Keywords

Summary



Keywords

1. Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Zakaz – Naruszenia – Porozumienia i uzgodnione praktyki, które mogą być zakwalifikowane jako jednolite naruszenie – Pojęcie

(art. 81 ust. 1 WE; rozporządzenia Rady: nr 17, art. 15 ust. 2; nr 1/2003, art. 23 ust. 2)

2. Skarga o stwierdzenie nieważności – Decyzja Komisji wydana na podstawie art. 81 WE lub 82 WE – Złożona ocena ekonomiczna – Kontrola sądowa – Granice

(art. 81 WE, 82 WE; rozporządzenia Rady: nr 17, art. 15 ust. 2; nr 1/2003, art. 23 ust. 2)

3. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Uprawnienia dyskrecjonalne Komisji – Kontrola sądowa – Nieograniczone prawo orzekania sądu wspólnotowego

(art. 81 WE, 82 WE, 229 WE, 253 WE; rozporządzenia Rady: nr 17, art. 15 ust. 2; nr 1/2003, art. 23 ust. 2, 3, art. 31)

4. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Uprawnienia dyskrecjonalne przyznane Komisji w art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 – Naruszenie zasady legalności kar – Brak

(art. 81 WE, 82 WE; rozporządzenia Rady: nr 17, art. 15 ust. 2; nr 1/2003, art. 23 ust. 2)

5. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Wiele naruszeń

(art. 81 WE, 82 WE; rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2)

6. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03)

7. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Miara rzeczywistych możliwości spowodowania szkód konkurencji na danym rynku

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2)

8. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Podział zainteresowanych przedsiębiorstw na kategorie, w których określono taką samą kwotę wyjściową

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03)

9. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Konieczność uwzględnienia obrotów zainteresowanych przedsiębiorstw i zapewnienia proporcjonalności grzywien do ich obrotów – Brak

(rozporządzenia Rady: nr 17, art. 15 ust. 2; nr 1/2003, art. 23 ust. 3; komunikat Komisji 98/C 9/03)

10. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Podział zainteresowanych przedsiębiorstw na kategorie, w których określono taką samą kwotę wyjściową

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 1 A akapit szósty)

11. Konkurencja – Grzywny – Decyzja nakładająca grzywny – Obowiązek uzasadnienia – Zakres

(art. 253 WE; rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03)

12. Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Uczestniczenie w spotkaniach przedsiębiorstw mających cel antykonkurencyjny – Okoliczność umożliwiająca stwierdzenie, w braku zdystansowania się od podjętych decyzji, że przedsiębiorstwo bierze udział w porozumieniu wynikającym z wcześniejszego spotkania

(art. 81 ust. 1 WE)

13. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Czas trwania naruszenia – Naruszenia o średnim czasie trwania i długotrwałe – Zwiększenie o 10% za każdy rok kwoty wyjściowej

(rozporządzenia Rady: nr 17, art. 15 ust. 2; nr 1/2003, art. 23 ust. 3; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 1 B)

14. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Okoliczności łagodzące

(rozporządzenia Rady: nr 17, art. 15 ust. 2; nr 1/2003, art. 23 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 3 tiret trzecie)

15. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Obrót, jaki należy uwzględnić przy obliczaniu grzywny

(komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 1 A)

16. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Uwzględnienie skutków naruszenia

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15)

17. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Decyzja Komisji stwierdzająca naruszenie – Dowody, jakie można uwzględnić

(rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 27 ust. 1)

18. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Żądanie informacji – Prawo do obrony

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 11 ust. 5)

19. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Współpraca przedsiębiorstwa w toku postępowania administracyjnego

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 11 ust. 4, 5)

