OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

ATHANASIOSA RANTOSA

przedstawiona w dniu 2 września 2021 r. ( 1 )

Sprawa C‑86/20

Vinařství U Kapličky s.r.o.

przeciwko

Státní zemědělská a potravinářská inspekce, ústřední inspektorát

[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Krajský soud v Brně (sąd okręgowy w Brnie, Republika Czeska)]

Odesłanie prejudycjalne – Wspólna organizacja rynków produktów rolnych – Wino – Rozporządzenie (UE) nr 1308/2013 – Przepisy regulujące wprowadzanie do obrotu – Artykuł 80 – Praktyki enologiczne – Artykuł 90 – Przywóz wina – Rozporządzenie (WE) nr 555/2008 – Artykuł 43 – Dokument V I 1 – Zaświadczenie – Rozporządzenie (UE) nr 1306/2013 – Artykuł 89 – Kary – Wprowadzanie do obrotu wina pochodzącego z państwa trzeciego – Wino poddane niedozwolonym praktykom enologicznym – Wyłączenie odpowiedzialności – Skuteczne i odstraszające kary

I. Wprowadzenie

1. Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożono w ramach sporu pomiędzy czeską spółką Vinařství U Kapličky s.r.o. a Státní zemědělská a potravinářská inspekce, ústřední inspektorát (inspektoratem centralnym państwowej inspekcji wyrobów rolnych i spożywczych, Republika Czeska, zwanym dalej „inspektoratem centralnym”) w przedmiocie grzywny nałożonej na tę spółkę z powodu wprowadzenia do obrotu partii wina z Mołdawii, które poddano praktykom enologicznym niedozwolonym w prawie Unii Europejskiej.

2. Wniosek ten dotyczy w istocie wykładni rozporządzenia (UE) nr 1308/2013 ( 2 ) oraz rozporządzenia (WE) nr 555/2008 ( 3 ) i odnosi się, po pierwsze, do zagadnienia istotności dokumentów sporządzonych przez organ państwa trzeciego, będącego krajem pochodzenia wspomnianych partii wina, zaświadczających o zgodności tych partii z praktykami enologicznymi dozwolonymi przez prawo Unii w momencie ich przywozu, w ramach badania odpowiedzialności przedsiębiorcy prowadzącego obrót winem, który nie przestrzega tych praktyk enologicznych, a po drugie, kwestii tego, czy prawo Unii stoi na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, zgodnie z którym można uwolnić się od odpowiedzialności za wprowadzenie do obrotu wina przywiezionego z państwa trzeciego, poddanego praktykom enologicznym niedozwolonym w Unii Europejskiej, jeżeli organy krajowe nie wzruszyły w odniesieniu do tej partii wina „domniemania zgodności” z praktykami enologicznymi dozwolonych przez prawo Unii, zrodzonego przez dokument V I 1.

II. Ramy prawne

A. Prawo Unii

1. Przepisy dotyczące praktyk enologicznych: rozporządzenie nr 1308/2013

3. Rozporządzenie nr 1308/2013, jak wynika z jego art. 1 ust. 1, ustanawia wspólną organizację rynków produktów rolnych, w tym wina ( 4 ).

4. Motywy 4 i 71 tego rozporządzenia stanowią: „(4) Należy wyjaśnić, że rozporządzenie […] (UE) nr 1306/2013 ( 5 ) oraz przepisy przyjęte na jego podstawie powinny co do zasady mieć zastosowanie do środków określonych w niniejszym rozporządzeniu. W szczególności rozporządzenie (UE) nr 1306/2013 ustanawia przepisy w celu zagwarantowania przestrzegania obowiązków ustanowionych w przepisach dotyczących WPR, obejmujących kontrole oraz stosowanie środków i kar administracyjnych w przypadku stwierdzenia nieprzestrzegania obowiązków, jak również przepisy dotyczące wnoszenia i zwalniania zabezpieczeń oraz odzyskiwania nienależnych płatności. […] (71) Normy handlowe należy stosować, aby umożliwić łatwe zaopatrywanie rynku w produkty znormalizowanej i zadowalającej jakości; normy te powinny w szczególności odnosić się do definicji technicznych, klasyfikacji, prezentacji, oznaczania i etykietowania, pakowania, metody produkcji, konserwowania, przechowywania, transportu, odnośnych dokumentów administracyjnych, certyfikacji i terminów, ograniczeń dotyczących stosowania i zbywania”.

5. Tytuł II rozporządzenia nr 1308/2013 zawiera w rozdziale I, obejmującym art. 73–123, przepisy regulujące wprowadzanie do obrotu. Artykuł 80, zatytułowany „Praktyki enologiczne i metody analizy”, stanowi: „1. W produkcji i konserwowaniu produktów wymienionych w załączniku VII część II [ ( 6 )] w Unii stosuje się wyłącznie praktyki enologiczne zatwierdzone zgodnie z załącznikiem VIII i określone w art. 75 ust. 3 lit. g) oraz art. 83 ust. 2 i 3. […] Dozwolone praktyki enologiczne są stosowane tylko do celów zapewnienia właściwej fermentacji winiarskiej, odpowiedniej konserwacji lub właściwego rafinowania produktu. Produkty wymienione w załączniku VII część II wytwarzane są w Unii zgodnie z przepisami ustanowionymi w załączniku VIII[ ( 7 )]. 2. Produktów wymienionych w załączniku VII część II nie wprowadza się do obrotu w Unii, jeżeli: a) zostały poddane praktykom enologicznym niedozwolonym w Unii; b) zostały poddane praktykom enologicznym niedozwolonym w danym państwie; lub c) nie są zgodne z przepisami ustanowionymi w załączniku VIII. […]”

6. Artykuł 90 tego rozporządzenia, noszący tytuł „Przepisy szczególne dotyczące przywozu wina”, stanowi: „1. O ile nie postanowiono inaczej w umowach międzynarodowych zawartych zgodnie z TFUE, przepisy dotyczące nazwy pochodzenia i oznaczeń geograficznych oraz etykietowania wina określone w sekcji 2 niniejszego rozdziału oraz definicje, oznaczenia i opisy handlowe, o których mowa w art. 78 niniejszego rozporządzenia, stosuje się do produktów objętych kodami CN 200961, 200969 i 2204[ ( 8 )], przywożonych do Unii. 2. O ile nie postanowiono inaczej w umowach międzynarodowych zawartych zgodnie z TFUE produkty, o których mowa w niniejszym artykule ust. 1, produkowane są zgodnie z praktykami enologicznymi dozwolonymi przez Unię na mocy niniejszego rozporządzenia lub – przed uzyskaniem pozwolenia zgodnie z art. 80 ust. 3 – produkowane zgodnie z praktykami enologicznymi zalecanymi i opublikowanymi przez [Międzynarodową Organizację Winorośli i Wina (OIV)]. 3. Przywóz produktów, o których mowa w ust. 1, podlega obowiązkowi przedstawienia: a) zaświadczenia o zgodności z przepisami, o których mowa w ust. 1 i 2, wystawionego przez właściwy organ w państwie pochodzenia produktu, ujęty w wykazie, który zostanie publicznie udostępniony przez Komisję; b) sprawozdania z analiz przygotowanego przez podmiot lub służby wyznaczone przez państwo pochodzenia produktu, o ile dany produkt przeznaczony jest do bezpośredniego spożycia przez ludzi”.

2. Zasady dotyczące dokumentacji przywozu wina do Unii

a) Rozporządzenie nr 555/2008

7. Rozporządzenie nr 555/2008 ( 9 ), jak wynika z jego art. 1 ust. 1, ustanawia szczegółowe przepisy wykonawcze do rozporządzenia Rady (WE) nr 479/2008 ( 10 ) w sprawie wspólnej organizacji rynku wina w odniesieniu do, między innymi, handlu z krajami trzecimi (tytuł III).

8. W motywie 40 rozporządzenia nr 555/2008 wskazano: „Świadectwo oraz, w stosownych przypadkach, sprawozdanie z analizy dotyczące każdej partii przywożonego produktu należy sprawdzić w celu zapobieżenia nadużyciom. W tym celu dokument (dokumenty) musi (muszą) towarzyszyć każdej partii produktu do chwili umieszczenia jej pod kontrolą Wspólnoty”.

