała dlatego za konieczne przedłożenie owego dokumentu Komitetowi Naukowemu CCAMLR w imieniu Unii i jej państw członkowskich. Sprawa została przekazana Coreperowi.

27. Coreper zajmował się tą sprawą na posiedzeniu w dniu 11 września 2015 r. Po wymianie opinii przewodniczący Coreperu stwierdził, że istnieje konsensus odnośnie do treści dokumentu do dyskusji i ów dokument zostanie przedłożony CCAMLR z okazji jej 34. posiedzenia rocznego (2015). Ponadto stwierdził, że postanowiono złożyć CCAMLR dokument do dyskusji w imieniu Unii Europejskiej i jej państw członkowskich.

28. Komisja zaprotestowała w oświadczeniu złożonym do protokołu przeciwko ostatniej wytycznej. Wprawdzie Komisja zgłosiła gotowość przekazania CCAMLR, jak to zostało postanowione przez Coreper, dokumentu do dyskusji w imieniu Unii Europejskiej i jej państw członkowskich, zastrzegła sobie jednak wyraźnie podjęcie kroków prawnych.

B. Sprawa C‑659/16

29. W dniu 30 sierpnia 2016 r. służby Komisji w drodze procedury uproszczonej przedłożyły grupie roboczej Rady ds. Rybołówstwa nieformalny dokument („non-paper”). Ów dokument został w dniu 6 września 2016 r. uzupełniony o cztery projekty propozycji w sprawie utworzenia lub wsparcia utworzenia morskich obszarów chronionych w Antarktyce, mianowicie już rozważanego w 2015 r. morskiego obszaru chronionego dla Morza Weddella ( 15 ), dalej morskiego obszaru chronionego dla Morza Rossa ( 16 ), morskiego obszaru chronionego dla wschodniej Antarktyki oraz wreszcie system specjalnych stref przeznaczonych do prowadzenia badań w przedmiocie cofania się lodowców ( 17 ).

30. Służby Komisji zaproponowały przedłożenie owych dokumentów CCAMLR tylko w imieniu Unii, bowiem ich zdaniem należało je przyporządkować do wspólnej polityki rybołówstwa. Aby zachować obowiązujące terminy dla przedłożenia propozycji na posiedzenia CCAMLR, Komisja zaraz także złożyła rzeczone dokumenty w sekretariacie CCAMLR, ale tylko w imieniu Unii.

31. Na posiedzeniach w dniach 15 i 22 września 2016 r. grupa robocza Rady rozważała treść dokumentu do dyskusji, jak i czterech propozycji i zaaprobowała ich treść w dniu 22 września 2016 r., ale przyporządkowała je do polityki w dziedzinie środowiska i uznała dlatego za konieczne ich przedłożenie CCAMLR w imieniu Unii i jej państw członkowskich. Ponadto grupa robocza była zdania, że procedura uproszczona nie może znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ jest ona ograniczona przedmiotowo do kwestii wspólnej polityki rybołówstwa. Potem sprawa została najpierw przedłożona Komitetowi Stałych Przedstawicieli, a następnie Radzie.

32. W dniu 10 października 2016 r. na 3487. posiedzeniu w Luksemburgu Rada zaaprobowała zamiar Komisji przedłożenia CCAMLR dokumentu do dyskusji i czterech propozycji w imieniu Unii. Ponadto potwierdziła, że z tych dokumentów wynika stanowisko, które Unia powinna reprezentować na 35. posiedzeniu rocznym CCAMLR.

33. W oświadczeniu złożonym do protokołu Komisja obstawała przy tym, iż rzeczone dokumenty dotyczą dziedziny wyłącznych kompetencji Unii w przedmiocie zachowania morskich zasobów biologicznych. Wprawdzie wyraziła swoją gotowość wyjaśnienia sekretariatowi CCAMLR, że owe dokumenty należy traktować jak złożone w imieniu Unii i jej państw członkowskich ( 18 ), wyraźnie zastrzegła jednak podjęcie kroków prawnych.

34. Następnie CCAMLR postanowił na swoim 35. posiedzeniu rocznym (2016) przyjąć dwie z propozycji przedstawionych bądź wspieranych przez Unię, mianowicie utworzenie morskiego obszaru chronionego na Morzu Rossa, jak i kilku specjalnych stref przeznaczonych do prowadzenia badań. Ponadto postanowiła dalej obradować o dwóch pozostałych propozycjach Unii – szczególnie o ewentualnym utworzeniu morskiego obszaru chronionego na Morzu Weddella.

IV. Postępowanie przed Trybunałem i wnioski stron

35. Obecnie Trybunał zajmuje się w sprawach C‑626/15 i C‑659/16 dwoma postępowaniami dotyczącymi skarg o stwierdzenie nieważności na podstawie art. 263 ust. 2 TFUE, w których stronami są Komisja i Rada. Rada jest przy tym wspierana przez kilka państw członkowskich.

A. Sprawa C‑626/15

36. W sprawie C‑626/15 Komisja pismem z dnia 23 listopada 2015 r. wniosła skargę o stwierdzenie nieważności decyzji z 2015 r.

37. Zgodnie z art. 131 § 2 regulaminu postępowania prezes Trybunału w niniejszej sprawie dopuścił do sprawy Republikę Federalną Niemiec, Republikę Grecką, Królestwo Hiszpanii, Republikę Francuską, Królestwo Niderlandów, Republikę Portugalską, Republikę Finlandii, Królestwo Szwecji i Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej jako interwenientów po stronie Rady.

38. Komisja wnosi w sprawie C‑626/15 o: – stwierdzenie częściowej nieważności decyzji z 2015 r. w zakresie, w jakim Rada zażądała, aby dokument do dyskusji został złożony w imieniu Unii Europejskiej i jej państw członkowskich zamiast tylko w imieniu Unii, i – obciążenie Rady kosztami postępowania.

39. Rada, popierana przez dziewięciu interwenientów, wnosi o: – oddalenie skargi o stwierdzenie częściowej nieważności dokumentu do dyskusji jako niedopuszczalnej, a w każdym wypadku jako bezzasadnej ( 19 ) i – obciążenie Komisji kosztami postępowania ( 20 ).

B. Sprawa C‑659/16

40. W sprawie C‑659/16 Komisja pismem z dnia 20 grudnia 2016 r. wniosła skargę o stwierdzenie nieważności decyzji z 2016 r.

41. Zgodnie z art. 131 § 2 regulaminu postępowania prezes Trybunału w niniejszej sprawie dopuścił do sprawy Królestwo Belgii, Republikę Federalną Niemiec, Królestwo Hiszpanii, Republikę Francuską, Wielkie Księstwo Luksemburga, Królestwo Niderlandów, Republikę Portugalską, Republikę Finlandii, Królestwo Szwecji i Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej jako interwenientów po stronie Rady.

42. Komisja wnosi w sprawie C‑659/16 o: – stwierdzenie częściowej nieważności decyzji z 2016 r. w zakresie, w jakim ustala stanowisko reprezentowane przez Unię i jej państwa członkowskie zamiast tylko przez Unię, i – obciążenie Rady kosztami postępowania.

43. Rada, popierana przez swoich dziesięciu interwenientów, wnosi o: – oddalenie skargi o stwierdzenie częściowej nieważności zaskarżonej decyzji jako bezzasadnej i – obciążenie Komisji kosztami postępowania ( 21 ).

C. Dalsze postępowanie przed Trybunałem

44. Postępowanie w sprawie obydwu skarg Komisji toczyło się przed Trybunałem w formie pisemnej. W dniu 10 stycznia 2017 r. prezes Trybunału zezwolił Radzie na przedłożenie nowych dowodów w sprawie C‑626/15. Dalej postanowieniem z dnia 10 lutego 2017 r. prezes zawiesił postępowanie w sprawie C‑626/15 do czasu zakończenia pisemnego etapu postępowania w sprawie C‑659/16. Ponadto postanowieniem z tego samego dnia prezes połączył obydwie sprawy C‑626/15 i C‑659/16 do wspólnej rozprawy i wspólnego rozstrzygnięcia.

45. Wspólna rozprawa, w której uczestniczyła Komisja, Rada, jak i jej interwenienci, z wyjątkiem Królestwa Belgii, Wielkiego Księstwa Luksemburga, Królestwa Niderlandów i Republiki Finlandii, odbyła się w dniu 13 marca 2018 r.

46. Na wniosek Rady złożony w sprawie C‑626/15 Trybunał obraduje w tym postępowaniu zgodnie z art. 16 akapit trzeci statutu jako wielka izba. Stosownie do art. 29 § 1 regulaminu postępowania Trybunał postanowił, że połączone sprawy C‑626/15 i C‑659/16 zostaną przydzielone temu samemu składowi orzekającemu.

V. Dopuszczalność skargi w sprawie C‑626/15

47. W sprawie C‑626/15 istotną kwestią jest dopuszczalność skargi Komisji. Inaczej bowiem niż w sprawie C‑659/16 Rada i wielu z jej interwenientów zdecydowanie kwestionują, że decyzja z 2015 r. zaskarżona przez Komisję w sprawie C‑626/15 może być przedmiotem skargi o stwierdzenie nieważności w rozumieniu art. 263 TFUE. Opierają się przy tym zasadniczo na dwóch argumentach: po pierwsze, chodzi tylko o decyzję Coreperu, a nie o decyzję Rady, a po drugie, owa decyzja nie wywołuje wiążących skutków prawnych.

A. Przyporządkowanie zaskarżonej decyzji Radzie

48. Bez wątpienia Coreper nie jest instytucją Unii, której traktaty przyznają kompetencje, lecz jest instytucją pomocniczą Rady, która wykonuje dla niej zadania przygotowawcze i wykonawcze ( 22 ) (art. 240 ust. 1 zdanie pierwsze TFUE).

49. Fakt, że Coreper może przyjmować tylko określone decyzje proceduralne (art. 240 ust. 1 zdanie drugie TFUE i art. 19 ust. 7 regulaminu wewnętrznego Rady) i poza tym nie jest uprawniony do wykonywania uprawnień decyzyjnych przyznanych Radzie na mocy traktatów ( 23 ), w żaden sposób nie pozbawia jednak jego działań kontroli przez sądy unijne. Działania Coreperu należy raczej przypisać Radzie. Jeżeli Coreper narusza prawo, Rada odpowiada za to przed sądami unijnymi. Za taką oceną przemawia idea pełnej ochrony sądowej i pełnej kontroli sądowej w odniesieniu do wszystkich działań instytucji, organów i jednostek organizacyjnych Unii leżąca u podstaw art. 263 TFUE.

50. Co prawda, w wielu przypadkach istnieje odrębny akt prawny Rady, który został przez Coreper tylko przygotowany. Wtedy kontrola sądowa dotyczy owego aktu prawnego Rady, zaś czynności przygotowawcze Coreperu nie są samodzielnie zaskarżalne przed sądem.

51. Jednakże inaczej jest, w przypadku, gdy wyjątkowo działa tylko Coreper, podczas gdy Rada na poziomie ministerialnym w ogóle nie jest czynna. Wtedy już na skutek działania Coreperu zostaje zamknięte odpowiednie postępowanie ( 24 ), zaś stanowisko Rady jako instytucji Unii zostaje ostatecznie ustalone na skutek owego działania Coreperu ( 25 ). Miało to miejsce w przypadku działań w 2015 r., leżących u podstaw sprawy C‑626/15. Zatem decyzja z 2015 r. jako akt prawny przypisany Radzie podlega kontroli sądowej sądów unijnych.

B. Skutki prawne decyzji z 2015 r.

52. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem „aktami zaskarżalnymi” w rozumieniu art. 263 TFUE są wszelkie przepisy wydane przez organy, bez względu na ich formę, które mają na celu wywołanie wiążących skutków prawnych ( 26 ).

53. W celu stwierdzenia, czy zaskarżony akt wywołuje (lub ma wywołać) tego rodzaju skutki, należy uwzględnić jego istotę ( 27 ), którą należy ocenić na podstawie obiektywnych kryteriów. W pierwszej kolejności należą do nich treść aktu, przy uwzględnieniu okoliczności jego przyjęcia, a także uprawnień podmiotu, który go wydał ( 28 ). Zamiar autora również odgrywa rolę ( 29 ), zawsze z zastrzeżeniem, że można go obiektywnie ustalić.

