OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

EVGENIEGO TANCHEVA

przedstawiona w dniu 3 kwietnia 2019 r. ( 1 )

Sprawa C‑654/17 P

Bayerische Motoren Werke AG i Freistaat Sachsen

przeciwko

Komisji Europejskiej

Odwołanie – Pomoc regionalna na duże projekty inwestycyjne – Pomoc Niemiec na projekt BMW dotyczący produkcji samochodów elektrycznych w Lipsku – Decyzja uznająca środek pomocy za częściowo niezgodny z rynkiem wewnętrznym – Proporcjonalność pomocy – Rozporządzenie (WE) nr 800/2008 – Interwencja przed Sądem

Spis treści

I. Ramy prawne II. Okoliczności powstania sporu III. Postępowanie przed Sądem, postanowienie z dnia 11 maja 2015 r. i zaskarżony wyrok IV. Przebieg postępowania przed Trybunałem i żądania stron V. W przedmiocie odwołania głównego A. W przedmiocie zarzutu pierwszego, dotyczącego naruszenia art. 107 ust. 3 TFUE 1. Argumenty stron 2. Ocena a) W przedmiocie dopuszczalności b) Co do istoty 1) W przedmiocie części pierwszej zarzutu pierwszego 2) W przedmiocie części drugiej zarzutu pierwszego 3) W przedmiocie części trzeciej zarzutu pierwszego 4) W przedmiocie części czwartej zarzutu pierwszego B. W przedmiocie zarzutu drugiego, dotyczącego naruszenia art. 288 TFUE, art. 3 i art. 13 ust. 1 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych, a także zasady niedyskryminacji 1. Argumenty stron 2. Ocena a) W przedmiocie dopuszczalności b) Co do istoty 1) W przedmiocie części pierwszej zarzutu drugiego i) Wprowadzenie ii) Komisji przysługuje wyłączna kompetencja do dokonania oceny zgodności pomocy, niezależnie od jej kwoty iii) Pomoc, która spełnia warunki ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych, nie jest istniejącą pomocą iv) Zgodność można oceniać w świetle kryterium proporcjonalności przewidzianego w komunikacie z 2009 r. v) Wnioski 2) W przedmiocie części drugiej zarzutu drugiego VI. W przedmiocie odwołania wzajemnego A. Argumenty stron B. Ocena 1. W przedmiocie dopuszczalności odwołania wzajemnego a) W przedmiocie dopuszczalności odwołania wzajemnego od postanowienia z dnia 11 maja 2015 r. b) W przedmiocie dopuszczalności odwołania wzajemnego od zaskarżonego wyroku w zakresie, w jakim rozstrzygnięto w nim o uwzględnieniu wniosku o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta c) W przedmiocie dopuszczalności odwołania wzajemnego od zaskarżonego wyroku w zakresie, w jakim uwzględniono w nim argumenty podniesione wyłącznie przez Freistaat Sachsen d) Trybunał nie ma obowiązku orzekania z urzędu w przedmiocie dopuszczalności interwencji w pierwszej instancji 2. Co do istoty a) W przedmiocie zarzutu pierwszego, dotyczącego naruszenia art. 40 akapit drugi statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej b) W przedmiocie zarzutu drugiego, dotyczącego błędu w kwalifikacji okoliczności faktycznych c) W przedmiocie zarzutu trzeciego, dotyczącego naruszenia zasad dotyczących ciężaru dowodu VII. W przedmiocie kosztów VIII. Wnioski

1. W niniejszym odwołaniu spółka Bayerische Motoren Werke AG (zwana dalej „BMW”) wnosi do Trybunału o uchylenie wyroku Sądu ( 2 ), w którym Sąd oddalił żądanie stwierdzenia częściowej nieważności decyzji Komisji C(2014) 4531 final w sprawie pomocy państwa, którą Republika Federalna Niemiec zamierzała przyznać BMW na budowę w Lipsku (Niemcy) nowego zakładu produkującego dwa nowe modele samochodów: samochód elektryczny „i3” i samochód hybrydowy „i8” (zwanej dalej „sporną decyzją”) ( 3 ).

2. W spornej decyzji Komisja uznała, że decyzja BMW o zainwestowaniu w Lipsku, a nie w innej rozważanej lokalizacji, mianowicie w Monachium (Niemcy), gdzie – jak wynika z wewnętrznych dokumentów spółki – projekt wygenerowałby koszty niższe o 17 mln EUR niż w Lipsku, bazowała na dostępności pomocy państwa. Komisja uznała, że pomoc ta, która została zgłoszona w kwocie około 45 mln EUR, jest zgodna z rynkiem wewnętrznym tylko do różnicy ponoszonych przez BMW kosztów inwestycji w Lipsku i kosztów potrzebnych do inwestycji w Monachium, to jest tylko do wysokości 17 mln EUR. Część pomocy przekraczająca 17 mln EUR została uznana za niezgodną z rynkiem wewnętrznym.

3. W zaskarżonym wyroku Sąd oddalił wniesione przez BMW żądanie stwierdzenia nieważności spornej decyzji w zakresie, w jakim stwierdzono w niej niezgodność z rynkiem wewnętrznym zgłoszonej kwoty pomocy przewyższającej 17 mln EUR.

4. W odwołaniu wniesionym do Trybunału podniesiono w szczególności kwestię proporcjonalności pomocy. Niniejsza sprawa wiąże się również z zagadnieniem dopuszczalności interwencji przed Sądem. Komisja wniosła bowiem odwołanie wzajemne, w którym zwróciła się do Trybunału o uchylenie, po pierwsze, postanowienia Sądu ( 4 ), w którym Sąd uwzględnił wniosek o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta złożony przez Freistaat Sachsen (Saksonia, Niemcy), gdzie znajduje się Lipsk, oraz, po drugie, zaskarżonego wyroku w zakresie, w jakim Sąd uwzględnił w nim argumenty, które zostały podniesione wyłącznie przez interwenienta i tym samym rozstrzygnął w przedmiocie dopuszczalności interwencji.

I. Ramy prawne

5. Artykuł 6 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008 z dnia 6 sierpnia 2008 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspólnym rynkiem w zastosowaniu art. 87 i 88 traktatu (ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych) (zwanego dalej „ogólnym rozporządzeniem w sprawie wyłączeń blokowych”) ( 5 ) stanowi: „Regionalna pomoc inwestycyjna na duże projekty inwestycyjne podlega zgłoszeniu Komisji, jeśli całkowita kwota pomocy ze wszystkich źródeł przekracza 75% maksymalnej kwoty pomocy, jaką otrzymałaby inwestycja, której koszty kwalifikowalne wynoszą 100 mln EUR, przy zastosowaniu standardowego progu pomocy obowiązującego w przypadku dużych przedsiębiorstw zgodnie z zatwierdzoną mapą pomocy regionalnej w dniu przyznania pomocy”.

6. Artykuł 13 ust. 1 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych stanowi, co następuje: „Programy regionalnej pomocy inwestycyjnej i pomocy na zatrudnienie są zgodne ze wspólnym rynkiem w rozumieniu art. 87 ust. 3 traktatu i wyłączone z wymogu zgłoszenia, o którym mowa w art. 88 ust. 3 traktatu, o ile spełnione są wszystkie warunki, o których mowa w niniejszym artykule. […]”.

II. Okoliczności powstania sporu

7. W dniu 30 listopada 2010 r. Niemcy zgłosiły Komisji zamiar przyznania BMW pomocy w postaci ulgi podatkowej na przeprowadzenie inwestycji w łącznej wysokości 45257273 EUR ( 6 ) na podstawie Investitionszulagengesetz 2010 [ustawy o dopłatach inwestycyjnych] z dnia 7 grudnia 2008 r., ze zmianami (zwanej dalej „IZG”) ( 7 ), w celu budowy w Lipsku zakładu produkującego samochody elektryczne „i3” i samochody hybrydowe „i8”.

8. W dniu 13 lipca 2011 r. Komisja podjęła decyzję o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego przewidzianego w art. 108 ust. 2 TFUE.

9. W dniu 9 lipca 2014 r. Komisja przyjęła sporną decyzję, w której – jak wspomniano w pkt 2 powyżej – uznała, że zgłoszona pomoc jest zgodna z rynkiem wewnętrznym tylko do wysokości 17 mln EUR, która odpowiada różnicy kosztów inwestycji w Lipsku i kosztów potrzebnych do inwestycji w Monachium. Część zgłoszonej pomocy przewyższająca wartość 17 mln EUR, to jest kwota 28257273 EUR, została uznana za niezgodną z rynkiem wewnętrznym.

III. Postępowanie przed Sądem, postanowienie z dnia 11 maja 2015 r. i zaskarżony wyrok

10. W dniu 19 września 2014 r. BMW złożyło skargę o stwierdzenie nieważności spornej decyzji w zakresie, w jakim uznano w niej niezgodność z rynkiem wewnętrznym kwoty odpowiadającej części pomocy przekraczającej 17 mln EUR. Posiłkowo BMW wniosło o stwierdzenie nieważności spornej decyzji w zakresie, w jakim uznano w niej niezgodność z rynkiem wewnętrznym części pomocy przekraczającej kwotę 17 mln EUR, lecz nie przekraczającej kwoty wyłączonej z wymogu zgłoszenia na podstawie art. 6 ust. 2 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych (która w niniejszej sprawie wynosi 22,5 mln EUR).

11. W dniu 16 stycznia 2015 r. Freistaat Sachsen złożył wniosek o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta po stronie BMW. Postanowieniem z dnia 11 maja 2015 r. prezes piątej izby Sądu uwzględnił wniosek Freistaat Sachsen o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta. Prezes piątej izby Sądu stwierdził, że Freistaat Sachsen miał interes w rozstrzygnięciu sprawy przedłożonej Sądowi w rozumieniu art. 40 akapit drugi statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, ponieważ poprzez uznanie pomocy za zgodną z rynkiem wewnętrznym jedynie w kwocie 17 mln EUR Komisja pozbawiła Freistaat Sachsen korzyści gospodarczych wynikających z przyznania pomocy w zgłoszonej kwocie, w związku z czym sporna decyzja miała rzeczywisty wpływ na gospodarkę tego regionu.

12. W zaskarżonym wyroku Sąd oddalił skargę o stwierdzenie częściowej nieważności spornej decyzji.

13. Sąd oddalił zarzut pierwszy, dotyczący naruszenia art. 108 ust. 3 TFUE. Po pierwsze, Sąd stwierdził, że Komisja nie uchybiła obowiązkowi starannego i bezstronnego badania przeprowadzanego w ramach wstępnego postępowania wyjaśniającego oraz że mogła wszcząć formalne postępowanie wyjaśniające z uwagi na fakt, że nie można było wykluczyć możliwości, iż progi ustanowione w pkt 68 wytycznych w sprawie krajowej pomocy regionalnej na lata 2007–2013 (zwanych dalej „wytycznymi”) ( 8 ) zostały przekroczone. Po drugie, Sąd orzekł, że Komisja przeprowadziła staranne i bezstronne badanie także w ramach formalnego postępowania wyjaśniającego oraz że mogła zbadać, czy kryteria określone w komunikacie Komisji w sprawie kryteriów dotyczących szczegółowej oceny pomocy regionalnej dla dużych projektów inwestycyjnych (zwanego dalej „komunikatem z 2009 r.”) ( 9 ) zostały spełnione, niezależnie od faktu, czy owe progi były przekroczone. Po trzecie, Komisja nie popełniła oczywistego błędu, kiedy zastosowała komunikat z 2009 r.

14. Sąd oddalił zarzut drugi, dotyczący naruszenia art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE. Po pierwsze, Komisja słusznie uznała, że – zgodnie z pkt 22 ppkt 2 komunikatu z 2009 r. – pomoc miała skutek zachęcający, ponieważ stworzyła dla BMW zachętę do przeprowadzenia inwestycji w Lipsku, a nie w Monachium. Po drugie, Komisja nie popełniła błędu, stwierdzając, że różnica kosztów inwestycji w Lipsku i kosztów potrzebnych do inwestycji w Monachium wynosiła 17 mln EUR oraz że pomoc była proporcjonalna wyłącznie do wysokości tej kwoty. Po trzecie, aby uznać niezgodność z rynkiem wewnętrznym części pomocy przewyższającej kwotę 17 mln EUR, Komisja nie musiała przeprowadzać analizy gospodarczej i wykazywać, że owa część pomocy będzie miała niekorzystny wpływ na konkurencję. Po czwarte, Komisja słusznie oceniła, że nie sposób było uwzględnić oceny rzeczywiście poniesionych kosztów, która została przedstawiona przez Niemcy po zgłoszeniu pomocy.

15. Wreszcie Sąd oddalił podniesiony posiłkowo zarzut trzeci, dotyczący naruszenia przez Komisję art. 108 ust. 3 TFUE i ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych poprzez uznanie przez nią pomocy za zgodną z rynkiem wewnętrznym do wysokości 17 mln EUR, to jest do kwoty niższej niż wyłączona z wymogu zgłoszenia na podstawie art. 6 ust. 2 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych (która w niniejszej sprawie wynosi 22,5 mln EUR). Kwota pomocy regionalnej, która, tak jak w rozpatrywanej sprawie, przekracza określony w art. 6 ust. 2 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych próg pomocy indywidualnej powodujący obowiązek powiadomienia, powinna być oceniana nie na podstawie tego rozporządzenia, lecz w świetle kryteriów przewidzianych w komunikacie z 2009 r. Komisja nie przekroczyła zakresu swoich kompetencji, kiedy ograniczyła kwotę pomocy do kwoty niższej od niepodlegającej obowiązkowi zgłoszenia, skoro jedynie domniemywa się, że pomoc niepodlegająca obowiązkowi zgłoszenia jest zgodna z rynkiem wewnętrznym.