9. Tytuł III tego rozporządzenia, który obejmuje art. 38–54, reguluje wymianę handlową z państwami trzecimi. Artykuł 40, zatytułowany „Wymagane dokumenty”, który znajduje się w rozdziale II tego tytułu, noszącym tytuł „Świadectwa i sprawozdania analityczne dla wina, soku winogronowego i moszczu w przywozie”, stanowi: „Świadectwo i raport analityczny, o których mowa odpowiednio w art. 82 ust. 3 lit. a) i b) [rozporządzenia nr 479/2008 ( 11 )], stanowią jeden dokument: a) »świadectwo« jest sporządzane przez organ kraju trzeciego, z którego pochodzi produkt; b) »raport analityczny« jest sporządzany przez urzędowe laboratorium uznane przez kraj trzeci, z którego pochodzi produkt”.

10. Artykuł 41 rozporządzenia nr 555/2008, zatytułowany „Treść raportu analitycznego”, przewiduje: „Raport analityczny zawiera następujące informacje: a) w przypadku win oraz moszczu winogronowego w trakcie fermentacji: i) całkowite objętościowe stężenie alkoholu; ii) rzeczywistą zawartość alkoholu według objętości; b) w przypadku moszczu winogronowego i soku winogronowego – gęstość; c) w przypadku win, moszczu winogronowego i soku winogronowego: i) suchy wyciąg ogółem; ii) kwasowość ogółem; iii) zawartość kwasu lotnego; iv) zawartość kwasu cytrynowego; v) zawartość dwutlenku siarki; […]”

11. Artykuł 43 tego rozporządzenia, zatytułowany „Dokument V I 1”, znajdujący się w sekcji 2 rozdziału III, zatytułowanego „Wymogi, których spełnienie jest wymagane, oraz szczegółowe zasady sporządzania i wykorzystywania świadectwa i raportu analitycznego w przywozie wina, soku winogronowego i moszczu winogronowego”, stanowi w ust. 1: „Świadectwo oraz raport analityczny dla każdej partii towaru przeznaczonej do przywozu do Wspólnoty są sporządzane na jednym dokumencie V I 1. Dokument, o którym mowa w akapicie pierwszym, jest sporządzany na formularzu V I 1 odpowiadającym wzorowi określonemu w załączniku IX. Jest on podpisywany przez urzędnika organu urzędowego oraz przez urzędnika uznanego laboratorium, zgodnie z art. 48”.

12. Artykuł 44 rzeczonego rozporządzenia, noszący tytuł „Opis dokumentów”, brzmi następująco: „1. Formularze V I 1 składają się z oryginału wypełnionego pismem odręcznym lub maszynowym oraz z równocześnie tworzonej kopii, w tej kolejności. 2. Formularz V I 2 to wyciąg sporządzony zgodnie ze wzorem określonym w załączniku X, zawierający dane pojawiające się w dokumencie V I 1 lub innym wyciągu V I 2, podstemplowany przez urząd celny państwa Wspólnoty. Formularze V I 2 składają się z oryginału i dwóch kopii, w tej kolejności. 3. Dokumenty V I 1 oraz wyciągi V I 2 powinny spełniać warunki techniczne określone w załączniku XI. 4. Do produktu dołącza się zarówno oryginał, jak i kopię. Formularze V I 1 i V I 2 muszą być wypełnione pismem maszynowym lub odręcznym bądź przy pomocy równoważnych środków technicznych uznanych przez organ urzędowy. Formularze wypełnione odręcznie powinny być wypełniane tuszem, literami drukowanymi. Nie zezwala się na wycieranie ani nadpisywanie. Ewentualnych zmian dokonuje się, wykreślając niepoprawne dane oraz, w stosownych przypadkach, dodając wymagane dane. Wszelkie zmiany dokonane w ten sposób muszą być zatwierdzone przez ich autora i podstemplowane, zależnie od przypadku, przez agencję urzędową, laboratorium lub organy celne. […]”

13. Artykuł 47 tego rozporządzenia, noszący tytuł „Zastosowanie”, stanowi w ust. 1: „Oryginał oraz kopię dokumentów V I 1 lub wyciągów V I 2 przekazuje się do właściwych organów w państwie członkowskim, po zakończeniu formalności celnych, w którym to państwie formalności celne wymagane do skierowania partii produktu do wolnego obrotu [dopuszczenia do swobodnego obrotu] zostały przeprowadzone. […]”

14. Artykuł 48 rozporządzenia nr 555/2008, zatytułowany „Wykaz właściwych organów”, przewiduje: „1. Komisja sporządza i aktualizuje wykazy zawierające nazwy i adresy agencji i laboratoriów oraz producentów wina upoważnionych do sporządzania dokumentu V I 1, na podstawie powiadomień właściwych organów z krajów trzecich. Komisja publikuje nazwy i adresy tych agencji i laboratoriów w Internecie. 2. Powiadomienia przekazywane przez właściwe organy z krajów trzecich, o których mowa w ust. 1, zawierają: a) nazwy i adresy agencji urzędowych i laboratoriów zatwierdzonych lub wyznaczonych w celu sporządzania dokumentów V I 1; b) nazwy, adresy i oficjalne numery rejestracyjne producentów wina upoważnionych do sporządzania dokumentów V I 1. Wykaz, o którym mowa w ust. 1, obejmuje jedynie agencje i laboratoria wskazane w niniejszym ustępie akapit pierwszy lit. a), które zostały upoważnione przez właściwe organy zainteresowanego kraju trzeciego do przekazania Komisji oraz państwom członkowskim, na żądanie, wszelkich informacji wymaganych do oceny danych zawartych w dokumencie. 3. Wykazy są aktualizowane, w szczególności w celu uwzględnienia zmian adresów i/lub nazw agencji lub laboratoriów”.

15. Tytuł VI tego rozporządzenia, obejmujący art. 96–104, dotyczy przepisów przejściowych, ogólnych i końcowych. Artykuł 98, pod tytułem „Sankcje krajowe”, stanowi: „Bez uszczerbku dla wszelkich sankcji określonych w [rozporządzeniu nr 479/2008] lub w niniejszym rozporządzeniu, państwa członkowskie przewidują stosowanie sankcji na szczeblu krajowym w odniesieniu do nieprawidłowości dotyczących wymogów określonych w [rozporządzeniu nr 479/2008] oraz w niniejszym rozporządzeniu, które to sankcje są skuteczne, stosowne i odstraszające, aby zapewnić odpowiednią ochronę interesów finansowych Wspólnoty”.

16. Punkty 9 i 10 formularza znajdującego się w załączniku IX rozporządzenia nr 555/2008, zatytułowanego „Dokument V I 1 przewidziany w art. 43 ust. 1”, sformułowane w sposób następujący: „9. ZAŚWIADCZENIE Opisany wyżej produkt ☐ jest / ☐ nie jest przeznaczony do bezpośredniego spożycia przez ludzi, jest zgodny z definicjami wspólnotowymi lub kategoriami produktów z winorośli i został wytworzony z zastosowaniem praktyk enologicznych / ☐ zalecanych i publikowanych przez OIV / ☐ zatwierdzonych przez Wspólnotę. […] 10. SPRAWOZDANIE Z ANALIZY (zawierające analityczną charakterystykę opisanego wyżej produktu) […] DLA WINA […] – Całkowite stężenie alkoholu: – Rzeczywiste stężenie alkoholu: […]”

b) Rozporządzenie Rady (WE) nr 607/2009

17. Rozporządzenie (WE) nr 607/2009 ( 12 ), jak wynika z jego art. 1 ust. 1, zatytułowanego „Przedmiot”, określa szczegółowe zasady wykonania tytułu III rozporządzenia (WE) nr 479/2008, w szczególności w odniesieniu do przepisów zawartych w rozdziale IV tego tytułu dotyczących chronionych nazw pochodzenia i oznaczeń geograficznych niektórych produktów sektora wina.