54. Inaczej niż zdaje się mniemać Rada, mimo wszystko nie chodzi o kwestię, czy dokument do dyskusji przekazany CCAMLR jest jako taki zaskarżalny. Należy raczej zbadać, czy decyzja Coreperu podjęta w 2015 r. o przekazaniu owego dokumentu do dyskusji CCAMLR w imieniu Unii i jej państw członkowskich wywołuje wiążące skutki prawne i tym samym może zostać zakwalifikowana jako akt zaskarżalny w rozumieniu art. 263 TFUE.

55. Jeżeli chodzi najpierw o treść decyzji z 2015 r., to stanowi ona, że dokument do dyskusji w sprawie utworzenia morskiego obszaru chronionego na Morzu Weddella zostanie przedłożony CCAMLR wspólnie w imieniu Unii i jej państw członkowskich, a nie wyłącznie w imieniu Unii. Taka okoliczność wskazuje wyraźnie na to, że decyzja z 2015 r. wywołała skutki prawne, bowiem ograniczyła opcje działania Komisji w odniesieniu do jej wystąpienia z okazji 34. posiedzenia rocznego CCAMLR w roku 2015. Owa decyzja w szczególności nie pozwoliła Komisji na skorzystanie ze swojej kompetencji do reprezentacji Unii na zewnątrz (art. 17 ust. 1 zdanie szóste TUE) w inny sposób niż w drodze wspólnego międzynarodowego wystąpienia z przedstawicielami państw członkowskich.

56. Następnie, jeżeli chodzi o kontekst, w którym jest osadzona decyzja z 2015 r., należy wskazać na wieloletnie stanowisko uchwalone przez Radę w roku 2014 ( 30 ). W owym stanowisku „organom przygotowawczym” Rady są przyznawane wyraźnie uprawnienia kontrolne i decyzyjne, które zmierzają do skonkretyzowania w ramach „procedury uproszczonej” stanowiska Unii odnośnie do określonych tematów rozważanych na posiedzeniach rocznych CCAMLR. Dokument do dyskusji będący przedmiotem sporu w sprawie C‑626/15 został przedłożony Komitetowi Stałych Przedstawicieli specjalnie w ramach owego uproszczonego postępowania. Również owa okoliczność przemawia za przyjęciem, że decyzja z 2015 r. wywołała wiążące skutki prawne.

57. Wreszcie to samo dotyczy zamiaru działających podmiotów: bezsporne między stronami jest, że Coreper swoją decyzją z 2015 r. chciał ustalić, jak konkretnie mają się zachować przedstawiciele Unii na arenie międzynarodowej w ramach 34. posiedzenia rocznego CCAMLR.

58. Z tego względu należy wyjść z założenia, że decyzja z 2015 r. miała wywołać i wywołała wiążące skutki prawne.

C. W przedmiocie argumentów przeciwnych Rady i niektórych jej interwenientów

59. Rada i niektórzy jej interwenienci próbują kwestionować przyjęcie zaskarżalnego aktu w sprawie C‑626/15 zasadniczo przy pomocy dwóch argumentów przeciwnych.

1. Uprawnienia Komisji i Rady zgodnie z art. 16 i 17 TUE

60. Po pierwsze, owi uczestnicy postępowania wskazują na to, że zgodnie z art. 16 ust. 1 zdanie drugie TUE obowiązkiem Rady jest określanie polityki Unii, również właśnie w odniesieniu do jej działań zewnętrznych i do wykonywanej przez Komisję reprezentacji Unii na zewnątrz w rozumieniu art. 17 ust. 1 zdanie szóste TUE ( 31 ).

61. Jednak zarzut ten jest bezskuteczny. Bowiem istnienie – zupełnie niekwestionowane – uprawnienia Rady zgodnie z art. 16 ust. 1 zdanie drugie TUE w żaden sposób nie wyklucza, że ustalenia Rady odnośnie do działań zewnętrznych Unii, które podejmuje na tej podstawie, wywołują skutki prawne i mogą zostać zakwestionowane przed sądami unijnymi. Przeciwnie, możliwe jest, że takie ustalenia przyznają każdorazowo danej decyzji skutki prawne i czynią z niej akt zaskarżalny zgodnie z art. 263 TFUE.

2. Ustalanie stanowisk Unii zgodnie z art. 218 ust. 9 TFUE

62. Po drugie, Rada i państwa członkowskie zarzucają, że decyzja z 2015 r. nie ma skutków prawnych, bowiem nie zostało w niej ustalone stanowisko Unii w rozumieniu art. 218 ust. 9 TFUE. Swój pogląd uzasadniają okolicznością, iż na 34. posiedzeniu rocznym CCAMLR nie było jeszcze przewidziane formalne podjęcie decyzji w sprawie morskich obszarów chronionych na Morzu Weddella, lecz sporny dokument do dyskusji miał tylko zostać przedłożony CCAMLR w celu przygotowania ewentualnego przyszłego podjęcia decyzji.

63. Również ten zarzut nie jest przekonujący i to z dwóch powodów.

64. Po pierwsze, art. 218 ust. 9 TFUE należy interpretować szeroko ( 32 ). Stanowisko Unii w rozumieniu tego przepisu należy ustalić nie tylko wtedy, gdy w organie międzynarodowym ma nastąpić bezpośrednio konkretne podjęcie decyzji w sprawie aktu mającego skutki prawne, lecz również wtedy, gdy Unia chce zainicjować debatę w ramach owego organu międzynarodowego lub wziąć udział w takiej debacie, która prawdopodobnie może doprowadzić do przyjęcia aktu mającego skutki prawne ( 33 ). Celem art. 218 ust. 9 TFUE jest bowiem zapewnienie, aby Unia mówiła jednym głosem w całym procesie podejmowania decyzji danego organu międzynarodowego i jej wkład w ramach tego procesu był autoryzowany przez jej właściwe instytucje.

65. Po drugie, Rada może uznać za wskazane ustalenie wspólnego stanowiska Unii dla wystąpienia w organie międzynarodowym także poza dziedzinami uregulowanymi w art. 218 ust. 9 TFUE – niejako na zasadzie dobrowolności. Jeżeli tak się stanie, wówczas owo stanowisko jest wiążące i wymaga lojalnego zachowania innych instytucji unijnych (art. 13 ust. 2 zdanie drugie TUE) jak i państw członkowskich (art. 4 ust. 3 TUE i art. 191 ust. 4 zdanie pierwsze TFUE).

66. Nawet jeżeli zatem decyzja z 2015 r. nie stanowi zobowiązującego ustalenia stanowiska Unii zgodnie z art. 218 ust. 9 TFUE, lecz jedynie dobrowolne ustalenie wspólnego stanowiska poza zakresem stosowania art. 218 ust. 9 TFUE ze względu na rozpoczynającą się debatę w organie międzynarodowym, takiej decyzji nie można odmówić prawnie istotnych skutków, tym bardziej że na skutek wspólnego przedłożenia dokumentu do dyskusji przez Unię i jej państwa członkowskie u CCAMLR oraz innych umawiających się państw konwencji z Canberry powstało wrażenie, że możliwe utworzenie morskiego obszaru chronionego dla Morza Weddella nie należy do wyłącznej kompetencji Unii, lub w każdym razie Unia nie może zabierać samodzielnie głosu w tej sprawie. To wystarczy dla przyjęcia skutków prawnych w rozumieniu art. 263 TFUE ( 34 ).

D. Wniosek częściowy

67. Podsumowując, decyzja z 2015 r. stanowi akt zaskarżalny w rozumieniu art. 263 TFUE. Skarga Komisji w sprawie C‑626/15 jest zatem dopuszczalna.

VI. Zasadność skarg w sprawach C‑626/15 i C‑659/16

68. Obie skargi w sprawach C‑626/15 i C‑659/16 są zasadne, jeżeli okaże się, że Rada niesłusznie skłoniła Komisję w zaskarżonych decyzjach z 2015 r. i 2016 r. do przedłożenia CCAMLR rzeczonych dokumentów i stanowisk w sprawie przewidywanych morskich obszarów chronionych w imieniu Unii i państw członkowskich. Innymi słowy, należy wyjaśnić, czy Unia mogła brać udział w dyskusjach i podjęciu decyzji przez CCAMLR także samodzielnie w swoim własnym imieniu – to jest bez zaangażowania jej państw członkowskich – jak proponowała to Komisja.

69. Komisja zarzuca Radzie naruszenie wyłącznego uprawnienia Unii do działania na arenie międzynarodowej poprzez naleganie na wspólne działanie Unii i jej państw członkowskich. Odnośnie do tego podnosi zarówno w sprawie C‑626/15, jak i w sprawie C‑659/16 po dwa zarzuty. Po pierwsze, Rada naruszyła wyłączną kompetencję Unii w zakresie zachowania morskich zasobów biologicznych w ramach wspólnej polityki rybołówstwa zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. d) TFUE (zarzut pierwszy), i po drugie, nie dostrzegła istnienia wyłącznej kompetencji Unii zgodnie z art. 3 ust. 2 hipoteza trzecia TFUE z powodu ryzyka naruszenia albo zmiany zakresu wspólnych zasad (orzecznictwo w sprawie AETR, zarzut drugi).

70. Wreszcie los obydwu zarzutów zależy od pytania, jaka materialna podstawa prawna była miarodajna dla decyzji z 2015 r. i 2016 r. i czy owa podstawa prawna zezwala na samodzielne występowanie Unii w ramach CCAMLR lub wręcz je nakazuje. Zgodnie z zasadą kompetencji powierzonych (art. 5 ust. 1 zdanie pierwsze i art. 5 ust. 2 TUE w związku z art. 4 ust. 1 TUE) taka podstawa prawna jest wymagana nie tylko w działaniach wewnętrznych Unii, ale także w jej działaniach zewnętrznych ( 35 ). Wybór właściwej podstawy prawnej ma bowiem znaczenie o charakterze konstytucyjnym ( 36 ).

A. Zarzut pierwszy: art. 3 ust. 1 lit. d) TFUE

71. W zarzucie pierwszym Komisja podnosi zasadniczo, że wyłącznie Unia była właściwa w zakresie dokumentów przedkładanych CCAMLR i kwestii rozważanych na posiedzeniach rocznych w 2015 r. i 2016 r. owego organu w sprawie przewidywanych morskich obszarów chronionych, ponieważ przedmiotem ich wszystkich było zachowanie morskich zasobów biologicznych w ramach wspólnej polityki rybołówstwa i tym samym należały one do zakresu stosowania wyłącznej kompetencji Unii zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. d) TFUE.

72. W ramach wspólnej polityki rybołówstwa rzeczywiście są przewidziane działania w celu ochrony żywych zasobów morza [art. 1 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 1380/2013]. Takie środki ochrony nie muszą się koniecznie ograniczać do wód Unii, lecz mogą znaleźć zastosowanie także poza tymi wodami jako część zewnętrznej polityki rybołówstwa, jeżeli dotyczą działań unijnych statków rybackich lub obywateli państw członkowskich [art. 1 ust. 2 lit. c) i d), a także art. 28 rozporządzenia nr 1380/2013) ( 37 ).

73. Niemniej wspólna polityka rybołówstwa nie stanowi jedynego możliwego łącznika dla działań Unii w celu zachowania morskich zasobów biologicznych. Co prawda z historycznego punktu widzenia była często sedes materiae dla środków ochrony, jakie miały zostać podjęte na poziomie europejskim ( 38 ). Jak jednak pokazuje rzut oka na art. 3 ust. 1 lit. d) TFUE ( 39 ), traktaty rozróżniają dzisiaj wyraźnie między działaniami w celu zachowania morskich zasobów biologicznych, podejmowanymi w ramach wspólnej polityki rybołówstwa, a działaniami w celu zachowania morskich zasobów biologicznych podejmowanymi w ramach innych polityk unijnych.

