OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

VERICY TRSTENJAK,

przedstawiona w dniu 2 kwietnia 2009 r. ( 1 )

Sprawa C-416/07

Komisja Wspólnot Europejskich

przeciwko

Republice Greckiej

Spis treści

I — Wprowadzenie II — Ramy prawne A — Ochrona zwierząt podczas transportu 1. Dyrektywa 91/628 2. Rozporządzenie nr 1/2005 B — Ochrona zwierząt podczas uboju III — Postępowanie poprzedzające złożenie skargi i skarga Komisji IV — Postępowanie przed Trybunałem V — Ocena rzecznika generalnego A — Wprowadzenie B — Analiza zarzutów podniesionych w skardze dotyczących ochrony zwierząt podczas transportu 1. Uwagi wstępne na temat dopuszczalności 2. Zarzut dotyczący identyfikacji i zezwoleń dla przewoźników a) Argumenty stron b) Dopuszczalność i) Identyfikacja przewoźników ii) Zezwolenia dla przewoźników c) Ocena prawna i) Identyfikacja przewoźników ii) Zezwolenia dla przewoźników d) Wynik analizy 3. Zarzut dotyczący kontroli planów trasy a) Argumenty stron b) Dopuszczalność c) Ocena prawna d) Wynik analizy 4. Zarzut dotyczący braku miejsc odpoczynku w portach a) Argumenty stron b) Dopuszczalność c) Ocena prawna d) Wynik analizy 5. Zarzut dotyczący niewystarczającego charakteru kontroli środków transportu i zwierząt a) Argumenty stron b) Dopuszczalność c) Ocena prawna d) Wynik analizy 6. Zarzut dotyczący niewystarczającego charakteru kar w przypadku wielokrotnych naruszeń przepisów z zakresu ochrony zwierząt a) Argumenty stron b) Dopuszczalność c) Ocena prawna d) Wynik analizy 7. Wynik analizy zarzutów dotyczących ochrony zwierząt podczas transportu C — Analiza zarzutów podniesionych w odniesieniu do ochrony zwierząt podczas ich zabijania 1. Wprowadzenie 2. Zarzut dotyczący ogłuszania zwierząt podczas uboju a) Argumenty stron b) Ocena prawna c) Wynik analizy 3. Zarzut dotyczący gwarancji przeprowadzania koniecznych inspekcji i kontroli w rzeźniach a) Argumenty stron b) Ocena prawna c) Wynik analizy 4. Wynik analizy zarzutów zawartych w skardze dotyczących ochrony zwierząt podczas ich uboju D — W przedmiocie kosztów VI — Wnioski

„Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego — Dyrektywy 91/628/EWG i 93/119/WE — Rozporządzenie (WE) nr 1/2005 — Ochrona zwierząt podczas transportu i podczas uboju lub zabijania — Strukturalne i ogólne naruszenie reguł wspólnotowych”

I — Wprowadzenie

1. W niniejszej sprawie Komisja w skardze złożonej na podstawie art. 226 WE wnosi do Trybunału o stwierdzenie, że Republika Grecka uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy uregulowań wspólnotowych z zakresu ochrony zwierząt podczas transportu i uboju, w szczególności na mocy dyrektywy Rady 91/628/EWG z dnia 19 listopada 1991 r. w sprawie ochrony zwierząt podczas transportu i zmieniającej dyrektywy oraz 91/425/EWG i 91/496/EWG (zwanej dalej „dyrektywą 91/628”) ( 2 ), rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2005 z dnia 22 grudnia 2004 r. w sprawie ochrony zwierząt podczas transportu i związanych z tym działań oraz zmieniającego dyrektywy 64/432/EWG i 93/119/WE oraz rozporządzenia (WE) nr 1255/97 (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 1/2005”) ( 3 ), a także dyrektywy Rady 93/119/WE z dnia 22 grudnia 1993 r. w sprawie ochrony zwierząt podczas uboju lub zabijania (zwanej dalej „dyrektywą 93/119”) ( 4 ).

2. Komisja twierdzi, że Republika Grecka uchybiła zobowiązaniom odnoszącym się do zezwoleń na transport zwierząt, kontroli planów trasy, zapewniania miejsc odpoczynku dla zwierząt w portach, kontroli środków transportu i zwierząt, zagwarantowania nakładania skutecznych kar w przypadku wielokrotnych naruszeń przepisów, nieprawidłowości popełnianych przy ogłuszaniu zwierząt podczas uboju i braku koniecznych inspekcji i kontroli w rzeźniach. Komisja dowodzi tych naruszeń, powołując się na stwierdzenia faktyczne, jakich dokonało Biuro ds. Żywności i Weterynarii (Food and Veterinary Office, zwane dalej „FVO”) Dyrekcji Generalnej ds. Zdrowia i Ochrony Konsumentów Komisji Europejskiej podczas inspekcji przeprowadzonych w Republice Greckiej w latach 2002–2006.

II — Ramy prawne

A — Ochrona zwierząt podczas transportu

3. Dyrektywa 91/628 reguluje na szczeblu wspólnotowym ochronę zwierząt podczas transportu. Dyrektywa ta została uchylona w dniu 5 stycznia 2007 r. na mocy rozporządzenia nr 1/2005.

1. Dyrektywa 91/628

4. Zgodnie z art. 5 część A ust. 1 i 2 dyrektywy 91/628: „A. Państwa członkowskie zapewniają, aby: 1) każdy przewoźnik a) był: i) zarejestrowany w sposób umożliwiający właściwym organom szybkie wskazanie osoby, na wypadek niespełnienia wymogów niniejszej dyrektywy; ii) objęty zezwoleniem, które jest ważne dla całokształtu transportu zwierząt kręgowych przeprowadzanego w obrębie jednego z terytoriów, określonych w załączniku I do dyrektywy 90/675/EWG, przyznanym przez właściwy organ państwa członkowskiego miejsca prowadzenia działalności lub, jeżeli chodzi o przedsiębiorstwo prowadzące działalność w państwie trzecim, przez właściwe organy państwa członkowskiego Unii, podlegającego pisemnemu zobowiązaniu osoby odpowiedzialnej za zobowiązanie do spełnienia wymogów obowiązującego wspólnotowego prawodawstwa weterynaryjnego. […] 2. przewoźnik: […] b) w odniesieniu do zwierząt określonych w art. 1 ust. 1 lit. a), które mają być przedmiotem handlu między państwami członkowskimi lub wywiezione do państw trzecich, oraz w przypadkach gdy czas podróży przekracza osiem godzin, sporządzał plan trasy zgodnie z wzorem określonym w rozdziale VIII załącznika, który będzie dołączony do świadectwa zdrowia w czasie podróży, oraz wskazuje także wszelkie miejsca postojów i przeładunków. […] d) zapewniał: i) że oryginał planu trasy, określony w lit. b) — jest należycie sporządzony i uzupełniony przez właściwe osoby we właściwym czasie, — przez cały czas trwania podróży jest on dołączony do świadectwa zdrowia towarzyszącego przesyłce; […]”

5. Zgodnie z art. 8 dyrektywy 91/628: „Państwa członkowskie stanowią, że zgodnie z zasadami i regułami dotyczącymi kontroli, ustalonymi w dyrektywie 90/425/EWG, właściwy organ sprawdza, czy spełnione zostały wymogi niniejszej dyrektywy poprzez dokonywanie niedyskryminacyjnych inspekcji: a) środków transportu i zwierząt podczas transportu drogowego; b) środków transportu i zwierząt przybywających do miejsca przeznaczenia; c) środków transportu i zwierząt na rynkach, w miejscach wysyłki, postojów i punktach przeładowania; d) szczegółowych danych w dokumentach towarzyszących. Inspekcje takie muszą być przeprowadzane na odpowiedniej próbce zwierząt transportowanych, w każdym roku, w ramach każdego państwa członkowskiego oraz mogą być przeprowadzane w tym samym czasie, co kontrole przeprowadzane w innych celach. Właściwe organy w każdym państwie członkowskim przedkładają Komisji roczne sprawozdanie wskazujące ilość przeprowadzonych inspekcji w poprzednim roku kalendarzowym w odniesieniu do każdej z lit. a), b), c) oraz d) oraz zawierające informacje szczegółowe na temat zgłoszonych naruszeń oraz podjętych w ich następstwie działań przez właściwe organy. Ponadto, w przypadku gdy właściwe organy państwa członkowskiego posiadają informacje na podstawie których można podejrzewać, że doszło do uchybienia, kontrole mogą być także przeprowadzane w czasie transportu zwierząt na ich terytorium. Niniejszy artykuł nie dotyczy kontroli przeprowadzanych w sposób niedyskryminujący przez organy odpowiedzialne za ogólne stosowanie przepisów prawnych w państwie członkowskim”.

6. Zgodnie z art. 9 dyrektywy 91/628: „Jeżeli w trakcie transportu zostaje stwierdzone, że przepisy niniejszej dyrektywy nie są lub nie były przestrzegane, organ właściwy dla miejsca stwierdzenia takiego uchybienia żąda od osoby odpowiadającej za ten środek transportu podjęcia wszelkich działań, jakie właściwy organ uzna za konieczne dla opieki nad odnośnymi zwierzętami. Zależnie od okoliczności działania takie mogą obejmować: a) zorganizowanie zakończenia przewozu lub dostarczenie zwierząt najkrótszą trasą z powrotem do miejsca wyruszenia transportu, pod warunkiem że takie postępowanie nie sprawi zwierzętom niepotrzebnego cierpienia; b) zorganizowanie zwierzętom odpowiedniego miejsca przechowania i zapewnienie im prawidłowej opieki do czasu rozwiązania problemu; c) zorganizowanie humanitarnego uboju odnośnych zwierząt. Przeznaczenie i wykorzystanie tusz takich zwierząt regulują przepisy zawarte w dyrektywie 64/433/EWG. Wszelkie środki podjęte na mocy akapitu drugiego notyfikuje się właściwym organom przez sieć Animo zgodnie z procedurami, łącznie z procedurami finansowymi, które mają zostać ustalone zgodnie z procedurą przewidzianą w art. 17. 2. Jeżeli osoba odpowiadająca za ów środek transportu nie przestrzega instrukcji właściwego organu, organ ten niezwłocznie egzekwuje wymienione działania, kosztami obciążając osobę odpowiedzialną. 3. Niniejsza dyrektywa nie ma wpływu na prawo odwołania od decyzji właściwych organów, istniejące w ramach ustaw obowiązujących w państwach członkowskich. Decyzje podejmowane przez właściwe organy w państwach członkowskich wraz z uzasadnieniem są podawane do wiadomości wysyłającemu lub jego przedstawicielowi oraz właściwemu organowi w państwie członkowskim będącym krajem wysyłającym. Na życzenie wysyłającego lub jego przedstawiciela wymienione decyzje wraz z uzasadnieniem są im przesyłane na piśmie ze szczegółami dotyczącymi prawa do odwołania, którym dysponują zgodnie z ustawami obowiązującymi w państwie członkowskim przeznaczenia oraz szczegółami dotyczącymi obowiązującej procedury i terminów. Jednakże w razie zaistnienia sporu obie strony zainteresowane mogą, jeśli tak postanowią, w maksymalnym terminie jednego miesiąca, poddać spór ocenie biegłego, którego nazwisko znajduje się na liście biegłych wspólnotowych sporządzonej przez Komisję. Biegli wydają opinię w terminie nie dłuższym niż 72 godziny. Strony podporządkowują się opinii biegłego z należytym uwzględnieniem ustawodawstwa wspólnotowego w dziedzinie weterynarii”.

7. Zgodnie z art. 18 ust. 2 dyrektywy 91/628: „W przypadku wielokrotnego naruszania niniejszej dyrektywy lub naruszenia powodującego dotkliwe cierpienie u zwierząt, państwo członkowskie może, bez uszczerbku dla innych nałożonych sankcji, podjąć środki konieczne dla naprawienia zauważonych niedociągnięć łącznie aż do zawieszenia lub nawet wycofania zezwolenia określonego w art. 5A ust. 1 lit. a) ii). Państwa członkowskie dokonując transpozycji do ich ustawodawstwa krajowego, przewidują środki, które podejmą celem naprawienia zauważonych niedociągnięć”.

8. Zgodnie z przepisami rozdziału VII załącznika do dyrektywy 91/628: „1. Wymogi ustanowione w niniejszym rozdziale stosuje się do przemieszczania gatunków zwierząt wyszczególnionych z art. 1 ust. 1 lit. a) z wyjątkiem przypadków transportu powietrznego, w stosunku do którego wymogi są ustanowione w rozdziale I E pkt 27–29. 2. Czasy podróży dla zwierząt należących do gatunków określonych w pkt 1 nie przekraczają ośmiu godzin. 3. Maksymalny czas podróży w pkt 2 może zostać przedłużony, w przypadku gdy pojazd transportujący spełnia następujące dodatkowe wymogi: — istnieje odpowiednie wyścielenie podłogi pojazdu, — pojazd transportujący przewozi odpowiednią karmę dla gatunków zwierząt oraz dla czasu trwania podróży, — istnieje bezpośredni dostęp do zwierzęcia, — istnieje odpowiednia wentylacja, która może zostać dostosowana do temperatur (wewnątrz jak i na zewnątrz), — istnieją ruchome panele umożliwiające tworzenie oddzielnych przegród, — pojazdy są wyposażone w podłączenia do dostarczenia wody w czasie postoju, — w przypadku pojazdów do transportu świń, przewożona jest wystarczająca ilość wody do celów pojenia w trakcie podróży. 4. Odstępy czasu między pojeniem i karmieniem, czasy trwania podróży oraz okresy odpoczynku w przypadku wykorzystywania pojazdów drogowych, które spełniają wymogi pkt 3, są zdefiniowane w następujący sposób: a) Nieodstawionym cielętom, jagniętom, oraz źrebiętom, które są wciąż karmione mlekiem oraz nieodstawionym prosiętom po ośmiu godzinach należy zapewnić okres odpoczynku trwający przynajmniej 1 godzinę wystarczający w szczególności na podanie płynów oraz w razie konieczności na karmienie. Po tym okresie odpoczynku, mogą być transportowane przez dalszy okres 9 godzin. b) Świnie mogą być transportowane maksymalnie przez okres 24 godzin. W czasie podróży muszą mieć ciągły, nieprzerwany dostęp do wody. c) Zwierzęta domowe nieparzystokopytne (z wyjątkiem zarejestrowanych zwierząt z rodziny koniowatych w rozumieniu dyrektywy 90/426/EWG) mogą być transportowane maksymalnie przez okres 24 godzin. Podczas podróży muszą otrzymywać płyny oraz w razie konieczności być karmione co osiem godzin. d) Wszystkim pozostałym zwierzętom należącym do gatunków określonych w pkt 1 należy zapewnić po 14 godzinach podróży, okres odpoczynku trwający przynajmniej jedną godzinę, wystarczający dla nich w szczególności na podanie płynów oraz, jeżeli jest to konieczne, na karmienie. Po tym okresie, mogą być transportowane przez dalsze 14 godzin. […] 7. a) Zwierząt nie wolno transportować środkami transportu morskiego, jeżeli maksymalne czasy trwania podróży przekraczają okresy ustanowione w pkt 2, chyba że warunki ustanowione w pkt 3 i 4, z wyjątkiem czasów trwania podróży oraz okresami odpoczynku, są spełnione. b) W przypadku transportu morskiego stałym i bezpośrednim połączeniem między dwoma punktami geograficznymi Wspólnoty, przy użyciu pojazdów załadowanych na pokład statków bez wyładowania zwierząt, należy zapewnić zwierzętom 12-godzinny okres odpoczynku w porcie przeznaczenia lub jego najbliższym otoczeniu, chyba że czas trwania podróży na morzu jest taki, że podróż może zostać objęta ogólnym programem w ramach pkt 2–4”.

