Sprawa T-127/04

KME Germany AG i in.

przeciwko

Komisji Wspólnot Europejskich

„Konkurencja — Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki — Rynek miedzianych rur przemysłowych — Decyzja stwierdzająca naruszenie art. 81 WE — Ustalanie cen i podział rynku — Grzywny — Rzeczywisty wpływ na rynek — Rozmiar właściwego rynku — Czas trwania naruszenia — Okoliczności łagodzące — Współpraca”

Wyrok Sądu Pierwszej Instancji (ósma izba) z dnia 6 maja 2009 r. II ‐ 1174

Streszczenie wyroku

Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Uwzględnienie współpracy z Komisją przedsiębiorstwa, któremu zarzucono naruszenie – Rozróżnienie między sytuacją prowadzącą do zwolnienia z grzywny a inną prowadzącą do obniżenia jej kwoty

W ramach kontroli zgodności z prawem grzywien nałożonych za naruszenie wspólnotowych reguł konkurencji zadaniem Sądu jest zweryfikowanie, czy Komisja wykonała swe uprawnienia dyskrecjonalne zgodnie z metodą sformułowaną w wytycznych dotyczących obliczania grzywien nałożonych na podstawie art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 i art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS i w zakresie, w jakim Sąd stwierdzi, że Komisja od niej odstąpiła, zweryfikowanie, czy to odejście jest uzasadnione i umotywowane w sposób wystarczający pod względem prawnym Samoograniczenie uprawnień dyskrecjonalnych Komisji wynikające z wydania wytycznych nie jest bowiem niezgodne z utrzymaniem znacznego zakresu uznania Komisji. Wytyczne zawierają elementy zwiększające elastyczność, przez co umożliwiają Komisji wykonywanie jej uprawnień dyskrecjonalnych w zgodności z przepisami rozporządzenia nr 17, tak jak zinterpretował te przepisy Trybunał. Poza tym w dziedzinach takich jak ustalenie kwot grzywien, w których Komisja zachowała zakres uznania, na przykład w odniesieniu do stopy podwyżki kwoty grzywny z tytułu czasu trwania naruszenia, kontrola zgodności z prawem tej oceny ogranicza się do zweryfikowania, czy nie występuje oczywisty błąd w ocenie. Ponadto zakres uznania Komisji i jego granice, które Komisja wprowadziła, nie stanowią w żadnym razie przeszkody, by sąd wspólnotowy skorzystał ze swego nieograniczonego prawa orzekania, które upoważnia go do uchylenia, zmniejszenia lub zwiększenia nałożonej przez Komisję grzywny. (por. pkt 34–37)

W ramach ustalania przez Komisję kwot wyjściowych grzywien za naruszenie wspólnotowych reguł konkurencji Komisja ma prawo uwzględnić szczególne znaczenie każdego przedsiębiorstwa, które brało udział w naruszeniu, a zatem rzeczywisty wpływ jego bezprawnego zachowania na konkurencję. Nawet w przypadku braku dowodu rzeczywistego wpływu naruszenia na rynek Komisja ma prawo przyznać odmienne traktowanie w zależności od udziałów w danym rynku. Udział bowiem każdego przedsiębiorstwa w rynku będącym przedmiotem ograniczającej praktyki stanowi okoliczność obiektywną, która pozwala na dokładne określenie odpowiedzialności każdego przedsiębiorstwa w odniesieniu do potencjalnej szkodliwości tej praktyki dla normalnej konkurencji. (por. pkt 61, 62)

