Wydanie tymczasowe

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

MACIEJA SZPUNARA

przedstawiona w dniu 10 listopada 2022 r.( )

Sprawa C‑651/21

М. Ya. M.

[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Sofiyski rayonen sad (sąd rejonowy w Sofii, Bułgaria)]

Odesłanie prejudycjalne – Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach cywilnych – Prawo spadkowe – Rozporządzenie (UE) nr 650/2012 – Artykuł 13 – Oświadczenie o odrzuceniu spadku złożone przez spadkobiercę w państwie członkowskim jego miejsca zwykłego pobytu – Późniejsze zarejestrowanie, na wniosek innego spadkobiercy, tego oświadczenia w sądzie innego państwa członkowskiego





1. Skierowany do Trybunału w niniejszej sprawie wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 13 rozporządzenia (UE) nr 650/2012( ). Sąd odsyłający rozpatruje wniosek spadkobiercy o zarejestrowanie oświadczenia o odrzuceniu spadku złożonego przez innego spadkobiercę przed sądem innego państwa członkowskiego, w którym ten ostatni spadkobierca ma miejsce zwykłego pobytu.

2. W niniejszej opinii zaproponuję, aby Trybunał orzekł, że art. 13 rozporządzenia nr 650/2012 nie stoi na przeszkodzie wyżej wskazanemu wnioskowi o zarejestrowanie oświadczenia.

Ramy prawne

Prawo Unii

3. Artykuły 4 i 13 rozporządzenia nr 650/2012 znajdują się w rozdziale II tego rozporządzenia, zatytułowanym „Jurysdykcja”.

4. Zgodnie z art. 4 tego rozporządzenia, zatytułowanym „Jurysdykcja ogólna”:

„Sądy państwa członkowskiego, w którym zmarły miał swoje miejsce zwykłego pobytu w chwili śmierci, mają jurysdykcję do orzekania co do ogółu spraw dotyczących spadku”.

5. Artykuł 13 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Przyjęcie lub odrzucenie spadku, zapisu lub udziału obowiązkowego”, ma następujące brzmienie:

„Oprócz sądu mającego jurysdykcję do orzekania w danej sprawie spadkowej zgodnie z niniejszym rozporządzeniem, sądy w państwie członkowskim zwykłego pobytu każdej osoby, która na mocy prawa właściwego dla dziedziczenia może złożyć przed sądem oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, zapisu lub udziału obowiązkowego lub oświadczenie mające na celu ograniczenie odpowiedzialności danej osoby za długi spadkowe, mają jurysdykcję do przyjęcia takich oświadczeń, w przypadkach gdy na mocy prawa tego państwa członkowskiego takie oświadczenia mogą być złożone przed sądem”.

6. Artykuły 21 i 22 tego rozporządzenia znajdują się w jego rozdziale III, zatytułowanym „Prawo właściwe”.

7. Artykuł 21 rozporządzenia nr 650/2012, zatytułowany „Zasada ogólna”, stanowi w ust. 1:

„Jeżeli przepisy niniejszego rozporządzenia nie stanowią inaczej, prawem właściwym dla ogółu spraw dotyczących spadku jest prawo państwa, w którym zmarły miał miejsce zwykłego pobytu w chwili śmierci”.

8. Artykuł 22 tego rozporządzenia, zatytułowany „Wybór prawa”, przewiduje w ust. 1:

„Każdy może dokonać wyboru prawa państwa, którego obywatelstwo posiada w chwili dokonywania wyboru lub w chwili śmierci, jako prawa, któremu podlega ogół spraw dotyczących jego spadku”.

Prawo bułgarskie

Ustawa o dziedziczeniu

9. Zakon za nasledstvo (ustawa o dziedziczeniu, DV nr 22 z dnia 29 stycznia 1949 r.), w brzmieniu mającym zastosowanie do sprawy rozpatrywanej w postępowaniu głównym, przewiduje w art. 48, że spadek nabywa się poprzez jego przyjęcie i że przyjęcie wywołuje skutek z chwilą otwarcia spadku.

10. Zgodnie z art. 49 ust. 1 tej ustawy przyjęcie może nastąpić poprzez oświadczenie na piśmie skierowane do Rayonen sad (sądu rejonowego), w którego rejonie otwarto spadek, i w tym wypadku przyjęcie rejestruje się w wyodrębnionym w tym celu rejestrze.

