WYROK SĄDU DO SPRAW SŁUŻBY PUBLICZNEJ UNII EUROPEJSKIEJ

(w pełnym składzie)

z dnia 13 stycznia 2010 r.( )

Służba publiczna – Urzędnicy – Skarga o stwierdzenie nieważności – Umorzenie postępowania – Skarga o stwierdzenie odpowiedzialności odszkodowawczej – Dopuszczalność – Przywileje i immunitety – Uchylenie immunitetu sądowego – Poufność dochodzeń prowadzonych przez OLAF – Dochodzenia IDOC – Dostęp do dokumentów o charakterze medycznym – Dostęp do akt osobowych – Postępowanie dyscyplinarne – Rozsądny termin

W sprawach połączonych F-124/05 i F-96/06

mających za przedmiot skargi wniesione na podstawie art. 236 WE i art. 152 EWEA,

A, były urzędnik Komisji Europejskiej, zamieszkały w Port-Vendres (Francja), początkowo reprezentowany przez adwokatów B. Cambiera oraz L. Cambiera, a następnie przez adwokatów B. Cambiera, L. Cambiera oraz R. Borna, a następnie przez adwokatów B. Cambiera oraz A. Paternostre’a,

strona skarżąca w sprawie F-124/05,

G, były urzędnik Komisji Europejskiej, zamieszkały w Port-Vendres (Francja), początkowo reprezentowany przez adwokatów B. Cambiera oraz L. Cambiera, a następnie przez adwokatów B. Cambiera, L. Cambiera oraz R. Borna, a następnie przez adwokatów B. Cambiera oraz A. Paternostre’a,

strona skarżąca w sprawie F-96/06,

przeciwko

Komisji Europejskiej, reprezentowanej przez J. Curralla oraz V. Jorisa, działających w charakterze pełnomocników, wspieranych przez adwokata D. Waelbroecka,

strona pozwana,

SĄD DO SPRAW SŁUŻBY PUBLICZNEJ (w pełnym składzie),

w składzie: P. Mahoney (sprawozdawca), prezes, S. Gervasoni, prezes izby, H. Kreppel, H. Tagaras i S. Van Raepenbusch, sędziowie,

sekretarz: W. Hakenberg,

uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 1 kwietnia 2009 r.,

wydaje następujący

Wyrok

1 Skargą złożoną w sekretariacie Sądu w dniu 16 grudnia 2005 r., zarejestrowaną pod sygnaturą F-124/05, skarżący wnosi po pierwsze o stwierdzenie nieważności w szczególności decyzji Komisji z dnia 28 lutego 2005 r. oddalającej jego wniosek z dnia 22 października 2004 r. o zamknięcie postępowania dyscyplinarnego wszczętego przeciwko niemu decyzją z dnia 16 stycznia 2004 r. (zwanej dalej „zaskarżoną decyzją” lub „decyzją odmawiającą zamknięcia postępowania dyscyplinarnego”), a po drugie o zasądzenie od Komisji wypłaty odszkodowania na jego rzecz.

2 Skargą, która wpłynęła do sekretariatu Sądu faksem w dniu 10 sierpnia 2006 r. (oryginał złożono w dniu 17 sierpnia 2006 r.), zarejestrowaną pod sygnaturą F-96/06, ten sam skarżący wnosi o zasądzenie od Komisji wypłaty odszkodowania na jego rzecz z tytułu popełnionych przez nią różnych błędów.

Ramy prawne

I – Postanowienia dotyczące przywilejów i immunitetów

3 Artykuł 12 Protokołu w sprawie przywilejów i immunitetów Wspólnot Europejskich z dnia 8 kwietnia 1965 r., stanowiącego załącznik do Traktatu ustanawiającego Jedną Radę i Jedną Komisję Wspólnot Europejskich (Dz.U. 1967, 152, s. 13) (zwanego dalej „protokołem w sprawie przywilejów i immunitetów” lub „protokołem”) stanowi:

„Na terytorium każdego państwa członkowskiego i bez względu na ich przynależność państwową, urzędnicy i inni pracownicy Unii:

a) z zastrzeżeniem postanowień traktatów dotyczących z jednej strony reguł odpowiedzialności urzędników i innych pracowników w stosunku do Wspólnot oraz, z drugiej strony, właściwości Trybunału w sporach między Wspólnotami a jej urzędnikami i innymi pracownikami, korzystają z immunitetu jurysdykcyjnego co do dokonanych przez nich czynności służbowych, a obejmującego również słowa wypowiedziane lub napisane; korzystają oni z tego immunitetu również po zakończeniu pełnienia funkcji,

b) […]”.

4 Zgodnie z art. 18 protokołu w sprawie przywilejów i immunitetów:

„Przywileje, immunitety i inne udogodnienia przyznaje się urzędnikom i innym pracownikom Wspólnot wyłącznie w interesie Wspólnot.

Każda instytucja Wspólnot powinna uchylić immunitet udzielony urzędnikowi lub innemu pracownikowi, kiedy uzna, że uchylenie takiego immunitetu nie jest sprzeczne z interesami Wspólnot”.

5 Artykuł 19 protokołu w sprawie przywilejów i immunitetów stanowi:

„W celu stosowania niniejszego protokołu instytucje Wspólnot współpracują z właściwymi władzami danych państw członkowskich”.

6 Artykuł 23 akapit pierwszy zdanie pierwsze regulaminu pracowniczego urzędników Unii Europejskiej przypomina, że przywileje i immunitety przysługujące urzędnikom przyznawane są wyłącznie w interesie Wspólnot.

II – Przepisy dotyczące dochodzeń w dziedzinie zwalczania nadużyć finansowych

7 Motyw 10 rozporządzenia (WE) nr 1073/1999 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 25 maja 1999 r. dotyczącego dochodzeń prowadzonych przez Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) (Dz.U. L 136, s. 1) stanowi, co następuje:

„Dochodzenia muszą być prowadzone zgodnie z traktatem, w szczególności z protokołem w sprawie przywilejów i immunitetów Wspólnot Europejskich, z poszanowaniem regulaminu […], jak również z pełnym poszanowaniem praw człowieka i podstawowych wolności, a w szczególności zasad[y] bezstronności, w sprawie osób zaangażowanych w wyrażanie [prawa odnośnych osób do wyrażania] swoich poglądów w kwestiach stanów faktycznych ich dotyczących i dla zasady [i zasady stanowiącej], że wnioski dochodzenia są oparte wyłącznie na podstawie elementów posiadających wartość dowodową; […]”.