18. Artykuł 56 rozporządzenia nr 607/2009, noszący tytuł „Wskazanie butelkującego, producenta, importera i dostawcy” ( 13 ), stanowi w ust. 1: „Dla celów stosowania art. 59 ust. 1 lit. e) i f) rozporządzenia (WE) nr 479/2008[ ( 14 )] i niniejszego artykułu: […] d) »importer« oznacza osobę fizyczną lub prawną lub grupę takich osób, które mają siedzibę we Wspólnocie i biorą odpowiedzialność za wprowadzanie do obrotu [dopuszczenie do swobodnego obrotu] towarów niewspólnotowych w rozumieniu art. 4 ust. 8 [rozporządzenia nr 2913/92 ( 15 )]; […]”

3. Przepisy dotyczące kar

a) Rozporządzenie Rady (WE) nr 178/2002

19. Rozporządzenie (WE) nr 178/2002 ( 16 ), jak wynika z jego art. 1, ustanawia ogólne zasady regulujące, między innymi, bezpieczeństwo żywności na poziomie Unii i krajowym.

20. Artykuł 17 omawianego rozporządzenia, noszący tytuł „Obowiązki”, przewiduje: „1. Podmioty prowadzące przedsiębiorstwo spożywcze i podmioty działające na rynku pasz zapewniają, na wszystkich etapach produkcji, przetwarzania i dystrybucji w przedsiębiorstwach będących pod ich kontrolą, zgodność tej żywności lub pasz z wymogami prawa żywnościowego właściwymi dla ich działalności i kontrolowanie przestrzegania tych wymogów. 2. Państwa członkowskie wprowadzają w życie prawo żywnościowe oraz monitorują i kontrolują przestrzeganie przez podmioty prowadzące przedsiębiorstwo spożywcze i podmioty działające na rynku pasz odpowiednich wymogów prawa żywnościowego na wszystkich etapach produkcji, przetwarzania i dystrybucji. […] Państwa Członkowskie ustanawiają również zasady dotyczące środków i kar mających zastosowanie w przypadku naruszenia prawa żywnościowego i paszowego. Ustanowione środki i kary powinny być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające”.

b) Rozporządzenie nr 1306/2013

21. Rozporządzenie nr 1306/2013, jak wynika z jego art. 1, ustanawia przepisy dotyczące, między innymi, finansowania wydatków w ramach WPR oraz systemów zarządzania i kontroli, które mają być wprowadzone przez państwa członkowskie.

22. Motyw 39 tego rozporządzenia stanowi: „[…] W przypadkach naruszenia sektorowego prawodawstwa rolnego, gdy na mocy unijnych aktów prawnych nie zostały ustanowione szczegółowe przepisy dotyczące kar administracyjnych, państwa członkowskie powinny nakładać kary krajowe, które powinny być skuteczne, odstraszające i proporcjonalne”.

23. Tytuł V rzeczonego rozporządzenia, noszący tytuł „Systemy kontroli oraz kary”, stanowi w art. 64, zatytułowanym „Stosowanie kar administracyjnych”: „[…] 2. Nie nakłada się kar administracyjnych w przypadku gdy: […] d) dana osoba może dowieść w sposób zadowalający właściwemu organowi, że nie jest winna niewypełnienia obowiązków, o których mowa w ust. 1, lub właściwy organ w inny sposób przekona się, że nie nastąpiło to z winy danej osoby; […]”

24. Artykuł 89 owego rozporządzanie, noszący tytuł „Inne kontrole i kary dotyczące zasad wprowadzania do obrotu”, stanowi w ust. 3 i 4: „3. Państwa członkowskie przeprowadzają kontrole, opierające się na analizie ryzyka, w celu weryfikacji, czy produkty, o których mowa w załączniku I do [rozporządzenia nr 1308/2013], są zgodne z przepisami ustanowionymi w części II tytuł II rozdział I sekcja I rozporządzenia (UE) nr 1308/2013, a w stosownych przypadkach stosują kary administracyjne. 4. Bez uszczerbku dla aktów dotyczących sektora wina przyjętych na podstawie art. 64, w przypadku naruszenia przepisów unijnych w sektorze wina państwa członkowskie stosują proporcjonalne, skuteczne i odstraszające kary administracyjne. Kar tych nie stosuje się w przypadkach określonych w art. 64 ust. 2 lit. a)–d) oraz gdy niezgodność jest nieznaczna”.

B. Prawo czeskie

25. Paragraf 39 ust. 1 lit. ff) zákon č. 321/2004 Sb., o vinohradnictví a vinařství (ustawy nr 321/2004 o uprawie winorośli i winiarstwie, zwanej dalej „ustawą nr 321/2004”) w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 marca 2017 r., stanowi: „Osoba prawna lub przedsiębiorca będący osobą fizyczną dopuszcza się deliktu administracyjnego, jeżeli, będąc producentem albo osobą wprowadzającą produkt do obrotu, narusza obowiązek ustanowiony w przepisach Unii Europejskiej regulujących uprawę winorośli, winiarstwo i handel produktami sektora wina”.

26. Artykuł 40 ust. 1 tej ustawy ma następujące brzmienie: „Osoba prawna nie odpowiada za delikt administracyjny, jeżeli wykaże, że dołożyła wszelkich starań, których można było od niej oczekiwać, aby zapobiec naruszeniu obowiązku”.

III. Postępowanie główne, pytania prejudycjalne oraz postępowanie przed Trybunałem

27. Decyzją z dnia 14 stycznia 2016 r. Státní zemědělská a potravinářská inspekce, Inspektorát v Brně (państwowa inspekcja wyrobów rolnych i spożywczych, inspektorat w Brnie, Republika Czeska), uznał przedsiębiorstwo obrotu winem Vinařství U Kapličky za winne popełnienia deliktów administracyjnych w rozumieniu § 39 ust. 1 lit. ff) ustawy nr 321/2004, nałożył na nie karę w wysokości 2100000 CZK (około 80000 EUR) i obowiązek zwrotu kosztów analizy laboratoryjnej w wysokości 86420 CZK (ok. 3000 EUR) z powodu wprowadzenia do obrotu przez tę spółkę w Republice Czeskiej partii win pochodzących z Mołdawii (zwanych dalej „rozpatrywanymi produktami”), które zostały poddane niedozwolonym praktykom enologicznym, z naruszeniem art. 80 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1308/2013, lub które były niezgodne z regułami dotyczącymi zwiększenia naturalnej objętościowej zawartości alkoholu, z naruszeniem art. 80 ust. 2 lit. c) rozporządzenia (zwanych dalej „spornymi deliktami”).

28. W następstwie szeregu postępowań administracyjnych i sądowych, w których skargi Vinařství U Kapličky albo uwzględniano ze względu na to, że co do zasady nie było wykluczone, iż spółka ta może zwolnić się z odpowiedzialności w związku z popełnieniem spornych deliktów na podstawie dokumentów V I 1 sporządzonych przez właściwe organy mołdawskie na podstawie rozporządzenia nr 555/2008, albo oddalano z tego względu, że dokumenty V I 1 stanowiły jedynie formalność administracyjną związaną z przywozem rozpatrywanych produktów do Unii i nie stanowiły wystarczającej podstawy do zwolnienia rzeczonej spółki z odpowiedzialności za sporne delikty, Ústavní soud (trybunał konstytucyjny, Republika Czeska) postanowieniem z dnia 5 września 2019 r. stwierdził naruszenie prawa spółki Vinařství U Kapličky do rzetelnego procesu przez to, że Nejvyšší správní soud (naczelny sąd administracyjny, Republika Czeska) oddalił argument oparty na wiążącym charakterze świadectwa zapisanego w dokumencie V I 1 bez wcześniejszego zwrócenia się do Trybunału z pytaniem prejudycjalnym na podstawie art. 267 TFUE.