2. Rozporządzenie nr 1/2005

9. Zgodnie z art. 5 ust. 4 rozporządzenia nr 1/2005: „W przypadku długich przewozów pomiędzy państwami członkowskimi i państwami trzecimi domowych gatunków nieparzystokopytnych innych niż zarejestrowane nieparzystokopytne, bydła, owiec, kóz i świń, przewoźnicy organizatorzy stosują przepisy dotyczące dzienników podróży zamieszczone w załączniku II”.

10. Zgodnie z art. 6 ust. 1 rozporządzenia 1/2005: „Przewoźnikiem może być jedynie osoba, która otrzyma zezwolenie wydane przez właściwe władze zgodnie z art. 10 ust. 1 lub w przypadku długotrwałych przewozów zgodnie z art. 11 ust. 1. Podczas transportu zwierząt kopia zezwolenia powinna być dostępna dla właściwych władz”.

11. Zgodnie z art. 10 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2005: „Właściwe władze wydają przewoźnikom zezwolenie, pod warunkiem że: a) osoby ubiegające się znajdują się, lub w przypadku osób ubiegających się i znajdujących się w państwach trzecich, są reprezentowane w państwie członkowskim, w którym ubiegają się o zezwolenie; b) osoby ubiegające się wykazały, że dysponują wystarczającą liczbą właściwego personelu, wyposażenia i procedur operacyjnych umożliwiających im przestrzeganie niniejszego rozporządzenia, w tym w odpowiednim przypadku zasad dobrej praktyki; c) osoby ubiegające się lub ich przedstawiciele nie figurują w rejestrze skazanych za poważne naruszenia prawodawstwa wspólnotowego lub ustawodawstwa krajowego dotyczącego ochrony zwierząt w ciągu trzech lat poprzedzających złożenie wniosku. Przepis ten nie ma zastosowania w sytuacji, gdy składający wniosek zapewnił właściwe władze, że podjęte zostały wszystkie środki celem uniknięcia dalszych naruszeń”.

12. Zgodnie z art. 11 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2005: „1. Właściwe władze wydają przewoźnikom zezwolenia na długotrwały transport, pod warunkiem że: a) spełnią oni przepisy art. 10 ust. 1; b) osoby ubiegające się złożą następujące dokumenty: i) ważne prawa jazdy kierowców i osób obsługujących, jak określono w art. 17 ust. 2 w odniesieniu do wszystkich kierowców i osób obsługujących podczas długotrwałego przewozu; ii) ważne świadectwa zatwierdzenia, jak określono w art. 18 ust. 2 w odniesieniu do wszystkich środków transportu używanych podczas długotrwałego przewozu; iii) zawierające szczegółowe informacje dotyczące procedur umożliwiających przewoźnikowi śledzenie i rejestrowanie ruchu pojazdów drogowych, za które odpowiadają oraz procedur kontaktowania się z poszczególnymi kierowcami w każdej chwili podczas długotrwałego przewozu; iv) plan kryzysowy w nagłych przypadkach”.

13. Zgodnie z art. 13 ust. 3 i 4 rozporządzenia nr 1/2005: „3. Właściwe władze prowadzą rejestr zezwoleń określonych w art. 10 ust. 1 lub art. 11 ust. 1 w sposób umożliwiający właściwym władzom szybką identyfikację przewoźnika, w szczególności w przypadku gdy nie spełnia on wymagań niniejszego rozporządzenia. 4. Właściwe władze prowadzą rejestr zezwoleń określonych w art. 11 ust. 1 w postaci elektronicznej bazy danych. Nazwa przewoźnika i numer zezwolenia jest ogólnodostępny podczas okresu ważności zezwolenia. Zgodnie z [Z zastrzeżeniem] regułami wspólnotowymi lub krajowymi dotyczącymi ochrony danych osobowych prawo dostępu do pozostałych danych dotyczące zezwolenia udzielane jest przez państwo członkowskie. Baza danych zawiera również decyzje wydane zgodnie z art. 26 ust. 4 lit. c) oraz art. 26 ust. 6”.

14. Zgodnie z art. 15 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2005: „1. Na każdym etapie długotrwałego przewozu właściwe władze przeprowadzają właściwe kontrole wyrywkowe lub ukierunkowane celem sprawdzenia, czy przewidywany czas podróży jest możliwy do zrealizowania oraz czy przewóz spełnia wymogi niniejszego rozporządzenia, a w szczególności czy czas podróży i postoju jest zgodny z limitami określonymi w rozdziale V załącznika I”.

15. Artykuł 25 rozporządzenia 1/2005 zatytułowany „Kary” stanowi: „Państwa członkowskie określają zasady nakładania kar, stosowane w przypadku naruszenia przepisów niniejszego rozporządzenia i podejmują wszystkie niezbędne środki w celu zapewnienia ich wdrożenia. Stosowane kary muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. Państwa członkowskie poinformują Komisję o tych przepisach, jak również o przepisach dotyczących stosowania art. 26 najpóźniej do 5 lipca 2006 r. oraz bezzwłocznie poinformują o wszelkich zmianach, które ich dotyczą”.

16. Artykuł 26 rozporządzenia nr 1/2005 zatytułowany „Naruszenia i powiadamianie o naruszeniach” stanowi: „1. W przypadku wszelkich naruszeń przepisów niniejszego rozporządzenia, właściwe władze podejmują szczególne środki określone w ust. 2–7. 2. Jeżeli właściwe władze stwierdzają, że przewoźnik nie przestrzega przepisów niniejszego rozporządzenia lub środek transportu nie spełnia jego wymogów oraz jeśli kierowca nie przestrzega wymagań niniejszego rozporządzenia, powiadamiają one niezwłocznie właściwe władze, które wydały przewoźnikowi zezwolenie lub świadectwo zatwierdzenia dla środka transportu lub licencję kierowcy. Tego rodzaju powiadomienie zawiera wszelkie odpowiednie dane i dokumenty. 3. Jeżeli właściwe władze miejsca przeznaczenia stwierdzają, że przewóz odbył się z naruszeniem przepisów niniejszego rozporządzenia, właściwe władze miejsca wyjazdu zostaną o tym bezzwłocznie poinformowane. Tego rodzaju powiadomienie zawiera wszelkie odpowiednie dane i dokumenty. 4. Jeżeli właściwe władze stwierdzą, że przewoźnik nie przestrzega przepisów niniejszego rozporządzenia lub środek transportu nie spełnia jego wymogów lub jeśli właściwe władze otrzymują powiadomienie określone w ust. 2 lub 3, właściwe władze: a) żądają od danego przewoźnika usunięcia niezgodności oraz ustanowienia systemów zapobiegających ponownemu pojawieniu się niezgodności; b) poddają przewoźnika dodatkowym kontrolom, w szczególności wymagającym obecności lekarza weterynarii przy załadunku zwierząt; c) zawieszają lub unieważniają zezwolenie przewoźnika lub świadectwo zatwierdzenia danych środków transportu. 5. W przypadku naruszenia przepisów niniejszego rozporządzenia przez kierowcę lub osobę obsługującą posiadającą licencję określoną w art. 17 ust. 2, właściwe władze mogą zawiesić lub unieważnić licencję, w szczególności jeśli naruszenie pozwala stwierdzić, że kierowca lub osoba obsługująca nie posiada wystarczającej wiedzy o transporcie zwierząt zgodnie z niniejszym rozporządzeniem. 6. W przypadku powtarzających się lub poważnych naruszeń niniejszego rozporządzenia państwo członkowskie może czasowo zakazać danemu przewoźnikowi lub środkom transportu przewożenia zwierząt przez swoje terytorium, nawet jeśli przewoźnik lub środek transportu posiada świadectwo zatwierdzenia innego państwa członkowskiego, pod warunkiem że wszystkie możliwości wzajemnej pomocy i wymiany informacji określone w art. 24 zostały wykorzystane. 7. Państwa członkowskie zapewniają, aby wszystkie punkty kontaktowe określone w art. 24 ust. 2 były bezzwłocznie powiadamiane o wszelkich decyzjach podjętych zgodnie z ust. 4 lit. c) lub ust. 5 lub 6 niniejszego artykułu”.

17. Zgodnie z art. 27 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2005: „1. Właściwe władze zapewniają, aby spełnione zostały wymagania niniejszego rozporządzenia poprzez przeprowadzenie niedyskryminacyjnej kontroli zwierząt, środków transportu i związanych z nimi dokumentów. Tego rodzaju inspekcje muszą być przeprowadzane na odpowiedniej partii zwierząt transportowanych w obrębie każdego państwa członkowskiego każdego roku, i mogą być przeprowadzane w tym samym czasie, co kontrole w innych celach. Odsetek inspekcji wzrośnie, jeśli przepisy niniejszego rozporządzenia nie będą przestrzegane. Wymienione odsetki zostaną ustalone zgodnie z procedurami określonymi w art. 31 ust. 2”.

18. Zgodnie z art. 33 rozporządzenia nr 1/2005: „Dyrektywę 91/628/EWG oraz rozporządzenie (WE) nr 411/98 uchyla się 5 stycznia 2007 r. Odniesienia do uchylonej dyrektywy i rozporządzenia są rozumiane jako odniesienia do niniejszego rozporządzenia”.

19. Zgodnie z rozdziałem V załącznika I do rozporządzenia nr 1/2005: „1.1 Wymogi ustanowione w niniejszej sekcji stosują się do przemieszczania domowych nieparzystokopytnych, z wyjątkiem zarejestrowanych nieparzystokopytnych, gatunków domowego bydła, owiec, kóz i świń, nie dotyczy to transportu drogą powietrzną. 1.2 Czasy podróży dla zwierząt należących do gatunków określonych w ust. 1.1 nie mogą przekroczyć ośmiu godzin. 1.3 Maksymalny czas podróży w ust. 1.2 może zostać przedłużony w przypadku, gdy pojazd transportujący spełnia wymogi rozdziału VI. 1.4 Odstępy czasu między pojeniem i karmieniem, czasy trwania podróży oraz okresy odpoczynku w przypadku wykorzystywania pojazdów drogowych, które spełniają wymogi ust. 1.3, są zdefiniowane w następujący sposób: a) Nieodstawionym cielętom, jagniętom oraz źrebiętom, które są wciąż karmione mlekiem oraz nieodstawionym prosiętom po ośmiu godzinach należy zapewnić okres odpoczynku trwający przynajmniej 1 godzinę wystarczający w szczególności na podanie płynów oraz w razie konieczności na karmienie. Po tym okresie odpoczynku, mogą one być transportowane przez kolejne 9 godzin. b) Świnie mogą być transportowane maksymalnie przez okres 24 godzin. W czasie podróży muszą mieć stały dostęp do wody. c) Zwierzęta domowe nieparzystokopytne mogą być transportowane maksymalnie przez okres 24 godzin. Podczas podróży muszą otrzymywać płyny oraz w razie konieczności być karmione co osiem godzin. d) Wszystkim pozostałym zwierzętom należącym do gatunków określonych w ust. 1.1 należy zapewnić po 14 godzinach podróży okres odpoczynku trwający przynajmniej jedną godzinę, wystarczający w szczególności na podanie płynów oraz jeżeli jest to konieczne, na karmienie. Po tym okresie odpoczynku mogą być transportowane przez kolejne 14 godzin. […] 1.7 a) Zwierząt nie wolno transportować środkami transportu morskiego, jeżeli maksymalny czas trwania podróży przekracza czas określony w ust. 1.2, chyba że spełnione są warunki ustanowione w ust. 1.3 i 1.4, z wyjątkiem czasu trwania podróży oraz okresów odpoczynku. b) W przypadku transportu morskiego stałym i bezpośrednim połączeniem między dwoma punktami geograficznymi Wspólnoty, przy użyciu pojazdów załadowanych na pokład statków bez wyładowania zwierząt, należy zapewnić zwierzętom 12-godzinny okres odpoczynku w porcie przeznaczenia lub jego najbliższym otoczeniu, chyba że czas trwania podróży na morzu jest taki, że podróż może zostać objęta ogólnym programem w ramach ust. 1.2–1.4”.

B — Ochrona zwierząt podczas uboju

20. Dyrektywa 93/119 dotyczy ochrony zwierząt podczas uboju.

21. Zgodnie z art. 3 dyrektywy 93/119: „Podczas przemieszczania, przetrzymywania, krępowania, ogłuszania, uboju lub zabijania oszczędza się zwierzętom wszelkiego zbędnego niepokoju, bólu i cierpienia”.

22. Zgodnie z art. 5 ust. 1 dyrektywy 93/119: „Zwierzęta jednokopytne, przeżuwacze, świnie, króliki i drób sprowadzone do rzeźni w celu uboju są: […] d) wykrwawiane zgodnie z przepisami załącznika D”.

23. Zgodnie z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/119: „1. Narzędzia, pęta, inny sprzęt i instalacje używane do ogłuszania lub zabijania muszą być zaprojektowane, wykonane, utrzymywane i używane w taki sposób, aby uzyskać szybkie i skuteczne ogłuszenie lub zabicie, zgodnie z przepisami niniejszej dyrektywy. Właściwy organ sprawdza, czy narzędzia, pęta i inny sprzęt używany do ogłuszania i zabijania zgodne są z powyższymi zasadami, oraz regularnie sprawdza, czy są one w dobrym stanie i pozwalają na osiągnięcie wyżej wymienionego celu”.

