OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

NIILA JÄÄSKINENA

przedstawiona w dniu 2 grudnia 2010 r.( )

Sprawa C‑148/09 P

Królestwo Belgii

przeciwko

Deutsche Post,

DHL International

Odwołanie – Skarga o stwierdzenie nieważności – Pomoc państwa – Decyzja Komisji o niewnoszeniu zastrzeżeń wydana na podstawie art. 88 ust. 3 WE – Zmiana kwalifikacji przedmiotu skargi – Pojęcie poważnych trudności

1. W niniejszym odwołaniu rząd belgijski, popierany przez Komisję Europejską, wnosi o uchylenie wyroku Sądu Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich z dnia 10 lutego 2009 r. w sprawie T‑388/03 Deutsche Post i DHL International przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑199 (zwanego dalej „zaskarżonym wyrokiem”), w którym Sąd stwierdził nieważność decyzji Komisji C(2003) 2508 wersja ostateczna z dnia 23 lipca 2003 r. o niewnoszeniu zastrzeżeń, po przeprowadzeniu wstępnego postępowania wyjaśniającego przewidzianego w art. 88 ust. 3 WE, wobec kilku środków przyjętych przez władze belgijskie na rzecz La Poste SA, belgijskiego przedsiębiorstwa publicznego zajmującego się świadczeniem usług pocztowych (zwanej dalej „sporną decyzją”).

2. Zasadnicza kwestia podniesiona w niniejszej sprawie dotyczy zakresu uprawnień Sądu do zmiany kwalifikacji przedmiotu zawisłego przed nim sporu. Trybunał ma również zająć stanowisko w kwestii wykładni pojęcia poważnych trudności, których wystąpienie może prowadzić do wszczęcia przez Komisję formalnego postępowania wyjaśniającego na podstawie art. 88 ust. 2 WE.

I – Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu

3. La Poste SA (zwana dalej „La Poste”) została przekształcona w publiczną spółkę akcyjną w 1992 r., lecz pozostaje podmiotem świadczącym pocztowe usługi powszechne w Belgii i podlega szczególnym wymogom w zakresie usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym (zwanych dalej „UOIG”). Zasady dotyczące rekompensaty dodatkowego kosztu netto UOIG zostały określone w umowie o zarządzanie zawartej z państwem belgijskim.

4. Sektor paczek ekspresowych stanowi 4% obrotu La Poste, co odpowiada udziałowi w rynku wynoszącemu 18% w tym sektorze. Deutsche Post AG (zwana dalej „Deutsche Post”) i jej belgijska spółka zależna DHL International posiadają udział 35–45% w tym rynku.

5. Pismem z dnia 3 grudnia 2002 r. władze belgijskie zgłosiły Komisji projekt podwyższenia kapitału La Poste o kwotę 297,5 mln EUR.

6. Rząd belgijski twierdzi, że dokapitalizowanie wpisuje się w logikę prywatnego inwestora działającego w warunkach gospodarki rynkowej i tym samym nie zawiera żadnego elementu pomocy państwa.

7. Podczas badania rzeczonego środka okazało się, że objętych badaniem powinno zostać sześć wcześniejszych środków, których nie zgłoszono, związanych z wypełnianiem zadań z zakresu UOIG, gdyż według Komisji warunkowały one zgodność z prawem zgłoszonego podwyższenia kapitału. Środki te polegały na: zwolnieniu z zapłaty podatku dochodowego od osób prawnych, zwrocie w 1997 r. rezerwy w wysokości 100 mln EUR zabezpieczającej wypłatę emerytur, możliwości skorzystania z gwarancji państwowej w zakresie zaciąganych pożyczek, zwolnieniu z podatku od nieruchomości, jeśli chodzi o nieruchomości przeznaczone do świadczenia usług publicznych, nadmiernej rekompensacie usług finansowych świadczonych w interesie ogólnym w okresie obowiązywania pierwszej umowy o zarządzanie (1992–1997) i dwóch podwyższeniach kapitału w 1997 r. w łącznej kwocie 62 mln EUR, których nie zgłoszono.

8. W dniu 22 lipca 2003 r. Deutsche Post i DHL International wystąpiły do Komisji z wnioskiem o udzielenie informacji o stanie postępowania wyjaśniającego w przedmiocie zgłoszonego środka, aby ewentualnie wziąć w nim udział.

9. Stwierdziwszy, że zgłoszone podwyższenie kapitału oraz pozostałe zbadane środki nie stanowiły pomocy państwa, Komisja wydała sporną decyzję w dniu 23 lipca 2003 r., po zakończeniu wstępnego postępowania wyjaśniającego przewidzianego w art. 88 ust. 3 WE.

II – Postępowanie przed Sądem i zaskarżony wyrok

10. W dniu 27 listopada 2003 r. Deutsche Post i DHL International wniosły skargę o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji.

11. Komisja podniosła przed Sądem zarzut niedopuszczalności, który opierał się na braku legitymacji procesowej skarżących w pierwszej instancji i na braku ich interesu prawnego. W kwestii dopuszczalności Sąd zbadał najpierw legitymację procesową skarżących w pierwszej instancji, a następnie ich interes prawny. Po przeprowadzeniu tej analizy Sąd oddalił podniesiony przez Komisję zarzut niedopuszczalności, uznając w pkt 57 zaskarżonego wyroku, że skarżące mają legitymację procesową w celu zapewnienia ochrony swoich praw proceduralnych. W pkt 61–64 Sąd orzekł, że skarżące, jako zainteresowane strony w rozumieniu art. 88 ust. 2 WE, mają interes prawny.

12. Co się tyczy istoty skargi, Sąd przypomniał, że pojęcie poważnych trudności ma charakter obiektywny, a następnie wskazał w pkt 96–107 zaskarżonego wyroku na szereg wskazówek świadczących o istnieniu takich poważnych trudności, które dotyczyły czasu trwania oraz okoliczności badania wstępnego, jak również niewystarczającego i niekompletnego charakteru badania i treści spornej decyzji.

13. W pkt 106 zaskarżonego wyroku Sąd doszedł do wniosku, że postępowanie prowadzone przez Komisję znacznie przekroczyło czas normalnie wymagany do przeprowadzenia pierwszego badania w ramach art. 88 ust. 3 WE.

14. Sąd stwierdził następnie, że przeprowadzone przez Komisję badanie drugiego środka na rzecz La Poste, czyli zwrotu rezerwy zabezpieczającej wypłatę emerytur, było niewystarczające, gdyż Komisja nie dysponowała informacjami niezbędnymi do oszacowania korzyści przysporzonej wskutek nieodpłatnego udostępnienia nieruchomości przez państwo belgijskie.

15. Przypomniawszy wreszcie, że zgodnie z wyrokiem w sprawie Altmark Trans i Regierungspräsidium Magdeburg( ), który ogłoszono po wydaniu spornej decyzji, Komisja powinna zbadać, czy rekompensowane przez państwo koszty świadczenia UOIG były równoważne z kosztami przeciętnego, prawidłowo zarządzanego przedsiębiorstwa lub niższe od nich („benchmarking”), Sąd stwierdził, że Komisja nie przeprowadziła w niniejszej sprawie takowego badania. Sąd uznał więc, że badanie zgłoszonego środka było niekompletne.

16. W konsekwencji Sąd stwierdził nieważność spornej decyzji na podstawie zarzutów drugiego, czwartego i siódmego.

III – W przedmiocie odwołania

17. W swoim odwołaniu Królestwo Belgii, popierane przez Komisję, wnosi do Trybunału o uchylenie zaskarżonego wyroku i obciążenie skarżących w pierwszej instancji kosztami postępowania. Rząd belgijski podnosi trzy zarzuty na poparcie swego odwołania.