29. W tych okolicznościach Krajský soud v Brně (sąd okręgowy w Brnie, Republika Czeska) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „1) Czy dokument V I 1 wydany na podstawie [rozporządzenia nr 555/2008], który obejmuje świadectwo zatwierdzonego organu kraju trzeciego, że produkt został wytworzony z zastosowaniem praktyk enologicznych zalecanych i opublikowanych przez OIV [Międzynarodową Organizację Winorośli i Wina] lub dozwolonych przez Wspólnotę, stanowi jedynie administracyjny warunek przywozu wina na terytorium Unii Europejskiej? 2) Czy prawo Unii stoi na przeszkodzie zasadzie prawa krajowego, zgodnie z którą osoba handlująca winem przywożonym z Mołdawii może uwolnić się od odpowiedzialności za delikt administracyjny, polegający na wprowadzeniu do obrotu wina poddanego praktykom enologicznym niedozwolonym w Unii Europejskiej, jeżeli organy krajowe nie wzruszyły w stosunku do tej osoby domniemania, że wino zostało wytworzone z zastosowaniem praktyk enologicznych dozwolonych przez Unię Europejską, które to domniemanie mogła ona przyjąć w świetle dokumentu V I 1 wydanego przez organy mołdawskie na podstawie [rozporządzenia nr 555/2008]?”

30. Republika Czeska i Komisja przedstawiły uwagi na piśmie. Te same strony udzieliły również pisemnej odpowiedzi na pytania zadane przez Trybunał. Rząd włoski, który nie przedstawił uwag na piśmie, również odpowiedział na te pytania. Zgodnie z art. 76 § 2 regulaminu postępowania Trybunał postanowił wydać orzeczenie bez przeprowadzania rozprawy.

IV. Analiza

A. W przedmiocie pierwszego pytania prejudycjalnego

1. Uwagi wstępne

31. Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy świadectwo przewidziane w art. 90 ust. 3 lit. a) rozporządzenia nr 1308/2013, które znajduje się w dokumencie V I 1 sporządzonym na podstawie art. 43 rozporządzenia nr 555/2008 i zgodnie z którym rozpatrywane produkty zostały poddane praktykom enologicznym dozwolonym przez prawo Unii, stanowi jedynie „warunek administracyjny” dla celów przywozu tych produktów na terytorium Unii, czy też jest ono istotne dla celów ustalenia odpowiedzialności przedsiębiorcy z powodu wprowadzenia do obrotu rzeczonych produktów mimo ich niezgodności z tymi praktykami w rozumieniu art. 80 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1308/2013.

32. W niniejszej sprawie w toku analizy odpowiedzialności spółki Vinařství U Kapličky w związku z popełnieniem spornych deliktów inspektorat centralny uznał, że nie było potrzeby badania dokumentów V I 1 dotyczących rozpatrywanych produktów ze względu na to, iż dokumenty te nie pozwoliłyby tej spółce uwolnić się od odpowiedzialności za rzeczone delikty, podczas gdy zdaniem sądu odsyłającego przepisy Unii z założenia uznają świadectwa sporządzone przez organy upoważnione do wystawiania dokumentów V I 1, z wyjątkiem sytuacji, w której doszło do nadużycia zaufania. W związku z tym świadectwo znajdujące się w dokumencie V I 1 nie stanowi jedynie formalności administracyjnej na potrzeby celne, lecz może powodować u przedsiębiorcy prowadzącego obrót winem przekonanie, że przywożone wino spełnia określone standardy jakościowe.

33. W tym względzie rząd czeski utrzymuje, że dokument V I 1 służy wyłącznie dopełnieniu formalności celnych niezbędnych do dopuszczenia danych produktów do swobodnego obrotu i nie ma znaczenia dla celów późniejszej sprzedaży tych produktów na terytorium Unii, podczas gdy Komisja uważa, że dokument ten ma pewne znaczenie dla ustalenia właściwości tych produktów, mimo że nie gwarantuje automatycznie zgodności przywiezionego wina z przepisami Unii, którą to zgodność należy zweryfikować za pomocą dodatkowych kontroli przeprowadzonych przez dane państwo członkowskie lub importera. Rząd włoski również podziela, w istocie, to ostatnie stanowisko.

34. Wydaje mi się, że użyteczne byłoby przedstawienie w dalszych punktach przeglądu mających zastosowanie ram prawnych, a następnie zbadanie istotności dokumentu V I 1 w toku badania odpowiedzialności przedsiębiorcy, podniesionej w postępowaniu głównym.

2. W przedmiocie mających zastosowanie ram prawnych

35. W pierwszej kolejności, rozporządzenie nr 1308/2013 ustanawia, między innymi, zasady dotyczące praktyk enologicznych i metod analizy, jak również warunki przywozu produktów sektora win. Artykuł 80 ust. 2 tego rozporządzenia stanowi zasadniczo, że produktów tych nie można wprowadzić do obrotu w Unii, jeżeli zostały one poddane niedozwolonym praktykom enologicznym. Artykuł 90 ust. 3 lit. a) i b) tego rozporządzenia stanowi, że przywóz tych produktów podlega obowiązkowi przedstawienia dwóch następujących elementów: – po pierwsze, zaświadczenia [świadectwa] potwierdzającego przestrzeganie praktyk enologicznych dozwolonych przez prawo Unii lub zalecanych i opublikowanych przez OIV, wystawionego przez właściwy organ w państwie trzecim pochodzenia produktu, ujęty w wykazie publicznie udostępnionym przez Komisję, w państwie pochodzenia tego produktu; – po drugie, sprawozdania z analiz przygotowanego przez podmiot lub służby wyznaczone przez państwo pochodzenia rzeczonego produktu.

36. W drugiej kolejności, rozporządzenie nr 555/2008 przewiduje, w szczególności, dokumenty wymagane przy przywozie rozpatrywanych produktów. Artykuł 40 tego rozporządzenia stanowi, że świadectwo i raport analityczny, o których mowa powyżej, stanowią jeden i ten sam dokument, który art. 43 tego rozporządzenia określa jako „dokument V I 1”. Ten ostatni przepis przewiduje również w ust. 1 akapit drugi, że dokument ten sporządza się dla każdej partii towaru przeznaczonej do przywozu do Unii na jednym „dokumencie V I 1”, odpowiadającym wzorowi określonemu w załączniku IX tego rozporządzenia. Dokument ten, przedstawiony w pkt 16 niniejszej opinii, zawiera, po pierwsze, wypełniony wzór świadectwa, w którym właściwy organ poświadcza, w szczególności, że badany produkt został wytworzony z zastosowaniem praktyk enologicznych zalecanych i publikowanych przez OIV/ zatwierdzonych przez Unię, a po drugie, wypełniony wzór raportu analitycznego, który ma być uzupełniony ze wskazaniem całkowitego objętościowego stężenia alkoholu i rzeczywistej zawartości alkoholu według objętości.

37. Zgodnie z art. 47 rozporządzenia nr 555/2008, dokument V I 1 przekazuje się do właściwych organów celnych w państwie przywozu, po zakończeniu formalności celnych wymaganych do skierowania produktów do wolnego obrotu.

3. W przedmiocie istotności dokumentu V I 1

38. Jeśli chodzi o istotność dokumentu V I 1 w ramach badania odpowiedzialności przedsiębiorcy z powodu sprzedaży wina, które nie jest zgodne z praktykami enologicznymi dozwolonymi przez prawo Unii, należy moim zdaniem wprowadzić rozróżnienie pomiędzy, z jednej strony, zasadami dotyczącymi przywozu i dopuszczenia do swobodnego obrotu rozpatrywanych produktów w Unii ( 17 ), a z drugiej strony, zasadami dotyczącymi wprowadzania do obrotu tych produktów na rynku Unii. O ile dla celów przywozu i dopuszczenia tych produktów do swobodnego obrotu wystarczające jest sprawdzenie ich pochodzenia, autentyczności i cech jakościowych w chwili przywozu, w szczególności na podstawie dokumentów sporządzonych przez organy upoważnione zgodnie z przepisami Unii, o tyle w celu wprowadzenia do obrotu tych samych produktów muszą one, między innymi, w każdej chwili zachowywać zgodność z rzeczonymi praktykami enologicznymi.