74. Z tego względu nie dziwi opinia reprezentowana przez Radę i jej interwenientów, że przewidywane w ramach CCAMLR morskie obszary chronione nie dotyczą przykładowo wspólnej polityki rybołówstwa, lecz raczej polityki w dziedzinie środowiska i ewentualnie badań, w przypadku których kompetencje są dzielone między Unię i państwa członkowskie [art. 4 ust. 1 w związku z ust. 2 lit. e) i ust. 3 TFUE].

75. Obie strony prezentują swoje argumenty z zadziwiającą werwą. Rada i niektórzy jej interwenienci w sposób dorozumiany podnoszą zarzut, że Komisja robi co w jej mocy, aby uniemożliwić państwom członkowskim występowanie na arenie międzynarodowej, podczas gdy Komisja zarzuca Radzie, że zawsze obsesyjnie szuka podstawy prawnej umożliwiającej zaangażowanie państw członkowskich po stronie Unii.

76. W związku z tym pozwolę sobie wskazać, że wybór podstawy prawnej musi opierać się na obiektywnych czynnikach, które mogą zostać poddane kontroli sądowej, a do których należą w szczególności cel i treść zaskarżonej decyzji ( 40 ), a także kontekst, w którym osadzona jest ta decyzja ( 41 ).

77. Natomiast bez znaczenia przy wyborze podstawy prawnej jest subiektywna ocena i ogólne zamiary polityczne działających podmiotów ( 42 ). Jeżeli przy ustalaniu podstawy prawnej dla aktu prawa unijnego w dziedzinie działań zewnętrznych Rada zmierza do tego, aby uniemożliwić samodzielne występowanie Unii i umożliwić państwom członkowskim udział po stronie Unii, może to stanowić nawet nadużycie władzy w rozumieniu art. 263 ust. 2 TFUE.

78. Nie może przy tym również mieć znaczenia, jaką podstawą prawną przyjęto dla wydania innych aktów Unii, które w danym przypadku mają podobne cechy lub są ściśle związane z zaskarżonymi decyzjami ( 43 ) (przykładowo zatwierdzenie konwencji z Canberry w imieniu Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej i udział Wspólnoty bądź Unii w dotychczasowych decyzjach CCAMLR). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sama praktyka Rady nie może bowiem prowadzić do odchodzenia od norm traktatów, a w konsekwencji nie może stanowić precedensu wiążącego instytucje Unii ( 44 ).

1. Konieczność analizy dominującego elementu

79. Niniejszy przypadek pokazuje w szczególnie plastyczny sposób, że planowane utworzenie morskich obszarów chronionych na Antarktyce wykazuje związek zarówno z zachowaniem morskich zasobów biologicznych w ramach wspólnej polityki rybołówstwa, jak i z regulowanymi przez TFUE dziedzinami środowiska i badań. Bowiem po pierwsze, przewidywane w ramach CCAMLR morskie obszary chronione służą zachowaniu i zbadaniu żywych zasobów morskich Antarktyki (art. II ust. 1 konwencji z Canberry), a zatem celowi polityki z dziedziny środowiska i ewentualnie polityki badawczej, po drugie, mają umożliwić racjonalne wykorzystanie zasobów (art. II ust. 2 konwencji z Canberry), a zatem w szczególności zrównoważone połowy.

80. Teoretycznie zatem Unia miałaby dla swojego zaangażowania w utworzenie przewidywanych morskich obszarów chronionych do dyspozycji zarówno swoje kompetencje w ramach polityki w dziedzinie środowiska (tytuł XX TFUE ( 45 )) i ewentualnie w ramach polityki badawczej (tytuł XIX TFUE), jak również te w zakresie zachowania morskich zasobów biologicznych w ramach wspólnej polityki rybołówstwa (tytuł III TFUE), przy czym ostatnią kompetencję należy znów wykonywać zgodnie z zawartą w art. 11 TFUE klauzulą horyzontalną, biorąc pod uwagę wymogi ochrony środowiska i stosując podejście ekosystemowe (art. 2 ust. 3 rozporządzenia nr 1380/2013).

81. W takiej sytuacji, w której w rachubę wchodzi kilka podstaw prawnych, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem dotyczącym zarówno działań wewnętrznych, jak i zewnętrznych Unii musi zostać przeprowadzona analiza dominującego elementu. Jeżeli akt – tak jak w niniejszym przypadku – obejmuje dwa cele lub dwa elementy składowe i jeden z tych celów lub elementów składowych można zidentyfikować jako główny lub dominujący, podczas gdy drugi jest jedynie pomocniczy, wówczas ten akt prawny należy oprzeć na jednej podstawie prawnej, tj. na tej podstawie, która jest wymagana z racji głównego lub dominującego celu lub elementu składowego. Tylko w nadzwyczaj wyjątkowych przypadkach dany środek należy oprzeć na kilku podstawach prawnych, mianowicie wtedy, gdy środek zmierza jednocześnie do osiągnięcia kilku celów lub ma kilka elementów składowych związanych w sposób nierozłączny, z których to celów lub elementów żaden nie ma charakteru pomocniczego w stosunku do pozostałych ( 46 ).

82. Jak już wyjaśniłam w innym miejscu ( 47 ), rzeczona analiza dominującego elementu w stosunkach o charakterze wertykalnym nie może co prawda prowadzić do rozszerzenia kompetencji Unii w stosunku do państw członkowskich, w przeciwnym razie doszłoby do obejścia zasady kompetencji powierzonych (art. 5 ust. 1 zdanie pierwsze i art. 5 ust. 2 TUE w związku z art. 4 ust. 1 TUE). Jednak taka analiza dominującego elementu znajduje zastosowanie w stosunkach o charakterze horyzontalnym, a zatem tam, gdzie jest ustalone, że Unia dysponuje kompetencjami w zakresie wszystkich elementów przewidywanego działania i chodzi tylko o prawidłowy wybór pomiędzy tymi uprawnieniami.

83. Tak właśnie jest w omawianym przypadku: Unia całkowicie bezspornie dysponuje kompetencjami w dziedzinie środowiska, badań i zachowania morskich zasobów biologicznych w ramach wspólnej polityki rybołówstwa, które wspólnie na pewno wystarczają do współdziałania przy wszystkich działaniach w ramach CCAMLR, które były przedmiotem zaskarżonych decyzji z 2015 r. i 2016 r. – w szczególności zatem przy dyskusji i podjęciu decyzji w sprawie utworzenia różnych morskich obszarów chronionych w Antarktyce. Sporne między uczestnikami postępowania jest jedynie, na którą z owych kompetencji Unii należało się głównie powołać, z wszelkimi konsekwencjami, jakie to może mieć dla kwestii samodzielnego występowania państw członkowskich po stronie Unii na arenie międzynarodowej.

2. Podrzędna rola badań w ramach morskich obszarów chronionych

84. Co się najpierw tyczy kwestii badań, to moim zdaniem odgrywa ona tylko podrzędną rolę w przypadku wszystkich przewidywanych działań CCAMLR, które były przedmiotem zaskarżonych decyzji z 2015 r. i 2016 r.

85. Planowane morskie obszary chronione w Antarktyce mają służyć co prawda także lepszemu zbadaniu tamtejszych ekosystemów morskich. Dlatego badania są stale wymieniane w spornych dokumentach ( 48 ). Jednak przewidziana działalność badawcza nie jest celem sama w sobie, lecz ze swojej strony służy nadrzędnemu celowi zachowania żywych zasobów morskich Antarktyki, jak zgodnie z wytycznymi konwencji z Canberry i Układu Antarktycznego deklaruje CCAMLR. Zatem badania w ramach planowanych morskich obszarów chronionych są rzeczywiście ukierunkowane na politykę w dziedzinie środowiska i ostatecznie stanowią tylko środek pomocniczy służący ochronie środowiska.

86. To samo obowiązuje w ramach zaskarżonej decyzji z 2016 r. odnośnie do przewidywanych specjalnych stref w celu badania cofania się lodowców. Co prawda wyraźne określenie owych obszarów jako „stref badawczych” przy powierzchownej ocenie może wskazywać na to, że tam w każdym razie dominujący może być badawczy punkt widzenia. Jednak przyjrzawszy się bliżej, również na tych szczególnych obszarach chodzi raczej o zbadanie ekosystemów i sił przyrody pod kątem lepszej ochrony klimatu i lepszej ochrony flory i fauny Antarktyki. Stąd punkt ciężkości również tu położony jest na ochronę środowiska, a nie na badania jako takie.

87. Ogólnie zatem badawcze elementy składowe zaskarżonych decyzji z 2015 r. i 2016 r. są pomocnicze, stąd podjęcia tych decyzji nie należało opierać na podstawie prawnej z zakresu polityki badawczej, również w kombinacji z innymi podstawami prawnymi.

3. Przewaga związku ze środowiskiem nad kwestią rybołówstwa

88. Sednem niniejszej sprawy jest rozgraniczenie między polityką w dziedzinie środowiska i polityką rybołówstwa. Do tej pory orzecznictwo zajmowało się marginalnie tą kwestią ( 49 ), na której słusznie skupiają się uczestnicy postępowania w sprawach C‑626/15 i C‑659/16, wobec czego nie zostały jeszcze wypracowane jasne i użyteczne w praktyce kryteria. Trybunał jedynie stwierdził, że środka nie należy traktować jako działania w dziedzinie środowiska tylko z tego powodu, że spełnia wymogi ochrony środowiska, gdyż takie wymogi należy uwzględniać we wszystkich dziedzinach polityki ze względu na klauzulę horyzontalną w dzisiejszym art. 11 TFUE ( 50 ). Ponadto Trybunał przypomniał, że postanowienia traktatów dotyczące polityki w dziedzinie środowiska nie naruszają kompetencji posiadanych przez Unię na podstawie innych postanowień traktatów ( 51 ).

89. Trybunał do tej pory znacznie częściej zajmował się kwestią, jak rozgraniczyć uprawnienia instytucji Unii w dziedzinie wspólnej polityki handlowej (art. 207 ust. 1 TFUE) od uprawnień w innych dziedzinach polityki, szczególnie polityki w dziedzinie środowiska (art. 192 TFUE) ( 52 ). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem aktu prawnego Unii nie należy zaliczać do wspólnej polityki handlowej tylko z tego powodu, że może wywoływać pewne skutki dla wymiany handlowej z jednym lub kilkoma państwami trzecimi; natomiast taki akt prawny wchodzi w zakres wspólnej polityki handlowej, gdy dotyczy konkretnie wymiany handlowej, gdyż jego głównym zadaniem jest jej wspieranie, ułatwianie lub regulowanie, oraz gdyż wywiera on na nią bezpośredni i natychmiastowy wpływ ( 53 ).

90. Owe kryteria mogą także tu stanowić mutatis mutandis wskazówkę dla rozgraniczenia pomiędzy polityką rybołówstwa a polityką w dziedzinie środowiska, którego należy dokonać w niniejszej sprawie. Jeżeli weźmie się je pod uwagę, wówczas akt prawny Unii nie jest kwalifikowany do wspólnej polityki rybołówstwa tylko dlatego, że może wywoływać pewne skutki dla rybołówstwa. Taki akt prawny może być traktowany jako rzeczywisty środek wchodzący w zakres polityki rybołówstwa jedynie wtedy, gdy: – dotyczy konkretnie działalności połowowej, bowiem jego głównym zadaniem jest jej wspieranie, ułatwianie lub regulowanie, i – gdy wywiera on bezpośredni i natychmiastowy wpływ na działalność połowową.

91. A contrario akt prawny Unii nie może zostać zakwalifikowany jako część polityki w dziedzinie środowiska wyłącznie dlatego, że spełnia wymogi ochrony środowiska, jak powinno to mieć miejsce zawsze zgodnie z art. 11 TFUE, ale tylko wtedy, gdy koncentruje się on na ochronie środowiska.

