Sprawy połączone T‑456/05 i T‑457/05

Gütermann AG

i Zwicky & Co. AG

przeciwko

Komisji Europejskiej

Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Europejski rynek nici przemysłowych – Decyzja stwierdzająca naruszenie art. 81 WE i art. 53 porozumienia EOG – Grzywny – Waga naruszenia – Rzeczywisty wpływ na rynek – Czas trwania naruszenia – Okoliczności łagodzące – Współpraca w toku postępowania administracyjnego – Proporcjonalność – Wytyczne w sprawie metody ustalania grzywien

Streszczenie wyroku

1. Prawo wspólnotowe – Wykładnia – Akty instytucji – Uzasadnienie

2. Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Zakaz – Naruszenia – Porozumienia i uzgodnione praktyki, które mogą być zakwalifikowane jako stanowiące jednolite naruszenie – Przypisanie odpowiedzialności przedsiębiorstwu ze względu na udział w naruszeniu postrzeganym jako całość – Dopuszczalność

(art. 81 ust. 1 WE)

3. Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Przypisanie przedsiębiorstwu – Odpowiedzialność za zachowania innych przedsiębiorstw składające się na to samo naruszenie – Dopuszczalność – Kryteria

(art. 81 ust. 1 WE)

4. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Zaprzestanie naruszenia – Uprawnienie Komisji – Nakazy skierowane do przedsiębiorstw

(rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 7 ust. 1)

5. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kwota maksymalna

(rozporządzenia Rady: nr 17, art. 15 ust. 2; nr 1/2003, art. 23 ust. 2)

6. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga i czas trwania naruszenia – Możliwość zwiększenia grzywien w celu wzmocnienia ich odstraszającego skutku

(rozporządzenia Rady: nr 17, art. 15 ust. 2; nr 1/2003, art. 23 ust. 2)

7. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Stosowność – Kontrola sądowa

(art. 229 WE, 253 WE; rozporządzenia Rady: nr 17, art. 17; nr 1/2003, art. 31)

8. Skarga o stwierdzenie nieważności – Kontrola sądowa – Granice rozpatrywania

(art. 233 WE)

9. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Rzeczywisty wpływ na rynek – Kryteria oceny

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03)

10. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Czas trwania naruszenia – Naruszenia długotrwałe

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 1 B akapit pierwszy)

11. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Okoliczności łagodzące – Niestosowanie porozumienia w praktyce – Ocena indywidualnego postępowania każdego z przedsiębiorstw

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 1 A akapit pierwszy, pkt 3)

12. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Okoliczności łagodzące – Bierna rola przedsiębiorstwa lub pójście przez nie w ślad za liderem

(art. 81 WE; rozporządzenie Rady nr 17, art. 15; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 2, 3)

13. Postępowanie – Podnoszenie nowych zarzutów w toku postępowania – Przesłanki – Nowy zarzut – Pojęcie

(regulamin postępowania przed Sądem, art. 48 § 2)

14. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Obniżenie kwoty grzywny w zamian za współpracę przedsiębiorstwa, któremu zarzucono naruszenie – Przesłanki – Uprawnienia dyskrecjonalne Komisji

(rozporządzenie Rady nr 17; komunikat Komisji 96/C 207/04, tytuł D pkt 2)

15. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Ustalenie grzywny proporcjonalnie do elementów oceny wagi naruszenia

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2)

1. Sentencja aktu jest nierozerwalnie związana z jego uzasadnieniem, w związku z czym w razie potrzeby powinna być interpretowana z uwzględnieniem motywów, które doprowadziły do jej przyjęcia.

(por. pkt 41)

2. Naruszenie art. 81 ust. 1 WE może wynikać nie tylko z odrębnego działania, ale również z szeregu działań, a nawet z ciągłego zachowania. Taka wykładnia nie może zostać podważona ze względu na to, że jedno lub kilka ze zdarzeń stanowiących ten szereg działań lub to ciągłe zachowanie, rozpatrywane odrębnie, może również samo w sobie stanowić naruszenie wspomnianego postanowienia.

Jednolite i ciągłe naruszenie częstokroć łączy w sobie szereg działań chronologicznie po sobie następujących, które, same w sobie, w chwili ich popełnienia mogą również stanowić naruszenie reguł konkurencji. Cechą szczególną tych działań jest to, że wpisują się one w całościową strategię.

(por. pkt 45, 46)

3. Przedsiębiorstwu, które uczestniczyło w jednolitym i złożonym naruszeniu reguł konkurencji poprzez własne zachowania, odpowiadające definicji porozumienia lub uzgodnionej praktyki, mające antykonkurencyjne cele w rozumieniu art. 81 ust. 1 WE oraz przyczyniające się do realizacji naruszenia w całości, może być również przypisana odpowiedzialność za zachowania innych przedsiębiorstw składające się na to samo naruszenie za cały okres jego uczestnictwa w tym naruszeniu, jeśli zostanie wykazane, że przedsiębiorstwo to wiedziało o sprzecznych z prawem zachowaniach innych uczestników lub też mogło rozsądnie je przewidzieć i gotowe było zaakceptować związane z nimi ryzyko.

Przedsiębiorstwo może naruszyć zakaz przewidziany w art. 81 ust. 1 WE, gdy jego zachowanie, skoordynowane z zachowaniem innych przedsiębiorstw, ma na celu ograniczenie konkurencji na szczególnym rynku właściwym wewnątrz wspólnego rynku, co nie oznacza koniecznie z góry, że przedsiębiorstwo to samo jest aktywne na tym samym rynku właściwym.

(por. pkt 50, 53)

4. Uprawnienie Komisji do wydawania nakazów musi być wykonywane z uwzględnieniem charakteru stwierdzonego naruszenia.

Ponieważ dane przedsiębiorstwo nie prowadzi już działalności w rozpatrywanym sektorze, nie dotyczy go w rzeczywistości nakaz zaprzestania naruszeń. Nie może tu być zatem mowy o naruszeniu zasady proporcjonalności.

Stosowanie art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003 w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82 traktatu może obejmować zakaz kontynuowania pewnych działań, praktyk lub sytuacji, których niezgodność z prawem została stwierdzona, ale również zakaz podobnego zachowania w przyszłości lub podjęcia wszelkiego działania mogącego mieć równoważny cel lub skutek.

Ze względu na to, że zainteresowane przedsiębiorstwo nie zobowiązało się, że nie będzie zachowywać się ponownie w antykonkurencyjny sposób, Komisja ma prawo wprowadzić nakaz, by zaniechało w przyszłości wszelkiego działania mogącego mieć równoważny cel lub skutek, nawet jeżeli to przedsiębiorstwo nie prowadzi już działalności w sektorze, którego dotyczy kartel.

Tego typu działania nie mogą jednak wykraczać poza to, co jest stosowne i konieczne do osiągnięcia zamierzonego celu.

(por. pkt 61, 63, 65, 67)

5. W celu ustalenia znaczenia wyrażenia „poprzedzający rok obrotowy” Komisja – biorąc pod uwagę kontekst oraz cel systemu kar ustanowionego w rozporządzeniu nr 17 i w rozporządzeniu nr 1/2003 w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82 traktatu – jest zobowiązana dokonać, w każdym rozpatrywanym przypadku, oceny zamierzonego wpływu na zainteresowane przedsiębiorstwo, uwzględniając w szczególności obrót tego przedsiębiorstwa odzwierciedlający jego rzeczywistą sytuację gospodarczą w okresie, w którym zostało popełnione naruszenie.

Z celów systemu, w który wpisuje się art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 i art. 23 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia nr 1/2003, jak i z orzecznictwa wynika, że stosowanie górnej granicy 10% obrotu opiera się na założeniu z jednej strony, że Komisja dysponuje informacją o obrocie w ostatnim roku obrotowym, który poprzedza dzień wydania decyzji, oraz z drugiej strony, że te dane przedstawiają pełny rok normalnej działalności gospodarczej w okresie dwunastu miesięcy.

Tak więc, jeśli rok obrotowy zakończył się przed wydaniem decyzji, ale roczne sprawozdania finansowe danego przedsiębiorstwa nie zostały jeszcze sporządzone lub podane do wiadomości Komisji, Komisja ma prawo, a nawet obowiązek odnieść się do obrotu osiągniętego w trakcie wcześniejszego roku w celu zastosowania art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 i art. 23 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia nr 1/2003. Podobnie, jeśli z uwagi na restrukturyzację lub zmianę praktyk rachunkowych przedsiębiorstwo przedstawiło za poprzedni rok obrotowy sprawozdania, które dotyczą okresu krótszego niż dwanaście miesięcy, Komisja ma prawo odnieść się do obrotu osiągniętego w trakcie wcześniejszego pełnego roku obrotowego w celu zastosowania tych przepisów. Ma to również miejsce, jeżeli przedsiębiorstwo nie prowadziło działalności gospodarczej w poprzedzającym roku obrotowym i Komisja nie dysponuje informacjami o obrocie odpowiadającym działalności gospodarczej wykonywanej przezeń w tym roku obrotowym. Obrót w tym okresie nie stanowi bowiem, inaczej niż wymaga orzecznictwo, żadnej wskazówki co do wielkości tego przedsiębiorstwa i dlatego nie może posłużyć jako podstawa do określenia górnej granicy przewidzianej przez art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 i art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003.

Nawet w trakcie prowadzenia normalnej działalności gospodarczej obrót przedsiębiorstwa w porównaniu z poprzednimi latami może się znacznie, a nawet zasadniczo zmniejszyć z różnych względów, przykładowo na skutek trudnej sytuacji gospodarczej, kryzysu w danej branży, klęski żywiołowej lub strajku. Jednak w przypadku gdy przedsiębiorstwo faktycznie osiągnęło obrót w trakcie pełnego roku obrotowego, w którym była prowadzona działalność gospodarcza, choćby w ograniczonym zakresie, Komisja musi wziąć pod uwagę ten obrót w celu określenia górnej granicy przewidzianej w art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 i art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003. Dlatego należy uznać, że przynajmniej w sytuacji, w której nie ma informacji o zakończeniu działalności handlowej ani o zafałszowaniu obrotu w celu uniknięcia wysokiej grzywny, Komisja ma obowiązek ustalić górną granicę grzywny w stosunku do najbardziej aktualnego obrotu odzwierciedlającego pełny rok działalności gospodarczej.

(por. pkt 89, 90, 94–97)

6. Uprawnienie Komisji do nakładania grzywien na podstawie art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 i art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82 traktatu stanowi jeden ze środków przyznanych Komisji w takim celu, aby mogła ona spełniać zadanie nadzoru powierzone jej przez prawo wspólnotowe.

Zadanie to obejmuje obowiązek prowadzenia dochodzenia i karania pojedynczych naruszeń, lecz zawiera w sobie również obowiązek prowadzenia ogólnej polityki zmierzającej do stosowania w dziedzinie konkurencji zasad ustanowionych w traktacie i wyznaczania takiego kierunku zachowaniu przedsiębiorstw. Zatem obejmuje ono również karanie czynów niedozwolonych oraz zapobieganie ich ponownemu popełnianiu.

Wynika z tego, że Komisja powinna strzec, aby grzywny miały odstraszający charakter.

(por. pkt 79, 91)

7. Jeśli chodzi o skargi skierowane przeciwko decyzjom Komisji nakładającym na przedsiębiorstwa grzywny za naruszenie reguł konkurencji, do właściwości sądu wspólnotowego należy, w ramach przyznanego mu w art. 229 WE oraz w art. 17 rozporządzenia nr 17 i art. 31 rozporządzenia nr 1/2003 w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82 traktatu nieograniczonego prawa orzekania, ocena stosowności kwoty grzywien. Dokonanie tej oceny może uzasadniać przedstawienie i wzięcie pod uwagę dodatkowych informacji, które nie muszą jako takie być zawarte w decyzji nakładającej grzywnę na podstawie przewidzianego w art. 253 WE obowiązku uzasadnienia.

(por. pkt 105, 106)

8. Jeżeli adresat decyzji postanawia wnieść skargę o stwierdzenie nieważności, sąd wspólnotowy rozpatruje jedynie te elementy decyzji, które dotyczą tego adresata. Natomiast te elementy decyzji, które dotyczą innych adresatów i które nie stały się przedmiotem skargi, nie stanowią przedmiotu sporu podlegającego rozstrzygnięciu przez sąd wspólnotowy.

(por. pkt 112)

9. W celu oceny rzeczywistego wpływu naruszenia na rynek Komisja jest zobowiązana do przyjęcia za punkt odniesienia konkurencję, jaka normalnie istniałaby w przypadku braku naruszenia. Do stwierdzenia istnienia wpływu na rynek wystarczy, że ustalone ceny posłużyły jako podstawa do ustalenia cen pojedynczych transakcji i ograniczyły możliwość negocjacji ze strony klientów.

Natomiast jeżeli Komisja udowodni wprowadzenie kartelu w życie, nie można od niej wymagać, by systematycznie wykazywała, że porozumienia rzeczywiście pozwoliły określonym przedsiębiorstwom uzyskać poziom cen transakcji wyższy od poziomu, który byłby osiągnięty przy braku kartelu. Nieproporcjonalne byłoby wprowadzenie wymogu przeprowadzenia tego dowodu, ponieważ pochłonęłoby ono znaczne koszty, biorąc pod uwagę, że wymagałoby zastosowania teoretycznych obliczeń, opartych na wzorach ekonomicznych, których dokładność byłoby trudno skontrolować sądowi i których niezawodność nie jest pewna. Przy ocenie wagi naruszenia decydujące znaczenie ma bowiem ustalenie, że członkowie kartelu zrobili wszystko, co było w ich mocy, aby ich zamiary przyniosły rzeczywisty skutek. Natomiast to, co stało się później w zakresie rzeczywistego poziomu cen na rynku, mogło być uzależnione od innych czynników, niepodlegających kontroli ze strony członków kartelu. Członkowie kartelu nie mogą powoływać na swoją korzyść czynników zewnętrznych, które pokrzyżowały ich zamiary, i wskazywać ich jako okoliczności uzasadniających obniżenie grzywny.

Rzeczywiste zachowanie przedsiębiorstwa, które miało jakoby miejsce, nie ma znaczenia przy ocenie wpływu kartelu na rynek. Uwzględnić należy tylko skutki wynikające z całości naruszenia. Zatem uwzględnienie noszącego znamiona naruszenia konkurencji zachowania zainteresowanego przedsiębiorstwa ma na celu ocenę jego indywidualnej sytuacji, ale nie może mieć jakiegokolwiek wpływu na zaliczenie naruszenia do kategorii „bardzo poważnych” naruszeń.