IV. Przebieg postępowania przed Trybunałem i żądania stron

16. W swoim odwołaniu BMW, popierana przez Freistaat Sachsen, zwraca się do Trybunału o: – uchylenie zaskarżonego wyroku; – stwierdzenie nieważności spornej decyzji w zakresie, w jakim uznano w niej za niezgodną z rynkiem wewnętrznym część pomocy w kwocie 28257273 EUR, to jest część zgłoszonej pomocy przekraczającą 17 mln EUR; – pomocniczo: stwierdzenie nieważności spornej decyzji w zakresie, w jakim decyzja ta zakazuje przyznania części pomocy, która nie przekracza kwoty niepodlegającej obowiązkowi zgłoszenia wskazanej w art. 6 ust. 2 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych oraz stwierdza jej niezgodność z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim owa kwota przekracza 17 mln EUR; – obciążenie Komisji kosztami.

17. Komisja zwraca się do Trybunału o: – odrzucenie odwołania jako niedopuszczalnego lub w każdym razie oddalenie go jako bezzasadnego; – obciążenie kosztami BMW.

18. Komisja wniosła odwołanie wzajemne, w którym zwraca się do Trybunału o: – uchylenie postanowienia z dnia 11 maja 2015 r.; – uchylenie zawartego w zaskarżonym wyroku rozstrzygnięcia w przedmiocie dopuszczalności interwencji i pominięcie argumentów podniesionych przez Freistaat Sachsen niezależnie od argumentów podniesionych przez BMW; – orzeczenie jako sąd w pierwszej instancji w przedmiocie wniosku o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta i oddalenie tego wniosku jako bezzasadnego; – obciążenie kosztami BMW.

19. Freistaat Sachsen zwraca się do Trybunału o: – oddalenie odwołania wzajemnego; – obciążenie Komisji kosztami postępowania odwoławczego.

20. BMW zwraca się do Trybunału o: – oddalenie odwołania wzajemnego; – obciążenie kosztami Komisji.

21. BMW, Komisja i Freistaat Sachsen przedstawiły swoje stanowiska na rozprawie, która odbyła się w dniu 23 stycznia 2019 r.

V. W przedmiocie odwołania głównego

22. BMW podnosi dwa zarzuty. Po pierwsze, BMW utrzymuje, że Sąd naruszył art. 107 ust. 3 TFUE, kiedy uznał, iż Komisja mogła ograniczyć kwotę pomocy do 17 mln EUR bez przeprowadzania analizy gospodarczej w celu zweryfikowania, czy część pomocy przekraczająca 17 mln EUR spowoduje zakłócenie konkurencji. Po drugie, BMW podnosi, że Sąd naruszył art. 288 TFUE, art. 3 i art. 13 ust. 1 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych, a także zakaz dyskryminacji, kiedy uznał, iż Komisja nie popełniła błędu, ograniczając kwotę pomocy do kwoty niższej od kwoty niepodlegającej obowiązkowi zgłoszenia wskazanej w art. 6 ust. 2 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych, to jest kwoty 22,5 mln EUR.

A. W przedmiocie zarzutu pierwszego, dotyczącego naruszenia art. 107 ust. 3 TFUE

1. Argumenty stron

23. W ramach zarzutu pierwszego BMW podnosi, że Sąd naruszył art. 107 ust. 3 TFUE, kiedy stwierdził, w pkt 145–149 zaskarżonego wyroku, iż Komisja mogła ograniczyć pomoc do 17 mln EUR, to jest do kwoty odpowiadającej różnicy kosztów inwestycji w Lipsku i kosztów potrzebnych do inwestycji w Monachium, bez zweryfikowania, czy część pomocy przekraczająca 17 mln EUR spowoduje zakłócenie konkurencji.

24. Zarzut pierwszy dzieli się na cztery części.

25. W ramach części pierwszej zarzutu pierwszego BMW podnosi, że nie można domniemywać, iż każda kwota pomocy przewyższająca kwotę, która – zgodnie z pkt 33 komunikatu z 2009 r. – została uznana za proporcjonalną, to jest każda kwota pomocy wykraczająca poza różnicę kosztów, spowoduje zakłócenie konkurencji. Na podstawie art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE zakazano bowiem jedynie pomocy, która „zmienia warunk[i] wymiany handlowej w zakresie sprzecznym ze wspólnym interesem”. W związku z tym Komisja nie mogła uznać za niezgodną z rynkiem wewnętrznym kwoty pomocy wykraczającej poza różnicę kosztów bez określenia właściwego rynku i bez zbadania pozycji beneficjenta na tym rynku.

26. W ramach części drugiej zarzutu pierwszego BMW utrzymuje, że sformułowany przez Sąd, w pkt 149 zaskarżonego wyroku, wniosek, iż Komisja nie miała obowiązku zweryfikowania, czy część pomocy przekraczająca 17 mln EUR zakłócała konkurencję, jest niezgodny z orzecznictwem.

27. W ramach części trzeciej zarzutu pierwszego BMW twierdzi, że Sąd powinien był uznać, iż Komisja dopuściła się naruszenia, gdy nie usunęła wątpliwości co do dokładnej definicji właściwego rynku i pozycji beneficjenta na tym rynku.

28. W ramach części czwartej zarzutu pierwszego BMW podnosi, że stwierdzając, iż pomoc w wysokości 17 mln EUR wystarczała do podjęcia decyzji o przeprowadzeniu inwestycji w Lipsku, Sąd przeinaczył okoliczności faktyczne. Wynika to z faktu, że owa decyzja została podjęta w oparciu o założenie, iż pomoc zostanie udzielona w kwocie niemal 50 mln EUR.

29. Komisja uważa, że zarzut pierwszy jest niedopuszczalny w całości i bezzasadny w części.

30. Zdaniem Komisji część pierwsza zarzutu pierwszego jest niedopuszczalna, ponieważ stanowi ona nowy zarzut. W ramach części pierwszej zarzutu pierwszego BMW podnosi, w postępowaniu przed Trybunałem, że stwierdzając, iż Komisja nie była zobowiązana ocenić negatywnych skutków dla konkurencji, Sąd naruszył art. 107 ust. 1 TFUE. W postępowaniu przed Sądem BMW podnosiła jednak naruszenie art. 107 ust. 3 TFUE, a nie ust. 1 tego postanowienia.

31. Zdaniem Komisji część druga zarzutu pierwszego jest również niedopuszczalna. Wnosząca odwołanie albo podnosi naruszenie art. 107 ust. 1 TFUE, co należy uznać za nowy zarzut, który jako taki jest niedopuszczalny, albo podnosi naruszenie art. 107 ust. 3 TFUE. Jednak w tym drugim przypadku z orzecznictwa powołanego przez wnoszącą odwołanie jasno wynika, że w rzeczywistości kwestionuje ona uznanie środka wprowadzonego przez państwo za pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, co również stanowi nowy zarzut. W każdym razie część druga zarzutu pierwszego jest bezzasadna, ponieważ aby uznać za niezgodną z rynkiem wewnętrznym kwotę pomocy przekraczającą 17 mln EUR, Komisja nie była zobowiązana ocenić, czy owa kwota spowoduje zakłócenie konkurencji.

32. Według Komisji część trzecia zarzutu pierwszego jest niedopuszczalna. W zakresie, w jakim dotyczy ona zarzucanego naruszenia art. 107 ust. 1 TFUE, również stanowi ona nowy zarzut. W zakresie, w jakim dotyczy ona podnoszonego naruszenia art. 107 ust. 3, nie spełnia ona wymogów ustanowionych w art. 168 § 1 lit. d) i art. 169 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem. W każdym wypadku część trzecia zarzutu pierwszego jest bezzasadna.

33. Komisja uważa, że część czwarta zarzutu pierwszego jest niedopuszczalna, ponieważ wnosząca odwołanie nie sprecyzowała, które z punktów zaskarżonego wyroku są przez nią kwestionowane. W każdym razie część czwarta zarzutu pierwszego jest bezzasadna, ponieważ w pkt 154 zaskarżonego wyroku Sąd wskazał, że dokumenty, z których jakoby miało wynikać, iż różnica kosztów inwestycji w Lipsku i kosztów potrzebnych do inwestycji w Monachium wynosiła niemal 50 mln EUR, a nie 17 mln EUR, zostały przygotowane po podjęciu decyzji o przeprowadzeniu inwestycji w Lipsku, w związku z czym Komisja nie mogła się na nie powołać. Ponadto to do państwa członkowskiego należy przekazanie wszystkich informacji pozwalających Komisji sprawdzić, czy spełnione są warunki zgodności z rynkiem wewnętrznym.

34. BMW odpowiada, że zarzut pierwszy jest dopuszczalny.

35. Freistaat Sachsen w pełni zgadza się z uwagami przedstawionymi przez BMW. Jego zdaniem Sąd naruszył art. 107 ust. 3 TFUE. Po pierwsze, Komisja popełniła błąd, kiedy stwierdziła, że rozważany rynek produktów winien zawierać najniższy poziom, dla którego dostępne są dane statystyczne, czyli rynek samochodów elektrycznych, a także kiedy nie określiła właściwego rynku geograficznego. Sąd błędnie uznał, że zajęcie się kwestią określenia rynku nie było konieczne, ponieważ Komisja mogła wszcząć formalne postępowanie wyjaśniające nawet w sytuacji, w której progi określone w pkt 68 wytycznych nie były przekroczone. Po drugie, Sąd, kiedy stwierdził, że Komisja mogła ograniczyć kwotę pomocy do wysokości różnicy w kosztach, błędnie utożsamił pojęcia zachęcającego skutku i proporcjonalności pomocy. Po trzecie, Sąd błędnie uznał, że Komisja jest zobowiązana zweryfikować negatywne skutki dla konkurencji dopiero po ustaleniu, że pomoc jest konieczna.

2. Ocena

36. W spornej decyzji Komisja uznała za niezgodną z rynkiem wewnętrznym część zgłoszonej pomocy, która przekraczała różnicę kosztów inwestycji w Lipsku i kosztów potrzebnych do inwestycji w Monachium, czyli część zgłoszonej pomocy, która przekraczała 17 mln EUR. W ramach zarzutu pierwszego BMW utrzymuje, że Sąd naruszył art. 107 ust. 3 TFUE, kiedy uznał, iż Komisja mogła ograniczyć kwotę pomocy do różnicy w kosztach bez przeprowadzania analizy gospodarczej w celu zweryfikowania, czy część pomocy przekraczająca tę różnice w kosztach spowoduje zakłócenie konkurencji.

a) W przedmiocie dopuszczalności

37. Po pierwsze, należy oddalić zarzut Komisji, jakoby część pierwsza, druga i trzecia zarzutu pierwszego były niedopuszczalne z tej przyczyny, że dotyczą one naruszenia art. 107 ust. 1 TFUE i że ów zarzut nie został podniesiony w postępowaniu przed Sądem. Prawdą jest, że w odwołaniu powołano art. 107 ust. 1 TFUE i że zarzutu naruszenia tego ustępu nie podniesiono w postępowaniu przed Sądem. W odwołaniu powołano jednak również art. 107 ust. 3 TFUE, zaś zarzut naruszenia tego ustępu został podniesiony w postępowaniu przed Sądem. Z przedstawionych przez BMW argumentów, które dotyczą oceny proporcjonalności pomocy, wynika, że zarzut pierwszy dotyczy naruszenia art. 107 ust. 3 TFUE, a nie ust. 1 tego postanowienia.

38. Po drugie, należy oddalić zarzut Komisji dotyczący niedopuszczalności części trzeciej zarzutu pierwszego z tej przyczyny, że w tym względzie nie powołano żadnych argumentów, jak wymaga tego art. 168 § 1 lit. d) regulaminu postępowania przed Trybunałem. W ramach części trzeciej zarzutu pierwszego BMW twierdzi, że aby uznać środek pomocy za niezgodny z rynkiem wewnętrznym, Komisja musi wykazać, iż ma on negatywne skutki dla konkurencji, i w tym celu musi określić właściwy rynek i zbadać pozycję beneficjenta na tym rynku. Tym samym BMW przedstawia argumenty na poparcie zarzutu, że Komisja dopuściła się naruszenia art. 107 ust. 3 TFUE, kiedy nie usunęła wątpliwości co do definicji rynku.

39. Podobnie należy oddalić zarzut Komisji dotyczący niedopuszczalności części trzeciej zarzutu pierwszego z tej przyczyny, że nie wskazano w nim, które z punktów zaskarżonego wyroku są kwestionowane, jak wymaga tego art. 169 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem. W ramach zarzutu pierwszego powołano pkt 145–149 zaskarżonego wyroku. W punktach tych Sąd stwierdził, że aby ograniczyć środek pomocy do wysokości kwoty uznanej za proporcjonalną, Komisja nie musi wykazywać, że ta część pomocy, która przekracza ową kwotę, ma negatywne skutki dla konkurencji i prowadzi do wzmocnienia pozycji beneficjenta na rynku. W związku z tym w ramach części trzeciej zarzutu pierwszego, jak zwięźle przedstawiono to w poprzednim punkcie, prawidłowo zakwestionowano pkt 145–149 zaskarżonego wyroku.

40. Po trzecie, należy moim zdaniem uwzględnić zarzut Komisji dotyczący niedopuszczalności części czwartej zarzutu pierwszego z tej przyczyny, że nie wskazano w nim, które z punktów zaskarżonego wyroku są kwestionowane. Wynika to z faktu, że w ramach części czwartej zarzutu pierwszego BMW utrzymuje, iż Sąd przeinaczył okoliczności faktyczne i dowody, kiedy stwierdził, że decyzja o przeprowadzeniu inwestycji w Lipsku została podjęta w oparciu o założenie, iż pomoc zostanie udzielona w kwocie 17 mln EUR, a nie niemal 50 mln EUR. Sąd zajął się tą kwestią w pkt 154–161 zaskarżonego wyroku. W ramach zarzutu pierwszego powołano jednak tylko pkt 145–149 zaskarżonego wyroku.

41. Uważam zatem, że część pierwsza, druga i trzecia zarzutu pierwszego są dopuszczalne, natomiast część czwarta tego zarzutu jest niedopuszczalna.

b) Co do istoty

1) W przedmiocie części pierwszej zarzutu pierwszego

42. W ramach części pierwszej zarzutu pierwszego BMW utrzymuje, że Sąd naruszył art. 107 ust. 3 TFUE, kiedy stwierdził, iż Komisja mogła założyć, że część zgłoszonej pomocy, która przekraczała różnicę kosztów inwestycji w Lipsku i kosztów potrzebnych do inwestycji w Monachium, spowoduje zakłócenie konkurencji. Zdaniem BMW Komisja miała obowiązek wykazać, że owa część pomocy spowoduje zakłócenie konkurencji, i w tym celu przeprowadzić analizę gospodarczą.