18. W swojej odpowiedzi na odwołanie, odnosząc się do tych trzech zarzutów, Komisja przedstawia „odrębny” zarzut, który opiera się na niedopuszczalności skargi do Sądu( ).

19. Deutsche Post i DHL International wnoszą o oddalenie odwołania i obciążenie Królestwa Belgii i Komisji kosztami postępowania.

IV – W przedmiocie podniesionego przez Komisję zarzutu odrębnego

20. Proponuję, by Trybunał, mając na uwadze rozstrzygający charakter tego zarzutu, rozpatrzył go w pierwszej kolejności.

A – Argumenty stron

21. Komisja twierdzi, że Sąd naruszył art. 230 akapit czwarty WE, gdyż uznał skargę skarżących w pierwszej instancji za dopuszczalną, jako że powołały się one na konieczność ochrony gwarancji proceduralnych przysługujących im na podstawie art. 88 ust. 2 WE. Jasne jest, że skarga, która wpłynęła do Sądu, nie zawierała wskazywanego zarzutu drugiego, opartego na ochronie praw proceduralnych. Komisja zarzuca więc Sądowi, że zmienił treść wniesionej do niego skargi.

22. Komisja podkreśla, że problematyka ochrony praw proceduralnych została wspomniana w skardze tylko raz, mianowicie w jej pkt 17 we fragmencie dotyczącym dopuszczalności tych zarzutów skargi, które zostały już podniesione i skierowane przeciwko zasadności decyzji. Komisja uważa więc, że nie może tu być mowy o oddzielnym zarzucie.

23. Skarżące w pierwszej instancji podnoszą, że zarzut odrębny Komisji jest niedopuszczalny, gdyż ma on charakter zarzutu dodatkowego w rozumieniu art. 117 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem, podniesionego przez interwenienta. Skarżące w pierwszej instancji uważają ponadto, że Komisja myli się, twierdząc, iż zarzut odnoszący się do zapewnienia ochrony praw proceduralnych nie został podniesiony w pierwszej instancji. Przywołują one w tym względzie poszczególne fragmenty ich skargi dotyczące tej problematyki, w związku z czym uważają, że Sąd nie naruszył prawa, dokonując kwalifikacji wspomnianych argumentów.

B – Ocena

1. Uwagi w przedmiocie dopuszczalności zarzutu

24. Pragnę zauważyć na wstępie, że jeśli chodzi o badanie z urzędu, z utrwalonego orzecznictwa wynika, że Trybunał może podnieść z urzędu każdą kwestię związaną z dopuszczalnością odwołania od orzeczenia Sądu( ).

25. Co się tyczy kwestii dopuszczalności wniesionej do Sądu skargi o stwierdzenie nieważności, Trybunał, do którego wniesiono odwołanie na podstawie art. 56 statutu, ma obowiązek ustosunkowania się, w razie potrzeby z urzędu, do bezwzględnej przeszkody procesowej opartej na naruszeniu przesłanki ustanowionej w art. 230 akapit czwarty WE, zgodnie z którą skarżący może żądać stwierdzenia nieważności decyzji, której nie jest adresatem, wyłącznie w sytuacji, gdy decyzja ta dotyczy go bezpośrednio i indywidualnie( ).

26. Zarzuty, które stosownie do okoliczności można podnieść z urzędu, mogą zostać podniesione na każdym etapie postępowania( ). A zatem zarzut, który można podnieść z urzędu, może zostać podniesiony zarówno przez strony, jak i przez Trybunał.

27. W niniejszym przypadku uważam jednak, że dopuszczalność zarzutu odrębnego Komisji może zostać oparta na stosowaniu mutatis mutandis zasad dotyczących wniesienia odwołania wzajemnego. Z art. 115 regulaminu postępowania przed Trybunałem jasno bowiem wynika, że każda strona postępowania przed Sądem może w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia odwołania wnieść odpowiedź na odwołanie. W tym względzie należy stwierdzić, że w postępowaniu przed Sądem Komisja miała status strony pozwanej.

28. Ponadto wedle orzecznictwa art. 40 akapit czwarty statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej nie stoi na przeszkodzie temu, by interwenient przedstawił argumenty odmienne od argumentów popieranej przezeń strony, pod warunkiem że jego celem jest poparcie żądań tej strony( ). Jeśli chodzi o zarzuty, które mogą zostać podniesione, nie istnieje żadne rozróżnienie między stronami uprawnionymi do złożenia odpowiedzi na odwołanie, gdyż strony te jednakowo podlegają wymogom określonym w art. 115 i 116 regulaminu postępowania przed Trybunałem. Interwenient, który jest uprawniony do złożenia odpowiedzi na odwołanie na podstawie art. 115 regulaminu Trybunału, musi mieć – wobec braku wyraźnego ograniczenia – możliwość podniesienia zarzutów odnoszących się do którejkolwiek z kwestii prawnych, na jakich opiera się zaskarżony wyrok( ).

29. A fortiori takowe prawo powinno zostać przyznane Komisji, mającej status strony pozwanej w pierwszej instancji i strony postępowania odwoławczego toczącego się przed Trybunałem.

30. W konsekwencji zarzut odrębny Komisji należy uznać za dopuszczalny.

2. Co do istoty

31. Omawiany zarzut porusza istotne kwestie dotyczące zakresu uprawnień Sądu do interpretowania podniesionych przed nim zarzutów. Odpowiedź, jakiej należy udzielić w odniesieniu do tego zarzutu, jest ściśle powiązana z problematyką zakazu zmieniania kwalifikacji przedmiotu skargi zgodnie z orzecznictwem w przytoczonej powyżej sprawie Stadtwerke Schwäbisch Hall i in. przeciwko Komisji, poruszoną już przez mnie w mojej opinii w sprawie Komisja przeciwko Kronoply i Kronotex, w której zaproponowałem, by Trybunał nie odchodził od orzecznictwa w sprawach Cook przeciwko Komisji i Matra przeciwko Komisji( ) oraz by jednocześnie uściślił zasady stosowania tego orzecznictwa( ).

32. Wspomniane orzecznictwo dotyczy bowiem przypadków, gdy Komisja – bez wszczynania postępowania, o którym mowa w art. 88 ust. 2 WE – stwierdza na podstawie art. 88 ust. 3, że zgłoszony środek nie stanowi pomocy państwa lub że pomoc państwa jest zgodna ze wspólnym rynkiem. W takiej sytuacji osoby, przedsiębiorstwa lub związki, których interesy zostają ewentualnie naruszone wskutek przyznania pomocy, a w szczególności konkurujące przedsiębiorstwa i organizacje zawodowe, które jako zainteresowane strony są objęte gwarancjami proceduralnymi w momencie prowadzenia postępowania przewidzianego w art. 88 ust. 2 WE, są uprawnione do wniesienia skargi o stwierdzenie nieważności decyzji, która zawiera takie stwierdzenie.

33. Zgodnie z przytoczonym powyżej orzecznictwem w sprawach Cook przeciwko Komisji i Matra przeciwko Komisji dopuszczalność tego rodzaju skargi zależy zatem z jednej strony od charakteru podnoszonych zarzutów, z drugiej zaś strony od statusu skarżącego. Przesłanki dopuszczalności są oceniane odmiennie w zależności od tego, czy zamiarem skarżącego jest kwestionowanie istoty decyzji Komisji, czy też ochrona przysługujących mu praw proceduralnych. Od czasu wydania wyroku w sprawie Komisja przeciwko Aktionsgemeinschaft Recht und Eigentum owo jasne rozróżnienie determinuje przesłanki, które należy stosować przy badaniu dopuszczalności( ).