39. O ile zatem przedstawienie dokumentu V I 1 właściwym organom państwa członkowskiego, w którym przeprowadzane są formalności celne, pozwala na dopuszczenie rozpatrywanych produktów do swobodnego obrotu, o tyle nie wystarcza ono samo w sobie do stwierdzenia, że produkty te w każdej chwili zachowują zgodność z praktykami enologicznymi dozwolonymi przez prawo Unii i wymaganymi do ich wprowadzenia do obrotu na rynku Unii. Jak podkreśla Komisja, ponieważ wino jest produktem złożonym i wrażliwym na wiele warunków zewnętrznych, w tym występujących podczas transportu, niezgodność tych produktów z normami Unii może również wynikać z działań mających miejsce po wydaniu tego dokumentu. Z tego powodu do zapewnienia ich jakości niezbędne są dodatkowe okresowe kontrole wykonywane przez importera ( 18 ).

40. Innymi słowy, wydaje mi się oczywiste, że co do zasady przestrzeganie praktyk enologicznych dozwolonych przez prawo Unii na potrzeby przywozu i dopuszczenia do swobodnego obrotu wina, w tym świadectwo i raport analityczny ujęte w dokumencie V I 1, nie wystarcza samo w sobie do zagwarantowania poszanowania tych praktyk przy wprowadzaniu do obrotu tego wina w rozumieniu art. 80 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1308/2013.

41. Jednakże w zakresie, w jakim dokument V I 1 potwierdza zgodność partii wina z praktykami enologicznymi dozwolonymi przez prawo Unii w chwili importu, nie można dojść do wniosku, że dokument ten stanowi zwykłą „formalność administracyjną”, nieistotną dla oceny odpowiedzialności przedsiębiorcy związanej z wprowadzaniem tego wina do obrotu. Moim zdaniem, właściwe organy krajowe mogą uwzględnić wspomniany dokument wśród elementów istotnych w ramach badania staranności wykazanej przez przedsiębiorcę prowadzącego obrót winem, a w konsekwencji jako podstawę wykluczenia jego odpowiedzialności za delikty takie, jak rozpatrywane w postępowaniu głównym.

42. Prawdą jest, że istotność dokumentu V I 1 należy oceniać w świetle okoliczności danego przypadku, na przykład w zależności od czasu, jaki upłynął od wydania tego dokumentu, przemieszczeń i innych ewentualnych działań, którym podlegały rozpatrywane produkty, jak również wszelkich innych okoliczności mogących mieć wpływ na jakość tyche produktów ( 19 ). W tym względzie, nie chcąc wkraczać w kompetencje sądu odsyłającego, ograniczę się do wskazania, że okoliczności podkreślone przez rząd czeski, zgodnie z którymi Vinařství U Kapličky powinien mieć świadomość problematycznego charakteru przywożonych przez siebie win ( 20 ), o ile zostaną potwierdzone przez sąd odsyłający, pokazują, że istotność tego dokumentu w niniejszej sprawie jest bardzo ograniczona.

43. Podsumowując, proponuję, aby na pytanie pierwsze odpowiedzieć, że wykładni art. 90 ust. 3 lit. a) rozporządzenia nr 1308/2013 należy dokonywać w ten sposób, że świadectwo znajdujące się w dokumencie V I 1, sporządzonym na podstawie art. 43 rozporządzenia nr 555/2008, zgodnie z którym rozpatrywane produkty zostały poddane praktykom enologicznym dozwolonym przez prawo Unii, nie stanowi jedynie „warunku administracyjnego” dla celów przywozu tych produktów na terytorium Unii, przy czym może być brane pod uwagę jako jeden z elementów istotnych dla celów ustalenia odpowiedzialności przedsiębiorcy z powodu wprowadzenia do obrotu win niezgodnych z tymi praktykami w rozumieniu art. 80 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1308/2013.

B. W przedmiocie drugiego pytania prejudycjalnego

1. Uwagi wstępne

44. Poprzez pytanie drugie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy prawo Unii stoi na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, zgodnie z którym można uwolnić się od odpowiedzialności za sporne delikty, jeżeli organy krajowe nie wzruszą domniemania wynikającego ze świadectwa znajdującego się w dokumencie V I 1, zgodnie z którym rozpatrywane produkty zostały poddane praktykom enologicznym dozwolonym przez prawo Unii.

45. W tym względzie sąd ów interpretuje § 40 ust. 1 ustawy nr 321/2004 w świetle orzecznictwa Ústavního soudu (trybunału konstytucyjnego, Republika Czeska) w ten sposób, że świadectwo znajdujące się w dokumencie V I 1 tworzy (wzruszalne) domniemanie zgodności objętej świadectwem partii wina z praktykami enologicznymi dozwolonymi na poziomie Unii. To „domniemanie zgodności” ma zastosowanie, jak mi się wydaje, nie tylko w chwili przywozu rozpatrywanego produktu, ale również w trakcie wprowadzania go do obrotu w Unii.

46. Rząd czeski uważa, że prawo Unii nie pozwala spółce takiej jak Vinařství U Kapličky uwolnić się od odpowiedzialności za sporne delikty wyłącznie na podstawie dokumentu V I 1, natomiast Komisja jest zdania, że prawo Unii nie sprzeciwia się zasadzie prawa krajowego, która umożliwia przedsiębiorcy prowadzącemu obrót winem przywożonym z Mołdawii uwolnienie się od odpowiedzialności za sporne delikty, jeżeli wykaże on, że dołożył wszelkich starań, jakich można od niego wymagać, w celu zapobieżenia takiemu naruszeniu, pod warunkiem, że taka zasada prawa krajowego nie jest interpretowana w ten sposób, iż samo tylko przedstawienie przez owego przedsiębiorcę dokumentu V I 1 wystawionego przez właściwe organy mołdawskie wystarcza do zwolnienia go z odpowiedzialność za rzeczone delikty.

47. Zanim rozpocznę analizę zgodności z prawem Unii domniemania takiego, jak przywołane przez sąd odsyłający, warto, moim zdaniem, przeprowadzić przegląd mających zastosowanie ram prawnych.

2. W przedmiocie mających zastosowanie ram prawnych

48. Jak przypomina motyw 4 rozporządzenia nr 1308/2013, kary za naruszenia zasad ustanowionych w tym rozporządzeniu określono w rozporządzeniu nr 1306/2013, które ustanawia, w szczególności, reguły rządzące systemem zarządzania i kontroli wprowadzane przez państwa członkowskie w odniesieniu do finansowania wydatków z tytułu WPR. Artykuł 89 tego rozporządzenia przewiduje w ust. 4, że w przypadku naruszenia przepisów Unii w sektorze wina, w tym art. 80 rozporządzenia nr 1308/2013, państwa członkowskie stosują „proporcjonalne, skuteczne i odstraszające” kary administracyjne. Ten sam przepis stanowi, że kar tych nie stosuje się ponadto w przypadku opisanym w art. 64 ust. 2 lit. d) tego rozporządzenia, czyli wtedy, gdy dana osoba może dowieść w sposób zadowalający właściwemu organowi, że nie jest winna niewypełnienia obowiązków wynikających ze stosowania sektorowego ustawodawstwa rolnego lub właściwy organ w inny sposób przekona się, że nie nastąpiło to z winy danej osoby.

49. Pragnę zauważyć, że zasady dotyczące odpowiedzialności podmiotów działających na rynku spożywczym i państw członkowskich oraz związanych z nią kar przewidziano również w art. 17 rozporządzenia nr 178/2002 ( 21 ) i w art. 98 rozporządzenia nr 555/2008 ( 22 ), które nie mają bezpośredniego zastosowania w niniejszej sprawie ( 23 ).

50. W każdym razie art. 89 rozporządzenia nr 1306/2013, art. 17 ust. 2 rozporządzenia nr 178/2002 i art. 98 rozporządzenia nr 555/2008 ustanawiają te same wymogi prawne, pozostawiając państwom członkowskim, zgodnie z zasadą autonomii proceduralnej, uprawnienie do wprowadzenia kar administracyjnych za naruszenie zasad, w szczególności, w zakresie praktyk enologicznych, wymagając jednocześnie, aby kary wynikające z prawa krajowego stosowane w przypadku naruszenia prawa Unii były proporcjonalne, skuteczne i odstraszające ( 24 ).