Jeżeli chodzi o naruszenie długotrwałe, jest mało prawdopodobne, by zainteresowane przedsiębiorstwa mogły uważać, że zarzucane praktyki były całkowicie pozbawione skuteczności i użyteczności.

Charakter naruszenia odgrywa zasadniczą rolę w szczególności przy badaniu przesłanek „bardzo poważnych” naruszeń. W tym względzie z opisu bardzo poważnych naruszeń zawartego w wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS wynika, że porozumienia lub uzgodnione praktyki, których celem jest między innymi ustalenie cen, mogą na podstawie samego ich charakteru spowodować uznanie ich za „bardzo poważne”, bez konieczności dokonania charakterystyki tych zachowań z punktu widzenia wpływu na rynek czy określonego obszaru geograficznego. Opis „bardzo poważnych” naruszeń nie zawiera żadnego wymogu rzeczywistego wpływu na rynek ani skutków dotyczących określonego obszaru.

(por. pkt 126, 128–130, 133, 134, 136, 137)

10. Czas trwania naruszenia stanowi jeden z elementów, które należy uwzględnić przy określaniu wysokości grzywny, jaką nakłada się na przedsiębiorstwa winne naruszenia reguł konkurencji. Jeżeli chodzi o naruszenia długotrwałe, Komisja może automatycznie zastosować maksymalną stawkę podwyższenia o 10% za każdy rok kwoty ustalonej z tytułu wagi naruszenia. W istocie nawet jeżeli pkt 1 B akapit pierwszy tiret trzecie wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS nie przewiduje automatycznego podwyższenia, to pozostawia Komisji w tym względzie zakres swobodnego uznania.

Wytyczne w żaden sposób nie stoją na przeszkodzie uwzględnieniu przy ustalaniu kwoty grzywny rzeczywistego czasu trwania naruszenia Takie podejście jest całkowicie logiczne i rozsądne oraz mieści się w przysługującym Komisji zakresie swobodnego uznania.

Jeśli zostanie wykazane, że przedsiębiorstwo wiedziało o noszących znamiona naruszenia zachowaniach innych uczestników lub też mogło rozsądnie je przewidzieć i gotowe było zaakceptować związane z nimi ryzyko, uznaje się je również za odpowiedzialne, przez cały okres jego uczestnictwa w naruszeniu, za zachowania innych przedsiębiorstw w ramach tego samego naruszenia. Komisja może słusznie w sposób dorozumiany uznać, iż czas trwania naruszenia nie powinien być dzielony w zależności od stopnia natężenia uczestnictwa skarżącego przedsiębiorstwa w naruszeniu na rynkach właściwych. Jeśli rola, jaką dane przedsiębiorstwo odegrało w kartelu, została prawidłowo uwzględniona przy określaniu wyjściowej kwoty grzywny, okoliczność, że przedsiębiorstwo nie uczestniczyło we wszystkich działaniach składających się na kartel, nie może być ponownie uwzględniona przy określaniu czasu trwania naruszenia.

Zwiększenia kwoty grzywny w zależności od czasu trwania naruszenia dokonuje się poprzez podwyższenie o określoną wartość procentową kwoty wyjściowej, która jest ustalana w oparciu o wagę całości naruszenia i odzwierciedla już zmienne natężenie naruszenia. Uwzględnienie zmian natężenia naruszenia w rozpatrywanym okresie w ramach zwiększenia kwoty grzywny z uwagi na czas jego trwania byłoby zatem nielogiczne. Należy zawsze dokonać rozróżnienia między czasem, w ciągu którego ten kartel rzeczywiście działa, a wagą tego kartelu, która wynika z jego charakteru.

(por. pkt 147, 148, 150, 152, 156, 157, 159, 160)

11. Wszystkie okoliczności łagodzące przewidziane w pkt 3 wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS opierają się na zachowaniu właściwym każdemu przedsiębiorstwu. Aby dokonać ich oceny, nie należy uwzględniać skutków wywołanych całością naruszenia, gdyż te powinny być wzięte pod uwagę podczas oceny rzeczywistego wpływu naruszenia na rynek w celu oceny wagi naruszenia, ale zachowanie właściwe dla każdego przedsiębiorstwa, tak by zbadać względną wagę udziału każdego przedsiębiorstwa w naruszeniu.

Przedsiębiorstwa winny zatem podnieść inne argumenty pozwalające ustalić, iż w okresie, w trakcie którego przystąpiły one do porozumień stanowiących naruszenie, rzeczywiście uchylały się od ich stosowania poprzez przyjęcie konkurencyjnej postawy na rynku lub iż przynajmniej wyraźnie i w znaczącym stopniu naruszały zobowiązania mające na celu wprowadzenie tego kartelu w życie, do tego stopnia, iż zakłócały one samo funkcjonowanie tego kartelu.

(por. pkt 178, 180)

12. Bierna rola zakłada przyjęcie przez dane przedsiębiorstwo „niezaangażowanej postawy”, czyli brak aktywnego udziału w przygotowywaniu porozumienia lub porozumień antykonkurencyjnych. Do okoliczności, które potwierdzają bierną rolę przedsiębiorstwa w kartelu, należą znacznie rzadsze – w porównaniu ze zwykłymi członkami kartelu – uczestniczenie przezeń w spotkaniach, jak również późne wejście na rynek, którego dotyczy naruszenie – niezależnie od długości trwania uczestnictwa w tym naruszeniu – czy ewentualne wyraźne oświadczenia złożone w tym zakresie przez przedstawicieli przedsiębiorstw trzecich uczestniczących w naruszeniu.

Jedynie w pewnych szczególnych okolicznościach niewielki rozmiar przedsiębiorstwa stanowi istotny element, jaki należy uwzględnić. W przypadku gdy zarząd tego przedsiębiorstwa obejmuje rolę przewodniczącego podczas wielu spotkań i je organizuje, Komisja słusznie wnioskuje o braku biernego zachowania: bezsporne jest, że możliwość zwoływania spotkań, proponowania porządku spotkania i rozdawania dokumentów w celu przygotowania takich spotkań nie jest zgodna z bierną rolą przedsiębiorstwa, które idzie w ślad za liderem i przyjmuje postawę niezaangażowaną, ponieważ takie inicjatywy wskazują na przychylną i czynną postawę zainteresowanych przedsiębiorstw w zakresie przygotowania, kontynuowania i kontroli kartelu.

Komisja nie jest związana praktyką decyzyjną: okoliczność, iż w poprzednich sprawach Komisja mogła wziąć pod uwagę sytuację ekonomiczną sektora jako okoliczność łagodzącą, nie oznacza, że musi ona nadal przestrzegać tej praktyki. Komisja zobowiązana jest dokonać zindywidualizowanej oceny okoliczności właściwych każdej sprawie, nie będąc związaną poprzednimi decyzjami dotyczącymi innych podmiotów gospodarczych, innych rynków produktów i usług lub innych rynków geograficznych w innych okresach.

(por. pkt 184, 185, 189, 193–195)

13. Z przepisów art. 48 § 2 regulaminu postępowania przed Sądem wynika, że nie można podnosić nowych zarzutów w toku postępowania, chyba że podstawą tych zarzutów są okoliczności prawne i faktyczne ujawnione dopiero w toku postępowania.

Jednakże zarzut, który stanowi rozszerzenie zarzutu postawionego uprzednio, bezpośrednio lub w sposób dorozumiany, w skardze wszczynającej postępowanie, który pozostaje z nim w ścisłym związku, należy uznać za dopuszczalny.

(por. pkt 198, 199)

14. Komisja dysponuje szerokim zakresem uznania co do metody ustalania grzywien i ma prawo w tym względzie brać pod uwagę liczne czynniki, wśród których znajduje się współpraca zainteresowanych przedsiębiorstw w trakcie dochodzenia prowadzonego przez służby tej instytucji. Współpraca przedsiębiorstwa z Komisją może stanowić uzasadnienie dla obniżenia grzywny na podstawie komunikatu w sprawie nienakładania grzywien lub obniżenia ich kwoty w sprawach dotyczących karteli wyłącznie wówczas, gdy ułatwia ona Komisji wykonanie jej zadania polegającego na stwierdzeniu istnienia naruszenia i na doprowadzeniu do jego zakończenia.

Komisja nie jest związana wcześniejszą praktyką decyzyjną, kiedy przyznaje obniżkę na pewnym poziomie za określone zachowanie; nie jest ona zobowiązana przyznać proporcjonalnie taką samą obniżkę, gdy ocenia podobne zachowanie w ramach późniejszego postępowania administracyjnego.

Komisji przysługuje szeroki zakres uznania przy dokonywaniu oceny jakości i użyteczności współpracy danego przedsiębiorstwa, w szczególności w porównaniu ze współpracą innych przedsiębiorstw. W tym kontekście Komisja ma obowiązek przeprowadzenia złożonej oceny okoliczności faktycznych, w tym również okoliczności dotyczących odpowiedniej współpracy zainteresowanych przedsiębiorstw. Wykaz okoliczności prowadzących do obniżenia grzywny zawarty w tytule D pkt 2 komunikatu w sprawie współpracy ma jedynie charakter przykładowy.

Komisja nie może pominąć użyteczności dostarczonych informacji, która bezwzględnie zależy od posiadanych już środków dowodowych. Jeśli przedsiębiorstwo potwierdza jedynie, w sposób mniej precyzyjny i wyraźny, informacje, które zostały już dostarczone przez inne przedsiębiorstwo, nie ułatwia to Komisji zadania w znacznym stopniu i wyklucza obniżenie grzywny ze względu na współpracę.

Łagodzenie sankcji jest nagrodą przyznawaną przedsiębiorstwu przez Komisję w zamian za ułatwienie stwierdzenia naruszenia i to niezależnie od etapu, na jakim doszło do udzielenia pomocy przez przedsiębiorstwo, oraz od tego, czy pomoc polegała na dostarczeniu nowych informacji i dowodów, czy na uznaniu okoliczności faktycznych lub ich kwalifikacji prawnej.

Obniżenie grzywny z uwagi na współpracę zależy głównie od jakości i użyteczności współpracy, którą Komisja ocenia w ramach przysługującego jej szerokiego zakresu uznania, którego jedynie oczywiste przekroczenie może stać się przedmiotem krytyki..

Komisja, dokonując oceny współpracy przedsiębiorstw, musi przestrzegać zasady równego traktowania, która zostaje naruszona w wypadku, gdy porównywalne sytuacje są traktowane w różny sposób lub gdy różne sytuacje są traktowane w ten sam sposób, chyba że takie traktowanie jest obiektywnie uzasadnione.

Ocena użyteczności współpracy nie opiera się na wzorze arytmetycznym pociągającym za sobą z urzędu obniżkę w wysokości co najmniej 20%, jeżeli w rachubę wchodzą obydwa tiret tytułu D komunikatu w sprawie współpracy.

(por. pkt 219–225, 238, 246, 248)

15. Zasada proporcjonalności wymaga, aby akty wydawane przez instytucje wspólnotowe nie przekraczały granic tego, co jest stosowne i konieczne do realizacji wyznaczonego celu.

W przypadku ustalania grzywien waga naruszeń musi zostać ustalona na podstawie licznych czynników, przy czym żadnemu z nich nie należy przypisywać nieproporcjonalnie dużego znaczenia w porównaniu z innymi elementami oceny.

Zasada proporcjonalności oznacza w tej sytuacji, że Komisja powinna ustalić grzywnę proporcjonalnie do czynników uwzględnionych w ocenie wagi naruszenia i w tym celu musi ocenić te czynniki w sposób spójny i obiektywnie uzasadniony.

Przy określaniu kwoty grzywny Komisja nie ma zatem obowiązku uwzględnienia deficytowej sytuacji finansowej przedsiębiorstwa, gdyż uznanie istnienia takiego obowiązku prowadziłoby do przyznania przedsiębiorstwom najmniej przystosowanym do warunków rynku nieuzasadnionej przewagi konkurencyjnej. Zakładając w każdym razie, iż zastosowany przez organ wspólnotowy środek prowadzi do likwidacji przedsiębiorstwa w jego istniejącej formie prawnej – to nawet jeśli może on naruszać interesy finansowe właścicieli, akcjonariuszy lub udziałowców – nie oznacza to jednak, że osobowe, materialne lub niematerialne składniki tego przedsiębiorstwa utracą również swoją wartość.

Tak więc ani rozporządzenie nr 17, ani rozporządzenie nr 1/2003 w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82 traktatu, ani wytyczne w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS nie przewidują, że kwota grzywien winna zostać ustalona bezpośrednio w zależności od rozmiaru rynku, którego dotyczy naruszenie, jako że czynnik ten jest tylko jednym z istotnych elementów.

O ile wytyczne nie przewidują, iż kwota grzywien jest ustalana na podstawie całkowitego obrotu lub obrotu uzyskanego przez przedsiębiorstwa na danym rynku, o tyle nie stoją one na przeszkodzie temu, aby taki obrót został wzięty pod uwagę przy określaniu kwoty grzywny, tak by przestrzegane były ogólne zasady prawa wspólnotowego oraz gdy wymagają tego okoliczności. Obrót pochodzący z towarów, których dotyczy naruszenie, może być dokładną wskazówką co do rozmiaru naruszenia i odpowiedzialności każdego członka kartelu na danym rynku. Stanowi on zatem okoliczność obiektywną, która pozwala na dokładne określenie szkodliwości spornej praktyki dla normalnej konkurencji, i jest dobrym wskaźnikiem możliwości wyrządzenia szkody przez każde zainteresowane przedsiębiorstwo. Nie istnieje jednak ogólna zasady, zgodnie z którą kara musi być proporcjonalna do obrotu uzyskanego przez przedsiębiorstwo ze sprzedaży produktu będącego przedmiotem naruszenia.