92. Jeżeli w świetle owych kryteriów uwzględni się cele, treść i kontekst ( 54 ) zaskarżonych decyzji z 2015 r. i 2016 r., nie można zaprzeczyć, że przewidywane morskie obszary chronione na Antarktyce ze swoimi zakazami i restrykcjami w zakresie połowów mają bezpośredni i natychmiastowy wpływ na działalność połowową. Niemniej w żadnym przypadku odnoszącym się do owych morskich obszarów chronionych wspieranie, ułatwianie czy też tylko regulowanie połowów ryb nie jest pierwszoplanowym zagadnieniem, w następstwie całego szeregu środków z zakresu polityki w dziedzinie środowiska połowy są tam raczej w pewnych obszarach na wiele dziesiątków lat całkowicie zakazane lub w innych obszarach co najwyżej w pewnych granicach tolerowane.

93. Zasadniczym celem przewidywanych morskich obszarów chronionych jest zachowanie, zbadanie i ochrona ekosystemów, bioróżnorodności i siedlisk na Antarktyce, jak i przeciwdziałanie szkodliwym wpływom zmiany klimatu na ten region szczególnie istotny dla klimatu świata ( 55 ). Podlegające ochronie zwierzęta to nie tylko te będące przedmiotem komercyjnych połowów ryb, lecz przykładowo także ptaki (łącznie z pingwinami) i ssaki morskie (przykładowo foki i walenie).

94. Planowane przepisy CCAMLR w sprawie utworzenia różnych morskich obszarów chronionych z punktu widzenia ich treści co prawda intensywnie zajmują się regulowaniem działalności statków rybackich, jednakże w ten sposób, że połowy ryb są tam w daleko idącym stopniu zakazane i tylko wyjątkowo są dozwolone pod surowymi warunkami na pewnych niewielkich obszarach ( 56 ). Ponadto należy podkreślić, że rzeczone przepisy bynajmniej nie ograniczają się do działalności połowowej, lecz także zakazują na przykład składowania lub zrzucania do morza odpadów ( 57 ). Poza tym przewidziano zbadanie, jak rozwijają się ekosystemy w obszarach morskich obszarów chronionych z działalnością połowową i w obszarach bez takiej działalności ( 58 ), co nie stanowi prawdziwego środka z dziedziny polityki rybołówstwa.

95. Kontekst, w którym osadzone są przewidywane morskie obszary chronione, także nie jest kształtowany wyłącznie przez politykę rybołówstwa, lecz uwzględnia ogólne względy ochrony środowiska. Połowy ryb odgrywają co prawda w konwencji z Canberry znacznie bardziej prominentną rolę niż w innych umowach międzynarodowych w związku z Układem Antarktycznym, przykładowo w protokole madryckim o ochronie środowiska ( 59 ). Jak słusznie podkreśla Komisja, regulowanie połowu ryb ze względu na racjonalne wykorzystanie żywych zasobów morskich Antarktyki – także jako źródła białka – w ramach konwencji z Canberry ma znaczenie, którego nie należy lekceważyć (zob. art. II ust. 2 i 3 tej konwencji ( 60 )). Niemniej także w ramach konwencji z Canberry umawiające się strony – i tym samym członkowie CCAMLR, którzy decydują o utworzeniu morskich obszarów chronionych na Antarktyce – ponoszą wychodzącą poza czysto ekonomiczny wymiar odpowiedzialność za ochronę środowiska Antarktyki przed wszelkimi rodzajami szkodliwej ingerencji człowieka [zob. art. V ust. 2 konwencji z Canberry w związku z art. IX ust. 1 lit. f) Układu Antarktycznego ( 61 )]. Takie ingerencje pochodzące z działalności ludzkiej bez wątpliwości mogą występować także poza połowami ryb: Rada słusznie wskazuje na możliwe wiercenia w celu eksploatacji zasobów naturalnych. Ponadto wyobrażam sobie, że wcześniej czy później może być dyskutowane utworzenie elektrowni wiatrowych.

96. Z tego względu w przypadku przewidywanych morskich obszarów chronionych na Antarktyce, których dotyczą zaskarżone decyzje z 2015 r. i 2016 r., chodzi o rzeczywiste zamierzenia z zakresu polityki w dziedzinie środowiska, a nie o środki ochrony w ramach wspólnej polityki rybołówstwa.

97. Możliwe jest, jak podkreśla to Komisja, że wymogi ochrony środowiska odgrywają także istotną rolę w ramach wspólnej polityki rybołówstwa i doprowadziły tam do zrównoważonego podejścia ekosystemowego (art. 2 rozporządzenia nr 1380/2013), tak jak nakazuje to klauzula horyzontalna w art. 11 TFUE. Niemniej jednak antarktyczne morskie obszary chronione, którym były poświęcone zaskarżone w niniejszych sprawach decyzje z 2015 r. i 2016 r., jawią się według swojej istoty nie jako środki wchodzące w zakres polityki rybołówstwa uwzględniające politykę środowiska, lecz jako środki ochrony środowiska z – jak najbardziej poważnymi – skutkami dla połowu ryb.

98. Rada słusznie zatem oparła zaskarżone decyzje z 2015 r. i 2016 r. nie na uprawnieniach Unii do zachowania morskich zasobów biologicznych w ramach wspólnej polityki rybołówstwa, lecz wyłącznie na polityce środowiska.

99. Tym samym niniejszy przypadek różni się znacznie od zawisłej sprawy Deutscher Naturschutzring ( 62 ), w której sporne jest nie utworzenie morskiego obszaru chronionego jako całości, lecz wyłącznie jednostkowe środki w celu wdrożenia wymogów tego obszaru chronionego z dziedziny rybołówstwa. Logiczne jest oparcie takich konkretnych środków wdrożeniowych na podstawie prawnej z dziedziny polityki rybołówstwa, a innych środków wdrożeniowych o charakterze związanym bardziej z polityką z dziedziny środowiska na polityce środowiska.

4. Los pierwszego zarzutu Komisji w przypadku zidentyfikowania innej podstawy prawnej niż faworyzowana przez Komisję

100. Na podstawie moich powyższych rozważań nie można zatem uwzględnić argumentów Komisji, zgodnie z którymi materialną podstawę prawną dla zaskarżonych decyzji z 2015 r. i 2016 r. stanowi uprawnienie Unii dotyczące zachowania morskich zasobów biologicznych w ramach wspólnej polityki rybołówstwa; potwierdza się raczej opinia Rady i jej interwenientów, zgodnie z którą należało powołać się na uprawnienia Unii w zakresie polityki z dziedziny środowiska.

101. Niemniej jednak oddalenie pierwszego zarzutu w sprawach C‑626/15 i C‑659/16 tylko dlatego, że Komisja powołuje się błędnie na wyłączną kompetencję Unii w zakresie zachowania morskich zasobów biologicznych w ramach wspólnej polityki rybołówstwa [art. 3 ust. 1 lit. d) TFUE], byłoby przedwczesne. Właściwy i bardziej zasadniczy zarzut przytaczany przez Komisję w jej pierwszym zarzucie jest bowiem inny: Jak wynika zarówno z jej pisemnych, jak i ustnych uwag przedstawionych Trybunałowi, Komisja zarzuca w niniejszej sprawie, że Rada w zaskarżonych decyzjach z 2015 r. i 2016 r. zmusiła ją do złożenia spornych dokumentów w CCAMLR we wspólnym imieniu Unii i jej państw członkowskich, mimo że samodzielne wystąpienie w imieniu Unii było możliwe i wystarczające.

102. Jak wyjaśnię poniżej, ów centralny zarzut Komisji pozostaje w mocy również wtedy, gdy zaskarżone decyzje z 2015 r. i 2016 r. zgodnie z poglądem prawnym Rady i jej interwenientów są przyporządkowane polityce w dziedzinie środowiska, a nie faworyzowanej przez Komisję wspólnej polityce rybołówstwa. W ramach polityki w dziedzinie środowiska ani nie istniała bowiem prawna konieczność zaangażowania państw członkowskich po stronie Unii w drodze wspólnego wystąpienia w organach CCAMLR [zob. bezpośrednio poniżej sekcja a)], ani nie było tam miejsca na dobrowolny udział państw członkowskich [zob. dalej poniżej sekcja b)].

103. Zasada „ne ultra petita” nie stoi na przeszkodzie temu, by Trybunał uwzględnił pierwszy zarzut w sprawach C‑626/15 i C‑659/16 z innym uzasadnieniem niż wskazanym przez samą Komisję. Sędzia nie jest bowiem „ustami stron” ( 63 ). W związku z tym nie może on być zobowiązany do uwzględniania wyłącznie argumentów przedstawionych przez strony na poparcie ich żądań, ponieważ w przeciwnym razie musiałby w danym wypadku oprzeć swoje rozstrzygnięcie na błędnych rozważaniach prawnych ( 64 ).

a) Brak konieczności prawnej zaangażowania państw członkowskich

104. Co prawda polityka w dziedzinie środowiska zgodnie z art. 4 ust. 1 w związku z ust. 2 lit. e) TFUE należy do kompetencji dzielonych, które nie są przydzielone do wyłącznego korzystania ani Unii, ani jej państwom członkowskim. Jednak siłą rzeczy istnienie kompetencji dzielonej nie oznacza, że w obszarze zewnętrznym musiałoby w każdym przypadku dochodzić do wspólnego występowania Unii i jej państw członkowskich, a zatem Unia w celu działania zewnętrznego byłaby obligatoryjnie zdana na zaangażowanie państw członkowskich po jej stronie.

105. Bardzo słusznie zwięźle wyraził to rzecznik generalny Szpunar ( 65 ): „kompetencja dzielona” i „umowa mieszana” (czyli, w niniejszym przypadku, „wspólne występowanie na zewnątrz”) to dwie różne kwestie ( 66 ).

106. Możliwe jest, że Unia w większości przypadków, w których samodzielnie występuje na arenie międzynarodowej, dysponuje wyłączną kompetencją zewnętrzną zgodnie z art. 3 ust. 1 lub ust. 2 TFUE. Istnienie takiej wyłącznej kompetencji nie jest jednak koniecznym warunkiem do tego, aby Unia mogła zawierać samodzielnie – to jest bez państw członkowskich po swojej stronie – z państwami trzecimi umowy międzynarodowe lub działać w organach międzynarodowych.

107. Dopiero niedawno w wyroku w sprawie międzynarodowego przewozu kolejami, tak zwanym wyroku COTIF, Trybunał dokładnie w ten sposób wyraźnie odrzucił twierdzenie, że w dziedzinie, w której kompetencje są dzielone między Unię i jej państwa członkowskie, nie mogą istnieć kompetencje zewnętrzne Unii, chyba że owe dzielone kompetencje stałyby się na podstawie mechanizmu art. 3 ust. 2 TFUE (zatem zasadniczo zgodnie z orzecznictwem w sprawie AETR) kompetencjami wyłącznymi ( 67 ). Ponadto z rzeczonego wyroku można wnioskować, że umowy międzynarodowe mogą być również wtedy zatwierdzane samodzielnie przez Unię, gdy należą do zakresu kompetencji dzielonej, zawsze zakładając, że w Radzie może zostać zmobilizowana większość konieczna dla takiego postępowania ( 68 ).

108. Do wspólnego występowania Unii i jej państw członkowskich na arenie międzynarodowej musi dojść tylko wtedy, gdy Unia samodzielnie nie dysponuje wystarczającymi kompetencjami o charakterze wyłącznym lub dzielonym, aby działać samodzielnie w stosunku do państw trzecich lub w organizacjach międzynarodowych. Tylko gdy Unia nie dysponuje własnymi uprawnieniami, obligatoryjne w obrocie międzynarodowym jest zaangażowanie państw członkowskich po stronie Unii ( 69 ).

109. Takiej konieczności nie było jednak w niniejszym przypadku: całkowicie bezsporne jest, że w niniejszym przypadku Unia w oparciu o swoje uprawnienia w zakresie polityki z dziedziny środowiska dysponowała wystarczającymi własnymi kompetencjami, aby samodzielnie uczestniczyć w dyskusji i podjęciu decyzji o utworzeniu morskich obszarów chronionych w Antarktyce w ramach CCAMLR. Rada i jej interwenienci również na zapytanie nie byli w stanie wymienić żadnego pojedynczego środka w związku z rzeczonymi morskimi obszarami chronionymi, w odniesieniu do których Unii w niniejszym przypadku miało brakować koniecznych kompetencji.

