Sprawa C-148/03

Nürnberger Allgemeine Versicherungs AG

przeciwko

Portbridge Transport International BV

(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Oberlandesgericht München)

Konwencja brukselska – Artykuł 20 i art. 57 ust. 2 – Niestawiennictwo pozwanego – Pozwany mający miejsce zamieszkania na terytorium innego Umawiającego się Państwa – Konwencja genewska o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów – Kolizja konwencji

Streszczenie wyroku

Konwencja o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych – Związki z innymi konwencjami – Konwencje dotyczące szczegółowych zagadnień – Konwencja zawierająca przepisy jurysdykcyjne – Zakwestionowanie przez pozwanego opartej na tej konwencji jurysdykcji międzynarodowej sądu, do którego wniesiono sprawę – Przestrzeganie, zgodnie z art. 57 konwencji brukselskiej, przez sąd, do którego wniesiono sprawę, przepisów jurysdykcyjnych konwencji szczególnej

[konwencja brukselska z dnia 27 września 1968 r., art. 20 i art. 57 ust. 2 lit. a)]

Wykładni art. 57 ust. 2 lit. a) Konwencji z dnia 27 września 1968 r. o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, zmienionej przez Konwencję z dnia 9 października 1978 r. w sprawie przystąpienia Królestwa Danii, Irlandii i Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, Konwencję z dnia 25 października 1982 r. w sprawie przystąpienia Republiki Greckiej, Konwencję z dnia 26 maja 1989 r. w sprawie przystąpienia Królestwa Hiszpanii i Republiki Portugalii oraz Konwencję z dnia 29 listopada 1996 r. w sprawie przystąpienia Republiki Austrii, Republiki Finlandii i Królestwa Szwecji, należy dokonywać w ten sposób, że sąd Umawiającego się Państwa, przed który została pozwana osoba mająca miejsce zamieszkania na terytorium innego Umawiającego się Państwa, może oprzeć swą jurysdykcję na konwencji szczególnej, której stroną jest także to pierwsze państwo, a która zawiera szczególne postanowienia dotyczące jurysdykcji, nawet wówczas, gdy pozwany w danym postępowaniu nie wypowiada się co do istoty sprawy oraz formalnie kwestionuje jurysdykcję międzynarodową sądu krajowego, do którego wniesiono sprawę.

O ile prawdą jest, że zgodnie z art. 20 konwencji z dnia 27 września 1968 r., mającym zastosowanie na podstawie art. 57 ust. 2 lit. a) zdanie drugie tej konwencji, sąd o którym mowa byłby zobowiązany z urzędu stwierdzić brak swej jurysdykcji, jeżeli jego jurysdykcja nie wynikała z postanowień tej konwencji, to jurysdykcja tego sądu powinna jednakże zostać uznana za opartą na tej konwencji, jako że jej art. 57 wyraźnie stanowi, iż konwencja ta nie narusza przepisów jurysdykcyjnych zawartych w konwencjach szczególnych.

W związku z powyższym, badając z urzędu swoją jurysdykcję, zgodnie z postanowieniami tej konwencji, sąd Umawiającego się Państwa, przed który została pozwana osoba mająca miejsce zamieszkania w innym Umawiającym się Państwie, a która nie wdaje się w spór, powinien wziąć pod uwagę przepisy jurysdykcyjne zawarte w konwencjach szczególnych, których także pierwsze Umawiające się Państwo jest stroną.

(por. pkt 16–20 i sentencja)

WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)

z dnia 28 października 2004 r. ( )

Konwencja brukselska – Artykuły 20 i 57 ust. 2 – Niestawiennictwo pozwanego – Pozwany mający miejsce zamieszkania na terytorium innego Umawiającego się Państwa – Konwencja genewska o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów – Kolizja konwencji

W sprawie C-148/03

mającej za przedmiot wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym na podstawie Protokołu z dnia 3 czerwca 1971 r. dotyczącego dokonywanej przez Trybunał Sprawiedliwości wykładni Konwencji z dnia 27 września 1968 r. o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, złożony przez Oberlandesgericht München (Niemcy), postanowieniem z dnia 27 marca 2003 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 31 marca 2003 r., w postępowaniu między:

Nürnberger Allgemeine Versicherungs AG

a

Portbridge Transport International BV,

TRYBUNAŁ (trzecia izba),

w składzie: A. Rosas, prezes izby, R. Schintgen (sprawozdawca) i N. Colneric, sędziowie,

rzecznik generalny: A. Tizzano,

sekretarz: R. Grass,

uwzględniając procedurę pisemną,

uwzgledniając uwagi przedstawione:

– w imieniu Nürnberger Allgemeine Versicherungs AG przez K. Demutha, Rechtsanwalt,

– w imieniu Portbridge Transport International BV przez J. Kienzlego, Rechtsanwalt,

– w imieniu rządu niemieckiego przez R. Wagnera, działającego w charakterze pełnomocnika,

– w imieniu rządu Zjednoczonego Królestwa przez K. Manjiego, działającego w charakterze pełnomocnika, wspieranego przez D. Bearda, barrister,

– w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez A.‑M. Rouchaud i W. Bogensbergera, działających w charakterze pełnomocników,

podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez przeprowadzenia rozprawy i bez opinii,

wydaje następujący

Wyrok

1 Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 20 i 57 ust. 2 lit. a) Konwencji z dnia 27 września 1968 r. o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 1972 L 299, str. 32, zwanej dalej „konwencją brukselską”), zmienionej przez Konwencję z dnia 9 października 1978 r. w sprawie przystąpienia Królestwa Danii, Irlandii i Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (Dz.U. L 304, str. 1 i – tekst zmieniony – str. 77), Konwencję z dnia 25 października 1982 r. w sprawie przystąpienia Republiki Greckiej (Dz.U. L 388, str. 1), Konwencję z dnia 26 maja 1989 r. w sprawie przystąpienia Królestwa Hiszpanii i Republiki Portugalii (Dz.U. L 285, str. 1) oraz Konwencję z dnia 29 listopada 1996 r. w sprawie przystąpienia Republiki Austrii, Republiki Finlandii i Królestwa Szwecji (Dz.U. 1997, C 15, str. 1).

2 Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu między spółką Nürnberger Allgemeine Versicherungs AG (zwaną dalej „Nürnberger”) a spółką Portbridge Transport International BV (zwaną dalej „Portbridge”), którego przedmiotem było roszczenie o naprawienie szkody poniesionej przez Nürnberger na skutek utraty towarów, które powinny były zostać przewiezione przez Portbridge do Zjednoczonego Królestwa.

Ramy prawne

3 Zgodnie z postanowieniami art. 57 ust. 1 i 2 lit. a) konwencji brukselskiej:

„1. Niniejsza konwencja nie narusza konwencji, których Umawiające się Państwa są lub będą stronami i które w sprawach szczególnych regulują jurysdykcję, uznawanie lub wykonywanie orzeczeń.

2. Celem zapewnienia jednolitej wykładni ustępu 1 ustęp ten będzie stosowany w sposób następujący:

a) niniejsza konwencja nie wyłącza tego, aby sąd Umawiającego się Państwa, które jest stroną konwencji dotyczącej spraw szczególnych, mógł oprzeć swoją jurysdykcję na takiej konwencji, także wówczas, gdy pozwany ma miejsce zamieszkania na terytorium Umawiającego się Państwa, które nie jest stroną takiej konwencji. W każdym wypadku sąd ten stosuje artykuł 20 niniejszej konwencji”.

4 Artykuł 20 ust. 1 konwencji brukselskiej stanowi:

„Jeżeli pozwany, który ma miejsce zamieszkania w jednym z Umawiających się Państw, jest pozwany przez sąd innego Umawiającego się Państwa i nie wdaje się w spór, sąd z urzędu stwierdza brak swej jurysdykcji, jeżeli jego jurysdykcja nie wynika z postanowień niniejszej konwencji”.

5 Konwencja o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów (CMR), sporządzona w Genewie w dniu 19 maja 1956 r. (zwana dalej „CMR”), zgodnie z jej art. 1 znajduje zastosowanie „do wszelkiej umowy o zarobkowy przewóz drogowy towarów pojazdami, niezależnie od miejsca zamieszkania i przynależności państwowej stron, jeżeli miejsce przyjęcia przesyłki do przewozu i miejsca przewidziane dla jej dostawy, stosownie do ich oznaczenia w umowie, znajdują się w dwóch różnych krajach, z których przynajmniej jeden jest krajem umawiającym się”.