Summary

1. Pojęcie jednolitego naruszenia odnosi się do sytuacji, w której kilka przedsiębiorstw uczestniczyło w naruszeniu polegającym na zachowaniu o charakterze ciągłym, któremu przyświeca jeden cel gospodarczy w postaci zakłócenia konkurencji, lub złożonym z poszczególnych naruszeń powiązanych ze sobą tożsamością przedmiotu (ten sam cel wszystkich zachowań) i podmiotów (te same zainteresowane przedsiębiorstwa, świadome tego, że działają we wspólnym celu). Naruszenie art. 81 ust. 1 WE może wynikać nie tylko z pojedynczego działania, ale również z szeregu działań, a nawet z zachowania o charakterze ciągłym. Taka wykładnia nie może zostać podważona ze względu na to, że jeden lub kilka elementów tego szeregu działań lub tego zachowania o charakterze ciągłym mogą również stanowić, same w sobie i rozpatrywane odrębnie, naruszenie wspomnianego przepisu. W przypadku gdy poszczególne działania z uwagi na identyczny cel polegający na zakłóceniu konkurencji na wspólnym rynku wpisują się w „całościowy plan”, Komisja jest uprawniona przypisać odpowiedzialność za te działania na podstawie udziału w naruszeniu postrzeganym jako całość. Ponadto pojęcie jednolitego naruszenia może wiązać się z kwalifikacją prawną zachowania antykonkurencyjnego polegającego na porozumieniach, uzgodnionych praktykach i decyzjach związków przedsiębiorstw.

Pojęcie jednolitego celu nie może zostać zdefiniowane za pomocą ogólnego odniesienia do zakłócenia konkurencji na rynku, którego dotyczy naruszenie, ponieważ wpływ na konkurencję jako cel lub skutek jest elementem współistniejącym wraz z wszelkim zachowaniem wchodzącym w zakres stosowania art. 81 ust. 1 WE. Taka definicja pojęcia jednolitego celu mogłaby pozbawić pojęcie jednolitego i ciągłego naruszenia części jego znaczenia, ponieważ pociągałaby za sobą konieczność systematycznej kwalifikacji kilku zachowań dotyczących jednego sektora gospodarki, które są zakazane przez art. 81 ust. 1 WE, jako elementów stanowiących jednolite naruszenie. Zatem, aby zakwalifikować różne działania jako jednolite i ciągłe naruszenie, należy zbadać, czy istnieje między nimi związek komplementarności w tym znaczeniu, że każde z nich miało być odpowiedzią na jedną lub kilka konsekwencji normalnego działania konkurencji, a wzajemnie oddziałując, każde z nich przyczyniało się do realizacji całości skutków antykonkurencyjnych zamierzonych przez ich sprawców w ramach całościowego planu mającego jednolity cel. W tym zakresie trzeba uwzględnić wszelkie okoliczności mogące wykazać lub podważyć ten związek, takie jak okres stosowania, treść i jednocześnie cel różnych zarzucanych działań. Tak więc z obiektywnych powodów Komisja może wszcząć odrębne postępowania, stwierdzić istnienie kilku odrębnych naruszeń i nałożyć kilka odrębnych grzywien.

Kwalifikacja niektórych bezprawnych działań jako jednego i tego samego naruszenia lub jako wielu naruszeń co do zasady ma wpływ na sankcję, która może zostać nałożona. Stwierdzenie bowiem wielu naruszeń może powodować nałożenie wielu odrębnych grzywien mieszczących się za każdym razem w granicach określonych przez art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 i art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 WE i 82 WE.

(por. pkt 89–94, 133, 134)

2. Jeśli chodzi o ważność art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 i art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 WE i 82 WE, w świetle zasady legalności kar uznanej przez sąd wspólnotowy zgodnie ze wskazówkami udzielonymi przez Konwencję o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności i tradycjami konstytucyjnymi państw członkowskich, Komisja nie dysponuje nieograniczonym zakresem swobodnego uznania, po pierwsze, przy stwierdzaniu wystąpienia naruszeń reguł konkurencji, po drugie, przy określaniu, czy różne działania noszące znamiona naruszenia stanowiły jednolite i ciągłe naruszenie, czy też kilka niezależnych naruszeń oraz, po trzecie, przy ustalaniu wysokości grzywien z tytułu tych naruszeń.