34. W niniejszym przypadku, aby ustosunkować się do omawianego zarzutu, należy porównać skargę wniesioną w pierwszej instancji z jej interpretacją, której dokonał Sąd w zaskarżonym wyroku.

35. W pkt 36 tego wyroku Sąd przypomniał powołane przez strony orzecznictwo dotyczące statusu podmiotów konkurujących z beneficjentem środka pomocowego, którym przysługuje prawo zaskarżenia decyzji wydanej po zakończeniu wstępnego postępowania wyjaśniającego( ).

36. W pkt 45 omawianego wyroku Sąd przedstawił wszystkie podniesione przed nim zarzuty, stwierdzając w szczególności, że zarzut drugi oparty jest wyraźnie na naruszeniu art. 88 ust. 3 WE( ).

37. Ze skargi w pierwszej instancji wynika jednak, że skarżące w pierwszej instancji określiły przedmiot sporu, podnosząc zarzuty, które zostały sformułowane w pkt 3 i 4 tego pisma.

38. I tak, w pkt 3 skargi skarżące w pierwszej instancji podniosły najpierw naruszenie prawa do obrony, polegające na usunięciu z jawnej wersji decyzji istotnych według nich informacji.

39. W pkt 4 skargi skarżące w pierwszej instancji zarzuciły Komisji, że następujące środki nie zostały przez nią uznane za pomoc: po pierwsze, zwolnienie La Poste z zapłaty podatku dochodowego od osób prawnych; po drugie, zwrot rezerwy zabezpieczającej wypłatę emerytur; po trzecie, możliwość korzystania przez La Poste z gwarancji państwowej w zakresie zaciąganych pożyczek. Również w pkt 4 skargi skarżące w pierwszej instancji zakwestionowały zastosowaną przez Komisję metodę obliczeń różnicy pomiędzy korzyściami finansowymi przyznanymi La Poste i kosztami UOIG oraz ich wynik z tego względu, że Komisja nie uwzględniła w swoich obliczeniach wspomnianych powyżej środków. Zarzuciły one wreszcie Komisji, że ryczałtowo potrąciła z kwoty rekompensat dodatkowe koszty netto świadczenia UOIG bez zbadania, czy rekompensata dotyczyła dokładnie tego okresu, w którym koszty te zostały poniesione.

40. Jasne jest zatem, że żaden z tych zarzutów nie odnosi się wyraźnie do naruszenia praw przysługujących na podstawie art. 88 ust. 2 WE.

41. Prawdą jest, że w części pism dotyczących dopuszczalności całości wniesionej do Sądu skargi, a w szczególności w pkt 17 skargi, skarżące w pierwszej instancji powołały orzecznictwo odnoszące się do poszanowania gwarancji proceduralnych. Jednakże żaden z omówionych powyżej zarzutów nie odnosi się wyraźnie do naruszenia gwarancji proceduralnych w rozumieniu przytoczonego powyżej orzecznictwa w sprawach Cook przeciwko Komisji i Matra przeciwko Komisji. Wydaje się zatem, że skarżące w pierwszej instancji powołały orzecznictwo dotyczące przesłanek dopuszczalności, lecz nie dokonały rozróżnienia na przesłanki dopuszczalności co do istoty i przesłanki dopuszczalności w przypadku ochrony praw proceduralnych.

42. Prawdą jest ponadto, że w pkt 22 skargi, który związany jest z zarzutem pierwszym dotyczącym naruszenia prawa do obrony, skarżące w pierwszej instancji podnoszą, że „[w] ramach odpowiedniego badania Komisja powinna była wszcząć podstawowe postępowanie wyjaśniające przewidziane w art. 88 ust. 2 WE. Ponieważ tego nie zrobiła, jej decyzja jest niezgodna z prawem”. Jednakże trudno jest uznać to pojedyncze stwierdzenie za oddzielny zarzut. Poza tym zarzut ten został sformułowany w części skargi w pierwszej instancji dotyczącej zasadności tejże skargi.

43. W pkt 14 skargi skarżące w pierwszej instancji przypominają wreszcie, że wystąpiły do Komisji o uznanie ich za zainteresowane strony w rozumieniu art. 1 lit. h) i art. 20 rozporządzenia (WE) nr 659/1999( ).

44. Żaden z tych elementów sam w sobie nie może jednak zostać uznany za zarzut.

45. Mając na względzie powyższe, uwagi krytyczne Komisji dotyczące rozumowania Sądu winny zostać uznane za zasadne, gdyż wydaje się, że Sąd wyodrębnił z wniesionej do niego skargi te elementy, które pozwoliły mu na sformułowanie oddzielnego zarzutu, nazwanego przez niego „zarzutem drugim”, na podstawie fragmentarycznych informacji figurujących w różnych częściach skargi.

46. W tym względzie pragnę przypomnieć, że w ww. wyroku w sprawie Stadtwerke Schwäbisch Hall i in. przeciwko Komisji Trybunał uznał, że naruszeniem prawa jest dokonanie przez Sąd zmiany kwalifikacji przedmiotu wniesionej do niego skargi, co doprowadziło Sąd do błędnego przekonania, że skarżące zmierzały do zapewnienia poszanowania gwarancji proceduralnych, które winny im przysługiwać, podczas gdy żądania przedstawione przed Sądem i wszystkie zarzuty podniesione na ich poparcie zmierzały do stwierdzenia nieważności spornej decyzji co do istoty.

47. W niniejszej sprawie Sąd zmienił kwalifikację przedmiotu skargi z naruszeniem wspomnianego powyżej orzecznictwa, przez co dopuścił się naruszenia prawa. W ten sposób Sąd – świadomy, że zgodnie z rzeczonym orzecznictwem jest związany przedmiotem sporu wynikającym z wniesionej do niego skargi – przekroczył swe kompetencje.

48. Ponieważ po pierwsze z powyższych rozważań wynika, że skarżące w pierwszej instancji nie podniosły wyraźnie żadnego zarzutu zmierzającego do zapewnienia ochrony gwarancji proceduralnych, a po drugie Sąd orzekł w pkt 47 i 51 zaskarżonego wyroku, iż skarżące nie spełniają kryteriów wynikających z orzecznictwa w sprawie Plaumann przeciwko Komisji( ), uważam, że Sąd powinien był uznać zarzuty merytoryczne za niedopuszczalne. Sąd ograniczył się tymczasem w pkt 67 i 68 zaskarżonego wyroku do uznania za niedopuszczalne po pierwsze zarzutów zmierzających do tego, by Sąd odniósł się do kwestii istnienia pomocy lub jej zgodności ze wspólnym rynkiem, a po drugie zarzutu dotyczącego naruszenia prawa do obrony.

49. Proponuję zatem, by Trybunał uwzględnił zarzut podniesiony przez Komisję i tym samym stwierdził nieważność wyroku Sądu z tego powodu, że Sąd zmienił kwalifikację przedmiotu zawisłego przed nim sporu, przy czym sądzę, że nie zachodzi potrzeba badania pozostałych zarzutów odwołania głównego.

50. Uważam ponadto, że Trybunał mógłby również rozstrzygnąć spór, bez kierowania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd, i odrzucić skargę w pierwszej instancji jako niedopuszczalną w całości.

51. Jednakże na wypadek gdyby Trybunał pragnął zająć inne stanowisko, pozwolę sobie na przeprowadzenie posiłkowo analizy argumentów, które w odwołaniu głównym podniósł rząd belgijski.