51. Co się tyczy odnośnego uregulowania krajowego, § 40 ust. 1 ustawy nr 321/2004 stanowi, że osoba prawna nie odpowiada za delikt administracyjny, jeżeli wykaże, że dołożyła wszelkich starań, jakich można było od niej oczekiwać, aby zapobiec naruszeniu danego obowiązku.

3. W przedmiocie wykładni właściwych przepisów Unii

52. Jak wskazałem w pkt 48–50 niniejszej opinii, właściwe uregulowanie Unii przyznaje państwom członkowskim uprawnienie do wprowadzenia kar administracyjnych z tytułu naruszenia zasad dotyczących poszanowania praktyk enologicznych, a jednocześnie ustanawia wymóg, aby sankcje te były „proporcjonalne, skuteczne i odstraszające”. Ponadto drugie pytanie prejudycjalne nie dotyczy samych kar, lecz przepisu proceduralnego, który w przypadku, gdy przedsiębiorca prowadzący obrót winem posiada dokument V I 1, w istocie odwraca ciężar dowodu w zakresie wykazania odpowiedzialności tego przedsiębiorcy za wprowadzenie do obrotu produktu poddanego praktykom enologicznym niedozwolonym w prawie Unii.

53. W tym względzie pragnę przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału, wobec braku norm Unii w tej dziedzinie, ich ustanowienie należy do wewnętrznego porządku prawnego państw członkowskich na mocy zasady autonomii proceduralnej tych państw, jednak pod warunkiem, że przepisy te nie są mniej korzystne niż przepisy normujące podobne sytuacje podlegające prawu krajowemu (zasada równoważności) oraz że praktycznie nie uniemożliwiają lub nie czynią nadmiernie uciążliwym wykonywania praw przyznanych przez prawo Unii (zasada skuteczności) ( 25 ).

54. Co się tyczy zasady skuteczności, która jest przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, przypominam, że zgodnie z art. 89 ust. 4 rozporządzenia nr 1306/2013, w przypadku naruszenia przepisów unijnych w sektorze wina państwa członkowskie stosują kary administracyjne, które są, w szczególności, „skuteczne i odstraszające” ( 26 ), przy czym zgodnie z prawem Unii należy sprawdzić, czy sposób ich stosowania, w tym wszelkie właściwe normy proceduralne, nie są sprzeczne z tą zasadą, czego ustalenie należy do sądu odsyłającego. Na pierwszy bowiem rzut oka, uregulowanie krajowe takie jak rozpatrywane w sprawie w postępowaniu głównym, które utrudnia, a nawet uniemożliwia ustalenie odpowiedzialności przedsiębiorcy prowadzącego obrót winem za naruszenie zasad dotyczących praktyk enologicznych Unii ( 27 ), może mieć wpływ na skuteczność kar przewidzianych przez to uregulowanie na podstawie prawa Unii.

55. W celu dostarczenia sądowi odsyłającemu użytecznych wskazówek w zakresie wykładni prawa Unii, które pozwolą mu na samodzielne orzeczenie w przedmiocie zgodności właściwych przepisów krajowych z prawem Unii, stwierdzam przede wszystkim, że zgodnie z art. 56 ust. 1 lit. d) rozporządzenia nr 607/2009 importer oznacza osobę fizyczną lub prawną lub grupę takich osób, które mają siedzibę w Unii i biorą odpowiedzialność za dopuszczenie do swobodnego obrotu przywiezionych towarów i ponoszą odpowiedzialność, w szczególności, za ich zgodność z praktykami enologicznymi Unii zgodnie z art. 80 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1308/2013.

56. Następnie pragnę zauważyć, że proponowana przez sąd odsyłający wykładnia § 40 ust. 1 ustawy nr 321/2004 polega, w istocie, na odwróceniu ciężaru dowodu w odniesieniu do ustalenia odpowiedzialności przedsiębiorcy prowadzącego obrót winem za wprowadzenie do obrotu produktów poddanych praktykom enologicznym, które nie są dozwolone przez prawo Unii w rozumieniu art. 80 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1308/2013, przy czym odwrócenie to wynika wyłącznie ze świadectwa zapisanego w dokumencie V I 1 ( 28 ).

57. Wreszcie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 90 ust. 3 rozporządzenia nr 1308/2013 świadectwo to przedstawia się do celów przywozu rozpatrywanych produktów, a zgodnie z art. 47 rozporządzenia nr 555/2008 dokument ten przekazuje się do właściwych organów po zakończeniu formalności celnych wymaganych do dopuszczenia produktów do swobodnego obrotu. Jak wskazałem w odpowiedzi na pytanie pierwsze ( 29 ), świadectwo to nie ma zatem służyć potwierdzeniu przestrzegania praktyk enologicznych dozwolonych przez prawo Unii w trakcie całego okresu wprowadzania tych produktów do obrotu, jak wymaga art. 80 ust. 2 rozporządzenia nr 1308/2013.

58. W tych okolicznościach wątpię, by odwrócenie ciężaru dowodu w odniesieniu do odpowiedzialności osoby wprowadzającej do obrotu rozpatrywane produkty, które powoduje przeniesienie ciężaru kontroli jakości tych produktów na właściwe organy krajowe i czyni szczególnie trudnym, a wręcz niemożliwym ustalenie odpowiedzialności tej osoby, mogło opierać się na świadectwie takim jak znajdujące się w dokumencie V I 1, które poświadcza poszanowanie praktyk enologicznych Unii w chwili przywozu produktu takiego jak wino, który jest złożony i wrażliwy na szereg czynników zewnętrznych oddziałujących w trakcie transportu, przeładunku lub innych późniejszych czynności. Dokonanie niezbędnych ustaleń należy jednak do sądu odsyłającego.

59. Podsumowując, proponuję, aby na pytanie drugie odpowiedzieć, iż art. 89 rozporządzenia nr 1306/2013 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, zgodnie z którym przedsiębiorca, który przywozi wino z państwa trzeciego, nie jest odpowiedzialny za niezgodność partii wina objętej świadectwem znajdującym się w dokumencie V I 1 z praktykami enologicznymi dozwolonymi przez prawo Unii, jeżeli organy krajowe nie zdołają wzruszyć „domniemania zgodności” zrodzonego przez ów dokument, w sytuacji gdy domniemanie to czyni szczególnie trudnym, a wręcz niemożliwym ustalenie odpowiedzialności rzeczonego przedsiębiorcy, mając na względzie w szczególności to, że: – zgodnie z art. 56 ust. 1 lit. d) rozporządzenia nr 607/2009, importer oznacza osobę fizyczną lub prawną lub grupę takich osób, które mają siedzibę w Unii i biorą odpowiedzialność za dopuszczenie do swobodnego obrotu towarów przywiezionych; – proponowana przez sąd odsyłający wykładnia uregulowania krajowego prowadzi, w istocie, do odwrócenia ciężaru dowodu w odniesieniu do ustalenia odpowiedzialności przedsiębiorcy prowadzącego obrót winem za wprowadzenie do obrotu produktów poddanych praktykom enologicznym, które nie są dozwolone w Unii, przy czym odwrócenie to wynika wyłącznie ze świadectwa zapisanego w dokumencie V I 1; – świadectwo to nie służy specjalnie do potwierdzenia przestrzegania praktyk enologicznych dozwolonych przez prawo Unii w trakcie całego okresu wprowadzania tych produktów do obrotu, jak wymaga tego art. 80 ust. 2 rozporządzenia nr 1308/2013.