24. Zgodnie z art. 8 dyrektywy 93/119: „W celu zapewnienia zgodności z niniejszą dyrektywą przeprowadzane są w rzeźniach inspekcje i kontrole na odpowiedzialność właściwego organu, który przez cały czas ma wolny dostęp do wszystkich części rzeźni. Jednakże takie inspekcje i kontrole mogą być przeprowadzane w tym samym czasie co kontrole przeprowadzane w innych celach”.

25. Załącznik D do dyrektywy 93/119 zawiera bardziej szczegółowe przepisy dotyczące wykrwawiania zwierząt. Zgodnie z pkt 1 wspomnianego załącznika: „Wobec zwierząt, które zostały ogłuszone, wykrwawianie musi rozpocząć się jak najszybciej po ogłuszeniu i musi być przeprowadzone w sposób, który doprowadzi do szybkiego, obfitego i całkowitego wykrwawienia. W każdym razie wykrwawienie musi być przeprowadzone przed odzyskaniem świadomości przez zwierzę”.

III — Postępowanie poprzedzające złożenie skargi i skarga Komisji

26. Od 1998 r. FVO za pośrednictwem inspekcji prowadzonych w Republice Greckiej kontrolowało skuteczność wprowadzania w życie uregulowań wspólnotowych w zakresie ochrony zwierząt, zwłaszcza podczas ich transportu i uboju. W okresie od 2002 r. do 2004 r. przeprowadziło następujące inspekcje: — inspekcja nr 8729/2002 od dnia 18 do dnia 20 listopada 2002 r.; — inspekcja nr 9002/2003 od dnia 13 do dnia 17 stycznia 2003 r.; — inspekcja nr 9176/2003 od dnia 21 do dnia 25 lipca 2003 r.; — inspekcja nr 9211/2003 od dnia 15 do dnia 19 września 2003 r.; — inspekcja nr 7273/2004 od dnia 4 do dnia 8 października 2004 r.

27. Ponieważ w trakcie kilku inspekcji przeprowadzonych w Republice Greckiej inspektorzy FVO wykryli nieprawidłowości, w dniu 13 lipca 2005 r. Komisja skierowała do Republiki Greckiej wezwanie do zaprzestania stwierdzonych uchybień. Republika Grecka odpowiedziała na wezwanie do usunięcia uchybienia w dniu 20 września 2005 r. i w swej odpowiedzi podważyła zarzucane jej uchybienia.

28. Dokonawszy wymiany informacji z Republiką Grecką i przeprowadziwszy inspekcję nr 8042/2006 w dniach od 21 lutego do 1 marca 2006 r. Komisja uznała, że Republika Grecka wciąż nie usunęła zarzucanych uchybień. W dniu 4 lipca 2006 r. skierowała więc do Republiki Greckiej uzasadnioną opinię, która została doręczona temu państwu członkowskiemu w dniu 5 lipca 2006 r.; Republika Grecka odpowiedziała na nią pismem z dnia 4 września 2006 r. i w swej odpowiedzi podważyła twierdzenia Komisji zawarte w uzasadnionej opinii. Stwierdziwszy, po upływie terminu wskazanego w uzasadnionej opinii, czyli 5 września 2006 r., wyznaczonego na wykonanie obowiązków i po przeprowadzeniu dodatkowej inspekcji nr 8167/2006 w dniach od 4 do 15 września 2006 r., że Republika Grecka nadal nie wykonała swych obowiązków, w dniu 11 września 2007 r. Komisja złożyła skargę przeciwko Republice Greckiej.

29. W skardze Komisja wnosi do Trybunału o: 1. stwierdzenie, że nie podejmując środków koniecznych: — dla zapewnienia, że każdy przewoźnik zwierząt będzie zobowiązany do posiadania zezwolenia właściwych władz i będzie zarejestrowany w sposób umożliwiający właściwym władzom jego szybką identyfikację, w szczególności w przypadku nieprzestrzegania przepisów dotyczących ochrony zwierząt podczas transportu, — dla przeprowadzania przez właściwe władze obowiązkowych kontroli planów trasy/dzienników podróży, — dla ustanowienia miejsc odpoczynku dla zwierząt po ich rozładowaniu w portach lub w ich pobliżu, — dla zapewnienia skutecznych kontroli środków transportu i zwierząt i — dla nałożenia skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających kar za wielokrotne i poważne naruszenia przepisów dotyczących ochrony zwierząt podczas transportu, Republika Grecka uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy art. 5 część A ust. 1 lit. a) ppkt i) oraz ii), art. 5 część A ust. 2 lit. b), art. 5 część A ust. 2 lit. d) ppkt i) tiret pierwsze, art. 8, art. 9 i art. 18 ust. 2 dyrektywy Rady 91/628/EWG z dnia 19 listopada 1991 r. w sprawie ochrony zwierząt podczas transportu i zmieniającej dyrektywy 90/425/EWG i 91/496/EWG, oraz pkt 7 lit. b) ( 5 ) rozdziału VII załącznika do tej dyrektywy, a także po dniu 5 stycznia 2007 r. na mocy art. 5 ust. 4, art. 6 ust. 1, art. 13 ust. 3 i 4, art. 15 ust. 1, art. 25, art. 26 i art. 27 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1/2005 z dnia 22 grudnia 2004 r. w sprawie ochrony zwierząt podczas transportu i związanych z tym działań oraz zmieniającego dyrektywy 64/432/EWG i 93/119/WE i rozporządzenie (WE) nr 1255/97; 2. nie podejmując środków koniecznych: — dla zapewnienia przestrzegania przepisów dotyczących ogłuszania zwierząt przy uboju i — dla zapewnienia odpowiednich inspekcji i kontroli uboju, Republika Grecka uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy art. 3, art. 5 ust. 1 lit. d), art. 6 ust. 1 i art. 8 dyrektywy Rady 93/119/WE3 z dnia 22 grudnia 1993 r. w sprawie ochrony zwierząt podczas uboju lub zabijania; i obciążenie Republiki Greckiej kosztami postępowania.

IV — Postępowanie przed Trybunałem

30. Skarga Komisji została złożona w sekretariacie Trybunału w dniu 4 września 2007 r., a odpowiedź na skargę w dniu 26 listopada 2007 r. Komisja złożyła replikę, która wpłynęła do sekretariatu Trybunału w dniu 7 lutego 2008 r.; rząd grecki złożył duplikę, która wpłynęła do sekretariatu Trybunału w dniu 20 marca 2008 r. Podczas rozprawy w dniu 22 stycznia 2009 r. Komisja i rząd grecki przedstawiły uwagi ustne i odpowiedziały na pytania Trybunału.

V — Ocena rzecznika generalnego

A — Wprowadzenie

31. Niniejsza sprawa posiada istotne znaczenie dla celu zapewnienia na szczeblu wspólnotowym odpowiedniej ochrony zwierząt podczas transportu i uboju ( 6 ). Odpowiednie uregulowania w tej dziedzinie i przestrzeganie prawodawstwa w tym zakresie są istotne, by zapobiegać zbędnym cierpieniom zwierząt. Jednocześnie zachowanie zgodne z tym prawodawstwem przyczynia się do zapobiegania rozwojowi chorób ( 7 ), które mogłyby się rozprzestrzenić ze względu na nieprawidłowości popełnione podczas transportu i uboju zwierząt. Czyniąc to, chroni się zatem pośrednio zdrowie ludzi, którzy będą spożywać mięso tych zwierząt. W ostatnich latach dziedzina ochrony zwierząt w ogólności była w ramach Wspólnoty przedmiotem szerokiej debaty ( 8 ), na podstawie której Komisja opracowała plan działań w zakresie ochrony i dobrostanu zwierząt, w którym przewidziano kierunki przyszłego rozwoju uregulowań wspólnotowych w tej dziedzinie ( 9 ). Komisja podejmuje zatem stale wysiłki na rzecz wzmocnienia ochrony zwierząt ( 10 ).

32. W rozpatrywanej skardze Komisja wnosi do Trybunału o stwierdzenie, że Republika Grecka uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy prawodawstwa wspólnotowego w zakresie ochrony zwierząt podczas transportu i ochrony zwierząt podczas uboju, a w szczególności na mocy dyrektywy 91/628, rozporządzenia nr 1/2005 i dyrektywy 93/119. W tym względzie Komisja nie stawia zarzutu nieterminowej lub nieprawidłowej transpozycji dyrektyw wspólnotowych, ale zarzut uchybienia w praktyce zobowiązaniom wynikającym z tego prawodawstwa. Z utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika bowiem, że nawet jeżeli mające zastosowanie uregulowanie krajowe jest zgodne z prawem wspólnotowym, uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego w prawie wspólnotowym może wynikać także z istnienia praktyki administracyjnej ( 11 ). W takim przypadku Komisja musi wykazać, że taka praktyka administracyjna wykazuje w pewnym stopniu charakter trwały i powszechny ( 12 ). W przypadku gdy Komisja dostarczyła wystarczającą liczbę dowodów wskazujących, że władze państwa członkowskiego stosują powtarzającą się i ciągłą praktykę sprzeczną z prawem wspólnotowym, do tego państwa członkowskiego należy rzeczowe i szczegółowe zakwestionowanie przywołanych danych i wynikających z nich wniosków ( 13 ).

B — Analiza zarzutów podniesionych w skardze dotyczących ochrony zwierząt podczas transportu

1. Uwagi wstępne na temat dopuszczalności

33. W odniesieniu do zarzutów zawartych skardze, dotyczących ochrony zwierząt podczas transportu, Komisja twierdzi, że doszło do uchybienia zobowiązaniom wynikającym z dyrektywy 91/628 i rozporządzenia nr 1/2005, które zastąpiło i uchyliło tę dyrektywę od dnia 5 stycznia 2007 r. ( 14 ) W odniesieniu do ostatniej kwestii należy podkreślić, że rozporządzenie nr 1/2005 zastąpiło i uchyliło dyrektywę 91/628 dopiero po wygaśnięciu dwumiesięcznego terminu, licząc od dnia doręczenia uzasadnionej opinii, czyli terminu w którym państwo członkowskie powinno wykonać swe obowiązki. W rezultacie Republika Grecka otrzymała sporządzoną przez Komisję uzasadnioną opinię w dniu 5 lipca 2006 r., a zatem dwumiesięczny termin wskazany w uzasadnionej opinii, jaki został jej wyznaczony w celu wypełnienia zobowiązań, wygasł w dniu 5 września 2006 r. ( 15 ) Rozporządzenie nr 1/2005 weszło w życie w dniu 5 stycznia 2007 r., podczas gdy Komisja złożyła skargę w dniu 11 września 2007 r.

34. Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa istnienie uchybienia w ramach skargi złożonej na mocy art. 226 WE należy oceniać w świetle prawodawstwa wspólnotowego obowiązującego w chwili upływu terminu nałożonego przez Komisję na dane państwo członkowskie w celu zastosowania się do uzasadnionej opinii ( 16 ).

35. O ile żądania zawarte w skardze nie mogą co do zasady zostać rozszerzone ponad uchybienia zarzucane w sentencji uzasadnionej opinii i w wezwaniu do usunięcia uchybienia, to jednak dopuszczalna jest skarga Komisji o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom, które wynikają z pierwotnej wersji aktu prawa wspólnotowego, następnie zmienionego lub uchylonego, i które zostały utrzymane w nowych przepisach ( 17 ). Z drugiej strony, przedmiot sporu nie może zostać rozszerzony o zobowiązania wynikające z nowych przepisów, które nie mają odpowiedników w pierwotnej wersji danego aktu prawa, co stanowiłoby istotne naruszenie prawidłowości postępowania o stwierdzenie uchybienia ( 18 ).

36. Z orzecznictwa wynika zatem, że kryterium oceny dopuszczalności zarzutów zawartych w skardze, które są oparte na prawodawstwie, które ostatnio weszło w życie, nie jest kryterium formalnym, ale materialnym. Jeśli nowy akt prawa, który wszedł w życie po upływie terminu wskazanego w uzasadnionej opinii i przed złożeniem skargi, ustanawia takie same zobowiązania materialne jak akt prawa, który on zastąpił, uzasadnienie skargi oparte na nowym akcie prawa jest dopuszczalne tylko w przypadku, gdy ten ostatnio wprowadzony akt prawa nakłada na państwo członkowskie takie same zobowiązania jak akt prawa, który obowiązywał wcześniej. W konsekwencji w niniejszej sprawie należy zbadać, czy zobowiązania, które wynikają z przepisów dyrektywy 91/628 i na które Komisja powołuje się w skardze, posiadają odpowiedniki w przepisach rozporządzenia nr 1/2005. W celu zapewnienia większej przejrzystości niniejszej opinii dokonam w ramach poszczególnych zarzutów skargi oceny, czy Komisja może powoływać się na poszczególne przepisy rozporządzenia nr 1/2005.

2. Zarzut dotyczący identyfikacji i zezwoleń dla przewoźników

a) Argumenty stron

37. Na podstawie stwierdzeń dokonanych przez FVO w ramach inspekcji nr 7273/2004 i 8042/2006 Komisja uważa, że rząd grecki nie podjął środków koniecznych dla zapewnienia, by każdy przewoźnik zwierząt był zobowiązany do posiadania zezwolenia właściwych władz na transport zwierząt i był zarejestrowany w sposób umożliwiający właściwym władzom szybką identyfikację, czy dany przewoźnik spełnia przepisy dotyczące ochrony zwierząt podczas transportu. Komisja twierdzi, że w ten sposób Republika Grecka uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 5 część A ust. 1 lit. a) ppkt i) i art. 5 część A ust. 2 lit. b) dyrektywy 91/628, a także na mocy art. 6 ust. 1 i art. 13 ust. 3 i 4 rozporządzenia nr 1/2005.

38. Komisja podkreśla, że w ramach inspekcji nr 7273/2004 (pkt 5.3. i 6.3. sprawozdania z inspekcji) inspektorzy FVO stwierdzili, że niektórzy przewoźnicy nie posiadali zezwolenia lub że wydane im zezwolenie utraciło już ważność. W ramach inspekcji nr 8042/2006 (pkt 5.3. i 6.3. sprawozdania z inspekcji) stwierdzono, że mimo pewnej poprawy przepisy dotyczące zezwoleń i identyfikacji przewoźników nie były przestrzegane w wystarczającym stopniu. Komisja podkreśla, że choć istnieją wykazy przewoźników, nie są one uaktualniane.

