OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

DÁMASA RUIZA-JARABA COLOMERA

przedstawiona w dniu 10 lutego 2009 r. ( 1 )

Sprawa C-284/05

Komisja Europejska

przeciwko

Republice Finlandii

Spis treści

I — Wprowadzenie II — Wspólnotowe ramy prawne A — Prawo pierwotne 1. W przedmiocie unii celnej 2. W przedmiocie zasobów własnych Wspólnot 3. W przedmiocie jednostkowych wyłączeń ustanowionych przez traktat rzymski 4. W przedmiocie umów zawartych przez państwa członkowskie przed przystąpieniem B — Prawo wtórne 1. Wspólnotowy kodeks celny 2. Decyzja Rady 94/728/WE 3. Rozporządzenia 1552/1989 oraz 1150/2000 4. Rozporządzenie 150/2003 III — Stanowisko Komisji, postępowanie administracyjne poprzedzające wniesienie skargi i postępowanie przed Trybunałem IV — Analiza zarzutów niedopuszczalności A — W sprawie C-372/05 (Komisja przeciwko Niemcom) 1. Brak właściwości art. 226 WE 2. Podstawowe interesy bezpieczeństwa państwa i brak dowodów uchybienia zobowiązaniom 3. Uprawnienie przysługujące Republice Federalnej Niemiec do powstrzymania się od udzielenia informacji B — W sprawie C-387/05 (Komisja przeciwko Włochom) C — W sprawie C-409/05 (Komisja przeciwko Grecji) V — Analiza uchybienia A — Środki własne Wspólnot B — W szczególności, należności celne C — Obiektywne znamiona uchybienia zobowiązaniom VI — Pozostałe argumenty państw członkowskich A — W przedmiocie art. 296 WE i bezpieczeństwa narodowego 1. Zakres stosowania 2. Wymogi ustanowione przez art. 296 WE i ich kontrola sprawowana przez Trybunał 3. Ciężar dowodu 4. Niewłaściwe powołanie się na przepisy traktatu a) Argument natury ekonomicznej b) Poufność i postępowanie celne c) Wynik rozumowania 5. Utrzymujący się przepis B — W przedmiocie art. 307 WE C — W przedmiocie zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań VII — W przedmiocie kosztów VIII — Wnioski

„Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego — Zwolniony z należności celnych przywóz sprzętu wojskowego”

I — Wprowadzenie

1. Komisja wniosła do Trybunału Sprawiedliwości skargi, których przedmiotem jest stwierdzenie, że Republika Finlandii (C-284/05), Królestwo Szwecji (C-294/05), Republika Federalna Niemiec (C-372/05), Republika Włoska (C-387/05 i C-239/06), Republika Grecka (C-409/05) i Królestwo Danii (C-461/05) uchybiły zobowiązaniom wynikającym z art. 26 WE, art. 20 wspólnotowego kodeksu celnego ( 2 ) oraz art. 2, 9, 10 i 11 rozporządzeń 1552/89 ( 3 ) oraz 1115/2000 ( 4 ) wskutek odmowy dokonania płatności środków własnych Wspólnot odpowiadających należnościom celnym (zarówno co do należności głównej, jak i odsetek) z tytułu przywozu sprzętu wojskowego i towarów podwójnego zastosowania ( 5 ).

2. We wspólnocie obywateli i zasad, pozbawionej barier monetarnych, granic wewnętrznych i przeszkód we wzajemnym uznawaniu, zdziwienie budzą głosy, że przy przywozie broni postępowanie celne zagraża podstawom bezpieczeństwa narodowego państwa członkowskiego, i pod płaszczykiem tajemnicy państwowej, odmowa podania właściwych informacji, co grozi przyszłości Unii Europejskiej nieprzewidywalnymi skutkami.

3. Siejąc wątpliwości w trybach unii celnej, nie można ograniczyć się do oceny, czy poufność niektórych transakcji jest zagwarantowana lub czy występują ewentualne asymetrie w systemie środków własnych, które służą finansowaniu Wspólnot, bez jednoczesnego wtargnięcia na obszar pierwszeństwa i autonomii ustawodawstwa wspólnotowego i uwikłania Trybunału w trudne zadanie ustalenia zakresu art. 296 WE, odzwierciedlającego pojęcie suwerenności państwowej, nie zawsze dobrze pojmowane.

4. Marzenia o świecie żyjącym w harmonii ( 6 ), bez konieczności sięgania po broń, rozwiały się z biegiem czasu ze względów utylitarnych ( 7 ), z powodu interesów gospodarczych i z różnych innych przyczyn.

5. Choć moją intencją nie jest poruszenie sumień, chciałbym jednak, aby niniejsza opinia ( 8 ) ukierunkowała Trybunał w stronę refleksji na temat znaczenia zastrzeżeń wobec przejrzystości w zintegrowanej Europie, działającej we współpracy i pokoju, nieznoszącej tyranii nieufności, zgodnie z tym co stwierdził pewien autor w połowie XVIII wieku ( 9 ).

II — Wspólnotowe ramy prawne

A — Prawo pierwotne

1. W przedmiocie unii celnej

6. Energiczne pobudzenie swobodnego przepływu towarów przebiega ścieżką unii celnej, która na mocy art. 23 WE obejmuje „(…) całą wymianę towarową” i zakłada „zakaz ceł przywozowych i wywozowych między państwami członkowskimi oraz wszelkich opłat o skutku równoważnym, jak również przyjęcie wspólnej taryfy celnej w stosunkach z państwami trzecimi”. Zgodnie z treścią art. 26 WE określenie ceł taryfy celnej należy do Rady, „stanowiąc[ej] większością kwalifikowaną, na wniosek Komisji”.

2. W przedmiocie zasobów własnych Wspólnot

7. Bez uszczerbku dla wsparcia ze strony innych dochodów, art. 269 WE stanowi, że budżet jest finansowany całkowicie z zasobów własnych, zaś drugi akapit tego przepisu powierza Radzie, stanowiącej jednomyślnie na wniosek Komisji i po konsultacji z Parlamentem Europejskim, uchwalenie przepisów dotyczących systemu zasobów własnych Wspólnoty, „(…) których przyjęcie zaleca państwom członkowskim, zgodnie z ich odpowiednimi wymogami konstytucyjnymi”.

3. W przedmiocie jednostkowych wyłączeń ustanowionych przez traktat rzymski

8. Zgodnie z treścią art. 296 WE: „1. Postanowienia niniejszego traktatu nie stanowią przeszkody w stosowaniu następujących reguł: a) żadne państwo członkowskie nie ma obowiązku udzielania informacji, których ujawnienie uznaje za sprzeczne z podstawowymi interesami jego bezpieczeństwa; b) każde państwo członkowskie może podejmować środki, jakie uważa za konieczne w celu ochrony podstawowych interesów jego bezpieczeństwa, a które odnoszą się do produkcji lub handlu bronią, amunicją i materiałami wojennymi; środki takie nie mogą negatywnie wpływać na warunki konkurencji na wspólnym rynku w odniesieniu do produktów, które nie są przeznaczone wyłącznie do celów wojskowych. 2. Rada, stanowiąc jednomyślnie na wniosek Komisji, może wprowadzać zmiany do sporządzonej przez siebie 15 kwietnia 1958 roku listy produktów, do których mają zastosowanie postanowienia ustępu 1 lit. b)”.

9. Artykuł 298 WE zawiera wyjaśnienie: „Jeżeli środki podjęte w przypadkach przewidzianych w artykułach 296 i 297 powodują zakłócenie warunków konkurencji na wspólnym rynku, Komisja bada z zainteresowanym państwem sposoby dostosowania tych środków do zasad ustanowionych w niniejszym traktacie. Na zasadzie odstępstwa od procedury przewidzianej w artykułach 226 i 227, Komisja lub każde państwo członkowskie mogą wnieść bezpośrednio do Trybunału Sprawiedliwości skargę, jeżeli uznają, że inne państwo członkowskie nadużywa uprawnień przewidzianych w artykułach 296 i 297. Trybunał Sprawiedliwości orzeka przy drzwiach zamkniętych”.

4. W przedmiocie umów zawartych przez państwa członkowskie przed przystąpieniem

10. Artykuł 307 WE: „Postanowienia niniejszego traktatu nie naruszają praw i obowiązków wynikających z umów zawartych przed 1 stycznia 1958 roku lub, wobec państw przystępujących, przed datą ich przystąpienia, między jednym lub większą liczbą państw członkowskich z jednej strony a jednym lub większą liczbą państw trzecich z drugiej strony. W zakresie, w jakim umowy te nie są zgodne z niniejszym traktatem, dane państwo lub państwa członkowskie zastosują wszelkie właściwe środki w celu wyeliminowania stwierdzonych niezgodności. W razie potrzeby państwa członkowskie udzielają sobie wzajemnie pomocy dla osiągnięcia tego celu i w odpowiednim przypadku przyjmują wspólną postawę. Przy stosowaniu umów, o których mowa w pierwszym akapicie, państwa członkowskie uwzględniają fakt, że korzyści uzgodnione w niniejszym traktacie przez każde państwo członkowskie wiążą się integralnie z ustanowieniem Wspólnoty i z tego tytułu są nierozerwalnie związane z utworzeniem wspólnych instytucji, powierzeniem im kompetencji i przyznaniem takich samych korzyści przez wszystkie pozostałe państwa członkowskie”.

B — Prawo wtórne

1. Wspólnotowy kodeks celny

11. Artykuł 20 rozporządzenia 2913/92, po wskazaniu na początku zasady, że „[w] przypadku powstania długu celnego, należności wymagane zgodnie z prawem określane są na podstawie Taryfy Celnej Wspólnot Europejskich”, w trzecim ustępie, który cytuję poniżej w zakresie znajdującym zastosowanie w niniejszej sprawie, rozkłada tę taryfę na poszczególne elementy: „[…] a) towarową Nomenklaturę Scaloną; b) każdą inną nomenklaturę, która jest całkowicie lub częściowo oparta na Nomenklaturze Scalonej lub która dodaje do niej dalsze działy i która została ustanowiona odrębnymi przepisami Wspólnoty w celu zastosowania w wymianie towarowej środków taryfowych; c) stawki i inne elementy opłat normalnie stosowane do towarów objętych Nomenklaturą Scaloną odnośnie do: — ceł, […] […] d) preferencyjne środki taryfowe określone w umowach zawartych przez Wspólnotę z niektórymi krajami lub grupami państw, w których przewidziane jest stosowanie preferencji taryfowych; e) preferencyjne środki taryfowe przyjęte jednostronnie przez Wspólnotę wobec niektórych państw, grup państw lub terytoriów; f) autonomiczne zawieszenia przewidujące obniżenie należności celnych przywozowych lub zwolnienia z należności celnych przywozowych za niektóre towary; g) inne środki taryfowe przewidziane innymi przepisami wspólnotowymi”.

12. Zaksięgowanie długu celnego jest uregulowane w art. 217 kodeksu, który stanowi, że „[k]ażda kwota należności celnych przywozowych lub należności celnych wywozowych wynikających z długu celnego […] obliczana jest przez organy celne, z chwilą gdy znajdą się one w posiadaniu niezbędnych informacji, oraz zostaje wpisana do rejestru lub zaewidencjonowana w inny równoważny sposób […]”.

2. Decyzja Rady 94/728/WE ( 10 )

13. Z dniem 1 stycznia 1995 r. ta decyzja uchyla decyzję 88/376/EWG, Euratom ( 11 ) i wskazuje w art. 2 ust. 1 lit. b), że środki własne wprowadzone do budżetu Wspólnot składają się z następujących przychodów: „[…] ceł Wspólnej Taryfy Celnej oraz innych ceł ustalonych lub tych, które zostaną ustalone przez instytucje Wspólnot w odniesieniu do handlu z państwami trzecimi, i ceł na produkty podlegające Traktatowi ustanawiającemu Europejską Wspólnotę Węgla i Stali”.

3. Rozporządzenia 1552/1989 oraz 1150/2000

14. Drugie z przywołanych rozporządzeń uchyliło pierwsze i zastąpiło je z chwilą ogłoszenia w dniu 31 maja 2000 r. ( 12 ).

15. Artykuł 2 rozporządzenia 1150/2000 uznaje „[d]o celów stosowania niniejszego rozporządzenia” tytuł Wspólnot do środków własnych, określonych w art. 2 ust. 1 lit. a) i b) decyzji 94/728, który jest ustalony, gdy „zostały spełnione warunki przewidziane w regulacjach celnych dotyczących wpisu tytułu dochodów budżetowych w rachunkach i powiadamiania dłużnika”.

16. Zgodnie z treścią art. 9, „[…] każde państwo członkowskie zapisuje środki własne na rachunek otwarty w imieniu Komisji przez jego Skarb Państwa lub organ wyznaczony przez państwo członkowskie”.

17. Artykuł 10 ust. 1 określa moment wpisu środków własnych i wskazuje, że najpóźniej ma on miejsce „w pierwszym dniu roboczym po 19. dniu drugiego miesiąca następującego po miesiącu, w którym tytuł dochodów budżetowych został ustalony”.

18. Wobec zwłoki w dokonaniu wpisu na rachunku, art. 11 nakazuje: „Każda zwłoka w dokonaniu wpisu na rachunku, określonym w art. 9 ust. 1, stanowi przyczynę zapłaty przez zainteresowane państwo członkowskie odsetek według stopy procentowej obowiązującej na rynku pieniężnym państwa członkowskiego w terminie wymagalności w odniesieniu do krótkoterminowych publicznych operacji finansujących, powiększonej o dwa punkty procentowe. Stopa ta rośnie o 0,25 punktu procentowego za każdy miesiąc zwłoki. Tak powiększona stopa stosowana jest do całego okresu zwłoki”.

4. Rozporządzenie 150/2003 ( 13 )

19. W celu ochrony poufnych informacji wojskowych państw członkowskich to rozporządzenie ustanawia szczególne procedury administracyjne w celu przyznania korzystania z zawieszenia należności celnych przywozowych na niektóre rodzaje broni i sprzętu wojskowego przywożone z państw trzecich przez organy odpowiedzialne za obronę wojskową lub w ich imieniu ( 14 ).

20. Jako właściwą gwarancję spełnienia tych warunków przewiduje się „zgłoszenie dokonane przez właściwe organy państwa członkowskiego, dla którego sił zbrojnych przeznaczona jest broń lub sprzęt wojskowy, które mogłoby być również użyte jako zgłoszenie celne zgodnie z wymogiem kodeksu celnego”. Wymaga się jednak, aby takie zgłoszenie zostało przedłożone „w formie certyfikatu […]” i by możliwe było „[…] stosowanie technik przetwarzania danych w odniesieniu do tych zgłoszeń” ( 15 ).