W pierwszej kolejności naruszenia reguł konkurencji, z tytułu których Komisja może nałożyć grzywny na podstawie art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 i art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003, dotyczą wyłącznie art. 81 WE lub 82 WE. Kwestia, czy przesłanki z art. 81 WE i 82 WE są spełnione, co do zasady podlega pełnej kontroli sądu wspólnotowego. Po drugie, chociaż prawdą jest, że w przypadku kiedy dokonanie takiego stwierdzenia wymaga przeprowadzenia złożonej oceny technicznej lub ekonomicznej, orzecznictwo przyznaje Komisji pewien zakres swobodnego uznania, nie jest on jednak w żadnym razie nieograniczony. Istnienie takiego zakresu swobodnego uznania nie oznacza bowiem, że Sąd, w ramach skargi o stwierdzenie nieważności aktu, powinien powstrzymać się od kontroli dokonanej przez Komisję interpretacji danych o tym charakterze. Sąd wspólnotowy powinien w szczególności dokonać nie tylko weryfikacji materialnej prawidłowości przytoczonych dowodów, ich wiarygodności i spójności, ale także kontroli, czy te dowody stanowią zbiór istotnych danych, które należy wziąć pod uwagę w celu oceny złożonej sytuacji, i czy mogą one stanowić poparcie dla wniosków wyciągniętych na ich podstawie.

(por. pkt 130, 131)

3. Komisja nie dysponuje nieograniczonym zakresem swobodnego uznania przy ustalaniu wysokości grzywien z tytułu naruszenia reguł konkurencji. O ile obiektywne kryterium dotyczące górnej granicy grzywny i subiektywne kryteria dotyczące wagi i czasu trwania naruszenia pozostawiają Komisji szeroki zakres swobodnego uznania, o tyle mamy tu do czynienia z kryteriami, które pozwalają Komisji na ustalanie sankcji z uwzględnieniem stopnia bezprawności spornego zachowania. Należy zatem stwierdzić, że art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 i art. 23 ust. 2 i 3 rozporządzenia nr 1/2003 w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 WE i 82 WE, pozostawiając Komisji pewien zakres swobodnego uznania, określają kryteria i granice, którymi jest ona związana przy wykonywaniu swoich uprawnień w dziedzinie grzywien. Poza tym, w celu ustalenia grzywien na podstawie tych przepisów Komisja musi przestrzegać ogólnych zasad prawa, a przede wszystkim zasad równego traktowania i proporcjonalności, jakie zostały rozwinięte w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości i Sądu.

Na podstawie art. 229 WE i art. 31 rozporządzenia nr 1/2003 Trybunałowi i Sądowi przysługuje nieograniczone prawo do orzekania w przedmiocie skarg wniesionych na decyzje Komisji, w których Komisja ustaliła grzywny, i mogą one nie tylko stwierdzić nieważność decyzji wydanych przez Komisję, ale także uchylić, obniżyć albo podwyższyć nałożoną grzywnę. Praktyka administracyjna Komisji jest poddana nieograniczonej kontroli sądu wspólnotowego.

Zgodnie z art. 253 WE Komisja, nakładając grzywnę, pomimo powszechnie znanych okoliczności wydania decyzji, ma obowiązek przedstawić uzasadnienie, zwłaszcza co do wysokości nałożonej grzywny i metody zastosowanej przy jej ustaleniu. To uzasadnienie powinno przedstawiać w sposób jasny i jednoznaczny rozumowanie Komisji, pozwalając zainteresowanym poznać motywy podjętej decyzji i ocenić celowość jej zaskarżenia do sądu wspólnotowego, a sądowi wspólnotowemu – dokonać w razie potrzeby jej kontroli.

(por. pkt 140, 142–144, 148)

4. Kwalifikacja niektórych bezprawnych działań jako jednego i tego samego naruszenia lub jako wielu naruszeń ma, co do zasady, wpływ na sankcję, która może zostać nałożona, ponieważ stwierdzenie wielu naruszeń może powodować nałożenie wielu odrębnych grzywien mieszczących się za każdym razem w granicach określonych przez art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 i art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 WE i 82 WE, stanowiące, iż w przypadku każdego przedsiębiorstwa i związku przedsiębiorstw biorącego udział w naruszeniu grzywna nie może przekroczyć 10% całkowitego obrotu uzyskanego w poprzedzającym roku obrotowym. Wynika z tego, że w przypadku gdy Komisja nakłada dwie grzywny, których kwoty łącznie przekraczają górną granicę 10% obrotu, nie narusza zasady nulla poena sine lege.