W ramach oceny wagi naruszenia wspólnotowych reguł konkurencji w celu ustalenia kwoty wyjściowej grzywny nałożonej na przedsiębiorstwo, nawet jeśli Komisja nie przedstawia dowodu, że kartel miał rzeczywisty wpływ na rynek, nie ma to znaczenia dla kwalifikacji naruszenia jako bardzo poważnego i w związku z tym dla ustalenia kwoty grzywny. W tym zakresie ze wspólnotowego systemu sankcji za naruszenie reguł konkurencji, wprowadzonego przez rozporządzenie nr 17, tak jak jest on interpretowany w orzecznictwie, wynika, że kartele z uwagi na ich charakter powinny być karane najwyższymi grzywnami. Ich ewentualny rzeczywisty wpływ na rynek, a zwłaszcza kwestia zakresu, w jakim ograniczenie konkurencji pozwoliło określonym przedsiębiorstwom uzyskać poziom cen rynkowych wyższy od poziomu, który byłby osiągnięty przy braku kartelu, nie jest kryterium rozstrzygającym dla ustalenia poziomu grzywien. Ponadto z wytycznych dotyczących obliczania grzywien nałożonych na podstawie art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 i art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS wynika, że porozumienia lub uzgodnione praktyki mające między innymi na celu ustalenie cen i podział klientów mogą zostać zakwalifikowane jako bardzo poważne wyłącznie na podstawie ich charakteru, przy czym nie ma potrzeby charakteryzowania takiego zachowania szczególnym wpływem na rynek lub zakresem geograficznym rynku. Wniosek ten poparty jest faktem, że o ile opis poważnych naruszeń wyraźnie wspomina o wpływie na rynek oraz skutkach wywoływanych na dużych obszarach wspólnego rynku, to opis bardzo poważnych naruszeń nie zawiera żadnego wymogu rzeczywistego wpływu na rynek ani skutków dotyczących określonego obszaru. (por. pkt 63–65)

Rzeczywisty wpływ kartelu na rynek należy uznać za dostatecznie wykazany, jeżeli Komisja jest w stanie przedstawić konkretne i wiarygodne dane, które wskazują z wystarczającym prawdopodobieństwem, że kartel miał wpływ na rynek. Komisja może wywieść, że naruszenie miało rzeczywisty wpływ na rynek ze wskazówek takich jak z faktu, że w okresie realizacji w niewielkim stopniu tajnego porozumienia ceny spadły, a w innych okresach znacznie wzrosły, z wprowadzenia w życie systemu wymiany danych odnoszących się do wielkości sprzedaży i poziomów cen, z istotnego udziału w rynku, jaki posiadają wszyscy członkowie kartelu, oraz ze względnej stabilności w całym okresie naruszenia udziałów w rynku uczestników kartelu. Poza tym okoliczność, że porozumienia nie zawsze były przez członków kartelu przestrzegane, nie wystarcza, by wykluczyć wpływ na rynek. (por. pkt 68–71)

W ramach oceny wagi naruszenia wspólnotowych reguł konkurencji do celów ustalenia kwoty wyjściowej nakładanej na przedsiębiorstwo grzywny Komisja może uwzględnić rozmiar właściwego rynku, jednak nie jest do tego zobowiązana. W tym celu może ona uwzględnić wielkość obrotów osiągniętych na właściwym rynku. Nie istnieje żaden uzasadniony powód, by wielkość tych obrotów obliczać z wykluczeniem określonych kosztów produkcji. We wszystkich sektorach przemysłowych istnieją bowiem koszty dotyczące produktu końcowego, których producent nie może kontrolować, a które jednak stanowią zasadniczy element całej jego działalności i w związku z tym nie mogą być wykluczone z wielkości obrotów przy ustalaniu kwoty wyjściowej grzywny. Okoliczność, że cena surowca stanowi znaczną część ceny końcowej zakończonego produktu lub że ryzyko wahania cen jednego surowca jest wyższe niż w przypadku innych, nie prowadzi do podważenia tego wniosku. (por. pkt 86, 91)

Z wytycznych dotyczących obliczania grzywien nałożonych na podstawie art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 i art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS wynika, że Komisja nie ustaliła żadnego pokrywania się ani żadnej wzajemnej zależności pomiędzy oceną wagi naruszenia a oceną czasu trwania naruszenia. Fakt, że zastrzegła ona sobie możliwość podwyższenia kwoty grzywny za każdy rok naruszenia, które w odniesieniu do długotrwałych naruszeń może wynieść do 10% kwoty ustalonej na podstawie wagi naruszenia, w żaden sposób nie zobowiązuje jej do ustalenia stopy tej podwyżki w zależności od natężenia działalności kartelu lub jego skutków, a nawet wagi naruszenia. Do niej należy bowiem dokonanie w ramach przysługującego jej zakresu uznania wyboru stopy podwyżki, którą zamierza zastosować z tytułu czasu trwania naruszenia. (por. pkt 101, 103)