11. Artykuł 51 ust. 1 rzeczonej ustawy przewiduje, że na wniosek każdej zainteresowanej osoby Rayonen sad (sąd rejonowy), po wezwaniu osoby uprawnionej do dziedziczenia, określa termin, w którym powinna ona złożyć oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu przez nią spadku. Jeśli wszczęto sprawę przeciwko spadkobiercy, termin ten określa sąd rozpatrujący sprawę. Artykuł 51 ust. 2 owej ustawy stanowi, że jeśli w określonym terminie spadkobierca nie udzieli odpowiedzi, traci on uprawnienie do przyjęcia spadku. Zgodnie z art. 51 ust. 3 ustawy o dziedziczeniu oświadczenie spadkobiercy rejestruje się w rejestrze, o którym mowa w art. 49 ust. 1 tej ustawy.

12. Na mocy art. 52 wspomnianej ustawy odrzucenie spadku następuje w trybie określonym w art. 49 ust. 1 tej ustawy; rejestruje się je w tym samym trybie.

Kodeks postępowania cywilnego

13. Artykuł 26 ust. 1 Grazhdanski protsesualen kodeks (kodeksu postępowania cywilnego, DV nr 59 z dnia 20 lipca 2007 r.), w brzmieniu mającym zastosowanie do sprawy rozpatrywanej w postępowaniu głównym, stanowi, że stronami w sprawach cywilnych są osoby, w imieniu których i przeciwko którym prowadzi się sprawę. Artykuł 26 ust. 2 tego kodeksu stanowi, że z wyjątkiem określonych w ustawie wypadków nikt nie może dochodzić w swoim imieniu cudzych praw przed sądem.

14. Zgodnie z art. 531 ust. 1 wspomnianego kodeksu postępowanie nieprocesowe wszczyna się na podstawie wniosku zainteresowanej osoby.

15. Jak stanowi art. 532 tego kodeksu, wniosek rozpatruje się na posiedzeniu niejawnym, chyba że sąd oceni, iż w celu wydania prawidłowego rozstrzygnięcia niezbędne jest rozpatrzenie sprawy na posiedzeniu jawnym.

16. Zgodnie z art. 533 kodeksu postępowania cywilnego sąd powinien zbadać z urzędu, czy istnieją przesłanki do wydania żądanego orzeczenia. Może on z własnej inicjatywy gromadzić dowody i uwzględniać okoliczności faktyczne, których nie wskazał wnioskodawca.

Regulamin administracji sądowej

17. Pravilnik za administratsiata v sadilishtata (regulamin administracji sądowej, DV nr 68 z dnia 22 sierpnia 2017 r.), w brzmieniu mającym zastosowanie do sprawy rozpatrywanej w postępowaniu głównym, zawiera w art. 39 ust. 1 listę rejestrów prowadzonych w sekretariacie na nośniku elektronicznym lub na piśmie, wśród których znajduje się „rejestr, w którym wskazuje się oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku”.

Spór w postępowaniu głównym, pytania prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem

18. M. Ya. M. (zwany dalej „wnioskodawcą”), będący obywatelem bułgarskim, oświadcza, że jest spadkobiercą swojej babki M.T.G., która była obywatelką bułgarską, zmarłą w Grecji w dniu 29 marca 2019 r.

19. Wnioskodawca wniósł do sądu odsyłającego, Sofiyski rayonen sad (sądu rejonowego w Sofii, Bułgaria), o zarejestrowanie oświadczenia o odrzuceniu spadku złożonego przez małżonka zmarłej, będącego obywatelem greckim. Ten ostatni przedstawił poświadczenie spadkowe sporządzone przez organy bułgarskie, zgodnie z którym zmarła pozostawiła jako spadkobierców swojego małżonka, swoją córkę i wnioskodawcę (swojego wnuka).

20. W ramach tego postępowania wnioskodawca przedstawił protokół sporządzony przez Eirinodikeio Athinon (sąd pokoju w Atenach, Grecja), w którym wskazano, że małżonek zmarłej stawił się przed tym sądem w dniu 28 czerwca 2019 r. i złożył oświadczenie o odrzuceniu spadku po niej. Ponadto, zgodnie z twierdzeniami znajdującymi się w jego wniosku, małżonek zmarłej miał oświadczyć, że jej ostatnie miejsce zamieszkania znajdowało się w Grecji.

21. Wnioskodawca nie działa w charakterze pełnomocnika małżonka zmarłej, lecz oświadcza, że ma interes prawny w doprowadzeniu do zarejestrowania oświadczenia o odrzuceniu spadku, jako że jest powołany do dziedziczenia obok małżonka zmarłej, a rejestracja tego oświadczenia skutkowałaby podwyższeniem jego udziału spadkowego.