110. Komisja ma zatem rację, gdy argumentuje, że nawet w przypadku przyporządkowania zaskarżonych decyzji z 2015 r. i 2016 r. do kompetencji dzielonych w zakresie polityki w dziedzinie środowiska nie istniała prawna konieczność złożenia dokumentów w CCAMLR i przedstawienia spornego stanowiska w CCAMLR we wspólnym imieniu Unii i jej państw członkowskich.

b) Brak miejsca dla dobrowolnego udziału poszczególnych państw członkowskich

111. Wyjaśnić należy, czy wobec sięgnięcia do kompetencji Unii z zakresu polityki z dziedziny środowiska pozostawało miejsce dla dobrowolnego występowania państw członkowskich po stronie Unii w ramach CCAMLR. Jednak logicznie rzecz biorąc, nie może to dotyczyć wszystkich państw członkowskich, lecz tylko tych spośród nich, które same w ogóle są członkami CCAMLR ( 70 ), ponieważ tylko one biorą udział w dyskusjach i podejmowaniu decyzji CCAMLR.

112. Punktem wyjścia dla rozważań odnośnie do tego powinien być art. 2 ust. 2 TFUE, który określa mechanizm funkcjonowania kompetencji dzielonych między Unią i jej państwami członkowskimi. Postanowienie to zgodnie z jego brzmieniem obowiązuje nie tylko dla działalności prawodawczej, lecz w sposób ogólny dla przyjmowania wiążących aktów prawnych, więc można je także uwzględnić dla decyzji takich jak zaskarżone w niniejszych sprawach w dziedzinie działań zewnętrznych Unii.

113. Kompetencje dzielone wyróżniają się zgodnie z art. 2 ust. 2 TFUE tym, że państwa członkowskie mogą wykonywać swoją kompetencję tylko w zakresie, w jakim Unia nie wykonała swojej kompetencji (art. 2 ust. 2 zdanie drugie TFUE); państwa członkowskie mogą ponownie wykonywać swoją kompetencję w zakresie, w jakim Unia postanowiła zaprzestać wykonywania swojej kompetencji (art. 2 ust. 2 zdanie trzecie TFUE).

114. Pomimo przeciwnych zapewnień niektórych uczestników postępowania na rozprawie przed Trybunałem – w niniejszym przypadku nie istnieją żadne obiektywne i sprawdzalne okoliczności przemawiające za tym, że Rada nie chciała wykonać istniejących kompetencji Unii w dziedzinie środowiska ( 71 ). Przeciwnie: zaskarżona decyzja z 2015 r., odwołując się do polityki z dziedziny środowiska, wyraźnie upoważnia Komisję do przedłożenia CCAMLR na jej 34. posiedzeniu rocznym (2015) dokumentu do dyskusji (także) w imieniu Unii. Zaskarżona decyzja z 2016 r., również odwołując się do polityki w dziedzinie środowiska, ustala formalne stanowisko, które Unia ma reprezentować na 35. posiedzeniu rocznym (2016) CCAMLR. Zatem nie można po prostu twierdzić, że Rada w obydwu zaskarżonych decyzjach nie wykonała kompetencji Unii w dziedzinie środowiska.

115. Podobnie w niniejszym przypadku nie istnieją obiektywne i sprawdzalne okoliczności przemawiające za tym, że Rada ze względów politycznych wykonała kompetencje Unii w zakresie środowiska w zaskarżonych decyzjach z 2015 r. i 2016 r. tylko częściowo. Wprawdzie Rada wobec braku prawnego obowiązku działania w niniejszym przypadku mogła jak najbardziej ustalić, że Unia nie wykona swoich kompetencji w dziedzinie środowiska w sposób wyczerpujący, niemniej wyraźnie nie poszła tą drogą. Obydwie zaskarżone decyzje miały raczej za przedmiot całość środków dyskutowanych lub podejmowanych w ramach posiedzeń rocznych w 2015 r. i 2016 r. CCAMLR w odniesieniu do utworzenia rzeczonych morskich obszarów chronionych. W żadnym miejscu zaskarżone decyzje nie pozwalają na stwierdzenie, że Unia rezygnuje z wykonywania swoich uprawnień w polityce w dziedzinie środowiska w odniesieniu do konkretnej części środków przewidywanych w ramach CCAMLR ( 72 ) i że chce owe środki pozostawić w zakresie odpowiedzialności państw członkowskich.

116. Okoliczność, że w zaskarżonych decyzjach z 2015 r. i 2016 r. Rada wypowiedziała się ostatecznie za wspólnym wystąpieniem w CCAMLR w imieniu Unii i jej państw członkowskich, wydaje mi się wynikać tylko i wyłącznie z tego, że Rada po prostu błędnie ( 73 ) zrównała kompetencje dzielone i wspólne występowanie, a nie z tego, że Unia nie miała uprawnień dla konkretnych części środków dyskutowanych lub podejmowanych w ramach CCAMLR albo że Unia świadomie nie chciała wykonywać pojedynczych aspektów swoich uprawnień.

117. W świetle powyższego należy wyjść z założenia, że Unia nie tylko dysponowała kompetencją w dziedzinie polityki środowiska w odniesieniu do wszystkich środków dyskutowanych i podejmowanych w ramach CCAMLR, lecz także w pełnym zakresie ją wykonała. Tym samym zgodnie z art. 2 ust. 2 zdanie drugie TFUE państwa członkowskie nie miały możliwości wykonania swoich własnych kompetencji w odniesieniu do tych samych przedmiotów, choćby tylko występując po stronie Unii w ramach CCAMLR.

118. Zresztą nic innego nie wynika z art. 191 ust. 4 TFUE.

119. Wprawdzie art. 191 ust. 4 akapit drugi TFUE jasno stwierdza, że kompetencja państw członkowskich do negocjowania w organach międzynarodowych i zawierania umów międzynarodowych pozostaje nienaruszona. Jednak, jak wyjaśnia brzmienie tej klauzuli („Poprzedni akapit nie narusza kompetencji państw członkowskich […]” ( 74 )), państwom członkowskim zostaje zagwarantowana pozostała kompetencja zewnętrzna w odniesieniu do przedmiotów regulowanych w art. 191 ust. 4 akapit pierwszy TFUE, a zatem w odniesieniu do „warunków współpracy” z właściwymi organizacjami międzynarodowymi i państwami trzecimi. Jednak akurat nie o to chodzi w niniejszym przypadku. Przedmiotem zaskarżonych decyzji z 2015 r. i 2016 r. bowiem nie są „warunki współpracy” między Unią a CCAMLR, lecz konkretne środki materialnoprawne w celu utworzenia morskich obszarów chronionych w Antarktyce.

120. Z art. 191 ust. 4 akapit drugi TFUE nie można wyprowadzić dalej idącego zastrzeżenia kompetencji na rzecz państw członkowskich w dziedzinie środowiska. Poza tym kompetencje w dziedzinie środowiska straciłyby charakter kompetencji dzielonych między Unią i jej państwami członkowskimi w rozumieniu art. 2 ust. 2 TFUE i art. 4 ust. 1 w związku z ust. 2 lit. e) TFUE i przekształciłyby się w kompetencje równoległe, które mogłyby być w każdym czasie wykonywane zarówno przez Unię, jak i państwa członkowskie – i ewentualnie przez nie równocześnie. Tym samym byłoby to nie do pogodzenia z wyraźną wolą autorów traktatów, aby art. 191 ust. 4 akapit drugi TFUE (wcześniej art. 130r ust. 4 akapit drugi TWE) nie miał wpływu ( 75 ) na zasady wynikające z orzecznictwa w sprawie AETR, co byłoby niemożliwe w przypadku kompetencji równoległych.

121. Co najwyżej można by uznać, że poszczególne państwa członkowskie w oparciu o art. 193 TFUE zamierzają zobowiązać się na arenie międzynarodowej do dalej idących standardów środowiskowych niż Unia i w tym celu dążą do współdziałania we własnym imieniu w dyskusjach i podejmowaniu decyzji w organach międzynarodowych ( 76 ). Jednak w niniejszym przypadku również nie przemawiają za tym żadne obiektywne i sprawdzalne okoliczności. Między instytucjami unijnymi a państwami członkowskimi istniał raczej konsensus odnośnie do treści środków przewidywanych w ramach CCAMLR w celu utworzenia morskich obszarów chronionych.

122. W niniejszym przypadku nie jest także dozwolony dobrowolny udział poszczególnych państw członkowskich po stronie Unii z powołaniem się na art. 4 ust. 3 TFUE. Wprawdzie ów przepis wyjaśnia, że między innymi w dziedzinie badań nie ma przeszkód, aby państwa członkowskie wykonywały swoje kompetencje, nawet jeżeli Unia prowadzi własne działania. Jednak rozpatrywane tutaj konkretnie dyskusje i działania w ramach CCAMLR w celu utworzenia morskich obszarów chronionych, jak już wyżej wyjaśniono ( 77 ), nie są przyporządkowane do dziedziny badań. To nie wyłącza oczywiście udziału państw członkowskich, samodzielnego lub po stronie Unii, w innych dyskutowanych lub podejmowanych w ramach CCAMLR działaniach, które skupiają się na dziedzinie badań.

123. Wreszcie należy jeszcze wskazać na to, że poszczególne państwa członkowskie mają w Antarktyce interesy terytorialne poza zakresem zastosowania traktatów założycielskich Unii Europejskiej i polityk unijnych ( 78 ). Nie można wykluczyć, że wspomniane państwa członkowskie w celu obrony takich interesów będą uczestniczyć w imieniu własnym obok Unii w dyskusjach i podejmowaniu decyzji w ramach CCAMLR, przy założeniu, że dane interesy zostaną konkretnie wskazane. Jednak w niniejszym przypadku nie przemawiają za tym żadne obiektywne i sprawdzalne okoliczności. Ponadto zaskarżone decyzje z 2015 r. i 2016 r., które dawały wszystkim państwom członkowskim, a nie tylko poszczególnym z nich możliwość udziału w CCAMLR obok Unii, w sposób oczywisty wychodzą poza to, co byłoby konieczne do obrony rzeczonych interesów terytorialnych.

5. Wniosek częściowy

124. Podsumowując, należy zatem w odpowiedzi na pierwszy zarzut Komisji w sprawach C‑626/15 i C‑659/16 stwierdzić nieważność zaskarżonych decyzji z 2015 r. i 2016 r. w zakresie, w jakim przewidują one, że Unia nie przedstawi rzeczonych dokumentów do dyskusji bądź stanowisk w ramach CCAMLR samodzielnie, lecz tylko we wspólnym imieniu Unii i jej państw członkowskich.

B. Zarzut drugi: art. 3 ust. 2 TFUE

125. Stawiając zarzut drugi, Komisja twierdzi, że Rada naruszyła określoną w art. 3 ust. 2 TFUE wyłączną kompetencję zewnętrzną Unii. Komisja twierdzi, że zaskarżone decyzje z 2015 r. i 2016 r. doprowadziły do naruszenia wspólnych zasad i zmiany ich zakresu w rozumieniu art. 3 ust. 2 in fine TFUE, który skodyfikował orzecznictwo w sprawie AETR ( 79 ).

126. Ów drugi zarzut jest podnoszony tylko posiłkowo. Ponieważ zgodnie z moimi powyższymi wywodami już pierwszy zarzut Komisji prowadzi do stwierdzenia nieważności zaskarżonych decyzji z 2015 r. i 2016 r., tylko jeszcze dla pełności wywodu zajmę się krótko zarzutem drugim.

127. Po pierwsze, Komisja podnosi, że przewidywane w ramach CCAMLR działania w celu utworzenia morskich obszarów chronionych mogłyby naruszyć wieloletnie stanowisko Rady z 2014 r. w sprawie występowania Unii w ramach CCAMLR ( 80 ).

