Wykładni art. 2 ust. 1 i art. 3 pkt 2 dyrektywy 2008/115 w sprawie wspólnych norm i procedur stosowanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich należy dokonywać w ten sposób, że obywatel państwa trzeciego przebywa na terytorium państwa członkowskiego nielegalnie i w związku z tym objęty jest zakresem stosowania tej dyrektywy, w przypadku gdy, nie spełniając warunków wjazdu do tego państwa członkowskiego, pobytu lub zamieszkania w nim, przejeżdża przez jego terytorium jako pasażer autobusu przyjeżdżającego z innego państwa członkowskiego, które należy do strefy Schengen, i jadącego do trzeciego państwa członkowskiego, które nie należy do tej strefy.

Wykładni dyrektywy 2008/115 w sprawie wspólnych norm i procedur stosowanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich, należy dokonywać w ten sposób, iż sprzeciwia się ona uregulowaniu państwa członkowskiego, w myśl którego samo nielegalne przekroczenie przez obywatela państwa trzeciego granicy wewnętrznej, przez co jego pobyt w tym państwie członkowskim staje się nielegalny, zagrożone jest karą pozbawienia wolności, która może zostać orzeczona jeszcze przed zakończeniem procedury powrotu ustanowionej tą dyrektywą.

W istocie, ponieważ taki obywatel państwa trzeciego objęty jest – na gruncie art. 2 ust. 1 dyrektywy 2008/115 i z zastrzeżeniem jej art. 2 ust. 2 – zakresem stosowania tej dyrektywy, podlega on w konsekwencji określonym w niej wspólnym normom i procedurom zmierzającym do jego wydalenia, i to tak długo, jak długo jego pobyt nie został zalegalizowany. Tymczasem zgodnie z owymi normami i procedurami taki obywatel państwa trzeciego powinien podlegać procedurze powrotu, której poszczególne etapy odpowiadają gradacji środków, jakie należy podjąć w celu wykonania decyzji nakazującej powrót, i pozwalają, w kontekście pozbawienia wolności, co najwyżej na umieszczenie go w ośrodku detencyjnym, co zostało ściśle uregulowane na podstawie art. 15 i 16 omawianej dyrektywy, między innymi w celu zapewnienia przestrzegania praw podstawowych danych obywateli państw trzecich.

Ponadto z art. 2 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2008/115, który w szczególności umożliwia państwom członkowskim niestosowanie owej dyrektywy do obywateli państw trzecich, którzy zostali zatrzymani lub ujęci przez właściwe organy w związku z nielegalnym przekraczaniem zewnętrznej granicy tego państwa członkowskiego oraz którzy nie otrzymali następnie zezwolenia na pobyt lub prawa pobytu w tym państwie członkowskim, wynika, że przepis ten odnosi się wyłącznie do przekroczenia granicy zewnętrznej państwa członkowskiego, zgodnie z definicją przyjętą w art. 2 pkt 2 kodeksu granicznego Schengen, a zatem nie dotyczy przekroczenia granicy między państwami członkowskimi należącymi do strefy Schengen. Przepis ten nie pozwala zatem państwom członkowskim na wyłączenie nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich z zakresu stosowania owej dyrektywy ze względu na nielegalny wjazd poprzez przekroczenie granicy wewnętrznej. Ponadto, ponieważ przepis ten obejmuje wyłącznie sytuację, w której owi obywatele wjechali na terytorium zainteresowanego państwa członkowskiego, a nie sytuację w której starali się oni opuścić to terytorium i samą strefę Schengen, przepis ten nie pozwala również na wyłączenie takich obywateli z zakresu stosowania owej dyrektywy, ze względu na okoliczność, że zostali oni ujęci i zatrzymani przy tej ostatniej okazji.

Powyższa wykładnia dyrektywy 2008/115 pozostaje aktualna w sytuacji, gdy dany obywatel może zostać przyjęty przez inne państwo członkowskie na podstawie umowy lub porozumienia w rozumieniu art. 6 ust. 3 tej dyrektywy. Wykładni wspomnianego artykułu nie można bowiem dokonywać w ten sposób, że wprowadza on wyłom w zakresie stosowania tej dyrektywy, dodatkowy w stosunku do wyjątków przewidzianych w jej art. 2 ust. 2. Zgodnie z brzmieniem i systematyką dyrektywy 2008/115 sytuacja takiego obywatela pozostaje uregulowana tą dyrektywą, zaś państwo członkowskie, które postanowiło przekazać tego obywatela innemu państwu członkowskiemu na podstawie tego przepisu, działa w ramach wspólnych norm i procedur ustanowionych tą dyrektywą.

(por. pkt 61, 62, 68, 69, 71, 77, 78, 82, 83, 86, 93; pkt 2 sentencji)