21. Artykuł 2: „1. Zawiesza się należności celne przywozowe Wspólnej Taryfy Celnej na towary wymienione w załączniku I, jeżeli towary te są używane przez siły zbrojne państwa członkowskiego lub w ich imieniu, samodzielnie lub we współpracy z innymi państwami, do obrony integralności terytorialnej państwa członkowskiego lub w związku z uczestnictwem w międzynarodowych operacjach pokojowych lub operacjach wspomagających, lub do innych celów wojskowych, takich jak ochrona obywateli Unii Europejskiej przed niepokojami społecznymi lub wojskowymi. 2. Wskazane należności celne zawiesza się również w całości w stosunku do: a) części, elementów lub podzespołów przywożonych w celu włączenia lub dołączenia do towarów zawartych w wykazach z załączników I i II, jak również w stosunku do części, elementów lub podzespołów przeznaczonych do naprawy, renowacji lub konserwacji tych towarów; b) towarów przywożonych z przeznaczeniem do użytku podczas szkolenia lub do testowania towarów zawartych w wykazach z załączników I i II. 3. Przywożone towary określone w załączniku I i ust. 2 niniejszego artykułu podlegają warunkom dotyczącym przeznaczenia końcowego, ustanowionym w art. 21 i 82 rozporządzenia (EWG) nr 2913/92 i jego prawodawstwie wykonawczym. Dozór celny przeznaczenia końcowego kończy się po upływie trzech lat od daty dopuszczenia do swobodnego obrotu. 4. Użycie towarów wymienionych w załączniku I do celów szkolenia lub tymczasowe użytkowanie tych towarów w obszarze celnym Wspólnoty przez siły zbrojne lub inne siły do celów cywilnych na skutek nieprzewidzianych katastrof lub klęsk żywiołowych nie stanowi naruszenia przeznaczenia końcowego określonego w ust. 1”.

22. Artykuł 3: „1. Wnioskowi o dopuszczenie do swobodnego obrotu towarów, w odniesieniu do których wnioskodawca ubiega się o skorzystanie z zawieszenia należności celnych w myśl przepisów art. 2, towarzyszy certyfikat wydany przez właściwe organy państwa członkowskiego, dla którego sił zbrojnych te towary są przeznaczone. Certyfikat określony w załączniku III składa się organom celnym państwa członkowskiego przywozu wraz z towarami, których dotyczy. Może on zastępować zgłoszenie celne wymagane zgodnie z art. 59–76 rozporządzenia (EWG) nr 2913/92. 2. Nie naruszając ust. 1, z przyczyn dotyczących poufności informacji wojskowych certyfikat i przywożone towary można przedłożyć innym organom, wyznaczonym w tym celu przez państwo członkowskie przywozu. W takich przypadkach właściwe organy wydające certyfikat prześlą do 31 stycznia oraz do 31 lipca każdego roku skrócone sprawozdanie z takich operacji przywozowych organom celnym ich państwa członkowskiego. Sprawozdanie obejmuje okres 6 miesięcy bezpośrednio poprzedzających miesiąc, w którym sprawozdanie ma być przesłane. Sprawozdanie zawiera numery oraz daty wydania certyfikatów, datę przywozu oraz całkowitą wartość i wagę brutto produktów przywiezionych z certyfikatami. 3. Do celów wydawania lub okazywania certyfikatów organom celnym lub innym organom odpowiedzialnym za odprawę celną można zastosować techniki przetwarzania danych, zgodnie z art. 292 ust. 3 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 r., ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92(3). 4. Niniejszy artykuł stosuje się mutatis mutandis w odniesieniu do przywożonych towarów wymienionych w załączniku II”.

23. Rozporządzenie 150/2003, mimo że stosuje się je od dnia 1 stycznia 2003 r., weszło w życie w dniu następującym po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich, co miało miejsce w dniu 30 stycznia 2003 r. ( 16 ).

III — Stanowisko Komisji, postępowanie administracyjne poprzedzające wniesienie skargi i postępowanie przed Trybunałem

24. Komisja wskazuje, że Finlandia, Szwecja, Niemcy, Włochy, Grecja i Dania nie dokonały płatności należności celnych z tytułu przywozu sprzętu wojskowego lub towarów podwójnego zastosowania w okresie bezpośrednio poprzedzającym wejście w życie rozporządzenia 150/2003.

25. Spór leżący u podstaw skarg Komisji sięga aż lat siedemdziesiątych. Przyznaje to Komisja w przypadku Włoch ( 17 ) (C-239/06), zaś uzasadnione opinie z dnia 10 września 1984 r. w odniesieniu do Niemiec i z dnia 25 lipca 1985 r. w stosunku do Włoch (C-387/05), jak również uzasadniona opinia z 1990 r. dotycząca Grecji wskazują na przeciągający się charakter dyskusji. Inne przykłady działań poprzedzających spór w niniejszej sprawie to przekazanie w dniu 20 grudnia 2001 r. pierwszych ostrzeżeń skierowanych do pozwanych państw ( 18 ), które jednakże nie przekształciły się w postępowania sądowe; w sprawie C-387/05 przeciwko Republice Włoskiej, Komisja nadała oficjalny charakter swoim zarzutom w piśmie wysłanym w dniu 31 stycznia 2002 r.

26. Komisja ponownie wyraziła państwom członkowskim swoje wątpliwości w sprawie zgodności z prawem wspólnotowym odmowy rozliczenia tych płatności ( 19 ): w dniu 31 października 2002 r. zwróciła się do Republiki Włoskiej (C-387/05), w dniu 15 października 2003 r. do Republiki Finlandii (C-284/05) i wreszcie w dniu 17 października 2003 r. do Królestwa Szwecji (C-294/05), do Republiki Federalnej Niemiec (C-372/05), do Królestwa Danii (C-461/05), do Republiki Greckiej (C-409/05) i, po raz drugi, do Republiki Włoskiej (C-239/06).

27. Ponieważ Komisja nie uznała wyjaśnień przedłożonych przez państwa członkowskie za wystarczające, wydała uzasadnione opinie z dnia 11 lipca 2003 r. w odniesieniu do Włoch (C-387/05); z dnia 7 lipca 2004 r. w odniesieniu do Finlandii; z dnia 9 lipca 2004 r. w odniesieniu do Szwecji i Włoch (C-239/06) oraz z dnia 18 października 2004 r. w odniesieniu do Niemiec (C-372/05), Danii (C-461/05) i Grecji (C-409/05).

28. W dniach 15 lipca 2005 r., 20 lipca 2005 r., 7 października 2005 r., 24 października 2005 r., 21 listopada 2005 r., 23 grudnia 2005 r. oraz 29 maja 2006 r. Komisja, działając na podstawie art. 226 ust. 2 WE, wniosła skargi przeciwko, odpowiednio, Republice Finlandii (C-284/05), Królestwu Szwecji (C-294/05), Republice Federalnej Niemiec (C-372/05), Republice Włoskiej (C-387/05), Republice Greckiej (C-409/05), Królestwu Danii (C-461/05) i ponownie przeciwko Republice Włoskiej (C-239/06). W postępowaniach tych strony podtrzymały swoje dotychczasowe stanowiska.

29. W toku wszystkich postępowań zostało przyjętych wiele wniosków w przedmiocie interwencji ( 20 ).

30. W dniu 7 października 2008 r. odbyło się zgromadzenie ogólne, zaś w dniu 25 listopada 2008 r. miały miejsce rozprawy ( 21 ). W tym dniu sprawy zostały przekazane rzecznikowi celem wydania opinii.

IV — Analiza zarzutów niedopuszczalności

31. Aby ułatwić zrozumienie tych zarzutów, analizuję je odrębnie w odniesieniu do trzech spraw, w których zostały one podniesione, zgodnie z chronologią, w jakiej zostały przedstawione.

A — W sprawie C-372/05 (Komisja przeciwko Niemcom)

32. Rząd niemiecki podnosi potrójny zarzut wobec dopuszczalności niniejszej skargi.

1. Brak właściwości art. 226 WE

33. Według Republiki Federalnej Niemiec, Komisja błędnie przyjęła podstawę prawną powództwa i postępowania przed Trybunałem, zważywszy na to, że jej stanowisko oparte jest przede wszystkim na zastosowaniu art. 296 WE ust. 1, a zatem postępowanie powinno toczyć się według szczególnych zasad określonych w art. 298 WE akapit drugi ( 22 ).

34. Zarzut ten nie znajduje uzasadnienia. Z ogółu wersji językowych art. 298 WE nie wynika, aby Komisja musiała zastosować to szczególne postępowanie. I tak z hiszpańskiej wersji językowej („la Comisión o cualquier Estado miembro podrá recurrir directamente”), francuskiej wersji językowej („la Commission ou tout État membre peut saisir directement la Cour de Justice”), angielskiej wersji językowej („the Commission or any Member State may bring the matter directly before the Court of Justice”) lub też z niemieckiej wersji językowej („verfahren kann die Kommission oder ein Mitgliedstaat den Gerichtshof unmittelbar anrufen”) nie wynika obowiązkowy charakter, ponieważ odniesienie do bezpośredniego sposobu zaskarżenia jest skonstruowane wyłącznie w kategoriach uprawnienia ( 23 ).

35. Republika Federalna Niemiec ignoruje fakt, że w granicach wyznaczonych bezwzględnymi przeszkodami procesowymi ( 24 ) przedmiot każdego sporu sądowego kształtowany jest przez powoda, a nie przez twierdzenia pozwanego; jeżeli nie miałoby to miejsca, zarzut niedopuszczalności mógłby zniekształcić sporne postępowanie.

36. Mimo tego że w fazie wymiany pism przed wszczęciem postępowania sądowego łatwo jest zauważyć sprzeczne stanowiska w odniesieniu do art. 296 WE, nie można zapomnieć o tym, że Komisja występuje wyłącznie z żądaniem stwierdzenia uchybienia zobowiązaniom wynikającym z art. 26 WE i z określonych rozporządzeń ( 25 ), jak również z decyzji wspólnotowych odrębnych od art. 296 WE. Natomiast to państwo członkowskie powołuje się na ten przepis jako na koronny argument swojej strategii.

37. Podsumowując, należy stwierdzić, że wybór podstawy powództwa dokonany przez powoda nie jest podporządkowany argumentom podnoszonym przez pozwanego na swoją obronę.

38. Ponadto wykładnia celowościowa treści art. 298 WE oraz wykładnia systemowa jego dwóch akapitów ujawniają niewłaściwy charakter podniesionego zarzutu, gdyż Komisja „mo[że] wnieść bezpośrednio do Trybunału Sprawiedliwości skargę” w kontekście możliwego nadużycia uprawnień przewidzianych w art. 296 WE, o ile występuje „zakłócenie warunków konkurencji na wspólnym rynku”.

39. Stanowisko, które proponuję zająć ( 26 ), w pełni opowiada się za ograniczeniem uprawnienia ustanowionego w art. 298 WE akapit drugi do możliwości zapobiegania skutkom, które mogą powodować art. 296 WE i 297 WE w odniesieniu do warunków konkurencji i gospodarki ( 27 ).

40. Z oczywistych względów niniejszy spór nie dotyczy zakłócenia swobodnej konkurencji, w związku z czym taki tryb postępowania nie jest uzasadniony w niniejszej sprawie.

41. Co więcej, skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom nie jest wcale mniej korzystna dla państwa członkowskiego ( 28 ), ponieważ faktycznie wzmacnia możliwości jego obrony, począwszy od etapu poprzedzającego wniesienie skargi, czego pozbawiony jest art. 298 WE. W mojej ocenie przepis ten raczej nakreśla postępowanie uproszczone, jako że ogranicza zakres kognicji Trybunału jedynie do stwierdzenia prawidłowego działania rynku i transakcji handlowych, w konsekwencji ograniczając możliwość reakcji ze strony zainteresowanego państwa.

42. Na zakończenie należy dodać, że w sprawie Komisja przeciwko Hiszpanii ( 29 ), której przedmiotem było zwolnienie z podatku VAT przywozu sprzętu wojskowego ustanowione przez Hiszpanię na mocy art. 296 WE, żadna ze stron ani nawet Trybunał, działając z urzędu, nie podniosły zarzutu konieczności zastosowania art. 298 WE, aby uniknąć wydania orzeczenia co do istoty sprawy ( 30 ).

2. Podstawowe interesy bezpieczeństwa państwa i brak dowodów uchybienia zobowiązaniom

43. Republika Federalna Niemiec twierdzi, że Komisja nie jest uprawniona do kontroli pojęcia jej podstawowych interesów obronnych.

44. W mojej ocenie, była wystarczająco ostrożna, by nie poddawać w wątpliwość właściwości Trybunału do rozstrzygnięcia tak delikatnej kwestii, aczkolwiek sugeruje tego rodzaju ograniczenie.

45. Zarzut ten należy odrzucić, bezpodstawnie ogranicza on bowiem jeden z aspektów istoty sporu i nadaje mu rangę jedynie wybiegu procesowego.

46. Możliwość, że te podstawowe interesy mogłyby stanowić hamulec wobec uprawnień Komisji i w drodze osmozy, wobec właściwości prawa wspólnotowego, kryje się u podstaw niniejszej sprawy i rozciąga się na różne jej aspekty, takie jak ciężar dowodu lub wyjątkowo delikatna kwestia immunitetu przysługującego władzy ( 31 ).

47. Niemniej jednak stanie na straży podstawowych interesów bezpieczeństwa państw pozostaje poza zakresem sporu zaproponowanym przez Komisję, którego głównym punktem jest przestrzeganie zasad dotyczących należności celnych jako podstawowego instrumentu finansowania działalności Wspólnot, niezależnie od tego, jak bardzo państwa próbują uzupełnić go o rozważania w zakresie art. 296 WE.

48. Innymi słowy, nie mamy do czynienia z usiłowaniem ingerencji w bezpieczeństwo narodowe państw ( 32 ), lecz z dokonaniem próby harmonijnego zastosowania powyżej wskazanych przepisów i ogółu postanowień traktatów. Do wykonania tego zadania są uprawnione Komisja i Trybunał.

49. Niemcy zarzucają skarżącej, że nie skonkretyzowała w swoich pismach, jakiego rodzaju naruszenia traktatu są im przypisywane, lecz proste zapoznanie się z treścią skargi i wcześniej wskazanych ram prawnych wykazuje jednoznacznie, jakich przepisów dotyczy sprawa, zarówno w zakresie prawa pierwotnego, jak i prawa wtórnego dotyczącego unii celnej i środków własnych Wspólnot.