43. Uważam, że część pierwszą zarzutu pierwszego należy oddalić.

44. W świetle komunikatu z 2009 r. Komisja, aby uznać środek pomocy za niezgodny z rynkiem wewnętrznym, nie ma obowiązku wykazywać, że spowoduje on zakłócenie konkurencji.

45. W komunikacie z 2009 r. określono kryteria mające zastosowanie do oceny zgodności z rynkiem wewnętrznym pomocy regionalnej na duże projekty inwestycyjne ( 10 ) wówczas, gdy – tak jak w niniejszej sprawie ( 11 ) – wszczęto formalne postępowanie wyjaśniające ( 12 ). Zgodnie z tym komunikatem Komisja bilansuje pozytywne skutki, jakie może mieć regionalna pomoc inwestycyjna, „w szczególności w zakresie promowania spójności poprzez przyciąganie inwestycji do obszarów mniej uprzywilejowanych”, z „potencjalnymi efektami negatywnymi”, jakie może ona mieć dla konkurentów beneficjenta i innych regionów ( 13 ).

46. Z jednej strony Komisja ma ocenić pozytywne skutki środka pomocy regionalnej. Środek taki ma: po pierwsze, przyczyniać się do niwelowania różnic w poziomie rozwoju poszczególnych regionów Unii; po drugie, stanowić instrument odpowiedni do osiągnięcia tego celu; po trzecie, wywoływać efekt zachęty, a po czwarte, być proporcjonalny ( 14 ). Co się tyczy zwłaszcza trzeciego z wymienionych warunków, jest on spełniony w razie wystąpienia dwóch możliwych scenariuszy: po pierwsze, gdy w przypadku braku pomocy inwestycja nie zostałaby przeprowadzona (pierwszy scenariusz), a po drugie, gdy w przypadku braku pomocy inwestycja zostałaby przeprowadzona w innej lokalizacji (drugi scenariusz). W niniejszej sprawie uznano, że pomoc wywołuje efekt zachęty w sytuacji odpowiadającej drugiemu scenariuszowi, ponieważ w przypadku braku pomocy inwestycja zostałaby zrealizowana w Monachium, a nie w Lipsku ( 15 ). Jeśli chodzi o czwarty warunek, pomoc uznaje się za proporcjonalną, w sytuacji odpowiadającej drugiemu scenariuszowi, jeżeli pokrywa ona różnicę poniesionych przez beneficjenta kosztów w celu zainwestowania w regionie otrzymującym pomoc oraz kosztów potrzebnych do inwestycji w innym regionie. W niniejszej sprawie kwota pomocy została ograniczona do 17 mln EUR, ponieważ różnica ponoszonych przez BMW kosztów inwestycji w Lipsku i kosztów potrzebnych do inwestycji w Monachium wynosiła 17 mln EUR ( 16 ).

47. Z drugiej strony pozytywne skutki opisane w powyższym punkcie należy zbilansować z negatywnymi skutkami, jakie środek pomocy może wywołać dla konkurencji, mianowicie z utworzeniem silnej pozycji rynkowej i utworzeniem lub utrzymaniem nieefektywnych struktur rynkowych, a także z jego negatywnymi skutkami dla wymiany handlowej ( 17 ).

48. Zgodnie z komunikatem z 2009 r. Komisja może jednak przeprowadzić test bilansujący jedynie wówczas, gdy ustali, że środek pomocy jest konieczny do przeprowadzenia inwestycji w regionie otrzymującym pomoc, jak opisano w pkt 46 powyżej. Punkt 52 owego komunikatu w istocie stanowi, że „[p]o ustaleniu, że pomoc jest niezbędna jako zachęta w celu przeprowadzenia inwestycji w danym regionie, Komisja porówna skutki pozytywne […] pomocy […] z jej skutkami negatywnymi” ( 18 ).

49. Z kolei gdy Komisja stwierdzi, że środek pomocy nie jest niezbędny, może uznać go za niezgodny z rynkiem wewnętrznym bez weryfikowania, czy ów środek nie zakłóca konkurencji.

50. Wynika z tego, że gdy środek pomocy nie jest niezbędny do przeprowadzenia inwestycji w regionie otrzymującym pomoc, można uznać go za niezgodny z rynkiem wewnętrznym nawet wówczas, gdy istnieją dowody (przedłożone przez dane państwo członkowskie), że nie spowoduje on zakłócenia konkurencji lub że zwiększy on konkurencję. Skutki dla konkurencji – czy to negatywne, czy też pozytywne – środka pomocy, który nie został uznany za niezbędny, po prostu nie są brane pod uwagę w świetle komunikatu z 2009 r.

51. Pragnę podkreślić, że zawarte w pkt 52 komunikatu z 2009 r. odwołanie do pomocy, którą uznano za „niezbędn[ą] jako zachęt[ę] w celu przeprowadzenia inwestycji w danym regionie”, należy rozumieć jako odwołanie do pomocy, w odniesieniu do której stwierdzono, że nie tylko wywołuje efekt zachęty, lecz także że jest proporcjonalna. Jeżeli pomoc jest niezbędna, ale nieproporcjonalna, część pomocy przekraczająca kwotę zgodną z zasadą proporcjonalności może zostać uznana za niezgodną z rynkiem wewnętrznym nawet wówczas, gdy istnieją dowody, że nie spowoduje ona zakłócenia konkurencji. W tym względzie wskazuję, że część pomocy przekraczająca kwotę zgodną z zasadą proporcjonalności może zostać uznana za niewywołującą efektu zachęty. Ponadto sprzeczne z podstawową zasadą pomocy regionalnej byłoby przyjęcie założenia, że brak negatywnych skutków wywoływanych przez środek pomocy dla konkurencji równoważy kwotę środka pomocy niezgodną z zasadą proporcjonalności, w związku z czym środek pomocy należy uznać za zgodny z rynkiem wewnętrznym.

52. Podsumowując: Komisja, aby ograniczyć kwotę zgłoszonej pomocy do różnicy kosztów inwestycji w danym regionie i kosztów potrzebnych do inwestycji w innej lokalizacji, nie ma obowiązku wykazywać, w świetle komunikatu z 2009 r., że część pomocy, która przekracza tę różnicę w kosztach, spowoduje zakłócenie konkurencji.

53. Pragnę zauważyć, że BMW nie zakwestionowało zgodności z prawem komunikatu z 2009 r.

54. Z powyższego wynika, że Sąd nie popełnił błędu, kiedy stwierdził, w pkt 146 zaskarżonego wyroku, że, co się tyczy części pomocy uznanej za nieproporcjonalną z racji tego, że jej kwota przekraczała różnicę kosztów inwestycji w Lipsku i kosztów potrzebnych do inwestycji w Monachium, Komisja mogła „założyć”, iż spowoduje ona zakłócenie konkurencji, a ponadto że nie miała ona obowiązku analizowania „ewentualnych […] skutków pozytywnych” przed uznaniem owej części pomocy za niezgodną z rynkiem wewnętrznym.

2) W przedmiocie części drugiej zarzutu pierwszego

55. W ramach części drugiej zarzutu pierwszego BMW utrzymuje, że sformułowany przez Sąd wniosek, iż Komisja może uznać za niezgodną z rynkiem wewnętrznym część pomocy przekraczającą różnicę kosztów bez wykazywania, że owa część zakłóca konkurencję, jest niezgodny z orzecznictwem.

56. Moim zdaniem należy oddalić część drugą zarzutu pierwszego.

57. BMW powołuje się na wyrok Komisja/Włochy i Wam, w którym Trybunał orzekł, że do Komisji należy „zbadanie, czy […] pomoc może […] zakłócać konkurencję” ( 19 ). To stwierdzenie odnosi się jednak do uznania środka za środek pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, a nie do oceny zgodności pomocy z rynkiem wewnętrznym. Ponadto w wyroku Komisja/Włochy i Wam Trybunał stwierdził, w punkcie następującym po punkcie, w którym znajduje się przywołane powyżej stwierdzenie, że Komisja „nie jest zobowiązana dokonywać analizy rzeczywistej sytuacji ekonomicznej” w celu uznania środka wprowadzonego przez państwo za pomoc państwa ( 20 ).

58. Prawdą jest, że Sąd nie powinien był, w pkt 149 zaskarżonego wyroku, powoływać się na ten drugi cytat z wyroku Komisja/Włochy i Wam, ponieważ ów cytat dotyczy uznania środka wprowadzonego przez państwo za pomoc państwa, a nie oceny zgodności pomocy. Pozostaje jednak faktem, że Sąd słusznie orzekł, w pkt 146 zaskarżonego wyroku, iż aby uznać niezgodność z rynkiem wewnętrznym nieproporcjonalnej pomocy, Komisja nie ma obowiązku analizować pozytywnych skutków dla konkurencji, jakie może wywołać ta pomoc, innymi słowy – Komisja nie ma obowiązku przeprowadzania w tym zakresie analizy gospodarczej.

59. BMW powołuje się również na wyrok Smurfit Kappa Group/Komisja, który dotyczył pomocy regionalnej na duży projekt inwestycyjny (budowę fabryki papieru w regionie Brandenburgia-Nordost). Prawdą jest, że w owym wyroku Sąd uznał, iż Komisja nie mogła, w celu uznania zgodności pomocy z rynkiem wewnętrznym „ograniczy[ć] się […] do weryfikacji, czy stopień powodowanych przez projekt w kategoriach zakłóceń konkurencji utrudnień jest ograniczony, nie sprawdzając tego, czy korzyści przysparzane w kategoriach rozwoju regionalnego przeważają nad tymi, choćby i minimalnymi, utrudnieniami” ( 21 ). Pragnę jednak podkreślić, że w wyroku Smurfit Kappa Group/Komisja Sąd sam zauważył, iż w chwili wydania decyzji zaskarżonej w postępowaniu zakończonym wydaniem tego wyroku, nie przyjęto jeszcze komunikatu z 2009 r. ( 22 ).

60. Ponadto BMW powołuje się na wyrok Kotnik i in., w którym Trybunał orzekł, że „[p]rzyjęcie komunikatu […] nie zwalnia […] Komisji z obowiązku zbadania szczególnych wyjątkowych okoliczności, na które powołuje się dane państwo członkowskie w konkretnym przypadku w celu żądania bezpośredniego zastosowania art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE, i uzasadnienia, w razie potrzeby, odmowy uwzględnienia takiego żądania” ( 23 ). Nie wynika jednak z tego, że w niniejszej sprawie Komisja powinna była dokonać oceny zgodności rozpatrywanej pomocy z rynkiem wewnętrznym nie w świetle komunikatu z 2009 r., lecz w świetle art. 107 ust. 3 TFUE. W rzeczy samej jeżeli w komunikacie określono kryteria oceny zgodności z rynkiem wewnętrznym niektórych rodzajów pomocy, zgodność ta może być oceniana bezpośrednio na podstawie art. 107 ust. 3 TFUE jedynie na żądanie danego państwa członkowskiego, które musi w sposób wystarczający pod względem prawnym wykazać istnienie wyjątkowych okoliczności uzasadniających bezpośrednie zastosowanie tego postanowienia ( 24 ). W niniejszej sprawie nie podnoszono, że Niemcy zwróciły się z żądaniem bezpośredniego stosowania art. 107 ust. 3 TFUE.

61. Uważam zatem, że należy oddalić część drugą zarzutu pierwszego.

3) W przedmiocie części trzeciej zarzutu pierwszego

62. W ramach części trzeciej zarzutu pierwszego BMW utrzymuje, że Sąd naruszył art. 107 ust. 3 TFUE, ponieważ nie zarzucił Komisji, iż dopuściła się ona naruszenia, gdy nie usunęła wątpliwości dotyczących właściwego rynku i pozycji beneficjenta na tym rynku. Gdyby Komisja określiła rynek właściwy, stwierdziłaby, że beneficjent nie posiada na tym rynku silnej pozycji, dlatego nie zaistniałaby konieczność ograniczania kwoty zgłoszonej pomocy do pułapu 17 mln EUR.

63. Prawdą jest, że zgodnie z pkt 37 komunikatu z 2009 r. „[a]by dokonać oceny udziałów i potencjalnych nadwyżek mocy produkcyjnych na rynku w fazie strukturalnego spadku, Komisja musi zdefiniować właściwy rynek danego produktu oraz rynek geograficzny”. Punkt ten stanowi jednak część sekcji 3 komunikatu z 2009 r., która dotyczy negatywnych skutków pomocy. Dochodzę do wniosku, że owe skutki nie muszą być oceniane wówczas, gdy pomoc uznano za nieproporcjonalną. W związku z tym w takiej sytuacji Komisja nie „musi” określać rynku właściwego.

64. Dlatego też należy oddalić część trzecią zarzutu pierwszego.

4) W przedmiocie części czwartej zarzutu pierwszego

65. W ramach części czwartej zarzutu pierwszego BMW utrzymuje, że Sąd przeinaczył okoliczności faktyczne i dowody, kiedy stwierdził, iż decyzja o przeprowadzeniu inwestycji w Lipsku została podjęta w oparciu o założenie, że pomoc zostanie udzielona w kwocie 17 mln EUR, a nie niemal 50 mln EUR.

66. Jak wspomniano w pkt 40 powyżej, część czwarta zarzutu pierwszego jest moim zdaniem niedopuszczalna. Gdyby jednak Trybunał uznał ją za dopuszczalną, wykażę, że jest ona w każdym wypadku bezzasadna.