Komisja nie jest zobowiązana do zapewnienia, w przypadku gdy grzywny są nałożone na kilka przedsiębiorstw uczestniczących w tym samym naruszeniu, by ostateczne kwoty grzywien ustalone przez nią dla zainteresowanych przedsiębiorstw odzwierciedlały wszystkie różnice pomiędzy nimi, jeśli chodzi o ich całkowite obroty lub ich obroty na właściwym rynku produktowym. Komisja nie ma obowiązku określenia kwoty grzywny, uwzględniając rozmiar zainteresowanych przedsiębiorstw; nie ma żadnego powodu, aby małe i średnie przedsiębiorstwa traktować inaczej niż pozostałe przedsiębiorstwa, ponieważ nie zwalnia ich to z obowiązku przestrzegania reguł konkurencji.

(por. pkt 260, 261, 264, 266, 267, 275, 277–283)

WYROK SĄDU (piąta izba)

z dnia 28 kwietnia 2010 r.( )

Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Europejski rynek nici przemysłowych – Decyzja stwierdzająca naruszenie art. 81 WE i art. 53 porozumienia EOG – Grzywny – Waga naruszenia – Rzeczywisty wpływ na rynek – Czas trwania naruszenia – Okoliczności łagodzące – Współpraca w toku postępowania administracyjnego – Proporcjonalność – Wytyczne w sprawie metody ustalania grzywien

W sprawach połączonych T‑456/05 i T‑457/05

Gütermann AG, z siedzibą w Gutach‑Breisgau (Niemcy), reprezentowany przez adwokatów J. Burrichtera, B. Kastena oraz S. Orlikowską‑Wolf,

strona skarżąca w sprawie T‑456/05,

Zwicky & Co. AG, z siedzibą w Wallisellen (Szwajcaria), reprezentowana przez adwokatów J. Burrichtera, B. Kastena oraz S. Orlikowską‑Wolf,

strona skarżąca w sprawie T‑457/05,

przeciwko

Komisji Europejskiej, reprezentowanej początkowo przez F. Castilla de la Torrego, M. Schneidera oraz K. Mojzesowicz, a następnie przez F. Castilla de la Torrego oraz K. Mojzesowicz, działających w charakterze pełnomocników,

strona pozwana,

mających za przedmiot skargę o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji C(2005) 3452 z dnia 14 września 2005 r. dotyczącej postępowania przewidzianego w art. 81 [WE] i art. 53 porozumienia EOG (sprawa COMP/38.337 PO/Nici), zmienionej decyzją Komisji C(2005) 3765 z dnia 13 października 2005 r., a ewentualnie – wniosek o obniżenie kwoty grzywny nałożonej tą decyzją na skarżące,

SĄD (piąta izba),

w składzie: M. Vilaras, prezes, M. Prek (sprawozdawca) i V.M. Ciucǎ, sędziowie,

sekretarz: T. Weiler, administrator,

uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 17 grudnia 2008 r.,

wydaje następujący

Wyrok

Okoliczności powstania sporu

1. Przedmiot sporu

1 W decyzji C(2005) 3452 z dnia 14 września 2005 r. dotyczącej postępowania przewidzianego w art. 81 [WE] oraz art. 53 porozumienia EOG (sprawa COMP/38.337 PO/Nici, zwanej dalej „zaskarżoną decyzją”), zmienionej decyzją Komisji C (2005) 3765 z dnia 13 października 2005 r., której streszczenie zostało opublikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej z dnia 26 stycznia 2008 r. (Dz.U. C 21, s. 10), Komisja Wspólnot Europejskich stwierdziła, że skarżące Gütermann AG (zwana dalej „Gütermann”) i Zwicky & Co. AG (zwana dalej „Zwicky”) uczestniczyły w szeregu porozumień i praktyk uzgodnionych na rynku nici przeznaczonych dla odbiorców przemysłowych w państwach Beneluksu oraz w państwach nordyckich w okresie od stycznia 1990 r. do września 2001 r., jeżeli chodzi o Gütermann, i w okresie od stycznia 1990 r. do listopada 2000 r., jeżeli chodzi o Zwicky.

2 Komisja nałożyła grzywnę w kwocie 4,021 mln EUR na Gütermann i grzywnę w kwocie 0,174 mln EUR na Zwicky za ich uczestnictwo w kartelu dotyczącym nici przemysłowych w państwach Beneluksu oraz w państwach nordyckich.

2. Postępowanie administracyjne

3 W dniach 7 i 8 listopada 2001 r. Komisja, działając na podstawie art. 14 ust. 3 rozporządzenia Rady nr 17 z dnia 6 lutego 1962 r., pierwszego rozporządzenia wprowadzającego w życie art. [81 WE] i [82 WE] (Dz.U. 13, s. 204), przeprowadziła kontrole w pomieszczeniach wielu producentów nici do szycia. Owych kontroli dokonano na podstawie informacji dostarczonych w sierpniu 2000 r. przez The English Needle & Tackle Co. Ltd.

4 W dniu 26 listopada 2001 r. Coats Viyella plc (zwana dalej „Coats”) złożyła wniosek o złagodzenie sankcji na mocy komunikatu Komisji w sprawie nienakładania grzywien lub obniżenia ich kwoty w sprawach dotyczących karteli (Dz.U. 1996, C 207, s. 4, zwanego dalej „komunikatem w sprawie współpracy”), do którego załączono dokumenty w celu dowiedzenia istnienia następujących karteli: po pierwsze kartelu na rynku nici przeznaczonych dla odbiorców z sektora motoryzacyjnego w Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG), po drugie kartelu na rynku nici przeznaczonych dla odbiorców przemysłowych w Zjednoczonym Królestwie, a po trzecie kartelu na rynku nici przeznaczonych dla odbiorców przemysłowych w państwach Beneluksu oraz w Danii, Finlandii, Norwegii i Szwecji (zwanych dalej łącznie „państwami nordyckimi”).

5 Na podstawie dokumentów zebranych podczas inspekcji oraz dokumentów przekazanych przez Coats Komisja, działając zgodnie z art. 11 rozporządzenia nr 17, skierowała w marcu i sierpniu 2003 r. do zainteresowanych przedsiębiorstw żądania udzielenia informacji.

6 W dniu 15 marca 2004 r. Komisja wydała pismo w sprawie przedstawienia zarzutów skierowane do wielu przedsiębiorstw z uwagi na ich udział w jednym lub kilku kartelach wymienionych w pkt 4 powyżej, między innymi w kartelu na rynku nici przeznaczonych dla odbiorców przemysłowych w państwach Beneluksu i w państwach nordyckich.

7 Wszystkie przedsiębiorstwa będące adresatami pisma w sprawie przedstawienia zarzutów przekazały uwagi na piśmie. Gütermann odpowiedział w imieniu własnym i Zwicky.

8 Strony zostały przesłuchane w dniach 19 i 20 lipca 2004 r.

9 W dniu 24 września 2004 r. udzielono stronom dostępu do jawnej wersji odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów i do uwag stron przekazanych podczas przesłuchania oraz wyznaczono im termin na przedstawienie dalszych uwag.

10 W dniu 14 września 2005 r. Komisja wydała zaskarżoną decyzję.

3. Zaskarżona decyzja

Określenie rynków właściwych

Rynek produktowy

11 W zaskarżonej decyzji Komisja wskazuje, iż sektor nici można podzielić na dwa segmenty, a mianowicie po pierwsze na segment nici wykorzystywanych w przemyśle do szycia lub wyszywania różnych rodzajów artykułów odzieżowych lub innych, takich jak: wyroby skórzane, obicia tekstylne do samochodów i materace, a po drugie na segment nici do użytku domowego wykorzystywanych przez osoby prywatne do szycia lub naprawy i do zajęć w czasie wolnym.

12 Jeżeli chodzi o segment nici przemysłowych, to zależnie od sposobu ich wykorzystania podzielić go można na trzy kategorie: nici do szycia przeznaczonych do konfekcji i wykorzystywanych do różnych rodzajów odzieży, nici do wyszywania wykorzystywanych w zinformatyzowanych przemysłowych maszynach do wyszywania w celu ozdabiania odzieży, obuwia sportowego i tekstyliów domowych, oraz nici specjalnych wykorzystywanych w różnych sektorach, takich jak: sektor obuwniczy, wyrobów skórzanych i motoryzacyjny.

13 Według Komisji nici przemysłowe można, z punktu widzenia podaży, uznać za należące do jednolitego rynku produktowego, jako że nie występuje ścisła współzależność między końcowym zastosowaniem a rodzajem włókna lub strukturą nici.

14 Komisja dokonuje jednak rozróżnienia pomiędzy z jednej strony nićmi przeznaczonymi dla odbiorców z sektora motoryzacyjnego a z drugiej strony nićmi przeznaczonymi dla przemysłu z wyłączeniem tego sektora. Uważa ona bowiem, iż chociaż procesy produkcji tych dwóch typów nici są podobne lub łatwo wzajemnie zastępowalne, popyt sektora motoryzacyjnego tworzą duzi klienci, którzy narzucają wyższe normy specyfikacyjne dla niektórych produktów przez nich wykorzystywanych – na przykład w odniesieniu do nici używanych przy produkcji pasów bezpieczeństwa – i którzy wymagają, aby produkty w różnych państwach, w których potrzebują ich w ramach swej działalności przemysłowej, były jednolite.

15 W niniejszych sprawach rynkiem produktowym, w odniesieniu do którego badane jest naruszenie zarzucane skarżącym, jest rynek nici przemysłowych (zwanych dalej „nićmi przemysłowymi”) z wyłączeniem sektora motoryzacyjnego.

Rynki geograficzne

16 W zaskarżonej decyzji Komisja stwierdza, że zgodnie z podanymi przez strony informacjami właściwy rynek geograficzny nici przemysłowych ma wymiar regionalny. Komisja dodaje, że w zależności od przypadku region może obejmować kilka państw EOG, na przykład państwa Beneluksu lub państwa nordyckie bądź jedno państwo, na przykład Zjednoczone Królestwo.

17 W niniejszej sprawie rynek geograficzny, którego dotyczy zarzucane skarżącym naruszenie, obejmuje państwa Beneluksu i państwa nordyckie.

Rozmiar i struktura rynków właściwych

18 Z zaskarżonej decyzji wynika, że wartość sprzedaży nici przemysłowych w państwach Beneluksu i w państwach nordyckich wynosiła w 2000 r. mniej więcej 50 mln EUR i mniej więcej 40 mln EUR w 2004 r.

19 Wspomniano w niej również, że pod koniec lat dziewięćdziesiątych głównymi dostawcami nici przemysłowych w państwach Beneluksu i w państwach nordyckich były w szczególności: Gütermann, Zwicky, Amann und Söhne GmbH & Co. KG (zwana dalej „Amannem”), Barbour Threads Ltd, zanim została nabyta przez Coats, Belgian Sewing Thread NV (zwana dalej „BST”) i Coats.

Opis zachowań noszących znamiona naruszenia

20 Komisja wskazuje w zaskarżonej decyzji, że zdarzenia dotyczące kartelu na rynku nici przemysłowych w państwach Beneluksu i w państwach nordyckich miały miejsce w latach 1990–2001.

21 Według Komisji zainteresowane przedsiębiorstwa spotykały się co najmniej raz do roku, a spotkania te organizowane były w dwóch sesjach, z których jedna poświęcona była rynkowi państw Beneluksu, a druga – rynkowi państw nordyckich, zaś ich głównym celem było utrzymanie wysokiego poziomu cen na obydwu tych rynkach.

22 Uczestnicy wymieniali się cennikami oraz informacjami dotyczącymi rabatów, stosowania podwyżek cen katalogowych, obniżania rabatów i podnoszenia cen specjalnych stosowanych wobec niektórych klientów. Zawarte zostały również porozumienia w sprawie przyszłych cenników, maksymalnych rabatów, obniżania rabatów i podnoszenia cen specjalnych stosowanych wobec niektórych klientów, jak też porozumienia mające na celu uniknięcie konkurowania ze sobą cenami na korzyść wyznaczonych dostawców oraz mające na celu podział klientów (motywy 99–125 zaskarżonej decyzji).

Sentencja zaskarżonej decyzji

23 W art. 1 ust. 1 zaskarżonej decyzji Komisja stwierdziła, iż osiem przedsiębiorstw, wśród nich Gütermann i Zwicky, naruszyło art. 81 WE oraz art. 53 porozumienia EOG, uczestnicząc w szeregu porozumień i praktyk uzgodnionych na rynku nici przemysłowych w państwach Beneluksu oraz w państwach nordyckich w okresie od stycznia 1990 r. do września 2001 r., jeżeli chodzi o Gütermann, i w okresie od stycznia 1990 r. do listopada 2000 r., jeżeli chodzi o Zwicky.

24 Stosownie do art. 2 akapit pierwszy zaskarżonej decyzji następujące grzywny za uczestnictwo w kartelu na rynku nici przemysłowych w państwach Beneluksu i państwach nordyckich zostały nałożone w szczególności na następujące przedsiębiorstwa:

– Coats: 15,05 mln EUR;

– Amann: 13,09 mln EUR;

– BST: 0,979 mln EUR;

– Gütermann: 4,021 mln EUR;

– Zwicky: 0,174 mln EUR.

25 W art. 3 zaskarżonej decyzji Komisja nakazała przedsiębiorstwom objętym tą decyzją natychmiastowe zaprzestanie naruszeń, jakie stwierdziła, o ile dotychczas jeszcze tego nie uczyniły. Zobowiązała je również do tego, by zaniechały ponownego dopuszczenia się wszelkiego czynu wskazanego w art. 1 zaskarżonej decyzji, jak również wszelkiego czynu lub praktyki mających równoważny cel lub skutek.

Przebieg postępowania i żądania stron

26 Pismami złożonymi w sekretariacie Sądu w dniu 30 grudnia 2005 r. skarżące wniosły niniejsze skargi.

27 W sprawie T‑456/05 Gütermann wnosi do Sądu o:

– stwierdzenie nieważności art. 1 zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim Komisja stwierdziła w nim naruszenie przez Gütermann art. 81 WE i art. 53 porozumienia EOG na rynku Finlandii, Norwegii i Szwecji w okresie od stycznia 1990 r. do września 2001 r. i ewentualnie w okresie od stycznia 1990 r. do grudnia 1993 r. włącznie;

– stwierdzenie nieważności art. 2 zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim Komisja nałożyła w nim na Gütermann grzywnę w wysokości 4,021 mln EUR lub ewentualnie odpowiednie obniżenie kwoty tej grzywny;

– obciążenie Komisji kosztami postępowania.

28 Komisja wnosi do Sądu o:

– oddalenie skargi;

– obciążenie Gütermanna kosztami postępowania.