50. W każdym wypadku brak należytego udokumentowania uchybienia nie skutkowałby już na wstępie niedopuszczalnością skargi, lecz jej oddaleniem w wyniku wyważonej oceny wszystkich znajdujących zastosowanie elementów stanu faktycznego i prawnego.

3. Uprawnienie przysługujące Republice Federalnej Niemiec do powstrzymania się od udzielenia informacji

51. Bez wysiłku można dojrzeć związek trzeciej podstawy niedopuszczalności z poprzedzającym ją zarzutem, jeżeli bowiem pozwane państwo podtrzymuje, że Komisja ingeruje we wrażliwe sfery jego bezpieczeństwa, rząd tego państwa nie powinien być zmuszony do tego, by oczyszczać się z zarzutów w tym postępowaniu, przedstawiając wyjaśnienia w tym zakresie, czemu wydaje się przeciwstawiać art. 296 WE akapit pierwszy.

52. To stanowisko, aczkolwiek odważne w swoim założeniu, zostaje obalone w chwili, gdy po raz kolejny okazuje się, że Niemcy próbują swoją argumentacją doprowadzić do tego, że skarga zostanie uznana za niedopuszczalną.

53. Państwo członkowskie przyjmuje odpowiedzialność za ujawnienie pewnych informacji, w związku z czym oceny sukcesu lub porażki w odniesieniu do jego działań należy dokonać w wyniku rozpatrzenia sporu co do istoty sprawy. Nie jest natomiast dopuszczalne odrzucenie skargi przed rozpoznaniem sprawy, ad limine.

54. Ponadto stanowisko Komisji w sprawie spoczywającego na państwach członkowskich obowiązku wykazania, że spełnione są warunki zastosowania art. 296 WE, nie zakłada, że konieczne jest udostępnienie jej szczegółów związanych z przywozem sprzętu wojskowego.

55. Taki obowiązek nie istnieje, a wbrew temu, co wywodzą Niemcy, Komisja nie przypisuje sobie prawa, której jej faktycznie nie przysługuje.

B — W sprawie C-387/05 (Komisja przeciwko Włochom)

56. Zdaniem Włoch, w uzasadnionej opinii Komisja nie zażądała wykazania braku zakłócenia konkurencji, podczas gdy wymaga go w skardze.

57. Zachowując spójność z tym, co wskazała wcześniej, Komisja zwróciła się do Trybunału, aby ten uznał, że Włochy naruszyły wspólnotowe regulacje finansowe i celne, otwarcie prowadząc na etapie postępowania spornego dyskusję rozpoczętą na wcześniejszym etapie.

58. Po stwierdzeniu naruszenia przepisów w sprawie środków własnych rozstrzygnięcie procesu wymaga dokonania oceny, czy zachodzą okoliczności usprawiedliwiające takie naruszenie jako środek mający na celu zachowanie bezpieczeństwa narodowego.

59. W pkt 18 swoich uwag Włochy potwierdzają, że wynika to z uzasadnionej opinii, a co za tym idzie, podobne rozróżnienie pozbawione jest podstawy, bowiem brak zakłócenia rynku stanowi tylko jeden z warunków dopuszczalności tego wyjątkowego wyłączenia.

60. W konsekwencji nie ma żadnych nowych argumentów ani też rozszerzenia przedmiotu sporu, ani też żadnej podstawy, aby odrzucić skargę ( 33 ).

C — W sprawie C-409/05 (Komisja przeciwko Grecji)

61. Republika Grecka powołuje się swojej duplice na ten sam zarzut niedopuszczalności, jak ten, który został wskazany przez rząd niemiecki w sprawie C-372/05 na podstawie art. 298 WE.

62. Grecja powołuje się na ten zarzut niedopuszczalności w pkt 4 i 37 swojej odpowiedzi na skargę, lecz uzasadnia ten zarzut dopiero w przedstawionej przez siebie duplice. Z tego względu na mocy art. 42 regulaminu Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich ( 34 ) zarzut ten jest niedopuszczalny, gdyż pozbawia skarżącą możliwości ustosunkowania się do niego.

63. Niezależnie od niedopuszczalności zarzutu ze względu na nieprzedstawienie go w stosownym czasie, zarzut ten musi podzielić losy zarzutu podniesionego w sprawie Komisja przeciwko Niemcom, do której się niniejszym odwołuję, co powinno uniemożliwić jego uwzględnienie przez Trybunał.

64. Na rozprawie przedstawiciel rządu greckiego podniósł ex novo, na wstępie zarzut, że nie można w ramach skargi o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego dochodzić, aby Trybunał wydał orzeczenie, które nakazywać będzie państwu członkowskiego przyjęcie określonych środków ( 35 ).

65. Orzecznictwo już rozstrzygnęło ten spór, gdyż jasno rozróżnia między przedmiotem skargi wniesionej na podstawie art. 226 WE, mającej na celu „stwierdzenie uchybienia przez państwo członkowskie jego wspólnotowym zobowiązaniom” oraz „podjęciem środków, które zapewnią wykonanie wyroku”, których pierwotne ustalenie, zgodnie z brzmieniem art. 228 WE, stanowi obowiązek zainteresowanego państwa członkowskiego. Trybunał nie może natomiast nakazać stosowania się do innych wytycznych.

66. Wskazane powyżej stanowisko wynika z treści pkt 40–52 wyroku Trybunału z dnia 14 kwietnia 2005 r. w sprawie Komisja przeciwko Niemcom ( 36 ), w którym odrzucone zostało żądanie „zmierzające do nakazania państwu członkowskiemu zapłaty odsetek za zwłokę”.

67. Niemniej jednak stan faktyczny w sprawie będącej przedmiotem postępowania odbiega od wskazanego powyżej, gdyż Komisja nie wnosi roszczeń o zapłatę, mających na celu uzyskanie orzeczenia nakazującego państwom przekazanie na jej rzecz zatrzymanych środków własnych, wraz z odsetkami za zwłokę, zgodnie z brzmieniem art. 11 rozporządzeń 1552/89 oraz 1150/2000, lecz wnosi wyłącznie o stwierdzenie wskazanych uchybień zobowiązaniom państwa członkowskiego.

68. Naturalnie w następstwie ewentualnego wyroku stwierdzającego uchybienia obowiązkiem państwa jest dokonanie oceny, w ramach wykonania takiego orzeczenia, czy zaprzestanie tych uchybień wymaga rozliczenia się ze wspólnotowych środków własnych wraz z odsetkami za zwłokę, na rzecz Komisji.

69. Jako ostatni element, niezależnie od tego, że w chwili obecnej nie występuje naruszenie obowiązków celnych związane z brakiem zapłaty należności celnych z tytułu przywozu takiego sprzętu jak ten będący przedmiotem analizy, gdyż rozporządzenie 150/2003 zawiesza pobieranie tych należności w odniesieniu do określonych rodzajów broni i sprzętu wojskowego, nie można całkowicie pominąć skutków ewentualnych uchybień, które miały miejsce, zanim te przepisy weszły w życie i które być może nadal trwały mimo upływu terminu wskazanego w uzasadnionej opinii. Co za tym idzie, nadal występuje interes w tym, aby stwierdzić wystąpienie tych uchybień.

V — Analiza uchybienia

A — Środki własne Wspólnot

70. Artykuł 201 traktatu stanowił, że „bez uszczerbku dla osiągania jakichkolwiek innych dochodów, budżet jest finansowany całkowicie z zasobów własnych”, aczkolwiek trudności natury technicznej i politycznej w zakresie implementacji takiego systemu finansowania, cechującego się autonomią w stosunku do państw członkowskich, trwały jeszcze przez okres ponad dwunastu lat ( 37 ). W okresie przejściowym potrzeby Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej pokrywane były z wpłat połączonych we wspólnocie państw.

71. Decyzja Rady 70/243/EWWiS, EWG, Euratom z dnia 21 kwietnia 1970 r. w sprawie zastąpienia wkładów finansowych państw członkowskich środkami własnymi Wspólnot ( 38 ) („Pierwsza decyzja w sprawie środków własnych”) zakończyła faktyczną kontrolę sprawowaną przez rządy krajowe, rozpoczynając nową erę uniezależnienia gospodarczego, którego skutki odczuwane są do dnia dzisiejszego.

72. Przejście do takiego stanu rzeczy opierało się na filarach opłat wyrównawczych w rolnictwie, należności celnych ( 39 ) oraz podatku od wartości dodanej.

73. W połowie lat siedemdziesiątych Zjednoczone Królestwo zaczęło skarżyć się na wysokość wkładu finansowego, wzbudzając poważne spory co do wkładów budżetowych. Zostały one rozwiązane w 1984 r. w ramach Rady Europejskiej w Fontainebleau ( 40 ), której wytyczne przekształciły się w decyzję Rady 85/257/EWG, Euratom z dnia 7 maja 1985 r. w sprawie systemu środków własnych Wspólnot ( 41 ) („Druga decyzja w sprawie środków własnych”).

74. Pośród innych środków decyzja obejmowała mechanizm korekty wobec nierównowagi budżetowej, który do chwili obecnej był wyłącznie stosowany wobec Zjednoczonego Królestwa (tzw. „rabat brytyjski”) ( 42 ), polegający na zwrocie określonych kwot, ustalonych poprzez obliczenie różnicy między procentowym udziałem Zjednoczonego Królestwa w sumie VAT a procentowym udziałem Zjednoczonego Królestwa w kwocie alokowanych wydatków wspólnotowych ( 43 ). Koszt korekty ponoszą pozostałe państwa członkowskie w stosunku do odpowiadających im udziałów w płatnościach VAT, ze szczególnymi regulacjami dla Niemiec, Niderlandów, Austrii i Szwecji ( 44 ).

75. Na mocy decyzji 88/376 („Trzecia decyzja w sprawie środków własnych”) do trzech rodzajów środków własnych został dodany czwarty, oparty na produkcie narodowym brutto „PNB” państw członkowskich ( 45 ), mający na celu dostosowanie wkładów do możliwości płatniczych ( 46 ).

76. Zważywszy na to, że pobieranie środków na rzecz Wspólnoty generowało koszty dla gospodarki krajowej państw członkowskich, decyzja 94/728 („Czwarta decyzja w sprawie środków własnych”) wprowadziła obniżenie środków o kwotę odpowiadającą kosztom wynikającym z procesu poboru, upoważniając państwa do zatrzymania określonego procentu kwoty pobranych tradycyjnych środków własnych. Procent ten został pierwotnie ustalony na poziomie 10% (art. 2 ust. 3 decyzji 94/728), a dziś osiąga poziom 25% ( 47 ).

77. Z inicjatywy Rady Europejskiej w Berlinie oraz ze względu na konieczność ustalenia systemu „sprawiedliwego, przejrzystego, oszczędnego, prostego i opartego na kryteriach, które w najlepszy sposób odzwierciedlają możliwości wpłat każdego państwa członkowskiego”, opracowana została decyzja Rady 2000/597/WE, Euratom z dnia 29 września 2000 r. w sprawie systemu środków własnych Wspólnot Europejskich ( 48 ) („Piąta decyzja w sprawie środków własnych”), zastąpiona przez wskazaną powyżej decyzję 2007/436 („Szósta decyzja w sprawie środków własnych”).

B — W szczególności, należności celne

78. Na początku pobieranie ceł miało wyłącznie charakter podatkowy. Następnie jednak okazało się, że tego rodzaju opłaty graniczne stanowią instrument protekcjonizmu o pierwszorzędnym znaczeniu, co rychło wzbudziło niechęć u zwolenników wolnego handlu.

79. Po drugiej wojnie światowej niektóre zasady inspirowane tendencjami liberalnymi zmierzały do stopniowego ograniczenia ceł, a nawet ich zniesienia ( 49 ); tendencja ta jednak przegrała z takimi korzyściami, jak posługiwanie się cłami jako mechanizmem kontroli przepływów towarowych, jako wskaźnikami polityki handlowej lub też jako instrumentami ochrony wymiany handlowej.

80. W wymiarze wspólnotowym dnia 1 lipca 1968 r. utworzona została unia celna, znosząca należności celne i inne ograniczenia, która ponadto wymagała ustalenia wspólnej taryfy celnej ( 50 ) stosowanej w całej Wspólnocie wobec państw trzecich. Dochody pochodzące z tego źródła miały powracać do zasobów wspólnotowych jako środki własne.

C — Obiektywne znamiona uchybienia zobowiązaniom

81. Komisja wskazuje, że uchybienie miało miejsce w okresie od dnia 1 stycznia 1998 r. aż do dnia 31 grudnia 2002 r., mimo tego że na rozprawie wskazała, zgodnie z treścią art. 7 ust. 2 ( 51 ) rozporządzenia 1150/2000, w odniesieniu do jednego z państw, że zarzuty nie zostały przedstawione w roku 2001, lecz dopiero w kolejnym roku ( 52 ). W tej sytuacji dies a quo musi przypadać na pierwszy dzień 1999 r.

82. W tych ramach czasowych należy umieścić zarzucane państwom członkowskim naruszenie polegające na braku dokonania płatności, niezależnie od tego, że w 2003 r., w wyniku przyjęcia rozporządzenia 150/2003, nie występowało już zadłużenie celne z tytułu tych operacji ( 53 ). Ustanowione przez ten akt zawieszenie należności celnych nie powoduje abolicji zobowiązań powstałych ex ante ani też nie sanuje ewentualnego naruszenia.

83. Biorąc pod uwagę ich bliski związek, należy z ostrożnością podchodzić do nieostrych granic między prawodawstwem w zakresie środków własnych i przepisami dotyczącymi powstania, obliczenia i poboru należności celnych ( 54 ).

84. Jednak naruszenie zasad prawa celnego może być szkodliwe dla systemu finansowania, jak wynika to z wyroku Trybunału z dnia 12 września 2000 r. ( 55 ). Dostrzec można zatem pewne „nakładanie się” ( 56 ) tych dwóch dziedzin, i co za tym idzie, konieczność podwójnego rozpoznania sprawy. Wymaga ono w pierwszej kolejności rozstrzygnięcia, czy zakup towarów musi zostać zgłoszony organom celnym, aby następnie stwierdzić, w przypadku odpowiedzi twierdzącej, że nie dopełniono zapłaty tej należności na rzecz Wspólnot.

85. Metodologia ta prowadzi mnie do konieczności ustalenia niewątpliwego występowania obiektywnych znamion uchybień ( 57 ) w postępowaniu pozwanych państw członkowskich.