128. W tym względzie wystarczy zauważyć, że owo wieloletnie stanowisko już zgodnie ze swoim brzmieniem stosuje się tylko do kwestii z dziedziny wspólnej polityki rybołówstwa. Naruszenie wieloletniego stanowiska z 2014 r. należy z góry wykluczyć, ponieważ zaskarżone decyzje z 2015 r. i 2016 r., jak wyżej wyjaśniono ( 81 ), nie należy przyporządkować do wspólnej polityki rybołówstwa, lecz do polityki w dziedzinie środowiska.

129. Po drugie, Komisja podnosi, że działania przewidziane w ramach CCAMLR w celu utworzenia morskich obszarów chronionych mogą naruszać rozporządzenia (WE) nr 600/2004 ( 82 ) i nr 601/2004 ( 83 ).

130. Pierwsze z dwóch wskazanych rozporządzeń rzeczywiście reguluje środki techniczne, a drugie środki kontrolne dla rybołówstwa w obszarze Konwencji o zachowaniu żywych zasobów morskich Antarktyki (konwencji z Canberry). Jest oczywiste, że możliwe zakazy i restrykcje dla połowów ryb, które jako część przewidywanych morskich obszarów chronionych były przedmiotem zaskarżonych decyzji z 2015 r. i 2016 r., mogły prowadzić do naruszenia lub zmiany zakresu owych rozporządzeń. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem dla niebezpieczeństwa takiego naruszenia lub zmiany zakresu wystarczy mianowicie już, by działania, które mają być dyskutowane lub podejmowane na arenie międzynarodowej, należały do zakresu zastosowania wspólnych zasad obowiązujących na poziomie unijnym ( 84 ), mimo że nie musi koniecznie istnieć między nimi sprzeczność materialna ( 85 ).

131. Należy jednak uwzględnić, że w ramach zaskarżonych decyzji z 2015 r. i 2016 r. regulacja połowów ryb ma tylko podrzędne znaczenie i stanowi tylko część przewidywanych środków CCAMLR w celu utworzenia morskich obszarów chronionych w Antarktyce.

132. Tak więc, nawet, gdyby Unia zgodnie z art. 3 ust. 2 in fine TFUE dysponowała wyłączną kompetencją zewnętrzną odnośnie do działań uregulowanych w rozporządzeniach nr 600/2004 i nr 601/2004, owa wyłączna kompetencja mogłaby służyć jako podstawa prawna tylko punktowo dla poszczególnych części zaskarżonych decyzji z 2015 r. i 2016 r. i nie byłaby właściwa dla uzasadnienia całości działań przewidzianych w tych decyzjach.

133. Jeżeli zatem zarzut drugi w sprawach C‑626/15 i C‑659/16 miałby mieć znaczenie, należałoby go oddalić jako bezzasadny.

C. W przedmiocie utrzymania skutków zaskarżonych decyzji

134. Jeżeli Trybunał stwierdzi częściową nieważność zaskarżonych decyzji z 2015 r. i 2016 r., jak to proponuję w ramach zarzutu pierwszego, pojawia się pytanie, czy skutki części owych decyzji uznanych za nieważne należy utrzymać w mocy zgodnie z art. 264 akapit drugi TFUE.

135. Komisja słusznie wskazuje na to, że takie częściowe stwierdzenie nieważności dotyczy zaskarżonych decyzji tylko w zakresie, w jakim zostało w nich nakazane wspólne występowanie Unii i jej państw członkowskich w ramach CCAMLR. Ani wystąpienie Unii w ramach 34. i 35. posiedzenia rocznego CCAMLR nie zostaje pozbawione podstawy prawnej, ani treść przedłożonych tam przez Unię dokumentów do dyskusji i reprezentowanych przez nią stanowisk nie zostaje zakwestionowana.

136. Jednakże z punktu widzenia prawa Unii częściowe stwierdzenie nieważności zaskarżonych decyzji pozbawia legitymacji wystąpienie państw członkowskich obok Unii w ramach 34. i 35. posiedzenia rocznego CCAMLR. W obrocie międzynarodowym mogą pojawić się wątpliwości co do zakresu międzynarodowych zobowiązań zaciągniętych odpowiednio przez Unię i jej państwa członkowskie, bowiem niektóre państwa członkowskie Unii rzeczywiście współdziałały przy decyzjach CCAMLR w ramach rzeczonych posiedzeń rocznych, szczególnie przy decyzji o utworzeniu morskiego obszaru chronionego dla Morza Rossa.

137. W świetle powyższego proponuję, aby Trybunał w celu zapobieżenia jakiemukolwiek brakowi pewności prawnej utrzymał w mocy skutki prawne uznanych za nieważne części zaskarżonych decyzji zgodnie z art. 264 ust. 2 TFUE.

D. W przedmiocie kosztów

138. Zgodnie z art. 138 § 1 regulaminu postępowania strona przegrywająca sprawę zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, kosztami postępowania. Jako że w myśl proponowanego przeze mnie rozwiązania Rada w efekcie końcowym przegrała w obydwu sprawach, zaś Komisja każdorazowo złożyła odpowiedni wniosek, Radę należy obciążyć kosztami obydwu spraw. Jednak w odstępstwie od powyższego państwa członkowskie, które przystąpiły jako interwenienci po stronie Rady, pokrywają zgodnie z art. 140 § 1 regulaminu postępowania w obydwu sprawach, w których uczestniczyły, każdorazowo własne koszty.

VII. Wnioski

139. W świetle powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał orzekł w następujący sposób: 1) W sprawie C‑626/15 stwierdza się nieważność decyzji Komitetu Stałych Przedstawicieli z dnia 11 września 2015 r. dotyczącej przedłożenia dokumentu do dyskusji w sprawie utworzenia chronionego obszaru morskiego na Morzu Weddella na 34. posiedzeniu rocznym Komisji ds. Zachowania Żywych Zasobów Morskich Antarktyki w zakresie, w jakim ustala, że ów dokument do dyskusji należy przedłożyć w imieniu Unii i jej państw członkowskich zamiast tylko w imieniu Unii. 2) W sprawie C‑659/16 stwierdza się nieważność decyzji Rady Unii Europejskiej z dnia 10 października 2016 r. dotyczącej ustalenia stanowiska, które ma być przyjęte z okazji 35. posiedzenia rocznego Komisji ds. Zachowania Żywych Zasobów Morskich Antarktyki w zakresie, w jakim ustala, że owo stanowisko należy przyjąć w imieniu Unii i jej państw członkowskich zamiast tylko w imieniu Unii. 3) Skutki uznanych za nieważne części zaskarżonych decyzji zostają utrzymane w mocy. 4) Rada Unii Europejskiej w każdej z obydwu spraw pokrywa własne koszty oraz koszty Komisji Europejskiej. 5) Królestwo Belgii, Republika Federalna Niemiec, Republika Grecka, Królestwo Hiszpanii, Republika Francuska, Wielkie Księstwo Luksemburga, Królestwo Niderlandów, Republika Portugalska, Republika Finlandii, Królestwo Szwecji i Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej pokrywają w każdej z obydwu spraw, w której uczestniczyły, własne koszty.

( 1 ) Język oryginału: niemiecki.

( 2 ) Doktryna AETR wynika z wyroku z dnia 31 marca 1971 r., Komisja/Rada (22/70, zwanego wyrokiem AETR, EU:C:1971:32, pkt 15–19); nowsze podsumowanie znajduje się na przykład w opinii 1/03 (nowa konwencja z Lugano) z dnia 7 lutego 2006 r., EU:C:2006:81, pkt 114–133).

( 3 ) Treść tej decyzji jest ujęta w streszczeniu sprawozdania z dnia 23 września 2015 r. z 2554. posiedzenia Coreperu (dokument Rady 11837/15, pkt 65, s. 19, 20 oraz dokument Rady 11644/1/15/REV).

( 4 ) Owa decyzja została podjęta na podstawie noty „I/A” (dokument Rady 12523/16). Właściwa treść stanowiska reprezentowanego przez Unię wynika z dokumentu Rady 12445/16.

( 5 ) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1380/2013 z dnia 11 grudnia 2013 r. w sprawie wspólnej polityki rybołówstwa, zmieniające rozporządzenia Rady (WE) nr 1954/2003 i (WE) nr 1224/2009 oraz uchylające rozporządzenia Rady (WE) nr 2371/2002 i (WE) nr 639/2004 oraz decyzję Rady 2004/585/WE (Dz.U. 2013, L 354, s. 22).

( 6 ) Zatwierdzona w imieniu ówczesnej Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej decyzją Rady 81/691/EWG z dnia 4 września 1981 r. w sprawie zawarcia Konwencji o ochronie żywych zasobów Antarktyki (Dz.U. 1981, L 252, s. 26 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 11, t. 14, s. 251).

( 7 ) Chodzi o Królestwo Belgii, Republikę Bułgarii, Republikę Federalną Niemiec, Republikę Grecką, Królestwo Hiszpanii, Republikę Francuską, Republikę Włoską, Królestwo Niderlandów, Rzeczpospolitą Polską, Republikę Finlandii, Królestwo Szwecji i Zjednoczone Królestwo.

( 8 ) Są to Królestwo Belgii, Republika Federalna Niemiec, Królestwo Hiszpanii, Republika Francuska, Republika Włoska, Rzeczpospolita Polska, Królestwo Szwecji i Zjednoczone Królestwo.

( 9 ) Są to Królestwo Belgii, Republika Francuska i Zjednoczone Królestwo.

( 10 ) Chodzi o Republikę Bułgarii, Republikę Czeską, Republikę Federalną Niemiec, Królestwo Hiszpanii, Republikę Włoską, Królestwo Niderlandów, Rzeczpospolitą Polską, Republikę Finlandii i Królestwo Szwecji.

( 11 ) Chodzi o Królestwo Danii, Republikę Estońską, Republikę Grecką, Węgry, Republikę Austrii, Republikę Portugalską i Republikę Słowacką.

( 12 ) Decyzja Rady z dnia 11 czerwca 2014 r. w sprawie stanowiska, jakie należy zająć w imieniu Unii Europejskiej na forum Komisji do spraw Zachowania Żywych Zasobów Morskich Antarktyki (CCAMLR) (dokument Rady 10840/14). „Uproszczona procedura” jest określona w załączniku II do tej decyzji.

( 13 ) Morze Weddella zostało nazwane na cześć jego brytyjskiego odkrywcy Jamesa Weddella i obejmuje obszar ponad 2,5 mln km2 o głębokości do 5000 m.

( 14 ) Komitet Naukowy zgodnie z art. XIV konwencji z Canberry jest organem doradczym CCAMLR.

( 15 ) Zobacz pkt 24 niniejszej opinii.

( 16 ) Morze Rossa zostało nazwane na cześć jego brytyjskiego odkrywcy Jamesa Clarka Rossa i obejmuje obszar około 1,55 mln km2 o głębokości do 1200 m.

( 17 ) Dla ułatwienia będę nazywała dalej wszystkie te obszary morskimi obszarami chronionymi.

( 18 ) W dniu 12 października 2016 r. Komisja dokonała odpowiedniego dostosowania dokumentów złożonych w sekretariacie CCAMLR.

( 19 ) Republika Federalna Niemiec, Republika Grecka, Królestwo Hiszpanii, Republika Francuska, Republika Finlandii, Królestwo Szwecji i Zjednoczone Królestwo wnoszą o uznanie skargi Komisji za niedopuszczalną i posiłkowo o jej oddalenie jako bezzasadnej. Królestwo Niderlandów i Republika Portugalska wnoszą o oddalenie skargi Komisji jako bezzasadnej.

( 20 ) Republika Grecka, Republika Finlandii, Republika Portugalska, Królestwo Szwecji i Zjednoczone Królestwo nie zajęły stanowiska odnośnie do kwestii kosztów.

( 21 ) Republika Finlandii, Republika Portugalska, Królestwo Szwecji i Zjednoczone Królestwo nie zajęły stanowiska odnośnie do kwestii kosztów.

( 22 ) Wyrok z dnia 19 marca 1996 r., Komisja/Rada (FAO, C‑25/94, EU:C:1996:114, pkt 26).