22. W niniejszej sprawie sąd odsyłający wskazuje, że nie jest w stanie zebrać informacji o ostatnim miejscu zwykłego pobytu zmarłej przed ustaleniem swojej jurysdykcji do zarejestrowania oświadczenia o odrzuceniu spadku złożonego przed sądem miejsca zwykłego pobytu spadkobiercy, który odrzuca spadek.

23. Sąd odsyłający dąży bowiem do ustalenia, czy należy zarejestrować oświadczenie o odrzuceniu spadku złożone przed sądem ogólnie właściwym do orzekania w sprawach spadkowych, gdy oświadczenie to zostało zarejestrowane przez właściwy sąd zgodnie z art. 13 rozporządzenia nr 650/2012. Ponadto sąd ów ma wątpliwości co do możliwości zarejestrowania oświadczenia o odrzuceniu spadku złożonego przez jednego ze spadkobierców na wniosek innego spadkobiercy.

24. Sąd odsyłający uważa, że art. 13 rozporządzenia nr 650/2012 może powodować konflikt jurysdykcyjny, ponieważ zgodnie z ogólnymi przepisami tego rozporządzenia jurysdykcję określa się nie według miejsca zwykłego pobytu spadkobiercy, lecz miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy. O ile sądem mającym jurysdykcję do orzekania w sprawach spadkowych jest co do zasady sąd ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy, o tyle sądowi temu mogą nie być znane zarejestrowane oświadczenia o odrzuceniu lub przyjęciu spadku złożone przed sądem miejsca zwykłego pobytu spadkobierców.

25. W ten sposób, zdaniem sądu odsyłającego, rozporządzenie nr 650/2012 tworzy lukę prawną, przewidując konkurencyjną (lub uzupełniającą) jurysdykcję sądów różnych państw, a mianowicie sądu ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy oraz sądu miejsca zwykłego pobytu spadkobierców. Rozporządzenie to nie nakłada jednak na ten ostatni sąd obowiązku związanego z poinformowaniem sądu mającego co do zasady jurysdykcję o złożonych oświadczeniach o odrzuceniu lub przyjęciu spadku.

26. Sąd odsyłający zauważa, że brak takiego obowiązku informowania nie odpowiada koncepcji bułgarskiego prawodawcy i krajowemu orzecznictwu, zgodnie z którym wszystkie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku są rejestrowane w jednym miejscu i w jednym rejestrze sądowym, z którego można otrzymywać odpowiednie odpisy. Koncepcja ta służy zagwarantowaniu pewności prawa, która wynika z możliwości przechowywania w jednym miejscu wszystkich danych dotyczących przyjęcia lub odrzucenia spadku, co wskazano również jako cel w motywie 23 rozporządzenia nr 650/2012.

27. Ponieważ takiego obowiązku informowania nie przewidziano wyraźnie w rozporządzeniu nr 650/2012, sąd odsyłający ma wątpliwości co do charakteru wszczętego przed nim postępowania. Wnioskodawca nie wnosi o zarejestrowanie własnego oświadczenia o odrzuceniu spadku po zmarłej spadkodawczyni, lecz o zarejestrowanie oświadczenia o odrzuceniu spadku złożonego przez jednego z pozostałych spadkobierców. Postępowanie takie nie jest zaś przewidziane w prawie bułgarskim. Zasada, że każdy broni swoich praw przed sądem, nie pozwala na zarejestrowanie oświadczeń innych osób do rejestru przyjęć lub odrzuceń spadków.

28. Z tego względu sąd odsyłający zmierza do ustalenia, po pierwsze, czy art. 13 rozporządzenia nr 650/2012 w sposób dorozumiany zakazuje dokonania powtórnej rejestracji złożonego w państwie miejsca zwykłego pobytu spadkobiercy oświadczenia o odrzuceniu spadku przez sąd innego państwa członkowskiego, w którym spadkodawca miał rzekomo zwykłe miejsce pobytu. Zdaje się, że zarejestrowania dwóch oświadczeń o różnej treści, czyli oświadczenia o odrzuceniu spadku i oświadczenia o przyjęciu spadku, nie należy dopuszczać, tak aby zapewnić brak możliwości rejestrowania wzajemnie sprzecznych oświadczeń. Niemniej naruszenie bułgarskiego systemu prawnego, zgodnie z którym wszystkie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku rejestruje się w jednym miejscu, nie wydaje się być zgodne z zasadą pewności prawa będącą podstawową zasadą prawa Unii.