8 Artykuł 8 ust. 2 rozporządzenia nr 1073/1999 stanowi:

„Informacje przedłożone lub uzyskane w ramach wewnętrznych dochodzeń, niezależnie od formy, objęte są tajemnicą zawodową i korzystają z ochrony wynikającej z przepisów mających zastosowanie do instytucji Wspólnot Europejskich.

Takie informacje nie mogą być przekazywane osobom innym niż te, których funkcje w instytucjach Wspólnot Europejskich lub państw członkowskich wymagają ich znajomości, ani być wykorzystywane do innych celów niż zapobieganie nadużyciom finansowym, korupcji i każdej innej nielegalnej działalności”.

III – Przepisy dotyczące postępowań dyscyplinarnych

9 Na mocy art. 88 akapit piąty regulaminu pracowniczego, w wersji obowiązującej do dnia 30 kwietnia 2004 r., w przypadku gdy w stosunku do urzędnika wszczęto postępowanie karne w związku z tym samym czynem, który doprowadził do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, decyzję w jego sprawie podejmuje się dopiero po uprawomocnieniu się wyroku sądowego wydanego w tej sprawie.

10 Artykuł 25 załącznika IX do regulaminu pracowniczego powtarza postanowienia art. 88 akapit piąty regulaminu pracowniczego w wersji obowiązującej do dnia 30 kwietnia 2004 r.

11 Artykuł 1 ust. 1 decyzji Komisji z dnia 28 kwietnia 2004 r. ustanawiającej ogólne przepisy wykonawcze dotyczące prowadzenia dochodzeń administracyjnych i postępowań dyscyplinarnych (zwanej dalej „ogólnymi przepisami wykonawczymi dotyczącymi dochodzeń administracyjnych i procedur wykonawczych”), powielającej w tym względzie decyzję Komisji C(2002) 540 z dnia 19 lutego 2002 r., przewiduje powołanie Biura Dochodzeń i Postępowań Dyscyplinarnych (IDOC).

12 Artykuł 2 ust. 1 i 2 ogólnych przepisów wykonawczych dotyczących dochodzeń administracyjnych i postępowań dyscyplinarnych stanowi:

„1. IDOC przeprowadza dochodzenia administracyjne. W rozumieniu niniejszych przepisów »dochodzenia administracyjne« oznaczają wszelkie działania podejmowane przez upoważnionego urzędnika, które zmierzają do ustalenia faktów i, w razie potrzeby, stwierdzenia uchybienia zobowiązaniom, którym podlegają urzędnicy Komisji.

[…]

2. IDOC może zostać zobowiązany do przeprowadzenia innych dochodzeń mających na celu sprawdzenie niektórych okoliczności faktycznych, zwłaszcza w ramach art. 24, 73 i 90 regulaminu pracowniczego”.

IV – Przepisy dotyczące ubezpieczenia od ryzyka choroby zawodowej i wypadków

13 Na mocy art. 73 ust. 1 i 2 regulaminu pracowniczego:

„1. Urzędnik jest ubezpieczony, począwszy od dnia rozpoczęcia służby, od ryzyka choroby zawodowej oraz wypadków, zgodnie z przepisami przyjętymi w drodze wspólnego porozumienia instytucji Wspólnot po zasięgnięciu opinii Komitetu ds. Regulaminu Pracowniczego […].

2. Zapewniane są następujące świadczenia:

a) […]

b) w przypadku całkowitej, trwałej niezdolności do pracy:

wypłata urzędnikowi kwoty równej ośmiokrotnej wysokości rocznego wynagrodzenia podstawowego, obliczonej na podstawie miesięcznych kwot wynagrodzenia otrzymywanego w okresie 12 miesięcy przed wypadkiem;

c) w przypadku częściowej, trwałej niezdolności do pracy:

wypłata urzędnikowi części kwoty określonej w lit. b), obliczonej zgodnie z tabelą zawartą w przepisach, o których mowa w ust. 1.

[…]”.

14 W dniu 13 grudnia 2005 r. instytucje Wspólnot przyjęły wspólne zasady ubezpieczenia urzędników Wspólnot Europejskich od ryzyka wypadku i choroby zawodowej, które weszły w życie w dniu 1 stycznia 2006 r. (zwane dalej „zasadami ubezpieczenia” lub „nowymi zasadami ubezpieczenia”). Przed tą datą zastosowanie miały wspólne zasady ubezpieczenia urzędników Wspólnot Europejskich od ryzyka wypadku i choroby zawodowej, ostatnio zmienione w dniu 18 lipca 1997 r. (zwane dalej „starymi zasadami ubezpieczenia”).

15 Artykuł 30 nowych zasad ubezpieczenia przewiduje następujące przepisy przejściowe:

„Niniejszym uchyla się [stare zasady ubezpieczenia].

Jednakże będą one nadal obowiązywać w stosunku do wszystkich projektów decyzji przyjętych na podstawie art. 20 ust. 1 przed dniem 1 stycznia 2006 r. […]”.

16 Artykuł 2 ust. 1 nowych zasad ubezpieczenia definiuje wypadek jako każde nagłe zdarzenie o negatywnych skutkach dla zdrowia fizycznego lub psychicznego ubezpieczonego, którego przyczyna lub jedna z przyczyn leży poza organizmem poszkodowanego. Artykuł 2 ust. 1 starych zasad ubezpieczenia określa wypadek jako każde zdarzenie lub czynnik zewnętrzny o charakterze nagłym, gwałtownym lub anormalnym i o negatywnych skutkach dla zdrowia fizycznego lub psychicznego urzędnika.

17 Na mocy art. 11 ust. 1 nowych zasad ubezpieczenia stopień całkowitej lub częściowej trwałej niezdolności do pracy określa się w stosunku do poniesionego uszczerbku na zdrowiu fizycznym i psychicznym (zwanego dalej „uszczerbkiem na zdrowiu”), zgodnie z europejską skalą oceny dla celów medycznych niezdolności do pracy, załączoną do wspomnianych zasad.