39. W odpowiedzi na skargę rząd grecki wyjaśnia, że identyfikacja jednego nieważnego zezwolenia w ramach inspekcji nr 7273/2004 była przypadkiem odosobnionym, który nie dowodzi jeszcze, że istnieje uchybienie zobowiązaniom ciążącym na nim na mocy prawa wspólnotowego. Rząd grecki podkreśla, że podjął środki mające na celu zagwarantowanie zgodności z prawem wspólnotowym. Twierdzi, że poinformował właściwe władze poszczególnych departamentów greckich o zaleceniach wydanych przez inspektorów FVO i zorganizował seminaria dla przewoźników i weterynarzy, co jego zdaniem dowodzi, że władze greckie stale zapewniają prawidłowe stosowanie prawa wspólnotowego.

40. W replice Komisja w tym względzie podnosi, że organizacja takich seminariów stanowi bez wątpienia środek pozytywny, ale nie może w żaden sposób zastąpić oficjalnych środków, jakie właściwe władze powinny podjąć w odniesieniu do zezwoleń dla przewoźników.

b) Dopuszczalność

41. W ramach zarzutu dotyczącego identyfikacji i zezwoleń dla przewoźników Komisja powołuje się na naruszenie art. 5 część A ust. 1 lit. a) ppkt i) oraz ii) dyrektywy 91/628. Twierdzi w skardze, że art. 6 ust. 1 i art. 13 ust. 3 i 4 rozporządzenia nr 1/2005 zawierają to samo zobowiązanie. Zbadam zatem poniżej, czy ten argument Komisji jest zgodny z prawdą.

i) Identyfikacja przewoźników

42. Artykuł 5 część A ust. 1 lit. a) ppkt i dyrektywy 91/628 stanowi, że każdy przewoźnik powinien być zarejestrowany w sposób umożliwiający właściwym organom jego szybkie zidentyfikowanie na wypadek niespełnienia wymogów tej dyrektywy. Zdaniem Komisji odpowiednikiem tego artykułu jest art. 13 ust. 3 i 4 rozporządzenia nr 1/2005. Artykuł 13 ust. 3 rozporządzenia nr 1/2005 stanowi, że właściwe władze prowadzą rejestr zezwoleń ( 19 ) w sposób umożliwiający właściwym władzom szybką identyfikację przewoźnika, w szczególności w przypadku gdy nie spełnia on wymagań tego rozporządzenia. Moim zdaniem można stwierdzić, że obowiązek ustanowiony w art. 13 ust. 3 rozporządzenia nr 1/2005 jest identyczny z obowiązkiem ustanowionym w art. 5 część A ust. 1 lit. a) ppkt i dyrektywy 91/928. Celem obowiązku wynikającego z obydwóch artykułów jest prowadzenie rejestru przewoźników umożliwiającego szybką identyfikację przewoźnika, w przypadku gdy nie spełnia on wymagań dyrektywy lub rozporządzenia. W konsekwencji Komisja, moim zdaniem, może powoływać się w swej skardze na art. 13 ust. 3 rozporządzenia nr 1/2005.

43. Według mnie, w odniesieniu do art. 13 ust. 4 rozporządzenia nr 1/2005 należy dokonać odmiennego stwierdzenia. Z tego artykułu wynika obowiązek prowadzenia przez właściwe władze rejestru zezwoleń w postaci elektronicznej bazy danych ( 20 ). Jest to nowy obowiązek, którego nie przewiduje dyrektywa 91/628. W konsekwencji Komisja nie może, moim zdaniem, powoływać się na art. 13 ust. 4 rozporządzenia nr 1/2005.

ii) Zezwolenia dla przewoźników

44. Z art. 5 część A ust. 1 lit. a) ppkt ii) dyrektywy 91/628 wynika, że każdy przewoźnik musi posiadać zezwolenie przyznane przez właściwy organ państwa członkowskiego miejsca prowadzenia działalności lub, jeżeli chodzi o przedsiębiorstwo prowadzące działalność w państwie trzecim, przez właściwe organy państwa członkowskiego Unii, pod warunkiem pisemnego zobowiązania się osoby odpowiedzialnej za przedsiębiorstwo transportowe do spełnienia wymogów obowiązującego wspólnotowego prawodawstwa weterynaryjnego. Zdaniem Komisji odpowiednikiem tego artykułu jest art. 6 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2005, z którego wynika, że przewoźnikiem może być jedynie osoba, która otrzyma zezwolenie wydane przez właściwe władze zgodnie z art. 10 ust. 1 lub w przypadku długotrwałych przewozów zgodnie z art. 11 ust. 1. Podczas transportu zwierząt kopia zezwolenia powinna być dostępna dla właściwych władz.

45. Bezsprzecznie z obydwóch artykułów — art. 5 część A ust. 1 lit. a) ppkt ii) dyrektywy 91/628 i art. 6 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2005 — wynika obowiązek posiadania przez każdego przewoźnika zezwolenia wydanego przez właściwe władze. Ale należy wziąć pod uwagę, że poza wymogiem zawartym w art. 6 ust. 1, by każdy przewoźnik posiadał zezwolenie, rozporządzenie nr 1/2005 stanowi, że zezwolenie to powinno być wydane zgodnie z art. 10 ust. 1 lub zgodnie z art. 11 ust. 1 tego rozporządzenia. Artykuł 10 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2005 definiuje wymagania dotyczące zezwoleń dla przewoźników ( 21 ), podczas gdy art. 11 ust. 1 definiuje wymagania dotyczące zezwoleń w przypadku długotrwałych przewozów ( 22 ). Należy zauważyć, że dyrektywa 91/628 nie zawiera szczególnych analogicznych wymagań dotyczących zezwoleń dla przewoźników. Ponieważ wymagania wynikające z rozporządzenia nr 1/2005 są bardziej szczegółowe niż wymagania wynikające z dyrektywy 91/628, Komisja nie może, moim zdaniem, powoływać się w swojej skardze na art. 6 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2005. W konsekwencji powołanie się przez Komisję w skardze na art. 6 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2005 jest niedopuszczalne.

c) Ocena prawna

46. W odniesieniu do rozkładu ciężaru dowodu w ramach postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego w trybie art. 226 WE na Komisji spoczywa obowiązek wykazania takiego uchybienia ( 23 ). Natomiast do pozwanego państwa członkowskiego należy rzeczowe i szczegółowe zakwestionowanie powołanych danych i wynikających z nich wniosków ( 24 ). W uzasadnieniu zarzutu dotyczącego identyfikacji i zezwoleń dla przewoźników Komisja powołuje się na stwierdzenia dokonane przez FVO w ramach inspekcji nr 7273/2004 (pkt 5.3 i 6.3 sprawozdania z inspekcji) i nr 8042/2006 (pkt 5.3 i 6.3. sprawozdania z inspekcji), w związku z czym należy zbadać, czy okoliczności faktyczne, które FVO stwierdziło w ramach tych dwóch inspekcji i na które Komisja powołuje się w skardze, dowodzą zasadności tego zarzutu.

i) Identyfikacja przewoźników

47. Z pkt 5.3. sprawozdania z inspekcji nr 8042/2006 wynika, że greckie Ministerstwo Rozwoju Obszarów Wiejskich i Żywienia zażądało od właściwych władz lokalnych przesłania wykazu przewoźników posiadających zezwolenia ( 25 ). W sprawozdaniu wskazano, że wykaz wszystkich przewoźników, który istniał podczas ponownego badania, był dostępny na szczeblu ministerialnym. Ze sprawozdania wynika także, że wykazy były dostępne u wszystkich właściwych władz lokalnych, u których złożono wizytę.

48. W pkt 5.3. sprawozdania z inspekcji nr 8042/2006 wskazano również, że informacje dotyczące powierzchni załadunkowej w pojazdach, których zażądało Ministerstwo Rozwoju Obszarów Wiejskich i Żywienia, nie były dostępne w przypadku wszystkich przewoźników; w departamencie Serres informacji tych nie było od żadnego przewoźnika, w departamencie Kilkis istniały one w odniesieniu do jednej trzeciej przewoźników, a w departamencie Messinia nie było ich od żadnego z dwóch głównych przewoźników bydła.

49. Natomiast w pkt 6.3. sprawozdania z inspekcji nr 8042/2006 wskazano, że środki zaproponowane przez Ministerstwo Rozwoju Obszarów Wiejskich i Żywienia zostały wprowadzone w sposób ograniczony i niepełny. Prawdą jest, że wykazy przewoźników były dostępne, ale nie zawsze były one uaktualniane i nie zawierały wszystkich informacji, jak na przykład informacji dotyczących powierzchni załadunkowej lub pisemnego zobowiązania danej osoby do przestrzegania wymagań ustanowionych w dyrektywie 91/628.

50. Moim zdaniem okoliczności faktyczne, które wynikają z pkt 5.3. i 6.3. sprawozdania z inspekcji nr 8042/2006, z kilku względów nie wystarczą, by dowieść, że Republika Grecka uchybiła zobowiązaniu zapewnienia możliwości szybkiej identyfikacji przewoźnika.

51. W pierwszej kolejności, z wyżej przytoczonych okoliczności wynika, że wykazy przewoźników były dostępne zarówno na szczeblu Ministerstwa Rozwoju Obszarów Wiejskich i Żywienia, jak i u wszystkich właściwych władz lokalnych, które były przedmiotem inspekcji FVO.

52. W drugiej kolejności, w odniesieniu do twierdzeń Komisji, zgodnie z którymi wykazy przewoźników nie są uaktualniane, należy podnieść, jak utrzymuje rząd grecki w odpowiedzi na skargę ( 26 ) i w duplice ( 27 ), że twierdzenia te są bardzo nieprecyzyjne. Komisja odwołuje się do ogólnych stwierdzeń zwartych w pkt 6.3. sprawozdania z inspekcji nr 8042/2006, na przykład, że wykazy przewoźników „nie zawsze były uaktualniane” i „nie zawierały wszystkich informacji”, nie przytaczając konkretnej i dokładnej liczby wykazów nieuaktualnionych spośród wykazów poddanych kontroli ( 28 ).

53. W trzeciej kolejności, w odniesieniu do twierdzenia, zgodnie z którym wykazy przewoźników są niepełne, ponieważ nie zawierają informacji dotyczących powierzchni załadunkowej, należy podnieść, że obowiązek zagwarantowania tych informacji w ramach rejestracji przewoźników nie wynika z dyrektywy 91/628 i rozporządzenia nr 1/2005. Pisemne zobowiązanie osoby odpowiedzialnej za przedsiębiorstwo transportowe, iż będzie ona przestrzegała wymogów obowiązującego wspólnotowego prawodawstwa weterynaryjnego, zgodnie z art. 5 część A ust. 1 lit. a) ppkt ii) dyrektywy 91/628, jest konieczne jedynie w celu wydania zezwolenia, jakie państwo członkowskie Unii przyznaje przedsiębiorstwu mającemu siedzibę w państwie trzecim; artykuł ten nie zawiera obowiązku dołączenia tego zobowiązania pisemnego do wykazu przewoźników. Rozporządzenie nr 1/2005 nie zawiera także przepisu szczególnego dotyczącego obowiązku zagwarantowania informacji odnoszących się do powierzchni załadunkowej.

54. W czwartej kolejności, ponieważ Komisja utrzymuje, że uchybienie przepisom prawa wspólnotowego wynika z praktyki administracyjnej, powinna ona wykazać, że taka praktyka administracyjna wykazuje w pewnym stopniu charakter trwały i powszechny ( 29 ). Komisja musi zatem wykazać, że władze państwa członkowskiego doprowadziły do trwałej i nieprzerwanej praktyki sprzecznej z prawem wspólnotowym. Tymczasem w niniejszej sprawie z przedstawionych dowodów nie wynika, że chodzi o trwałą i nieprzerwaną praktykę; dowody przedstawione przez Komisję dotyczą jedynie ustaleń dokonanych w 2006 r., a nie ustaleń odnoszących się do dłuższego okresu czasu, w którym rozwinęłaby się trwała praktyka.

55. W konsekwencji uważam, że należy oddalić jako bezzasadną część zarzutu dotyczącą identyfikacji przewoźników, w której Komisja twierdzi, że Republika Grecka uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 5 część A ust. 1 lit. a) ppkt i) dyrektywy i art. 13 ust. 3 rozporządzenia nr 1/2005.

ii) Zezwolenia dla przewoźników

56. Z pkt 5.3. sprawozdania z inspekcji nr 7273/2004 wynika, że w 2004 r. właściwe władze wykryły przewoźników, którzy nie mieli zezwolenia lub których zezwolenie utraciło już ważność. Z pkt 6.3. sprawozdania z inspekcji 7273/2004 wynika, że dokonano pewnego postępu zapewniając, by przewoźnicy posiadali zezwolenia, ale ustawodawstwo, które ulepszyłoby ten system, nie zostało przyjęte, jak to początkowo przewidywano. W tym samym punkcie sprawozdania wskazano również, że wymóg dotyczący kontroli czasu podróży w odniesieniu do transportu długotrwałego nie był przestrzegany w trzech z czterech departamentów, w których przeprowadzono inspekcje.

57. Z pkt 5.3. sprawozdania z inspekcji nr 8042/2006 wynika, że greckie Ministerstwo Rozwoju Obszarów Wiejskich i Żywienia, w celu ulepszenia systemu zezwoleń, zażądało od właściwych władz lokalnych poinformowania na piśmie wszystkich przewoźników, że na nich spoczywa odpowiedzialność za przedłużenie zezwolenia, że powinni złożyć wniosek o przedłużenie zezwolenia najpóźniej miesiąc przed upływem terminu, na jaki zezwolenie zostało im przyznane, i że mają obowiązek zgłoszenia wszystkich zmian dotyczących kierowców lub pojazdów. W sprawozdaniu stwierdzono, że 49 z 54 właściwych władz lokalnych odpowiedziało, że przewoźnicy zostali poinformowani o ich obowiązkach; we wszystkich departamentach, w których inspektorzy FVO przeprowadzili inspekcje, władze lokalne dostarczyły przewoźnikom informacji. Z tego punktu sprawozdania z inspekcji wynika także, że w departamencie Laconia do każdego przewoźnika, którego zezwolenie utraciło ważność, wysłano ogólne przypomnienie dotyczące przedłużenia zezwolenia, ale przypomnienia nie zostały wysłane do przewoźników w sposób zindywidualizowany.