(por. pkt 150, 151)

5. Celem odstraszającego skutku, do którego osiągnięcia Komisja jest uprawniona przy ustalaniu wysokości grzywny, jest bowiem zapewnienie przestrzegania przez przedsiębiorstwa reguł konkurencji określonych w traktacie dla ich działań we Wspólnocie Europejskiej lub w Europejskim Obszarze Gospodarczym. W przypadku wielu naruszeń Komisja ma prawo uważać, że cel ten nie zostanie osiągnięty poprzez nałożenie tylko jednej grzywny za jedno z naruszeń.

(por. pkt 160)

6. Zasada proporcjonalności wymaga, aby akty wydawane przez instytucje wspólnotowe nie przekraczały granic tego, co jest stosowne i konieczne do realizacji wyznaczonego celu. W przypadku obliczania grzywien waga naruszeń musi zostać ustalona na podstawie licznych elementów, przy czym żadnemu z nich nie należy przypisywać nieproporcjonalnie dużego znaczenia w porównaniu z innymi elementami oceny. Zasada proporcjonalności oznacza w tej sytuacji, że Komisja powinna ustalić grzywnę proporcjonalnie do czynników uwzględnionych w ocenie wagi naruszenia i w tym celu musi ocenić te czynniki w sposób spójny i obiektywnie uzasadniony.

Przy ocenie wagi naruszenia Komisja musi uwzględnić liczne elementy, których charakter i znaczenie różnią się w zależności od rodzaju spornego naruszenia i szczególnych okoliczności tego naruszenia. Nie można wykluczyć, że wśród wspomnianych elementów świadczących o wadze naruszenia może w pewnych przypadkach znajdować się rozmiar właściwego rynku produktowego. W konsekwencji, o ile rozmiar rynku może stanowić element, który należy wziąć pod uwagę w celu ustalenia wagi naruszenia, o tyle jego znaczenie różni się w zależności od szczególnych okoliczności spornego naruszenia.

Ograniczenia horyzontalne typu „kartel cenowy” w rozumieniu wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS są z natury „bardzo poważne”. W takiej sytuacji niewielkie rozmiary rynków właściwych nie mają większego znaczenia wobec całokształtu innych elementów potwierdzających wagę naruszenia.

(por. pkt 171, 175, 176, 178)

7. W ramach dokonywanej w celu ustalenia kwoty grzywny z tytułu naruszenia wspólnotowych reguł konkurencji analizy rzeczywistych możliwości ekonomicznych przedsiębiorstw uczestniczących w naruszeniu w zakresie spowodowania istotnego uszczerbku dla konkurencji, która wymaga zbadania rzeczywistego znaczenia tych przedsiębiorstw na dotkniętym naruszeniem rynku, to jest ich wpływu na ten rynek, całkowity obrót daje tylko niepełny obraz rzeczywistości. Nie można bowiem wykluczyć, że dla przedsiębiorstwa o dużym potencjale, które prowadzi bardzo różnorodną działalność, działalność na danym rynku produktowym ma charakter wyłącznie uboczny. Podobnie nie można wykluczyć, że przedsiębiorstwo, które ma silną pozycję na pozawspólnotowym rynku geograficznym, posiada słabą pozycję na rynku wspólnotowym lub na rynku Europejskiego Obszaru Gospodarczego. W takich wypadkach samo osiąganie przez dane przedsiębiorstwo wysokich globalnych obrotów wcale nie musi oznaczać, że ma ono znaczący wpływ na rynek, którego dotyczy naruszenie. Z tego względu, o ile prawdą jest, że wartość obrotów osiągniętych przez przedsiębiorstwo na rozpatrywanych rynkach nie jest okolicznością rozstrzygającą przy ustalaniu, czy dane przedsiębiorstwo jest podmiotem o dużym potencjale ekonomicznym, jest to jednak okoliczność istotna przy określaniu wpływu, jaki przedsiębiorstwo to mogło wywierać na rynek.

Zatem część obrotu uzyskana ze sprzedaży towarów, których dotyczy naruszenie, może być dokładną wskazówką co do rozmiaru naruszenia na danym rynku. Ów obrót w sposób właściwy wskazuje bowiem zakres odpowiedzialności każdego przedsiębiorstwa na wspomnianych rynkach, jako że stanowi okoliczność obiektywną, która pozwala na dokładne określenie szkodliwości tej praktyki dla normalnej konkurencji i jest wobec tego dobrym wskaźnikiem możliwości każdego przedsiębiorstwa w zakresie wyrządzenia szkody.