29. W tym względzie sąd odsyłający wskazuje, że skłania się ku rozwiązaniu polegającemu na dopuszczeniu zarejestrowania więcej niż jednego oświadczenia o odrzuceniu spadku w szeregu państw. Sąd ów zauważa, że rozwiązanie to nie wpływa znacząco na pewność prawa, ponieważ z jednej strony systemy prawne państw regulują zasady działania w wypadku istnienia szeregu kolejnych oświadczeń o przyjęciu lub odrzuceniu spadku oraz z drugiej strony w wypadku sprawy dotyczącej spadku sąd, do którego wniesiono wniosek, może ocenić skutek prawny tych oświadczeń według dat, w których zostały one złożone.

30. Na wypadek udzielenia odpowiedzi przeczącej na pytanie pierwsze sąd odsyłający zmierza do ustalenia, po drugie, kto może występować jako wnioskodawca o dokonanie takiego zarejestrowania. Kwestia ta jest istotna, ponieważ w bułgarskim prawie procesowym nie uregulowano możliwości zarejestrowania przed bułgarskim sądem już zarejestrowanego w innym państwie członkowskim oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Dopuszczalne jest złożenie takiego oświadczenia wyłącznie osobiście przez spadkobiercę. Z tego względu powstaje pytanie, czy dany spadkobierca może wnieść o zarejestrowanie w państwie, w którym miało znajdować się miejsce zwykłego pobytu spadkodawcy oświadczenia o odrzuceniu spadku złożonego przez innego spadkobiercę i zarejestrowanego w państwie miejsca zwykłego pobytu tego ostatniego spadkobiercy, gdy nie jest to wyraźnie przewidziane w pierwszym państwie.

31. Zdaniem sądu odsyłającego skuteczne stosowanie art. 13 rozporządzenia nr 650/2012 zgodne z celem tego przepisu, wskazanym w motywie 32 tego rozporządzenia, czyli by przyjęcie lub odrzucenie spadku nie wymagało podróżowania spadkobiercy do państwa miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy lub zatrudniania przedstawiciela procesowego w owym państwie, wymaga, by każdy spadkobierca mógł wnieść o zarejestrowanie wcześniej złożonego w innym państwie członkowskim oświadczenia o odrzuceniu spadku. W niniejszej sprawie umożliwiłoby to wyłączenie stosowania bułgarskiego prawa procesowego ze względu na konieczność wyłączenia zasady autonomii procesowej państw członkowskich w ramach Unii, tak aby zapewnić skuteczne stosowanie rozpatrywanego przepisu.

32. Natomiast gdyby zarejestrowanie odrzucenia spadku przez spadkobiercę było możliwe zarówno w państwie miejsca jego zwykłego pobytu, jak i w miejscu zwykłego pobytu spadkodawcy w chwili jego śmierci, jednakże wyłącznie pod warunkiem że odrzucający spadek spadkobierca osobiście o to wniesie, sytuacja ta skutkowałaby pozbawieniem znaczenia art. 13 rozporządzenia nr 650/2012.

33. Sąd odsyłający dodaje w tym względzie, że w rozporządzeniu nr 650/2012 występuje luka, ponieważ rozporządzenie to nie nakłada na sąd, który jest właściwy jedynie do zarejestrowania oświadczeń o odrzuceniu spadku przez spadkobierców, obowiązku związanego z przekazaniem swojego orzeczenia do sądu mającego ogólną jurysdykcję do orzekania w sprawie spadkowej. Z tego względu, i aby uniknąć konfliktów między spadkobiercami, a także uwzględnić zarejestrowaną wolę spadkobiercy odrzucającego spadek, każdy ze spadkobierców powinien być upoważniony do zarejestrowania tej woli w rejestrach ostatniego miejsca zwykłego pobytu zmarłego spadkodawcy.

34. W tych okolicznościach Sofiyski rayonen sad (sąd rejonowy w Sofii), postanowieniem z dnia 25 października 2021 r., które wpłynęło do Trybunału w tym samym dniu, postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

„1) Czy art. 13 [rozporządzenia nr 650/2012] rozpatrywany w związku z zasadą ochrony pewności prawa należy interpretować w ten sposób, że nie dopuszcza on – po tym gdy spadkobierca wniósł przed sądem państwa członkowskiego swojego miejsca zwykłego pobytu o zarejestrowanie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku od spadkodawcy, który miał w chwili śmierci miejsce zwykłego pobytu w innym państwie członkowskim – żądania przez innego spadkobiercę późniejszego zarejestrowania w tym ostatnim państwie wspomnianego oświadczenia o odrzuceniu lub przyjęciu spadku?