58. W pkt 5.3. sprawozdania z inspekcji nr 8042/2006 wskazano również, że greckie Ministerstwo Rozwoju Obszarów Wiejskich i Żywienia nie zostało poinformowane o żadnym naruszeniu związanym z zezwoleniami dla przewoźników. W departamencie Laconia jedno zezwolenie zostało wydane przewoźnikowi, pomimo że nie dostarczył pisemnego zobowiązania w rozumieniu art. 5 część A ust. 1 lit. a) ppkt ii) dyrektywy 91/628; przedstawiciele właściwych władz lokalnych wskazali, że niektórzy przewoźnicy z państw trzecich posiadali zezwolenia, które utraciły ważność, ale że zezwolenia te nie zostały wydane przez właściwe władze greckie.

59. Z pkt 6.3. sprawozdania z inspekcji nr 8042/2006 wynika, że środki zaproponowane przez greckie Ministerstwo Rozwoju Obszarów Wiejskich i Żywienia zostały wprowadzone w życie w sposób ograniczony i niepełny. Stwierdzono w nim także, że wspomniane ministerstwo nie zapewniło, aby przewoźnicy z państw trzecich posiadali ważne zezwolenie w rozumieniu art. 5 część A ust. 1 lit. a) ppkt ii) dyrektywy 91/628.

60. Moim zdaniem, przytoczone okoliczności faktyczne nie dowodzą twierdzenia Komisji, iż Republika Grecka uchybia zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 5 część A ust. 1 lit. a) ppkt ii) dyrektywy 91/628, dotyczącym zezwoleń dla przewoźników.

61. W pkt 5.3. sprawozdania z inspekcji nr 7273/2004 wskazano wprawdzie, że właściwe władze wykryły przewoźników nieposiadających zezwolenia lub posiadających zezwolenia, które utraciły ważność, ale nie wskazano w nim ani liczby przewoźników, których poddano inspekcji, ani nazw i liczby departamentów, w których przeprowadzono inspekcje, ani liczby przewoźników spośród tych, których poddano inspekcji, którzy nie posiadali zezwolenia lub posiadali zezwolenia, które utraciły ważność. Prawdą jest, że w skardze Komisja utrzymuje, iż nie chodzi w tym względzie o „odosobniony przypadek” ( 30 ), jak twierdzi rząd grecki, ale „znaczną liczbę indywidualnych przypadków” ( 31 ), ale nie wymienia liczby przypadków lub stosunku procentowego przypadków poddanych inspekcji, w których przewoźnicy nie posiadali zezwolenia lub posiadali zezwolenie, które utraciło ważność. Wskazówki zawarte w pkt 6.3. tego sprawozdania są także, według mnie, zbyt ogólne, by na ich podstawie można było udowodnić twierdzenia Komisji, podobnie jak ze sprawozdania z inspekcji nr 8042/2006 nie wynika liczba przewoźników, którzy nie posiadali zezwolenia lub których zezwolenia utraciły ważność. Przeciwnie, greckie Ministerstwo Rozwoju Obszarów Wiejskich i Żywienia nie zostało poinformowane o żadnym naruszeniu związanym z zezwoleniami dla przewoźników, a sprawozdanie z inspekcji nr 8042/2006 przytacza tylko indywidualne przypadki naruszeń.

62. Moim zdaniem, przytoczone stwierdzenia w żaden sposób nie dowodzą istnienia praktyki administracyjnej wykazującej w pewnym stopniu charakter trwały i powszechny, poprzez którą władze greckie naruszyłyby swoje zobowiązania wspólnotowe.

63. W konsekwencji uważam, że należy oddalić jako bezzasadną część zarzutu dotyczącą zezwoleń dla przewoźników, w której Komisja twierdzi, że Republika Grecka uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 5 część A ust. 1 lit. a) ppkt ii) dyrektywy 91/628.

d) Wynik analizy

64. Moim zdaniem należy oddalić jako niedopuszczalny zarzut dotyczący identyfikacji i zezwoleń dla przewoźników, w ramach którego Komisja twierdzi, że Republika Grecka uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 5 część A ust. 1 lit. a) ppkt i) oraz ii) dyrektywy 91/628 i art. 13 ust. 3 rozporządzenia nr 1/2005.

3. Zarzut dotyczący kontroli planów trasy

a) Argumenty stron

65. Komisja zarzuca Republice Greckiej, że nie podjęła środków koniecznych dla zapewnienia przeprowadzania przez właściwe władze obowiązkowych kontroli planów trasy transportu zwierząt. Komisja twierdzi, że w ten sposób Republika Grecka uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 5 część A ust. 2 lit. b), art. 5 część A ust. 2 lit. b) ppkt i) tiret pierwsze, art. 8 ust. 1 lit. b) i d) i art. 9 dyrektywy 91/628. Komisja twierdzi także, że doszło do uchybienia zobowiązaniom wynikającym z art. 5 ust. 4 i art. 15 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2005.

66. Komisja podnosi, że w ramach inspekcji nr 9002/2003 (pkt 5.4.2. sprawozdania z inspekcji), nr 7273/2004 (pkt 5.3. i 6.4. sprawozdania z inspekcji) i nr 8042/2006 (pkt 5.4.2. i 6.4. sprawozdania z inspekcji) inspektorzy FVO stwierdzili nieprawidłowości w niektórych planach trasy. Nieprawidłowości polegały między innymi na zbyt długim czasie transportu zadeklarowanym w większości poddanych kontroli planów trasy w przypadku zwierząt transportowanych z innych państw członkowskich i przeznaczonych do uboju w Republice Greckiej.

67. Rząd grecki podnosi, że w 2003 r. w drodze okólnika wprowadził odpowiedni system kontroli informacji zamieszczonych w planach trasy. Poza tym podnosi, że w przypadku gdy te plany trasy zostały ustalone przez właściwe władze innych państw członkowskich, władze greckie nie mogą kontrolować informacji wskazanych w tych planach i kryteriów, jakie uwzględniły właściwe władze innych państw członkowskich. Według rządu greckiego właściwe władze greckie mogą kontrolować jedynie wykonywanie tych planów trasy.

68. Komisja odpowiada na ten argument rządu greckiego, że celem kontroli planów trasy jest zagwarantowanie przestrzegania wymogów ustanowionych w dyrektywie 91/628. Według niej, kontrola nie powinna ograniczać się jedynie do weryfikacji istnienia planu trasy lub jedynie do weryfikacji znajdujących się w nich informacji, ale obejmować także badanie zgodności transportu zwierząt z prawem wspólnotowym w zakresie ochrony zwierząt podczas transportu. Komisja podnosi, że takie stanowisko potwierdza także art. 9 ust. 1 dyrektywy 91/628, który przewiduje działania, które należy podjąć, jeżeli w trakcie transportu zostaje stwierdzone, że przepisy tej dyrektywy nie są przestrzegane. Komisja w konsekwencji uważa, że jest oczywiste, iż sama kontrola danych wymienionych w planie trasy nie wystarczy do wykonania obowiązków ustanowionych w dyrektywie 91/628. W odniesieniu do twierdzenia rządu greckiego, iż w 2003 r. w drodze okólnika wprowadził odpowiedni system kontroli informacji zamieszczonych z planach trasy, Komisja podnosi, że podczas przeprowadzania poszczególnych inspekcji inspektorzy FVO stwierdzili, że kontrole nie zostały przeprowadzone w sposób zadowalający.

b) Dopuszczalność

69. W odniesieniu do zarzutu dotyczącego kontroli planów trasy, Komisja twierdzi, że doszło do uchybienia zobowiązaniom wynikającym z art. 5 część A ust. 2 lit. b), art. 5 część A ust. 2 lit. d) ppkt i) tiret pierwsze, art. 8 ust. 1 lit. b) i d) i art. 9 dyrektywy 91/628. Komisja twierdzi także, że doszło do naruszenia art. 5 ust. 4 i art. 15 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2005 jako odpowiedników wyżej wspomnianych artykułów dyrektywy.

70. Artykuł 5 część A ust. 2 lit. b) dyrektywy 91/628 stanowi, że państwa członkowskie zapewniają, by przewoźnik w odniesieniu do zwierząt, które mają być przedmiotem handlu między państwami członkowskimi lub wywiezione do państw trzecich, oraz w przypadkach gdy czas podróży przekracza osiem godzin, sporządzał plan trasy zgodnie z wzorem określonym w rozdziale VIII załącznika, który będzie dołączony do świadectwa zdrowia w czasie podróży, oraz wskazuje także wszelkie miejsca postojów i przeładunków. Ten plan trasy jest sporządzany zgodnie ze wzorem zamieszczonym w rozdziale VIII załącznika; rozdział ten definiuje w sposób szczegółowy treść planu trasy, który powinien obejmować informacje dotyczące przewoźnika, środka transportu, gatunku i liczby zwierząt, miejsca wysyłki i miejsca przeznaczenia, trasy i czasu podróży, numeru świadectwa zdrowia lub dokumentu towarzyszącego, pieczęć lekarza weterynarii miejsca wysyłki, pieczęć właściwych organów miejsca wyjazdu, datę i godzinę wyjazdu, nazwisko i podpis osoby odpowiedzialnej za transport, a także informacje dotyczące miejsca postoju i przeładunku. Artykuł 5 część A ust. 2 lit. d) pkt i) tiret pierwsze dyrektywy 91/628 stanowi, że państwa członkowskie gwarantują, aby przewoźnik zapewniał, by oryginał planu trasy był należycie sporządzony i uzupełniony przez właściwe osoby we właściwym czasie.

71. Komisja twierdzi, że odpowiednikiem przepisów dyrektywy 91/628, które ustanawiają spoczywający na przewoźniku obowiązek wypełnienia planu trasy jest art. 5 ust. 4 rozporządzenia nr 1/2005. Zgodnie z tym artykułem w przypadku długich przewozów pomiędzy państwami członkowskimi i państwami trzecimi domowych gatunków nieparzystokopytnych innych niż zarejestrowane nieparzystokopytne, bydła, owiec, kóz i świń, przewoźnicy i organizatorzy stosują przepisy dotyczące dzienników podróży zamieszczone w załączniku II. W drugim punkcie załącznika II do rozporządzenia nr 1/2005 przewidziano, że dziennik podróży zawiera następujące sekcje: planowanie, miejsce wyjazdu, miejsce przeznaczenia, oświadczenie przewoźnika i raport o nieprawidłowościach. W poszczególnych sekcjach załącznik II do rozporządzenia nr 1/2005 reguluje w sposób szczegółowy treść sekcji dziennika podróży.

72. Przepisy dyrektywy 91/628 wymagają zatem od przewoźnika, aby sporządził plan trasy, podczas gdy przepisy rozporządzenia nr 1/2005 nakładają na niego obowiązek sporządzenia dziennika podróży. Z porównania wzorów obydwóch dokumentów wynika, że sekcja 1 dziennika podróży, dotycząca planowania, w dużej mierze odpowiada planowi trasy przewidzianemu w dyrektywie nr 91/628. Natomiast pozostałe części dziennika podróży przewidzianego przez rozporządzenie nr 1/2005 zawierają bardziej szczegółowe informacje niż plan trasy przewidziany przez dyrektywę 91/628. I tak na przykład sekcja 2 dziennika podróży, która dotyczy miejsca wyjazdu, obejmuje nazwę i adres opiekuna w miejscu wyjazdu; sekcja 3, która dotyczy miejsca przeznaczenia, obejmuje informacje dotyczące opiekuna w miejscu przeznaczenia i urzędowego lekarza weterynarii, a także dane odnoszące się do wykonanych kontroli; sekcja 4 obejmuje odrębne oświadczenie przewoźnika; sekcja 5 zawiera odrębny raport o nieprawidłowościach. Ze ściśle formalnego punktu widzenia jest oczywiste, że obowiązek sporządzenia sekcji 1 dziennika podróży, która dotyczy planowania, odpowiada obowiązkowi sporządzenia planu trasy, ale należy wziąć pod uwagę fakt, że dziennik podróży stanowi jedną całość i że sporządzając jedynie sekcję 1 dziennika podróży, przewoźnik nie spełnia jeszcze obowiązku, który na nim ciąży na mocy art. 5 ust. 4 rozporządzenia nr 1/2005, na który powołuje się Komisja. Uważam zatem, że Komisja nie może powoływać się w ramach zarzutu dotyczącego kontroli planów trasy na uchybienie zobowiązaniu wynikającemu z art. 5 ust. 4 rozporządzenia nr 1/2005.

73. W ramach tego zarzutu Komisja powołuje się także na art. 8 ust. 1 lit. b) i d) dyrektywy 91/628. Artykuł ten stanowi, że państwa członkowskie zapewniają, aby właściwe władze kontrolowały, czy spełnione zostały wymogi niniejszej dyrektywy, poprzez dokonywanie niedyskryminacyjnych inspekcji środków transportu i zwierząt przybywających do miejsca przeznaczenia [lit. b)] i kontroli szczegółowych danych w dokumentach towarzyszących [lit. d)]. Zdaniem Komisji, odpowiednikiem tego artykułu jest art. 15 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2005, który stanowi, że na każdym etapie długotrwałego przewozu właściwe władze przeprowadzają właściwe kontrole wyrywkowe lub ukierunkowane celem sprawdzenia, czy przewidywany czas podróży jest możliwy do zrealizowania oraz czy przewóz spełnia wymogi tego rozporządzenia, a w szczególności, czy czas podróży i postoju jest zgodny z limitami określonymi w rozdziale V załącznika I do tego rozporządzenia.

74. W odniesieniu do obowiązku przeprowadzania kontroli można stwierdzić, że obowiązek ustanowiony w art. 15 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2005 nie odpowiada w pełni obowiązkowi ustanowionemu w art. 8 ust. 1 lit. b) i d) dyrektywy 91/628. Podczas gdy obowiązki ustanowione w dyrektywie 91/826 dotyczą kontroli środków transportu, zwierząt i w sposób ogólny kontroli danych w dokumentach towarzyszących, obowiązki ustanowione w rozporządzeniu nr 1/2005 dotyczą kontroli czasu przewozu i postoju oraz ogólnych wymogów odnoszących się do zgodności podróży ze wspomnianym rozporządzeniem. Poza tym obowiązek przeprowadzenia kontroli, ustanowiony w art. 15 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2005, odnosi się tylko do kontroli podczas długotrwałego przewozu, podczas gdy art. 8 ust. 1 dyrektywy 91/628 nie ogranicza się jedynie do tego rodzaju kontroli. Ponadto obydwa artykuły różnią się tym, że na podstawie art. 15 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2005 właściwa władza może na każdym etapie długotrwałego przewozu przeprowadzić właściwe kontrole wyrywkowe lub ukierunkowane, podczas gdy art. 8 ust. 1 lit. b) dyrektywy 91/628 dotyczy jedynie kontroli środków transportu i zwierząt przybywających do miejsca przeznaczenia ( 32 ). W konsekwencji Komisja nie może, moim zdaniem, powoływać się na art. 15 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2005.