67. W tym względzie wystarczy wskazać, że w dokumentach firmowych pochodzących z grudnia 2009 r. oszacowano, iż różnica kosztów generowanych przez dwie lokalizacje wynosiła 17 mln EUR ( 25 ), oraz że dopiero we wrześniu 2012 r., to jest po zgłoszeniu Komisji w dniu 30 listopada 2010 r. ( 26 ) projektu inwestycji w Lipsku, Niemcy podniosły, iż do wstępnej kwoty na poziomie 17 mln EUR należy dodać koszty dodatkowe w wysokości 29 mln EUR ( 27 ). W związku z tym Sąd nie przeinaczył okoliczności faktycznych ani dowodów, kiedy stwierdził, w pkt 160 zaskarżonego wyroku, że decyzja o przeprowadzeniu inwestycji w Lipsku została podjęta w oparciu o różnicę kosztów w kwocie 17 mln EUR i że pod uwagę nie należy brać kosztów dodatkowych w wysokości 29 mln EUR.

68. Uważam zatem, że zarzut pierwszy należy odrzucić jako częściowo niedopuszczalny (w odniesieniu do części czwartej) i oddalić jako częściowo bezzasadny (w odniesieniu do części pierwszej, drugiej i trzeciej).

B. W przedmiocie zarzutu drugiego, dotyczącego naruszenia art. 288 TFUE, art. 3 i art. 13 ust. 1 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych, a także zasady niedyskryminacji

1. Argumenty stron

69. Zarzut drugi jest powoływany na poparcie żądania podniesionego pomocniczo, tytułem którego wniesiono o stwierdzenie nieważności spornej decyzji w zakresie, w jakim uznano w niej za niezgodną z rynkiem wewnętrznym część pomocy przekraczającą 17 mln EUR, lecz nie przekraczającą progu powodującego obowiązek powiadomienia określonego w art. 6 ust. 2 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych, który w niniejszej sprawie wynosi 22,5 mln EUR.

70. Zarzut drugi dzieli się na dwie części.

71. W ramach części pierwszej zarzutu drugiego BMW utrzymuje, że Sąd naruszył, po pierwsze, art. 288 TFUE, oraz po drugie, art. 3 i art. 13 ust. 1 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych, ponieważ utrzymał w mocy przewidziane w spornej decyzji ograniczenie kwoty pomocy do kwoty niższej niż kwota wyłączona z wymogu zgłoszenia.

72. Po pierwsze, BMW uważa, że Sąd naruszył art. 288 TFUE. Poprzez utrzymanie w mocy przewidzianego w spornej decyzji ograniczenia kwoty pomocy do kwoty niższej niż kwota określona w art. 6 ust. 2 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych Sąd dopuścił, aby w decyzji wprowadzono odstępstwo od przepisów rozporządzenia, co stanowi naruszenie art. 288 TFUE. Jest to niezgodne z celem pomocy regionalnej i systematyką ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych.

73. Po drugie, BMW uważa, że Sąd naruszył art. 3 i art. 13 ust. 1 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych. Pomoc w kwocie nieprzekraczającej progu określonego w art. 6 ust. 2 tego rozporządzenia musi zostać uznana za zgodną z rynkiem wewnętrznym i jako taka za istniejącą pomoc w rozumieniu art. 1 lit. b) rozporządzenia Rady (WE) nr 659/1999 ( 28 ).

74. W ramach części drugiej zarzutu drugiego BMW utrzymuje, że Sąd naruszył zasadę niedyskryminacji, ponieważ utrzymał w mocy przewidziane w spornej decyzji ograniczenie kwoty pomocy do kwoty niższej niż kwota wyłączona z wymogu zgłoszenia. Wynika to z faktu, że każdemu konkurentowi BMW mogła zostać przyznana pomoc w kwocie równej tej, którą określono w art. 6 ust. 2 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych.

75. Komisja twierdzi, że zarzut drugi jest niedopuszczalny, ponieważ stanowi nowy zarzut, i że w każdym wypadku jest on bezzasadny.

76. Zdaniem Komisji część pierwsza zarzutu drugiego jest bezzasadna. Pomoc wyłączona z wymogu zgłoszenia zgodnie z art. 3 i art. 13 ust. 1 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych nie stanowi istniejącej pomocy w rozumieniu art. 1 lit. b) rozporządzenia nr 659/1999. W szczególności nie stanowi ona pomocy dozwolonej w rozumieniu ppkt (ii) tego przepisu.

77. Zdaniem Komisji część druga zarzutu drugiego jest bezzasadna. Po pierwsze, argument przedstawiony przez BMW ma charakter hipotetyczny. Po drugie, pomoc w kwocie równej tej, którą określono w art. 6 ust. 2 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych, zostałaby przyznana hipotetycznemu konkurentowi wyłącznie w razie spełnienia wszystkich warunków przewidzianych w tymże rozporządzeniu. Po trzecie, BMW nie znajdowałaby się w tej samej sytuacji co ów konkurent, ponieważ temu konkurentowi przyznano by pomoc wyłączoną, natomiast BMW przyznano by pomoc dozwoloną. Po czwarte, ewentualne nierówne traktowanie byłoby rezultatem działania państwa członkowskiego, a nie Komisji.

78. BMW odpowiada, że część pierwsza i druga zarzutu drugiego są dopuszczalne, ponieważ nie stanowią nowych zarzutów.

79. Freistaat Sachsen twierdzi, że Sąd naruszył, po pierwsze, art. 288 TFUE, oraz po drugie, art. 3 i art. 13 ust. 1 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych, ponieważ utrzymał w mocy przewidziane w spornej decyzji ograniczenie kwoty pomocy do kwoty niższej niż wyłączona z wymogu zgłoszenia. Zdaniem Freistaat Sachsen pomoc, która nie przekracza progu powodującego obowiązek powiadomienia określonego w art. 6 ust. 2 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych, nie może budzić wątpliwości z punktu widzenia konkurencji. Zgodnie z przypisem do pkt 56 komunikatu z 2009 r. pomoc powinna zostać przyznana do wysokości tego progu. Każde inne rozwiązanie skutkowałoby niekorzystnym traktowaniem zgłoszonej pomocy i naruszałoby zasady pewności prawa i ochrony uzasadnionych oczekiwań.

2. Ocena

80. Zarzut drugi jest powoływany na poparcie żądania podniesionego pomocniczo, tytułem którego wniesiono o stwierdzenie nieważności spornej decyzji w zakresie, w jakim uznano w niej za niezgodną z rynkiem wewnętrznym część pomocy przekraczającą 17 mln EUR, lecz nie przekraczającą progu powodującego obowiązek powiadomienia określonego w art. 6 ust. 2 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych. W ramach tego zarzutu BMW zarzuca Komisji naruszenie, po pierwsze, art. 288 TFUE oraz art. 3 i art. 13 ust. 1 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych, a po drugie, zasady niedyskryminacji.

a) W przedmiocie dopuszczalności

81. Komisja twierdzi, że część pierwsza i druga zarzutu drugiego są niedopuszczalne, ponieważ nie zostały one podniesione w postępowaniu przed Sądem.

82. Moim zdaniem należy oddalić te zarzuty niedopuszczalności.

83. Po pierwsze, Komisja twierdzi, że zarzut dotyczący naruszenia art. 3 i art. 13 ust. 1 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych stanowi nowy zarzut.

84. Prawdą jest, że w postępowaniu przed Sądem BMW podnosiła po prostu naruszenie ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych. BMW nie sprecyzowała, które przepisy owego rozporządzenia miały zostać naruszone przez Komisję. W szczególności BMW nie powołała ani art. 3, ani art. 13 ust. 1 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych. Jednak podniesiony przed Sądem przez BMW zarzut dotyczący tego, że „nawet w przypadku zgłoszenia pomoc w kwocie nieprzekraczającej progu powodującego obowiązek powiadomienia musi być zawsze uznana za zgodną z rynkiem wewnętrznym”, może być interpretowany wyłącznie jako odwołanie do art. 3 i art. 13 ust. 1 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych, skoro to właśnie w tych przepisach wskazano, iż pomoc spełniająca warunki przewidziane w tym rozporządzeniu (zwłaszcza zaś pomoc, która nie przekracza progu powodującego obowiązek powiadomienia określonego w art. 6 ust. 2 tego rozporządzenia) jest zgodna z rynkiem wewnętrznym. Zarzutu dotyczącego naruszenia art. 3 i art. 13 ust. 1 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych nie można zatem uznać za nowy zarzut.

85. Po drugie, Komisja twierdzi, że zarzut BMW dotyczący naruszenia art. 288 TFUE nie został podniesiony w postępowaniu przed Sądem.

86. W postępowaniu przed Trybunałem BMW podnosi argument, który przedstawia się następująco. W ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń blokowych przyznano państwom członkowskim kompetencję do dokonywania oceny zgodności z rynkiem wewnętrznym pomocy, która nie przekracza progu określonego w art. 6 ust. 2 tego rozporządzenia, w związku z czym kompetencji w tym zakresie pozbawiono Komisję. Z powyższego wynika, że w przypadku gdy – tak jak w niniejszej sprawie – Komisja wykonuje ową kompetencję i dokonuje oceny zgodności z rynkiem wewnętrznym pomocy, która nie przekracza tego progu, decyzja wydana przez Komisję narusza art. 288 TFUE. Z tego postanowienia wynika w istocie, że rozporządzenia, inaczej niż decyzje, mają zasięg ogólny, w związku z czym mają pierwszeństwo przed decyzjami.

87. Prawdą jest, że w postępowaniu przed Sądem BMW nie podniosła zarzutu dotyczącego naruszenia art. 288 TFUE. Jednak w toku postępowania przed Sądem BMW wskazywała, że ograniczając kwotę pomocy do kwoty niższej niż kwota wyłączona z wymogu zgłoszenia, „Komisja przekroczyła zakres swych uprawnień i niezgodnie z prawem ograniczyła kompetencję [Niemiec] do przyznania pomocy bez uprzedniego zgłoszenia w ramach zatwierdzonego systemu IZG”. W związku z tym mimo niepowołania art. 288 TFUE zarzutu dotyczącego braku uprawnienia Komisji do dokonania oceny zgodności części pomocy, której wysokość nie przekracza progu określonego w art. 6 ust. 2 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych, i naruszenia hierarchii norm nie można uznać za nowy zarzut.

88. Po trzecie, Komisja twierdzi, że zarzut dotyczący naruszenia zasady niedyskryminacji jest nowy.

89. W tym względzie wystarczy wskazać, że w toku postępowania przed Sądem BMW argumentowała, iż stwierdzenie przez Sąd, że Komisja nie popełniła błędu, kiedy ograniczyła kwotę pomocy do kwoty nieprzekraczającej progu powodującego obowiązek powiadomienia, „doprowadziłoby do niezgodnej z prawem dyskryminacji BMW w stosunku do innych beneficjentów pomocy, którzy mogliby otrzymać – na mocy IZG – pomoc w kwocie do 22,5 mln EUR”. Należy zatem stwierdzić, że zarzut dotyczący naruszenia zasady niedyskryminacji nie jest nowy.

90. W związku z tym zarzut drugi jest moim zdaniem dopuszczalny.

b) Co do istoty

91. W ramach podniesionego pomocniczo zarzutu drugiego BMW utrzymuje, że pomoc zgłoszona w kwocie 45257273 EUR powinna była zostać uznana za zgodną z rynkiem wewnętrznym do poziomu progu powodującego obowiązek powiadomienia określonego w art. 6 ust. 2 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych, który w niniejszej sprawie wynosi 22,5 mln EUR ( 29 ). Za zgodną z rynkiem wewnętrznym Komisja uznała natomiast pomoc jedynie do kwoty 17 mln EUR, to jest do poziomu różnicy kosztów inwestycji w Lipsku i kosztów potrzebnych do inwestycji w Monachium. W związku z tym BMW podnosi, że stwierdzając, iż Komisja nie popełniła błędu, kiedy uznała zgłoszoną pomoc za zgodną z rynkiem wewnętrznym do wysokości 17 mln EUR, a nie 22,5 mln EUR, Sąd naruszył, po pierwsze, art. 288 TFUE oraz art. 3 i art. 13 ust. 1 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych, oraz po drugie, zasadę niedyskryminacji.

1) W przedmiocie części pierwszej zarzutu drugiego

i) Wprowadzenie

92. Powodem, dla którego BMW uważa, że rozpatrywana pomoc powinna była zostać uznana za zgodną z rynkiem wewnętrznym do poziomu progu powodującego obowiązek powiadomienia określonego w art. 6 ust. 2 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych, jest brak kompetencji Komisji do oceniania zgodności z rynkiem wewnętrznym środków pomocy, których kwota nie przekracza owego progu. Wraz z przyjęciem ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych owa kompetencja została bowiem, jak twierdzi BMW, przekazana państwom członkowskim. Jeżeli więc kwota środka pomocy nie przekracza progu powodującego obowiązek powiadomienia określonego w art. 6 ust. 2 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych, a państwo członkowskie stwierdza, że wszystkie warunki przewidziane w tym rozporządzeniu są spełnione, owa pomoc jest zgodna z rynkiem wewnętrznym. Komisja nie może oceniać zgodności takiej pomocy z rynkiem wewnętrznym, nie mówiąc już o uznawaniu jej za niezgodną z rynkiem wewnętrznym. Z drugiej strony gdy kwota środka pomocy przekracza próg powodujący obowiązek powiadomienia określony w art. 6 ust. 2 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych, Komisja może dokonać oceny zgodności z rynkiem wewnętrznym tylko tej części pomocy, która przekracza ów próg; ponadto za niezgodną z rynkiem wewnętrznym może zostać uznana jedynie właśnie ta część. Co się tyczy części pomocy nieprzekraczającej owego progu, Komisja ma obowiązek stwierdzić jej zgodność z rynkiem wewnętrznym. W związku z tym, jak twierdzi BMW, Sąd błędnie uznał, że Komisja mogła w spornej decyzji ograniczyć pomoc do kwoty nieprzekraczającej progu powodującego obowiązek powiadomienia określonego w art. 6 ust. 2 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych.