Ustalając kwoty grzywien, Komisja musi postępować zgodnie ze swoimi wytycznymi. Jednakże wytyczne dotyczące obliczania grzywien nałożonych na podstawie art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 i art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS nie przewidują, że Komisja winna zawsze odrębnie uwzględnić każdą z okoliczności łagodzących wymienionych w pkt 3 tych wytycznych, a nie jest ona zobowiązana do automatycznego zastosowania dodatkowej obniżki z tego tytułu, ponieważ stosowność ewentualnego obniżenia grzywny z tytułu okoliczności łagodzących musi być oceniana z ogólnego punktu widzenia z uwzględnieniem ogółu istotnych okoliczności sprawy. Przyjęcie wyżej wymienionych wytycznych nie pozbawiło bowiem doniosłości orzecznictwa, zgodnie z którym Komisja dysponuje zakresem uznania pozwalającym jej na uwzględnienie lub pominięcie niektórych okoliczności podczas ustalania wysokości grzywien, które zamierza nałożyć, w zależności od okoliczności sprawy. Zatem wobec braku w wytycznych wskazówki o imperatywnym charakterze w odniesieniu do okoliczności łagodzących, które mogą zostać uwzględnione, Komisja zachowała pewną swobodę przy dokonywaniu całościowej oceny wysokości ewentualnej obniżki grzywien z tytułu okoliczności łagodzących. (por. pkt 114, 115)

Istnieje paradoks, jaki wynika z komunikatu dotyczącego nienakładania grzywien lub obniżenia ich kwoty w sprawach dotyczących karteli z 1996 r., w tym znaczeniu, że przedsiębiorstwo, do którego znajduje zastosowanie część D wspomnianego komunikatu i które przekazuje Komisji nowe informacje, ponosi ryzyko, że zostanie ukarane w sposób bardziej surowy, niż w przypadku gdyby nie przekazało Komisji informacji. Punkt 3 tiret szóste wytycznych dotyczących obliczania grzywien nałożonych na podstawie art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 i art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS, zgodnie z którym efektywna współpraca przedsiębiorstwa w toku postępowania, poza zakresem stosowania komunikatu w sprawie współpracy 1996 r., może stanowić okoliczność łagodzącą, umożliwia rozwiązanie tego paradoksu. Na podstawie pkt 3 tiret szóste wytycznych Komisja może zatem zadecydować o niepodwyższaniu kwoty grzywny nałożonej na przedsiębiorstwo w odniesieniu do niektórych okresów naruszenia, co do których przedsiębiorstwo to jako pierwsze dostarczyło jej nowych informacji w kontekście komunikatu w sprawie współpracy z 1996 r. (por. pkt 126, 127, 148)

Zgodnie z logiką zwolnienia z grzywny tylko jeden z członków kartelu może z niego skorzystać, biorąc pod uwagę, że celem zwolnienia jest stworzenie klimatu niepewności w ramach karteli, zachęcając do ich ujawniania wobec Komisji. Tymczasem wspomniana niepewność wynika właśnie z faktu, że uczestnicy kartelu wiedzą, że tylko jeden spośród nich będzie mógł skorzystać ze zwolnienia z grzywny, ujawniając pozostałych uczestników naruszenia i narażając ich w ten sposób na wyższe grzywny. W sytuacji, w której Komisja wie, że kartel istnieje, ale nie posiada pewnych zasadniczych informacji, na podstawie których mogłaby ustalić całkowity czas trwania tego naruszenia, jest szczególnie pożądane, by odwołano się do takiego mechanizmu, zwłaszcza w celu zapobieżenia porozumieniu pomiędzy podmiotami popełniającymi naruszanie co do ujawnienia wspomnianych informacji. Taką sytuację należy odróżnić od sytuacji, w której Komisja już posiada dowody, ale zamierza je uzupełnić. W takim przypadku przyznanie obniżki grzywny podmiotom popełniającym naruszenie zamiast zwolnienia z grzywny tylko jednemu przedsiębiorstwu jest uzasadnione faktem, że celem nie jest już ujawnienie okoliczności, która może prowadzić do podwyższenia nałożonej grzywny, ale zebranie możliwie jak największej ilości dowodów, aby wzmocnić zdolność Komisji do ustalenia rozpatrywanych okoliczności faktycznych. (por. pkt 130–132)