29 W sprawie T‑457/05 Zwicky wnosi do Sądu o:

– stwierdzenie nieważności art. 1 zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim Komisja stwierdziła w nim naruszenie przez Zwicky art. 81 WE i art. 53 porozumienia EOG na rynku Finlandii, Norwegii i Szwecji w okresie od stycznia 1990 r. do listopada 2000 r. i ewentualnie w okresie od stycznia 1990 r. do grudnia 1993 r. włącznie;

– stwierdzenie nieważności art. 2 zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim Komisja nakłada w nim na Zwicky grzywnę w wysokości 0,174 mln EUR lub ewentualnie odpowiednie obniżenie kwoty tej grzywny;

– stwierdzenie, w odniesieniu do Zwicky, nieważności art. 3 zaskarżonej decyzji;

– obciążenie Komisji kosztami postępowania.

30 Komisja wnosi do Sądu o:

– oddalenie skargi;

– obciążenie Zwicky kosztami postępowania.

31 Postanowieniem z dnia 9 grudnia 2008 r. prezes piątej izby Sądu po wysłuchaniu stron zarządził połączenie spraw T‑456/05 i T‑457/05 do łącznego rozpoznania w procedurze ustnej i do wydania wyroku zgodnie z art. 50 regulaminu postępowania przed Sądem.

Co do prawa

32 Po pierwsze, skarżące stawiają dwa zarzuty dotyczące zachowania noszącego znamiona naruszenia. Podnoszą one przede wszystkim zarzut dotyczący naruszenia art. 7 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 [WE] i 82 [WE] (Dz.U 2003, L 1, s. 1). Zwicky stawia następnie zarzut dotyczący nieuzasadnionego charakteru nakazów zaprzestania naruszenia i zaniechania powrotu do naruszenia.

33 Po drugie, skarżące podnoszą szereg zarzutów w celu uchylenia lub obniżenia grzywny. Po pierwsze, Zwicky zarzuca Komisji, iż ta nałożyła nań grzywnę w kwocie przekraczającej górną granicę 10% jej obrotu. Po drugie, skarżące podnoszą pięć zarzutów dotyczących odpowiednio: błędnej oceny wagi naruszenia z punktu widzenia jego skutków, błędnej oceny czasu trwania naruszenia, nieuwzględnienia pewnych okoliczności łagodzących, błędnego zastosowania komunikatu w sprawie współpracy i nieproporcjonalności grzywny.

1. W przedmiocie zarzutów mających na celu podważenie stwierdzenia wystąpienia zachowania noszącego znamiona naruszenia oraz nakazów zaprzestania i zaniechania powrotu do naruszenia

W przedmiocie podniesionego przez Gütermann i Zwicky zarzutu dotyczącego naruszenia art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003

Argumenty stron

34 Według skarżących Komisja naruszyła art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003 stanowiący, iż „[j]eżeli Komisja, działając z urzędu lub na wniosek, stwierdzi naruszenie art. 81 [WE] lub 82 [WE], może w drodze decyzji nakazać przedsiębiorstwom lub związkom przedsiębiorstw, których sprawa dotyczy, by zaprzestały takiego naruszenia”. Zarzucając im bowiem naruszenie art. 81 WE i art. 53 porozumienia EOG z powodu ich uczestnictwa w porozumieniach i uzgodnionych praktykach na rynkach nici przemysłowych w państwach Beneluksu i państwach nordyckich w okresie od stycznia 1990 r. do września 2001 r. w przypadku Gütermanna oraz od stycznia 1990 r. do listopada 2000 r. w przypadku Zwicky, Komisja nie uwzględniła okoliczności, że porozumienie EOG weszło w życie dopiero w dniu 1 stycznia 1994 r., w związku z czym przed ową datą jego postanowienia nie miały zastosowania w Finlandii, Norwegii i Szwecji. Podobnie z uwagi na fakt, iż Finlandia i Szwecja przystąpiły do Wspólnoty Europejskiej dopiero w dniu 1 stycznia 1995 r., art. 81 WE mógł być bezpośrednio stosowany zaledwie od tej daty.

35 Skarżące uważają zresztą, że Komisja słusznie uznała, iż naruszenie w sensie prawnym, czyli naruszenie art. 81 WE i art. 53 porozumienia EOG ze względu na ich zachowanie, mogło zaistnieć w odniesieniu do Finlandii, Norwegii i Szwecji dopiero od dnia 1 stycznia 1994 r. Komisja popełniła więc błąd, przyjmując, z prawnego punktu widzenia, istnienie naruszenia, którego natężenie jedynie wzrastało. Komisja nie dokonała rozróżnienia między merytoryczną oceną zachowania skarżących jako jednolitego i cechującego się ciągłością kartelu istniejącego od stycznia 1990 r. do września 2001 r. w przypadku Gütermanna i od stycznia 1990 r. do listopada 2000 r. w przypadku Zwicky a oceną prawną tego zachowania jako naruszenia reguł konkurencji w tych dwóch okresach.

36 Skarżące uważają ponadto ich zarzut dotyczący naruszenia art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003 r. za dopuszczalny. Komisja błędnie powołała się bowiem na niedopuszczalność tego zarzutu, uzasadniając, że skarżące nie podniosły wystąpienia oczywistego błędu w ocenie przy kwalifikacji ich zachowania jako jednolitego i cechującego się ciągłością kartelu. Według skarżących Komisja zakwalifikowała ich zachowanie pod kątem stanu faktycznego jako jednolity i cechujący się ciągłością kartel, czego też nie kwestionują w ramach niniejszego zarzutu. Artykuł 1 ust. 1 zaskarżonej decyzji zawiera natomiast błędną ocenę prawną, zważywszy, po pierwsze, że Zwicky nie była obecna na rynku nici przemysłowych w państwach nordyckich, a po drugie, że w przypadku Finlandii, Norwegii i Szwecji nie mogło dojść do naruszenia reguł konkurencji między styczniem 1990 r. i grudniem 1993 r.

37 Komisja powołuje się przede wszystkim na niedopuszczalność niniejszego zarzutu podniesionego przez skarżące i dodatkowo kwestionuje jego zasadność.

Ocena Sądu

38 Sąd uważa, iż należy ocenić zasadność zarzutu dotyczącego naruszenia art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003 bez konieczności badania jego dopuszczalności.

39 Po pierwsze, należy podkreślić, że w art. 1 ust. 1 lit. g) i h) zaskarżonej decyzji Komisja stwierdza naruszenie przez skarżące art. 81 WE i art. 53 porozumienia EOG z powodu ich udziału w okresie od stycznia 1990 r. do września 2001 r. w przypadku Gütermanna oraz w okresie od stycznia 1990 r. do listopada 2000 r. w przypadku Zwicky w uzgodnionych praktykach na rynkach nici przemysłowych w państwach Beneluksu i w państwach nordyckich.

40 Należy stwierdzić, że artykuł ten rozważany osobno pozwala sądzić, iż Komisja uznała istnienie naruszenia popełnionego przez skarżące ze względu na ich uczestnictwo w uzgodnionych praktykach na rynku nici przemysłowych w Finlandii, Norwegii i Szwecji pomiędzy styczniem 1990 r. i grudniem 1993 r., czyli przed wejściem w życie porozumienia EOG. Bezsporne jest jednak, że w owym okresie nie było żadnej podstawy prawnej pozwalającej Komisji na stwierdzenie istnienia takiego naruszenia popełnionego przez skarżące.

41 Z orzecznictwa wynika jednak, że sentencja aktu jest nierozerwalnie związana z jego uzasadnieniem, w związku z czym w razie potrzeby powinna być interpretowana z uwzględnieniem motywów, które doprowadziły do jej przyjęcia (wyrok Trybunału z dnia 15 maja 1997 r. w sprawie C‑355/95 P TWD przeciwko Komisji, Rec. s. I‑2549, pkt 21; wyrok Sądu z dnia 13 czerwca 2000 r. w sprawach połączonych T‑204/97 i T‑270/97 EPAC przeciwko Komisji, Rec. s. II‑2267, pkt 39).

42 W tym względzie z motywów 246, 295–298 i 331 zaskarżonej decyzji wyraźnie wynika, że w zakresie, w jakim kartel dotyczył Finlandii, Norwegii i Szwecji, stanowił on naruszenie wspólnotowych reguł konkurencji i reguł konkurencji w EOG dopiero od dnia 1 stycznia 1994 r., czyli od dnia wejścia w życie porozumienia EOG. Artykuł 1 ust. 1 lit. g) i h) zaskarżonej decyzji odczytywać więc należy w świetle tego jasnego i pozbawionego dwuznaczności uzasadnienia. Należy zatem uznać, iż sentencja zaskarżonej decyzji musi być odczytywana w ten sposób, że elementy jednolitego i ciągłego naruszenia dotyczące Finlandii, Norwegii i Szwecji istniały dopiero począwszy od dnia 1 stycznia 1994 r.

43 Po drugie, skarżące zasadniczo na próżno powołują się na rozróżnienie, jakiego w zaskarżonej decyzji rzekomo dokonała Komisja, pomiędzy oceną prawną naruszenia art. 81 WE i art. 53 porozumienia EOG, z jednej strony, a zaprezentowaną w motywach 264–277 tejże decyzji oceną merytoryczną ich zachowania jako jednolitego i ciągłego naruszenia, z drugiej strony. Wnioskują one z tego, również błędnie, że skoro naruszenie „w sensie prawnym” mogło istnieć, jeżeli chodzi o Finlandię, Norwegię i Szwecję, dopiero od dnia 1 stycznia 1994 r., Komisja popełniła błąd, stwierdzając istnienie naruszenia, którego natężenie jedynie wzrastało.

44 Po pierwsze, należy podkreślić, że skarżące w żaden sposób nie podważyły jednolitego i ciągłego charakteru naruszenia na rynku nici przemysłowych w państwach Beneluksu i w państwach nordyckich.

45 Następnie należy przypomnieć, że naruszenie art. 81 ust. 1 WE może wynikać nie tylko z odrębnego działania, ale również z szeregu działań, a nawet z ciągłego zachowania. Taka wykładnia nie może zostać podważona ze względu na to, że jedno lub kilka ze zdarzeń stanowiących ten szereg działań lub to ciągłe zachowanie, rozpatrywane odrębnie, może również samo w sobie stanowić naruszenie wspomnianego postanowienia (wyrok Trybunału z dnia 8 lipca 1999 r. w sprawie C‑49/92 P Komisja przeciwko Anic Partecipazioni, Rec. s. I‑4125, pkt 81; wyrok Sądu z dnia 5 kwietnia 2006 r. w sprawie T‑279/02 Degussa przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑897, pkt 155).

46 Jednolite i ciągłe naruszenie częstokroć łączy w sobie szereg działań chronologicznie po sobie następujących, które, same w sobie, w chwili ich popełnienia mogą również stanowić naruszenie reguł konkurencji. Cechą szczególną tych działań jest to, że wpisują się one w całościową strategię. Komisja stwierdziła to zasadniczo w motywach 264–277 zaskarżonej decyzji w odniesieniu do kartelu dotyczącego rynku nici przemysłowych w państwach Beneluksu i w państwach nordyckich.

47 Wbrew temu, co utrzymują skarżące, przedstawione w przytoczonych wyżej motywach zaskarżonej decyzji rozważania nie polegają jedynie na zwykłym stwierdzeniu okoliczności faktycznych, lecz stanowią obiektywne powody zmuszające Komisję do przyjęcia, że naruszenie na rynku nici przemysłowych w państwach nordyckich tworzyło, wraz z naruszeniem na rynku nici przemysłowych w państwach Beneluksu, naruszenie jednolite i ciągłe.

48 Okoliczność, że podstawa prawna, na jakiej oparła się Komisja, aby stwierdzić naruszenie na rynkach nici przemysłowych w Finlandii, Norwegii i Szwecji, zaistniała dopiero po rozpoczęciu naruszenia, nie ma tu znaczenia, skoro, jak wynika to z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, zachowanie skarżących na tym rynku było brane pod uwagę dopiero od dnia 1 stycznia 1994 r.

49 Po drugie, podnoszony przez Zwicky zarzut dotyczący okoliczności, iż nie była ona obecna na rynku państw nordyckich, musi zostać oddalony. Jak przypomniano to w pkt 44 powyżej, Zwicky potwierdziła, iż nie podważa kwalifikacji kartelu jako jednolitego i ciągłego naruszenia na rynku nici przemysłowych w państwach Beneluksu i w państwach nordyckich.

50 Z orzecznictwa wynika, że przedsiębiorstwu, które uczestniczyło w jednolitym i złożonym naruszeniu poprzez własne zachowania, odpowiadające definicji porozumienia lub uzgodnionej praktyki, mające antykonkurencyjne cele w rozumieniu art. 81 WE oraz przyczyniające się do realizacji naruszenia w całości, może być również przypisana odpowiedzialność za zachowania innych przedsiębiorstw składające się na to samo naruszenie za cały okres jego uczestnictwa w tym naruszeniu, jeśli zostanie wykazane, że przedsiębiorstwo to wiedziało o sprzecznych z prawem zachowaniach innych uczestników lub też mogło rozsądnie je przewidzieć i gotowe było zaakceptować związane z nimi ryzyko (ww. w pkt 45 wyrok w sprawie Komisja przeciwko Anic Partecipazioni, pkt 203; wyrok Sądu z dnia 20 marca 2002 r. w sprawie T‑15/99 Brugg Rohrsysteme przeciwko Komisji, Rec. s. II‑1613, pkt 73).

51 W niniejszej sprawie Zwicky nie kwestionowała okoliczności, że regularnie uczestniczyła w spotkaniach poświęconych niciom przemysłowym na rynku państw nordyckich, w żaden sposób nie podważyła twierdzenia Komisji, że działała na tym rynku nici przemysłowych w państwach nordyckich, zanim rozpoczęło się jednolite naruszenie, nie zaprzeczyła, iż uczestniczyła w zdarzeniach noszących znamiona naruszenia, dotyczących rynku nici przemysłowych w państwach Beneluksu ani też nie kwestionowała faktu, iż owe zdarzenia wpisywały się w całościową strategię, a zatem że były jedynie pewnymi składnikami jednolitego i ciągłego naruszenia na rynku nici przemysłowych w państwach Beneluksu i w państwach nordyckich.