86. Z punktu widzenia dorobku wspólnotowego prawa celnego, aby ustalić niezgodność z prawem działania polegającego zaniechaniu rozliczenia należności celnych związanych ze sprzętem wojskowym lub towarami podwójnego zastosowania, wystarczające są art. 23 WE, 26 WE i art. 20 ust. 1 kodeksu celnego.

87. To objęcie obowiązkiem zapłaty należności można również wywnioskować z poszczególnych kategorii ustanowionych w rozporządzeniu Rady (EWG) nr 2658/87 z dnia 23 lipca 1987 r. w sprawie nomenklatury taryfowej i statystycznej oraz w sprawie Wspólnej Taryfy Celnej ( 58 ), przy czym nie można utrzymywać, jak to wynika z twierdzeń Niemiec czy Finlandii, że jego egzekwowanie jest sprzeczne z podstawami Wspólnoty.

88. Nie ukrywając stopniowej utraty znaczenia tradycyjnych środków własnych ( 59 ) ani też marzeń o polityce handlowej bez jakichkolwiek obciążeń czy też pragnienia zmiany ( 60 ), należy stwierdzić, że w prawie wspólnotowym króluje skrupulatne przestrzeganie zasady równości gospodarczych interesów poszczególnych państw. Prowadzi to do odrzucenia koncepcji zamiany ogólnej zasady objęcia obowiązkiem zapłaty w wyłączenie lub zawieszenie.

89. Wszystkie państwa członkowskie przyznają, że nie dokonały wpłat, aczkolwiek dokonały pojedynczych płatności na różne kwoty ( 61 ), których nie należy postrzegać jako płatności zwalniających ze zobowiązań ( 62 ). Uzależniły je bowiem od zasadności długu i nie obliczyły ich w stosunku do poszczególnych operacji przywozu lub poszczególnych okresów.

90. Przywozy tego rodzaju nie były wyłączone ze wspólnej taryfy celnej, nie był też przewidziany szczególny reżim prawny, który by ograniczał to zobowiązanie, na przykład w postaci stawki „zerowej”.

91. Ponadto zmiana stanu prawnego wynikająca z uchwalenia rozporządzenia 150/2003 wcale nie stanowi kryterium wykładni poprzednio obowiązującego stanu prawnego, mogącego przechylić szalę na korzyść stanowisk wyrażonych przez państwa i wzmacnia moje przekonanie o nieuniknionym charakterze rozliczenia się z należności celnych.

92. Przestrzeganie podstawowej zasady legalizmu, która wywiera skutki w dziedzinie finansów lub w innych, bardziej ograniczonych dziedzinach, takich jak podatki lub cła, jak również brak mocy wstecznej rozporządzenia 150/2003 wykluczają zawieszenie należności celnych w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 31 grudnia 2002 r.

93. Państwa członkowskie są zobowiązane do ustalenia tytułów Wspólnot do środków własnych z chwilą, gdy organy celne znajdą się w posiadaniu niezbędnych informacji i mogą w związku z tym obliczyć kwotę należności wynikających z długu celnego i określić dłużnika ( 63 ). Brak uczynienia tego przez jedno z państw członkowskich może zachwiać równowagą finansową Wspólnot ( 64 ).

94. Krucha równowaga wspólnotowego systemu finansowania wymaga precyzyjnej definicji ustalenia, poboru i udostępnienia środków własnych, jak również przestrzegania zasad przez państwa członkowskie. Jeżeli jedno z państw nie przyjmie tych reguł, pojawi się konieczność przywrócenia równowagi poprzez kompensację obciążającą pozostałych poprzez środek własny „PNB” ( 65 ). Taka sytuacja byłaby sprzeczna z zasadą współpracy opartej na zasadzie lojalności ( 66 ).

95. Sofistyczne wydaje się odwracanie tych mocnych argumentów, tak jak to czyni Finlandia ( 67 ), aby wyrazić pogląd, że zasada równości w utrzymaniu budżetu wspólnotowego zostałaby naruszona, jeżeli państwa członkowskie, które dokonują przywozu sprzętu wojskowego z państw trzecich, musiałyby „oprócz” ceny pokrywać koszty należności celnych, w odróżnieniu od państw, które decydują się na zakupy wewnątrzwspólnotowe.

96. W tej argumentacji ignoruje się fakt, że miejsce zakupu ma związek z interesami polityki handlowej i interesami strategicznymi, na które nie można powoływać się w celu uzyskania zwolnienia z należności celnych.

97. Przedstawiciel rządu duńskiego stwierdził na rozprawie, że celem ceł nie jest finansowanie działalności Wspólnoty, lecz to, by odwieść kupujących od dokonywania zakupów w państwach trzecich i pobudzić wymianę między państwami członkowskimi.

98. Wskazane powyżej stanowisko nie odzwierciedla dokładnie rzeczywistej sytuacji, ponieważ pełne osiągnięcie tego protekcjonistycznego celu wymaga, aby interesy wspólnotowe pozostały bez uszczerbku w sytuacji, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, gdy zakup nastąpił w państwach trzecich. Cel ten osiąga się właśnie dzięki wzmocnieniu zdolności finansowej Wspólnoty za pomocą ceł, pokrywając w ten sposób straty gospodarcze wynikające z faktu, że zakup nie został dokonany wewnątrz jej granic.

99. Republika Federalna Niemiec wskazała natomiast na rozprawie, że państwa, które najbardziej przyczyniają się do obrony Unii, zostałyby ukarane, ponieważ zapłaciłyby więcej w postaci należności celnych.

100. W tym poglądzie nakładają się na siebie dwie odrębne koncepcje, rynku wewnętrznego i obronności państw członkowskich, których celów nie należy ze sobą mylić, przy czym ewentualne mechanizmy kompensacji wysiłku gospodarczego związanego z obronnością ( 68 ) nie powinny polegać na jednostronnym ustanowieniu wyjątków w określonych regulacjach celnych.

101. Równowaga między dochodami a wydatkami (art. 268 WE), solidarne podejście w ramach rachunków Wspólnoty (art. 2 WE) i zasada należytego zarządzania finansami (art. 274 WE) nieuchronnie służą obaleniu tych ukierunkowanych wyłącznie na względy gospodarcze poglądów, służących partykularnym interesom poszczególnych państw.

102. Na porażkę jest również skazany pogląd ( 69 ) stwierdzający, że aby usunąć brak równowagi między poszczególnymi państwami, Komisja powinna zwrócić należności celne tym państwom, które je zapłaciły. Zakłada on bowiem upowszechnienie uchybienia jako antidotum na nieprawidłowe działanie tych, którzy unikali płatności.

VI — Pozostałe argumenty państw członkowskich

103. Wszyscy pozwani starają się uzasadnić brak rozliczenia się z należności, zasłaniając się art. 296 WE. Twierdzą oni bowiem, że powstanie należności celnych z tytułu przywozu towarów pochodzących z państw trzecich pociąga za sobą poważne ryzyko dla podstawowych interesów ich bezpieczeństwa.

104. Państwa członkowskie tłumaczą, że wpłacenie środków własnych z tego tytułu spowodowałyby załamanie finansowe, które wpłynęłoby ujemnie na zaopatrzenie w broń i w konsekwencji na ich potencjał wojskowy. Państwa dodają, że nieszczelny system postępowania celnego nie zapewnia poufności danych, które muszą być przekazane, aby ustalić odpowiednie należności. Ponadto państwa powołują się na art. 307 WE oraz na porozumienia zawarte z państwami eksporterami lub też na zasadę uzasadnionych oczekiwań wynikającą z opóźnionej reakcji ze strony Komisji.

A — W przedmiocie art. 296 WE i bezpieczeństwa narodowego

105. Ten scenariusz, który obfituje w wiele krzyżujących się argumentów, wymaga spokojnej analizy, aby w sposób przejrzysty ustalić zakres warunków wskazanych w treści art. 296 ust. 1 lit. a) i b).

1. Zakres stosowania

106. Przepis lit. a) tego postanowienia, stanowiąc, że „żadne państwo członkowskie nie ma obowiązku udzielania informacji, których ujawnienie uznaje za sprzeczne z podstawowymi interesami jego bezpieczeństwa”, obejmuje, poza sprzętem o charakterze czysto wojskowym, również towary podwójnego zastosowania, ponieważ szkodę wyrządza sama czynność udostępnienia informacji, niezależnie od przedmiotu transakcji.

107. Natomiast lit. b) tego postanowienia nie wytrzymuje tej samej wykładni, gdyż pomimo tego że upoważnia każde państwo członkowskie do „podejmowa[nia] środk[ów], jakie uważa za konieczne w celu ochrony podstawowych interesów jego bezpieczeństwa”, to ogranicza to uprawnienie jedynie do „produkcji lub handlu bronią, amunicją i materiałami wojennymi”.

108. Wykaz ustanowiony przez Radę w dniu 15 kwietnia 1958 r. ( 70 ) służy za poparcie tej interpretacji, gdyż dotyczy wyłącznie „towarów podlegających ustępowi 1 lit. a)” (art. 296 ust. 2 WE).

109. Charakter sprzętu i towarów objętych wykazem z 1958 r. oraz odniesienie w treści art. 296 WE ust. 1 lit. b) do rynku materiałów wojennych sprzeciwiają się, poprzez samo odesłanie do lit. b), wyłączeniu spod systemu finansowego Wspólnot, a w szczególności spod reżimu celnego, zakupów sprzętu, który nie jest zaprojektowany, wytwarzany i udoskonalany w celach czysto wojskowych.

110. Co za tym idzie, towary podwójnego zastosowania nie mogą zostać wyłączone z wymogu uiszczenia należności celnych na mocy art. 296 ust. 1 lit. b) WE, chyba że zostanie wykazane, że mają one wyłącznie zastosowanie wojskowe. Nie jest to okoliczność, na którą powoływałyby się Włochy czy Szwecja, ani też nie została ona w jakikolwiek sposób dowiedziona.

111. W konsekwencji skarga wniesiona przeciwko Szwecji (C-294/05) ( 71 ) i skarga wniesiona przeciwko Włochom (C-387/05), przy braku skutecznej obrony ( 72 ), jako że państwa te mogą się powołać wyłącznie na przepisy lit. a) tego postanowienia w celu dopuszczenia in abstracto ( 73 ) wyłączenia spod postanowień traktatu, zasługują na wydanie orzeczenia uwzględniającego skargi ( 74 ).

2. Wymogi ustanowione przez art. 296 WE i ich kontrola sprawowana przez Trybunał

112. Konieczne jest zbadanie stosowania art. 296 WE do wyłączenia całego zestawu norm ( 75 ), będących kluczowym elementem systemu finansowania Wspólnot, z bezpośrednimi konsekwencjami dla funkcjonowania unii celnej, która z kolei jest wyraźnym uosobieniem rynku wewnętrznego ( 76 ).

113. W tych okolicznościach nie kryję zdziwienia w odniesieniu do sposobu, w jaki przez cały bieg postępowania państwa członkowskie domagały się ( 77 )„autonomicznego stosowania” art. 296 WE.

114. Jest to podstawowy aspekt dla rozstrzygnięcia sporu, a tymczasem po stronie pozwanych w odniesieniu do tego pojęcia zachodzi moim zdaniem poważny brak zrozumienia.

115. Fakt, iż państwa członkowskie korzystają z „autonomii”, aby podejmować decyzje co do możliwego zastosowania art. 296 WE, pozostaje bez uszczerbku dla spójności standardów, które pełnią rolę wytycznych przy interpretacji tego przepisu na całym obszarze wspólnotowym.

116. Każde państwo określa priorytetowe aspekty w zakresie zachowania swojej integralności państwowej, określa i klasyfikuje zagrożenia dla niej i ostatecznie ocenia, czy konieczne jest zastosowanie któregoś z ograniczeń przewidzianych przez art. 296 WE, przy czym waży interesy, które ze względu na to, że stanowią samo jądro suwerenności państwowej, nie są objęte prawem wspólnotowym.

117. Ponadto wymiar wspólnotowy nie jest odpowiedni do zaklasyfikowania do niego pewnego rodzaju autonomicznego pojęcia, jakim są „podstawowe interesy bezpieczeństwa”. Na obecnym etapie rozwoju prawa wspólnotowego pojęcie to jest co do zasady wyłącznie pojęciem na poziomie państwowym.

118. Co za tym idzie, debaty, jakie toczą się w państwach członkowskich na temat tego, które organy są uprawnione do sprawowania kontroli nad poufnym przekazywaniem informacji, oparte są na schematach polegających na delikatnej przeciwwadze kontroli ( 78 ). Te systemy nie znajdują odzwierciedlenia w prawie wspólnotowym, w związku z czym Trybunał nie powinien przypisywać sobie zadania sprawowania kontroli, jako że badanie takie jest ograniczone do wymiaru wyłącznie krajowego.

119. Zasada podziału władzy ( 79 ) musi pociągać za sobą pogodzenie się z uznaniem szeregu ograniczeń w odniesieniu do sprawowania kontroli sądowej, a wobec nacechowanych poufnością działań rządów państw członkowskich w zakresie ich polityki obronności techniki mające na celu weryfikację prawidłowego przyjęcia środków w tym zakresie muszą być tak ukształtowane, aby umożliwić uniknięcie ryzyka zastąpienia działania władzy wykonawczej przez działanie z pobudek oportunistycznych.

120. Takie założenie prowadzi do tego, że merytoryczna kontrola decyzji o uznaniu określonego dokumentu za dokument poufny oznaczałaby jej automatycznie uchylenie, i dlatego, rozpoznając przedmiot sporu, sąd może przyjąć istnienie tajemnicy, poruszać się po jej obrzeżach, a następnie wydać orzeczenie co do zasad przyjęcia poufności, a nie zawartości dokumentu ( 80 ).

121. Jednakże obok oceny dokonywanej w poszczególnych państwach członkowskich ( 81 ) to zadaniem prawa wspólnotowego, a szczególnie zadaniem Trybunału jest ustalenie kryteriów wykładni, które zezwalają na zastosowanie tych wyjątkowych środków z punktu widzenia art. 296 WE, bez uszczerbku dla jednolitego prawidłowego stosowania tego postanowienia i oczywiście z zachowaniem wszelkich wskazanych przeze mnie środków ostrożności, aby nie wkroczyć na obszar uznaniowych uprawnień państw członkowskich.

122. Linia podziału między wymiarem krajowym i wspólnotowym musi być wytyczona bardzo ostrożnie, lecz zdecydowanie, aby wewnątrz Unii przeważyła harmonia.