18 Artykuł 11 ust. 2 nowych zasad ubezpieczenia stanowi, że jeżeli ubezpieczony z powodu wypadku lub choroby zawodowej stał się całkowicie trwale niezdolny do pracy, uszczerbek na zdrowiu uznawany jest za wynoszący 100% i ubezpieczonemu przysługuje kwota określona w art. 73 ust. 2 lit. b) regulaminu pracowniczego. Zgodnie z art. 11 ust. 3 nowych zasad ubezpieczenia ubezpieczonemu, który w wyniku wypadku lub choroby zawodowej stał się częściowo trwale niezdolny do pracy, przysługuje kwota przewidziana w art. 73 ust. 2 lit. b) regulaminu pracowniczego, określana na podstawie stawek wyznaczonych w europejskiej skali oceny dla celów medycznych niezdolności do pracy.

19 Artykuł 15 nowych zasad ubezpieczenia przewiduje, że urzędnik poszkodowany w wypadku lub osoby uprawnione zgłaszają wypadek administracji instytucji, której podlega ubezpieczony. W zgłoszeniu należy szczegółowo określić godzinę i datę, przyczyny oraz okoliczności wypadku, a także nazwiska świadków oraz potencjalnych sprawców wypadku. Należy do niego dołączyć zaświadczenie lekarskie określające charakter urazów i prawdopodobne następstwa wypadku. Zgłoszenia należy dokonać w terminie dziesięciu dni roboczych od daty wypadku. Przepis ten co do istoty powiela art. 16 starych zasad ubezpieczenia.

20 Na mocy art. 16 ust. 1 akapit pierwszy zdanie pierwsze nowych zasad ubezpieczenia urzędnik, który wnosi o zastosowanie do niego wspomnianych zasad z tytułu choroby zawodowej, jest zobowiązany do jej zgłoszenia administracji w rozsądnym terminie od zapadnięcia na chorobę lub od dnia, w którym została ona po raz pierwszy wykryta. Przepis ten powiela art. 17 ust. 1 akapit pierwszy zdanie pierwsze starych zasad ubezpieczenia.

21 Zgodnie z art. 16 ust. 2 nowych zasad ubezpieczenia administracja przeprowadza dochodzenie w celu ustalenia wszystkich szczegółów niezbędnych do określenia rodzaju choroby oraz tego, czy jej powodem był zawód wykonywany przez ubezpieczonego, a także okoliczności jej powstania. Przepis ten powiela art. 17 ust. 2 akapit pierwszy starych zasad ubezpieczenia.

22 Artykuł 18 nowych zasad ubezpieczenia przewiduje, że decyzje w sprawie uznania, że zdarzenie miało charakter wypadku, lub uznania, że choroba ma charakter zawodowy, oraz dokonujące oceny stopnia trwałej niezdolności do pracy podejmowane są przez organ powołujący zgodnie z procedurą określoną w art. 20 tychże zasad na podstawie ustaleń lekarzy wyznaczonych przez instytucje, a na wniosek ubezpieczonego po konsultacji z komisją lekarską, o której mowa w art. 22 wspomnianych zasad. Przepis ten powiela co do istoty art. 19 starych zasad ubezpieczenia.

23 Artykuł 20 nowych zasad ubezpieczenia stanowi, co następuje:

„1. Przed podjęciem decyzji na mocy art. 18 organ powołujący zawiadamia ubezpieczonego lub jego następców prawnych [osoby uprawnione] o projekcie decyzji oraz ustaleniach lekarza wyznaczonego przez instytucję. Ubezpieczony lub jego następcy prawni [osoby uprawnione] mogą żądać przekazania pełnej opinii medycznej im samym lub wybranemu przez nich lekarzowi.

2. W terminie sześćdziesięciu dni ubezpieczony lub jego następcy prawni [osoby uprawnione] mogą złożyć wniosek o wydanie opinii przez komisję lekarską, o której mowa w art. 22. Wniosek o przekazanie sprawy komisji lekarskiej musi zawierać nazwisko lekarza reprezentującego ubezpieczonego lub jego następców prawnych [osoby uprawnione] oraz opinię tego lekarza opisującą kwestie medyczne, w których zajmuje on stanowisko odmienne od lekarzy wyznaczonych przez instytucję na potrzeby stosowania niniejszych zasad.

3. W przypadku gdy w powyższym terminie wniosek o konsultację z komisją lekarską nie został złożony, organ powołujący rozstrzyga zgodnie z treścią projektu decyzji”.

24 Na mocy art. 21 starych zasad ubezpieczenia urzędnik mógł żądać przekazania pełnej opinii medycznej wybranemu przez niego lekarzowi. Natomiast w przeciwieństwie do brzmienia art. 20 nowych zasad ubezpieczenia art. 21 starych zasad ubezpieczenia nie przewidywał możliwości wnioskowania o bezpośrednie przekazanie urzędnikowi opinii medycznej.

25 Zgodnie z art. 22 ust. 1 nowych zasad ubezpieczenia, który powiela co do istoty art. 23 ust. 1 starych zasad ubezpieczenia w odniesieniu do składu komisji lekarskiej:

„1. W skład komisji lekarskiej wchodzi trzech lekarzy:

- pierwszy, wyznaczony przez ubezpieczonego lub jego następców prawnych [osoby uprawnione],

- drugi, wyznaczony przez organ powołujący,

- trzeci, wyznaczony wspólnie przez dwóch pierwszych lekarzy.

[…]”.

26 Wreszcie na mocy art. 19 ust. 3 nowych zasad ubezpieczenia:

„Decyzja w sprawie określenia stopnia niezdolności podejmowana jest po utrwaleniu się urazów ubezpieczonego. Skutki wypadku lub choroby zawodowej uznawane są za utrwalone, jeżeli nie zachodzą już w nich zmiany lub zanikają one bardzo powoli i w bardzo ograniczonym zakresie […].

Jeżeli po zakończeniu leczenia nie można określić stopnia niezdolności do pracy w sposób ostateczny, opinia lekarza lub lekarzy, o których mowa w art. 18, lub, w odpowiednim przypadku, sprawozdanie komisji lekarskiej, o której mowa w art. 22, powinny określić dokładny termin, w którym najpóźniej należy dokonać ponownego zbadania sprawy ubezpieczonego”.