75. Artykuł 9 dyrektywy 91/628 zawiera przepisy dotyczące sposobu postępowania w przypadku stwierdzenia, że przepisy dyrektywy nie są przestrzegane. Ustęp 1 tego artykułu stanowi, że jeżeli w trakcie transportu zostaje stwierdzone, że przepisy tej dyrektywy nie są lub nie były przestrzegane, organ właściwy dla miejsca stwierdzenia takiego uchybienia żąda od osoby odpowiadającej za ten środek transportu podjęcia wszelkich działań, jakie właściwy organ uzna za konieczne dla opieki nad danymi zwierzętami. Zależnie od okoliczności działania takie mogą obejmować: a) zorganizowanie zakończenia przewozu lub dostarczenie zwierząt najkrótszą trasą z powrotem do miejsca wyruszenia transportu, pod warunkiem że takie postępowanie nie sprawi zwierzętom niepotrzebnego cierpienia; b) zorganizowanie zwierzętom odpowiedniego miejsca przechowania i zapewnienie im prawidłowej opieki do czasu rozwiązania problemu; c) zorganizowanie humanitarnego uboju danych zwierząt ( 33 ). Pozostałe ustępy art. 9 dyrektywy 91/628 obejmują przepisy dotyczące konsekwencji nieprzestrzegania przez osobę odpowiedzialną za środek transportu instrukcji właściwego organu i przepisy dotyczące prawa odwołania przed władzami krajowymi. W odniesieniu do tego obowiązku Komisja nie powołuje się na żaden przepis rozporządzenia nr 1/2005.

c) Ocena prawna

76. W uzasadnieniu zarzutu dotyczącego kontroli planów trasy, Komisja powołuje się w pierwszym rzędzie na pkt 5.4.2. sprawozdania z inspekcji nr 9002/2003, z którego wynika, że dokumentacja, która towarzyszyła zwierzętom podczas transportu wewnątrz Republiki Greckiej, nie zawierała godziny wyjazdu. Z tego punktu sprawozdania wynika także, że inspektorzy FVO wykryli nieprawidłowości również w niektórych dokumentach, które zostały już poddane kontroli przez właściwe władze krajowe. Kopie świadectw zdrowia i planów trasy, które towarzyszyły zwierzętom pochodzącym z Hiszpanii, Francji i Niderlandów, przeznaczonych do uboju w Republice Greckiej, były niespójne i brakowało ważnych informacji. Czasy trwania przewozu zadeklarowane w większości planów trasy były niespójne i niemożliwe do zrealizowania. Pośredni odpoczynek (pomiędzy postojem pośrednim na południu Włoch a miejscem przeznaczenia w Republice Greckiej) nie był odnotowywany w planie trasy.

77. Komisja powołuje się także na pkt 5.4. sprawozdania z inspekcji nr 7273/2004 ( 34 ), z którego wynika, że greckie Ministerstwo Rozwoju Obszarów Wiejskich i Żywienia zażądało od właściwych władz w każdym z poszczególnych departamentów, aby przedstawiły program kontroli za rok 2003; tylko sześć z 54 departamentów przedstawiło ten program, czyli 11,1% departamentów. Poza tym z tego punktu wynika też, że w departamencie Fthiotida w drugim i trzecim kwartale 2003 r. przeprowadzono kontrolę w miejscu przeznaczenia odpowiednio 92% i 83% załadunku. W departamencie Karditsa kontrole zostały przeprowadzone w miejscu wysyłki; w departamencie Larisa przeprowadzono w każdym kwartale trzy z pięciu niezapowiedzianych kontroli w rzeźniach, ale kontrolą nie zostały objęte przewozy długotrwałe. W departamencie Trikala przeprowadzono kontrole wyładunku po długotrwałym przewozie. Poza tym ze wspomnianego punktu sprawozdania wynika, że w 2003 r. władze krajowe poddały kontroli 6808 pojazdów i stwierdziły 3 naruszenia i 24 nieprawidłowości w dokumentacji towarzyszącej. Podczas inspekcji inspektorzy FVO stwierdzili także kilka dodatkowych nieprawidłowości, których właściwe władze krajowe nie zauważyły ( 35 ).

78. W pkt 6.4. sprawozdania z inspekcji nr 7273/2004 stwierdzono, że większość departamentów nie przedstawiło programu kontroli planów trasy i że brak jest spójności pomiędzy poddanymi kontroli departamentami w odniesieniu do sposobu zapewniania w danym przypadku kontroli planów trasy ( 36 ).

79. Komisja powołuje się także na pkt 5.4.2. i 6.4. sprawozdania z inspekcji nr 8042/2006. Z pkt 5.4.2. wspomnianego sprawozdania wynika, że w departamencie Kilkis właściwe władze krajowe wskazały, że nie przeprowadziły żadnej kontroli planów trasy. W departamentach Messinia, Laconia, Thesprotia i Ilia właściwe władze krajowe nie stwierdziły podczas kontroli, że plany trasy przewidują zbyt długi czas transportu lub że są one dotknięte nieprawidłowościami. W departamencie Thesprotia właściwe władze krajowe zachowały oryginały planów trasy zamiast wydać je przewoźnikom, którzy powinni je zwrócić właściwemu organowi w miejscu wyjazdu. W Patras właściwe władze krajowe przeprowadziły kontrolę planów trasy wyłącznie do portu, nie obejmując kontrolą reszty podróży aż do miejsca końcowego przeznaczenia; właściwe władze nie wykryły zatem, że w wielu przypadkach czas transportu do wysp Lesbos i Chios był dłuższy niż dopuszczalny. W pkt 6.4. sprawozdania z inspekcji nr 8042/2006 wskazano, że właściwe władze krajowe, które opracowały program kontroli planów trasy, także nie osiągnęły wyznaczonych celów, ponieważ zasadniczo polegały na kontrolach przeprowadzanych w rzeźniach, a także często przeprowadzały kontrole w przypadkach, gdy nie były one szczególnie użyteczne.

80. Z przepisów przytoczonych przez Komisję w ramach niniejszego zarzutu wynika, że Komisja twierdzi, że doszło do uchybienia pięciu zobowiązaniom, które ciążą na Republice Greckiej, polegających na: — zapewnianiu, aby przewoźnicy posiadali plan trasy [art. 5 część A ust. 1 lit. b) dyrektywy 91/628)]; — zapewnianiu, aby plany trasy przewoźników były sporządzone we właściwy sposób [art. 5 część A ust. 2 lit. d) ppkt i) tiret pierwsze dyrektywy 91/628]; — kontrolowaniu środków transportu i zwierząt przybywających do miejsca przeznaczenia [art. 8 ust. 1 lit. b) dyrektywy 91/628]; — kontrolowaniu szczegółowych danych w dokumentach towarzyszących [art. 8 ust. 1 lit. d) dyrektywy 91/628]; — podejmowaniu środków w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości (art. 9 dyrektywy 91/628).

81. Moim zdaniem, na podstawie dowodów przedstawionych przez Komisję nie można stwierdzić, że Republika Grecka uchybiła ciążącemu na niej zobowiązaniu do zapewnienia, aby przewoźnicy posiadali plan trasy [art. 5 część A ust. 2 lit. b) dyrektywy 91/628]. Z żadnego sprawozdania z inspekcji nie wynika, że przewoźnicy nie posiadali planów trasy. W konsekwencji należy, według mnie, oddalić jako bezzasadną część zarzutu, w której Komisja twierdzi, że doszło do uchybienia zobowiązaniu wynikającemu z art. 5 część A ust. 2 lit. b) dyrektywy 91/628.

82. Obowiązek zapewnienia, aby plany trasy były należycie sporządzone (art. 5 część A ust. 2 lit. d) ppkt i) tiret pierwsze dyrektywy 91/628) obejmuje obowiązek zapewnienia, by plany trasy zawierały wszelkie konieczne informacje i by te informacje były konkretne i właściwe (na przykład, by czas przewozu nie był zbyt długi). W odniesieniu do uchybienia temu zobowiązaniu Komisja wprawdzie przedstawiła dowody, z których wynika, że plany trasy były dotknięte nieprawidłowościami. Jednak dowody te nie są, moim zdaniem, wystarczająco precyzyjne, by móc wykazać istnienie trwałego i powszechnego naruszenia obowiązków ciążących na władzach greckich. I tak inspektorzy FVO stwierdzili na przykład, że w „niektórych dokumentach” znajdowały się nieprawidłowości, że czasy trwania transportu „w większości planów trasy” były niespójne i niemożliwe do zrealizowania i że w „wielu przypadkach” czas trwania transportu był dłuższy niż dozwolony. Nie istnieje żadna wątpliwość, że plany trasy w Republice Greckiej były dotknięte nieprawidłowościami, ale stosunek procentowy poddanych kontroli przypadków, w których wykryto te nieprawidłowości, nie wynika jednoznacznie z dowodów przedstawionych przez Komisję. Według mnie, Komisja nie przedstawiła wystarczająco precyzyjnych danych, by móc wykazać uchybienie obowiązkowi związanemu z należytym charakterem planów trasy. W konsekwencji należy, moim zdaniem, oddalić jako bezzasadną część zarzutu, w której Komisja twierdzi, że doszło do uchybienia zobowiązaniu wynikającemu z art. 5 część A ust. 2 lit. d) ppkt i) tiret pierwsze dyrektywy 91/628.

83. W odniesieniu do obowiązku kontrolowania środków transportu i zwierząt przybywających do miejsca przeznaczenia [art. 8 ust. 1 lit. b) dyrektywy 91/628)] Komisja, moim zdaniem, nie przedstawiła żadnego dowodu. W żadnym miejscu ww. sprawozdań nie wskazano wyraźnie, że pojazdy nie zostały poddane kontroli w miejscu przeznaczenia. Wprost przeciwnie, w przypadku departamentu Fthiotida w materiale dowodowym ( 37 ) wskazano, że w drugim i trzecim kwartale 2003 r. poddano kontroli w miejscu przeznaczenia odpowiednio 92% i 83% ładunków. W konsekwencji należy oddalić jako bezzasadną część zarzutu, w której Komisja twierdzi, że doszło do uchybienia zobowiązaniu wynikającemu z art. 8 ust. 1 lit. b) dyrektywy.

84. Część zarzutu, w której Komisja twierdzi, że doszło do uchybienia zobowiązaniu kontrolowania szczegółowych danych w dokumentach towarzyszących [art. 8 ust. 1 lit. d) dyrektywy 91/628] także jest, moim zdaniem, bezzasadna. Mimo że właściwe władze krajowe poszczególnych departamentów nie przedstawiły w 2003 r. programów kontroli, z pkt 5.4. sprawozdania z inspekcji nr 7273/2004 wynika, że takie kontrole zostały jednak przeprowadzone w departamentach, które były przedmiotem inspekcji inspektorów FVO. Prawdą jest, że w niektórych przypadkach właściwe władze krajowe nie stwierdziły istniejących nieprawidłowości, niemniej jednak kontrole zostały przeprowadzone — istnieje na przykład wyraźna informacja dotycząca 2003 r., zgodnie z którą przeprowadzono 6808 inspekcji. Uważam zatem, że należy oddalić jako bezzasadną część zarzutu, w której Komisja twierdzi, że doszło do uchybienia zobowiązaniu wynikającemu z art. 8 ust. 1 lit. d) dyrektywy 91/628.

85. W odniesieniu do obowiązku podjęcia środków w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości (art. 9 dyrektywy 91/628) uważam, że Komisja nie przedstawiła dowodów, by uzasadnić tę część zarzutu. Stwierdzenie uchybienia zobowiązaniu wynikającemu z tego artykułu wymaga przedstawienia dowodów wykazujących, że stwierdzając naruszenie, właściwie władze greckie nie działały w należyty sposób. Tymczasem Komisja nie przedstawiła żadnego dowodu dotyczącego liczby przypadków lub departamentów, w których właściwe władze krajowe stwierdziły naruszenia i nie podjęły w tym zakresie właściwych środków. W konsekwencji należy, według mnie, oddalić jako bezzasadną część zarzutu, w której Komisja twierdzi, że doszło do uchybienia zobowiązaniu wynikającemu z art. 9 dyrektywy 91/628.

d) Wynik analizy

86. Moim zdaniem, należy oddalić jako bezzasadny zarzut dotyczący kontrolowania planów trasy, w ramach którego Komisja twierdzi, że doszło do uchybienia zobowiązaniom wynikającym z art. 5 część A ust. 2 lit. b); art. 5 część A ust. 2 lit. d) ppkt i) tiret pierwsze; art. 8 ust. 1 lit. b) i d) oraz art. 9 dyrektywy 91/628.

4. Zarzut dotyczący braku miejsc odpoczynku w portach

a) Argumenty stron

87. Komisja zarzuca Republice Greckiej, że inspekcje nr 9211/2003 (pkt 5.2.2. sprawozdania z inspekcji) i nr 8042/2006 (pkt 5.4.2. sprawozdania z inspekcji) wykazują, że nie zapewniła, by w portach promowych lub w ich najbliższym otoczeniu były miejsca odpoczynku, gdzie zwierzęta mogłyby odpocząć przez 12 godzin po ich wyładowaniu ze statku, w przypadku gdy czas transportu morskiego wyniósł co najmniej 29 godzin. W tym względzie Komisja powołuje się w swym uzasadnieniu na uchybienie zobowiązaniu wynikającemu z pkt 48 ppkt 7 lit. b) ( 38 ) rozdziału VII załącznika do dyrektywy 91/628 i uchybienie zobowiązaniu wynikającemu z pkt 1.7 lit. b) rozdziału V załącznika I do rozporządzenia nr 1/2005. Tymczasem w ramach swych żądań wnosi jedynie o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniu wynikającemu z pkt 48 ppkt 7 lit. b) rozdziału VII załącznika do dyrektywy 91/628.

88. W odniesieniu do jednego z portów (Igoumenitsa) Komisja stwierdza, że istnieją miejsca, które mogłyby być wykorzystywane do odpoczynku, ale że niemożliwe jest ich wykorzystywanie do tego celu ze względu na brak zezwolenia wydanego w tym zakresie przez właściwe władze. Według Komisji, rząd grecki w swej odpowiedzi na uzasadnioną opinię wskazał, że podjął środki konieczne do zapewnienia, by w tym porcie były miejsca odpoczynku, ale nie przedstawił żadnego dowodu na to twierdzenie.