123. Chodzi o zbadanie delikatnej równowagi między interesami państw członkowskich w zakresie ich bezpieczeństwa a podstawowymi celami Wspólnoty, bez przekraczania granic rozsądku.

124. Wyłączenia norm wspólnotowych wymagają zachowania zasady proporcjonalności ( 82 ), jak również tego, by działania były odpowiednie i niezbędne do osiągnięcia zamierzonego celu.

125. Niezależnie od tego, jak bardzo pragnie się postrzegać art. 296 WE jako zwolnienie, które przyznaje sam traktat, zasada pierwszeństwa prawa wspólnotowego, jak również obowiązująca w nim zasada skuteczności (effet utile) przemawiają za ustanowieniem ograniczenia wobec aktów prawa krajowego, które się na ten przepis powołują.

126. Jednolite stosowanie traktatu przewiduje wyjątki ( 83 ), w przypadkach gdy istnieje poważne zagrożenie bezpieczeństwa publicznego. Jednakże traktat nie zawiera na stałe wpisanego weń ogólnego wyjątku wyłączającego jego zakres obowiązywania w odniesieniu do jakiegokolwiek środka, niezależnie od stopnia natężenia, jaki osiąga zakłócenie ( 84 ).

127. Z drugiej strony państwa członkowskie wyzwalają się spod wymogów prawa pierwotnego, kiedy zagrożone interesy są pojmowane jako „podstawowe”. Co za tym idzie, na bezpieczeństwo publiczne można powoływać się jedynie w przypadku realnego i wystarczająco poważnego zagrożenia.

128. Naruszenie fragmentu fundamentów Wspólnoty można uzasadnić tylko wtedy, gdy państwa członkowskie rzeczywiście nie mają innego wyjścia w celu ochrony swoich najbardziej żywotnych interesów.

129. Ponadto cień rzucany przez domniemaną uznaniowość przyznaną państwom członkowskim przez art. 296 WE nie idzie w parze z lojalną integracją, której wymaga Europa.

130. Państwa członkowskie nie mogą powoływać się na to uprawnienie w sposób automatyczny, ponieważ orzecznictwo Trybunału ( 85 ) zawiera rozstrzygnięcia w sprawie wykazu z 1958 r. wyjaśniające, że mimo tego, iż art. 296 WE stanowi podstawę prawną stosowania środka awaryjnego, to towary objęte wykazem muszą również spełniać pozostałe wymogi stosowania tego przepisu.

131. W mojej ocenie, art. 296 WE związuje niedookreślone pojęcie prawne „podstawowych interesów bezpieczeństwa” i kwestię „uważania” środków za konieczne z bezwzględnym wymogiem uzasadnienia ich przyjęcia.

132. Sprawne poruszanie się w tych kategoriach wymaga dyscypliny umysłowej, która jest nie do pogodzenia z ogólnym i hipotetycznym podejściem do pojęcia interesów państwowych, włączając w to interesy dotyczące obronności ( 86 ).

133. Tego rodzaju swoboda dopuszczałaby pewien rodzaj działań politycznych ( 87 ), które wyryłyby bruzdy immunitetów, śmiertelnie niebezpieczne dla Wspólnoty i jednocześnie, w mojej ocenie, dla pozycji państw członkowskich na łonie Wspólnoty.

134. Z oczywistych względów spór, który toczy się w tych siedmiu sprawach, wymaga ustalenia granic między ratio wspólnotowym, a krajową władzą polityczną, lecz nie ogranicza się tylko do tego. Spór dotyczy też bowiem instrumentalnego traktowania traktatu poprzez nieuzasadnione powoływanie się na art. 296 WE, podszyte egzystencjalnymi obawami ( 88 ).

3. Ciężar dowodu

135. Pozwani unikają onus probandi w zakresie wymogów art. 296 WE, stwierdzając, że należności celne będące przedmiotem sporu naruszają ich interesy zgodnie z brzmieniem rozporządzenia 150/2003, i podnoszą jego motyw piąty jako wyraz intencji, które przyświecały ustawodawcy wspólnotowemu ( 89 ).

136. Prawidłowe znaczenie tego przepisu jest ponownie zaciemniane, zważywszy, że motyw piąty rozporządzenia przewiduje ustanowienie „szczególnych procedur administracyjnych w celu przyznania korzystania z zawieszenia należności celnych”, „w celu uwzględnienia ochrony poufnych informacji wojskowych państw członkowskich” ( 90 ).

137. W konsekwencji powoływanie się na te przymioty dyskrecji nie oznacza, że zachowanie milczenia nie było wcześniej zapewnione, ani też nie oznacza, że jego brak spowoduje poważne szkody dla podstawowych interesów bezpieczeństwa państwa członkowskiego, nie każde bowiem ujawnienie informacji skutkuje poważnym naruszeniem obronności.

138. Stanowisko prezentowane przez państwa członkowskie mnie nie przekonuje. Nie jest ono bowiem zgodne z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości, które ogranicza wykładnię rozszerzającą i wymaga od tych, którzy zamierzają się posłużyć wyjątkami, dostarczenia dowodu na to, że nie wykraczają one poza ustanowiony dla nich zakres ( 91 ).

139. Wyjątkowy charakter tych środków przemawia za tym, że ciężar dowodu obciąża zawsze ten podmiot, który powołuje się na szczególny wyjątek od postanowień traktatu, aby w ten sposób utrzymać spójne stosowanie i przestrzeganie jego postanowień.

140. W szczególności w wyroku Trybunału z dnia 16 września 1999 r. w sprawie Komisja przeciwko Hiszpanii ( 92 ) stwierdzono uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego, ponieważ rząd hiszpański nie wykazał, że „zniesienie zwolnienia z podatku VAT od przywozu i nabycia broni, amunicji i sprzętu o przeznaczeniu wyłącznie wojskowym, przewidzianego przez hiszpańską ustawę, stanowiłoby środek, który zagroziłby ochronie podstawowych interesów bezpieczeństwa Królestwa Hiszpanii, co stanowiłoby uzasadnienie takich zwolnień na mocy art. 223 ust. 1 lit. b) traktatu”.

4. Niewłaściwe powołanie się na przepisy traktatu

141. Wskazałem już, że Trybunał nie może wprost oceniać uprawnień o charakterze uznaniowym przysługujących państwom członkowskim w odniesieniu do tajemnicy państwowej ( 93 ). Jednakże kiedy uprawnienia te mają bezpośredni wpływ na prawo wspólnotowe, Trybunał zachowuje prawo do kontrolowania ich zakresu za pomocą zasady proporcjonalności i ogólnych zasad tego prawa.

142. Gdy, jak ma to miejsce w niniejszym przypadku, wprowadza się wyjątki od głównych zasad swobodnego przepływu ( 94 ) lub powoduje się zakłócenia w systemie finansowania Wspólnot, organy władzy krajowej zobowiązane są do wytłumaczenia się z tych nieprawidłowości, choćby w minimalnym stopniu wskazując zamierzony cel i jego logiczne powiązanie z nimi.

143. W przeciwnym razie obowiązek uzasadnienia zostaje skazany na ostracyzm, zaś brak przejrzystości prawnej sprzyja próbom nadużycia władzy.

a) Argument natury ekonomicznej

144. Pozwane państwa członkowskie podtrzymują, że większe obciążenie finansowe w związku z zapłatą należności celnych wyrządziłoby szkodę przyjętej przez nie strategii wojskowej. Jednakże takie wytłumaczenie zmieniłoby funkcję pełnioną przez art. 296 WE, powodując, że byłby on stosowany do celów czysto przemysłowych lub gospodarczych ( 95 ), które w żaden sposób nie są podstawą wyłączenia ustanowionego w traktacie ( 96 ).

145. Mimo trafności, z jaką Grecja odpierała zastrzeżenia formułowane przez Komisję, podkreślając różnicę między „tajemnicą zawodową” i „tajemnicą wojskową” ( 97 ), te względy gospodarcze posunięte aż do najdalszych granic mogłyby służyć za prawne uzasadnienie działań polegających na sprzeniewierzeniu środków fiskalnych, w imię uzdrowienia swojej sytuacji finansowej i z chęci zysku.

146. Ponadto nie jest trafne porównanie skutków finansowych, jakie dla dochodów państwa wywiera podatek VAT, z rozliczaniem się z należności celnych, jak to czynią Dania ( 98 ) i Włochy ( 99 ), których zdaniem, w przeciwieństwie do należności celnych, podatek VAT przypada państwom członkowskim.

147. Wskazówkę zawiera orzeczenie Trybunału z dnia 16 września 1999 r. w sprawie Komisja przeciwko Hiszpanii, w odniesieniu do przywozu broni stwierdzające, że „wyłączenia spod podatku VAT nie są konieczne, aby osiągnąć cel ochrony podstawowych interesów bezpieczeństwa Królestwa Hiszpanii” ( 100 ). Wszelkie zagrożenie jest wykluczone, gdyż „przychody z podatku VAT, któremu podlegałyby takie transakcje, zasilałyby budżet państwa, z wyjątkiem niewielkiego ich procentu, który w charakterze środków własnych zasila budżet wspólnotowy” ( 101 ).

148. Jednakże rozumowanie a contrario, stwierdzające, że w przeciwieństwie do podatku VAT należności celne powodują pogorszenie bezpieczeństwa narodowego, oznacza wyciągnięcie błędnych i zbyt pochopnych wniosków z tej wykładni.

149. Dodatkowo istnieje tu tendencja do przywiązywania wagi do oderwanych aspektów systemu finansowego, takich jak wysokość bezpośrednich dochodów pochodzących z zasobów, lecz całkowicie pomija się podejście do systemu jako do jedności oraz korzyści, które wynikają dla członków Wspólnoty z solidarnych wkładów do budżetu wspólnotowego i sprawiedliwego podziału obciążeń.

b) Poufność i postępowanie celne

150. Wciąż budzi zdziwienie fakt, że opis postępowania celnego rozpoczyna się od stwierdzenia, że brak zachowania poufności może zakłócić spokój państw członkowskich.

151. Pozwani argumentują, że w ramach podatku VAT występuje większa anonimowość niż w przypadku postępowania celnego ( 102 ), dodając, że stopień zachowania poufności obecny w niektórych prawodawstwach krajowych ( 103 ) nie znajduje odzwierciedlenia na poziomie Wspólnoty.

152. Samo podejrzenie wycieków informacji nie może przekształcić się w katalizator wskazanego przez Komisję uchybienia, ponieważ integralność i bezpieczeństwo danych są zachowane na mocy art. 287 WE. Artykuł 287 WE stanowi, że członkowie instytucji Wspólnoty, członkowie komitetów, jak również ogólnie, urzędnicy i inni pracownicy Wspólnot są „zobowiązani, również po zaprzestaniu pełnienia swoich funkcji, nie ujawniać informacji objętych ze względu na swój charakter tajemnicą zawodową, a zwłaszcza informacji dotyczących przedsiębiorstw i ich stosunków handlowych lub kosztów własnych”. Obowiązek ten powiela art. 15 wspólnotowego kodeksu celnego ( 104 ).

153. Niezadowolenie państw członkowskich z takiego systemu ochrony powinno było zostać wyrażone w postaci jego zakwestionowania. Ponadto nie należy lekceważyć możliwości wystąpienia z roszczeniem o odpowiednie odszkodowanie z tytułu naruszenia prawa wspólnotowego wobec określonych przypadków wycieku w ramach obiegu informacji.

154. Niemniej jednak jednostronne wyłączenie obowiązywania systemu nie jest zgodne z zasadą proporcjonalności ( 105 ), której musi podlegać jakakolwiek inicjatywa mająca na celu ograniczenie obowiązywania norm traktatu „w taki sposób, aby jej skutki ograniczone były do tego, co niezbędne dla ochrony interesów, które ma zabezpieczać” ( 106 ).

155. Pominięcie znaczącej części wspólnotowych przepisów finansowych nie współgra z wiążącym charakterem tych norm ani też nie odpowiada zamierzonym celom.

156. Mimo tego że scenariusz opracowany przez pozwanych w niniejszej sprawie zawierał gwiazdorskie role, nie przewidywał jednak obecności na scenie zasad dotyczących ciężaru dowodu, gdyż w takich okolicznościach pozwani musieliby wykazać, że w okresie między dniem 1 stycznia 1999 r. a dniem 31 grudnia 2002 r. poufność nie była zagwarantowana ( 107 ).

157. Chociaż rozporządzenie 150/2003 zmienia perspektywy finansowe Wspólnoty, zawieszając należności celne, to art. 7 ( 108 ) tego rozporządzenia zakłada jednak przekazanie informacji o niektórych okolicznościach dotyczących zakupu, a co za tym idzie, niezmienione pozostają trudności, na jakie napotykają państwa, aby fakt ten zachować w całkowitej tajemnicy.

158. W przedstawionej duplice (C-372/05) Niemcy wywodzą, że ujawnienie faktów zgodnie z wymogami art. 7 nie służy do ustalenia należności celnych. Nie będę z tym dyskutował, gdyż niezależnie od tego, jaki byłby cel naliczania kwoty należności, których nie ma już obowiązku uiszczać, istota rzeczy polega na tym, czy certyfikaty, do których się odnosi rozporządzenie ( 109 ), mogą naruszyć interesy, w imię których państwa członkowskie pragną zachować poufność ( 110 ).

159. Nie należy do kompetencji Komisji, wbrew temu, co twierdzi Grecja w swojej interwencji w sprawie przeciwko Finlandii (C-284/05), proponowanie alternatywnych sposobów postępowania, aby uniknąć niebezpieczeństwa ujawnienia danych ( 111 ).

160. Pogląd ten narusza zasady dotyczące ciężaru i przedmiotu dowodu, gdyż to państwa członkowskie muszą wykazać, że dostępne postępowania nie są odpowiednie do zachowania poufności danych.

161. Zatem nie wydaje się, aby komunikaty, które należy przekazywać Komisji miesięcznie ( 112 ) lub corocznie, osiągały taki stopień szczegółowości, że mogłoby to zaszkodzić strategiom obrony narodowej. We właściwych formularzach ( 113 ) przekazywane są bowiem dane dotyczące kwot całkowitych wynikające z przywozu dokonanego w danym okresie.

162. Skarga przeciwko Danii obrazuje wątpliwości dotyczące zakresu danych, które należy przekazać, ponieważ stanowisko rządu duńskiego zakładające, że oprócz informacji o tym, jakie towary były objęte przywozem, należy podać ich ilość, wartość i kraj pochodzenia, stoi w sprzeczności ze stanowiskiem Komisji, która zadowala się informacją o ogólnej kwocie wszystkich operacji przywozu.