V. Wnioski

60. W świetle powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał odpowiedział na pytania prejudycjalne zadane przez Krajský soud v Brně (sąd okręgowy w Brnie, Republika Czeska) w następujący sposób: 1) Wykładni art. 90 ust. 3 lit. a) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1308/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego wspólną organizację rynków produktów rolnych oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 922/72, (EWG) nr 234/79, (WE) nr 1037/2001 i (WE) nr 1234/2007, należy dokonywać w ten sposób, że świadectwo znajdujące się w dokumencie V I 1, sporządzonym na podstawie art. 43 rozporządzenia Komisji (WE) nr 555/2008 z dnia 27 czerwca 2008 r. ustanawiającego szczegółowe przepisy wykonawcze do rozporządzenia Rady (WE) nr 479/2008 w sprawie wspólnej organizacji rynku wina w odniesieniu do programów wsparcia, handlu z krajami trzecimi, potencjału produkcyjnego oraz kontroli w sektorze wina, zgodnie z którym partie wina przywiezione do Unii Europejskiej zostały poddane praktykom enologicznym dozwolonym przez prawo Unii, nie stanowi jedynie „warunku administracyjnego” dla celów przywozu tych produktów na terytorium Unii, przy czym może być brane pod uwagę jako jeden z elementów istotnych dla celów ustalenia odpowiedzialności przedsiębiorcy z powodu wprowadzenia do obrotu win, które nie są zgodne z tymi praktykami enologicznymi w rozumieniu art. 80 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1308/2013. 2) Wykładni artykułu 89 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008, należy dokonywać w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, zgodnie z którym przedsiębiorca prowadzący obrót winem, który dokonuje przywozu z państwa trzeciego nie jest odpowiedzialny za niezgodność partii wina objętej świadectwem znajdującym się w dokumencie V I 1 z praktykami enologicznymi dozwolonymi przez prawo Unii, jeżeli organy krajowe nie zdołają wzruszyć „domniemania zgodności” zrodzonego przez ów dokument, w sytuacji gdy domniemanie to czyni szczególnie trudnym, a wręcz niemożliwym ustalenie odpowiedzialności rzeczonego przedsiębiorcy, mając na względzie między innymi to, że: – zgodnie z art. 56 ust. 1 lit. d) rozporządzenia nr 607/2009 importer oznacza osobę fizyczną lub prawną lub grupę takich osób, które mają siedzibę w Unii, która bierze odpowiedzialność za dopuszczenie do swobodnego obrotu towarów przywiezionych; – proponowana przez sąd odsyłający wykładnia uregulowania krajowego prowadzi, w istocie, do odwrócenia ciężaru dowodu w odniesieniu do ustalenia odpowiedzialności przedsiębiorcy prowadzącego obrót winem za wprowadzenie do obrotu produktów poddanych praktykom enologicznym, które nie są dozwolone w prawie Unii, opartego wyłącznie na świadectwie zapisanym w dokumencie V I 1; – świadectwo to nie służy specjalnie do potwierdzenia przestrzegania praktyk enologicznych dozwolonych przez prawo Unii w trakcie całego okresu wprowadzania tych produktów do obrotu, jak wymaga tego art. 80 ust. 2 rozporządzenia nr 1308/2013.

( 1 ) Język oryginału: francuski.

( 2 ) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające wspólną organizację rynków produktów rolnych oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 922/72, (EWG) nr 234/79, (WE) nr 1037/2001 i (WE) nr 1234/2007 (Dz.U. 2013, L 347, s. 671; sprostowanie Dz.U. 2016, L 130, s. 20).

( 3 ) Rozporządzenie Komisji z dnia 27 czerwca 2008 r. ustanawiające szczegółowe przepisy wykonawcze do rozporządzenia Rady nr 479/2008 w sprawie wspólnej organizacji rynku wina w odniesieniu do programów wsparcia, handlu z krajami trzecimi, potencjału produkcyjnego oraz kontroli w sektorze wina (Dz.U. 2008, L 170, s. 1).

( 4 ) Rozporządzenie to uchyliło rozporządzenie Rady (WE) nr 1234/2007 z dnia 22 października 2007 r. ustanawiające wspólną organizację rynków rolnych oraz przepisy szczegółowe dotyczące niektórych produktów rolnych („rozporządzenie o jednolitej wspólnej organizacji rynku”) (Dz.U. 2007, L 299, s. 1).

( 5 ) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz.U. 2013, L 347, s. 549; sprostowanie Dz.U. 2016, L 130 s. 11).

( 6 ) Część ta dotyczy „kategorii produktów sektora wina”, pośród których znajduje się „wino”, oznaczające „produkt otrzymywany wyłącznie w drodze całkowitej lub częściowej fermentacji alkoholowej świeżych winogron, rozgniatanych lub nie lub moszczu winogronowego”.

( 7 ) Przedmiotem tego załącznika są „praktyki enologiczne, o których mowa w art. 80”.

( 8 ) Kody te obejmują, między innymi, moszcz winogronowy i wina.

( 9 ) Rozporządzenie to zostało zmienione przez art. 52 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2018/273 z dnia 11 grudnia 2017 r., uzupełniającego [rozporządzenie nr 1308/2013] w odniesieniu do systemu zezwoleń na nasadzenia winorośli, rejestru winnic, dokumentów towarzyszących i świadectw, rejestru przychodów i rozchodów, obowiązkowych deklaracji, powiadomień i publikowania zgłoszonych informacji, oraz uzupełniającego [rozporządzenie nr 1306/2013] w odniesieniu do odpowiednich kontroli i kar, zmieniającego rozporządzenia [nr 555/2008], (WE) nr 606/2009 i [nr 607/2009] oraz uchylającego rozporządzenie Komisji (WE) nr 436/2009 i rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2015/560 (Dz.U. 2018, L 58, s. 1). Przepis ten uchylił wszystkie przytoczone poniżej przepisy rozporządzenia nr 555/2008, które jednak nadal mają zastosowanie ratione temporis w postępowaniu głównym.

( 10 ) Rozporządzenie Rady z dnia 29 kwietnia 2008 r. w sprawie wspólnej organizacji rynku wina, zmieniające rozporządzenia (WE) nr 1493/1999, (WE) nr 1782/2003, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 3/2008 oraz uchylające rozporządzenia (EWG) nr 2392/86 i (WE) nr 1493/1999 (Dz.U. 2008, L 148, s. 1). Rozporządzenie to zostało uchylone rozporządzeniem Rady (WE) nr 491/2009 z dnia 25 maja 2009 r. zmieniającym rozporządzenie (WE) nr 1234/2007 (Dz.U. 2009, L 154, s. 1). Zgodnie z art. 3 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 491/2009, odesłania do rozporządzenia 479/2008 rozumiane są jako odesłania do rozporządzenia nr 1234/2007, które z kolei zostało uchylone rozporządzeniem nr 1308/2013.

( 11 ) Artykuł 82 rozporządzenia nr 479/2008 zastąpił art. 158a rozporządzenia nr 1234/2007, który z kolei został zastąpiony przez art. 90 rozporządzenia nr 1308/2013.

( 12 ) Rozporządzenie Komisji z dnia 14 lipca 2009 r. ustanawiające niektóre szczegółowe przepisy wykonawcze do rozporządzenia Rady (WE) nr 479/2008 w odniesieniu do chronionych nazw pochodzenia i oznaczeń geograficznych, określeń tradycyjnych, etykietowania i prezentacji niektórych produktów sektora wina (Dz.U. 2009, L 193, s. 60). Rozporządzenie to zostało uchylone przez rozporządzenie delegowane (UE) 2019/33 z dnia 17 października 2018 r. uzupełniające [rozporządzenie nr 1308/2013] (Dz.U. 2019, L 9, s. 2). Jednakże, mając na uwadze datę wystąpienia okoliczności faktycznych w postępowaniu głównym, rozporządzenie nr 607/2009 ma w dalszym ciągu zastosowanie w niniejszej sprawie.

( 13 ) Przepis ów należy do rozdziału IV tego rozporządzenia, zatytułowanego „Etykietowanie i prezentacja” i mieści się w jego sekcji 1, pod tytułem „Obowiązkowe informacje szczegółowe”.