52 Wynika z tego, iż sama okoliczność, że Zwicky nie była obecna na rynku nici przemysłowych w państwach nordyckich w okresie popełnienia jednolitego i ciągłego naruszenia, nie może zwolnić jej od odpowiedzialności za zachowania innych przedsiębiorstw na tym rynku geograficznym w ramach wspomnianego naruszenia.

53 Ponadto, ponieważ zarzut Zwicky należy rozumieć jako oznaczający, iż tylko przedsiębiorstwa działające jako konkurenci, podmioty reprezentujące podaż albo popyt na rynku geograficznym państw nordyckich są w stanie koordynować swoje zachowania jako przedsiębiorstwa będące (współ)sprawcami danego naruszenia, należy podkreślić, że przedsiębiorstwo może naruszyć zakaz przewidziany w art. 81 ust. 1 WE, gdy jego zachowanie, skoordynowane z zachowaniem innych przedsiębiorstw, ma na celu ograniczenie konkurencji na szczególnym rynku właściwym wewnątrz wspólnego rynku, co nie oznacza koniecznie z góry, że przedsiębiorstwo to samo jest aktywne na tym samym rynku właściwym (zob. analogicznie wyrok Sądu z dnia 8 lipca 2008 r. w sprawie T‑99/04 AC‑Treuhand przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑1501, pkt 122).

54 Mając na uwadze stwierdzenia przedstawione w pkt 51 powyżej, Zwicky nie może skutecznie podważać faktu, iż jest ona również odpowiedzialna, jako współsprawca, za popełnienie naruszenia reguł konkurencji w ramach kartelu dotyczącego nici przemysłowych na rynku państw nordyckich.

55 W konsekwencji zarzut dotyczący naruszenia art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003 należy oddalić.

W przedmiocie podniesionego przez Zwicky zarzutu dotyczącego nieuzasadnionego charakteru nakazów zaprzestania naruszenia i zaniechania powrotu do naruszenia

Argumenty stron

56 Zwicky wskazuje, że w art. 3 zaskarżonej decyzji Komisja nakazała zainteresowanym przedsiębiorstwom natychmiastowe zaprzestanie naruszeń, jakie stwierdziła, o ile dotychczas jeszcze tego nie uczyniły, jak również nakazała zaniechanie w przyszłości wszelkiego czynu odpowiadającego stwierdzonym naruszeniom lub wszelkiego zachowania mającego podobny przedmiot.

57 Zwicky twierdzi, iż nie tylko nie jest już obecna od listopada 2000 r. na rynkach, których dotyczy zaskarżona decyzja, lecz również, że zrezygnowała z całej działalności handlowej, poprzestając na zarządzaniu nieruchomościami. Uważa ona, że wspomniane nakazy naruszają zasadę proporcjonalności i że art. 3 zaskarżonej decyzji jest niezgodny z prawem. Zwicky podnosi, że skoro Komisja miała możliwość stwierdzenia, bez konieczności dokonywania dodatkowych kontroli, iż zaprzestano naruszeń oraz iż nie istniało żadne ryzyko powrotu do nich, nie miała ona żadnego uzasadnionego interesu w wydaniu nakazu. Zwicky opiera się w tym zakresie na wyroku Trybunału z dnia 2 marca 1983 r. w sprawie 7/82 GVL przeciwko Komisji, Rec. s. 483, pkt 24 i nast.

58 Komisja wnosi o oddalenie tego zarzutu.

Ocena Sądu

59 Należy zaznaczyć, że podnosząc niniejszy zarzut, Zwicky wnosi o stwierdzenie nieważności art. 3 sentencji zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim jej dotyczy.

60 Należy stwierdzić, że art. 3 sentencji zaskarżonej decyzji zawiera w rzeczywistości dwa nakazy.

61 W pierwszej kolejności przepis ten wymaga, aby zainteresowane przedsiębiorstwa natychmiast zaprzestały, o ile jeszcze tego nie uczyniły, naruszeń wymienionych w art. 1 sentencji zaskarżonej decyzji. W tym względzie, jako że w chwili wydania zaskarżonej decyzji Zwicky nie prowadziła już działalności w sektorze nici przemysłowych, argumentacja wysuwana względem tego przepisu jest w oczywisty sposób pozbawiona wszelkiej podstawy. Chociaż Zwicky znajduje się wśród przedsiębiorstw wyliczonych w art. 1 zaskarżonej decyzji, spółka ta zaprzestała już naruszenia z uwagi na rzeczone zakończenie działalności, w związku z czym w rzeczywistości omawiany nakaz już jej nie dotyczył (zob. podobnie wyrok Sądu z dnia 20 kwietnia 1999 r. w sprawach połączonych od T‑305/94 do T‑307/94, od T‑313/94 do T‑316/94, T‑318/94, T‑325/94, T‑328/94, T‑329/94 i T‑335/94 Limburgse Vinyl Maatschappij i in. przeciwko Komisji, Rec. s. II‑931, pkt 1247). Okoliczność ta czyni bezskutecznym również wysuwany przez Zwicky argument dotyczący naruszenia w tym względzie zasady proporcjonalności (zob. podobnie wyrok Sądu z dnia 18 czerwca 2008 r. w sprawie T‑410/03 Hoechst przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑4451, pkt 196).

62 W drugiej kolejności art. 3 zaskarżonej decyzji wymaga, aby przedsiębiorstwa wyliczone w art. 1 zaniechały w przyszłości ponownego dopuszczenia się wszelkiego czynu lub zachowania opisanego w art. 1, jak również wszelkiego działania mającego równoważny cel lub skutek.

63 Należy przypomnieć, że stosowanie art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003 może obejmować zakaz kontynuowania pewnych działań, praktyk lub sytuacji, których niezgodność z prawem została stwierdzona, ale również zakaz podobnego zachowania w przyszłości. Takie obowiązki spoczywające na przedsiębiorstwach nie mogą jednak wykraczać poza to, co jest stosowne i konieczne do osiągnięcia zamierzonego celu (zob. analogicznie wyrok Sądu z dnia 15 marca 2000 r. w sprawach połączonych T‑25/95, T‑26/95, od T‑30/95 do T‑32/95, od T‑34/95 do T‑39/95, od T‑42/95 do T‑46/95, T‑48/95, od T‑50/95 do T‑65/95, od T‑68/95 do T‑71/95, T‑87/95, T‑88/95, T‑103/95 i T‑104/95 Cimenteries CBR i in. przeciwko Komisji, Rec. s. II‑491, pkt 4704 i 4705 i przytoczone tam orzecznictwo). Uprawnienie Komisji do wydawania nakazów musi zresztą być wykonywane z uwzględnieniem charakteru stwierdzonego naruszenia (wyrok Trybunału z dnia 6 marca 1974 r. w sprawach połączonych 6/73 i 7/73 Istituto Chemioterapico Italiano i Commercial Solvents przeciwko Komisji, Rec. s. 223, pkt 45; wyroki Sądu: z dnia 7 października 1999 r. w sprawie T‑228/97 Irish Sugar przeciwko Komisji, Rec. s. II‑2969, pkt 298; z dnia 12 grudnia 2000 r. w sprawie T‑128/98 Aéroports de Paris przeciwko Komisji, Rec. s. II‑3929, pkt 82).

64 W niniejszej sprawie Komisja stwierdziła w art. 1 zaskarżonej decyzji, iż Zwicky wraz z innymi przedsiębiorstwami naruszyły art. 81 WE i art. 53 porozumienia EOG, uczestnicząc, co więcej, w bardzo długim okresie w porozumieniach i uzgodnionych praktykach w sektorze nici przemysłowych w państwach Beneluksu i państwach nordyckich, w ramach których Zwicky i inne przedsiębiorstwa uzgodniły, że będą ustalać przyszłe cenniki, maksymalne rabaty, obniżanie rabatów i podnoszenie cen specjalnych stosowanych wobec niektórych klientów, jak również unikać konkurowania ze sobą cenami na korzyść wyznaczonych dostawców oraz dzielić między siebie klientów. Zwicky nie kwestionuje rozważań w tym względzie przedstawionych w zaskarżonej decyzji.

65 W tej sytuacji Komisja, nakazując zainteresowanym przedsiębiorstwom, by zaniechały w przyszłości wszelkiego działania na rynku nici przemysłowych w państwach Beneluksu i państwach nordyckich, mogącego mieć równoważny cel lub skutek, nie przekroczyła uprawnień przysługujących jej na podstawie art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003 (zob. podobnie i analogicznie ww. w pkt 61 wyrok w sprawie Hoechst przeciwko Komisji, pkt 199).

66 Okoliczność, że w dniu wydania zaskarżonej decyzji Zwicky nie wykonywała już działalności w sektorze nici przemysłowych, nie podważa tego wniosku. W rzeczywistości nakaz taki jak ten, który został wydany w niniejszej sprawie, ma z natury charakter zapobiegawczy i nie zależy od sytuacji zainteresowanych przedsiębiorstw w chwili wydania zaskarżonej decyzji.

67 Komisja miała tym bardziej prawo włączyć ów nakaz do sentencji zaskarżonej decyzji, skoro Zwicky nie zobowiązała się, że nie będzie zachowywać się ponownie w antykonkurencyjny sposób (zob. podobnie wyrok Sądu z dnia 11 marca 1999 r. w sprawie T‑141/94 Thyssen Stahl przeciwko Komisji, Rec. s. II‑347, pkt 678).

68 Ponadto ww. w pkt 57 wyrok w sprawie GVL przeciwko Komisji powołany przez Zwicky jest bez znaczenia dla niniejszej sprawy. Oprócz tego, że okoliczności niniejszej sprawy są inne niż okoliczności owej sprawy, w pkt 60–67 powyżej wykazano, iż po pierwsze nakaz natychmiastowego zaprzestania naruszeń objętych art. 1 zaskarżonej decyzji nie dotyczył Zwicky, a po drugie Komisja miała w pełni uzasadniony interes, aby nakazać zaniechanie w przyszłości wszelkiego czynu odpowiadającego stwierdzonym naruszeniom lub wszelkiego zachowania mającego podobny przedmiot.

69 Mając na uwadze wszystkie te względy, należy oddalić niniejszy zarzut.

2. W przemiocie zarzutów mających na celu zakwestionowanie grzywny i jej kwoty

W przedmiocie podniesionego przez Zwicky zarzutu dotyczącego przekroczenia górnej granicy 10% obrotu

Argumenty stron

70 Zwicky, wskazawszy, iż zakończyła działalność handlową w zakresie nici przemysłowych w listopadzie 2000 r., zarzuca Komisji przede wszystkim, że ta oparła poczynione przez siebie obliczenie maksymalnej kwoty 10% obrotu na obrocie uzyskanym przez Gütermann. To ostatnie przedsiębiorstwo przejęło bowiem tylko część jej działalności i nie było od niej zależne. Jedynie obrót Zwicky ma tu zatem rozstrzygające znaczenie. Jako że Zwicky nie osiąga obrotu już od 2001 r., nie można na nią nałożyć grzywny na mocy art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003. Rozporządzenie nr 1/2003 dotyczy bowiem całkowitego obrotu w ostatnim roku obrotowym poprzedzającym wydanie decyzji. Uzależnienie grzywny od tej ostatniej kwoty pozwala uwzględnić znaczenie i wpływ przedsiębiorstwa na rynek. To zatem aktualna sytuacja przedsiębiorstw w zakresie ich obrotu ma rozstrzygające znaczenie. Przedsiębiorstwo, które nie osiąga już obrotów, nie ma wpływu na rynek, w związku z czym nie można nakładać na nie grzywien.

71 Skarżąca podnosi następnie, że powołany przez Komisję wyrok Sądu z dnia 29 listopada 2005 r. w sprawie T‑33/02 Britannia Alloys & Chemicals przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑4973, należy interpretować w ten sposób, że uwzględnienie obrotu innego niż obrót osiągnięty w pełnym roku obrotowym poprzedzającym wydanie decyzji jest możliwe, gdy zainteresowane przedsiębiorstwo zakończyło działalność handlową lub zafałszowało obrót w celu uniknięcia wysokiej grzywny. Nie ma to miejsca w niniejszej sprawie. Zwicky utrzymuje w tym względzie, że sprzedała swą działalność na rok przed kontrolą Komisji w następstwie pogorszenia jej sytuacji konkurencyjnej.

72 Zwicky podkreśla ponadto, że w niniejszej sprawie Gütermann nabył jej działalność handlową w ramach odkupienia aktywów (asset deal) oraz że dochody związane z przejętą działalnością powinny były przejść do Gütermanna i podnieść jego obrót, jaki należy uwzględnić przy stosowaniu art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003. Ponadto podnosi ona, że sprzedaż jej działalności spółce Gütermann nie stanowi zwykłej wewnętrznej reorganizacji przedsiębiorstwa.

73 Wreszcie okoliczność, iż skarżące wysłały tylko jedno pismo w odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów tłumaczy się tym, że działalność w zakresie nici przemysłowych została przejęta przez Gütermann i że prezes rady nadzorczej Zwicky został mianowany członkiem rady nadzorczej Gütermanna w następstwie tej transakcji. Nie zmienia to jednak w żaden sposób faktu, iż Zwicky nie jest zależna od Gütermanna i że ten ostatni nie stał się jej akcjonariuszem.

74 Komisja podnosi, że zarzut ten jest bezskuteczny, gdyż nawet jeżeli argument Zwicky byłby słuszny, określiłaby ona górną granicę grzywny, uwzględniając obrót z poprzedniego roku obrotowego, co też czyniła już w innych sprawach. Komisja stwierdza, że całkowity obrót Zwicky w 1999 r. wyniósł 4,5 mln EUR oraz że grzywna w wysokości 0,174 mln EUR wcale nie przekracza górnej granicy 10% tego obrotu.

75 Dodatkowo Komisja podnosi przede wszystkim, że nawet jeżeli Gütermann nabył w listopadzie 2000 r. działalność Zwicky, której dotyczył kartel na rynku nici przemysłowych, miała ona na uwadze, iż Zwicky uczestniczyła w karanym naruszeniu przez dziesięć lat i uznała, że po sprzedaży przez Zwicky jej działalności handlowej fakt, iż od strony prawnej Zwicky nadal istniała pod postacią „pustej wydmuszki”, stanowił zabieg podjęty specjalnie w celu uniknięcia kar nakładanych za naruszenie reguł konkurencji. Podnosi ona ponadto, że Zwicky nie kwestionowała orzecznictwa, zgodnie z którym w zasadzie to osoba fizyczna lub prawna zarządzająca danym przedsiębiorstwem w chwili popełnienia naruszenia powinna za nie odpowiadać. Komisja dodaje, że skoro prezes rady nadzorczej Zwicky zasiadał w zarządzie Gütermanna i miał dokładną wiedzę o uczestnictwie obydwu przedsiębiorstw w kartelu, powody uzasadniające decyzję co do utrzymania istnienia Zwicky mogą być łatwo zrozumiane.