V – W przedmiocie drugiego zarzutu odwołania głównego

52. Ponieważ zarzut ten jest ściśle związany z wcześniej rozpatrywanym zarzutem, uważam, że należy go rozpatrzyć przed innymi zarzutami odwołania głównego.

A – Argumenty stron

53. Rząd belgijski twierdzi, że Sąd naruszył prawo, jako że uznał za dopuszczalne zarzuty czwarty i siódmy podniesione w ramach skargi w pierwszej instancji, podczas gdy skarżące w pierwszej instancji kwestionowały w tych zarzutach zasadność spornej decyzji.

54. Komisja podnosi natomiast, że w zaskarżonym wyroku Sąd przeprowadził analizę spornej decyzji co do istoty.

55. Według skarżących w pierwszej instancji Sąd – w celu dokonania oceny ewentualnego wystąpienia poważnych trudności – ograniczył się do uwzględnienia wszystkich istotnych elementów.

B – Ocena

56. Chciałbym na początku podkreślić, że odpowiedź, której należy udzielić w odniesieniu do niniejszego zarzutu, jest uzależniona od odpowiedzi, której Trybunał udzieli po pierwsze w ramach przytoczonej powyżej sprawy Komisja przeciwko Kronoply i Kronotex w zakresie kwestii aktualności przytoczonego powyżej orzecznictwa w sprawach Cook przeciwko Komisji i Matra przeciwko Komisji, a po drugie w przedmiocie zarzutu odrębnego Komisji, który został podniesiony w ramach niniejszego odwołania.

57. Przede wszystkim, jeśli chodzi w szczególności o zarzut siódmy podniesiony przed Sądem przez skarżące w pierwszej instancji, pragnę zauważyć, że nigdzie w swojej skardze nie odniosły się one do kwestii, czy przytoczone powyżej orzecznictwo w sprawie Altmark Trans i Regierungspräsidium Magdeburg ma znaczenie. Problematyka ta pojawiła się dopiero w odpowiedzi na pisma Komisji( ). Sąd rozpatrzył ten zarzut w pkt 70–73 zaskarżonego wyroku w świetle orzecznictwa, zgodnie z którym zarzut stanowiący rozwinięcie zarzutu podniesionego wcześniej, bezpośrednio lub pośrednio, w skardze wszczynającej postępowanie należy uznać za dopuszczalny( ). Gdyby Sąd uznał jednak, że kwestia badania kryteriów określonych w ww. wyroku w sprawie Altmark Trans i Regierungspräsidium Magdeburg nie może zostać powiązana z podniesionym w skardze zarzutem, problematyka ta mogłaby stanowić nowy zarzut, którego zgodnie z art. 48 § 2 regulaminu postępowania przed Sądem nie można podnieść, chyba że jego podstawą są okoliczności prawne i faktyczne ujawnione dopiero w toku postępowania.

58. Chciałbym zauważyć w tym względzie, że w pkt 73 zaskarżonego wyroku Sąd orzekł, iż zarzut siódmy skargi w pierwszej instancji pozostaje w ścisłym związku z zarzutem drugim opartym na naruszeniu przepisów art. 88 ust. 3 WE. Tymczasem, ponieważ uważam, że zarzut drugi w pierwszej instancji, określony przez Sąd jako zarzut o charakterze proceduralnym, nie istnieje, proponuję uznać, że Sąd naruszył prawo, orzekając, iż zarzut siódmy stanowił rozwinięcie hipotetycznego zarzutu drugiego, podczas gdy ów zarzut siódmy winien zostać uznany za niedopuszczalny. Gdyby Trybunał nie zechciał jednak uwzględnić tak radykalnej propozycji, wspomniana problematyka wymaga ode mnie przedstawienia następujących uwag:

59. W pkt 45 zaskarżonego wyroku Sąd przedstawił zarzuty sformułowane na poparcie skargi, utrzymując, że zarzut czwarty dotyczył badania środków polegających na zwrocie rezerwy, podczas gdy zarzut siódmy dotyczył niezbadania kosztu świadczenia UOIG zgodnie z kryteriami określonymi w ww. wyroku w sprawie Altmark Trans i Regierungspräsidium Magdeburg.

60. Tak więc na pierwszy rzut oka oraz z zastrzeżeniem, że Sąd prawidłowo zidentyfikował i opisał omawiane zarzuty, należy stwierdzić, że zarzuty te dotyczą meritum sprawy. Zgodnie z nadal obowiązującym przytoczonym powyżej orzecznictwem w sprawach Cook przeciwko Komisji i Matra przeciwko Komisji Sąd miał więc obowiązek zbadania, czy skarżące znajdowały się w szczególnej sytuacji w rozumieniu przytoczonego powyżej orzecznictwa w sprawie Plaumann przeciwko Komisji. Sąd słusznie bowiem uznał w pkt 47 i 51 zaskarżonego wyroku, że dowody przedstawione przez strony nie pozwalały na wykazanie, że sporna decyzja miała istotny wpływ na ich pozycję konkurencyjną w porównaniu z pozycją pozostałych konkurentów La Poste.

61. Stwierdziwszy w pkt 52 zaskarżonego wyroku, że skarżące w pierwszej instancji mają status zainteresowanych stron w rozumieniu art. 88 ust. 2 WE, Sąd przystąpił natomiast do analizy problematyki ochrony praw proceduralnych w odpowiedzi na rzekomo sformułowany zarzut drugi skargi.

62. Uznawszy bowiem w pkt 55 zaskarżonego wyroku, że zarzut drugi jest zarzutem, w którym wyraźnie podniesiono naruszenie praw proceduralnych, Sąd orzekł w pkt 56 tego wyroku, że zarzuty trzeci, czwarty, piąty i siódmy zawierają informacje na poparcie rzeczonego zarzutu drugiego. W konsekwencji w pkt 57 zaskarżonego wyroku Sąd doszedł do wniosku, że skarżące w pierwszej instancji miały legitymację procesową.

63. Sąd powiązał zatem dopuszczalność zarzutów czwartego i siódmego skargi z dopuszczalnością zarzutu drugiego, dotyczącego ochrony gwarancji proceduralnych, który – z zastrzeżeniem, że istniał – podlegałby łagodniejszym kryteriom dopuszczalności zgodnie z przytoczonym powyżej orzecznictwem w sprawach Cook przeciwko Komisji i Matra przeciwko Komisji.

64. Takie postępowanie Sądu stanowi podwójne naruszenie prawa.

65. Z jednej strony należy stwierdzić, że Sąd użył argumentów podniesionych na poparcie zarzutów czwartego i siódmego dotyczących meritum sprawy w ramach badania zarzutu drugiego, który według mnie jest zarzutem nieistniejącym.

66. Ponadto zakładając nawet, że wspomniany zarzut drugi został faktycznie podniesiony przed Sądem, tego rodzaju podejście zasługuje moim zdaniem na krytykę. W ramach skargi o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji do strony skarżącej należy określenie zakresu sporu i jasne przedstawienie argumentacji mającej na celu wykazanie istnienia poważnych trudności przy stosowaniu art. 88 ust. 3 WE, które uzasadniają wszczęcie przez Komisję formalnego postępowania wyjaśniającego. Tak więc podnosząc zarzut o charakterze „proceduralnym”, skarżąca może odwołać się do okoliczności faktycznych będących elementami dotyczącymi istoty. Uważam jednak, że Sąd nie powinien zastępować stron i poszukiwać w skardze tych elementów, które mogą uzasadniać zarzut oparty na naruszeniu praw proceduralnych( ). Tak więc skoro na poparcie zarzutu drugiego zaprezentowanego przed Sądem nie zostały podniesione żadne szczególne argumenty, zarzut ten – z zastrzeżeniem, że został on w ogóle sformułowany – powinien był zostać uznany za niedopuszczalny.