93. Ze swej strony Komisja twierdzi, że przysługuje jej wyłączna kompetencja do oceny zgodności pomocy. W tym względzie nie ma znaczenia, czy kwota pomocy przekracza próg powodujący obowiązek powiadomienia określony w art. 6 ust. 2 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych, czy też nie. W związku z tym z jednej strony, gdy kwota środka pomocy nie przekracza tego progu, a państwo członkowskie stwierdza, że wszystkie warunki przewidziane w tymże rozporządzeniu są spełnione, Komisja może mimo to uznać pomoc za niezgodną z rynkiem wewnętrznym. Wynika to z faktu, że pomoc, która według państwa członkowskiego spełnia wszystkie warunki ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych, nie może być uznana za pomoc dozwoloną. Z drugiej strony, gdy kwota środka pomocy przekracza próg powodujący obowiązek powiadomienia określony w art. 6 ust. 2 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych, Komisja może ocenić zgodność z rynkiem wewnętrznym całej kwoty pomocy. Może ona uznać, że pomoc jest w całości niezgodna z rynkiem wewnętrznym.

94. Z przyczyn przedstawionych poniżej uważam, że należy oddalić część pierwszą zarzutu drugiego. Moim zdaniem kompetencja do dokonania oceny zgodności środków pomocy przysługuje Komisji nawet wówczas, gdy ich kwota nie przekracza progu powodującego obowiązek powiadomienia określonego w art. 6 ust. 2 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych. Z powyższego wynika, że w sytuacji takiej jak w niniejszej sprawie, w której kwota środka pomocy przekracza ów próg, Komisja ma kompetencję do dokonania oceny zgodności całej kwoty pomocy i nie ma obowiązku uznania pomocy za zgodną z rynkiem wewnętrznym do wysokości kwoty niepodlegającej obowiązkowi zgłoszenia.

ii) Komisji przysługuje wyłączna kompetencja do dokonania oceny zgodności pomocy, niezależnie od jej kwoty

95. Z orzecznictwa wynika, że wprowadzenie w życie ustanowionego w art. 108 ust. 3 TFUE systemu prewencyjnej kontroli planów nowej pomocy należy zarówno do Komisji, jak i do sądów krajowych, których odpowiednie role uzupełniają się, lecz są odmienne. I tak o ile ocena zgodności środków pomocy z rynkiem wewnętrznym stanowi wyłączną kompetencję Komisji, tak sądy krajowe, działające pod kontrolą sądów Unii, czuwają – do czasu wydania przez Komisję końcowej decyzji – nad ochroną praw jednostek w przypadku ewentualnego naruszenia przez władze państwa zakazu wyrażonego w art. 108 ust. 3 TFUE ( 30 ).

96. Nie zgadzam się z podniesionym przez BMW argumentem, że wraz z przyjęciem ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych kompetencja do dokonania oceny zgodności pomocy, której kwota nie przekracza progu powodującego obowiązek powiadomienia określonego w art. 6 ust. 2 tego rozporządzenia, została przekazana państwom członkowskim.

97. W tym zakresie wskazuję, że w ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń blokowych przewidziano ogólne kryteria zgodności oparte na doświadczeniu zdobytym przez Komisję w dziedzinach objętych zakresem owego rozporządzenia ( 31 ). Zgodnie z art. 3 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych jeżeli środek pomocy ( 32 ) spełnia warunki przewidziane w rozdziale I owego rozporządzenia i w odpowiednich przepisach jego rozdziału II, jest on „zgodn[y] [z rynkiem wewnętrznym] w rozumieniu art. [107 ust. 3 TFUE] i wyłączon[y] z wymogu zgłoszenia, o którym mowa w art. [108 ust. 3 TFUE]”. Artykuł 13 ust. 1 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych, który dotyczy pomocy regionalnej, ma podobne brzmienie. Z kolei gdy środek pomocy nie spełnia warunków przewidzianych w ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń blokowych, podlega on zgłoszeniu Komisji, która dokonuje indywidualnej oceny zgodności z rynkiem wewnętrznym na podstawie art. 107 ust. 3 TFUE. Pomoc nie może zostać wprowadzona w życie do momentu wydania decyzji końcowej przez Komisję. Tak jest w szczególności wówczas, gdy kwota środka pomocy przekracza próg powodujący obowiązek powiadomienia określony w art. 6 ust. 2 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych, który w niniejszej sprawie wynosi 22,5 mln EUR ( 33 ).

98. Do państwa członkowskiego należy ocena, czy dany środek pomocy spełnia warunki przewidziane w ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń blokowych oraz, w rezultacie, czy może on zostać wprowadzony w życie bez uprzedniego zgłoszenia Komisji. Jak stwierdziła Komisja we wniosku dotyczącym przyszłego rozporządzenia upoważniającego ( 34 ), przyjęcie przepisów dotyczących wyłączeń grupowych, takich jak ogólne rozporządzenie w sprawie wyłączeń blokowych, odzwierciedla „decentralizację kontroli pomocy państwa” ( 35 ).

99. Ustalenie przez państwo członkowskie, że dany środek pomocy spełnia warunki ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych, nie stoi jednak na przeszkodzie zweryfikowaniu przez Komisję, czy owe warunki są spełnione, a jeżeli nie są one spełnione, nie stoi także na przeszkodzie uznaniu przez nią danego środka pomocy za niezgodny z rynkiem wewnętrznym,

100. Wynika to, po pierwsze, z faktu, że kompetencja do dokonania oceny zgodności środków pomocy została powierzona Komisji na mocy art. 107 ust. 3 TFUE. Nie dostrzegam, w jaki sposób rozporządzenie w rodzaju ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych mogłoby pozbawić Komisję kompetencji przyznanej jej w prawie pierwotnym.

101. W związku z tym w sytuacji, w której zainteresowana strona, taka jak konkurent beneficjenta pomocy, wnosi skargę, w której podnosi na przykład, że środek wprowadzony przez państwo został wprowadzony w życie z naruszeniem art. 108 ust. 3 TFUE, ponieważ nie spełnia warunków przewidzianych w ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń blokowych, Komisja jest zobowiązana do jego zbadania ( 36 ). Wynika to z art. 10 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 659/1999 ( 37 ).

102. Po drugie, w sytuacji, w której państwo członkowskie stwierdza, że dany środek pomocy spełnia warunki ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych, takie stwierdzenie nie jest równoznaczne z uznaniem zgodności z rynkiem wewnętrznym. Przy weryfikowaniu, czy warunki ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych zostały spełnione, sąd krajowy stosuje ogólne kryteria zgodności opracowane przez Komisję na podstawie jej doświadczenia ( 38 ). Nie dokonuje on indywidualnej oceny środka pomocy w świetle art. 107 ust. 3 TFUE ani – w odniesieniu do pomocy regionalnej na duże projekty inwestycyjne – komunikatu z 2009 r. Jedynie ta druga ocena, której przeprowadzenie stanowi wyłączną kompetencję Komisji, może skutkować uznaniem zgodności z rynkiem wewnętrznym ( 39 ). Jak stwierdzono w komunikacie w sprawie egzekwowania prawa, sąd krajowy „może jedynie ocenić, czy spełnione zostały wszystkie warunki [ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych]. W innym przypadku nie może on ocenić zgodności środka pomocy, ponieważ ocena ta leży w wyłącznej gestii Komisji” ( 40 ).

103. W związku z tym jeżeli sąd krajowy stwierdzi, że projekt pomocy spełnia warunki ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych, stwierdzenie to stanowi zwykłe domniemanie zgodności, „domniemanie zgodności pomocy [z rynkiem wewnętrznym]”, jak słusznie wskazał Sąd w pkt 177 zaskarżonego wyroku.

iii) Pomoc, która spełnia warunki ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych, nie jest istniejącą pomocą

104. Z powyższych rozważań wynika, jak podnosi Komisja i wbrew temu, co utrzymuje BMW, że pomoc, która według państwa członkowskiego spełnia warunki przewidziane w ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń blokowych, nie stanowi „istniejącej pomocy” w rozumieniu art. 1 lit. b) rozporządzenia nr 659/1999. Zgodnie z ppkt (ii) tego przepisu istniejącą pomocą może być w szczególności pomoc, która „został[a] dozwolon[a] przez Komisję lub przez Radę”. Pomoc, która według państwa członkowskiego spełnia warunki ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych, nie jest „dozwolona”, ponieważ jej zgodność z rynkiem wewnętrznym jest jedynie domniemana. Nie jest ona dozwolona „przez Komisję lub przez Radę” ( 41 ), ponieważ jej oceny dokonało państwo członkowskie. W tym względzie pragnę podkreślić, że w sytuacji, w której państwo członkowskie stwierdza, że środek pomocy spełnia warunki ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych, owo państwo członkowskie musi jedynie przekazać Komisji informacje zbiorcze dotyczące takiego środka ( 42 ). Oczywiście nie można porównywać tych informacji zbiorczych do informacji, które należy przekazać przy zgłaszaniu środka pomocy ( 43 ).

105. W związku z tym pomoc, którą państwo członkowskie błędnie uznało za spełniającą warunki ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych, stanowi „nową pomoc” w rozumieniu art. 1 lit. c) rozporządzenia nr 659/1999. Jako taka nowa pomoc musi być ona zgłoszona Komisji ( 44 ), która oceni jej zgodność z rynkiem wewnętrznym.

106. W związku z tym Sąd nie popełnił błędu, kiedy stwierdził, w pkt 176 zaskarżonego wyroku, że rozpatrywana pomoc nie stanowiła zatwierdzonej pomocy istniejącej.

107. Ponadto podkreślam, że – wbrew temu, co utrzymuje BMW – z przypisu do pkt 56 komunikatu z 2009 r. nie wynika, iż – w niniejszej sprawie – Niemcom przysługuje uprawnienie do przyznania pomocy w kwocie nieprzekraczającej progu powodującego obowiązek powiadomienia określonego w art. 6 ust. 2 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych.

108. Przypis do pkt 56 komunikatu z 2009 r. stanowi, że „[j]eśli pomoc przyznana jest na podstawie istniejących programów pomocy regionalnej, należy zwrócić uwagę na fakt, że państwo członkowskie ma możliwość udzieleni[a] takiej pomocy do poziomu odpowiadającego maksymalnej, dopuszczalnej wysokości pomocy, którą, według obowiązujących zasad, może otrzymać inwestycja o kwalifikowalnych kosztach wynoszących 100 mln EUR”.

109. Uprawnienie przysługujące państwu członkowskiemu na podstawie tego przypisu dotyczy pomocy przyznawanej w oparciu o „istniejący” program, to jest zwłaszcza pomocy będącej przedmiotem decyzji o zezwoleniu wydanej przez Komisję, jak stanowi to art. 1 lit. b) ppkt (ii) rozporządzenia nr 659/1999. To uprawnienie nie odnosi się do sytuacji, w której pomoc jest przyznawana na podstawie programu objętego wyłączeniem, to jest na podstawie programu, którego zgodność z rynkiem wewnętrznym jest jedynie domniemana z tej przyczyny, że państwo członkowskie stwierdziło, iż spełnia on warunki ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych. Program objęty wyłączeniem nie stanowi „istniejącej” pomocy.

110. W niniejszej sprawie podstawą prawną zgłoszonej pomocy jest IZG ( 45 ). Niemcy uznały, że IZG spełnia warunki przewidziane w ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń blokowych, że nie podlega obowiązkowi zgłoszenia oraz że jest zgodna z rynkiem wewnętrznym ( 46 ). W związku z tym IZG nie stanowi „istniejącego” programu pomocy, a BMW nie może powoływać przypisu do pkt 56 komunikatu z 2009 r. na potwierdzenie stanowiska, że Niemcom przysługuje uprawnienie do przyznania pomocy w kwocie nieprzekraczającej progu powodującego obowiązek powiadomienia określonego w art. 6 ust. 2 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych.

111. Wbrew temu, co utrzymuje BMW, z wyroku Diputación Foral de Álava i in./Komisja nie wynika, że Komisji przysługuje kompetencja do oceny jedynie części pomocy przekraczającej ten próg. W owym wyroku Sąd orzekł, że pomoc przyznana w ramach zatwierdzonego programu pomocy „stanowi nową pomoc w zakresie, w jakim przekracza ona określony w jej decyzji zatwierdzającej pułap” ( 47 ). Jednak w stanie faktycznym sprawy Diputación Foral de Álava i in./Komisja Komisja wydała decyzję w sprawie zatwierdzenia systemu pomocy. W niniejszej sprawie nie wydano natomiast takiej decyzji. W związku z tym, jak słusznie stwierdził Sąd w pkt 181 zaskarżonego wyroku, Komisja mogła ocenić zgodność z rynkiem wewnętrznym całej kwoty rozpatrywanej pomocy, nie naruszając przy tym zasad ustanowionych w wyroku w sprawie Diputación Foral de Álava i in./Komisja.

112. W konsekwencji Sąd nie popełnił błędu, kiedy stwierdził, w pkt 179 zaskarżonego wyroku, że przypis do pkt 56 komunikatu z 2009 r. nie stał na przeszkodzie dokonaniu przez Komisję oceny, czy rozpatrywana pomoc była proporcjonalna, skoro owa pomoc „winna podlegać ocenie jako pomoc indywidualna, a nie jako pomoc przyznana na podstawie zatwierdzon[ego] program[u] pomocy regionalnej”.

113. Podsumowując: Komisji przysługuje kompetencja do dokonania oceny zgodności środka pomocy nawet wówczas, gdy kwota owej pomocy nie przekracza progu powodującego obowiązek powiadomienia określonego w art. 6 ust. 2 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych.

114. Z powyższego wynika, że jeżeli – tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie – kwota zgłoszonej pomocy przekracza ów próg, Komisja może dokonać oceny zgodności całej kwoty pomocy i że – wbrew temu, co utrzymuje BMW – nie ma obowiązku uznania pomocy za zgodną z rynkiem wewnętrznym do kwoty niepodlegającej obowiązkowi zgłoszenia.

115. Z powyższego wynika również, jak wykażę poniżej, że Komisja może dokonać tej oceny zgodności przy zastosowaniu nie tylko kryteriów przewidzianych w ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń blokowych, ale także innych kryteriów, na przykład tych, które przewidziano w komunikacie z 2009 r.

iv) Zgodność można oceniać w świetle kryterium proporcjonalności przewidzianego w komunikacie z 2009 r.