76 Komisja uważa następnie, że wykładnia art. 23 ust. 2 zdanie drugie rozporządzenia nr 1/2003, jakiej dokonała Zwicky, jest niezgodna z zasadą skuteczności (effet utile), ponieważ pozwala przedsiębiorstwom na uniknięcie odpowiedzialności poprzez czysto wewnętrzną reorganizację. Takie podejście przyjął Sąd w ww. w pkt 71 wyroku w sprawie Britannia Alloys & Chemicals przeciwko Komisji.

77 Komisja podnosi wreszcie, że ścisłe powiązania między Zwicky i Gütermannem wynikają z faktu wspólnego sporządzenia pisma w odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów i z faktu korzystania z tych samych adwokatów broniących ich przed Sądem.

Ocena Sądu

78 Zgodnie z art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 i art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 Komisja może nałożyć na przedsiębiorstwa grzywny nieprzekraczające 10% ich obrotu uzyskanego w roku obrotowym poprzedzającym wydanie decyzji. Owa górna granica 10% ma na celu uniknięcie nakładania grzywien nieproporcjonalnych do znaczenia przedsiębiorstwa, a w szczególności grzywien, co do których można przewidywać, że przedsiębiorstwa nie będą w stanie ich zapłacić. Jako że jedynie całkowity obrót może rzeczywiście stanowić przybliżoną wskazówkę w tym względzie, należy rozumieć, że ta procentowo wyrażona wartość odnosi się do całkowitego obrotu (wyrok Trybunału z dnia 7 czerwca 1983 r. w sprawach połączonych od 100/80 do 103/80 Musique diffusion française i in. przeciwko Komisji, Rec. s. 1825, pkt 119).

79 Należy również podkreślić, że art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 i art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 mają na celu przyznanie Komisji uprawnienia do nakładania grzywien, aby mogła spełniać zadanie nadzoru powierzone jej przez prawo wspólnotowe (ww. w pkt 78 wyrok w sprawach połączonych Musique diffusion française i in. przeciwko Komisji, pkt 105; wyrok Sądu z dnia 9 lipca 2003 r. w sprawie T‑224/00 Archer Daniels Midland i Archer Daniels Midland Ingredients przeciwko Komisji, Rec. s. II‑2597, pkt 105). Zadanie to obejmuje obowiązek prowadzenia dochodzenia i karania pojedynczych naruszeń oraz obowiązek prowadzenia ogólnej polityki zmierzającej do stosowania w dziedzinie konkurencji zasad ustanowionych w traktacie i wyznaczania takiego kierunku zachowaniu przedsiębiorstw. Wynika z tego, że Komisja powinna strzec, aby grzywny miały odstraszający charakter (ww. wyrok w sprawie Archer Daniels Midland i Archer Daniels Midland Ingredients przeciwko Komisji, pkt 105 i 106).

80 Należy ponadto zaznaczyć, że „poprzedzający rok obrotowy” w rozumieniu art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 i art. 23 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia nr 1/2003 dotyczy zasadniczo ostatniego pełnego roku obrotowego każdego z zainteresowanych przedsiębiorstw w dniu wydania decyzji (wyrok Trybunału z dnia 7 czerwca 2007 r. w sprawie C‑76/06 P Britannia Alloys & Chemicals przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑4405, pkt 32).

81 Z uwagi na fakt, iż w niniejszej sprawie zaskarżoną decyzję wydano w dniu 14 września 2005 r., poprzedzającym rokiem obrotowym był ów trwający od dnia 1 lipca 2004 r. do dnia 30 czerwca 2005 r. Zwicky zbyła jednak spółce Gütermann swą działalność w dziedzinie nici przemysłowych w listopadzie 2000 r. Komisja uznała w konsekwencji, że w chwili wydania zaskarżonej decyzji nie dysponowała w przypadku Zwicky obrotem odpowiadającym działalności gospodarczej przez nią wykonywanej w poprzedzającym roku obrotowym. Opierając się ponadto w motywie 383 zaskarżonej decyzji na rzekomym istnieniu między Gütermannem i Zwicky powiązań takich jak powiązania między spółką dominującą i zależną w następstwie zbycia spółce Gütermann przez Zwicky działalności w zakresie nici przemysłowych, Komisja uznała, że mogła oprzeć się na obrocie Gütermanna w celu zastosowania górnej granicy 10%.

82 Należy rozróżnić dwa aspekty zarzutów wysuwanych przez Zwicky: po pierwsze decyzję Komisji, by uwzględnić obrót Gütermanna, a po drugie brak uwzględnienia obrotu Zwicky w roku obrotowym zakończonym w dniu 30 czerwca 2005 r., chociaż był on zerowy.

83 Jeżeli chodzi o pierwszy aspekt zarzutów wysuwanych przez Zwicky, należy przyznać, że Komisja błędnie powołała się na obrót Gütermanna celem określenia górnej granicy 10% obrotu, która nie powinna zostać przekroczona przy ustalaniu grzywny nałożonej na Zwicky.

84 W listopadzie 2000 r. Gütermann przejął bowiem jedynie działalność Zwicky w dziedzinie nici przemysłowych. Zwicky wyjaśniła na rozprawie, że to zbycie działalności dokonało się na dwa sposoby, a mianowicie po pierwsze przez zawarcie w Szwajcarii umowy przeniesienia własności aktywów takich jak składy i maszyny, a po drugie przez sprzedaż akcji w Niemczech.

85 Komisja przyznała jednak na rozprawie, iż Gütermann w żaden sposób nie wchłonął Zwicky, a więc że Gütermann nie stał się właścicielem Zwicky. Zbycie działalności w zakresie nici przemysłowych nie miało tym samym żadnego wpływu na niezależność prawną i gospodarczą Zwicky.

86 Argumenty, że prezes rady nadzorczej Zwicky został członkiem zarządu Gütermanna, że te dwa przedsiębiorstwa mają tego samego adwokata i że wniosły one wspólną odpowiedź na pismo w sprawie zarzutów, nie mogą same w sobie w niniejszej sprawie uzasadniać stanowiska Komisji dotyczącego istnienia pomiędzy dwoma przedsiębiorstwami powiązań takich jak powiązania między spółką dominującą i spółką zależną.

87 Ponadto Komisja wcale nie wykazała, w jaki sposób informacje przekazane przez Zwicky w odpowiedzi na jej żądanie udzielenia informacji dotyczących zbycia działalności i jej powiązań z Gütermannem, wprowadziły ją w błąd.

88 Wynika z tego, że powołując się na obrót Gütermanna, Komisja popełniła błąd w ocenie, którego konsekwencje zostaną omówione poniżej w pkt 104 i nast.

89 Drugi aspekt zarzutów wysuwanych przez Zwicky, a mianowicie brak uwzględnienia jej zerowego obrotu wynikającego z jej rzekomej działalności gospodarczej w roku poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji, wymaga zbadania sposobu, w jaki Komisja powinna zdefiniować wyrażenie „poprzedzający rok obrotowy” w przypadkach, w których istotne zmiany sytuacji gospodarczej danego przedsiębiorstwa zaszły pomiędzy końcem okresu, w którym popełniono naruszenie, a dniem wydania przez Komisję decyzji nakładającej grzywnę.

90 W odniesieniu do wspomnianego wyrażenia „poprzedzający rok obrotowy” należy zaznaczyć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa wspólnotowego należy brać pod uwagę nie tylko jego brzmienie, lecz także kontekst, w jakim został umieszczony, oraz cele regulacji, której stanowi on część (wyroki Trybunału: z dnia 7 czerwca 2005 r. w sprawie C‑17/03 VEMW i in., Zb.Orz. s. I‑4983, pkt 41; z dnia 1 marca 2007 r. w sprawie C‑391/05 Jan De Nul, Zb.Orz. s. I‑1793, pkt 20; ww. w pkt 80 wyrok z dnia 7 czerwca 2007 r. w sprawie Britannia Alloys & Chemicals przeciwko Komisji, pkt 21).

91 Jak przypomniano w tym względzie w pkt 79 powyżej, art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 i art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 mają na celu przyznanie Komisji uprawnienia do nakładania grzywien, aby mogła spełniać zadanie nadzoru powierzone jej przez prawo wspólnotowe. Zadanie to obejmuje w szczególności karanie czynów niedozwolonych oraz zapobieganie ich ponownemu popełnianiu (wyrok Trybunału z dnia 15 lipca 1970 r. w sprawie 41/69 ACF Chemiefarma przeciwko Komisji, Rec. s. 661, pkt 173).

92 Należy dodać, że zgodnie z art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 i art. 23 ust. 3 rozporządzenia nr 1/2003 Komisja ma obowiązek uwzględnienia wagi rozpatrywanego naruszenia i czasu jego trwania.

93 Z uwagi na te elementy górna granica dotycząca obrotu, o której mowa w art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 i w art. 23 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia nr 1/2003, ma na celu uniknięcie nakładania przez Komisję grzywien nieproporcjonalnych do znaczenia zainteresowanego przedsiębiorstwa (ww. w pkt 78 wyrok w sprawach połączonych Musique diffusion française i in. przeciwko Komisji, pkt 119).

94 Z powyższych rozważań wynika, że w celu ustalenia znaczenia wyrażenia „poprzedzający rok obrotowy” Komisja – biorąc pod uwagę kontekst oraz cel systemu kar ustanowionego w rozporządzeniu nr 17 i w rozporządzeniu nr 1/2003 – jest zobowiązana dokonać oceny, w każdym rozpatrywanym przypadku, zamierzonego wpływu na zainteresowane przedsiębiorstwo, uwzględniając w szczególności obrót tego przedsiębiorstwa odzwierciedlający jego rzeczywistą sytuację gospodarczą w okresie, w którym zostało popełnione naruszenie (zob. ww. w pkt 80 wyrok z dnia 7 czerwca 2007 r. w sprawie Britannia Alloys & Chemicals przeciwko Komisji, pkt 25).

95 Z celów systemu, w który wpisuje się art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 i art. 23 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia nr 1/2003, jak i z orzecznictwa powołanego w pkt 80 powyżej wynika jednak, że stosowanie górnej granicy 10% opiera się na założeniu z jednej strony, że Komisja dysponuje informacją o obrocie w ostatnim roku obrotowym, który poprzedza dzień wydania decyzji, oraz z drugiej strony, że te dane przedstawiają pełny rok normalnej działalności gospodarczej w okresie dwunastu miesięcy (zob. ww. w pkt 71 wyrok z dnia 29 listopada 2005 r. w sprawie Britannia Alloys & Chemicals przeciwko Komisji, pkt 38).

96 Tak więc, jeśli rok obrotowy zakończył się przed wydaniem decyzji, ale roczne sprawozdania finansowe danego przedsiębiorstwa nie zostały jeszcze sporządzone lub podane do wiadomości Komisji, Komisja ma prawo, a nawet obowiązek odnieść się do obrotu osiągniętego w trakcie wcześniejszego roku w celu zastosowania art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 i art. 23 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia nr 1/2003. Podobnie, jeśli z uwagi na restrukturyzację lub zmianę praktyk rachunkowych przedsiębiorstwo przedstawiło za poprzedni rok obrotowy sprawozdania, które dotyczą okresu krótszego niż dwanaście miesięcy, Komisja ma prawo odnieść się do obrotu osiągniętego w trakcie wcześniejszego pełnego roku obrotowego w celu zastosowania tych przepisów (zob. ww. w pkt 71 wyrok z dnia 29 listopada 2005 r. w sprawie Britannia Alloys & Chemicals przeciwko Komisji, pkt 39). Ma to również miejsce, jeżeli przedsiębiorstwo nie prowadziło działalności gospodarczej w poprzedzającym roku obrotowym i Komisja nie dysponuje informacjami o obrocie odpowiadającym działalności gospodarczej wykonywanej przezeń w tym roku obrotowym. Obrót w tym okresie nie stanowi bowiem, inaczej niż wymaga orzecznictwo, żadnej wskazówki co do wielkości tego przedsiębiorstwa i dlatego nie może posłużyć jako podstawa do określenia górnej granicy przewidzianej przez art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 i art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 (zob. ww. w pkt 71 wyrok z dnia 29 listopada 2005 r. w sprawie Britannia Alloys & Chemicals przeciwko Komisji, pkt 42).

97 Należy również przypomnieć, że z pkt 49 ww. w pkt 71 wyroku z dnia 29 listopada 2005 r. w sprawie Britannia Alloys & Chemicals przeciwko Komisji, który może być zastosowany przez analogię w niniejszej sprawie, wynika, iż nawet w trakcie prowadzenia normalnej działalności gospodarczej obrót przedsiębiorstwa w porównaniu z poprzednimi latami może się znacznie, a nawet zasadniczo zmniejszyć z różnych względów, przykładowo na skutek trudnej sytuacji gospodarczej, kryzysu w danej branży, klęski żywiołowej lub strajku. Jednak, w przypadku gdy przedsiębiorstwo faktycznie osiągnęło obrót w trakcie pełnego roku obrotowego, w którym była prowadzona działalność gospodarcza, choćby w ograniczonym zakresie, Komisja musi wziąć pod uwagę ten obrót w celu określenia górnej granicy przewidzianej w art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 i art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003. Dlatego należy uznać, że przynajmniej w sytuacji, w której nie ma informacji o zakończeniu działalności handlowej ani o zafałszowaniu obrotu w celu uniknięcia wysokiej grzywny, Komisja ma obowiązek ustalić górną granicę grzywny w stosunku do najbardziej aktualnego obrotu odzwierciedlającego pełny rok działalności gospodarczej (ww. w pkt 71 wyrok z dnia 29 listopada 2005 r. w sprawie Britannia Alloys & Chemicals przeciwko Komisji, pkt 49).