163. Nawet gdyby w najgorszym razie ujawnione zostały dane ( 114 ) wskazane przez Danię, nadal nie jestem w stanie pojąć, w jaki sposób wpływa to negatywnie na jej bezpieczeństwo zewnętrzne, szczególnie gdy dane te nie zawierają informacji dotyczących technicznych aspektów określonych składników zakupów ani też ich przeznaczenia ( 115 ).

164. Jak wskazuje Komisja, nic nie stało na przeszkodzie temu ( 116 ), aby skorzystać przed rokiem 2003 z uproszczonego postępowania celnego, jako że wybór postępowania należy do państwa członkowskiego. Komisja podkreśla ( 117 ), że na mocy art. 60 wspólnotowego kodeksu celnego ( 118 ) państwo członkowskie mogło wyznaczyć na zasadzie ad hoc specjalnego administratora ( 119 ).

165. W fazie początkowej występują funkcjonariusze i organy krajowe, przez co o paranoję ociera się założenie, że zagrożenie bezpieczeństwa danego państwa wynika z braku zaufania wobec własnych służb celnych.

166. Kolejny etap postępowania celnego stanowi kontrola, podlegająca weryfikacji Komisji, w zakresie rozliczonych należności i na tym etapie może być konieczne udostępnienie dodatkowych informacji. Zachowanie poufności takich informacji jest również zapewnione na mocy art. 5 rozporządzenia 1026/1999/WE ( 120 ).

167. To w tym miejscu tkwi kluczowy aspekt sporu, ponieważ na rozprawie okazało się, że pierwszy etap nigdy nie dotyczy informacji o charakterze poufnym, gdyż pojawiają się tylko kwoty ogólne, bez szczegółów, które mogłyby zagrozić bezpieczeństwu narodowemu. W konsekwencji nie ma żadnego uzasadnienia do powoływania się na art. 296 WE, zanim Komisja nie zażąda wyjaśnień co do rozliczenia dokonanego przez państwo członkowskie.

168. Jeżeli, zgodnie z art. 10 WE, państwa członkowskie są zobowiązane do wspierania Komisji w jej misji stania na straży przestrzegania przepisów traktatu ( 121 ), to muszą one również przekazywać informacje, które umożliwiają skuteczną weryfikację prawidłowości wpłat środków własnych ( 122 ). W mojej ocenie, nie stoi to na przeszkodzie podjęciu przez te państwa decyzji, dla każdego przypadku oddzielnie i wyjątkowo, że należy ograniczyć przekazywanie informacji do określonych części danego dokumentu lub też, na mocy art. 296 WE lit. a), odmówić przekazania tych informacji w całości. Są to alternatywy, które wydają się lepiej przystawać do wymogów zasady proporcjonalności niż zastosowanie szczególnego wyłączenia spod obowiązywania systemu.

169. Przesadą jest również powoływanie się przez państwo członkowskie, jeszcze przed ewentualną fazą weryfikacji przeprowadzoną przez Komisję, która nie w każdym wypadku musi mieć miejsce, na lit. b) wskazanego powyżej przepisu, zważywszy na to, że w odniesieniu do handlu bronią dopuszczalne są tylko środki podejmowane „w celu ochrony podstawowych interesów jego bezpieczeństwa”, dla których z definicji prawo celne nie może stanowić zagrożenia w pierwszym z opisanych powyżej etapów, a tym bardziej zanim przystąpi się do rozliczenia należności celnych.

170. Państwa członkowskie próbowały powołać się na art. 296 WE poprzez jego abstrakcyjne zastosowanie, gdy tymczasem przepis ten wymaga, aby interesy bezpieczeństwa były zagrożone. Ponownie podkreślam, że mogłoby to mieć miejsce tylko wtedy, gdyby Komisja domagała się konkretnych danych, a taka sytuacja nie wystąpiła. Wbrew temu co twierdził przedstawiciel rządu greckiego na rozprawie, brak zgody na przyjęcie płatności dokonanych na wszelki wypadek przez państwa członkowskie nie wynika z niewystarczającej ilości informacji, lecz z tego, że nie zostały one w ogóle przedstawione, co uniemożliwia sprawowanie choćby minimalnej rozsądnej kontroli.

171. Mimo tego że prawodawstwo wspólnotowe zmierza do zagwarantowania ochrony danych, rządy państw członkowskich ( 123 ) darzą większym zaufaniem przedsiębiorstwa ( 124 ) działające tym sektorze niż organy administracji celnej, co oznacza niedopuszczalną dyskryminację ( 125 ).

c) Wynik rozumowania

172. Wobec powyższych rozważań z całą mocą ujawnia się brak zasadności powoływania się na takie okoliczności, jak położenie geograficzne danego państwa, rozmieszczenie ludności, ochrona granic przed możliwymi atakami z zewnątrz lub też w wymiarze ekonomicznym koszt programów wojskowych, gdyż na przykład dla samolotów wojskowych w niektórych państwach wzrosła liczba lotów rozpoznawczych ( 126 ).

173. Brak jest adekwatności prawnej między środkami i zamierzonymi celami, gdyż podobne zmiany mogły zostać przewidziane przez państwa członkowskie, które zanim zaczęło obowiązywać rozporządzenie 150/2003, dokonywały rozliczeń należności celnych i wpłacały je do Wspólnoty, co jednakże nie spowodowało załamania ich systemów obronności.

174. W mojej ocenie pozwane państwa podają więc wymówki niewłaściwe z punktu widzenia prawa wspólnotowego i zasad, które wcześniej omówiłem. Tym samym poruszają się w sferze niepewności, która szkodzi interesom Unii.

175. Znamienny jest przykład Finlandii, która w odpowiedzi na skargę wskazywała, że zwykła warunkowa zapłata bez uzgodnienia z Komisją mogłaby niekorzystnie wpłynąć na jej bezpieczeństwo, aby następnie na rozprawie przyznać, że dokonała jednostronnej płatności na kwotę około 10 mln EUR, co nie pociągnęło za sobą żadnych szkód dla jej interesów.

5. Utrzymujący się przepis

176. Nie można uznać art. 296 WE (dawnego art. 223) za przepis martwy, gdyż od roku 1957 oparł się próbie czasu, utrzymując się nawet w traktacie lizbońskim ( 127 ). Niemniej jednak wymaga on rozwiązania pewnych kwestii z zachowaniem ostrożności, w drodze wykładni historycznej.

177. Występuje oczywista sprzeczność między dwiema interpretacjami art. 296 WE. Ścierają się z jednej strony wykładnia popierana przez państwa członkowskie, oparta na idei wszechobecnej suwerenności w dziedzinie obrony narodowej, a z drugiej — wykładnia o tendencji bardziej wspólnotowej, która ogranicza moc tego przepisu do węższego zakresu ( 128 ).

178. Niechęć państw na wczesnym etapie, potęgowana zimną wojną, spowodowała ustanowienie tego wentylu bezpieczeństwa, lecz nie uzasadnia postaw etatystycznych w dzisiejszych czasach, gdy pojęcie zagrożenia utraciło swój przymiot indywidualności ( 129 ).

179. Niekiedy fakt przemilczenia czegoś równy jest zaprzeczeniu prawdzie, a być może nadmierna swoboda w doborze tego, co chce się powiedzieć, powoduje zgrzyt w dziedzinie integracji Unii Europejskiej.

180. Proste sprawdzenie stron internetowych ( 130 ), o których wspomina Komisja w swoich pismach, pozwala na uzyskanie przez każdego informacji na temat szczegółów dotyczących uzbrojenia zakupionego przez poszczególne siły zbrojne.

181. Powyższa okoliczność stanowi cechę charakterystyczną współczesnych społeczeństw i relatywizuje pojęcie tajemnicy ( 131 ). W mojej ocenie powoduje też, że państwa członkowskie muszą o wiele bardziej się postarać, by móc powołać się na art. 296 WE celem uzyskania wyłączenia spod przepisów prawa wspólnotowego.

182. Ewolucja tego przepisu, wahająca się między jego zniesieniem ( 132 ) a zmianą wykazu z 1958 r. ( 133 ), nie może całkowicie pomijać zbliżenia ustawodawstw, które w pewnym zakresie miało miejsce w obszarze bezpieczeństwa ( 134 ), ani utworzenia Europejskiej Agencji Obrony ( 135 ).

183. Pewien anachronizm jest wyczuwalny przy porównaniu tych przepisów z kompetencją Unii w zakresie stopniowego ustalania wspólnej polityki bezpieczeństwa ( 136 ), jak również z klauzulą solidarności, która nakazuje mobilizację sił wojskowych, jeżeli jakiekolwiek państwo członkowskie stanie się przedmiotem ataku terrorystycznego lub ofiarą klęski żywiołowej lub katastrofy spowodowanej przez człowieka ( 137 ).

184. W odniesieniu do przywozu broni regulacje prawne ( 138 ), jak również kampanie zwiększenia świadomości społecznej ( 139 ) były rozpowszechnione na różnych płaszczyznach. Co za tym idzie, pomijając różnice, próby wyłączenia przywozu broni spod i tak już pośredniej i ograniczonej kontroli sprawowanej przez prawo wspólnotowe w ramach unii celnej są nieuzasadnione ( 140 ).

185. Przekazanie suwerenności, które pociąga za sobą przynależność do europejskiego klubu, nie pozwala na dokonywanie na siłę lub stronniczo interpretacji mechanizmów, które traktat rzymski ustanowił, aby zrealizować założone cele.

186. Artykuł 296 WE może tworzyć fałszywe oczekiwania po stronie obecnych i kolejno przystępujących państw członkowskich, dlatego też tak długo, jak przepis ten trwa i ma się dobrze, Trybunał nie powinien unikać odpowiedzialności i ograniczać zakres jego stosowania, bowiem stawką jest jednolitość stosowania prawa wspólnotowego.

187. Uznanie, że środki przyjmowane na mocy tego przepisu stanowią rezultat decyzji uznaniowych, podejmowanych w oderwaniu i niepodlegających rewizji w ramach Unii Europejskiej, prowadzi do ustanowienia Europy o zróżnicowanych prędkościach w zakresie stopnia związania jej normami, jak również do korzystania z przyświecających jej zasad à la carte.

188. W bezpiecznym schronieniu art. 296 WE nie ma miejsca na obawy państw członkowskich co do ujawnienia rzeczywistych wydatków na uzbrojenie ani też na uzupełnienie braków poszczególnych traktatów o przystąpieniu. Nie ma też miejsca na omijanie z niejasnych pobudek przepisów prawa wspólnotowego odnoszących się do zaufania. Artykuł 296 WE nie chroni też w sytuacji, gdy wyjątkowo istotne interesy obronności nie są zagrożone.

B — W przedmiocie art. 307 WE

189. Według niektórych uwag wyrażonych przez pozwane państwa członkowskie, włączenie klauzul poufności do umów z dostawcami sprzętu wojskowego czy też do umów międzynarodowych zawartych z państwami trzecimi stoi na przeszkodzie rozliczeniu należności celnych.

190. Mimo tego że klauzule te rzeczywiście mogą stanowić element wpływający na skuteczność i ważność umowy sprzedaży, zależą one od woli stron umowy. Co za tym idzie, w sytuacji gdy państwo członkowskie godzi się na ukrywanie pewnych danych, utrudniając prawidłowe wykonanie swoich obowiązków wspólnotowych, to państwo stawia te „porozumienia” ponad swoje zobowiązania wspólnotowe.

191. Jeżeli takie prywatne porozumienie miałoby miejsce przed przystąpieniem do Unii, to przyjęcie prawa wspólnotowego postawiłoby je w trudnej sytuacji niezgodności z tym prawem.

192. Z punktu widzenia umów międzynarodowych art. 307 WE wymaga w pierwszej kolejności oznaczenia spornej umowy, aby ustalić datę jej zawarcia, jej treść, jak również zgodność z prawodawstwem wspólnotowym.

193. Nie jest możliwe, aby występowały umowy międzynarodowe przewidujące takie obowiązki zachowania poufności, że stoją na przeszkodzie wykonaniu wspólnotowych obowiązków celnych, wyłączając obowiązywanie art. 307 ( 141 ).

194. Ponadto Trybunał uznał, wprawdzie tymczasowo, pierwszeństwo umowy dwustronnej ( 142 ), lecz niezwłocznie zastrzegł ( 143 ), że przepisy nadają „uprawnienia” państwom trzecim, lecz jednocześnie ustanawiają „zobowiązania” dla państw członkowskich, polegające na tym, że powinny one zrezygnować z wykonania uprawnień przysługujących im na mocy uprzedniej umowy, jeżeli wymaga tego nowa umowa.

195. Maksyma pacta sunt servanda, którą uosabia ten przepis, nie udziela państwom błogosławieństwa do tego, by były pasywne, gdyż nakazuje im, aby „[…] zastoso[wały] wszelkie właściwe środki w celu wyeliminowania stwierdzonych niezgodności […]”. W uwagach na piśmie przedstawionych przez pozwanych w tych sprawach nie można odnaleźć żadnego wysiłku w celu wyeliminowania ewentualnych sprzeczności. Wspiera to odrzucenie stanowiska prezentowanego przez państwa członkowskie.

196. Szczególnie aktywne okazało się na rozprawie Królestwo Szwecji, gdyż z całą mocą podtrzymywało, że w niektórych dwustronnych porozumieniach o współpracy ( 144 ) znajduje się zobowiązanie kupującego do nieudostępniania żadnych danych dotyczących transakcji bez zgody sprzedającego lub dostawcy. W mojej ocenie, stanowisko to pozostawia kwestię przestrzegania zgodności z prawem wspólnotowym w rękach osób trzecich, czy to państw, czy też osób prywatnych lub przedsiębiorstw.

C — W przedmiocie zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań

197. Z wyjątkiem Finlandii i Szwecji, wszystkie pozostałe państwa członkowskie wywodzą w swoich pismach, że stanowisko Komisji w niniejszej sprawie narusza zasadę ochrony uzasadnionych oczekiwań.

198. Jak wskazywałem w odniesieniu do postępowania poprzedzającego wniesienie skarg, negocjacje z rządami niemieckim, włoskim i greckim trwają już od pewnego czasu. Rządy tych państw przypominają to teraz, aby powołać się na pewność, którą zyskały za sprawą strażniczki traktatów, a której bierność od tamtej pory skłoniła je do tego, by sądzić, że uchybienie zobowiązaniom nie występuje.