67. Z drugiej strony, ponieważ zarzuty skargi czwarty i siódmy dotyczą meritum sprawy, oraz mając na uwadze rozumowanie Sądu przedstawione w pkt 47 i 51 zaskarżonego wyroku, zgodnie z którym skarżące w pierwszej instancji nie wykazały, że ich pozycja konkurencyjna na rynku uległa istotnej zmianie, zgodnie z właściwym orzecznictwem, mianowicie z ww. wyrokami w sprawach Cook przeciwko Komisji i Matra przeciwko Komisji, zarzuty te powinny były zostać uznane za niedopuszczalne.

68. W konsekwencji proponuję, by Trybunał orzekł, że Sąd naruszył prawo, i by w związku z tym uwzględnił zarzut drugi odwołania głównego jako zasadny. Na podstawie tego zarzutu Trybunał będzie mógł w całości uchylić wyrok Sądu i ostatecznie rozstrzygnąć sprawę, uznając skargę w pierwszej instancji za niedopuszczalną.

VI – W przedmiocie pierwszego zarzutu odwołania głównego

A – Argumenty stron

69. Rząd belgijski podnosi, że Sąd błędnie uznał pewne okoliczności wstępnego postępowania wyjaśniającego za obiektywne i spójne wskazówki świadczące o istnieniu „poważnych trudności” wymagających wszczęcia formalnego postępowania wyjaśniającego na podstawie art. 88 ust. 2 WE.

70. Jeśli chodzi o okoliczności, w jakich przebiegało postępowanie wyjaśniające, dwumiesięczny termin na jego przeprowadzenie przyjęty przez Sąd ma według rządu belgijskiego charakter wyłącznie informacyjny, tak że jego przekroczenie nie oznacza automatycznie, iż Komisja napotkała poważne trudności. Tak więc nie można uznać, że okres siedmiu miesięcy ewidentnie przekroczył okres, w ciągu którego Komisja powinna co do zasady zakończyć badanie wstępne. Komisja dodaje, że w szczególnych okolicznościach niniejszej sprawy czas trwania badania wstępnego nie był nadmiernie długi.

71. Rząd belgijski uważa ponadto, że zakres materialny lub czasowy postępowania wyjaśniającego niekoniecznie świadczy o istnieniu poważnych trudności dotyczących meritum. Sąd nie wykazał in concreto związku między z jednej strony szerokim zakresem dochodzenia, którego wymagało badanie zgłoszonej pomocy, jak również jego oczywista złożoność, a z drugiej strony istnieniem poważnych trudności. Komisja twierdzi, że trudności faktyczne niekoniecznie prowadzą do powstania poważnych trudności.

72. Rząd belgijski podkreśla w końcu, że wahanie Komisji co do wyboru podstawy prawnej jest raczej dowodem na mnogość rozwiązań, którymi Komisja dysponowała w celu zakończenia postępowania, niż na istnienie poważnych trudności.

73. Jeśli chodzi o treść spornej decyzji, rząd belgijski twierdzi, że w swojej analizie wystarczającego charakteru badania zgłoszonej pomocy Sąd doszedł do odmiennych wniosków co do istoty niż Komisja. Tego rodzaju różnica nie powinna tymczasem stanowić uzasadnienia dla stwierdzenia, że wystąpiły poważne trudności. Komisja podkreśla ponadto, że badanie kryterium analizy porównawczej („benchmarking”) określonego w ww. wyroku w sprawie Altmark Trans i Regierungspräsidium Magdeburg nie ma znaczenia w ramach kontroli poszanowania gwarancji proceduralnych przewidzianych w art. 88 ust. 2 WE.

74. Ogólnie rzecz biorąc, skarżące w pierwszej instancji uważają, że postępowania wyjaśniające prowadzone przez Komisję w kontekście prywatyzacji państwowych przedsiębiorstw pocztowych tradycyjnie przybierają postać formalnego postępowania wyjaśniającego. Tego rodzaju operacje charakteryzują się bowiem złożonym kontekstem faktycznym, który bezwzględnie oznacza istnienie poważnych trudności.

75. Skarżące w pierwszej instancji przypominają w szczególności przede wszystkim, że podczas postępowania wyjaśniającego sama Komisja podkreśliła złożoność przedłożonych jej akt sprawy. Następnie rząd belgijski nie ustosunkował się do ustaleń Sądu, zgodnie z którymi Komisja nie dysponowała wszystkimi informacjami faktycznymi w celu zbadania przekazania nieruchomości i zwrotu rezerwy zabezpieczającej wypłatę emerytur. Skarżące podkreślają wreszcie znaczenie „benchmarkingu” w zakresie kosztów UOIG w rozumieniu czwartego kryterium określonego w ww. wyroku w sprawie Altmark Trans i Regierungspräsidium Magdeburg.

B – Ocena

76. Na wstępie należy przypomnieć, że chociaż Trybunał nie jest uprawniony w ramach postępowania odwoławczego do orzekania w kwestii ustaleń faktycznych, jest on uprawniony na podstawie art. 225 WE do kontroli kwalifikacji prawnej tych okoliczności i skutków prawnych, które wywiódł z nich Sąd( ). Trybunał może zatem wypowiedzieć się w kwestii pojęcia poważnych trudności, tak jak zostało ono zinterpretowane przez Sąd w oparciu o przedstawione mu okoliczności faktyczne.

77. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału pojęcie pomocy państwa określone w traktacie WE ma charakter prawny i powinno być interpretowane w oparciu o elementy obiektywne. Z tego powodu sąd Unii powinien zasadniczo przeprowadzić pełną kontrolę w kwestii, czy dany środek wchodzi w zakres stosowania art. 87 ust. 1 WE, biorąc pod uwagę zarówno konkretne okoliczności rozpatrywanej przezeń sprawy, jak i złożony charakter ocen przeprowadzonych przez Komisję( ).

78. Zgodnie z art. 88 ust. 3 zdanie pierwsze WE plany przyznania lub zmiany pomocy muszą zostać zgłoszone Komisji przed ich wprowadzeniem w życie. Komisja przystępuje następnie do pierwszego badania projektowanej pomocy. Jeżeli w następstwie tego badania Komisja uzna, że zgłoszony plan pomocy nie jest zgodny ze wspólnym rynkiem, wszczyna bezzwłocznie postępowanie przewidziane w art. 88 ust. 2 akapit pierwszy WE( ).

79. Należy podkreślić, że Komisja ma obowiązek ustalić, na podstawie okoliczności faktycznych i prawnych właściwych dla sprawy, czy trudności napotkane przez nią podczas badania zgodności pomocy ze wspólnym rynkiem wymagają wszczęcia tego postępowania. Po pierwsze, dokonując oceny, Komisja musi przestrzegać wymogów dotyczących ograniczenia jej uprawnień do rozstrzygnięcia kwestii zgodności pomocy ze wspólnym rynkiem wyłącznie do środków, które nie rodzą poważnych trudności, tak że owo kryterium ma charakter wyłączny( ). Po drugie, gdy Komisja napotyka poważne trudności, nie ma ona żadnych uprawnień dyskrecjonalnych, jeśli chodzi o wszczęcie formalnego postępowania wyjaśniającego( ). Po trzecie, pojęcie poważnych trudności ma obiektywny charakter( ). Wreszcie kontrola legalności sprawowana przez Sąd w kwestii istnienia poważnych trudności z racji swej natury wykracza poza badanie oczywistego błędu w ocenie( ).

80. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Komisja nie może zatem poprzestać na wstępnym badaniu, o którym mowa w art. 88 ust. 3 WE, w celu wydania korzystnej decyzji w sprawie pomocy, chyba że po pierwszym badaniu dojdzie do przekonania, że pomoc ta jest zgodna z traktatem WE lub że zgłoszony środek nie stanowi pomocy państwa. Jeśli natomiast to pierwsze badanie prowadzi Komisję do odmiennego przekonania lub jeśli nie pozwala ono nawet na wyjaśnienie wszystkich wątpliwości powstałych w czasie badania zgodności tej pomocy ze wspólnym rynkiem, Komisja ma obowiązek zebrania wszelkich niezbędnych opinii i wszczęcia w tym celu postępowania, o którym mowa w art. 88 ust. 2 WE( ).

81. Komisja dysponuje pewnym zakresem swobodnego uznania przy ocenie okoliczności w celu ustalenia, czy stwarzają one poważne trudności( ). Pojęcie poważnych trudności ma natomiast obiektywny charakter. Istnienia takich trudności należy doszukiwać się nie tylko w okolicznościach wydania zaskarżonego aktu, ale również w ocenach, na których Komisja oparła się( ).

82. W niniejszym przypadku rząd belgijski usiłuje wykazać, że żadna z przyjętych wskazówek nie pozwala na stwierdzenie istnienia poważnych trudności. Odwołuje się on do czasu trwania postępowania, zakresu dochodzenia w ramach postępowania początkowego, wahań co do wyboru podstawy prawnej decyzji Komisji, jak również treści spornej decyzji.

83. Pragnę przypomnieć, że chociaż Trybunał nie określił dokładnie, jakie okoliczności mogą wskazywać na istnienie poważnych trudności, jednak jak rzecznik generalna V. Trstenjak stwierdziła w swej opinii, w orzecznictwie przyjęto trzy rodzaje wskazówek. Mogą one, po pierwsze, wynikać z treści dyskusji toczącej się między Komisją a państwem członkowskim na etapie wstępnym, po drugie, być związane z czasem trwania etapu badania wstępnego w danej sprawie, a po trzecie, być związane z ocenami, na których Komisja oparła się w celu wydania decyzji po zakończeniu etapu wstępnego. Oceny te mogą nastręczać trudności, których charakter uzasadnia wszczęcie formalnego postępowania wyjaśniającego( ).

84. Należy stwierdzić, że Sąd słusznie przypomniał najpierw przepisy regulujące postępowanie przewidziane w art. 88 WE, a następnie starał się zbadać w pkt 96–110 zaskarżonego wyroku okoliczności niniejszej sprawy, które mogły wskazywać na istnienie poważnych trudności.

85. Tak więc Sąd podkreślił w pkt 94 zaskarżonego wyroku, że upływ czasu przekraczającego znacznie czas wymagany do przeprowadzenia pierwszego badania w ramach przepisów art. 88 ust. 3 WE może wraz z innymi czynnikami prowadzić do wniosku, że Komisja napotkała poważne trudności w ocenie, wymagające wszczęcia postępowania przewidzianego w art. 88 ust. 2 WE( ).

86. Sąd uważa zatem, że za istnieniem poważnych trudności przemawia szereg wskazówek, branych pod uwagę w całości.

87. W tym względzie chciałbym podkreślić różnicę, o jakiej należy w niniejszej sprawie pamiętać, między pojęciem wskazówki i pojęciem dowodu. I tak przywołane przez Sąd elementy będące faktami, zdarzeniami lub szczególnymi okolicznościami powinny być interpretowane jako informacje wskazujące według wszelkiego prawdopodobieństwa na prawdziwość wysuwanej tezy, czyli istnienia poważnych trudności.

88. Rzeczone informacje nie powinny być natomiast traktowane jak dowody, rozumiane jako informacje potwierdzające przedstawiane ustalenia, których potwierdzenie należy do Sądu. Sąd nie musi więc udowadniać pewnych okoliczności, lecz winien być w stanie wyciągnąć z obiektywnych informacji, które zostały mu przedstawione, logiczne i uzasadnione wnioski.

89. W zaskarżonym wyroku Sąd przeprowadził najpierw analizę trudności związanych z czasem trwania i okolicznościami postępowania w niniejszym przypadku. Następnie Sąd przeprowadził w pkt 107–118 analizę trudności, których uzasadnienie opiera się na samej treści decyzji Komisji.

90. Po pierwsze, uważam, że ocena pojęcia poważnych trudności nie implikuje konieczności zbadania innych spraw pod kątem ustalenia średniego czasu trwania badania wstępnego, w przypadku gdy Komisja uważa, że trudności nie istnieją. Badanie wskazówek świadczących o istnieniu poważnych trudności powinno raczej odbywać się w każdym konkretnym przypadku i w szczególności uwzględniać charakter środka, który został zgłoszony Komisji.

91. Bezsporne jest, że czas trwania badania w przypadku zwykłego wsparcia bezpośredniego nie będzie taki sam jak w przypadku badania skomplikowanego rozwiązania, takiego jak rekompensata przyznawana za świadczenie UOIG. W związku z tym zwyczajna różnica nominalna dotycząca czasu trwania sama w sobie nie stanowi rozstrzygającej okoliczności pozwalającej na wykazanie istnienia poważnych trudności. Mimo to, jak zauważyła rzecznik generalna V. Trstenjak, aspekt ten może stanowić jedną ze wskazówek.

92. Ponadto ustalony termin na wydanie „decyzji o niewnoszeniu zastrzeżeń”, o którym mowa w art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 659/1999, wynosi w przypadku zgłoszonej pomocy dwa miesiące. Zgodnie z art. 4 ust. 5 termin ten może zostać przedłużony za obopólną zgodą lub jeśli Komisja zażąda dodatkowych informacji.

93. Należy natomiast wspomnieć, że zdaniem skarżących w pierwszej instancji postępowania wyjaśniające wszczynane przez Komisję w przypadku prywatyzacji przedsiębiorstw sektora publicznego przybierają zazwyczaj postać formalnego postępowania wyjaśniającego.

94. Po drugie, jeśli chodzi o doniosłość okoliczności, w jakich przebiegało wstępne postępowanie wyjaśniające, które stanowią przedmiot analizy w pkt 99–105 zaskarżonego wyroku, uważam, iż zwrócenie się do państwa członkowskiego o przekazanie informacji wchodzi w zakres obowiązku dochowania staranności, który spoczywa na Komisji w trakcie postępowania wyjaśniającego dotyczącego zgłoszonych środków, tak że jeśli dany środek charakteryzuje się wysokim stopniem złożoności, charakter tych kontaktów może stanowić wskazówkę świadczącą o istnieniu poważnych trudności.

95. W niniejszej sprawie Sąd podkreślił szeroki zakres dochodzenia prowadzonego przez Komisję. Natomiast jeśli – pomimo złożoności sprawy – Komisja była w stanie zbadać w relatywnie krótkim czasie szereg zgłoszonych i niezgłoszonych środków obejmujących kilka lat, dowodzi to raczej sprawności jej służb niż istnienia trudności napotkanych podczas badania zgłoszonych środków.