98 Według Zwicky Komisja wcale nie dowiodła, iż ta zafałszowała swój obrót, przez co Komisja błędnie zastosowała wyjątek od zasady, że uwzględnia się obrót z ostatniego roku obrotowego. Jednakże, jak Zwicky wyjaśniła na rozprawie, Komisja wcale nie zarzuca jej działania z nadużyciem w celu uniknięcia wysokiej grzywny, lecz ogranicza się do stwierdzenia, że w rzeczywistości zakończyła działalność i funkcjonuje na zasadzie „pustej wydmuszki”.

99 Zwicky wspomniała w swych pismach, że od 2001 r. ograniczyła się do zarządzania nieruchomościami i podkreśliła, iż od tamtego momentu nie uzyskiwała już obrotu. W konsekwencji należy stwierdzić, iż Zwicky nie uzyskała też obrotu w pełnym roku obrotowym poprzedzającym datę wydania zaskarżonej decyzji, czyli w roku trwającym od dnia 1 lipca 2004 r. do dnia 30 czerwca 2005 r. Zwicky – zapytana podczas rozprawy o dokładny charakter swej działalności – ponowiła zaprezentowane przez nią twierdzenia dotyczące działalności polegającej na zarządzaniu nieruchomościami, których pozostała właścicielem. Sprecyzowała, że na zasób jej nieruchomości składały się budynki niegdyś zajmowane dla celów wykonywania przez nią działalności w zakresie nici przemysłowych, puste od chwili zbycia tej działalności spółce Gütermann, a także pomieszczenia wynajęte dawnym pracownikom. Zwicky stwierdziła, że mogą one być wykorzystane dla celów najmu oraz że poczynione zostaną inwestycje w tym kierunku. Przedstawiła ona również plan rozwoju opracowany wraz z władzami lokalnymi. Przyznała wreszcie, że od zakończenia działalności na rynku nici przemysłowych nie zatrudniała już pracowników.

100 Wprawdzie bezsporne jest, że Zwicky nadal istniała w sensie prawnym po zbyciu spółce Gütermann swej działalności, należy jednak stwierdzić, iż poważne poszlaki, takie jak: zerowy obrót przez wiele lat, brak pracowników czy wreszcie brak konkretnych dowodów wykorzystywania jej nieruchomości lub projektów inwestycyjnych w celu ich wykorzystania, pozwalają domniemywać, że Zwicky nie kontynuowała normalnej działalności gospodarczej w rozumieniu przytoczonego powyżej orzecznictwa, w szczególności pomiędzy dniem 1 lipca 2004 r. i dniem 30 czerwca 2005 r.

101 Odpowiedzi udzielone przez Zwicky w jej pismach i na rozprawie były niejasne, przez co nie pozwoliły Sądowi na stwierdzenie istnienia „normalnej działalności gospodarczej”. Ponadto Zwicky potwierdziła treść wyciągu z dokumentu odczytanego przez Komisję na rozprawie, przedstawiającego syntezę sytuacji gospodarczej Zwicky, z którego wynika zerowy obrót, zerowe zyski i brak pracowników. Zwicky nie kwestionuje też, iż miało to miejsce w szczególności w okresie, który nastąpił po zbyciu spółce Gütermann jej działalności w zakresie nici przemysłowych przed dniem 30 czerwca 2005 r.

102 W tym względzie, wbrew twierdzeniom Zwicky zaprezentowanym na rozprawie, zwykła okoliczność, której wystąpienie nie zostało zresztą dowiedzione, iż rada nadzorcza i administrator zajmują się planem rozwoju spółki, nie może wystarczyć jako dowód rozstrzygający o istnieniu normalnej działalności gospodarczej tej spółki, tak jak pojmuje ją Sąd w ww. w pkt 71 wyroku z dnia 29 listopada 2005 r. w sprawie Britannia Alloys & Chemicals przeciwko Komisji.

103 Wynika z tego, że Komisja miała obowiązek wziąć pod uwagę całkowity obrót Zwicky wcześniejszy aniżeli ten w roku obrotowym zakończonym w dniu 30 czerwca 2005 r.

104 Jeżeli chodzi o konsekwencje błędu w ocenie, jaki popełniła Komisja, polegającego na tym, że powołała się ona na całkowity obrót Gütermanna, należy ustalić, czy uzasadnia on obniżkę kwoty grzywny na korzyść Zwicky bądź jej uchylenie przez sąd wspólnotowy.

105 W tym względzie podkreślić należy, że jeśli chodzi o skargi skierowane przeciwko decyzjom Komisji nakładającym na przedsiębiorstwa grzywny za naruszenie reguł konkurencji, właściwość Sądu opiera się na dwóch podstawach. Z jednej strony na podstawie art. 230 WE spoczywa na nim obowiązek kontroli ich legalności (wyrok Trybunału z dnia 16 listopada 2000 r. w sprawie C‑297/98 P SCA Holding przeciwko Komisji, Rec. s. I‑10101, pkt 53, 54).

106 Z drugiej strony do właściwości Sądu w ramach przyznanego mu w art. 229 WE oraz w art. 17 rozporządzenia nr 17 i art. 31 rozporządzenia nr 1/2003 nieograniczonego prawa orzekania należy ocena stosowności kwoty grzywien. Dokonanie tej oceny może uzasadniać przedstawienie i wzięcie pod uwagę dodatkowych informacji, które nie muszą jako takie być zawarte w zaskarżonej decyzji na podstawie przewidzianego w art. 253 WE obowiązku uzasadnienia (ww. w pkt 105 wyrok w sprawie SCA Holding przeciwko Komisji, pkt 55).

107 W niniejszej sprawie Sąd, wykonując przyznane mu nieograniczone prawo do orzekania, uważa, iż należy powołać się nie na obrót Gütermanna, lecz właśnie na obrót Zwicky.

108 Z powyższych względów i w świetle przywołanego w pkt 71 i 80 powyżej orzecznictwa w sprawie Britannia Alloys & Chemicals przeciwko Komisji ostatnim obrotem Zwicky uzyskanym z wykonywanej przez nią rzeczywiście działalności gospodarczej, na który powinna była powołać się Komisja, jest obrót uzyskany w roku obrotowym trwającym od dnia 1 lipca 1999 r. do dnia 30 czerwca 2000 r. Z motywu 76 zaskarżonej decyzji wynika, że ów obrót wynosił 4,5 mln EUR. Kwota grzywny nałożonej przez Komisję na Zwicky wynosi 205 000 EUR, a więc wcale nie przekracza 10% tego obrotu.

109 Ponadto należy zaznaczyć, że Zwicky podniosła na rozprawie, iż pomocnicze rozwiązanie polegające na powołaniu się na jej obrót w roku obrotowym zakończonym w dniu 30 czerwca 2000 r. jest niedopuszczalne, ponieważ byłoby ono równoznaczne z dwukrotnym uwzględnieniem jej obrotu. Zważywszy bowiem, że działalność Zwicky w zakresie nici przemysłowych została przejęta przez Gütermann, obrót generowany przez tę działalność został już uwzględniony przez Komisję w całkowitym obrocie Gütermanna. Komisja utrzymywała, iż był to nowy argument, w związku z czym należało go odrzucić.

110 Należy oddalić ten argument Zwicky, ponieważ jest on bezpodstawny.

111 Argument Zwicky opiera się bowiem na twierdzeniu, iż pomocnicze rozwiązanie równoznaczne byłoby z przypisaniem jej obrotu przypisanego już Gütermannowi. Sąd uważa jednak, że jedyna kwestia, jaka nasuwa się w niniejszej sprawie, to kwestia, jaki jest właściwy obrót, który należy przyjąć przy ustalaniu górnej granicy 10% grzywny nałożonej na Zwicky. Jak wykazano już powyżej, jedynym dopuszczalnym w tym celu obrotem jest obrót Zwicky w wysokości 4,5 mln EUR za rok obrotowy trwający od dnia 1 lipca 1999 r. do dnia 30 czerwca 2000 r.

112 Zakładając, że należy przyznać, iż to rozwiązanie jest równoznaczne z dwukrotnym przypisaniem obrotu Zwicky na tym etapie ustalania grzywny dla Gütermanna i Zwicky, trzeba by uznać, że niezgodnego z prawem działania dopuszczono się względem Gütermanna. W istocie argumentacja Zwicky sprowadzałaby się w ten sposób do wezwania Sądu, by skontrolował zgodność z prawem kwoty grzywny ustalonej dla Gütermanna. Tymczasem Zwicky nie może powoływać się na czynną legitymację procesową w tym względzie. Jeżeli bowiem adresat decyzji postanawia wnieść skargę o stwierdzenie nieważności, sędzia wspólnotowy rozpatruje jedynie te elementy decyzji, które dotyczą tego adresata. Natomiast elementy decyzji, które dotyczą innych adresatów i które nie zostały zaskarżone, nie stanowią przedmiotu sporu podlegającego rozstrzygnięciu przez sędziego wspólnotowego (wyrok Trybunału z dnia 14 września 1999 r. w sprawie C‑310/97 P Komisja przeciwko AssiDomän Kraft Products i.in., Rec. s. I‑5363, pkt 53).

113 W świetle tych rozważań podniesiony przez Zwicky zarzut dotyczący naruszenia art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 i art. 23 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia nr 1/2003 należy oddalić.

W przedmiocie podniesionego przez Gütermann i Zwicky zarzutu dotyczącego błędnej oceny wagi naruszenia z punktu widzenia jego skutków

Argumenty stron

114 Po pierwsze, skarżące utrzymują, że zgodnie z wytycznymi w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 [EWWiS] (Dz.U. 1998, C 9, s. 3, zwanymi dalej „wytycznymi”) i utrwaloną praktyką decyzyjną ocena wagi naruszenia zależy wyraźnie od rzeczywistego wpływu naruszenia na rynek. Zasada proporcjonalności zobowiązuje Komisję do wzięcia pod uwagę takiego wpływu przy ocenie wagi naruszenia. Skarżące precyzują, że za pomocą tego zarzutu nie starają się zakwestionować samego naruszenia, lecz zmierzają do podważenia jego zaliczenia do kategorii bardzo poważnych naruszeń.

115 Po drugie, skarżące rozważają zagadnienie rzeczywistego wpływu naruszenia na rynek i stwierdzają jego brak. Uważają one, że Komisja nie mogła się nań powołać, by uznać naruszenie za bardzo poważne. Chociaż przyznają one, że podwyżki cen w cennikach, o których zadecydowano podczas spotkań, były przez większość czasu wprowadzane w życie przez różne przedsiębiorstwa, to uważają jednak, iż podwyżki te nie doprowadziły do podniesienia rzeczywistych cen netto. Przedstawione przez Komisję w pkt 4.1.4 zaskarżonej decyzji rozważania nie pozwalają stwierdzić takiego wpływu. Okoliczność, że przedsiębiorstwa spotykały się przez jedenaście lat, sama w sobie nie wystarcza, aby stwierdzić, że podwyżki cen miały wpływ na ceny netto. Skarżące uważają bowiem, iż przedstawiły dowody na to, że głównym celem spotkań była zgodna z prawem wymiana informacji. Sama zaś Komisja przyznaje, iż nie dysponuje dowodem pozwalającym na ustalenie istnienia rzeczywistego wpływu.

116 Z uwagi na szczególny charakter ustalania cen w sektorze nici przemysłowych – zważywszy, że klientom prawie nigdy nie naliczano cen wymienionych w cennikach – skarżące uważają, iż wprowadzenie porozumienia w życie nie pozwala w niniejszej sprawie w żaden sposób stwierdzić istnienia rzeczywistego wpływu na rynek. Wręcz przeciwnie, średnie rzeczywiste ceny rynkowe nie ewoluowały, a nawet spadły.

117 Po trzecie, skarżące, powołując się na okoliczność, że naruszenie nie miało rzeczywistego wpływu na ich średnie rzeczywiste ceny, podnoszą, iż rozważane indywidualnie naruszenie nie powinno było zostać zaliczone do kategorii bardzo poważnych naruszeń i zaznaczają, że Komisja winna była uwzględnić tę okoliczność na ich korzyść.

118 Wobec znacznej różnicy w wielkości zainteresowanych przedsiębiorstw i niewielkiego obrotu, jaki uzyskały na rynku właściwym, skarżące utrzymują, że Komisja powinna była uznać zgodnie z pkt 1A wytycznych za odciążającą okoliczność, że naruszenie nie miało rzeczywistego wpływu na ich ceny netto.

119 Zarzucają one Komisji, że poprzestała na porównaniu względnego znaczenia przedsiębiorstw na rynku, opierając się na ich obrocie i biorąc tym samym pod uwagę jedynie abstrakcyjne możliwości ekonomiczne różnych przedsiębiorstw wpływania na konkurencję, a nie rzeczywisty wpływ zachowania różnych przedsiębiorstw na ceny netto.

120 Po czwarte, Komisja błędnie przypisała Zwicky uczestnictwo w naruszeniach na rynku nici przemysłowych w państwach nordyckich, podczas gdy ta nigdy nie wykonywała działalności na rynku nici przemysłowych w tych państwach.

121 Komisja wnosi o oddalenie tego zarzutu.

Ocena Sądu

122 Tytułem wstępu należy przypomnieć, że jeżeli chodzi o ocenę wagi naruszenia, pkt 1A akapity pierwszy i drugi wytycznych stanowi, co następuje:

„Przy ocenie wagi naruszenia należy wziąć pod uwagę je[go] charakter, rzeczywisty wpływ na rynek tam, gdzie może to być zmierzone, oraz rozmiar właściwego rynku geograficznego.

Naruszenia będą więc zaliczane do jednej z trzech kategorii: naruszeń o małym znaczeniu, poważnych naruszeń oraz bardzo poważnych naruszeń”.

123 W zaskarżonej decyzji Komisja wskazała następujące trzy elementy:

– omawiane naruszenie polegało zasadniczo na wymianie wrażliwych danych dotyczących cenników lub cen stosowanych wobec poszczególnych klientów, na uzgadnianiu podwyżek cen lub cen docelowych i na unikaniu konkurowania ze sobą cenami na korzyść wyznaczonych dostawców, które to praktyki stanowią z samej ich natury najpoważniejszy typ naruszeń przepisów art. 81 ust. 1 WE i art. 53 ust. 1 porozumienia EOG (motyw 345 zaskarżonej decyzji);

– porozumienia kartelowe zostały wprowadzone w życie i miały wpływ na właściwy rynek produktowy w EOG, lecz wpływu tego nie można precyzyjnie określić (motyw 351 zaskarżonej decyzji);

– kartel obejmował liczne państwa będące stronami porozumienia EOG, a mianowicie państwa Beneluksu i państwa nordyckie (motyw 352 zaskarżonej decyzji).