116. W tym względzie należy się odnieść do wyroku Freistaat Sachsen i Land Sachsen‑Anhalt/Komisja ( 48 ).

117. W tym wyroku Trybunał orzekł, że jeżeli kwota pomocy przekracza próg pomocy indywidualnej powodujący obowiązek powiadomienia określony w rozporządzeniu w sprawie wyłączeń blokowych ( 49 ), Komisja może ocenić tę pomoc nie tylko w świetle kryteriów przewidzianych w tym rozporządzeniu, ale także w świetle innych kryteriów lub innych instrumentów prawa Unii. Po pierwsze, kryteria przewidziane w owym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń blokowych mogą być zastosowane, skoro zastosowanie mają, w przeciwieństwie do przepisu przewidującego wyłączenie wymogu zgłoszenia, materialne przepisy tego rozporządzenia. Po drugie, można zastosować kryteria, które nie są przewidziane w tym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń blokowych. W tym zakresie Trybunał powołał się na motyw 4 rozporządzenia nr 68/2001, który stanowi, że owo rozporządzenie nie narusza możliwości notyfikacji przez państwa członkowskie projektów pomocy oraz że „[t]akie notyfikacje będą oceniane przez Komisję, w szczególności w świetle kryteriów określonych w niniejszym rozporządzeniu lub zgodnie ze stosowanymi wytycznymi i ramami działania Wspólnoty, jeśli takie wytyczne i ramy działania istnieją” ( 50 ). Według Trybunału użycie w motywie 4 rozporządzenia nr 68/2001 zwrotu„w szczególności” oznacza, że pomoc należy oceniać w szczególności, ale nie wyłącznie, w świetle kryteriów przewidzianych w tym rozporządzeniu ( 51 ). W związku z tym Komisja może zastosować kryterium, które nie jest przewidziane w rozporządzeniu nr 68/2001, i wymagać, aby pomoc była niezbędna do uruchomienia rozważanych środków szkoleniowych ( 52 ).

118. Podobnie w niniejszej sprawie Komisja może wymagać, w celu uznania rozpatrywanej pomocy za zgodną z rynkiem wewnętrznym, spełnienia przez tę pomoc kryterium określonego w pkt 33 komunikatu z 2009 r., to jest ograniczenia kwoty pomocy do różnicy kosztów inwestycji w Lipsku i kosztów potrzebnych do inwestycji w Monachium (17 mln EUR). W tym względzie zauważam, że motyw 7 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych stanowi, podobnie jak motyw 4 rozporządzenia nr 68/2001, że owo rozporządzenie nie „[ogranicza] możliwości zgłaszania przez państwa członkowskie” środków pomocy regionalnej i że takie środki pomocy „będ[ą] ocenian[e] przez Komisję przede wszystkim w oparciu o warunki określone w niniejszym rozporządzeniu i zgodnie z kryteriami, o których mowa w poszczególnych wytycznych lub zasadach ramowych przyjętych przez Komisję […]” ( 53 ).

119. W związku z tym Sąd nie popełnił błędu, kiedy stwierdził, w pkt 173 zaskarżonego wyroku, że rozpatrywana pomoc powinna być oceniana w oparciu o komunikat z 2009 r., wytyczne i art. 107 ust. 3 TFUE.

v) Wnioski

120. Wynika z tego, że stwierdzając, iż Komisja mogła ograniczyć pomoc do kwoty niższej od kwoty niepodlegającej obowiązkowi zgłoszenia określonej w art. 6 ust. 2 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych, Sąd nie naruszył art. 3 i art. 13 ust. 1 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych, ponieważ te przepisy przewidują jedynie domniemanie zgodności z rynkiem wewnętrznym pomocy spełniającej warunki tego rozporządzenia. W przypadku gdy kwota środka pomocy przekracza ów próg, przepisy te nie stoją na przeszkodzie dokonaniu przez Komisję oceny zgodności owego środka w świetle kryteriów innych niż te przewidziane w ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń blokowych ani stwierdzeniu przez Komisję, w oparciu o owe kryteria, że pomoc jest zgodna z rynkiem wewnętrznym do kwoty niższej niż kwota niepodlegająca obowiązkowi zgłoszenia określona w art. 6 ust. 2 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych.

121. Wynika z tego również, że Sąd nie naruszył art. 288 TFUE, ponieważ sporna decyzja jest zgodna z ogólnym rozporządzeniem w sprawie wyłączeń blokowych.

122. Uważam zatem, że należy oddalić część pierwszą zarzutu drugiego.

2) W przedmiocie części drugiej zarzutu drugiego

123. W ramach części drugiej zarzutu drugiego BMW wskazuje, że Sąd naruszył zasadę niedyskryminacji, kiedy stwierdził, iż Komisja mogła ograniczyć pomoc przyznaną BMW do kwoty niższej niż kwota wyłączona z wymogu zgłoszenia, podczas gdy każdemu konkurentowi BMW mogłaby być przyznana, na podstawie IZG, pomoc do wysokości kwoty nieprzekraczającej progu powodującego obowiązek zgłoszenia określonej w art. 6 ust. 2 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych.

124. W tym względzie wystarczy stwierdzić, że żadna pomoc przyznana na podstawie IZG hipotetycznemu konkurentowi BMW bez uprzedniego zgłoszenia jej Komisji nie stanowiłaby „istniejącej pomocy” w rozumieniu art. 1 lit. b) rozporządzenia nr 659/1999. Z kolei w niniejszej sprawie pomoc przyznana BMW została w spornej decyzji uznana przez Komisję za zgodną z rynkiem wewnętrznym (aczkolwiek tylko do wysokości 17 mln EUR), w związku z czym stanowi ona istniejącą pomoc. Wynika z tego, że – jak podnosi Komisja – hipotetyczny konkurent i BMW nie znajdują się w podobnej sytuacji, zaś część drugą zarzutu drugiego należy oddalić jako bezzasadną.

125. Uważam zatem, że zarzut drugi należy oddalić w całości jako bezzasadny. W związku z tym odwołanie należy oddalić.

VI. W przedmiocie odwołania wzajemnego

A. Argumenty stron

126. Komisja wniosła odwołanie wzajemne. Zwraca się ona do Trybunału o uchylenie z jednej strony postanowienia z dnia 11 maja 2015 r., w którym uwzględniono wniosek o dopuszczenie Freistaat Sachsen w charakterze interwenienta do sprawy dotyczącej skargi o stwierdzenie częściowej nieważności spornej decyzji, oraz z drugiej strony zawartego w zaskarżonym wyroku rozstrzygnięcia o uwzględnieniu wniosku o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta i uwzględnieniu argumentów podniesionych przez interwenienta. Komisja zwraca się ponadto do Trybunału o wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie i o oddalenie złożonego przez Freistaat Sachsen wniosku o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta.

127. Komisja twierdzi, że jej odwołanie wzajemne jest dopuszczalne.

128. W tym względzie Komisja wskazuje, że postanowienie z dnia 11 maja 2015 r. i zawarte w zaskarżonym wyroku rozstrzygnięcie w przedmiocie dopuszczalności interwencji mogą, zgodnie z art. 178 § 1 lub § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem, stanowić przedmiot odwołania wzajemnego. Komisja twierdzi, że rozstrzygnięcie, na podstawie którego Sąd błędnie uwzględnił wniosek o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta, można zaskarżyć w odwołaniu wnoszonym od orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie jako uchybienie proceduralne, które miało niekorzystny wpływ na interesy Komisji. Uwzględniając, w pkt 20, 21, 27, 31, 55, 57, 77, 97, 98, 124, 152, 163, 176, 177 i 180 zaskarżonego wyroku, argumenty podniesione przez Freistaat Sachsen, Sąd rozszerzył przedmiot postępowania i naruszył interesy procesowe Komisji.

129. Na poparcie odwołania wzajemnego Komisja podnosi trzy zarzuty.

130. W ramach zarzutu pierwszego Komisja utrzymuje, że Sąd naruszył art. 40 akapit drugi statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, kiedy stwierdził, w pkt 20 postanowienia z dnia 11 maja 2015 r., iż Freistaat Sachsen ma interes w rozstrzygnięciu sprawy, w związku z czym może przystąpić do sprawy rozpatrywanej przez Sąd w charakterze interwenienta ze względu na domniemane skutki gospodarcze, jakie wynikają z ulokowania inwestycji w Lipsku. Zdaniem Komisji strona ma interes w rozstrzygnięciu sprawy jedynie wówczas, gdy owo rozstrzygnięcie może zmienić jej sytuację prawną.

131. W ramach zarzutu drugiego Komisja utrzymuje, że gdyby Trybunał orzekł, iż interes w rozstrzygnięciu sprawy rozpatrywanej przez Sąd może mieć charakter gospodarczy, Sąd naruszył prawo, kiedy uznał, że Freistaat Sachsen miał taki interes. Freistaat Sachsen mógł mieć interes jedynie we wniesieniu skargi o stwierdzenie nieważności spornej decyzji w całości, a nie we wniesieniu skargi o stwierdzenie nieważności spornej decyzji w zakresie, w jakim za niezgodną z rynkiem wewnętrznym uznano w niej kwotę pomocy przekraczającą 17 mln EUR.

132. W ramach zarzutu trzeciego Komisja utrzymuje, że Sąd naruszył zasady dotyczące ciężaru dowodu, ponieważ nie zobowiązał Freistaat Sachsen do przedstawienia dowodów na poparcie twierdzenia, iż miał on interes gospodarczy w rozstrzygnięciu sprawy.

133. Freistaat Sachsen twierdzi, że odwołanie wzajemne jest niedopuszczalne i że jest ono w każdym wypadku bezzasadne. Utrzymuje on, że odwołanie wzajemne jest niedopuszczalne, ponieważ, po pierwsze, rozstrzygnięcia Sądu o uwzględnieniu wniosku o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta nie wchodzą w zakres stosowania art. 178 § 1 lub 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem, i po drugie, art. 57 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej przewiduje możliwość wniesienia odwołania od orzeczenia Sądu oddalającego wniosek interwencyjny, a nie od rozstrzygnięcia o uwzględnieniu takiego wniosku. W każdym razie odwołanie wzajemne jest bezzasadne, ponieważ aby móc przystąpić do sprawy rozpatrywanej przez Sąd w charakterze interwenienta, wystarczy mieć interes gospodarczy w rozstrzygnięciu takiej sprawy.

134. BMW twierdzi, że odwołanie wzajemne jest niedopuszczalne, ponieważ Komisja nie wyjaśniła, w jaki sposób Sąd, kiedy uwzględnił, w zaskarżonym wyroku, argumenty podniesione przez Freistaat Sachsen, miał niekorzystny wpływ na interesy procesowe Komisji. BMW twierdzi ponadto, że odwołanie wzajemne jest pozbawione znaczenia dla sprawy, ponieważ przedmiotowe argumenty zostały podniesione nie tylko przez Freistaat Sachsen, ale także przez BMW. W każdym wypadku odwołanie wzajemne jest bezzasadne.

B. Ocena

135. W odwołaniu wzajemnym Komisja zwraca się o uchylenie, po pierwsze, postanowienia z dnia 11 maja 2015 r., oraz po drugie, zaskarżonego wyroku w zakresie, w jakim (i) Sąd uwzględnił w nim wniosek o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta i (ii) w pkt 20, 21, 27, 31, 55, 57, 77, 97, 98, 124, 152, 163, 176, 177 i 180 uwzględnił argumenty podniesione wyłącznie przez Freistaat Sachsen (w przeciwieństwie do argumentów podniesionych przez Freistaat Sachsen i BMW).

136. BMW i Freistaat Sachsen twierdzą, że odwołanie wzajemne jest niedopuszczalne oraz że jest ono w każdym wypadku bezzasadne.

137. Pragnę wskazać, że gdyby Trybunał uznał, przychylając się do mojej propozycji, iż odwołanie należy oddalić, może on uznać, że nie ma potrzeby orzekania w przedmiocie odwołania wzajemnego.

138. Wynika to z faktu, że – w niniejszej sprawie – odwołanie wzajemne zmierza do uchylenia zaskarżonego wyroku w zakresie, w jakim zawiera on rozstrzygnięcie o uwzględnieniu wniosku o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta oraz, co z tego wynika, w zakresie, w jakim uwzględnia się w nim argumenty podniesione przez interwenienta. Uznanie przez Trybunał, że Sąd popełnił w tym względzie błąd, nie będzie skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku. Wyrok ten może zostać uchylony wyłącznie w wypadku uznania przez Trybunał, że Sąd popełnił błąd, kiedy oddalił żądanie lub zarzut strony, a nie interwenienta. Dzieje się tak, ponieważ interwenient nie może wnosić własnych żądań ani zgłaszać własnych zarzutów ( 54 ). W związku z tym w razie stwierdzenia przez Trybunał, że odwołanie należy oddalić, zaskarżony wyrok pozostanie w mocy nawet wówczas, gdy Trybunał uzna, iż Sąd popełnił błąd, kiedy uwzględnił wniosek Freistaat Sachsen o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta ( 55 ). Podkreślam, że sama Komisja wskazuje, iż w razie uznania przez Trybunał, że Sąd popełnił błąd, kiedy uwzględnił złożony przez Freistaat Sachsen wniosek o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta, zaskarżony wyrok nie zostanie uchylony (natomiast zostanie w ten sposób usunięte uchybienie proceduralne w postępowaniu przed Sądem).

139. Dla pełności wywodu przeanalizuję jednak odwołanie wzajemne. Uważam, że jest ono niedopuszczalne i – oprócz tego, iż jest pozbawione znaczenia dla sprawy – jest w każdym wypadku bezzasadne.

1. W przedmiocie dopuszczalności odwołania wzajemnego

140. Freistaat Sachsen utrzymuje, że odwołanie wzajemne jest niedopuszczalne, ponieważ, po pierwsze, art. 57 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej przewiduje możliwość wniesienia odwołania od orzeczenia Sądu oddalającego wniosek interwencyjny, a nie odwołania od rozstrzygnięcia Sądu o uwzględnieniu takiego wniosku, i po drugie, takiego rozstrzygnięcia nie można uznać za orzeczenie lub rozstrzygnięcie, które może być przedmiotem odwołania w rozumieniu art. 178 § 1 lub § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem.