V – Przepisy dotyczące świadczeń otrzymywanych w przypadku niezdolności do pracy

A – Regulamin pracowniczy

27 Zgodnie z art. 53 regulaminu urzędnik, wobec którego zgodnie z orzeczeniem Komitetu ds. Inwalidztwa stosuje się przepisy art. 78, jest z urzędu przenoszony w stan spoczynku ostatniego dnia miesiąca, w którym organ powołujący uznał jego trwałą i pełną niezdolność do pełnienia służby.

28 Zgodnie z art. 59 ust. 4 regulaminu pracowniczego organ powołujący może skierować do Komitetu ds. Inwalidztwa sprawę urzędnika, który przebywał na zwolnieniu chorobowym dłużej niż dwanaście miesięcy w dowolnym okresie trzyletnim.

29 Artykuł 78 akapit pierwszy regulaminu pracowniczego stanowi:

„Urzędnik uprawniony jest […] do renty inwalidzkiej w przypadku całkowitej i trwałej niezdolności do pełnienia służby, uniemożliwiającej mu wykonywanie obowiązków związanych ze stanowiskiem w jego grupie zaszeregowania”.

30 Zgodnie z art. 78 akapit trzeci regulaminu pracowniczego renta inwalidzka jest równa 70% ostatniego wynagrodzenia podstawowego urzędnika.

31 Artykuł 78 akapit czwarty regulaminu uściśla, że renta inwalidzka podlega odprowadzaniu składek na system emerytalny, wyliczonych na podstawie renty.

32 Na mocy art. 78 akapit piąty regulaminu pracowniczego, jeżeli niezdolność do pracy jest następstwem choroby zawodowej, instytucja pokrywa całą składkę na system emerytalny potrącaną z renty inwalidzkiej.

33 Zgodnie z art. 13 ust. 1 załącznika VIII do regulaminu pracowniczego:

„Urzędnikowi, z zastrzeżeniem przepisów art. 1 ust. 1, przysługuje w okresie niezdolności do pełnienia służby renta inwalidzka zgodnie z art. 78 regulaminu pracowniczego, w przypadku gdy Komitet ds. Inwalidztwa stwierdzi, że urzędnik, który nie ukończył 65. roku życia w okresie, w którym nabywał uprawnienia emerytalne, stał się całkowicie i trwale niezdolny do pełnienia służby we Wspólnocie, co uniemożliwia mu wykonywanie obowiązków związanych ze stanowiskiem w jego kategorii i w związku z tym musi on zakończyć służbę”.

B – Regulamin pracowniczy w wersji obowiązującej do dnia 30 kwietnia 2004 r.

34 Artykuł 53 regulaminu pracowniczego w wersji obowiązującej do dnia 30 kwietnia 2004 r. ma identyczne brzmienie jak art. 53 regulaminu pracowniczego.

35 Artykuł 78 akapit pierwszy regulaminu pracowniczego w wersji obowiązującej do dnia 30 kwietnia 2004 r. stanowi:

„Urzędnik uprawniony jest […] do renty inwalidzkiej w przypadku całkowitej i trwałej niezdolności do pełnienia służby, uniemożliwiającej mu wykonywanie obowiązków związanych ze stanowiskiem w jego kategorii”.

36 Na mocy art. 78 akapit drugi regulaminu pracowniczego w wersji obowiązującej do dnia 30 kwietnia 2004 r., w przypadku gdy niezdolność do pracy jest następstwem choroby zawodowej, renta inwalidzka wynosi 70% wynagrodzenia podstawowego tego urzędnika.

37 Zgodnie z art. 78 akapit trzeci regulaminu pracowniczego w wersji obowiązującej do dnia 30 kwietnia 2004 r., w przypadku gdy niezdolność do pracy wynika z innych przyczyn niż wymienione w art. 78 akapit drugi, renta inwalidzka jest równa wysokości emerytury, do której urzędnik byłby uprawniony w wieku 65 lat, gdyby pozostał w służbie do ukończenia tego wieku.

VI – Przepisy dotyczące akt osobowych

38 Zgodnie z art. 26 regulaminu pracowniczego:

„Akta osobowe urzędnika zawierają:

a) wszelkie dokumenty dotyczące jego stosunku pracy oraz wszelkie oceny jego kwalifikacji, wydajności i zachowania;

b) wszelkie uwagi urzędnika dotyczące powyższych dokumentów.

Dokumenty są rejestrowane, numerowane oraz włączane do akt według numerów porządkowych; dokumenty określone w lit. a) mogą być wykorzystane lub użyte przez instytucję przeciwko urzędnikowi tylko w przypadku, gdy zostały mu one przedstawione przed ich włączeniem do akt.

Przedstawienie każdego dokumentu jest dokumentowane podpisem urzędnika lub, jeśli nie jest to możliwe, poprzez wysłanie listu poleconego na ostatni adres wskazany przez urzędnika.

[…]

Dla każdego urzędnika prowadzi się tylko jedne akta osobowe.

Urzędnik jest uprawniony, nawet po zakończeniu służby, do zapoznania się ze wszystkimi dokumentami, które znajdują się w jego aktach osobowych, oraz umieścić ich kopie [oraz do otrzymywania ich kopii].

Akta osobowe mają charakter poufny i mogą być przeglądane tylko w pomieszczeniach biurowych administracji lub na zabezpieczonym nośniku informatycznym. W przypadku wszczęcia postępowania sądowego dotyczącego urzędnika akta mogą być przekazane Trybunałowi Sprawiedliwości [Unii Europejskiej]”.

39 Artykuł 26a regulaminu ma następujące brzmienie:

„Urzędnicy mają prawo do zapoznania się ze swoją dokumentacją medyczną na zasadach określonych przez każdą instytucję”.

VII – Przepisy dotyczące publicznego dostępu do dokumentów

40 Artykuł 4 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1049/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 30 maja 2001 r. w sprawie publicznego dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji (Dz.U. L 145, s. 43) stanowi:

„Instytucje odmówią dostępu do dokumentu, jeśli ujawnienie go naruszyłoby ochronę:

- […]

- celu kontroli, śledztwa czy audytu,

chyba że za ujawnieniem przemawia interes publiczny”.

Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu

41 Skarżący jest byłym urzędnikiem z grupy zaszeregowania AD 15. W 1979 r. rozpoczął służbę w Komisji i zajmował w ramach tej instytucji różne stanowiska.

42 Od dnia 21 grudnia 1995 r. do lipca 1997 r. skarżący był szefem gabinetu E. Cresson, członka Komisji, zastąpiwszy na tym stanowisku F. Lamoureux.

43 Ponieważ niektóre wydarzenia mające miejsce w gabinecie E. Cresson w tym okresie leżą u podstaw niniejszego sporu, należy je pokrótce przypomnieć.

I – Kontekst „sprawy Cresson”

44 E. Cresson była członkiem Komisji od dnia 24 stycznia 1995 r. do dnia 8 września 1999 r. Przewodniczącym Komisji był wówczas J. Santer. Teka E. Cresson obejmowała następujące dziedziny: naukę, badania i rozwój, zasoby ludzkie, edukację, szkolnictwo i młodzież, a także Wspólne Centrum Badawcze (WCB).

45 W chwili gdy E. Cresson objęła funkcję, jej gabinet polityczny był już ukonstytuowany. E. Cresson wyraziła jednak życzenie zatrudnienia jednego ze swoich bliskich znajomych, R. Berthelota, w charakterze „osobistego doradcy”. Ze względu na wiek R. Berthelot, który w czasie, gdy miały miejsce okoliczności faktyczne sprawy, liczył 66 lat, nie mógł zostać zatrudniony jako członek personelu kontraktowego w celu pełnienia służby w gabinecie politycznym członka Komisji. F. Lamoureux, szef gabinetu politycznego E. Cresson, poinformował ją zresztą, że ze względu na wiek R. Berthelota nie widzi możliwości zatrudnienia go przez Komisję. E. Cresson, chcąc mimo wszystko korzystać z usług R. Berthelota jako osobistego doradcy, zwróciła się wobec tego do służb administracyjnych o przeanalizowanie warunków, na jakich zatrudnienie zainteresowanego byłoby możliwe. R. Berthelot został ostatecznie zatrudniony jako zewnętrzny pracownik naukowy w Dyrekcji Generalnej (DG) ds. Badań Naukowych od dnia 1 września 1995 r. na okres sześciu miesięcy, przedłużony następnie do końca lutego 1997 r. Od kwietnia 1996 r., zgodnie z przepisami o niekumulacji, wynagrodzenie miesięczne, jakie otrzymywał R. Berthelot jako zewnętrzny pracownik naukowy, zostało obniżone po uwzględnieniu emerytury, którą pobierał we Francji. Krótko po tym zdarzeniu w gabinecie E. Cresson wystawiono trzynaście delegacji na okres od 23 maja do 21 czerwca 1996 r., na nazwisko R. Berthelota, co przyniosło mu kwotę około 6900 EUR. Począwszy od dnia 1 września 1996 r. R. Berthelot został awansowany z grupy II do grupy I zewnętrznych pracowników naukowych. Przysługujące mu wynagrodzenie miesięczne, wynoszące 4500 EUR, zostało podwyższone o około 1000 EUR. Po wygaśnięciu umowy z DG ds. Badań Naukowych, czyli w dniu 1 marca 1997 r., R. Berthelotowi zaproponowano zatrudnienie w charakterze zewnętrznego pracownika naukowego w WCB na okres jednego roku, do końca lutego 1998 r.

46 Doniesienia posłów do Parlamentu Europejskiego, według których E. Cresson dopuściła się aktów protekcji, zatrudniając i protegując dwóch swoich znajomych, były przedmiotem czynności dochodzeniowych różnych organów.

47 Komitetowi niezależnych ekspertów, utworzonemu w dniu 27 stycznia 1999 r. wspólnie przez Parlament i Komisję, powierzono zadanie opracowania wstępnego sprawozdania w celu ustalenia, w jakim zakresie Komisja, jako kolegium, lub jeden bądź większa liczba jej członków indywidualnie byli odpowiedzialni za nadużycia, niegospodarność lub nepotyzm, o czym wspominano podczas debat parlamentarnych. W sprawozdaniu z dnia 15 marca 1999 r. komitet stwierdził niewątpliwy przypadek protekcji w sprawie R. Berthelota.

48 W dniu 16 marca 1999 r. Komisja złożyła kolegialnie dymisję, pełniła jednak obowiązki do dnia 8 września tego samego roku.

49 W dniu 20 lipca 1999 r. OLAF wszczął dochodzenie wewnętrzne dotyczące warunków pracy R. Berthelota jako zewnętrznego pracownika naukowego w Komisji. OLAF zakończył prace nad sprawozdaniem w dniu 23 listopada 1999 r. W sprawozdaniu podsumowano, że „ponieważ [niektóre] sprawozdania sporządzone lub zgłoszone […] oraz delegacje wystawione lub zgłoszone z podpisem René Berthelota można było zakwalifikować jako fałszowanie dokumentów i używanie sfałszowanych dokumentów, [należało] przekazać [wspomniane] sprawozdanie […] właściwym organom sądowym zgodnie z przepisami art. 10 rozporządzenia nr 1073/99”.

50 Sprawozdanie OLAF-u zostało przekazane dyrektorowi generalnemu DG ds. Personelu i Administracji w celu ewentualnego wszczęcia postępowań dyscyplinarnych, a także prokuratorowi z prokuratury w Brukseli (Belgia). Sprawozdanie to doprowadziło do szeregu postępowań dyscyplinarnych wobec urzędników i pracowników Komisji oraz do postępowania mającego na celu odzyskanie kwot nienależnie wypłaconych R. Berthelotowi. Na ówczesnym etapie nie wszczęto postępowania dyscyplinarnego wobec skarżącego.