(por. pkt 187, 188)

8. Metoda ustalania kwoty grzywien nakładanych na różnych uczestników kartelu polegająca na przypisaniu członków kartelu do kilku kategorii, czego wynikiem jest zryczałtowanie kwoty wyjściowej grzywien ustalonej dla przedsiębiorstw wchodzących w skład jednej kategorii, aczkolwiek prowadzi do pominięcia różnic wielkości pomiędzy przedsiębiorstwami z jednej kategorii, nie jest niedopuszczalna, o ile przestrzegane są zasady proporcjonalności i równego traktowania. Nie jest rzeczą Sądu wypowiadać się w przedmiocie stosowności tego systemu, nawet przy założeniu, że może on być niekorzystny dla mniejszych przedsiębiorstw. Sąd – w ramach kontroli legalności korzystania przez Komisję z przysługującego jej w tej dziedzinie swobodnego uznania – powinien bowiem ograniczyć się do sprawdzenia, czy podział członków kartelu na kategorie jest spójny i obiektywnie uzasadniony, nie zastępując od razu swoją oceną oceny dokonanej przez Komisję.

(por. pkt 196)

9. Artykuł 23 ust. 3 rozporządzenia nr 1/2003 w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 WE i 82 WE nie stawia wymogu, aby w przypadku kiedy grzywny zostają nałożone na kilka przedsiębiorstw uczestniczących w tym samym naruszeniu, kwota grzywny nałożonej na małe lub średnie przedsiębiorstwo, wyrażona w procentach od obrotu, nie była wyższa od kwoty grzywien nałożonych na większe przedsiębiorstwa. Z przepisów tych wynika bowiem, że zarówno w przypadku małych lub średnich przedsiębiorstw, jak i przedsiębiorstw większych rozmiarów, przy określaniu kwoty grzywny należy uwzględnić wagę i czas trwania naruszenia. W zakresie, w jakim Komisja nakłada na przedsiębiorstwa uczestniczące w tym samym naruszeniu grzywny, które w odniesieniu do każdego przedsiębiorstwa są uzasadnione z punktu widzenia wagi i czasu trwania naruszenia, nie można jej zarzucać, że kwota grzywny ustalona dla niektórych przedsiębiorstw jest wyższa, w stosunku do obrotu, od kwoty grzywny ustalonej dla innych przedsiębiorstw. Komisja nie ma wobec tego obowiązku obniżenia kwoty grzywien, jeśli ukarane przedsiębiorstwa są małymi i średnimi przedsiębiorstwami. Górna granica wyznaczona przez art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 i art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 oraz przepisy wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS uwzględnia już bowiem wielkość przedsiębiorstwa. Poza względami dotyczącymi wielkości nie ma żadnego powodu, aby małe i średnie przedsiębiorstwa były traktowane inaczej niż pozostałe przedsiębiorstwa. Fakt, że ukarane przedsiębiorstwa są małymi i średnimi przedsiębiorstwami, nie zwalnia ich z obowiązku przestrzegania reguł konkurencji.

(por. pkt 199, 200)

10. W ramach wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS, które stanowią w ich pkt 1 A akapit szósty, że znaczne dysproporcje w rozmiarze przedsiębiorstw dopuszczających się naruszenia tego samego rodzaju mogą w szczególności uzasadniać zróżnicowanie przy dokonywaniu oceny wagi naruszenia, nie narusza zasady równego traktowania decyzja Komisji, która klasyfikuje do jednej grupy kilka przedsiębiorstw, z których jedno ma całkowity obrót wyraźnie, a nawet „znacząco” niższy od obrotów pozostałych przedsiębiorstw, na podstawie ich bardzo zbliżonych obrotów na rozpatrywanym rynku i udziałów w rynku, oraz stosuje w stosunku do nich taką samą indywidualną kwotę wyjściową.