141. Odwołanie wzajemne jest moim zdaniem niedopuszczalne w całości. Poniżej przedstawię powody, które skłaniają mnie do przyjęcia takiego stanowiska.

142. W tym względzie ocenię: po pierwsze, dopuszczalność odwołania wzajemnego od postanowienia z dnia 11 maja 2015 r.; po drugie, dopuszczalność odwołania wzajemnego od zaskarżonego wyroku w zakresie, w jakim ów wyrok rozstrzyga w przedmiocie dopuszczalności interwencji, oraz po trzecie, dopuszczalność odwołania wzajemnego od zaskarżonego wyroku w zakresie, w jakim Sąd uwzględnił w tym wyroku argumenty podniesione jakoby wyłącznie przez Freistaat Sachsen. Na samym końcu odniosę się do argumentu Komisji, która utrzymuje, że Trybunał ma obowiązek orzekania z urzędu w przedmiocie dopuszczalności wniosku o przystąpienie do sprawy rozpatrywanej przez Sąd w charakterze interwenienta, jeżeli interwenient w pierwszej instancji wnosi do Trybunału odwołanie wzajemne lub jeżeli – tak jak w niniejszym przypadku – interwenient w pierwszej instancji przedstawia uwagi w postępowaniu przed Trybunałem.

a) W przedmiocie dopuszczalności odwołania wzajemnego od postanowienia z dnia 11 maja 2015 r.

143. Uważam, że odwołanie wzajemne wniesione przez Komisję od postanowienia z dnia 11 maja 2015 r., w którym Sąd uwzględnił wniosek Freistaat Sachsen o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta, jest niedopuszczalne, ponieważ rozstrzygnięcie o uwzględnieniu wniosku interwencyjnego nie podlega zaskarżeniu.

144. W tym względzie art. 178 § 1 regulaminu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej stanowi, że żądanie odwołania wzajemnego może mieć na celu uchylenie „orzeczenia Sądu”. W art. 178 § 2 tego regulaminu wskazano, że żądanie odwołania wzajemnego może mieć również na celu uchylenie „rozstrzygnięcia, wyraźnego lub dorozumianego, w przedmiocie dopuszczalności skargi do Sądu”.

145. Po pierwsze, postanowienie z dnia 11 maja 2015 r. nie wchodzi w zakres stosowania art. 178 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej, ponieważ stanowi ono rozstrzygnięcie w przedmiocie dopuszczalności interwencji przed Sądem, a nie rozstrzygnięcie w przedmiocie dopuszczalności skargi do Sądu.

146. Po drugie, owo postanowienie nie wchodzi także moim zdaniem w zakres stosowania art. 178 § 1 regulaminu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

147. W tym względzie art. 178 regulaminu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej należy interpretować w związku z art. 56 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej ( 56 ). W tym drugim przepisie wymieniono orzeczenia podlegające zaskarżeniu, którymi są, po pierwsze, „orzeczenia Sądu kończące postępowanie w sprawie”, po drugie, orzeczenia tego Sądu „rozstrzygające kwestie merytoryczne jedynie w części”, i po trzecie, orzeczenia „rozstrzygające kwestię proceduralną dotyczącą zarzutu braku kompetencji lub niedopuszczalności”.

148. Rozstrzygnięcie o uwzględnieniu wniosku o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta nie może być uważane za orzeczenie kończące postępowanie w sprawie w rozumieniu art. 56 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej ( 57 ). Nie można go również uważać za orzeczenie rozstrzygające kwestie merytoryczne jedynie w części ( 58 ). Powstaje jednak pytanie, czy rozstrzygnięcie o uwzględnieniu wniosku o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta może być uważane za orzeczenie rozstrzygające kwestię proceduralną dotyczącą zarzutu niedopuszczalności, skoro w ww. przepisie nie sprecyzowano, czy dotyczy on niedopuszczalności skargi, czy też niedopuszczalności interwencji.

149. Zgodnie z orzecznictwem oddalenie przez Sąd zarzutu niedopuszczalności skargi podlega zaskarżeniu (i może być przedmiotem odwołania wzajemnego), nawet jeżeli Sąd oddalił następnie skargę jako bezzasadną ( 59 ). Takie rozstrzygnięcie może być uważane za orzeczenie rozstrzygające kwestię proceduralną dotyczącą zarzutu niedopuszczalności w rozumieniu art. 56 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

150. Z kolei wymienione poniżej rozstrzygnięcia uznano za rozstrzygnięcia, które nie mogą być przedmiotem odwołania: decyzja prezesa Sądu o odmowie połączenia dwóch spraw ( 60 ); postanowienie, w którym Sąd zwraca się do Komisji o przedstawienie pewnych dokumentów ( 61 ); postanowienie, w którym Sąd do spraw Służby Publicznej stwierdza brak swojej właściwości i przekazuje skargę do Sądu, zgodnie z art. 8 ust. 2 załącznika do statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej ( 62 ); postanowienie, w którym Sąd do spraw Służby Publicznej zarządza wykreślenie niektórych fragmentów pism procesowych ze względu na ich zniesławiający charakter ( 63 ); rozstrzygnięcie sekretarza Sądu o oddaleniu wniosku strony wnoszącej odwołanie o zezwolenie na bycie reprezentowaną przez „Trade Mark and Design Litigator” ( 64 ); postanowienie w przedmiocie oddalenia wniosku o przyznanie pomocy prawnej ( 65 ); orzeczenie w przedmiocie oddalenia wniosku o wyłączenie sędziego ( 66 ) i orzeczenie Sądu w przedmiocie zawieszenia postępowania do chwili wydania przez Trybunał wyroku w zawisłym przed nim postępowaniu o stwierdzenie nieważności tego samego środka, który jest kwestionowany w postępowaniu przed Sądem ( 67 ). W związku z tym takie rozstrzygnięcia nie stanowią orzeczeń rozstrzygających kwestię proceduralną w rozumieniu art. 56 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (w przeciwnym razie mogłyby być one bowiem przedmiotem odwołania).

151. Moim zdaniem rozstrzygnięcie o uwzględnieniu wniosku o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta nie może być uważane za orzeczenie rozstrzygające kwestię proceduralną dotyczącą zarzutu niedopuszczalności w rozumieniu art. 56 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Wprawdzie – inaczej niż ma to miejsce w przypadku większości rozstrzygnięć przywołanych w poprzednim punkcie – rozstrzygnięcie o uwzględnieniu wniosku o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta nie może być uznane za zwykły środek organizacji postępowania, skoro (i) interwenient w pierwszej instancji może wnieść odwołanie od wyroku Sądu ( 68 ) i (ii) w razie wniesienia odwołania przez stronę postępowania w pierwszej instancji jest on uznawany za stronę w postępowaniu przed Trybunałem ( 69 ). Nie zmienia to jednak faktu, że rozstrzygnięcia wskazane w pkt 149 powyżej, w odniesieniu do których stwierdzono, że mogą być przedmiotem odwołania, dotyczą dopuszczalności skargi, a nie interwencji. Moim zdaniem z powyższego wynika, że rozstrzygnięcie o uwzględnieniu wniosku o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta nie może być uważane za orzeczenie rozstrzygające kwestię proceduralną i że w związku z tym nie jest ono objęte zakresem stosowania art. 56 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

152. Po trzecie, pragnę podkreślić, iż art. 57 akapit pierwszy rzeczonego statutu stanowi, że odwołanie może być wniesione od orzeczenia oddalającego wniosek interwencyjny i że takie odwołanie może zostać wniesione przez każdą osobę, której wniosek interwencyjny został oddalony. A contrario z tego przepisu wynika, że od rozstrzygnięcia o uwzględnieniu wniosku interwencyjnego odwołanie nie przysługuje.

153. Po czwarte, takie podejście jest spójne z akcesoryjnym charakterem interwencji. Zgodnie z art. 40 akapit czwarty statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i art. 132 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem wniosek interwencyjny ogranicza się do poparcia, w całości lub w części, żądań jednej ze stron ( 70 ). Ponadto interwenient nie może podnosić zarzutów, które nie zostały podniesione przez stronę popieraną przez interwenienta ( 71 ). W związku z tym błędne uwzględnienie wniosku o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta nie skutkuje zmianą przedmiotu sporu.

154. W związku z tym odwołanie wzajemne od postanowienia z dnia 11 maja 2015 r. jest niedopuszczalne.

b) W przedmiocie dopuszczalności odwołania wzajemnego od zaskarżonego wyroku w zakresie, w jakim rozstrzygnięto w nim o uwzględnieniu wniosku o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta

155. Odwołanie wzajemne zmierza do uchylenia nie tylko postanowienia z dnia 11 maja 2015 r., ale także zaskarżonego wyroku w zakresie, w jakim Sąd rozstrzygnął w nim o uwzględnieniu wniosku Freistaat Sachsen o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta.

156. Zgadzam się z Komisją, że zaskarżony wyrok zawiera (dorozumiane) rozstrzygnięcie o uwzględnieniu wniosku o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta. W przeciwnym razie w owym wyroku nie byłoby w ogóle mowy o argumentach podniesionych przez Freistaat Sachsen.

157. Wbrew temu, co twierdzi Komisja, uważam jednak, że to rozstrzygnięcie nie podlega zaskarżeniu.

158. Jak już wykazałem w pkt 148–151 powyżej, rozstrzygnięcie Sądu o uwzględnieniu wniosku interwencyjnego nie stanowi „orzeczenia” w rozumieniu art. 56 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Dla ustalenia, czy rozstrzygnięcie Sądu należy uznać za „orzeczenie” w rozumieniu tego przepisu, nie ma znaczenia, czy jest ono zawarte w odrębnym instrumencie, takim jak postanowienie z dnia 11 maja 2015 r., czy też stanowi część zaskarżonego wyroku.

159. Ponadto argumenty przytoczone w pkt 153 niniejszej opinii w odniesieniu do odwołania wzajemnego od postanowienia z dnia 11 maja 2015 r. mają zastosowanie do odwołania wzajemnego od zaskarżonego wyroku w zakresie, w jakim zawiera on rozstrzygnięcie w przedmiocie dopuszczalności interwencji.

160. W związku z tym odwołanie wzajemne od zaskarżonego wyroku, w zakresie, w jakim rozstrzyga się w nim o uwzględnieniu wniosku Freistaat Sachsen o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta, jest niedopuszczalne.

161. Oznacza to jednak tylko tyle, że rozstrzygnięcie Sądu o uwzględnieniu wniosku interwencyjnego nie może stanowić przedmiotu odwołania, ponieważ nie stanowi ono „orzeczenia” w rozumieniu art. 56 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Nie oznacza to, że w postępowaniu przed Trybunałem w ogóle nie można kwestionować dopuszczalności interwencji w pierwszej instancji.

162. Dopuszczalność interwencji w pierwszej instancji może być bowiem kwestionowana w drodze zarzutu naruszenia procedury w postępowaniu przed Sądem w rozumieniu art. 58 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Zarzut ten jest jednak badany przez Trybunał wyłącznie wówczas, gdy zostaje podniesiony w odwołaniu, które jest dopuszczalne. Aby odwołanie było dopuszczalne, musi ono zmierzać do uchylenia „orzeczenia” Sądu w rozumieniu art. 56 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Innymi słowy, jego przedmiotem musi być rozstrzygnięcie inne niż rozstrzygnięcie o uwzględnieniu wniosku interwencyjnego, ponieważ – jak wykazałem powyżej – takie rozstrzygnięcie nie stanowi „orzeczenia” w rozumieniu tego przepisu.

163. Na przykład w wyroku Gaki-Kakouri/Trybunał Sprawiedliwości Trybunał badał zarzut dotyczący tego, że niedopuszczenie dowodów przedstawionych przez stronę stanowiło naruszenie przez Sąd art. 85 § 3 regulaminu postępowania przed Sądem, zasady kontradyktoryjności i zasady równości stron. Jednak w tejże sprawie odwołanie nie zmierzało do uchylenia rozstrzygnięcia Sądu w przedmiocie niedopuszczenia dowodów. Odwołanie zmierzało do uchylenia rozstrzygnięcia, na podstawie którego Sąd, w sentencji swojego wyroku, oddalił skargę na orzeczenie Trybunału w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej, wdowie po byłym sędzim Trybunału, renty rodzinnej ( 72 ).

164. W niniejszej sprawie Komisja w swoim odwołaniu wzajemnym podnosi nie tylko, że zawarte w zaskarżonym wyroku rozstrzygnięcie, na mocy którego Sąd uwzględnił wniosek Freistaat Sachsen o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta, podlega zaskarżeniu ( 73 ), lecz również, że owo rozstrzygnięcie stanowi naruszenie procedury w rozumieniu art. 58 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W tym względzie podkreślam, że zarzut dotyczący tego, iż rozstrzygnięcie o uwzględnieniu wniosku o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta stanowi uchybienie proceduralne, jest podniesiony w ramach odwołania wzajemnego, które zmierza do uchylenia właśnie tego rozstrzygnięcia. Z kolei w sprawie Gaki‑Kakouri/Trybunał Sprawiedliwości zarzut dotyczący tego, że rozstrzygnięcie o niedopuszczeniu dowodów stanowiło naruszenie procedury, został podniesiony w odwołaniu zmierzającym do uchylenia innego rozstrzygnięcia Sądu, które było zawarte w sentencji jego wyroku. W związku z tym w niniejszej sprawie zarzut dotyczący naruszenia procedury w postępowaniu przed Sądem nie może być badany przez Trybunał, ponieważ został on podniesiony w ramach odwołania wzajemnego, które – z racji tego, że nie zmierza do uchylenia „orzeczenia” w rozumieniu art. 56 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej ( 74 ) – jest niedopuszczalne.

c) W przedmiocie dopuszczalności odwołania wzajemnego od zaskarżonego wyroku w zakresie, w jakim uwzględniono w nim argumenty podniesione wyłącznie przez Freistaat Sachsen

165. Odwołanie wzajemne zmierza wreszcie do uchylenia zaskarżonego wyroku w zakresie, w jakim, w pkt 20, 21, 27, 31, 55, 57, 77, 97, 98, 124, 152, 163, 176, 177 i 180, uwzględniono w nim argumenty podniesione wyłącznie przez Freistaat Sachsen.