51 Dyrekcja Generalna ds. Personelu i Administracji, a następnie IDOC, po jego utworzeniu na mocy decyzji Komisji C(2002) 540 z dnia 19 lutego 2002 r., przeprowadziły dwa dochodzenia uzupełniające w sprawie R. Berthelota, jedno dotyczące roli DG ds. Badań Naukowych, drugie dotyczące udziału WCB. W dniu 22 lutego 2002 r. IDOC przedstawiło sprawozdanie z uzupełniającego dochodzenia administracyjnego dotyczącego okresu pracy R. Berthelota jako zewnętrznego pracownika naukowego w DG ds. Badań Naukowych i w WCB. W sprawozdaniu IDOC podsumowano, że „nić Ariadny, która zgodnie ze wszystkimi informacjami i oświadczeniami zgromadzonymi w trakcie zarządzonych dochodzeń uzupełniających wyda[wała] się leżeć u podłoża zatrudnienia R. Berthelota w Komisji, wią[zała] się według wszelkiego prawdopodobieństwa z koniecznością wypłacenia zainteresowanemu wynagrodzenia za bezpośrednie wsparcie, które E. Cresson chciała uzyskiwać od niego jako od osobistego doradcy”.

52 W dniu 21 stycznia 2003 r. kolegium komisarzy postanowiło przedstawić E. Cresson zarzuty, jakie stawia się jej w związku z ewentualnym otwarciem postępowania na podstawie art. 213 ust. 2 WE i art. 126 ust. 2 EWEA.

53 W dniu 18 marca 2003 r. V., sędzia śledczy sądu pierwszej instancji w Brukseli, oskarżył E. Cresson, R. Berthelota oraz ośmiu urzędników i pracowników Komisji, w tym skarżącego, w szczególności o fałszowanie dokumentów, używanie takich dokumentów, wyłudzenie i nadużycie stanowiska w celu uzyskania korzyści majątkowych. W dniu 11 września 2003 r. Komisja przystąpiła do postępowania przed belgijskim sądem karnym jako oskarżyciel posiłkowy.

54 Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2004 r. sąd pierwszej instancji w Brukseli na posiedzeniu niejawnym, uwzględniając żądania ustne prokuratora i odwołując się do uzasadnienia aktu oskarżenia z dnia 3 lutego 2004 r., umorzył postępowanie przed sądem karnym. W postanowieniu stwierdzono w szczególności, że akta dochodzenia nie pozostawiały wątpliwości co do utrzymania zarzutów w przedmiocie popełnienia fałszerstw i wyłudzeń, lecz żadne przesłanki nie pozwalały z całkowitą pewnością zwrócić się przeciwko jednemu z podejrzanych, przeciwko którym toczyło się dochodzenie.

55 W dniu 7 października 2004 r. Komisja wniosła skargę do Trybunału Sprawiedliwości o stwierdzenie aktów protekcji, a co najmniej rażącego niedbalstwa, stanowiących naruszenie przez E. Cresson zobowiązań wynikających z art. 213 WE i 126 EWEA, i pozbawienie jej w związku z tym częściowo lub w całości prawa do emerytury oraz innych podobnych korzyści.

56 W wyroku z dnia 11 lipca 2006 r. w sprawie C-432/04 Komisja przeciwko Cresson, Rec. s. I-6387 (zwanym dalej „wyrokiem w sprawie Komisja przeciwko Cresson”), Trybunał stwierdził, że E. Cresson naruszyła zobowiązania wynikające z funkcji członka Komisji w związku z zatrudnieniem i warunkami pracy R. Berthelota. Jednakże, jeżeli chodzi o sformułowany przez Komisję wniosek o pozbawienie E. Cresson prawa do emerytury, Trybunał uznał, że samo stwierdzenie naruszenia przez nią zobowiązań stanowi odpowiednią karę i że należy zatem zwolnić zainteresowaną od kary.

II – Okoliczności faktyczne dotyczące skarżącego

57 Od dnia 21 grudnia 1995 r. do lipca 1997 r. skarżący był szefem gabinetu E. Cresson. W grudniu 1996 r. został mianowany na stanowisko głównego doradcy w DG ds. Badań Naukowych, na które przesłał kandydaturę, gdyż chciał opuścić gabinet E. Cresson z powodu napięć między nimi występujących od maja 1996 r. Jego faktyczne odejście z gabinetu nastąpiło jednak dopiero w lipcu 1997 r., gdyż dopiero wtedy E. Cresson przyjęła jego dymisję z powodu braku wyłonienia jego następcy.

58 W dniu 15 września 1999 r. skarżący został nieformalnie przesłuchany w ramach dochodzenia OLAF-u. W dniu 17 listopada 1999 r. został poinformowany o wszczęciu dochodzenia w jego sprawie. W dniu 19 listopada 1999 r. został formalnie przesłuchany. W sprawozdaniu OLAF-u z dnia 23 listopada 1999 r. znajduje się wzmianka w odniesieniu do skarżącego o prawdopodobieństwie, w świetle częściowo zgodnych oświadczeń urzędników, że w jego biurze odbyło się spotkanie, podczas którego rozmawiano na temat możliwości zaszeregowania R. Berthelota do grupy I zewnętrznych pracowników naukowych (pkt 4.2.2 sprawozdania OLAF-u). W wyniku sprawozdania OLAF-u nie wszczęto postępowania dyscyplinarnego wobec skarżącego.

59 W dniu 27 grudnia 2000 r. stacja RTBF (belgijskie frankofońskie radio i telewizja) nadała program o wysokiej oglądalności zatytułowany „W imieniu prawa”, poświęcony „sprawie Cresson”. W krótkim fragmencie programu pojawiło się nazwisko skarżącego i ujęcie dokumentu przedstawionego jako protokół z jego przesłuchania przez OLAF.

60 W notatce z dnia 7 lutego 2001 r. DG ds. Personelu i Administracji poinformowała skarżącego o decyzji Komisji o uchyleniu jego immunitetu w wyniku wniosku w tej sprawie skierowanego do przewodniczącego Komisji w dniu 18 grudnia 2000 r. przez V., sędziego śledczego tribunal de première instance de Bruxelles (sądu pierwszej instancji w Brukseli).

61 W sprawozdaniu IDOC z dnia 22 lutego 2002 r. sprecyzowano w odniesieniu do skarżącego, że w wyniku analizy czynności dochodzeniowych skłaniano się ku wnioskowi, że spotkanie, w trakcie którego rozmawiano na temat możliwości zaszeregowania R. Berthelota do grupy I zewnętrznych pracowników naukowych, miało miejsce w biurze skarżącego między 21 a 29 listopada 1996 r. (pkt 4.4 sprawozdania IDOC).