6 Zgodnie z postanowieniami art. 31 ust. 1 CMR:

„We wszystkich sporach, które wynikają z przewozów podlegających niniejszej konwencji, powód może wnosić sprawę do sądów umawiających się krajów, określonych przez strony w drodze wspólnego porozumienia, a ponadto do sądów kraju, na którego obszarze:

a) pozwany ma stałe miejsce zamieszkania, główną siedzibę lub filię albo agencję, za której pośrednictwem zawarto umowę o przewóz; albo

b) znajduje się miejsce przejęcia towaru do przewozu lub miejsce jego dostawy,

i nie może wnosić sprawy do innych sądów”.

7 Zarówno Republika Federalna Niemiec, jak i Królestwo Niderlandów są stronami CMR.

Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne

8 Nürnberger jest spółką ubezpieczeń transportu prawa niemieckiego. Spółka ta żąda od Portbridge, spółki transportowej prawa niderlandzkiego, odszkodowania z tytułu utraty w czerwcu 2000 r. towarów przyjętych do przewozu przez tę ostatnią w Vöhringen (Niemcy), celem ich przewiezienia do Zjednoczonego Królestwa.

9 Stosunek przewozu będący przedmiotem postępowania przed sądem krajowym podlega postanowieniom CMR. Zgodnie z art. 31 ust. 1 lit. b) rzeczonej konwencji, jurysdykcja należeć będzie do sądu, do którego wniesiono sprawę, a mianowicie do Landgericht Memmingen (Niemcy), ze względu na to, iż miejsce przejęcia towaru do przewozu znajduje się na obszarze jego właściwości. Niemniej jednak Portbridge zakwestionował międzynarodową jurysdykcję tego sądu i nie zajął stanowiska co do istoty sprawy.

10 Landgericht Memmingen stwierdził wyrokiem rozstrzygającym kwestię incydentalną brak swej jurysdykcji międzynarodowej i odrzucił jako niedopuszczalne powództwo wniesione przez Nürnberger. Przyjął on, iż niezależnie od przepisów jurysdykcyjnych zawartych w art. 31 CMR, powinien on, zgodnie z art. 57 ust. 2 lit. a) zdanie drugie konwencji brukselskiej, w przypadku niestawiennictwa pozwanego lub odmowy wypowiedzenia się co do istoty sprawy zastosować art. 20 tejże konwencji. Przepis ten nakazuje, aby w takich okolicznościach sąd, do którego wniesiono sprawę, z urzędu stwierdził brak swej jurysdykcji, jeżeli jego jurysdykcja nie wynika z postanowień konwencji brukselskiej.

11 Nürnberger wniósł odwołanie od tego wyroku do Oberlandesgericht München, podnosząc, iż postanowienia dotyczące jurysdykcji przewidziane w art. 31 ust. 1 CMR mają pierwszeństwo przed ogólnymi przepisami konwencji brukselskiej dotyczącymi jurysdykcji, nawet wówczas gdy pozwany nie wypowiada się co do istoty sprawy, lecz ogranicza się do zakwestionowania międzynarodowej jurysdykcji sądu, do którego wniesiono sprawę.

12 W tych okolicznościach sąd krajowy postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

„Czy postanowienia dotyczące jurysdykcji zawarte w innych konwencjach mają pierwszeństwo przed ogólnymi przepisami konwencji brukselskiej dotyczącymi jurysdykcji także wówczas, gdy pozwany mający miejsce zamieszkania na terytorium jednego z Umawiających się Państw zostaje pozwany przed sąd innego Umawiającego się Państwa i nie wypowiada się w postępowaniu przed tym sądem co do istoty sprawy?”.

W przedmiocie pytania prejudycjalnego

13 Zadając to pytanie prejudycjalne sąd krajowy zmierza zasadniczo do ustalenia, czy wykładni art. 57 ust. 2 lit. a) konwencji brukselskiej należy dokonywać w ten sposób, że sąd Umawiającego się Państwa, przed który została pozwana osoba mająca miejsce zamieszkania w innym Umawiającym się Państwie, może oprzeć swoją jurysdykcję na szczególnej konwencji, której stroną jest również to pierwsze państwo, a która zawiera przepisy szczególne dotyczące jurysdykcji, wyłączając zastosowanie konwencji brukselskiej, nawet wówczas gdy w ramach przedmiotowego postępowania pozwany nie wypowiada się co do istoty sprawy.