2) Jeśli na pytanie pierwsze zostanie udzielona odpowiedź, że późniejsze zarejestrowanie oświadczenia jest dopuszczalne, czy art. 13 rozporządzenia [nr 650/2012] w związku z zasadą ochrony pewności prawa i skutecznego stosowania prawa Unii oraz obowiązkiem lojalnej współpracy między państwami określonym w art. 4 ust. 3 TUE należy interpretować w ten sposób, że dopuszczają one żądanie zarejestrowania złożonego przez spadkobiercę w państwie jego miejsca zwykłego pobytu oświadczenia o odrzuceniu spadku od wspólnego spadkodawcy, przez innego spadkobiercę, który przebywał w państwie miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy w chwili śmierci – pomimo że prawo procesowe tego ostatniego państwa nie dopuszcza możliwości żądania zarejestrowania oświadczenia o odrzuceniu spadku w cudzym imieniu?”.

35. Komisja Europejska złożyła uwagi na piśmie.

Analiza

Uwagi wstępne

36. W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, jak zasygnalizowała Komisja w jej uwagach, że w niniejszym przypadku nie można ustalić w sposób pewny państwa członkowskiego, którego sądy mają jurysdykcję do orzekania w kwestiach dotyczących spadku po zmarłej. Sąd odsyłający powinien najpierw rozstrzygnąć tę kwestię.

37. Zgodnie z informacjami małżonka zmarłej ostatnie miejsce jej zwykłego pobytu znajdowało się w Grecji. Oznaczałoby to, że jurysdykcję do orzekania co do ogółu spraw dotyczących spadku mają sądy greckie( ), a prawem właściwym byłoby co do zasady prawo greckie( ), chyba że zmarła wybrała jako prawo właściwe dla dziedziczenia prawo państwa, którego obywatelstwo posiadała, czyli prawo bułgarskie( ).

38. Sąd odsyłający wskazuje, że nie jest w stanie zebrać informacji w tym względzie przed ustaleniem swojej jurysdykcji do zarejestrowania oświadczenia o odrzuceniu spadku złożonego przed sądem miejsca zwykłego pobytu spadkobiercy, który odrzuca spadek.

39. Ta początkowa sytuacja jest niejasna: gdyby okazało się, że ostatnie miejsce zwykłego pobytu zmarłej faktycznie znajdowało się w Grecji, oznaczałoby to, że sąd odsyłający nie ma jurysdykcji na podstawie art. 4 rozporządzenia nr 650/2012 do orzekania we wszystkich kwestiach dotyczących spadku. Jurysdykcja ta przysługiwałaby sądom greckim, a sąd odsyłający miałby jurysdykcję jedynie w zakresie przyjęcia oświadczenia zgodnie z art. 13 tego rozporządzenia. W konsekwencji pytania zadane przez sąd odsyłający byłyby niedopuszczalne.

40. Na sądzie odsyłającym spoczywa zatem obowiązek sprawdzenia najpierw, gdzie znajdowało się miejsce zwykłego pobytu zmarłej, przed zadaniem pytań, które skierował do Trybunału. Dopiero następnie – gdy sąd odsyłający stwierdzi, że ma jurysdykcję do orzekania w sprawie spadkowej – może zadać pytania, które skierował do Trybunału.

41. W drugiej kolejności należy zwrócić uwagę sądu odsyłającego na spoczywający na nim na mocy art. 59 rozporządzenia nr 650/2012 obowiązek przyjęcia dokumentu urzędowego, jako że oświadczenie o odrzuceniu spadku złożone przez męża zmarłej przed (greckim) sądem jej miejsca zwykłego pobytu może stanowić dokument urzędowy w rozumieniu wyżej wskazanego przepisu. W przypadku, gdyby sąd doszedł do wniosku, że może przyjąć to oświadczenie na podstawie art. 59 rozporządzenia nr 650/2012, zadane pytania mogą okazać się bezzasadne.