( 23 ) Wyrok z dnia 19 marca 1996 r., Komisja/Rada (FAO, C‑25/94, EU:C:1996:114, pkt 27).

( 24 ) Podobnie wyrok z dnia 11 listopada 1981 r., IBM/Komisja (60/81, EU:C:1981:264, pkt 11), w odniesieniu do postępowania administracyjnego Komisji.

( 25 ) Podobnie wyroki: z dnia 11 listopada 1981 r., IBM/Komisja (60/81, EU:C:1981:264, pkt 10); z dnia 17 lipca 2008 r., Athinaïki Techniki/Komisja (C‑521/06 P, EU:C:2008:422, pkt 42), w obu wypadkach w odniesieniu do postępowania administracyjnego Komisji.

( 26 ) Wyroki: z dnia 31 marca 1971 r., Komisja/Rada (wyrok AETR) (22/70, EU:C:1971:32, pkt 42); z dnia 2 marca 1994 r., Parlament/Rada (dot. regulacji finansowych AKP) (C‑316/91, EU:C:1994:76, pkt 8); z dnia 19 marca 1996 r., Komisja/Rada (FAO) (C‑25/94, EU:C:1996:114, pkt 29); z dnia 13 października 2011 r., Deutsche Post i Niemcy/Komisja (C‑463/10 P i C‑475/10 P, EU:C:2011:656, pkt 36); z dnia 25 października 2017 r., Słowacja/Komisja (dot. środków własnych) (C‑593/15 P i C‑594/15 P, EU:C:2017:800, pkt 46).

( 27 ) Wyroki: z dnia 17 lipca 2008 r., Athinaïki Techniki/Komisja (dot. środków własnych) (C‑521/06 P, EU:C:2008:422, pkt 42); z dnia 25 października 2017 r., Słowacja/Komisja (C‑593/15 P i C‑594/15 P, EU:C:2017:800, pkt 47).

( 28 ) Wyrok z dnia 25 października 2017 r., Słowacja/Komisja (dot. środków własnych) (C‑593/15 P i C‑594/15 P, EU:C:2017:800, pkt 47).

( 29 ) Wyrok z dnia 17 lipca 2008 r., Athinaïki Techniki/Komisja (C‑521/06 P, EU:C:2008:422, pkt 42).

( 30 ) Zobacz pkt 23 niniejszej opinii.

( 31 ) Odnośnie do rozgraniczenia tych dwóch kompetencji Rady i Komisji zob. wyrok z dnia 28 lipca 2016 r., Rada/Komisja (dot. wkładu finansowego Szwajcarii) (C‑660/13, EU:C:2016:616).

( 32 ) Podobnie wyrok z dnia 7 października 2014 r., Niemcy/Rada (dot. winorośli i win) (C‑399/12, EU:C:2014:2258, pkt 63), w którym również zalecenia międzynarodowego organu mogą wchodzić w zakres zastosowania art. 218 ust. 9 TFUE, jeżeli mogą wywrzeć wpływ na treść przepisów mających zostać przyjętych przez prawodawcę Unii.

( 33 ) Podobnie wyrok z dnia 7 października 2014 r., Niemcy/Rada (dot. winorośli i win) (C‑399/12, EU:C:2014:2258, pkt 65), zgodnie z którym art. 218 ust. 9 TFUE znajduje zastosowanie „niezależnie od kwestii, czy dane akty […] ostatecznie zostaną rzeczywiście poddane pod głosowanie we właściwym organie”.

( 34 ) Podobnie wyrok z dnia 19 marca 1996 r., Komisja/Rada (FAO, C‑25/94, EU:C:1996:114, pkt 35, 37).

( 35 ) Opinia 2/94 (przystąpienie Wspólnoty do EKPC) z dnia 28 marca 1996 r. (EU:C:1996:140, pkt 24); wyrok z dnia 5 grudnia 2017 r., Niemcy/Rada (dot. COTIF) (C‑600/14, EU:C:2017:935, pkt 44 in fine).

( 36 ) Opinia 2/00 (protokół kartageński o bezpieczeństwie biologicznym) z dnia 6 grudnia 2001 r. (EU:C:2001:664, pkt 5); wyroki: z dnia 14 czerwca 2016 r., Parlament/Rada (dot. Tanzanii) (C‑263/14, EU:C:2016:435, pkt 42); z dnia 5 grudnia 2017 r., Niemcy/Rada (dot. COTIF) (C‑600/14, EU:C:2017:935, pkt 80).

( 37 ) Zobacz także wyroki: z dnia 14 lipca 1976 r., Kramer i in. (3/76, 4/76 i 6/76, EU:C:1976:114, pkt 31); z dnia 24 listopada 1993 r., Mondiet (C‑405/92, EU:C:1993:906, pkt 12).

( 38 ) Zobacz orzecznictwo wskazane w przypisie 37, jak i wyrok z dnia 5 maja 1981 r., Komisja/Zjednoczone Królestwo (dot. środków ochrony w dziedzinie połowów morskich) (804/79, EU:C:1981:93).

( 39 ) Zgodnie z brzmieniem art. 3 ust. 1 lit. d) TFUE wyłączna kompetencja Unii w dziedzinie zachowania morskich zasobów biologicznych istnieje tylko „w ramach wspólnej polityki rybołówstwa”. Podobnie do tego art. 4 ust. 1 w związku z ust. 2 lit. d) TFUE wyjaśnia, że istnieje kompetencja dzielona między Unią a państwami członkowskimi odnośnie do rolnictwa i rybołówstwa, „z wyłączeniem zachowania morskich zasobów biologicznych”.

( 40 ) Wyroki: z dnia 11 czerwca 1991 r., Komisja/Rada (dot. dwutlenku tytanu) (C‑300/89, EU:C:1991:244, pkt 10); z dnia 14 czerwca 2016 r., Parlament/Rada (dot. Tanzanii) (C‑263/14, EU:C:2016:435, pkt 43); a także opinia 1/15 (umowa UE–Kanada o danych PNR) z dnia 26 lipca 2017 r. (EU:C:2017:592, pkt 76).

( 41 ) Wyroki: z dnia 26 września 2013 r., Zjednoczone Królestwo/Rada (dot.rozszerzenia przepisów w dziedzinie zabezpieczenia społecznego na EOG) (C‑431/11, EU:C:2013:589, pkt 48); z dnia 27 lutego 2014 r., Zjednoczone Królestwo/Rada (dot. rozszerzenia przepisów w dziedzinie zabezpieczenia społecznego na Szwajcarię) (C‑656/11, EU:C:2014:97, pkt 50); z dnia 18 grudnia 2014 r., Zjednoczone Królestwo/Rada (dot. rozszerzenia przepisów w dziedzinie zabezpieczenia społecznego na Turcję) (C‑81/13, EU:C:2014:2449, pkt 38).

( 42 ) Podobnie przykładowo opinia 2/00 (protokół kartageński o bezpieczeństwie biologicznym) z dnia 6 grudnia 2001 r. (EU:C:2001:664, pkt 22).

( 43 ) Wyroki: z dnia 10 stycznia 2006 r., Komisja/Rada (dot. konwencji rotterdamskiej) (C‑94/03, EU:C:2006:2, pkt 50); z dnia 24 czerwca 2014 r., Parlament/Rada (dot. Mauritiusa) (C‑658/11, EU:C:2014:2025, pkt 48); z dnia 18 grudnia 2014 r., Zjednoczone Królestwo/Rada (dot. rozszerzenia przepisów w dziedzinie zabezpieczenia społecznego na Turcję) (C‑81/13, EU:C:2014:2449, pkt 36).

( 44 ) Wyrok z dnia 23 lutego 1988 r., Zjednoczone Królestwo/Rada (dot. substancji mających działanie hormonalne) (68/86, EU:C:1988:85, pkt 24); opinia 1/94 (porozumienia załączone do porozumienia WTO) z dnia 15 listopada 1994 r. (EU:C:1994:384, pkt 52); wyrok z dnia 25 października 2017 r., Komisja/Rada (dot. Światowej Konferencji Radiokomunikacyjnej 2015) (C‑687/15, EU:C:2017:803, pkt 42).

( 45 ) Orzecznictwo dotyczące dokładnego umieszczenia kompetencji zewnętrznej Unii w dziedzinie polityki środowiska nie jest całkowicie jednolite. W opinii 2/00 (protokół kartageński o bezpieczeństwie biologicznym) z dnia 6 grudnia 2001 r. (EU:C:2001:664, pkt 44) Trybunał powołał się na art. 175 TWE, obecnie art. 192 TFUE. Natomiast w ostatnio wydanym wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r., Niemcy/Rada (dot. COTIF) (C‑600/14, EU:C:2017:935, pkt 65), wyjaśnił, że Unia w dziedzinie środowiska „jest wyposażona […] w wyraźną kompetencję zewnętrzną na podstawie art. 191 ust. 1 tiret czwarty TFUE”. W wyroku z dnia 30 maja 2006 r., Komisja/Irlandia (dot. zakładu MOX w Sellafield) (C‑459/03, EU:C:2006:345, pkt 90–92) uznawana jest wyraźnie kompetencja Unii w sprawach zewnętrznych w dziedzinie ochrony środowiska morskiego, która ma wynikać z łącznej lektury art. 175 i art. 174 ust. 1 tiret czwarte TWE, obecnie art. 192 i art. 191 ust. 1 tiret czwarte TFUE. Czy w niniejszym przypadku właściwy jest art. 191 TFUE lub art. 192 TFUE lub kombinacja obydwu przepisów, może jednak ostatecznie pozostać nierozstrzygnięte, ponieważ w każdym z tych wariantów kompetencje są dzielone między Unię i jej państwa członkowskie zgodnie z art. 4 ust. 1 w związku z ust. 2 lit. e) TFUE.

( 46 ) Opinia 2/00 (protokół kartageński o bezpieczeństwie biologicznym) z dnia 6 grudnia 2001 r. (EU:C:2001:664, pkt 23); wyroki: z dnia 11 czerwca 2014 r., Komisja/Rada (dot. umowy ramowej z Filipinami) (C‑377/12, EU:C:2014:1903, pkt 34); z dnia 14 czerwca 2016 r., Parlament/Rada (Tanzania, C‑263/14, EU:C:2016:435, pkt 44).

( 47 ) Zobacz moja opinia w sprawie Komisja/Rada (dot. Wietnamu) (C‑13/07, EU:C:2009:190, pkt 113).

( 48 ) Zobacz przykładowo motyw 14 preambuły projektu środka ochrony CCAMLR dotyczącego utworzenia morskiego obszaru chronionego na Morzu Weddella (WSMPA), przedłożonego jako załącznik A.2-B do pozwu w sprawie C‑659/16: „research and monitoring related to the objectives of the WSMPA form an integral part of the management of the WSMPA”. Poza tym w akapicie trzecim tego projektu w przepisach S 11 i S 12 są formułowane szczególne cele badawcze, a w przepisach sekcji 7 bliżej opisane jest, jak należy zatwierdzać i prowadzić działalność badawczą.

( 49 ) Zobacz w szczególności wyrok z dnia 24 listopada 1993 r., Mondiet (C‑405/92, EU:C:1993:906); a także opinia rzecznika generalnego N. Wahla w zawisłej sprawie Deutscher Naturschutzring, Dachverband der deutschen Natur- und Umweltschutzverbände (C‑683/16, EU:C:2018:38).

( 50 ) Wyroki: z dnia 29 marca 1990 r., Grecja/Rada (dot. Czernobyla) (C‑62/88, EU:C:1990:153, pkt 20); z dnia 24 listopada 1993 r., Mondiet (C‑405/92, EU:C:1993:906, pkt 27).

( 51 ) Wyroki: z dnia 29 marca 1990 r., Grecja/Rada (dot. Czarnobyla) (C‑62/88, EU:C:1990:153, pkt 19); z dnia 24 listopada 1993 r., Mondiet (C‑405/92, EU:C:1993:906, pkt 26).