96. Wydaje mi się oczywiste, że złożoność akt sprawy sama w sobie nie oznacza, że Komisja napotkała poważne trudności, które powinny ją skłonić do wszczęcia postępowania, o którym mowa w art. 88 ust. 2 WE. Natomiast w sytuacji gdy wspomniana złożoność łączy się z długim czasem trwania badania, okoliczności te przemawiają za istnieniem poważnych trudności.

97. Najbardziej przekonywającą okolicznością jest jednak według mnie okoliczność wskazana przez Sąd w pkt 102 zaskarżonego wyroku w odniesieniu do oceny środków badanych przez Komisję. Sąd uznał w tym względzie, że z akt sprawy wynika, iż Komisja wielokrotnie wspominała o konieczności wszczęcia formalnego postępowania wyjaśniającego. Wydaje mi się, że trudno jest pogodzić brak poważnych trudności z takim wnioskiem po zakończeniu wstępnego postępowania wyjaśniającego.

98. Po trzecie, jeśli chodzi o wahania Komisji co do wyboru podstawy prawnej, wydaje mi się, że element ten ma charakter czysto formalny, ponieważ Komisja wahała się między stwierdzeniem braku pomocy i wydaniem decyzji stwierdzającej zgodność ze wspólnym rynkiem środków badanych na podstawie art. 88 ust. 3 WE.

99. Chciałbym jednak zauważyć, że Komisja powiązała zgodność z prawem zgłoszonego środka ze zgodnością z prawem sześciu niezgłoszonych środków przyjętych w latach 1992–1997. Trudno mi w związku z tym zaprzeczyć istnieniu poważnych trudności, mając na uwadze niepewność co do kwalifikacji rekompensat z tytułu UOIG za okres, który mógł uzasadniać wniosek, że niezgłoszone, a więc nielegalne środki mogły wchodzić w zakres stosowania art. 87 ust. 1 WE.

100. Komisja podnosi bowiem w swojej decyzji, że ponieważ La Poste poniosła stratę netto, środek polegający na zwolnieniu jej z zapłaty podatku dochodowego od osób prawnych ani nie stanowił dla La Poste korzyści, ani nie skutkował przeniesieniem zasobów państwowych.

101. Tymczasem należy stwierdzić, że ocena tego niezgłoszonego środka została przeprowadzona po zakończeniu rozpatrywanych okresów podatkowych. Nasuwa się w związku z tym pytanie, czy zgłoszenie i zbadanie tego środka ex ante mogłoby wpłynąć na wniosek Komisji co do istnienia pomocy państwa. Budzi to wątpliwości, które pozwalają twierdzić, że Komisja powinna była wszcząć formalne postępowanie wyjaśniające w rozumieniu art. 88 ust. 2 WE.

102. Po czwarte, jeśli chodzi o treść spornej decyzji, mając na uwadze informacje przedstawione w pkt 108–110 zaskarżonego wyroku, Sąd mógł słusznie uznać, że Komisja wydała zaskarżoną decyzję, nie dysponując informacjami pozwalającymi jej na ustalenie istnienia korzyści.

103. Wreszcie, co się tyczy niezbadania poziomu kosztów świadczenia UOIG w świetle kryteriów określonych przez Trybunał w ww. wyroku w sprawie Altmark Trans i Regierungspräsidium Magdeburg, proponuję, by kwestię tę rozpatrzyć w oderwaniu od niniejszego zarzutu. Kwestia ta została już bowiem zbadana pod kątem dopuszczalności w ramach odpowiedzi na drugi zarzut odwołania głównego. Jeśli chodzi natomiast o istotę, kwestia doniosłości przytoczonego powyżej orzecznictwa w sprawie Altmark Trans i Regierungspräsidium Magdeburg przy ocenie zgodności z prawem spornej decyzji zostanie rozpatrzona w ramach odpowiedzi na trzeci zarzut odwołania głównego.

104. Wobec powyższego jestem zdania, że Sąd słusznie uznał, iż istniały okoliczności, które powinny były skłonić Komisję do wszczęcia formalnego postępowania wyjaśniającego na podstawie art. 88 ust. 2 WE. Uważam jednak, że Sąd mógł stwierdzić, iż Komisja powinna była wszcząć rzeczone postępowanie wyłącznie w świetle wszystkich trudności, które Komisja napotkała podczas badania omawianych środków. Oddzielnie żaden z rozpatrywanych przez Sąd elementów nie wydaje mi się w pełni przekonujący. Zdaje się, że takie właśnie było stanowisko Sądu w pkt 98 i 99 zaskarżonego wyroku.

105. W konsekwencji, w przypadku, gdyby Trybunał nie uwzględnił mojej propozycji dotyczącej zarzutu odrębnego Komisji i drugiego zarzutu odwołania głównego, proponuję, by Trybunał oddalił zarzut pierwszy jako bezzasadny.

VII – W przedmiocie trzeciego zarzutu odwołania głównego

A – Uwagi wstępne

106. Problematyka niewystarczającego badania przeprowadzonego przez Komisję w świetle kryteriów określonych w ww. wyroku w sprawie Altmark Trans i Regierungspräsidium Magdeburg stanowiła według Sądu przedmiot zarzutu siódmego skargi w pierwszej instancji. Jak już wspomniałem powyżej w odpowiedzi na drugi zarzut odwołania głównego, wspomniany zarzut siódmy powinien był zostać uznany za niedopuszczalny. Jednakże na wypadek gdyby Trybunał nie poparł mojego stanowiska, rozpatrzę ten zarzut co do istoty.

B – Argumenty stron

107. Rząd belgijski i Komisja zarzucają Sądowi, że naruszył zasadę pewności prawa, gdyż zastosował z mocą wsteczną czwarte kryterium z ww. wyroku w sprawie Altmark Trans i Regierungspräsidium Magdeburg. Rząd belgijski powołuje się w tym względzie na wyrok Sądu w sprawie Sarrio przeciwko Komisji( ), zgodnie z którym Komisja winna stosować się wyłącznie do orzecznictwa mającego zastosowanie w chwili wydania przez nią decyzji.

108. W celu podważenia argumentów wysuwanych przez rząd belgijski skarżące w pierwszej instancji wskazują na różnice między niniejszą sprawą i ww. sprawą Sarrio przeciwko Komisji.

C – Ocena

109. W ramach swego zarzutu rząd belgijski podnosi naruszenie przez Sąd zasady pewności prawa. Aby jednak odnieść się w sposób użyteczny do zastrzeżeń rządu belgijskiego, konieczne jest krótkie przypomnienie problematyki skutków orzeczeń zawierających wykładnię, wydawanych przez Trybunał w trybie prejudycjalnym oraz zasad dotyczących stosowania przepisów prawa Unii w czasie.

110. Pragnę zauważyć, że retrospektywny charakter orzecznictwa („judge–made law”) jako źródła prawa stanowi klasyczny element debaty w doktrynie( ).

111. Trybunał wyraźnie potwierdził w swoim orzecznictwie zasadę, że wydawane przez niego na podstawie art. 234 WE orzeczenia zawierające wykładnię mają moc wsteczną( ). Dokonana przez Trybunał wykładnia stanowi jedynie wyraz treści przepisu prawa Unii mającego zastosowanie ab initio( ).

112. A zatem wykładnia przepisu prawa Unii, dokonana przez Trybunał w ramach kompetencji przyznanej mu w art. 267 TFUE, wyjaśnia i precyzuje w miarę potrzeb znaczenie oraz zakres tego przepisu, tak jak powinien lub powinien był być rozumiany i stosowany od chwili jego wejścia w życie. Wynika z tego, że zinterpretowany w ten sposób przepis może i powinien być stosowany przez sąd również do stosunków prawnych powstałych przed wydaniem wyroku w przedmiocie wniosku o dokonanie wykładni, jeżeli spełnione są wszystkie pozostałe przesłanki wszczęcia przed właściwym sądem postępowania w sprawie związanej ze stosowaniem takiego przepisu( ).