42. Z zastrzeżeniem tych uwag wstępnych proponuję, aby Trybunał udzielił odpowiedzi na zadane przez sąd odsyłający pytania. W każdym razie należy mu przypomnieć, że pytania są dopuszczalne tylko w zakresie, w jakim sąd odsyłający ma jurysdykcję do orzekania w danej sprawie spadkowej. Przepisy prawa krajowego uniemożliwiające temu sądowi zbadanie, czy ma on jurysdykcję w sprawie spadkowej, są sprzeczne z rozporządzeniem nr 650/2012 i powinny zostać pominięte przez sąd odsyłający.

W przedmiocie pytania prejudycjalnego pierwszego

43. Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy art. 13 rozporządzenia nr 650/2012 stoi na przeszkodzie temu, by w sytuacji, gdy spadkobierca wniósł przed sądem państwa członkowskiego swojego miejsca zwykłego pobytu o zarejestrowanie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku od spadkodawcy, który w chwili śmierci miał miejsce zwykłego pobytu w innym państwie członkowskim, inny spadkobierca mógł wystąpić w tym ostatnim państwie o późniejsze zarejestrowanie oświadczenia o odrzuceniu lub przyjęciu tego spadku.

44. Zgodnie z art. 13 rozporządzenia nr 650/2012, oprócz sądu mającego jurysdykcję do orzekania w danej sprawie spadkowej (w przypadku niniejszej opinii: sądu bułgarskiego), sądy w państwie członkowskim zwykłego pobytu każdej osoby, która na mocy prawa właściwego dla dziedziczenia (w przypadku niniejszej opinii: prawa bułgarskiego) może złożyć przed sądem oświadczenie między innymi o odrzuceniu spadku, mają jurysdykcję do przyjęcia takich oświadczeń, w przypadkach gdy na mocy prawa tego państwa członkowskiego oświadczenie to może zostać złożone przed sądem.

45. Dla przypomnienia, zmarła pozostawiła jako spadkobierców swojego małżonka, obywatela Grecji, swoją córkę oraz wnioskodawcę (swojego wnuka). Małżonek złożył oświadczenie o odrzuceniu spadku na podstawie art. 13 rozporządzenia nr 650/2012 przed sądem państwa członkowskiego swojego miejsca zwykłego pobytu, czyli przed sądem greckim. Domniemywa się, że to oświadczenie jest ważne. Pytanie sądu odsyłającego nie dotyczy zatem ważności wspomnianego oświadczenia( ), lecz możliwości zarejestrowania, na wniosek wnioskodawcy, tego oświadczenia o odrzuceniu spadku przed sądem odsyłającym.

46. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału względy zarówno jednolitego stosowania prawa Unii, jak i zasady równości wskazują na to, że treści przepisu prawa Unii, który nie zawiera wyraźnego odesłania do prawa państw członkowskich dla określenia swego znaczenia i zakresu, należy zwykle nadać w całej Unii autonomiczną i jednolitą wykładnię, którą należy ustalić, uwzględniając nie tylko brzmienie, ale również kontekst przepisu i cel danego uregulowania( ).

47. Artykuł 13 rozporządzenia nr 650/2012 przyznaje jurysdykcję do przyjmowania oświadczenia o odrzuceniu spadku zarówno sądowi mającemu jurysdykcję do orzekania w danej sprawie spadkowej, jak i sądowi państwa członkowskiego miejsca zwykłego pobytu spadkobiercy. Jest to uzupełniająca jurysdykcja krajowa, która stanowi odstępstwo od systemu ustanowionego w art. 4–11 tego rozporządzenia( ). Chodzi, zgodnie ze sformułowaniem przyjętym przez Trybunał, o „[…] ograniczony zakres” jurysdykcji( ). Przepis ten ma na celu ułatwienie życia spadkobiercom i zapisobiercom poprzez ustanowienie odstępstwa od określonych w art. 4–11 rzeczonego rozporządzenia zasad regulujących jurysdykcję( ).

48. Pierwsze pytanie zadane przez sąd odsyłający ma zatem na celu ustalenie skutków oświadczenia o odrzuceniu spadku złożonego w Grecji przez małżonka zmarłej. W tym względzie sąd ten zaznacza, że rozporządzenie nr 650/2012 nie nakłada na sąd, przed którym złożono oświadczenie o odrzuceniu spadku, obowiązku poinformowania sądu mającego co do zasady jurysdykcję o istnieniu tego oświadczenia. Stwierdza on, że w tym względzie istnieje „luka prawna”.