62 W dniu 18 marca 2003 r. (zob. pkt 53 powyżej) skarżący został oskarżony o sprawstwo lub współsprawstwo w odniesieniu do przestępstwa, po pierwsze, fałszowania dokumentów, w szczególności o wystawienie lub zlecenie wystawienia trzynastu delegacji i sporządzenie lub zlecenie sporządzenia trzynastu rozliczeń kosztów delegacji poprzez umieszczenie na każdym z tych dokumentów adnotacji niezgodnych ze stanem faktycznym, a po drugie, wyłudzenia w związku ze zwrotem kosztów delegacji, o których mowa we wspomnianym oskarżeniu. Skarżący otrzymał pismo sędziego śledczego informujące go o oskarżeniu w dniu 7 kwietnia 2003 r.

63 W wyniku tego oskarżenia skarżący zapadł na depresję nerwową wymagającą wielu przerw w pracy.

64 W dniu 25 lipca 2003 r. skarżący skierował do Komisji „zgłoszenie wypadku/choroby zawodowej”. Zgłoszenie, do którego zostało dołączone orzeczenie lekarza skarżącego, nie zawierało wyraźnego zarzutu mobbingu wobec instytucji.

65 W dniu 31 lipca 2003 r. Komisja potwierdziła odbiór zgłoszenia skarżącego z dnia 25 lipca tego samego roku i poinformowała go, że zostanie przeprowadzone dochodzenie w celu ustalenia charakteru i podłoża jego dolegliwości.

66 We wrześniu 2003 r., tydzień po ponownym objęciu stanowiska przez skarżącego po powrocie ze zwolnienia chorobowego, program badawczy, za który odpowiadał, został „zablokowany” na wniosek DG ds. Personelu i Administracji. To wydarzenie spowodowało kolejną przerwę skarżącego w pracy, która przedłużyła się do początku stycznia 2004 r.

67 W dniu 16 stycznia 2004 r. dyrektor generalny DG ds. Badań Naukowych poinformował ustnie skarżącego, że organ powołujący ma zamiar odwołać go ze stanowiska w interesie służby na podstawie art. 50 regulaminu pracowniczego. W dniu 20 stycznia 2004 r. informację tę potwierdził skarżącemu szef gabinetu członka Komisji odpowiedzialnego za badania naukowe, lecz odwołanie nigdy nie doszło do skutku. W wyniku tej zapowiedzi u skarżącego stwierdzono nawrót depresji, co skutkowało kolejną przerwą w pracy od dnia 22 stycznia 2004 r. do końca 2004 r.

68 Decyzją z dnia 16 stycznia 2004 r. członek Komisji odpowiedzialny za sprawy personelu i administracji, a zatem za dochodzenia i postępowania dyscyplinarne, N. Kinnock, wszczął, jako organ powołujący, postępowanie dyscyplinarne wobec skarżącego i zawiesił je na podstawie art. 88 akapit piąty regulaminu pracowniczego w wersji obowiązującej do dnia 30 kwietnia 2004 r. do czasu uprawomocnienia się wyroku belgijskiego sądu karnego. W decyzji stwierdzono, że oprócz faktu oskarżenia zarzucano skarżącemu, po pierwsze, że jako szef gabinetu E. Cresson brał aktywny udział w uznanym za niezgodne z prawem zaszeregowaniu R. Berthelota do grupy I zewnętrznych pracowników naukowych w DG ds. Badań Naukowych, a po drugie, w zatrudnieniu tego ostatniego jako zewnętrznego pracownika naukowego w WCB, co również zostało uznane za niezgodne z prawem.

69 W akcie oskarżenia prokuratora z dnia 3 lutego 2004 r. (zob. pkt 54 powyżej) znajdowały się następujące uwagi na temat oskarżenia skierowanego przeciwko skarżącemu dotyczącego fałszowania:

„[M]imo że [skarżący] był szefem gabinetu [E.] Cresson, żadne oświadczenie nie dotyczy go wyraźnie ani w sposób dorozumiany; żaden dowód materialny, taki jak notatka lub podpis, nie pozwala stwierdzić jego udziału w okolicznościach faktycznych; on sam dostarczył dowody wskazujące na nieprawdziwość delegacji, oświadczając, że drugi oskarżony (Berthelot) przyjeżdżał we wtorki do Brukseli w towarzystwie E. Cresson i w jej samochodzie, a w czwartki wyjeżdżał do Châtellerault (Francja), podczas gdy te dni odpowiadały dokładnie datom delegacji odbywanych w przeciwnym kierunku […]”.

70 W akcie oskarżenia prokuratora stwierdzono, że nie istnieje żadna okoliczność obciążająca wobec skarżącego, jeżeli chodzi o oskarżenia o fałszerstwa i wyłudzenia.

71 Pismem z dnia 25 maja 2004 r. szef działu Służby Medycznej (Bruksela) Komisji poinformował skarżącego, że ze względu na liczbę dni nieobecności z powodu choroby zamierza zwrócić się do organu powołującego o wszczęcie wobec niego postępowania w sprawie niezdolności do pracy i zapytał się go, czy wyraża sprzeciw w tym względzie.

72 Pismem z dnia 23 czerwca 2004 r. skarżący odpowiedział, że nie wyraża sprzeciwu wobec wszczęcia takiego postępowania, pod warunkiem że będzie się opierać wyłącznie na art. 78 akapit piąty regulaminu pracowniczego dotyczącego w szczególności przypadku, w którym niezdolność do pracy powstała w wyniku choroby zawodowej.

73 W dniu 29 czerwca 2004 r. szef działu Służby Medycznej (Bruksela) odpowiedział skarżącemu, że zapoznał się z treścią jego pisma z dnia 23 czerwca tego samego roku. Poinformował go również, że pragnie zwrócić jego uwagę na fakt, iż nie można wysuwać przypuszczeń co do wniosków Komitetu ds. Inwalidztwa, w szczególności jeżeli chodzi o podłoże zawodowe niezdolności do pracy, niemniej jednak Komitet ds. Inwalidztwa powinien zbadać również ten aspekt.

74 W dniu 13 lipca 2004 r. w następstwie postanowienia o umorzeniu postępowania wydanego przez belgijski sąd karny w dniu 30 czerwca 2004 r. na korzyść skarżącego i innych oskarżonych (zob. pkt 54 powyżej) Komisja wysłała skarżącemu pismo następującej treści:

„Jak Panu wiadomo, dotyczące Pana postępowanie dyscyplinarne zostało zawieszone w oczekiwaniu na decyzję kolegium [komisarzy] w sprawie E. Cresson.