(por. pkt 202, 205)

11. Przy określaniu kwoty grzywny z tytułu naruszenia reguł konkurencji istotne wymogi formalne, do których należy obowiązek uzasadnienia, są spełnione wtedy, gdy Komisja w swej decyzji wskaże elementy oceny, które umożliwiły jej zmierzenie wagi i czasu trwania naruszenia. Wymogi te nie zobowiązują Komisji do wskazania w decyzji danych liczbowych związanych z metodą obliczania grzywien, przy czym w każdym razie należy podkreślić, że Komisja nie może pozbawić się przysługującego jej zakresu swobodnego uznania w wyniku wyłącznego i mechanicznego odwołania się do wzorów arytmetycznych. W przypadku decyzji nakładającej grzywny na kilka przedsiębiorstw zakres obowiązku uzasadnienia należy oceniać w szczególności w świetle faktu, że waga naruszeń powinna być ustalana na podstawie wielu czynników, takich jak na przykład szczególne okoliczności sprawy, jej kontekst oraz odstraszające działanie grzywien, przy czym nie została ustalona wiążąca ani wyczerpująca lista kryteriów, które obowiązkowo powinny być wzięte pod uwagę.

(por. pkt 226)

12. Fakt, że przedsiębiorstwo nie uczestniczyło w wielostronnym spotkaniu i zaprzestało przekazywania informacji innym członkom kartelu, nie wystarcza, aby wykazać, że zrezygnowało ono z udziału w kartelu, ponieważ nie zdystansowało się ono publicznie od jego treści.

(por. pkt 240, 241, 244)

13. Zgodnie z art. 23 ust. 3 rozporządzenia nr 1/2003 w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 WE i 82 WE, czas trwania naruszenia stanowi jeden z elementów, które należy uwzględnić przy określaniu wysokości grzywny, jaką nakłada się na przedsiębiorstwa winne naruszenia reguł konkurencji.

O ile postanowienia pkt 1 B wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS nie przewidują żadnego podwyższenia w wypadku krótkotrwałych naruszeń trwających co do zasady krócej niż rok, o tyle podwyższenie stosuje się w wypadku naruszeń o średnim czasie trwania, trwających co do zasady od roku do pięciu lat, a wysokość tego podwyższenia może, na przykład, wynieść nawet do 50% kwoty wyjściowej grzywny. Jeżeli chodzi o naruszenia długotrwałe, trwające co do zasady dłużej niż pięć lat, przewiduje się jedynie, że kwota może być podwyższona o 10% za rok. Podwyższenia te nie są automatyczne, ponieważ omawiane wytyczne pozostawiają Komisji zakres swobodnego uznania.

(por. pkt 237, 247, 249)

14. Wytyczne w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS nie wymieniają w sposób imperatywny okoliczności łagodzących, które Komisja zobowiązana jest uwzględnić w celu obniżenia kwoty podstawowej grzywny. W konsekwencji Komisja zachowuje pewien margines swobody, aby ocenić w sposób całościowy zakres ewentualnego obniżenia wysokości grzywien ze względu na okoliczności łagodzące. Komisja wobec tego nie może być w żadnym wypadku zobowiązana do przyznania, w ramach przysługującego jej swobodnego uznania, obniżki grzywny ze względu na zaprzestanie oczywistego naruszenia, niezależnie od tego, czy to zaprzestanie miało miejsce przed jej interwencjami, czy też po nich.

Zaprzestanie naruszeń reguł konkurencji niezwłocznie po pierwszych interwencjach Komisji, przewidziane w pkt 3 tiret trzecie wytycznych, może logicznie stanowić okoliczność łagodzącą tylko wtedy, gdy istnieją podstawy, aby przypuszczać, że wspomniane interwencje skłoniły dane przedsiębiorstwa do zaprzestania antykonkurencyjnych zachowań. Celem tego przepisu jest bowiem zachęcenie przedsiębiorstw do zaprzestania antykonkurencyjnych zachowań niezwłocznie po wszczęciu przez Komisję dochodzenia w tym zakresie. Obniżenie grzywny z tego tytułu nie może być stosowane, w przypadku gdy stanowcza decyzja o zaprzestaniu naruszenia została podjęta przez te przedsiębiorstwa już przed dniem, w którym miały miejsce pierwsze interwencje Komisji, lub w przypadku, kiedy naruszenie zostało już przed tym dniem zakończone. Ta ostatnia sytuacja jest w wystarczającym stopniu uwzględniona przy obliczaniu branego pod uwagę czasu trwania naruszenia.