49. Należy zauważyć, że rozporządzenie nr 650/2012 w swoich przepisach (normatywnych) milczy na temat sposobu przekazania oświadczenia złożonego na podstawie jego art. 13 sądowi mającemu jurysdykcję do orzekania w danej sprawie spadkowej. Jedyna wskazówka znajduje się w motywie 32 tego rozporządzenia, zgodnie z którym „[o]soby, które decydują się skorzystać z możliwości złożenia oświadczenia w państwie członkowskim ich zwykłego pobytu, powinny same poinformować sąd lub organ rozpatrujący lub mający rozpatrywać daną sprawę spadkową o istnieniu takich oświadczeń w terminie określonym przez prawo właściwe dla dziedziczenia”.

50. Zgodnie z tym motywem, który, jak zauważa Komisja, nie ma oczywiście sam w sobie mocy prawnej( ), zatem to nie do sądu, ale do zainteresowanej osoby należy poinformowanie sądu mającego jurysdykcję do orzekania w danej sprawie spadkowej o istnieniu takiego oświadczenia. Rozporządzenie nr 650/2012 wydaje się zatem „prywatyzować” przekazywanie takich informacji( ).

51. Sam Trybunał zauważył już, że ani art. 13, ani art. 28 rozporządzenia nr 650/2012 nie przewidują mechanizmu przekazywania takich oświadczeń przez sąd państwa członkowskiego miejsca zwykłego pobytu spadkobiercy, który odrzuca spadek, sądowi mającemu jurysdykcję do orzekania w danej sprawie spadkowej( ).

52. W niniejszej sprawie, przy założeniu, że sąd odsyłający jest sądem mającym jurysdykcję do orzekania w danej sprawie spadkowej i że oświadczenie z dnia 28 czerwca 2019 r. o odrzuceniu spadku zostało złożone w należytej formie zgodnie z wymogami prawa greckiego, sposób, w jaki sąd mający jurysdykcję w danej sprawie spadkowej dowiedział się o istnieniu takiego oświadczenia, nie jest czynnikiem decydującym. Istotne jest to, że sąd ten faktycznie dowiedział się o takim oświadczeniu.

53. Na zasadność tego stwierdzenia nie mają wpływu wskazane przez sąd odsyłający szczególne cechy prawa bułgarskiego.

54. W tym względzie, o ile sąd odsyłający wskazuje, że brak takiego obowiązku informowania spoczywającego na sądzie, który otrzymał oświadczenie o odrzuceniu spadku, jest sprzeczny z koncepcją bułgarskiego ustawodawcy i krajowego orzecznictwa, zgodnie z którą wszystkie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku są zgrupowane w jednym miejscu i w jednym rejestrze sądowym, z którego można otrzymywać odpowiednie odpisy, należy zauważyć, że jest to wewnętrzna kwestia bułgarskiego porządku prawnego. Należy przypomnieć, że to do sądów bułgarskich, w tym sądu odsyłającego, należy zapewnienie pełnej skuteczności przepisów rozporządzenia nr 650/2012. Innymi słowy, skoro – jak właśnie ustaliłem – rozporządzenie to nie przewiduje obowiązku informowania spoczywającego na sądzie, który otrzymał oświadczenie o odrzuceniu spadku, to bułgarskie uregulowanie nie może zawierać przepisów sprzecznych z tym wyborem prawodawcy.

55. Proponuję zatem, aby na pierwsze pytanie prejudycjalne odpowiedzieć, że art. 13 rozporządzenia nr 650/2012 nie stoi na przeszkodzie temu, aby w sytuacji, gdy spadkobierca wniósł przed sądem państwa członkowskiego swojego miejsca zwykłego pobytu o zarejestrowanie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku od spadkodawcy, który w chwili śmierci miał miejsce zwykłego pobytu w innym państwie członkowskim, inny spadkobierca mógł następnie wystąpić o zarejestrowanie tego oświadczenia w tym ostatnim państwie członkowskim.

W przedmiocie pytania prejudycjalnego drugiego

56. Poprzez pytanie drugie sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy art. 13 rozporządzenia nr 650/2012 stoi na przeszkodzie temu, aby jeden ze współspadkobierców, inny niż ten, który złożył oświadczenie o odrzuceniu spadku w państwie członkowskim swojego miejsca zwykłego pobytu, mógł poinformować sąd rozpatrujący daną sprawę spadkową o istnieniu tego oświadczenia.

57. Zauważam na wstępie, iż motyw 32 rozporządzenia nr 650/2012 przewiduje, że „[o]soby, które decydują się skorzystać z możliwości złożenia oświadczenia w państwie członkowskim ich zwykłego pobytu, powinny same poinformować sąd lub organ rozpatrujący lub mający rozpatrywać daną sprawę spadkową o istnieniu takich oświadczeń”( ).