199. Podobnie Dania wskazuje na kontakty i na pisma w sprawie uchybienia zobowiązaniom z lat 1984 i 1985 i dodaje, że skoro nie została wniesiona żadna skarga do Trybunału, po stronie państw członkowskich powstało domniemanie, że Komisja uznała w sposób milczący zwolnienie z należności celnych z tytułu przywozu sprzętu wojskowego.

200. Zasada ochrony uzasadnionych oczekiwań ogranicza możliwość uchylania aktów administracyjnych przyjętych na korzyść osoby prywatnej ( 145 ) w stosunku do władzy publicznej.

201. Wskazana zasada sprzyja atmosferze pewności prawnej, której wymagają względy stabilności prawa, pozwala działać ze świadomością przyczyn i konsekwencji danego zachowania. W ten sposób wspomaga tworzenie atmosfery pewności ( 146 ), która stanowi szczególnie żyzny grunt dla stosunków gospodarczych ( 147 ).

202. W orzecznictwie Trybunału ( 148 ) zasada ochrony uzasadnionych oczekiwań została uznana za „podstawową zasadę Wspólnoty” ( 149 ), mającą zastosowanie do przepisów z mocą wsteczną lub ze skutkiem natychmiastowym ( 150 ). Z orzecznictwa Trybunału wynika również, że w przypadku zmiany stanu prawnego odbiorca normy prawnej zachowuje swoją uprzednią sytuację prawną, w sytuacji gdy w wyniku działania organów administracji mógł on nabyć przekonanie, że status quo nie ulegnie zmianie ( 151 ).

203. Aby zasada ochrony uzasadnionych oczekiwań mogła pełnić swoją opiekuńczą rolę, zainteresowany ( 152 ) musi opierać się wyłącznie na oznakach zewnętrznych, a nie na subiektywnych odczuciach lub przekonaniach ( 153 ). Przy ważeniu interesów będących przedmiotem rozstrzygnięcia sytuacja osoby, która była przekonana o określonym stanowisku zajmowanym przez organy administracji, musi zasługiwać na taką ochronę ( 154 ).

204. W dość ewidentny sposób można stwierdzić, że powołanie się na tę zasadę w niniejszych skargach nie zasługuje na uwzględnienie.

205. Trybunał wielokrotnie przyznawał Komisji całkowitą swobodę przy podejmowaniu decyzji, czy wnieść skargę przeciwko danemu państwu członkowskiemu, i obejmuje to również wybór momentu wniesienia skargi ( 155 ), bez poddawania Komisji jakiemukolwiek terminowi.

206. Ponadto zasada ochrony uzasadnionych oczekiwań sprzeciwia się wyznaczeniu początku okresu obowiązywania aktu wspólnotowego przed jego publikacją ( 156 ), lecz pozwani wywodzą z niej wniosek idący w przeciwnym kierunku, aby uniknąć skutków prawnych uregulowań obowiązujących przed wejściem w życie rozporządzenia 150/2003.

207. W konsekwencji być może bardziej właściwe byłoby zakwalifikowanie stanu faktycznego jako czynności podejmowanych przez Komisję ( 157 ), które mogłyby wspierać przekonanie, że Komisja zaprzestała dochodzenia swoich roszczeń.

208. Takie podejście jednak również nic nie da, biorąc pod uwagę fakt, że Komisja w swoim oświadczeniu wydanym w czasie negocjacji przy okazji uchwalania rozporządzenia 150/2003 ( 158 ) w jednoznaczny sposób określiła swoją wolę dalszego dochodzenia należności celnych, które powinny były zostać uiszczone w przeszłości, zastrzegając sobie prawo podjęcia wszelkich działań w tym celu.

209. Nie można również domniemywać udzielenia przez Komisję jakichkolwiek zwolnień w tym przedmiocie w przeszłości, gdyż już w 1988 r. Komisja opracowała projekt zawieszenia taryfy celnej w tym zakresie, który jednak nie został zwieńczony uchwaleniem, częściowo z powodu niemożności osiągnięcia przez państwa członkowskie porozumienia.

210. W każdym razie rozporządzenie 150/2003 nie zawiera postanowień z mocą wsteczną i same państwa członkowskie wyraziły zgodę na taki brak, jako że nie podjęły żadnych kroków, by je zaskarżyć.

211. Niektóre państwa wywodzą, że względy pewności prawa wymagają ograniczenia skutków wyroku w czasie ( 159 ), lecz zgodnie z tym, co wskazałem, Trybunał nie ma obowiązku wypowiedzenia się w zakresie konsekwencji ekonomicznych stwierdzonych uchybień.

212. Takie ograniczenie w czasie skutków wyroku nie mogłoby mieć miejsca, gdyż może ono zostać orzeczone jedynie w wyjątkowej sytuacji ( 160 ). Gdyby doszło do stwierdzenia uchybienia zobowiązaniom, nie powodowałoby to bowiem żadnych poważnych konsekwencji finansowych, a ponadto nie można zapominać o dodatkowym szczególnym aspekcie tej sprawy, polegającym na tym, że art. 7 ust. 2 rozporządzenia 150/2000 doprecyzowuje, że dokonywanie poprawek jest niemożliwe po upływie trzech lat od chwili ich zgłoszenia.

213. Odrzucenie zarzutów i uzasadnień państw członkowskich oraz stwierdzenie występowania obiektywnych znamion uchybień prowadzą do uwzględnienia siedmiu skarg.

VII — W przedmiocie kosztów

214. Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu Trybunału, strona przegrywająca zostaje obciążona kosztami, na żądanie strony przeciwnej, czego domaga się Komisja we wszystkich niniejszych sprawach. W związku z tym, w przypadku uwzględnienia poszczególnych skarg Komisji, pozwani w każdej ze spraw powinni zostać obciążeni kosztami postępowania.

215. Na mocy § 4 wyżej wymienionego przepisu państwa członkowskie, które przystąpiły do sprawy w charakterze interwenienta, pokrywają własne koszty.

VIII — Wnioski

216. Wobec powyższych rozważań proponuję, by Trybunał Sprawiedliwości: 1) orzekł, iż Republika Finlandii (C-284/05), Królestwo Szwecji (C-294/05), Republika Federalna Niemiec (C-372/05), Republika Włoska (C-239/06), Republika Grecka (C-409/05) i Królestwo Danii (C-461/05), nie dokonując rozliczenia środków własnych Wspólnot z tytułu przywozu sprzętu wojskowego i nie przekazując ich Komisji w odpowiednim terminie wraz z odsetkami, uchybiły zobowiązaniom, które na nich ciążą na mocy art. 26 WE, art. 20 wspólnotowego kodeksu celnego oraz art. 2, 9, 10 i 11 rozporządzeń 1552/89 i 1150/2000. 2) orzekł, iż Królestwo Szwecji (C-294/05) i Republika Włoska (C-387/05), nie dokonując rozliczenia środków własnych Wspólnot z tytułu przywozu towarów podwójnego zastosowania i nie przekazując ich Komisji w odpowiednim terminie wraz z odsetkami, uchybiły zobowiązaniom, które na nich ciążą na mocy art. 26 WE, art. 20 wspólnotowego kodeksu celnego oraz art. 2, 9, 10 i 11 rozporządzeń 1552/89 i 1150/2000. 3) obciążył Republikę Finlandii kosztami postępowania w sprawie C-284/05, Królestwo Szwecji kosztami postępowania w sprawie C-294/05, Republikę Federalną Niemiec kosztami postępowania w sprawie C-372/05, Republikę Włoską kosztami postępowania w sprawach C-387/05 i C-239/06, Republikę Grecką kosztami postępowania w sprawie C-409/05 i Królestwo Danii kosztami postępowania w sprawie C-461/05. 4) orzekł, że państwa członkowskie, które przystąpiły do sprawy w charakterze interwenienta, pokrywają własne koszty.

( 1 ) Język oryginału: hiszpański.

( 2 ) Po niedawnym jego zastąpieniu przez rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 450/2008 z dnia 23 kwietnia 2008 r. ustanawiające wspólnotowy kodeks celny (zmodernizowany kodeks celny) (Dz.U. L 145, s. 1), ze względów czasowych, znajduje zastosowanie rozporządzenie Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiające wspólnotowy kodeks celny (Dz.U. L 302, s. 1).

( 3 ) Rozporządzenie Rady z dnia 29 maja 1989 r. wykonujące decyzję 88/376/EWG, Euratom w sprawie systemu środków własnych Wspólnot (Dz.U. L 155, s. 1).

( 4 ) Rozporządzenie Rady z dnia 22 maja 2000 r. wykonujące decyzję 94/728/WE, Euratom w sprawie systemu środków własnych Wspólnot (Dz.U. L 130, s. 1).

( 5 ) Wszystkie skargi o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego dotyczą przywozu sprzętu wojskowego, z wyjątkiem skargi wniesionej przeciwko Republice Włoskiej (sprawa C-387/05), której przedmiotem jest sprzęt podwójnego zastosowania, do celów cywilnych i wojskowych, jak również skargi wniesionej przeciwko Królestwu Szwecji (sprawa C-294/05), w której Komisja postawiła zarzuty dotyczące zarówno przywozu sprzętu wojskowego, jak i sprzętu podwójnego zastosowania.

( 6 ) Dwa znamienne przykłady tej sennej chimery to An die Freude (Oda do radości) Friedricha Schillera, z muzyką Beethovena w jego IX Symfonii (scherzo) w d-moll, op. 125 i legendarny utwór Imagine Johna Lennona, w których to utworach marzy im się ludzkość opowiadająca się z całą mocą za tymi aspiracjami.

( 7 ) Nie podzielam poglądu wyrażonego w maksymie si vis pacem para bellum, pomimo próby jej uratowania na sposób burleski, dokonanego przez podziwianego przeze mnie Cervantesa, który ustami Don Kichota głosi następujące zdanie: „Precz z tymi, którzy twierdzą, że pióro [prawa] wyższe nad oręż, powiem im, kimkolwiek byliby, że nie wiedzą, co plotą. […] [Z]brojne rzemiosło, którego celem i przedmiotem jest pokój, najwyższe dobro, jakiego ludzie w życiu tym pożądać mogą”. Przemyślny szlachcic Don Kichote z Manczy, część pierwsza, tłum. pol. A. Czerny i Z. Czerny, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2007, rozdział 37, s. 267.

( 8 ) W jednym dokumencie łączę siedem opinii, które gdyby nie to, że rozprawy w sprawie siedmiu skarg o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego wniesionych przez Komisję mają miejsca tego samego dnia, pojawiłyby się w różnym czasie.

( 9 ) Według C. Beccarii, Dei delitti e delle pene, rozdział XV, Alianza Editorial, Madrid 1998, tajemnica jest najmocniejszą tarczą tyranii (s. 82).

( 10 ) Decyzja Rady z dnia 31 października 1994 r. w sprawie systemu środków własnych Wspólnot (Dz.U. L 293, s. 9).

( 11 ) Decyzja Rady z dnia 24 czerwca 1988 r. w sprawie systemu środków własnych Wspólnot (Dz.U. L 185, s. 24).

( 12 ) Zgodnie z treścią art. 22 rozporządzenia 1150/2000, w niniejszej opinii odniesienia dotyczą wyłącznie rozporządzenia 1150/2000.

( 13 ) Rozporządzenie Rady z dnia 21 stycznia 2003 r. zawieszające należności celne przywozowe na niektóre rodzaje broni i sprzętu wojskowego (Dz.U. L 25, s.1).

( 14 ) Motyw piąty i art. 1 rozporządzenia 150/2003.

( 15 ) Motyw piąty rozporządzenia 150/2003.

( 16 ) Artykuł 8.

( 17 ) Punkt 14 skargi Komisji.

( 18 ) W odniesieniu do sprawy przeciwko Finlandii, była ona kontynuowana w formie postępowania o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom o sygn. nr 2001/2219, które jednak zostało następnie umorzone.

( 19 ) Wobec opóźnień w przekazaniu należności, do kwoty głównej Komisja dodała odsetki za zwłokę.

( 20 ) W ten sposób: w skardze dotyczącej Republiki Finlandii (C-284/05) interweniowała Szwecja, Niemcy, Włochy, Grecja, Dania i Portugalia; w skardze przeciwko Królestwu Szwecji (C-294/05), interweniowały Niemcy, Finlandia i Dania; w skardze przeciwko Republice Federalnej Niemiec (C-372/05) interweniowały Grecja, Finlandia i Dania; w skardze przeciwko Republice Włoskiej (C-387/05) interweniowały Grecja, Dania, Finlandia i Portugalia; w skardze przeciwko Republice Greckiej (C-409/05) interweniowały Włochy, Finlandia, Dania i Portugalia; w skardze przeciwko Królestwu Danii (C-461/05) interweniowały Grecja, Portugalia i Finlandia; jako ostatnie, w drugiej skardze przeciwko Republice Włoskiej (C-239/06), interweniowały Grecja i Finlandia.

( 21 ) Wspólna rozprawa w sprawach C-372/05, C-387/05, C-409/05, C-461/05 oraz C- 239/06, oraz dodatkowe dwie, przy drzwiach zamkniętych, w sprawach C-284/05 oraz C-294/05.

( 22 ) Bogata argumentacja przywołana na poparcie tego zarzutu przez rząd niemiecki i przedstawiona w odpowiedzi na skargę stanowi kontrast z milczeniem przedstawiciela rządu niemieckiego na rozprawie, co dowodzi niewielkiego przekonania o zasadności tego zarzutu.

( 23 ) K. Lenaerts, D. Arts, I. Maselis, Procedural Law of the European Union, red. R. Bray, ed. Sweet & Maxwell, London 2006, s. 141 i 142, wspierają to stanowisko w odniesieniu do szczególnego postępowania przewidzianego w art. 95 ust. 9 WE. W mojej ocenie, brak jest przeszkód, aby rozszerzyć tę interpretację na szczególną skargę ustanowioną w art. 298 WE akapit drugi, do którego zresztą odnoszą się w części pt. „Relationship between Arts 226 and 227 of the EC Treaty. And special procedures relating to the improper use of derogating provisions”. Według tych autorów, „the opportunity afforded to the Commission by Article 95 of the EC Treaty in order to bring a matter directly before the Court of Justice without incurring the delay of a pre-litigation procedure is intended to serve the Community interest of protecting in full the establishment of the internal market. However, this does not preclude the Commission from opting to bring procedings under Art. 226 of the EC Treaty in the interest of the defendant Member State”.

( 24 ) Bezwzględna przeszkoda procesowa wyłącza uznaniowość.

( 25 ) Na przykład wspólnotowy kodeks celny.