( 14 ) Artykuł 59 owego rozporządzenia, zatytułowany „Obowiązkowe dane szczegółowe”, przewiduje w ust. 1 lit e) i f), że etykietowanie i prezentacja wina wprowadzanego do obrotu w Unii lub przeznaczonych na wywóz obejmuje następujące obowiązkowe dane szczegółowe, po pierwsze, wskazanie podmiotu dokonującego butelkowania lub, w przypadku wina musującego, wina musującego gazowanego, gatunkowego wina musującego lub gatunkowego aromatyzowanego wina musującego – nazwy producenta lub dostawcy, a także, po drugie, wskazanie importera w przypadku win importowanych. Artykuł 59 tego rozporządzenia został zastąpiony bez zmian przez art. 118y rozporządzenia nr 1234/2007, który z kolei został zastąpiony przez art. 119 rozporządzenia nr 1308/2013.

( 15 ) Rozporządzenie Rady (EWG) z dnia 12 października 1992 r. ustanawiające Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz.U. 1992, L 302, s. 1), uchylone przez rozporządzenie (WE) nr 450/2008 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 kwietnia 2008 r. ustanawiające wspólnotowy kodeks celny (zmodernizowany kodeks celny) (Dz.U. 2008, L 145, s. 1), uchylone z kolei przez rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiające unijny kodeks celny (Dz.U. 2013, L 269, s. 1).

( 16 ) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiające ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiające procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności (Dz.U. 2002, L 31, s. 1).

( 17 ) Pragnę zauważyć, że przepisy Unii dotyczące dokumentu V I 1 nie wprowadzają wyraźnego rozróżnienia między wykorzystaniem tego dokumentu do celów przywozu rozpatrywanych produktów a ich dopuszczeniem do swobodnego obrotu. O ile art. 90 ust. 3 rozporządzenia nr 1308/2013 przewiduje w szczególności, że przywóz wina podlega obowiązkowi przedstawienia zaświadczenia i sprawozdania z analiz, które zgodnie z art. 40 i 43 rozporządzenia nr 555/2008 są przedmiotem dokumentu V I 1, o tyle art. 47 tego rozporządzenia uściśla, że dokument ten przekazuje się do właściwych organów po zakończeniu formalności celnych wymaganych do dopuszczenia do swobodnego obrotu odnośnej partii produktu.

( 18 ) Zgodnie z art. 56 ust. 1 lit. d) rozporządzenia nr 607/2009, w szczególności na potrzeby stosowania art. 59 ust. 1 lit. f) rozporządzenia nr 479/2008 [który odpowiada obecnie art. 119 ust. 1 lit. f) rozporządzenia nr 1308/2013 – zob. przypis 14 do niniejszej opinii], „importer” oznacza „osobę fizyczną lub prawną lub grupę takich osób, które mają siedzibę [w Unii] i biorą odpowiedzialność za [dopuszczenie do swobodnego obrotu] towarów [przywiezionych]” (wyróżnienie moje).

( 19 ) Na przykład wydaje mi się, że o ile świadectwo znajdujące się w tym dokumencie może być do pewnego stopnia istotne przy weryfikacji, czy importer wykazał się należytą starannością w chwili dopuszczenia do swobodnego obrotu partii wina, której dotyczyło świadectwo, o tyle inaczej będzie już w przypadku, gdy produkt został przewieziony lub przeładowany, czy chociażby od jego przywozu upłynął pewien czas.

( 20 ) Rząd czeski powołuje się, w szczególności, na karę nałożoną na tę spółkę w 2014 r. w związku z przywozem win oraz na fakt, że inspektorat centralny wyraził wątpliwości co do jakości niektórych przywożonych win, niezwykle niskiej ceny zakupu rozpatrywanych produktów oraz do „niejasnych” warunków sprzedaży tych produktów w tranzycie, przed sprzedażą detaliczną, pomiędzy dwiema spółkami zarządzanymi przez te same osoby.

( 21 ) Artykuł ten przewiduje, po pierwsze, w ust. 1, że podmioty działające na rynku spożywczym zapewniają zgodność z wymogami prawa żywnościowego właściwymi dla ich działalności i kontrolują przestrzegania tych wymogów, a po drugie, w ust. 2, że państwa członkowskie, między innymi, monitorują i kontrolują przestrzeganie przez podmioty działające na rynku spożywczym odpowiednich wymogów prawa mających do nich zastosowanie, a także ustanawiają zasady dotyczące środków i kar mających zastosowanie w przypadku naruszenia tych zasad, przy czym ustanowione kary powinny być „skuteczne, proporcjonalne i odstraszające”.

( 22 ) Artykuł ten wymaga, w szczególności, aby państwa członkowskie przewidziały stosowanie sankcji na szczeblu krajowym w odniesieniu do nieprawidłowości dotyczących wymogów określonych w rozporządzeniu nr 479/2008, zastąpionym obecnie rozporządzeniem nr 1308/2013 (zob. przypis 10 do niniejszej opinii), które to sankcje są „skuteczne, stosowne i odstraszające”, aby zapewnić odpowiednią ochronę interesów finansowych Unii.

( 23 ) W odniesieniu do art. 17 rozporządzenia nr 178/2002 Trybunał orzekł już, że artykuł ten stanowi zasadę ogólną w dziedzinie środków spożywczych, która ma zastosowanie wyłącznie w zakresie, w jakim prawo Unii nie przewiduje szczególnych zasad dla niektórych kategorii środków spożywczych (zob. podobnie wyrok z dnia 9 czerwca 2005 r., HLH Warenvertrieb i Orthica, C‑211/03, C‑299/03 i od C‑316/03 do C‑318/03, EU:C:2005:370, pkt 36–39). Tymczasem art. 89 rozporządzenia nr 1306/2013 stanowi, moim zdaniem, taką właśnie zasadę. Co się tyczy rozporządzenia nr 555/2008, jak wynika z jego art. 1, ustanawia ono przepisy wykonawcze dotyczące stosowania niektórych przepisów rozporządzenia nr 479/2008, wśród których nie figuruje art. 27 ust. 4 tego rozporządzenia, który został zastąpiony w istocie przez art. 80 ust. 2 rozporządzenia nr 1308/2013 (zob. przypis 10 do niniejszej opinii).

( 24 ) Warto przywołać również motyw 39 rozporządzenia nr 1306/2013, który stanowi między innymi, że w przypadkach naruszenia sektorowego prawodawstwa rolnego, gdy na mocy unijnych aktów prawnych nie zostały ustanowione szczegółowe przepisy dotyczące kar administracyjnych, państwa członkowskie powinny nakładać kary krajowe, które powinny być skuteczne, odstraszające i proporcjonalne.

( 25 ) Zobacz wyrok z dnia 21 stycznia 2016 r., Eturas i in. (C‑74/14, EU:C:2016:42, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo).

( 26 ) Pragnę uściślić, że wymóg, zgodnie z którym sankcje te powinny być również „proporcjonalne” w rozumieniu tego przepisu, nie jest w niniejszej sprawie istotny.

( 27 ) „Domniemanie zgodności”, które rodzi dokument V I 1, można bowiem interpretować w ten sposób, że zgodnie z § 40 ust. 1 ustawy nr 321/2004 osoba prawna, która posiada ten dokument, nie zaniedbała żadnych wysiłków, jakich można od niej wymagać, aby zapobiec naruszeniu art. 80 ust. 2 rozporządzenia nr 1308/2013, a zatem nie ponosi odpowiedzialności za naruszenie tego przepisu. W takiej sytuacji, chociaż nie jest niemożliwe, co do zasady, że właściwy organ samodzielnie przeprowadzi analizy w celu sprawdzenia zgodności wina z praktykami enologicznymi dozwolonymi przez prawo Unii, to niemal niemożliwe będzie wykazanie przez ten organ odpowiedzialności przedsiębiorcy prowadzącego obrót winem w przypadku, gdy nie zastosował się on do tych praktyk.

( 28 ) W efekcie podmiot wprowadzający do obrotu produkt, który uzyskał takie świadectwo, nie byłby zobowiązany do przeprowadzania kontroli, które w rezultacie obciążałyby wyłącznie organy krajowe.

( 29 ) Zobacz pkt 38–42 niniejszej opinii.