58. Motyw ten można by rozumieć w ten sposób, że na osobie zainteresowanej spoczywa obowiązek osobistego poinformowania danego sądu lub organu. Proponuję jednak inne rozumienie. Wydaje mi się bowiem, że prawodawca Unii użył określenia „same” w celu rozróżnienia między osobą, która złożyła oświadczenie na podstawie art. 13 rozporządzenia nr 650/2012, a sądem, przed którym ta osoba złożyła oświadczenie – a nie między osobą, która złożyła oświadczenie, a jakąkolwiek inną osobą. Motyw 32 rozporządzenia nr 650/2012 ma zatem na celu przede wszystkim wyjaśnienie, że na sądzie państwa członkowskiego miejsca zwykłego pobytu osób, o których mowa powyżej, nie spoczywa obowiązek poinformowania sądu lub organu rozpatrującego lub mającego rozpatrywać daną sprawę spadkową o istnieniu takich oświadczeń.

59. Również cel art. 13 rozporządzenia nr 650/2012 przemawia za taką wykładnią. Jak wskazałem, rozporządzenie to ma na celu usunięcie przeszkód w swobodnym przepływie osób oraz zaoszczędzenie spadkodawcom trudności w wykonywaniu przysługujących im praw w zakresie spraw spadkowych mających skutki transgraniczne( ). W niniejszym przypadku ułatwienie dziedziczenia polega na umożliwieniu spadkobiercy, który może skorzystać z odrzucenia spadku, poinformowania o tym sądu mającego jurysdykcję do orzekania w danej sprawie spadkowej, gdy spadkobierca, który odrzuca spadek, sam tego nie uczynił.

60. Jestem zdania, jak uznałem również w ramach badania pytania pierwszego, że stwierdzenie to nie może zostać zmienione z powodu szczególnych cech prawa bułgarskiego wskazanych przez sąd odsyłający.

61. W tym względzie, o ile sąd odsyłający wskazuje, że ustawodawstwo bułgarskie nie przewiduje możliwości złożenia przez spadkobiercę wniosku o zarejestrowanie oświadczenia współspadkobiercy o odrzuceniu spadku, o tyle należy zauważyć, że na sądzie krajowym spoczywa obowiązek zapewnienia pełnej skuteczności art. 13 rozporządzenia nr 650/2012 poprzez przyjęcie przekazania tego oświadczenia przez innego spadkobiercę. W przeciwnym razie krajowe prawo proceduralne obchodziłoby wykładnię tego przepisu, którą moim zdaniem należy mu nadać.

62. W konsekwencji proponuję, aby na drugie pytanie prejudycjalne odpowiedzieć, iż art. 13 rozporządzenia nr 650/2012 nie stoi na przeszkodzie temu, aby współspadkobierca, inny niż ten, który złożył oświadczenie o odrzuceniu spadku w państwie członkowskim swojego miejsca zwykłego pobytu, mógł poinformować sąd rozpatrujący daną sprawę spadkową o istnieniu tego oświadczenia.

Wnioski

63. W świetle wszystkich powyższych rozważań proponuję, aby na pytania prejudycjalne zadane przez Sofiyski rayonen sad (sąd rejonowy w Sofii, Bułgaria) Trybunał odpowiedział w następujący sposób:

1) Artykuł 13 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012 z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń, przyjmowania i wykonywania dokumentów urzędowych dotyczących dziedziczenia oraz w sprawie ustanowienia europejskiego poświadczenia spadkowego,

należy interpretować w ten sposób, że:

nie stoi on na przeszkodzie temu, aby w sytuacji, gdy jeden ze spadkobierców wniósł przed sądem państwa członkowskiego swojego miejsca zwykłego pobytu o zarejestrowanie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku od spadkodawcy, który w chwili śmierci miał miejsce zwykłego pobytu w innym państwie członkowskim, inny spadkobierca mógł następnie wystąpić o zarejestrowanie tego oświadczenia w tym ostatnim państwie członkowskim.

2) Artykuł 13 rozporządzenia nr 650/2012,

należy interpretować w ten sposób, że:

nie stoi on na przeszkodzie temu, aby współspadkobierca, inny niż ten, który złożył oświadczenie o odrzuceniu spadku w państwie członkowskim swojego miejsca zwykłego pobytu, mógł poinformować sąd rozpatrujący daną sprawę spadkową o istnieniu tego oświadczenia.