( 52 ) Specjalnie odnośnie do rozgraniczenia między wspólną polityką handlową a polityką z dziedziny środowiska zob. przykładowo wyrok z dnia 29 marca 1990 r., Grecja/Rada (dot. Czarnobyla) (C‑62/88, EU:C:1990:153), opinia 2/00 (protokół kartageński o bezpieczeństwie biologicznym) z dnia 6 grudnia 2001 r. (EU:C:2001:664); wyroki: z dnia 12 grudnia 2002 r., Komisja/Rada (dot. Energy Star) (C‑281/01, EU:C:2002:761); z dnia 10 stycznia 2006 r., Komisja/Rada (dot. konwencji rotterdamskiej) (C‑94/03, EU:C:2006:2).

( 53 ) Wyroki: z dnia 18 lipca 2013 r., Daiichi Sankyo i Sanofi-Aventis Deutschland (C‑414/11, EU:C:2013:520, pkt 51); z dnia 22 października 2013 r., Komisja/Rada (dot. usług opartych na dostępie warunkowym) (C‑137/12, EU:C:2013:675, pkt 57), opinia 2/15 (umowa o wolnym handlu z Singapurem) z dnia 16 maja 2017 r. (EU:C:2017:376, pkt 36); a także wyrok z dnia 25 października 2017 r., Komisja/Rada (dot. zmienionego porozumienia lizbońskiego) (C‑389/15, EU:C:2017:798, pkt 49).

( 54 ) Odnośnie do miarodajności celu, treści i kontekstu danego aktu prawnego zob. jeszcze raz pkt 76 niniejszej opinii.

( 55 ) Zobacz przykładowo motyw 8 preambuły projektu środka ochrony CCAMLR dotyczącego utworzenia morskiego obszaru chronionego na morzu Weddella (cytowany w przypisie 48), w którym zostaje wyrażone życzenie „to ensure that areas vulnerable to the effects of climate change and impacts by human activities are protected in recognition of their global and regional environmental and scientific importance”. Ponadto w motywie 9 tego samego projektu pokreślone zostaje, „that the Weddell Sea has largely pristine ecosystems and diverse marine living resources and that it is crucial for global ocean circulation and the world’s climate, and is also an ideal area for studying ecosystem effects, resilience and adaptive capacity to climate change and ocean acidification separate from the impacts of human activities, such as fishing”. Natomiast w ramach przepisów od G 1 do G 6 dotyczących ogólnych celów morskich obszarów chronionych w sekcji 3 tego projektu mowa jest głównie o ochronie ekosystemów, bioróżnorodności, siedlisk i o skutkach zmiany klimatu.

( 56 ) Zobacz przykładowo sekcja 5 projektu środka ochrony CCAMLR dotyczącego utworzenia morskiego obszaru chronionego na Morzu Weddella (cytowany w przypisie 48), w którym wyliczone są „restricted, prohibited and managed activities”, przy czym przepis nr 4 ustanawia ogólną regułę: „fishing activities are prohibited”.

( 57 ) Zobacz przykładowo przepis nr 5 w sekcji 5 projektu środka ochrony CCAMLR dotyczącego utworzenia morskiego obszaru chronionego na Morzu Weddella (cytowany w przypisie 48): „Dumping or discharging of any waste or other matter and the introduction of any sewage […] is prohibited”.

( 58 ) Zobacz przykładowo sekcja 2.3 projektu dla „Weddell Sea Marine Protected Area Management Plan”, który wydrukowany jest w załączniku do projektu środka ochrony CCAMLR dotyczącego utworzenia morskiego obszaru chronionego na Morzu Weddella (cytowany w przypisie 48): „The Fisheries Research Zone includes both fished areas and unfished reference areas to advance our understanding about the ecosystem effects of longline fishing […]”.

( 59 ) Protokół do Układu Antarktycznego dotyczący ochrony środowiska, podpisany w Madrycie w dniu 4 października 1991 r.

( 60 ) Zobacz ponadto motyw 2 konwencji z Canberry, gdzie podkreślone jest skupienie żywych zasobów morskich w wodach Antarktyki oraz zwiększone zainteresowanie możliwościami wykorzystania tych zasobów jako źródła białka.

( 61 ) Zobacz ponownie preambułę konwencji z Canberry, gdzie po pierwsze, w bardzo prominentnym miejscu podkreślona jest „ważność ochrony środowiska naturalnego i zachowania integralności ekosystemu mórz otaczających Antarktydę” (motyw 1) i po drugie, akcentowana jest „główna odpowiedzialność stron konsultatywnych Układu Antarktycznego za ochronę i zachowanie antarktycznego środowiska naturalnego, w szczególności ich odpowiedzialność wynikająca z artykułu IX, punktu 1 lit. f) Układu Antarktycznego, dotycząca ochrony i zachowania żywych zasobów Antarktyki” (motyw 6).

( 62 ) Zobacz opinia rzecznika generalnego N. Wahla w zawisłej sprawie Deutscher Naturschutzring, Dachverband der deutschen Natur- und Umweltschutzverbände (C‑683/16, EU:C:2018:38).

( 63 ) Tak już rzecznik generalny P. Léger w opinii w sprawie Parlament/Gutiérrez de Quijano y Lloréns (C‑252/96 P, EU:C:1998:157, pkt 36).

( 64 ) Podobnie postanowienie z dnia 27 września 2004 r., UER/M6 i in. (C‑470/02 P, EU:C:2004:565, pkt 69); wyrok z dnia 21 września 2010 r., Szwecja i in./API i Komisja (C‑514/07 P, C‑528/07 P i C‑532/07 P, EU:C:2010:541, pkt 65).

( 65 ) Opinia rzecznika generalnego M. Szpunara w sprawie Niemcy/Rada (dot. COTIF) (C‑600/14, EU:C:2017:296, pkt 83 i poprzedzający go śródtytuł).

( 66 ) Podobnie wyrok z dnia 30 maja 2006 r., Komisja/Irlandia (dot. zakładu MOX w Sellafield) (C‑459/03, EU:C:2006:345, pkt 93).

( 67 ) Wyrok z dnia 5 grudnia 2017 r., Niemcy/Rada (dot. COTIF) (C‑600/14, EU:C:2017:935, pkt 61).

( 68 ) Zobacz wyrok z dnia 5 grudnia 2017 r., Niemcy/Rada (dot. COTIF) (C‑600/14, EU:C:2017:935, pkt 68). Trybunał relatywizuje w nim swoją niedawną wypowiedź w opinii 2/15 z dnia 16 maja 2017 r. (umowa o wolnym handlu z Singapurem, EU:C:2017:376, pkt 244 w związku z pkt 243), że zobowiązania w umowie międzynarodowej, które należą do kompetencji dzielonej między Unią i jej państwami członkowskimi, „nie mogą zostać zatwierdzone przez Unię działającą samodzielnie”.

( 69 ) Sytuacja ta miała miejsce przykładowo przy zamknięciu poszczególnych obszarów regulacji w umowach w załączniku do porozumienia WTO, dla których w obowiązującym wówczas stanie wspólna polityka rybołówstwa nie stanowiła wystarczającej podstawy prawnej [zob. opinia 1/94 (porozumienia załączone do porozumienia WTO) z dnia 15 listopada 1994 r. (EU:C:1994:384)]. To samo dotyczy dzisiaj planowanej umowy o wolnym handlu z Singapurem [zob. opinia 2/15 (umowa o wolnym handlu z Singapurem) z dnia 16 maja 2017 r. (EU:C:2017:376)].

( 70 ) Zobacz odnośnie do szczegółów pkt 18 niniejszej opinii.

( 71 ) Z wyroków z dnia 30 maja 2006 r., Komisja/Irlandia (dot. zakładu MOX w Sellafield) (C‑459/03, EU:C:2006:345, w szczególności pkt 96); z dnia 5 grudnia 2017 r., Niemcy/Rada (dot. COTIF) (C‑600/14, EU:C:2017:935, pkt 68 zdanie drugie), można wnioskować, że Unia w pojedynczym przypadku może podjąć decyzję o wykonaniu istniejącego uprawnienia w obszarze kompetencji dzielonych nie w pełnym zakresie, lecz tylko częściowo, zostawiając w ten sposób miejsce dla samodzielnego działania państw członkowskich.

( 72 ) Chodzi to przykładowo o ochronę pojedynczych, konkretnie określonych gatunków zwierząt lub o realizację pojedynczych środków w celu zbadania problematyki cofania się lodowców.

( 73 ) Zobacz pkt 104–110 niniejszej opinii.

( 74 ) Wyróżnienie tylko tu.

( 75 ) Zobacz deklaracja nr 10 do aktu końcowego konferencji międzyrządowej, która przyjęła traktat z Maastricht podpisany w dniu 7 lutego 1992 r. (Deklaracja w sprawie artykułu 109, 130r i 130y Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, Dz.U. 1992, C 191, s. 100): „Konferencja uważa, że postanowienia artykułu 109 ustęp 5, oraz artykułu 130r ustęp 4 akapit drugi i artykułu 130y nie mają wpływu na zasady wynikające z orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości wydanego w sprawie [AETR]”.

( 76 ) W odniesieniu do morskich obszarów chronionych takich jak rozpatrywane tutaj przykładowo możliwe byłoby, że poszczególne państwa członkowskie chciałyby się zobowiązać w zakresie prawa międzynarodowego do całkowitej rezygnacji z jakiejkolwiek działalności ludzkiej w wodach Antarktyki, zamiast tylko poddać się ograniczeniom zamierzonym przez Unię.

( 77 ) Zobacz pkt 84–87 niniejszej opinii.

( 78 ) Dotyczy to konkretnie Republiki Francuskiej i Zjednoczonego Królestwa.

( 79 ) Wyroki: z dnia 4 września 2014 r., Komisja/Rada (dot. ochrony praw organizacji nadawczych) (C‑114/12, EU:C:2014:2151, pkt 64–67); z dnia 26 listopada 2014 r., Green Network (C‑66/13, EU:C:2014:2399, pkt 27, 28).

( 80 ) Zobacz pkt 23 niniejszej opinii.

( 81 ) Zobacz w szczególności pkt 88–98 niniejszej opinii.

( 82 ) Rozporządzenie Rady (WE) nr 600/2004 z dnia 22 marca 2004 r. ustanawiające niektóre środki techniczne stosowane do działalności połowowej na obszarze objętym Konwencją o zachowaniu żywych zasobów morskich Antarktyki (Dz.U. 2004, L 97, s. 1 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 4, t. 7, s. 43).

( 83 ) Rozporządzenie Rady (WE) nr 601/2004 z dnia 22 marca 2004 r. ustanawiające określone środki kontrolne stosowane wobec działalności połowowej na obszarze objętym Konwencją o zachowaniu żywych zasobów morskich Antarktyki i uchylające rozporządzenia: (WE) nr 3943/90, (WE) nr 66/98 i (WE) nr 1721/1999 (Dz.U. 2004, L 97, s. 16 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 11, t. 51, s. 52).

( 84 ) Zobacz opinia 1/13 (przystąpienie państwa trzeciego do konwencji haskiej) z dnia 14 października 2014 r. (EU:C:2014:2303, pkt 71); wyrok z dnia 26 listopada 2014 r., Green Network (C‑66/13, EU:C:2014:2399, pkt 29); a także opinie: 3/15 (traktat z Marrakeszu o ułatwieniu dostępu do opublikowanych utworów) z dnia 14 lutego 2017 r. (EU:C:2017:114, pkt 105) i 2/15 (umowa o wolnym handlu z Singapurem) z dnia 16 maja 2017 r. (EU:C:2017:376, pkt 181).

( 85 ) Zobacz opinie: 2/91 (konwencja MOP nr 170) z dnia 19 marca 1993 r. (EU:C:1993:106, pkt 25, 26); 1/13 (przystąpienie państwa trzeciego do konwencji haskiej) z dnia 14 października 2014 r. (EU:C:2014:2303, pkt 86); 3/15 (traktat z Marrakeszu o ułatwieniu dostępu do opublikowanych utworów) z dnia 14 lutego 2017 r. (EU:C:2017:114, pkt 113); 2/15 (umowa o wolnym handlu z Singapurem) z dnia 16 maja 2017 r.( EU:C:2017:376, pkt 201).