14 W tej kwestii należy zaznaczyć, że art. 57 wprowadza wyjątek od reguły, zgodnie z którą konwencja brukselska ma pierwszeństwo przed innymi konwencjami w sprawach jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń, których Umawiające się Państwa są stronami. Celem ustanowienia tego wyjątku jest zapewnienie przestrzegania przepisów jurysdykcyjnych przewidzianych przez szczególne konwencje, które to przepisy zostały wydane przy uwzględnieniu specyficznego charakteru dziedzin, których dotyczą (patrz wyrok z dnia 6 grudnia 1994 r. w sprawie C-406/92 Tatry, Rec. str. I‑5439, pkt 24).

15 Niemniej jednak Portbridge utrzymuje, że przepisy jurysdykcyjne zawarte w art. 31 ust. 1 CMR powinny zostać odrzucone i powinny ustąpić miejsca zastosowaniu konwencji brukselskiej na mocy art. 57 ust. 2 lit. a) zdanie drugie tejże konwencji, zgodnie z którym „[w] każdym wypadku sąd ten stosuje artykuł 20 niniejszej konwencji”.

16 Należy przypomnieć, iż ów artykuł 20 przewiduje, że w przypadku gdy osoba zostaje pozwana przed sąd innego Umawiająca się Państwa i nie wdaje się w spór, sąd z urzędu stwierdza brak swej jurysdykcji, jeżeli jego jurysdykcja nie wynika z postanowień konwencji brukselskiej.

17 W niniejszym przypadku zatem jurysdykcja sądu powinna zostać uznana za opartą na konwencji brukselskiej, jako że art. 57 tej konwencji wyraźnie stanowi, iż nie narusza ona przepisów jurysdykcyjnych zawartych w konwencjach szczególnych.

18 W związku z powyższym, badając z urzędu swoją jurysdykcję, zgodnie z postanowieniami tej konwencji, sąd Umawiającego się Państwa, przed który została pozwana osoba mająca miejsce zamieszkania w innym Umawiającym się Państwie, a która nie wdaje się w spór, powinien wziąć pod uwagę przepisy jurysdykcyjne zawarte w konwencjach szczególnych, których także pierwsze Umawiające się Państwo jest stroną.

19 Powinien tak postąpić również wówczas, gdy tak jak w niniejszej sprawie, pozwany nie wypowiadając się co do istoty sprawy, formalnie kwestionuje jurysdykcję międzynarodową sądu krajowego, do którego wniesiono sprawę.

20 Biorąc pod uwagę powyższe, na postawione pytanie należy odpowiedzieć, iż wykładni art. 57 ust. 2 lit. a) konwencji brukselskiej należy dokonywać w ten sposób, że sąd Umawiającego się Państwa, przed który została pozwana osoba mająca miejsce zamieszkania na terytorium innego Umawiającego się Państwa, może oprzeć swą jurysdykcję na konwencji szczególnej, której stroną jest także to pierwsze państwo, a która zawiera szczególne postanowienia dotyczące jurysdykcji, nawet wówczas, gdy pozwany w danym postępowaniu nie wypowiada się co do istoty sprawy.

W przedmiocie kosztów

21 Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów (trzecia izba) orzeka, co następuje:

Wykładni art. 57 ust. 2 lit. a) Konwencji z dnia 27 września 1968 r. o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, zmienionej przez Konwencję z dnia 9 października 1978 r. w sprawie przystąpienia Królestwa Danii, Irlandii i Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, Konwencję z dnia 25 października 1982 r. w sprawie przystąpienia Republiki Greckiej, Konwencję z dnia 26 maja 1989 r. w sprawie przystąpienia Królestwa Hiszpanii i Republiki Portugalii oraz Konwencję z dnia 29 listopada 1996 r. w sprawie przystąpienia Republiki Austrii, Republiki Finlandii i Królestwa Szwecji, należy dokonywać w ten sposób, że sąd Umawiającego się Państwa, przed który została pozwana osoba mająca miejsce zamieszkania na terytorium innego Umawiającego się Państwa, może oprzeć swą jurysdykcję na konwencji szczególnej, której stroną jest także to pierwsze państwo, a która zawiera szczególne postanowienia dotyczące jurysdykcji, nawet wówczas, gdy pozwany w danym postępowaniu nie wypowiada się co do istoty sprawy.

Podpisy