89. Rząd grecki uważa, że Komisja nie wymieniła żadnego konkretnego przykładu, w którym transport morski pomiędzy dwoma portami Wspólnoty przekroczyłby 29 godzin. Podnosi, że pkt 48 ppkt 7 lit. b) rozdziału VII załącznika do dyrektywy 91/628 nie nakłada na państwa członkowskie obowiązku zagwarantowania miejsc odpoczynku w portach; według rządu greckiego przepis ten nakłada na przewoźników obowiązek przewidywania w ramach planów trasy, która obejmuje transport morski, postojów w odpowiednich miejscach odpoczynku. Poza tym rząd grecki wskazuje, że w praktyce czas żadnego transportu pomiędzy greckim portem promowym a innym portem promowym we Wspólnocie nie przekracza 29 godzin. W tym względzie rząd grecki podnosi, że czas podróży pomiędzy portem Bari we Włoszech a głównym portem greckim Igoumenitsa nie przekracza 10 lub 11 godzin, podczas gdy czas podróży pomiędzy portem Bari a Patras nie przekracza 15 godzin.

90. W replice Komisja podważa argumenty rządu greckiego. Twierdzi, że ze sformułowania pkt 48 ppkt 7 lit. b) rozdziału VII załącznika do dyrektywy 91/628 wyraźnie wynika, że państwa członkowskie powinny zapewniać, by w portach lub ich najbliższym otoczeniu były miejsca odpoczynku. Poza tym Komisja uważa, że twierdzenie rządu greckiego, zgodnie z którym żaden przewóz pomiędzy jakimkolwiek greckim portem tranzytowym a innym portem we Wspólnocie, nie trwa dłużej niż 29 godzin, jest nieprawdziwe.

b) Dopuszczalność

91. W odniesieniu do zarzutu dotyczącego braku miejsc odpoczynku Komisja twierdzi, że doszło do uchybienia zobowiązaniu wynikającemu z pkt 48 ppkt 7 lit. b) rozdziału VII załącznika do dyrektywy 91/628 i zobowiązaniu wynikającemu z pkt 1.7 lit. b) rozdziału V załącznika I do rozporządzenia nr 1/2005. Jednakże muszę podkreślić, że Komisja powołuje się na uchybienia zobowiązaniom wynikającym z przepisów tych dwóch aktów prawnych wyłącznie w uzasadnieniu skargi, podczas gdy w swych żądaniach twierdzi, że doszło do uchybienia jedynie zobowiązaniu wynikającemu z pkt 48 ppkt 7 lit. b) rozdziału VII załącznika do dyrektywy 91/628, a nie do uchybienia zobowiązaniu wynikającemu z pkt 1.7 lit. b) rozdziału V załącznika I do rozporządzenia nr 1/2005.

92. Punkt 48 ppkt 7 lit. b) rozdziału VII załącznika do dyrektywy 91/628 stanowi, że w przypadku transportu morskiego stałym i bezpośrednim połączeniem między dwoma punktami geograficznymi Wspólnoty, przy użyciu pojazdów załadowanych na pokład statków bez wyładowania zwierząt, należy zapewnić zwierzętom 12-godzinny okres odpoczynku w porcie przeznaczenia lub jego najbliższym otoczeniu, chyba że czas trwania przewozu na morzu jest taki, że może on zostać objęty regułami ogólnymi zawartymi w ppkt 2–4.

93. Punkt 1.7 lit. b) rozdziału V załącznika I do rozporządzenia nr 1/2005 stanowi, że w przypadku transportu morskiego stałym i bezpośrednim połączeniem między dwoma punktami geograficznymi Wspólnoty, przy użyciu pojazdów załadowanych na pokład statków bez wyładowania zwierząt, należy zapewnić zwierzętom 12-godzinny okres odpoczynku w porcie przeznaczenia lub jego najbliższym otoczeniu, chyba że czas trwania przewozu na morzu jest taki, że może on zostać objęty regułami ogólnymi zawartymi w pkt 1.2–1.4.

94. Porównanie tych dwóch przepisów pozwala stwierdzić, że obydwa obejmują taki sam obowiązek zapewniania zwierzętom odpoczynku przez dwanaście godzin w przypadku transportu morskiego stałymi połączeniami w razie załadowywania pojazdów na statki bez wyładowywania zwierząt ( 39 ). W konsekwencji mógłby być dopuszczalny zarzut Komisji dotyczący pkt 1.7 lit. b) rozdziału V załącznika I do rozporządzenia nr 1/2005. Jednak w ramach swych żądań Komisja nie wnosi o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniu wynikającemu z tego punktu załącznika do rozporządzenia nr 1/2005. Poza tym wyjaśniła podczas rozprawy, że przepisy dyrektywy 91/628 wystarczą do stwierdzenia w niniejszej sprawie uchybienia i że powołała się na przepisy rozporządzenia nr 1/2005 jedynie w celu udowodnienia twierdzenia, że uchybienie Republiki Greckiej miało charakter trwały. W konsekwencji w ramach niniejszego zarzutu przeprowadzę wyłącznie analizę kwestii, czy Republika Grecka nie uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy pkt 48 ppkt 7 lit. b) rozdziału VII załącznika do dyrektywy 91/628.

c) Ocena prawna

95. W ramach analizy niniejszego zarzutu dotyczącego braku miejsc odpoczynku należy najpierw wyjaśnić charakter obowiązków, które zgodnie z pkt 48 ppkt 7 lit. b) rozdziału VII załącznika do dyrektywy 91/628 spoczywają na państwie członkowskim.

96. W pierwszej kolejności w przepisie tym wprawdzie nie wskazano wyraźnie, że państwa członkowskie powinny zapewniać w portach miejsca odpoczynku dla zwierząt, ale obowiązek ten, moim zdaniem, wynika z wymogu, by zwierzęta odpoczywały przez dwanaście godzin po wyładowaniu w porcie przeznaczenia lub jego najbliższym otoczeniu. Uważam, że nie można przyjąć argumentu rządu greckiego, zgodnie z którym tylko przewoźnicy mają na mocy ww. przepisów obowiązek przewidywania w planach trasy — która obejmuje transport morski — postojów w odpowiednich miejscach odpoczynku. Jeśli czas transportu nie może być włączony do czasu przewozu, o którym mowa w ppkt 2 i 4 rozdziału VII załącznika do dyrektywy 91/628 ( 40 ), zwierzęta podczas przewozu powinny odpoczywać w portach, a nie w innych miejscach.

97. W drugiej kolejności należy podkreślić, że błędne jest twierdzenie Komisji, iż miejsca odpoczynku są konieczne, w przypadku gdy czas transportu przekracza 29 godzin. Z ppkt 2 i 4 rozdziału VII załącznika do dyrektywy 91/628 wynika, że maksymalne dopuszczalne czasy przewozu różnią się pomiędzy sobą i zależą od wyposażenia pojazdu, w którym zwierzęta są transportowane, i gatunku transportowanych zwierząt ( 41 ). Czas transportu zwierząt domowych nieparzystokopytnych, bydła, owiec, kóz i świń zasadniczo nie przekracza ośmiu godzin ( 42 ). Ten maksymalny czas transportu może być przedłużony, w przypadku gdy pojazdy, w których transportuje się zwierzęta, spełniają określone wymogi, na przykład istnieje odpowiednie wyścielenie podłogi pojazdu, odpowiednia ilość karmy i wody, odpowiednia wentylacja i ruchome panele umożliwiające tworzenie oddzielnych przegród ( 43 ). Jeśli pojazdy spełniają te wymogi, maksymalny czas transportu w przypadku zwierząt nieodstawionych wynosi dziewięć godzin, po którym należy im zapewnić co najmniej jednogodzinny odpoczynek, a następnie transport może trwać kolejne 9 godzin. Maksymalny czas transportu świń i zwierząt domowych nieparzystokopytnych wynosi 14 godzin ( 44 ). Zwierzęta wszystkich innych gatunków mogą być transportowane przez 14 godzin, po których należy im zapewnić jednogodzinny odpoczynek, a następnie transport może trwać kolejne 14 godzin ( 45 ).

98. Z rozważań przedstawionych w pkt 97 niniejszej opinii wynika, że w szczególnych przypadkach zwierzętom należy zapewnić także odpoczynek, jeśli transport morski jest krótszy i że także w tych przypadkach należy zagwarantować miejsca odpoczynku w portach ( 46 ). W konsekwencji nie można także uwzględnić argumentu rządu greckiego, iż miejsca odpoczynku nie są konieczne, ponieważ żaden transport morski pomiędzy greckim portem promowym a innym portem promowym we Wspólnocie nie przekracza 29 godzin.

99. Poza tym należy podkreślić, że w przypadku gdy Komisja twierdzi, że należy zagwarantować miejsca odpoczynku w portach lub w ich najbliższym otoczeniu, jeśli czas transportu przekracza 29 godzin, w sposób oczywisty uwzględnia ona czas transportu zwierząt wszystkich pozostałych gatunków, a nie szczególne przepisy dotyczące czasu transportu zwierząt nieodstawionych lub świń i zwierząt domowych nieparzystokopytnych; w tym względzie oblicza maksymalny czas transportu zgodnie z formułą „14+1+14” (14 godzin transportu + jedna godzina odpoczynku + 14 godzin transportu). Jednakże jak wynika z wyroku w sprawie Interboves ( 47 ), takie obliczenie jest nieścisłe. W tej sprawie Trybunał stwierdził, że zachowanie takiego okresu odpoczynku na pełnym morzu jest praktycznie niemożliwe do wykonania, gdyż wymagałoby ono, by po 14 godzinach na morzu statek przybił do brzegu na co najmniej 1 godzinę, zanim wyruszy w morze na kolejne 14 godzin ( 48 ). W konsekwencji Trybunał orzekł, że w takim przypadku maksymalny czas transportu morskiego wynosi 28 godzin ( 49 ).

100. W niniejszym przypadku Komisja powołuje się w uzasadnieniu zarzutu dotyczącego braku miejsc odpoczynku na pkt 5.2.2. sprawozdania z inspekcji nr 9211/2003 i pkt 5.4.2. sprawozdania z inspekcji nr 8042/2006.

101. Z pkt 5.2.2. sprawozdania z inspekcji nr 9211/2003 wynika, że w greckich portach promowych nie ma miejsc odpoczynku dla zwierząt. Właściwe władze krajowe usiłowały uzasadnić tę sytuację faktem, że możliwe jest włączenie podróży morskiej do całkowitego dopuszczalnego czasu transportu, ale inspektorzy FVO wykazali, że nie zawsze jest to możliwe. W niektórych przypadkach transport morski zwierząt z południowych Włoch do Republiki Greckiej trwał dłużej niż maksymalny dopuszczalny czas przewozu, a w konsekwencji powinny były być zapewnione miejsca odpoczynku zwierząt.

102. W pkt 5.4.2. sprawozdania z inspekcji 8042/2006 wyraźnie wskazano, że także w portach Patras i Pireus lub w ich najbliższym otoczeniu nie ma miejsc odpoczynku dla zwierząt. W najbliższym otoczeniu portu Igoumenitsa istnieje powierzchnia, która mogłaby być wykorzystywana jako miejsce odpoczynku dla transportowanych zwierząt, ale właściwe władze nie zezwoliły na wykorzystywanie jej w tym celu.

103. Z ww. sprawozdań z inspekcji wynika, że Republika Grecka w żadnym z jej portów nie zapewniła miejsca odpoczynku dla zwierząt, a w związku z tym zarzut dotyczący braku miejsc odpoczynku jest, moim zdaniem, zasadny.

d) Wynik analizy

104. Nie podejmując środków koniecznych do tego, by w portach lub w ich najbliższym otoczeniu przewidziano miejsca odpoczynku dla zwierząt po ich wyładowaniu, Republika Grecka uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy pkt 48 ppkt 7 lit. b) rozdziału VII załącznika do dyrektywy 91/928.

5. Zarzut dotyczący niewystarczającego charakteru kontroli środków transportu i zwierząt

a) Argumenty stron

105. Komisja twierdzi, że ze sprawozdań z inspekcji nr 9211/2003 (pkt 5.2.1.), nr 7273/2004 (pkt 5.5.) i nr 8042/2006 (pkt 5.5.) wynika, że Republika Grecka nie podjęła stosownych środków w celu przeprowadzania inspekcji środków transportu i zwierząt, by zapobiec niedozwolonemu transportowi drogowemu zwierząt. W ramach tego zarzutu Komisja twierdzi, że Republika Grecka uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 8 dyrektywy 91/628 i art. 27 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2005.

106. Komisja podnosi w szczególności, że w kilku greckich departamentach — Achaïe, Kilkis i Serres — nie przewidziano przeprowadzania inspekcji środków transportu i zwierząt albo ze względu na brak personelu w tych departamentach, albo ze względu na okoliczność, że inspekcja została już przeprowadzona w portach greckich. Komisja zauważa, że program pilotażowy, który przewidywał dodatkowe inspekcje, nie obejmował wszystkich regionów, w tym regionu Thessalie, w przypadku którego stwierdzono nieprawidłowości w ramach inspekcji nr 9211/2003.

107. Rząd grecki twierdzi, że art. 8 dyrektywy 91/628 i art. 27 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2005 należy interpretować w ten sposób, że aby doszło do naruszenia tych przepisów, trzeba wykazać całkowity brak kontroli w odniesieniu do ochrony zwierząt podczas transportu i że na właściwych władzach spoczywa obowiązek określenia sposobu, w jaki te inspekcje będą przeprowadzane i miejsca ich przeprowadzania. Artykuł 8 dyrektywy przewiduje bowiem różne formy kontroli, a nie tylko kontrolę drogową, do której odwołuje się Komisja. Rząd grecki uważa, że wprowadzenie programu pilotażowego, w ramach którego mieszane zespoły przeprowadzały inspekcje w określonych departamentach, a także nakładane na przewoźników kary i wprowadzenie różnego rodzaju procedur wzajemnej pomocy pomiędzy niektórymi państwami członkowskimi dowodzi, że władze greckie przeprowadzają inspekcje wymagane przez przepisy prawa wspólnotowego. Tytułem dowodu rząd grecki dołącza do odpowiedzi na skargę dokumenty, które wykazują, że wydawano decyzje nakładające kary i że istnieją procedury wzajemnej pomocy ( 50 ).