166. Nie dostrzegam, w jaki sposób można uznać, że Sąd, uwzględniając lub oddalając argumenty, nie zaś zarzuty czy żądania, wydaje „orzeczenie” w rozumieniu art. 56 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W związku z tym odwołanie wzajemne od zaskarżonego wyroku w zakresie, w jakim uwzględniono w nim wyłącznie argumenty podniesione przez Freistaat Sachsen, jest niedopuszczalne.

167. W każdym wypadku jest też ono bezskuteczne. W powołanych przez Komisję punktach zaskarżonego wyroku Sąd bowiem bądź nie orzekł o argumentach podniesionych przez interwenienta ( 75 ), bądź przeanalizował argumenty podniesione przez interwenienta i BMW ( 76 ), bądź też oddalił argumenty podniesione wyłącznie przez Freistaat Sachsen ( 77 ).

d) Trybunał nie ma obowiązku orzekania z urzędu w przedmiocie dopuszczalności interwencji w pierwszej instancji

168. W wyroku Stadtwerke Schwäbisch Hall i in./Komisja Trybunał stwierdził, rozstrzygając w przedmiocie odwołania wnoszonego na podstawie art. 56 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, że ma obowiązek orzec, w razie konieczności z urzędu, o dopuszczalności skargi w pierwszej instancji ( 78 ).

169. Komisja powołuje się na ten wyrok, aby uzasadnić, że Trybunał jest zobowiązany do orzeczenia z urzędu w przedmiocie dopuszczalności wniosku o dopuszczenie do sprawy rozpatrywanej przez Sąd w charakterze interwenienta, jeżeli interwenient w pierwszej instancji wnosi do Trybunału odwołanie wzajemne lub jeżeli przedstawia uwagi w postępowaniu przed Trybunałem.

170. Nie można się zgodzić z tym argumentem.

171. W niniejszej sprawie Komisja kwestionuje dopuszczalność interwencji w postępowaniu przed Sądem, a nie dopuszczalność skargi w postępowaniu przed tym Sądem; to jednak właśnie ten drugi przypadek był rozważany w wyroku w sprawie Stadtwerke Schwäbisch Hall i in./Komisja i w późniejszym orzecznictwie ( 79 ). Pragnę podkreślić, że jeżeli Trybunał uzna, iż Sąd naruszył prawo, kiedy uwzględnił wniosek interwencyjny, takie stwierdzenie nie będzie miało wpływu na kwestię dopuszczalności skargi do Sądu ( 80 ).

172. Prawdą jest, że jeżeli Sąd błędnie uwzględnił wniosek o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta, interwenient w pierwszej instancji może wnieść odwołanie od wyroku Sądu i może – w postępowaniu przed Trybunałem – podnosić zarzuty, które nie zostały podniesione przez stronę popieraną przez interwenienta w postępowaniu w pierwszej instancji ( 81 ). Pragnę jednak podkreślić, że zgodnie z art. 40 akapit drugi statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej każdy może interweniować w sprawach rozpatrywanych przez Sąd, jeżeli jest w stanie uzasadnić interes w rozstrzygnięciu sprawy przedłożonej Sądowi. Ponadto pragnę podkreślić, że zgodnie z art. 56 akapit drugi statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej interwenienci w pierwszej instancji mogą wnieść odwołanie od wyroku Sądu jedynie wtedy, gdy orzeczenie Sądu dotyczy ich bezpośrednio. Moim zdaniem osoba, która nie ma interesu w rozstrzygnięciu sprawy przedłożonej Sądowi i której w związku z tym nie przysługuje prawo do interwencji w sprawie rozpatrywanej przez ten Sąd, nie może być uważana za osobę, której orzeczenie Sądu dotyczy bezpośrednio. W każdym razie pozostali uczestnicy postępowania przed Trybunałem mogą przedstawiać uwagi w odpowiedzi na uwagi złożone przez interwenienta w pierwszej instancji.

173. Uważam zatem, że odwołanie wzajemne jest niedopuszczalne w całości.

174. Niemniej jednak tytułem uzupełnienia wykażę, że jest ono w każdym wypadku bezzasadne.

2. Co do istoty

175. Na poparcie odwołania wzajemnego Komisja podnosi trzy zarzuty, dotyczące, odpowiednio, naruszenia art. 40 akapit drugi statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, błędu w kwalifikacji prawnej okoliczności faktycznych i naruszenia zasad dotyczących ciężaru dowodu.

a) W przedmiocie zarzutu pierwszego, dotyczącego naruszenia art. 40 akapit drugi statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej

176. W ramach zarzutu pierwszego Komisja utrzymuje, że Sąd naruszył art. 40 akapit drugi statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, kiedy stwierdził, w pkt 20 postanowienia z dnia 11 maja 2015 r., że Freistaat Sachsen miał interes w rozstrzygnięciu sprawy przedłożonej Sądowi, ponieważ poprzez ograniczenie pomocy do 17 mln EUR Komisja pozbawiła go sporną decyzją korzyści gospodarczych wynikających z pomocy w kwocie około 45 mln EUR.

177. Zgodnie z art. 40 akapit drugi statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej każdy może interweniować w sprawach rozpatrywanych przez sądy Unii, jeżeli może uzasadnić interes w rozstrzygnięciu sprawy przedłożonej jednemu z tych sądów.

178. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału pojęcie „interesu w rozstrzygnięciu sprawy” w rozumieniu tego przepisu należy określić na podstawie samego przedmiotu sprawy i rozumieć je jako bezpośredni i faktyczny interes w rozstrzygnięciu co do samych żądań, a nie jako interes w odniesieniu do podniesionych zarzutów lub argumentów. Przez „rozstrzygnięcie sprawy” należy rozumieć oczekiwane orzeczenie kończące postępowanie w sprawie, tak jak będzie ono ujęte w sentencji mającego zapaść wyroku. W tym względzie należy w szczególności ustalić, czy zaskarżony środek dotyczy wnoszącego o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta bezpośrednio i czy jego interes w rozstrzygnięciu sprawy został stwierdzony. Co do zasady interes w rozstrzygnięciu sprawy można uznać za wystarczająco bezpośredni jedynie wówczas, gdy owo rozstrzygnięcie może zmienić sytuację prawną wnoszącego o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta ( 82 ).

179. Komisja podnosi, że interesem w rozstrzygnięciu sprawy w rozumieniu art. 40 akapit drugi statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej może być jedynie interes prawny, a nie interes gospodarczy.

180. Freistaat Sachsen i BMW stoją na stanowisku, że interes gospodarczy jest wystarczający. W tym zakresie Freistaat Sachsen i BMW powołują się na postanowienie Ramondín i Ramondín Cápsulas/Komisja, w którym Trybunał stwierdził, że Comunidad Autónoma de La Rioja (wspólnota autonomiczna La Rioja, Hiszpania) miała interes w rozstrzygnięciu postępowania w sprawie skargi o stwierdzenie nieważności decyzji, w której Komisja uznała za niezgodny z rynkiem wewnętrznym program pomocy przyjęty przez Territorio Histórico de Álava. W postanowieniu tym prezes Trybunału zauważył, że Comunidad Autónoma de La Rioja graniczy z Territorio Histórico de Álava i że Ramondín, przedsiębiorstwo, które od 1971 r. ma siedzibę w La Rioja, skorzystało ze spornego programu pomocy, kiedy przeniosło swoją działalność na obszar Territorio Histórico de Álava ( 83 ).

181. Prawdą jest, że – jak podkreśla Komisja – z orzecznictwa przywołanego w pkt 178 powyżej wynika wymóg, by rozstrzygnięcie danej sprawy zmieniło lub mogło zmienić sytuację prawną wnoszącego o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta.

182. Jednak zgodnie z tymże orzecznictwem ów wymóg ma zastosowanie tylko „co do zasady”. Pragnę zauważyć, że w postanowieniu Ramondín i Ramondín Cápsulas/Komisja wspólnota autonomiczna La Rioja została uznana za mającą interes w rozstrzygnięciu sprawy, ponieważ program pomocy doprowadził do przeniesienia pewnych przedsiębiorstw mających siedzibę w La Rioja i negatywnie wpłynął na sytuację konkurencyjną przedsiębiorstw, które pozostały w La Rioja. W niniejszej sprawie w spornej decyzji zakłada się budowę nowego zakładu produkcyjnego w Saksonii, natomiast wnoszącym o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta jest właśnie Freistaat Sachsen. Sprawa ta dotyczy pomocy regionalnej, zaś wnoszącym o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta jest region otrzymujący pomoc, którego rozwój gospodarczy zostaje wzmocniony przez rozpatrywaną pomoc. Moim zdaniem w takiej sytuacji interes gospodarczy może zostać uznany za wystarczająco bezpośredni. Okoliczności faktyczne niniejszej sprawy różnią się okoliczności faktycznych ustalonych w postanowieniu Provincia di Ascoli Piceno i Comune di Monte Urano/Sun Sang Kong Yuen Shoes Factory i in., w którym Trybunał stwierdził, że region Włoch, którego struktura gospodarcza miała być jakoby w znacznej mierze podporządkowana działalności polegającej na produkcji obuwia, nie miał interesu w rozstrzygnięciu postępowania w sprawie skargi o stwierdzenie nieważności rozporządzenia nakładającego cła antydumpingowe na przywóz niektórych rodzajów obuwia ze skórzanymi cholewkami pochodzących z Chin ( 84 ).

183. Prawdą jest, że – jak utrzymuje Komisja – w postępowaniu w sprawie Ramondín i Ramondín Cápsulas/Komisja wspólnota autonomiczna La Rioja skierowała do Komisji skargę, natomiast w niniejszej sprawie Freistaat Sachsen nie skierował do Komisji takiej skargi. W postępowaniu w sprawie Ramondín i Ramondín Cápsulas/Komisja Trybunał nie wziął jednak tej kwestii pod uwagę. Ponadto zgodnie z orzecznictwem udział w postępowaniu administracyjnym i złożenie skargi należą do czynników pozwalających ustalić istnienie interesu w rozstrzygnięciu sprawy ( 85 ). Nie wynika z tego, że złożenie skargi stanowi wymóg ustalenia takiego interesu.

184. W związku z powyższym zarzut pierwszy należy oddalić.

b) W przedmiocie zarzutu drugiego, dotyczącego błędu w kwalifikacji okoliczności faktycznych

185. W ramach zarzutu drugiego Komisja wskazuje, że jeżeli Trybunał uzna, iż interes w rozstrzygnięciu sprawy w rozumieniu art. 40 akapit pierwszy Statutu Trybunału Sprawiedliwości może być interesem gospodarczym, to Sąd błędnie stwierdził, że Freistaat Sachsen miał taki interes. Według Komisji Freistaat Sachsen miałby interes w rozstrzygnięciu skargi o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w całości. Nie ma on interesu w rozstrzygnięciu skargi o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim uznano w niej za niezgodną z rynkiem wewnętrznym kwotę pomocy przekraczającą 17 mln EUR.

186. Uważam, że zarzut drugi należy oddalić. Moim zdaniem Freistaat Sachsen ma interes w czerpaniu korzyści ze skutków gospodarczych wynikających z udzielenia BMW pomocy w kwocie równej trzykrotności kwoty uznanej w spornej decyzji za zgodną z rynkiem wewnętrznym.

187. W związku z tym zarzut drugi należy oddalić jako bezzasadny.

c) W przedmiocie zarzutu trzeciego, dotyczącego naruszenia zasad dotyczących ciężaru dowodu

188. W ramach zarzutu trzeciego Komisja utrzymuje, że Sąd, kiedy nie zobowiązał Freistaat Sachsen do przedstawienia dowodów potwierdzających, że miał on interes w rozstrzygnięciu sprawy, naruszył zasadę, zgodnie z którą zasadniczo na osobie, która powołuje się na określone okoliczności faktyczne na poparcie swoich żądań, ciąży obowiązek przedstawienia dowodów na to, że miały one miejsce.

189. Zwracam uwagę, że w pkt 19 postanowienia z dnia 11 maja 2015 r. Sąd wskazał, iż Freistaat Sachsen wskazał, że rozpatrywana pomoc przyczyniłaby się do utworzenia 800 miejsc pracy, doprowadziłaby do powstania synergii z branżą motoryzacyjną w regionie i promowania transferu wiedzy, a także przyspieszyłaby proces innowacji. Prawdą jest, że Freistaat Sachsen nie przedstawił dowodów na poparcie tych twierdzeń dotyczących okoliczności faktycznych. Prawdą jest jednak również to, że w swoich uwagach w odniesieniu o wniosku o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta Komisja nie kwestionowała tych twierdzeń dotyczących okoliczności faktycznych i że Sąd podkreślił, w pkt 20 postanowienia z dnia 11 maja 2015 r., iż nie zostały one zakwestionowane. Moim zdaniem w tych okolicznościach Sąd nie naruszył zasad dotyczących ciężaru dowodu.

190. W związku z tym zarzut trzeci należy oddalić jako bezzasadny.

191. Uważam zatem, że odwołanie wzajemne należy oddalić.

VII. W przedmiocie kosztów

192. Zgodnie z art. 184 § 2 regulaminu postępowania jeżeli odwołanie jest bezzasadne, Trybunał rozstrzyga o kosztach.

193. Zgodnie z art. 138 § 1 regulaminu postępowania, mającym zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie art. 184 § 1 tego regulaminu, kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ BMW przegrała sprawę, a Komisja wniosła o obciążenie BMW kosztami, należy obciążyć BMW jej własnymi kosztami i kosztami postępowania głównego poniesionymi przez Komisję. Zgodnie z art. 184 § 4 regulaminu postępowania jeżeli interwenient w pierwszej instancji bierze udział w postępowaniu odwoławczym, Trybunał może zdecydować, że pokryje on własne koszty. Ponieważ Freistaat Sachsen wzi