(por. pkt 259, 260)

15. Wytyczne w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS przewidują – jeśli chodzi o elementy subiektywne, jakie należy wziąć pod uwagę przy ustalaniu kwoty wyjściowej grzywny – że należy uwzględnić rzeczywiste ekonomiczne możliwości wyrządzenia przez sprawców naruszenia znacznej szkody innym podmiotom obecnym na rynku, w szczególności konsumentom, oraz określić kwotę grzywny na poziomie, który zapewni jej wystarczająco odstraszający charakter. Zgodnie z tymi wytycznymi, w przypadkach takich jak kartele, kiedy w naruszeniu uczestniczy kilka przedsiębiorstw, może wystąpić potrzeba ważenia ogólnej kwoty wyjściowej w celu wzięcia pod uwagę indywidualnej wagi i tym samym rzeczywistego wpływu zachowania o znamionach naruszenia każdego z przedsiębiorstw na konkurencję, w szczególności tam, gdzie istnieje znaczna dysproporcja pomiędzy wielkością przedsiębiorstw popełniających naruszenie tego samego typu, oraz dostosowania w związku z tym ogólnej kwoty wyjściowej do indywidualnego charakteru każdego przedsiębiorstwa.

Wytyczne nie stoją na przeszkodzie uwzględnieniu obrotu całkowitego lub obrotu uzyskanego przez przedsiębiorstwa na rozpatrywanym rynku przy określaniu kwoty grzywny w celu zapewnienia przestrzegania ogólnych zasad prawa wspólnotowego i jeżeli wymagają tego okoliczności.

Zatem podział przedsiębiorstw na dwie kategorie w oparciu o ich obrót jest rozsądnym sposobem wzięcia pod uwagę ich względnego znaczenia na rynku w celu ustalenia kwoty wyjściowej grzywny, o ile nie prowadzi to do poważnego zniekształcenia obrazu rynku właściwego.

(por. pkt 273–275, 280)

16. W zakresie konkurencji ciężar dowodu istnienia wpływu naruszenia na rynek właściwy, który spoczywa na Komisji wtedy, gdy uwzględnia go ona przy obliczaniu kwoty grzywny w oparciu o wagę naruszenia, jest mniejszy aniżeli ciężar dowodu, który ciąży na niej wtedy, gdy musi dowieść istnienia naruszenia jako takiego w przypadku kartelu. W celu uwzględnienia rzeczywistego wpływu kartelu na rynek wystarczy bowiem, że Komisja przedstawi „ważne powody przemawiające za jego uwzględnieniem”.

(por. pkt 301)

17. Prawo do obrony jest naruszone z uwagi na rozbieżności pomiędzy pismem w sprawie przedstawienia zarzutów a decyzją końcową tylko pod warunkiem, że zawarty w niej zarzut nie był przedstawiony w sposób wystarczający, aby umożliwić obronę adresatom.

W przypadku gdy dokumenty nie zostały wspomniane w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów, dane przedsiębiorstwo ma prawo uważać, że nie miały one znaczenia dla sprawy. Nie informując przedsiębiorstwa, że pewne dokumenty zostały wykorzystane w decyzji, Komisja uniemożliwia mu przedstawienie w stosownym czasie jego stanowiska w sprawie wartości dowodowej tych dokumentów. W związku z tym dokumenty te nie mogą stanowić środków dowodowych, które można by wykorzystać w stosunku do tego przedsiębiorstwa.

Dokument wykorzystany przez Komisję na poparcie zarzutu w decyzji końcowej, nawet jeżeli w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów został użyty w celu postawienia innego zarzutu, może być utrzymany w ostatecznej decyzji w stosunku do danego przedsiębiorstwa tylko wtedy, gdy na podstawie pisma w sprawie przedstawienia zarzutów oraz treści samego dokumentu przedsiębiorstwo to mogło w sposób rozsądny ustalić wnioski, jakie chciała wyciągnąć z niego Komisja.