108. Komisja odpowiada, że aby inspekcje środków transportu i zwierząt były zgodne z przepisami prawa wspólnotowego, muszą być właściwe, wystarczające i skuteczne. Zdaniem Komisji, kontrole planów trasy, jakie władze greckie przeprowadziły, nie były ani skuteczne, ani właściwe, by zapobiec niedozwolonemu transportowi drogowemu zwierząt.

b) Dopuszczalność

109. W odniesieniu do zarzutu dotyczącego niewystarczającego charakteru inspekcji środków transportu i zwierząt Komisja twierdzi, że Republika Grecka uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 8 dyrektywy 91/628 i art. 27 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2005.

110. Artykuł 8 ust. 1 dyrektywy 91/628 stanowi, że państwa członkowskie zapewniają, by właściwe organy kontrolowały przestrzeganie wymogów niniejszej dyrektywy ( 51 ) poprzez dokonywanie niedyskryminacyjnych inspekcji: a) środków transportu i zwierząt podczas transportu drogowego; b) środków transportu i zwierząt przybywających do miejsca przeznaczenia; c) środków transportu i zwierząt na rynkach, w miejscach wysyłki, postojów i punktach przeładowania; d) szczegółowych danych w dokumentach towarzyszących. Artykuł 8 ust. 2 wymaga, by inspekcje takie były przeprowadzane na odpowiedniej próbce zwierząt, a ust. 3 by w związku z przeprowadzonymi inspekcjami właściwy organ przedkładał Komisji roczne sprawozdanie. Artykuł 8 ust. 4 stanowi, że kontrole mogą być także przeprowadzane w czasie transportu zwierząt, a ust. 5 przewiduje, że niniejszy artykuł nie dotyczy kontroli przeprowadzanych w sposób niedyskryminujący przez organy odpowiedzialne za ogólne stosowanie przepisów prawnych w państwie członkowskim.

111. Artykuł 27 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2005, który, zdaniem Komisji, jest równoważny z art. 8 dyrektywy 91/628 w akapicie pierwszym przewiduje, że właściwe władze zapewniają, aby spełnione zostały wymagania niniejszego rozporządzenia poprzez przeprowadzenie niedyskryminacyjnej kontroli zwierząt, środków transportu i związanych z nimi dokumentów. Zgodnie z art. 27 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 1/2005 tego rodzaju inspekcje muszą być przeprowadzane na odpowiedniej partii zwierząt transportowanych w obrębie każdego państwa członkowskiego każdego roku, a zgodnie z art. 27 ust. 1 akapit trzeci odsetek inspekcji wzrośnie, jeśli przepisy niniejszego rozporządzenia nie będą przestrzegane ( 52 ).

112. Porównanie obydwóch przepisów umożliwia stwierdzenie, że art. 8 ust. 1 dyrektywy 91/628 określa dokładnie, gdzie należy przeprowadzić niedyskryminacyjną kontrolę środków transportu i zwierząt: podczas transportu drogowego, podczas przybycia do miejsca przeznaczenia, na rynkach, w miejscach wysyłki, postojów i punktach przeładowania; stanowi on poza tym, że właściwe władze powinny sprawdzać szczegółowe dane w dokumentach towarzyszących. Artykuł 27 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1/2005 zawiera ogólną zasadę, zgodnie z którą właściwe władze powinny przeprowadzać niedyskryminacyjne kontrole zwierząt, środków transportu i związanych z nimi dokumentów. Być może można byłoby rzeczywiście utrzymywać, że te różnice w zakresie sformułowania pomiędzy obydwoma artykułami nie mogą w rzeczywistości prowadzić do zmiany treści zobowiązań ciążących na właściwych władzach i że zgodnie z obydwoma artykułami właściwe władze mają obowiązek przeprowadzania niedyskryminacyjnych inspekcji zwierząt, środków transportu i dokumentów towarzyszących. Jednakże muszę podnieść, że art. 27 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1/2005 przyznaje właściwym władzom szerszy zakres uznania, ponieważ zgodnie z nim decydują one o tym, gdzie przeprowadzą te inspekcje i w jaki sposób. Tymczasem rodzaje inspekcji przewidziane w art. 8 ust. 1 dyrektywy 91/826 są zdefiniowane w sposób kumulatywny i właściwy organ nie może z własnej inicjatywy zadecydować, jakiego rodzaju inspekcje przeprowadzi, a których nie przeprowadzi. W konsekwencji nie można, moim zdaniem, stwierdzić, że obowiązki wynikające z art. 8 ust. 1 dyrektywy 91/926 i z art. 27 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1/2005 są pod każdym względem identyczne, w związku z czym Komisja nie może powoływać się na art. 27 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1/2005.

113. Artykuł 27 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 1/2005, który stanowi, że inspekcje muszą być przeprowadzane na odpowiedniej partii zwierząt transportowanych, jest odpowiednikiem art. 8 ust. 2 dyrektywy 91/628, który stanowi, że inspekcje muszą być przeprowadzane na odpowiedniej próbce zwierząt, a w konsekwencji Komisja ma prawo powoływać się na ten artykuł rozporządzenia nr 1/2005. Artykuł 8 ust. 3–5 dyrektywy 91/628 nie posiada odpowiednika w art. 27 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2005 ( 53 ).

c) Ocena prawna

114. W odniesieniu do niniejszego zarzutu Komisja powołuje się na stwierdzenia zamieszczone w pkt 5.2.1. sprawozdania z inspekcji nr 9211/2003, pkt 5.5. sprawozdania z inspekcji nr 7273/2004 i pkt 5.5. sprawozdania z inspekcji nr 8042/2006.

115. Z pkt 5.2.1. sprawozdania z inspekcji nr 9211/2003 wynika, że w departamentach greckich inspekcje przeprowadza się tylko w portach i w punkcie kontroli granicznej i nigdy nie dokonuje się ich w innych miejscach na trasie. Poza tym właściwe władze nie uzgodniły z policją, by ułatwiała ona inspekcje na drogach.

116. Z pkt 5.5. sprawozdania z inspekcji nr 7273/2004 wynika, że zwołano posiedzenie z udziałem przedstawicieli z jednej strony greckiego Ministerstwa Rozwoju Obszarów Wiejskich i Żywienia, a z drugiej strony greckiego Ministerstwa Porządku Publicznego, w celu zorganizowania inspekcji na drogach; takie inspekcje zaczęto by przeprowadzać dopiero po ustanowieniu innych określonych środków administracyjnych ( 54 ). Przedstawiciel Ministerstwa Rozwoju Obszarów Wiejskich i Żywienia przyznał, że niedozwolony transport zwierząt zawsze był bardzo rozpowszechnionym zjawiskiem w Grecji.

117. W pkt 5.5. sprawozdania z inspekcji nr 8042/2006 wynika, że greckie Ministerstwo Rozwoju Obszarów Wiejskich i Żywienia nałożyło na cztery departamenty (Kilkis, Serres, Thesprotia, Achaïe) w ramach programu pilotażowego obowiązek przeprowadzania inspekcji na drogach, przy czym policja powinna zapewnić im swe wsparcie. W reakcji na ten krok właściwe władze w departamencie Serres poinformowały, że nie zamierzają przeprowadzać takich inspekcji; właściwe władze departamentu Kilkis wskazały, że nie posiadają personelu umożliwiającego przeprowadzanie takich inspekcji; w departamencie Thesprotia dwukrotnie zaplanowano inspekcje, ale nie zostały one przeprowadzone ze względu na inne priorytety policji. Właściwe władze w departamencie Achaïe wskazały, że będą przeprowadzać inspekcje w porcie Patras i że nie potrzebują wsparcia policji, ponieważ władze portowe mają prawo do zatrzymywania pojazdów.

118. Z pkt 5.5. sprawozdania z inspekcji nr 8042/2006 wynika także, że greckie Ministerstwo Rozwoju Obszarów Wiejskich i Żywienia zażądało od wszystkich 54 departamentów greckich wprowadzenia innych środków w celu zapobieżenia bezprawnemu transportowi. Jedynie 21 departamentów odpowiedziało na to żądanie, podczas gdy 33 departamenty w żaden sposób się do niego nie ustosunkowały. Spośród siedmiu departamentów, które były przedmiotem inspekcji inspektorów FVO, dwa (Karditsa i Trikala) odpowiedziały na to żądanie. W departamencie Karditsa na czterech przewoźników nałożono grzywny, przy czym na jednego z nich nałożono grzywnę także w departamencie Trikala.

119. W odniesieniu do niniejszego zarzutu należy najpierw wyjaśnić, że Komisja bez wątpienia powołuje się w skardze formalnie na cały art. 8 dyrektywy 91/628, ale ściśle rzecz ujmując, twierdzi, że doszło tylko do dwóch wyraźnych naruszeń.

120. Po pierwsze, jak słusznie podnosi rząd grecki ( 55 ), Komisja w ramach tego zarzutu przedstawia dowody wykazujące uchybienie zobowiązaniom przewidzianym w art. 8 ust. 1 lit. a) dyrektywy 91/628, dotyczącym zapewnienia kontroli środków transportu i zwierząt podczas transportu drogowego. Po drugie, przedstawia dowody wykazujące niepodjęcie „innych środków” ( 56 ), które zaproponowało greckie Ministerstwo Rozwoju Obszarów Wiejskich i Żywienia.

121. W odniesieniu do „innych środków”, które zostały wprowadzone w życie, z dowodów nie wynika, o jakie środki chodzi i czy zostały one wprowadzone w miejscu przeznaczenia, w miejscu wysyłki, w portach, czy też chodziło o kontrolę szczegółowych danych w dokumentach towarzyszących. Moim zdaniem, dowody te nie umożliwiają określenia zobowiązań przewidzianych w art. 8 dyrektywy 91/628, którym uchybiła Republika Grecka. Poza tym należy podnieść, że już stwierdziłam w ramach zarzutu dotyczącego kontroli planów trasy, że Komisja nie wykazała, iż Republika Grecka uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 8 ust. 1 lit. b) i d) dyrektywy 91/628 ( 57 ). W konsekwencji należy oddalić zarzut dotyczący niewystarczającego charakteru inspekcji środków transportu i zwierząt w części odnoszącej się do uchybienia zobowiązaniu wprowadzenia w życie „innych środków” ( 58 ).

122. W ramach analizy niniejszego zarzutu skoncentruję się zatem na kwestii, czy Republika Grecka naruszyła art. 8 ust. 1 lit. a) dyrektywy 91/628.

123. Moim zdaniem, na podstawie przytoczonych informacji, pochodzących ze sprawozdań z inspekcji, można stwierdzić, że zarzut dotyczący niewystarczającego charakteru inspekcji środków transportu i zwierząt, w części odnoszącej się do inspekcji środków transportu i zwierząt podczas transportu drogowego, jest zasadny. Z ww. sprawozdań wynika bowiem, że w latach 2003–2006 inspekcja środków transportu i zwierząt podczas transportu drogowego niemalże nie istniała. Niewystarczające inspekcje były przeprowadzane tylko w portach i w punktach kontroli granicznej, ale niemalże nigdy na drogach.

124. Należy także podnieść, że inspekcja transportu drogowego, który jest najczęstszym sposobem transportu zwierząt, jest także szczególnie ważna, ponieważ zasadniczo jest on dla zwierząt bardziej uciążliwy niż inne sposoby transportu, a warunki, w jakich są transportowane zwierzęta przeznaczone do uboju, są zazwyczaj najgorsze ( 59 ).

125. W odniesieniu do dowodu załączonego przez rząd grecki do odpowiedzi na skargę, w którym wykazuje on po pierwsze, że w departamentach Achaïe, zachodnia Attica, Thesprotia i Pella zostały nałożone kary, a po drugie, że władze greckie wprowadziły różne procedury wzajemnej pomocy pomiędzy władzami innych państw członkowskich, należy podnieść, że z wyjątkiem dwóch ww. środków ( 60 ), wszystkie pozostałe środki zostały wprowadzone po upływie terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii na wypełnienie zobowiązań, czyli po dniu 5 września 2006 r. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem istnienie uchybienia należy oceniać na podstawie sytuacji w momencie upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii ( 61 ). Orzekając w przedmiocie skargi wniesionej na podstawie art. 226 WE, Trybunał nie może uwzględnić zmian, jakie zaszły pomiędzy datą uzasadnionej opinii a złożeniem skargi, ale powinien ograniczyć się do zbadania sytuacji, jaka istniała w momencie upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii. Aby dowieść wykonania zobowiązań, które na niej ciążą, Republika Grecka przytoczyła tylko dwa przykłady decyzji nakładających sankcje, wydanych przed upływem tego terminu ( 62 ), które, moim zdaniem, nie wystarczają do wykazania, że Republika Grecka wywiązała się ze zobowiązań, które na niej ciążą na mocy art. 8 ust. 1 lit. a) dyrektywy 91/628 ( 63 ).

d) Wynik analizy

126. Nie podejmując środków koniecznych do zapewnienia skutecznego przeprowadzenia inspekcji środków transportu i zwierząt podczas transportu drogowego, Republika Grecka uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 8 ust. 1 lit. a) dyrektywy 91/628. W pozostałym zakresie zarzut dotyczący niewystarczającego charakteru inspekcji środków transportu i zwierząt należy oddalić jako bezzasadny.

6. Zarzut dotyczący niewystarczającego charakteru kar w przypadku wielokrotnych naruszeń przepisów z zakresu ochrony zwierząt

a) Argumenty stron

127. Komisja twierdzi, że w ramach inspekcji nr 9002/2003 (pkt 5.4.5. sprawozdania z inspekcji), nr 9211/2003 (pkt 5.4. sprawozdania z inspekcji), nr 7273/2004 (pkt 6.7. sprawozdania z inspekcji) i nr 8042/2006 (pkt 5.4.3. sprawozdania z inspekcji) stwierdzono, że Republika Grecka nie podjęła właściwych środków, by na podmioty popełniające naruszenia nakładano skuteczne, proporcjonalne i odstraszające kary w przypadku wielokrotnych lub poważnych naruszeń przepisów z zakresu ochrony zwierząt podczas transportu. W ramach tego środka Komisja twierdzi, że doszło do naruszenia art. 18 ust. 2 dyrektywy nr 91/628 oraz art. 25 i art. 26 ust. 6 rozporządzenia nr 1/2005.

128. Rząd grecki uważa, że Komisja nie przytoczyła żadnego konkretnego faktu na poparcie swych argumentów. Podnosi, że właściwe władze nakładają na podmioty popełniające naruszenia skutecznie, proporcjonalne i odstraszające kary i przedstawia jako dowód wykaz decyzji, w których nałożono grzywny administracyjne ( 64 ).

b) Dopuszczalność

129. W ramach zarzutu dotyczącego niewystarczającego charakteru kar w przypadku wiel