Sprawa C‑5/15

AK

przeciwko

Achmea Schadeverzekeringen NV

i

Stichting Achmea Rechtsbijstand

(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Gerechtshof Amsterdam)

Odesłanie prejudycjalne – Ubezpieczenie ochrony prawnej – Dyrektywa 87/344/EWG – Artykuł 4 ust. 1 – Swobodny wybór prawnika przez ubezpieczonego – Postępowanie sądowe lub administracyjne – Pojęcie – Zażalenie na odmowę wskazania do leczenia

Streszczenie – wyrok Trybunału (dziesiąta izba) z dnia 7 kwietnia 2016 r.

Swobodny przepływ osób – Swoboda przedsiębiorczości – Ubezpieczenie ochrony prawnej – Dyrektywa Rady 87/344 – Prawo wyboru pełnomocnika przez ubezpieczonego – Postępowanie administracyjne – Pojęcie – Etap zażalenia przed instytucją publiczną wydającą decyzję, od której przysługują środki zaskarżenia w postępowaniu sądowym – Włączenie

[dyrektywa Rady 87/344, art. 4 ust. 1 lit. a)]

Artykuł 4 ust. 1 lit. a) dyrektywy 87/344 w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do ubezpieczenia ochrony prawnej należy interpretować w ten sposób, że zawarte w tym przepisie pojęcie postępowania administracyjnego obejmuje etap zażalenia przed instytucją publiczną, w trakcie którego instytucja ta wydaje decyzję, od której przysługują środki zaskarżenia w postępowaniu sądowym.

W istocie, po pierwsze, przyjęcie wykładni tego pojęcia, która skutkowałaby ograniczeniem zakresu tego pojęcia wyłącznie do postępowań sądowych w dziedzinie administracji, czyli do postępowań toczących się przed sądami w ścisłym tego słowa znaczeniu, pozbawiałoby sensu zastosowane wprost przez prawodawcę Unii wyrażenie „postępowanie administracyjne”.

Po drugie, realizowany przez dyrektywę 87/344, a w szczególności przez jej art. 4, cel związany ze swobodnym wyborem adwokata lub przedstawiciela polega na objęciu interesów ubezpieczonych szeroką ochroną. Ogólny zakres i moc wiążąca, przypisywane prawu do swobodnego wyboru adwokata lub przedstawiciela, sprzeciwiają się zawężającej wykładni art. 4 ust. 1 lit. a) tej dyrektywy.

W wypadku gdy prawa ubezpieczonego zostały naruszone zarówno w pierwotnej decyzji owego organu, jak i w decyzji w przedmiocie zażalenia, ponieważ analizę stanu faktycznego przeprowadza się w tym właśnie stadium administracyjnym, przy czym stanowi ona podstawę do wydania rozstrzygnięcia w późniejszym sądowym postępowaniu administracyjnym, ubezpieczony powinien mieć zapewnioną ochronę prawną w postępowaniu, którego przeprowadzenie przed wniesieniem skargi do sądu administracyjnego jest konieczne.

Ponadto taka szeroka wykładnia prawa do swobodnego wyboru adwokata lub przedstawiciela nie prowadziłaby do przekształcenia każdego ubezpieczenia ochrony prawnej w ubezpieczenie oparte na zasadzie pokrycia kosztów w rozumieniu art. 3 ust. 2 lit. c) dyrektywy 87/344, ponieważ środki przewidziane w art. 3 ust. 2 lit. c) dyrektywy 87/344 zachowują swój zakres zastosowania nawet w przypadku, gdy niezależne prawo ubezpieczonego w zakresie ochrony prawnej do swobodnego wyboru przedstawiciela jest wywodzone z art. 4 ust. 1 lit. a) tej dyrektywy.

Wreszcie, w odniesieniu do ewentualnych konsekwencji finansowych dla systemu ubezpieczenia ochrony prawnej, nawet jeśli takie konsekwencje wystąpią, to nie mogą one usprawiedliwiać zawężającej wykładni art. 4 ust. 1 lit. a) dyrektywy 87/344. W istocie dyrektywa ta nie ma bowiem na celu dokonania całkowitej harmonizacji przepisów z zakresu umów ubezpieczenia ochrony prawnej, a tym samym w aktualnym stanie prawa Unii państwa członkowskie zachowują swobodę uchwalania przepisów stosujących się do tych umów, o ile zasady przewidziane w tej dyrektywie nie zostają przy tym pozbawione treści. Tak więc korzystanie z przysługującego ubezpieczonemu prawa do swobodnego wyboru jego przedstawiciela nie wyklucza, iż w pewnych przypadkach mógłby zostać określony pułap pokrywanych przez ubezpieczycieli kosztów.

(por. pkt 18, 21–26; sentencja)