( 26 ) Te kwestie są analizowane w pkt 63–67 opinii rzecznika generalnego F. Jacobsa z dnia 6 kwietnia 1995 r. przedstawionej w sprawie C-120/94 Komisja przeciwko Grecji, wykreślonej postanowieniem Prezesa Trybunału z dnia 19 marca 1996 r., Rec. s. I-1513. Tłem tego postępowania były jednostronne środki przyjęte przez Republikę Grecką, które w ocenie Komisji miały na celu zakłócenie handlu, przez port w Salonikach, towarami pochodzącymi z byłej Jugosłowiańskiej Republiki Macedonii, przywożonymi z niej lub przeznaczonymi do niej, jak również przywóz do Grecji towarów pochodzących lub przywożonych z tej republiki. Była to jedyna skarga wniesiona do dnia dzisiejszego na podstawie wyjątkowego trybu postępowania przewidzianego w art. 298 WE (dawny art. 225 WE).

( 27 ) J. Díez-Hochleitner, C. Martínez Capdevila, Derecho de la Unión Europea, ed. McGraw-Hill, Madrid 2001, s. 419.

( 28 ) W tym zakresie podzielam stwierdzenia zawarte w replice Komisji

( 29 ) Wyrok z dnia 16 września 1999 r. w sprawie C-414/97 Komisja przeciwko Hiszpanii, Rec. s. I-5585.

( 30 ) Nie jest moim zamiarem poprzez powołanie się na to wcześniejsze orzeczenie, z oczywistych względów o charakterze pomocniczym, wyolbrzymianie systemu opartego na stare decisis et non quieta movere, lecz jedynie zwrócenie uwagi Trybunału na tę okoliczność.

( 31 ) E. García de Enterría, La lucha contra las inmunidades del poder en el derecho administrativo (poderes discrecionales, poderes de gobierno, poderes normativos, Revista de Administración Pública, nr 38, 1962, s. 159–208.

( 32 ) Z przekonaniem wypowiedziała się w tym zakresie Izba Lordów w sprawie Zamora [The Zamora (1916), 2 appeal Cases, 77]: „Ci, którzy są odpowiedzialni za ochronę bezpieczeństwa narodowego, powinni być jedynymi, którzy są uprawnieni do podejmowania decyzji, czego wymaga to bezpieczeństwo. Byłoby szczególnie niewłaściwe, gdyby sprawy w tym zakresie były rozpatrywane przed sądami lub stały się przedmiotem debaty publicznej”.

( 33 ) Wyroki Trybunału: z dnia 8 lutego 1983 r. w sprawie 124/81 Komisja przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, Rec. s. 203; z dnia 21 września 1988 r. w sprawie 50/87 Komisja przeciwko Francji, Rec. s. 4797; oraz dnia 10 września 1996 r. w sprawie C-61/94 Komisja przeciwko Niemcom, Rec. s. 3989.

( 34 ) Dz.U. 1991, L 176, s. 7 (sprostowanie Dz.U. 1992, L 383, s. 117), tekst jednolity ze zmianami z dnia 21 lutego 1995 r. (Dz.U. 1995, L 44, s. 61), obowiązujący w dacie wniesienia skargi.

( 35 ) W tym zakresie odwołuję się do wyroku Trybunału z dnia 2 października 2008 r. w sprawie C-36/08 Komisja przeciwko Grecji.

( 36 ) Sprawa C-104/02, Zb.Orz. s. I-2689.

( 37 ) W latach 1958–1970.

( 38 ) Dz.U. L 94, s. 19.

( 39 ) Objęte łącznie znamiennym określeniem środków własnych „tradycyjnych”, gdyż ich pobieranie zależy wyłącznie od polityk wspólnotowych, a nie od woli państw członkowskich.

( 40 ) Miała ona miejsce w dniach 25 i 26 czerwca 1984 r.

( 41 ) Dz.U. L 128, s. 15.

( 42 ) Mimo ogólnego podejścia Rady z Fontainebleau, stanowiącej, że adresatem tego środka może być każde państwo członkowskie, którego budżet jest obciążony w nadmierny sposób.

( 43 ) Ten mechanizm korekty jest określony w chwili obecnej w art. 4 decyzji Rady 2007/436/WE, Euratom z dnia 7 czerwca 2007 r. w sprawie systemu zasobów własnych Wspólnot Europejskich — „Szósta decyzja w sprawie środków własnych” (Dz.U. L 163, s. 17).

( 44 ) Reżim ten jest zawarty w art. 5 decyzji 2007/436, cytowanej w poprzedzającym przypisie.

( 45 ) Począwszy od 2002 r. określony jako dochód narodowy brutto „DNB”.

( 46 ) Środki własne z tytułu „DNB” otrzymuje się poprzez zastosowanie oprocentowania ustalanego corocznie do podstawy stanowiącej sumę produktów narodowych brutto według cen rynkowych. Są to środki „kluczowe”, ponieważ określają górny limit podstawy opodatkowania VAT, sposób podziału kosztów rabatu brytyjskiego oraz pułap łącznych środków ustalony w ramach perspektyw finansowych. Obowiązująca decyzja 2007/436 utrzymuje górny pułap środków własnych na poziomie 1,24% całkowitego „DNB” państw członkowskich według cen rynkowych oraz górny pułap zobowiązań długoterminowych na poziomie 1,31% całkowitego europejskiego „DNB”.

( 47 ) Artykuł 2 ust. 3 cytowanej decyzji 2007/436.

( 48 ) Dz.U. L 253, s. 42.

( 49 ) W ten sposób nabiera znaczenia uznanie należności celnych jako uprawnionego instrumentu ochrony przed domniemaną międzynarodową siłą o głęboko liberalnej inspiracji, tak jak to sugerują J. Berr i H. Trémeau w: Le Droit Douanier: Communautaire et national, 7 éd., Economica, 2006, s. 3.

( 50 ) W opinii w sprawie D. (wyrok z dnia 5 lipca 2005 r. w sprawie C-376/03, Rec. s. I-5821) przedstawionej w dniu 26 października 2004 r. przypomniałem, że osiągnięcie unii celnej we Wspólnocie wymagało wprowadzenia wspólnej taryfy celnej zewnętrznej oraz że niezakłócony przepływ towarów wymagał harmonizacji podatków pośrednich. Opowiedziałem się również za zbliżeniem podatków bezpośrednich w celu ułatwienia realizacji swobody przepływu osób i kapitału.

( 51 ) Zgodnie z brzmieniem art. 7 ust. 2 „po dniu 31 grudnia trzeciego roku następującego po danym roku, w rocznym rachunku zbiorczym określonym w ust. 1, nie dokonuje się żadnych dalszych poprawek, z wyjątkiem kwestii zgłoszonych przed tym dniem przez Komisję lub przez zainteresowane państwo członkowskie”.

( 52 ) Tak jak miało to miejsce w przypadku Włoch w sprawie C-387/05.

( 53 ) Interesujące okazują się uwagi rządu greckiego (pkt 10 i 11 odpowiedzi na skargę), niezależnie od niewłaściwego użycia w nich takich terminów prawnych jak „wykroczenie celne” oraz „wykroczenie finansowe”, gdyż w tym postępowaniu nie wymierza się jakiejkolwiek sankcji, lecz wyłącznie stwierdza uchybienie.

( 54 ) Takie ostrożne podejście przebija w opinii rzecznika generalnego C. Stix-Hackl z dnia 26 stycznia 2006 r. przedstawionej w sprawie Komisja przeciwko Belgii, rozstrzygniętej wyrokiem Trybunału z dnia 5 października 2006 r. (C-377/03, Zb.Orz. s. I-9733), ponieważ wychodząc od tego rozróżnienia, rzecznik wyjaśnia, że „zawarte w żądaniach skargi zarzuty Komisji ograniczają się do naruszeń rozporządzenia w sprawie systemu środków własnych, a zatem Trybunał nie jest zobowiązany do osobnego stwierdzenia naruszeń przepisów prawa celnego”.

( 55 ) Sprawa C-276/97 Komisja przeciwko Francji, Rec. s. I-6251.

( 56 ) Jak zostało to ujęte w ww. opinii rzecznik generalnej C. Stix-Hackl.

( 57 ) W dalszej części zajmuję się uzasadnieniami przedstawionymi przez pozwane państwa członkowskie z punktu widzenia art. 296 WE.

( 58 ) Dz.U. L 256, s. 1.

( 59 ) Znaczące obniżenie dochodów z tego tytułu jest przedstawione w jednoznaczny sposób w sprawozdaniu A. Lamassoure’a, Dokument roboczy nr 1 Parlamentu Europejskiego w sprawie środków własnych Wspólnot Europejskich: Historia dochodów Wspólnoty, Komisja Budżetowa, 2005, s. 6.

( 60 ) Postulat de lege ferenda, J.M. Jordán, Por una reforma del sistema de financiación de la Unión europea, Quaderns de Política Econòmica, Revista electrónica, 2a época, vol. 2, styczeń–marzec, 2003, s. 13, opowiada się za zastąpieniem zasobu „DNB” udziałem w krajowych podatkach, w szczególności w podatku dochodowym, tworząc bliższą więź między Unią Europejską i obywatelem, której dynamiki doda element federalizmu podatkowego, w ramach którego każdy Europejczyk wniósłby swój własny wkład, w zależności od swoich własnych dochodów, a nie dochodów swojego państwa.

( 61 ) W przypadku Niemiec zapłata kwoty 10803000 EUR została stwierdzona już w czasie pisemnej fazy postępowania; inne państwa, takie jak Finlandia czy Szwecja, zgłosiły dokonanie płatności w czasie rozprawy.

( 62 ) W stosunku do kwoty głównej, bez uszczerbku dla wpływu tej kwoty na odsetki za zwłokę.

( 63 ) Wyrok Trybunału z dnia 18 października 2007 r. w sprawie C-19/05 Komisja przeciwko Danii, Zb.Orz. s. I-8597.

( 64 ) Wyroki Trybunału: z dnia 16 maja 1991 r. w sprawie C-96/89 Komisja przeciwko Niderlandom, Rec. s. I-2461, pkt 37; z dnia 15 czerwca 2000 r. w sprawie C-348/97 Komisja przeciwko Niemcom, Rec. s. I-4429, pkt 64; z dnia 15 listopada 2005 r. w sprawie C-392/02 Komisja przeciwko Danii, Zb.Orz. s. I-9811, pkt 60; oraz z dnia 23 lutego 2006 r. w sprawie C-546/03 Komisja przeciwko Hiszpanii, pkt 28.

( 65 ) Ten argument jasno wynika z opinii rzecznika generalnego L.A. Geelhoeda z dnia 10 marca 2005 r. przedstawionej w sprawie C-392/02 Komisja przeciwko Danii, w której ww. wyrok został wydany przez Trybunał w dniu 15 listopada 2005 r.

( 66 ) Wyrok w sprawie Komisja przeciwko Danii, cytowanej w poprzednim przypisie, pomimo że uwzględnia skargę o stwierdzenie uchybienia, nie podziela za to stanowiska przedstawionego przez rzecznika co do naruszenia art. 10 WE.

( 67 ) Rozumowanie to pojawia się w duplice.

( 68 ) Wysiłek w zakresie obronności nie obejmuje wszystkich pozwanych państw członkowskich, gdyż tak jak wskazał przedstawiciel rządu duńskiego, Dania pozostaje na uboczu.

( 69 ) Pogląd sugerowany we wcześniejszej fazie przez rząd duński i wyrażony na rozprawie przez przedstawiciela rządu portugalskiego poprzez odniesienie do bezpodstawnego wzbogacenia Wspólnot Europejskich.

( 70 ) Wykaz sporządzony decyzją Rady 255/58 nie był przedmiotem zmian ani publikacji, choć został udostępniony przez Komisję przy okazji pisemnego pytania (E-1323/2001) sformułowanego w dniu 3 maja 2001 r. przez posła do Parlamentu Europejskiego B. Staesa (Verts/ALE) (Dz.U. C 364 E, s. 85).

( 71 ) Wyłącznie w tym zakresie, w jakim dotyczy sprzętu o niejednoznacznym zastosowaniu, lecz nie w stosunku do broni.

( 72 ) Stanowisko Szwecji koncentruje się na broni, co naraziło ją na zarzuty w replice ze strony Komisji, które Szwecja zdaje się uznawać, zamiast bowiem próbować z tym zarzutem polemizować, nie porusza go w ogóle w duplice, odnosząc się wyłącznie do materiałów wojskowych. W sprawie C-387/05 pomimo tego, że przepis ten jest cytowany, to jednak Włochy także nie koncentrują swoich wywodów wokół art. 296 ust. 1 lit. a) WE.

( 73 ) Jego zastosowanie w konkretnym przypadku zależy od łącznego spełnienia wymogów, co będzie przedmiotem mojej dalszej analizy.

( 74 ) Pogląd ten widać jasno w opinii rzecznika generalnego J. Mázaka z dnia 10 lipca 2007 r., pkt 58–61, jak również w wyroku Trybunału z dnia 8 kwietnia 2008 r. w sprawie C-337/05 Komisja przeciwko Włochom, Zb.Orz. s. I-2173, pkt 47–49, zgodnie z którymi nie jest dopuszczalne powoływanie się na art. 296 ust. 1 lit. b) WE, aby uzasadnić udzielanie zamówień publicznych na dostawę helikopterów z wolnej ręki, z pominięciem procedury przetargowej. Podobnie odnosi się do tej kwestii niedawne orzeczenie Trybunału z dnia 2 października 2008 r. w sprawie C-157/06 Komisja przeciwko Włochom, Zb.Orz. s. I-7313, pkt 24–28.

( 75 ) Norm, które określają zasady dotyczące środków własnych

( 76 ) Bez stosowania demagogii zastanawiam się, czy w przypadku gdyby zwyciężyły motywy, na które powołują się państwa członkowskie, z równym zacięciem stosowano by również odstępstwa od podstawowych swobód wspólnotowych, a nawet od praw podstawowych.

( 77 ) Właściwie w sposób jednomyślny.

( 78 ) Podzielam stanowisko wyrażone przez N. Garridę Cuencę w: El episodio judicial de la desclasificación de los papeles del CESID. Las sentencias del Tribunal Supremo de 4 de abril de 1997. Paradojas y paralogismos de un conflicto entre la función de gobierno y el derecho a la tutela judicial efectiva, Revista de Administración Pública, nr 143, maj–sierpień 1997, który wskazał, że „nie można po prostu twierdzić, że nadanie przymiotu poufności jakiejkowiek materii przez organy rządowe powoduje jej całkowite zamknięcie na jakiekolwiek sprawowanie n