(por. pkt 313–315)

18. Bezwzględne prawo do milczenia nie przysługuje przedsiębiorstwu, do którego skierowana została decyzja w sprawie żądania udzielenia informacji w rozumieniu art. 11 ust. 5 rozporządzenia nr 17. Uznanie takiego prawa wykraczałoby bowiem poza to, co niezbędne dla ochrony przysługującego przedsiębiorstwom prawa do obrony, i stanowiłoby nieuzasadnione ograniczenie wykonywania przez Komisję jej zadania w postaci czuwania nad przestrzeganiem reguł konkurencji na wspólnym rynku. Prawo do milczenia może zostać uznane tylko w granicach, w jakich dane przedsiębiorstwo byłoby zobowiązane do udzielenia odpowiedzi prowadzących do przyznania, że miało miejsce naruszenie, czego ustalenie należy przecież do Komisji.

Dla zachowania skuteczności art. 11 rozporządzenia nr 17 Komisja jest zatem uprawniona do nakładania na przedsiębiorstwa obowiązku dostarczenia wszelkich niezbędnych informacji dotyczących okoliczności faktycznych, o których mogą one wiedzieć, oraz obowiązku przekazania jej, w razie potrzeby, posiadanych przez nie dokumentów dotyczących tych okoliczności, nawet jeśli tego rodzaju informacje i dokumenty mogą służyć do ustalenia, że miało miejsce zachowanie antykonkurencyjne. To uprawnienie Komisji do żądania informacji nie stoi w sprzeczności ani z art. 6 ust. 1 i 2 europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka, ani z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.

W każdym razie obowiązek udzielenia odpowiedzi na pytania Komisji dotyczące kwestii czysto faktycznych oraz zastosowania się do jej żądań przedstawienia istniejących już dokumentów nie może naruszać podstawowej zasady poszanowania prawa do obrony oraz zasady prawa do rzetelnego procesu, które w dziedzinie prawa konkurencji zapewniają ochronę równoważną ochronie gwarantowanej w art. 6 europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka. W istocie nie ma przeszkód, aby adresat żądania udzielenia informacji wykazywał w toku późniejszego postępowania administracyjnego lub postępowania przed sądem wspólnotowym, że fakty ujawnione w jego odpowiedziach lub w przekazanych dokumentach mają inne znaczenie niż przypisywane im przez Komisję.

Wreszcie w przypadku gdy Komisja w żądaniu udzielenia informacji skierowanym na podstawie art. 11 rozporządzenia nr 17, oprócz zadania pytań dotyczących okoliczności czysto faktycznych i zażądania przedstawienia istniejących już dokumentów, domaga się od przedsiębiorstwa opisania przedmiotu i przebiegu szeregu spotkań, w których uczestniczyło, a także rezultatów lub wniosków z tych spotkań, podczas gdy jasne jest, że Komisja podejrzewa, iż przedmiotem tych spotkań było ograniczenie konkurencji, żądanie takie może zmuszać przedsiębiorstwo, do którego zostało skierowane, do przyznania się do uczestnictwa w naruszeniu wspólnotowych reguł konkurencji, wobec czego przedsiębiorstwo to nie jest zobowiązane do udzielania odpowiedzi na tego rodzaju pytania. W takim przypadku okoliczność, że przedsiębiorstwo dostarczyło jednak informacje w tym zakresie, należy uznać za współpracę z własnej inicjatywy przedsiębiorstwa, mogącą uzasadnić obniżenie kwoty grzywny na podstawie komunikatu w sprawie współpracy. W takim przypadku przedsiębiorstwa nie mogą utrzymywać, iż ich prawo do powstrzymania się od samooskarżenia zostało naruszone z powodu dobrowolnego udzielenia odpowiedzi na takie żądanie.

(por. pkt 326–329)

19. W ramach postępowania administracyjnego wszczętego w sprawie niedozwolonego kartelu współpraca przedsiębiorstwa, którego dotyczy dochodzenie, nie uprawnia do jakiegokolwiek obniżenia grzywny, jeśli nie wykracza ona poza obowiązki ciążące na nim na podstawie art. 11 ust. 4 i 5 rozporządzenia nr 17. Natomiast w przypadku gdy przedsiębiorstwo – w odpowiedzi na żądanie udzielenia informacji wystosowane na podstawie art. 11 – dostarcza informacje wychodzące poza zakres informacji, których przedstawienia Komisja ma prawo domagać się na podstawie tego artykułu, przedsiębiorstwo może skorzystać z obniżenia grzywny.

(por. pkt 340)