124 Wniosek Komisji ma następujące brzmienie (motyw 353 zaskarżonej decyzjj):

„Biorąc pod uwagę wszystkie te czynniki, Komisja uważa, że przedsiębiorstwa objęte [zaskarżoną decyzją] dopuściły się bardzo poważnego naruszenia art. 81 WE i art. 53 porozumienia EOG”.

125 Skarżące kwestionują bardzo poważny charakter naruszenia, z jednej strony podnosząc, że Komisja stwierdziła istnienie rzeczywistego wpływu na rynek, przy czym nie była w stanie go wykazać, a z drugiej utrzymując, że nie miało ono żadnego wpływu na ceny netto lub przynajmniej żadnego rzeczywistego wpływu na rzeczywiste średnie ceny.

126 Po pierwsze, należy przypomnieć, że w celu oceny rzeczywistego wpływu naruszenia na rynek Komisja jest zobowiązana do przyjęcia za punkt odniesienia konkurencję, jaka normalnie istniałaby w przypadku braku naruszenia (wyrok Sądu z dnia 8 października 2008 r. w sprawie T‑69/04 Schunk i Schunk Kohlenstoff‑Technik przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑2567, pkt 165; zob. podobnie wyrok Sądu z dnia 14 maja 1998 r. w sprawie T‑347/94 Mayr‑Melnhof przeciwko Komisji, Rec. s. II‑1751, pkt 235; ww. w pkt 67 wyrok w sprawie Thyssen Stahl przeciwko Komisji, pkt 645).

127 W niniejszej sprawie należy zaznaczyć, że skarżące wcale nie kwestionują wprowadzenia kartelu w życie. Wręcz przeciwnie, z pkt 40 skargi Gütermanna i z pkt 46 skargi Zwicky wynika, że „zarówno w odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów, jak też w ramach przedstawienia okoliczności faktycznych wymienionych [we wspomnianych skargach] wyraźnie przyznały one”, że „podwyżki cen w cennikach, o których zadecydowano podczas spotkań, były przez większość czasu wprowadzane w życie przez różne przedsiębiorstwa”.

128 Jeśli chodzi w szczególności o kartele cenowe, Komisja może zasadnie uznać, że naruszenie miało wpływ na rynek, opierając się na fakcie, że członkowie kartelu podjęli działania mające na celu zastosowanie ustalonych cen, na przykład poprzez podwyższenie cen katalogowych służących jako podstawa dla obliczania cen rzeczywistych, rezygnując z rabatów, podwyższając ceny specjalne i wywierając za pomocą skarg presję na przedsiębiorstwo naruszające porozumienie polegające na niekonkurowaniu ze sobą cenami na korzyść wyznaczonych dostawców. Do stwierdzenia istnienia wpływu na rynek wystarczy bowiem, że ustalone ceny posłużyły jako podstawa do ustalenia cen pojedynczych transakcji i ograniczyły możliwość negocjacji ze strony klientów (ww. w pkt 126 wyrok w sprawie Schunk i Schunk Kohlenstoff‑Technik przeciwko Komisji, pkt 166; zob. podobnie ww. w pkt 61 wyrok w sprawach połączonych Limburgse Vinyl Maatschappij i in. przeciwko Komisji, pkt 743–745).

129 Natomiast jeżeli Komisja udowodni wprowadzenie kartelu w życie, nie można od niej wymagać, by systematycznie wykazywała, że porozumienia rzeczywiście pozwoliły określonym przedsiębiorstwom uzyskać poziom cen transakcji wyższy od poziomu, który byłby osiągnięty przy braku kartelu (ww. w pkt 61 wyrok w sprawie Hoechst przeciwko Komisji, pkt 348; zob. podobnie ww. w pkt 61 wyrok w sprawach połączonych Limburgse Vinyl Maatschappij i in. przeciwko Komisji, pkt 743–745). Nieproporcjonalne byłoby wprowadzenie wymogu przeprowadzenia tego dowodu, ponieważ pochłonęłoby ono znaczne koszty, biorąc pod uwagę, że wymagałoby zastosowania teoretycznych obliczeń, opartych na wzorach ekonomicznych, których dokładność byłoby trudno skontrolować sądowi i których niezawodność nie jest pewna (ww. w pkt 126 wyrok w sprawie Schunk i Schunk Kohlenstoff‑Technik przeciwko Komisji, pkt 167).

130 Przy ocenie wagi naruszenia decydujące znaczenie ma bowiem ustalenie, że członkowie kartelu zrobili wszystko, co było w ich mocy, aby ich zamiary przyniosły rzeczywisty skutek. Natomiast to, co stało się później w zakresie rzeczywistego poziomu cen na rynku, mogło być uzależnione od innych czynników, niepodlegających kontroli ze strony członków kartelu. Członkowie kartelu nie mogą powoływać na swoją korzyść czynników zewnętrznych, które pokrzyżowały ich zamiary, i wskazywać ich jako okoliczności uzasadniających obniżenie grzywny (ww. w pkt 126 wyrok w sprawie Schunk i Schunk Kohlenstoff‑Technik przeciwko Komisji, pkt 168).

131 Ponadto w pkt 4.1.4 zaskarżonej decyzji Komisja wyliczyła szereg konkretnych i wiarygodnych poszlak zmierzających do wykazania, że kartel miał rzeczywisty wpływ na rynek. W tym względzie należy przede wszystkim zgodzić się z rozważaniami Komisji zaprezentowanymi w pkt 164 zaskarżonej decyzji, w świetle których podwyżki cen katalogowych, potwierdzone zresztą przez sam Gütermann, doprowadziły do wzrostu cen netto w wypadku niektórych drobnych klientów, których możliwości negocjacyjne są generalnie mniejsze. Następnie należy zgodzić się ze stwierdzeniem poczynionym przez Komisję w pkt 165 zaskarżonej decyzji, że podwyżki cen katalogowych mogły wpłynąć również na poziom cen rzeczywistych stosowanych wobec dużych klientów, gdyż wspomniane ceny katalogowe służyły za punkt wyjścia do negocjacji z tymi klientami. Wreszcie rozważania Komisji dotyczące okoliczności, iż niektóre przedsiębiorstwa dokonały faktycznego podwyższenia cen specjalnych i zrezygnowały z rabatów, potwierdzają, że naruszenie miało rzeczywisty wpływ na rynek właściwy.

132 Z rozważań tych i ze stwierdzenia, że kartel trwał ponad jedenaście lat wynika, iż Komisja mogła słusznie przyjąć istnienie rzeczywistego wpływu na rynek.

133 Po drugie, jeżeli chodzi o argumenty dotyczące z jednej strony braku rzeczywistego wpływu kartelu na rzeczywiste średnie ceny stosowane przez skarżące, a z drugiej okoliczności, że Zwicky nigdy nie wykonywała działalności na rynku nici przemysłowych w państwach nordyckich, to dotyczą one własnego zachowania tych dwóch przedsiębiorstw, w związku z czym nie mogą zostać uwzględnione. Rzeczywiste zachowanie przedsiębiorstwa, które miało jakoby miejsce, nie ma bowiem znaczenia przy ocenie wpływu kartelu na rynek. Uwzględnić należy tylko skutki wynikające z całości naruszenia (ww. w pkt 45 wyrok w sprawie Komisja przeciwko Anic Partecipazioni, pkt 152; wyrok Sądu z dnia 17 grudnia 1991 r. w sprawie T‑7/89 Hercules Chemicals przeciwko Komisji, Rec. s. II‑1711, pkt 342).

134 Komisja uwzględnia noszące znamiona naruszenia konkurencji zachowanie Gütermanna i Zwicky w celu oceny indywidualnej sytuacji tych przedsiębiorstw, ale nie może to mieć jakiegokolwiek wpływu na zaliczenie naruszenia do kategorii „bardzo poważnych” naruszeń.

135 Ponadto okoliczność, że Zwicky nigdy nie wykonywała działalności na rynku nici przemysłowych w państwach nordyckich, nie jest istotna. Jak wspomniano w pkt 51 powyżej, Zwicky wcale nie zakwestionowała jednolitego i ciągłego charakteru naruszenia na rynku nici przemysłowych w państwach Beneluksu i w państwach nordyckich.

136 Jeżeli chodzi o poszlakę dotyczącą wpływu kartelu przedstawioną przez Komisję w motywie 166 zaskarżonej decyzji i opartą na długim czasie trwania naruszenia, należy zaznaczyć, że skoro zarzucane praktyki trwały co najmniej jedenaście lat, jest mało prawdopodobne, że producenci w tamtym okresie uważali, że były one całkowicie pozbawione skuteczności i użyteczności (zob. podobnie ww. w pkt 61 wyrok Sądu w sprawach połączonych Limburgse Vinyl Maatschappij i in. przeciwko Komisji, pkt 748; wyrok Sądu z dnia 29 listopada 2005 r. w sprawie T‑64/02 Heubach przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑5137, pkt 130).

137 Należy wreszcie zaznaczyć, że trzy aspekty oceny wagi naruszenia nie mają tej samej wartości przy ocenie ogólnej. Charakter naruszenia odgrywa zasadniczą rolę w szczególności przy badaniu przesłanek „bardzo poważnych” naruszeń. W tym względzie z opisu bardzo poważnych naruszeń zawartego w wytycznych wynika, że porozumienia lub uzgodnione praktyki, których celem jest między innymi, jak w tym przypadku, ustalenie cen, mogą na podstawie samego ich charakteru spowodować uznanie ich za „bardzo poważne”, bez konieczności dokonania charakterystyki tych zachowań z punktu widzenia wpływu na rynek czy określonego obszaru geograficznego. Wniosek ten poparty jest faktem, że o ile opis poważnych naruszeń wyraźnie wspomina o wpływie na rynek oraz skutkach wywoływanych na dużych obszarach wspólnego rynku, to opis bardzo poważnych naruszeń nie zawiera żadnego wymogu rzeczywistego wpływu na rynek ani skutków dotyczących określonego obszaru (wyroki Sądu: z dnia 27 lipca 2005 r. w sprawach połączonych od T‑49/02 do T‑51/02 Brasserie nationale i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑3033, pkt 178; z dnia 25 października 2005 r. w sprawie T‑38/02 Groupe Danone przeciwko Komisji, Rec. s. II‑4407, pkt 150; ww. w pkt 61 wyrok w sprawie Hoechst przeciwko Komisji, pkt 345; ww. w pkt 126 wyrok w sprawie Schunk i Schunk Kohlenstoff‑Technik przeciwko Komisji, pkt 171).

138 W niniejszej sprawie z okoliczności faktycznych opisanych w części I zaskarżonej decyzji oraz z jej motywów 345 i 346 wynika, że naruszenie było ze względu na sam jego charakter bardzo poważne. W związku z tym uznanie naruszenia za „bardzo poważne” jedynie na podstawie jego charakteru jest właściwe.

139 Z ogółu powyższych rozważań wynika, że zarzut dotyczący błędnej kwalifikacji naruszenia z punktu widzenia jego skutków należy oddalić.

W przedmiocie podniesionego przez Gütermann i Zwicky zarzutu dotyczącego błędnej oceny czasu trwania naruszenia

Argumenty stron

140 Na poparcie tego zarzutu podniesiono liczne argumenty.

141 Po pierwsze, skarżące zarzucają Komisji, iż zastosowała w sposób automatyczny podwyższenie kwoty wyjściowej o 10% za rok naruszenia, chociaż ta wyrażona procentowo wartość stanowi jedynie górną granicę przewidzianą w wytycznych za długotrwałe naruszenia, a nie regułę. Wytyczne nie przewidują bowiem, że Komisja musi automatycznie podwyższyć kwotę wyjściową o kwotę dodatkową odpowiadającą wyrażonej procentowo wartości określonej za każdy rok naruszenia, lecz przyznają jej uprawnienia dyskrecjonalne. W niniejszej sprawie Komisja nie skorzystała z tych uprawnień ani w zakresie samej zasady podwyższenia kwoty wyjściowej grzywny w zależności od czasu trwania, ani w zakresie wielkości tego podwyższenia.

142 Po drugie, podwyższenie o 5% zastosowane do grzywien nałożonych na skarżące odpowiednio za dziewięć miesięcy naruszenia popełnionego przez Gütermann w 2001 r. i za dziesięć miesięcy naruszenia popełnionego przez Zwicky w 2000 r. jest sprzeczne z wyraźnym brzmieniem pkt 1B wytycznych, które przewidują podwyższenie jedynie za pełne lata. Zdanie Komisji w tym względzie nie znajduje zresztą potwierdzenia w orzecznictwie.

143 Po trzecie, zryczałtowane podwyższenia – o 115% w wypadku Gütermanna i o 105% w wypadku Zwicky – wyjściowych kwot grzywien nałożonych na te dwa przedsiębiorstwa są niezgodne z prawem, gdyż zostały ustalone w jednakowy sposób dla wszystkich państw, których dotyczyło naruszenie, z pominięciem rzeczywistego czasu trwania naruszeń. Komisja uznała bowiem zapewne, że wprawdzie państwa Beneluksu i państwa nordyckie stanowią dwa oddzielne rynki, ale powinny być rozpatrywane wspólnie, ponieważ były przedmiotem dyskusji w tych samych dniach, oraz że uczestniczące przedsiębiorstwa były te same. Zwicky zwraca jednak uwagę, że nigdy nie była obecna na rynku nici przemysłowych w państwach nordyckich oraz że z tego względu nigdy nie brała udziału w naruszeniach dotyczących tychże państw. Podobnie skarżące przypominają, że porozumienie EOG weszło w życie dopiero w dniu 1 stycznia 1994 r. oraz że w zakresie, w jakim porozumienia dotyczyły również Finlandii, Norwegii i Szwecji, nie naruszały one ani art. 81 WE, ani art. 53 porozumienia EOG przed tą datą. Skarżące wnioskują z powyższego, że Komisja powinna była wziąć to pod uwagę w ramach oceny czasu trwania naruszenia.

144 Skarżące utrzymują więc, że Komisja nie rozróżniła między czynem stanowiącym