113. W wyjątkowych przypadkach, mając na uwadze poważne trudności, jakie wyrok Trybunału może spowodować w odniesieniu do przeszłości, Trybunał może jednak uznać, że należy ograniczyć ze skutkiem dla wszystkich zainteresowanych możliwość powoływania się na dokonaną przez niego wykładnię przepisu, gdy zwrócono się do niego z pytaniem prejudycjalnym( ).

114. Możliwość stosowania kryteriów ustanowionych w ww. wyroku w sprawie Altmark Trans i Regierungspräsidium Magdeburg stanowiła przedmiot obszernej analizy w wyroku Sądu w sprawie BUPA i in. przeciwko Komisji( ). Sąd orzekł w tym wyroku, że wobec braku ograniczenia czasowego zasady określone w ww. wyroku w sprawie Altmark Trans i Regierungspräsidium Magdeburg dotyczące wykładni art. 87 ust. 1 WE znajdują w pełni zastosowanie do okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, jakie były znane Komisji w momencie wydawania zaskarżonej decyzji, w sytuacji gdy ogłoszenie tego wyroku miało miejsce już po wydaniu decyzji Komisji, i że w związku z tym Komisja nie mogła znać jego treści w momencie wydawania decyzji( ).

115. Uważam, że w ww. wyroku w sprawie Altmark Trans i Regierungspräsidium Magdeburg Trybunał określił kryteria mające zastosowanie w trakcie kontroli administracyjnej środka mogącego stanowić pomoc państwa w kontekście świadczenia UOIG. Tak więc Trybunał dokonał wykładni przepisu prawa Unii, mianowicie art. 86 WE, starając się określić sposoby jego interpretacji i stosowania.

116. Trybunał ograniczył się zatem do zastosowania obowiązującej normy prawnej bez tworzenia nowej reguły. Należy w tym względzie przypomnieć, że wyrok wydany w trybie prejudycjalnym ma nie konstytutywny, a czysto deklaratoryjny charakter, a zatem co do zasady wywołuje on skutki z mocą wsteczną, od daty wejścia w życie interpretowanego przepisu( ).

117. Uważam ponadto, że porządek prawny Unii w żaden sposób nie gwarantuje nieomylności Komisji w ramach stosowania przepisów prawa Unii. Ponieważ Komisja nie kieruje się innym interesem, jak tylko interesem polegającym na zapewnieniu prawidłowego stosowania prawa Unii, okoliczność, że Trybunał przekazuje jej informacje, które są pomocne przy stosowaniu spornego przepisu, stanowi dla Komisji użyteczne źródło informacji przy wykonywaniu jej kompetencji. Komisja jest bowiem zobowiązana do tego, by stosować prawo Unii w sposób obiektywny.

118. W zaskarżonym wyroku Sąd uznał, że brak pełnego badania omawianego środka w świetle jednego z kryteriów określonych w przytoczonym powyżej orzecznictwie w sprawie Altmark Trans i Regierungspräsidium Magdeburg świadczy o napotkaniu przez Komisję poważnych trudności. Komisja nie uwzględniła faktycznie reguły, której nie mogła znać w chwili wydania spornej decyzji( ).

119. Stanowisko, które zajął Sąd w ww. wyroku w sprawie BUPA i in. przeciwko Komisji, różni się zatem nieznacznie od stanowiska wyrażonego przez Sąd w zaskarżonym wyroku. Mając na uwadze swoje wnioski co do stosowania kryteriów określonych w ww. wyroku w sprawie Altmark Trans i Regierungspräsidium Magdeburg, którego zakres nie został ograniczony przez Trybunał w czasie, Sąd postanowił bowiem zbadać w rzeczonej sprawie BUPA i in. przeciwko Komisji, czy zaskarżona decyzja była zgodna z kryteriami określonymi we wspomnianym wyroku. Tak więc Sąd zbadał zgodność z prawem owej decyzji, stosując jednocześnie kryteria sformułowane w tymże wyroku zgodnie z ich duchem i celem, z uwzględnieniem szczególnych okoliczności rozpoznawanej przez niego sprawy.

120. W wyroku w sprawie Asklepios Kliniken przeciwko Komisji Sąd przyznał ponadto w ramach oceny terminu na rozpatrzenie skargi do Komisji, że Komisja mogła zgodnie z prawem wstrzymać się z analizą przedstawionych w tejże skardze okoliczności faktycznych aż do czasu wyjaśnienia ram prawnych, w świetle których należało przeprowadzić badanie owej skargi, mając na względzie znaczenie przytoczonej powyżej sprawy Altmark Trans i Regierungspräsidium Magdeburg. Sąd orzekł więc w istocie, że Komisja nie uchybiła ciążącemu na niej obowiązkowi zachowania staranności, wstrzymując się z wydaniem decyzji do czasu wydania ww. wyroku w sprawie Altmark Trans i Regierungspräsidium Magdeburg( ).

121. Wreszcie, chociaż z utrwalonego orzecznictwa wynika, że zgodność z prawem decyzji w sprawie pomocy państwa powinna być oceniana w świetle informacji, którymi Komisja mogła dysponować w momencie jej wydania( ), należy podkreślić, że istnieje zasadnicza różnica między okolicznościami faktycznymi, którymi Komisja dysponuje, i wykładnią prawa, mianowicie odpowiednimi ramami prawnymi, które są przedmiotem wykładni dokonywanej przez sąd Unii. Ramy te stanowią element obiektywnej zgodności z prawem, który wiąże Komisję.

122. Mając na względzie powyższe, uważam, że dokonana przez Trybunał wykładnia obowiązującego przepisu powinna prowadzić do stwierdzenia nieważności decyzji Komisji podlegającej zaskarżeniu, wydanej przed ogłoszeniem wyroku Trybunału, w sytuacji gdy Komisja nie zastosowała kryteriów kontroli administracyjnej wynikających z tej nowej wykładni, pod warunkiem że przepis, który stanowił przedmiot tej wykładni, został powołany przez skarżącego.

123. Nie chodzi tu zatem o czynienie Komisji zarzutu, że naruszyła prawo, lecz o potwierdzenie jej roli jako strażniczki traktatów działającej pod kontrolą sądową sprawowaną przez Trybunał, zgodnie z zasadą państwa prawnego przewidzianą w art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej.

124. W konsekwencji proponuję oddalić trzeci zarzut odwołania głównego.

VIII – Wnioski

125. Mając na uwadze powyższe rozważania proponuję, by Trybunał:

– uchylił wyrok Sądu Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich z dnia 10 lutego 2009 r. w sprawie T‑388/03 Deutsche Post i DHL International przeciwko Komisji w całości albo na podstawie odrębnego zarzutu podniesionego przez Komisję Europejską, albo na podstawie drugiego zarzutu odwołania głównego, a także by

– ostatecznie rozstrzygnął sprawę, uznając skargę w pierwszej instancji za niedopuszczalną w całości.

126. Gdyby jednak Trybunał nie podzielił mojego stanowiska, proponuję dodatkowo, by Trybunał oddalił zarówno zarzut odrębny, jak i odwołanie główne w całości.

127. Ponieważ orzeczenie o kosztach zależy od rozwiązania, które przyjmie Trybunał, wstrzymam się od zajęcia stanowiska w tej kwestii.