[…]

Gdy [od postanowienia belgijskiego sądu karnego] nie będzie już przysługiwać odwołanie i gdy zostanie ono przeanalizowane przez służbę prawną, wszystkie kwestie dotyczące E. Cresson zostaną przedłożone do decyzji [k]olegium [komisarzy]. Następnie pozostałe sprawy, w tym Pańska, zostaną zbadane w zależności od podjętej decyzji i ponownie przedłożone organowi powołującemu”.

75 Decyzją z dnia 20 lipca 2004 r. wywołującą natychmiastowe skutki prawne organ powołujący przeniósł skarżącego na nowo utworzone stanowisko „głównego doradcy do spraw gospodarczych” przy dyrektorze generalnym DG ds. Badań Naukowych (zwaną dalej „decyzją o przeniesieniu”). W pierwszym akapicie tej decyzji powołano się na wdrażanie polityki mobilności personelu wyższego szczebla i interes służby.

76 W dniu 14 października 2004 r. skarżący skierował do organu powołującego zażalenie, w którym kwestionował decyzję o przeniesieniu. Organ powołujący oddalił zażalenie decyzją z dnia 15 marca 2005 r. Skarżący nie odwoływał się sądownie od tej ostatniej decyzji.

77 W dniu 22 października 2004 r. skarżący złożył na podstawie art. 90 ust. 1 regulaminu pracowniczego wniosek o zamknięcie skierowanego przeciwko niemu postępowania dyscyplinarnego. Na poparcie swojego wniosku powołał się w szczególności na postanowienie o umorzeniu postępowania wydane przez belgijski sąd karny.

78 W dniu 25 października 2004 r. skarżący skierował do Komisji nowe „zgłoszenie wypadku przy pracy lub choroby zawodowej”, w którym utrzymywał, że depresja nerwowa, na którą cierpiał, była następstwem wszystkich środków podjętych wobec niego przez Komisję, świadczących o zamiarze zaszkodzenia mu i poddania mobbingowi.

79 Komitet ds. Inwalidztwa wydał swoją opinię w dniu 29 października 2004 r. Stwierdził w niej, że skarżący jest trwale i całkowicie niezdolny do pracy, co uniemożliwia mu wykonywanie jego obowiązków związanych ze stanowiskiem w jego kategorii. Komitet sprecyzował również, że na ówczesnym etapie nie orzekł o ewentualnym związku między stwierdzoną niezdolnością do pracy a czynnościami zawodowymi skarżącego “w oczekiwaniu na odpowiednie dokumenty od właściwych organów”.

80 Decyzją organu powołującego z dnia 8 listopada 2004 r. wywołującą skutki prawne w dniu 30 listopada tego samego roku skarżący z urzędu został przeniesiony w stan spoczynku na podstawie art. 53 regulaminu pracowniczego i przyznano mu rentę inwalidzką wyznaczoną zgodnie z art. 78 akapit trzeci wspomnianego regulaminu.

81 W dniu 25 listopada 2004 r. Komisja potwierdziła odbiór pisma skarżącego z dnia 25 października tego samego roku i poinformowała go, że postępowanie wszczęte w lipcu 2003 r. na podstawie art. 73 regulaminu pracowniczego jest właśnie finalizowane. Komisja poinformowała również skarżącego, że z powodu podniesionych przez niego zarzutów mobbingu wniosek o uznanie jego choroby za zawodową powinien zostać przekazany do IDOC, który obok OLAF-u jako jedyny jest uprawniony do prowadzenia dochodzeń administracyjnych.

82 W dniu 24 grudnia 2004 r. skarżący skierował do Komisji pismo, w którym zwrócił się z wnioskiem o zmianę decyzji o powierzeniu dochodzenia IDOC. Na poparcie swojego wniosku skarżący powołał się po pierwsze na fakt, że takie dochodzenie przedłużyłoby tylko tym bardziej postępowanie, które toczy się już od blisko dwóch lat, a po drugie na brak bezstronności tego urzędu. W piśmie tym skarżący zwrócił się również do Komisji o sprecyzowanie po pierwsze, czy taka decyzja może być przedmiotem zażalenia w znaczeniu art. 90 ust. 2 regulaminu pracowniczego, a po drugie, czy Komisja ostatecznie wykluczyła hipotezę, że jest ofiarą wypadku przy pracy.

83 Pismem z dnia 4 lutego 2005 r. Komisja odpowiedziała skarżącemu, że od decyzji o przekazaniu jego sprawy IDOC nie można się odwołać, a krytyczne uwagi dotyczące bezstronności tego urzędu nie mogą zostać uwzględnione. Komisja powiadomiła również skarżącego, że nie dokonał zgłoszenia wypadku, ponieważ w zgłoszeniu z dnia 25 lipca 2003 r. powołał się wyraźnie nie na art. 16 starych zasad ubezpieczenia (dotyczący zgłaszania wypadku), lecz na art. 17 (dotyczący zgłaszania choroby zawodowej) tych zasad.

84 Decyzją z dnia 28 lutego 2005 r. organ powołujący oddalił wniosek skarżącego z dnia 22 października 2004 r. o zamknięcie skierowanego przeciwko niemu postępowania dyscyplinarnego. Decyzja została uzasadniona faktem, że postępowanie dyscyplinarne i postępowanie karne są od siebie niezależne, a zatem fakt, że belgijskie postępowanie karne zakończyło się umorzeniem, nie oznacza, że postępowanie dyscyplinarne powinno zostać zakończone. Stwierdzono w niej również, że postępowanie dyscyplinarne przeciwko skarżącemu powinno pozostać zawieszone z powodu związku między nim a skargą złożoną w dniu 7 października 2004 r. przed Trybunałem przeciwko E. Cresson. Utrzymanie zawieszenia postępowania dyscyplinarnego dotyczącego skarżącego zostało uzasadnione w następujący sposób:

„[K]ażda decyzja co do istoty w Pańskiej sprawie bez względu na fakt, czy chodzi o ewentualne zakończenie lub ewentualne kontynuowanie sprawy, nie pozostaje bez związku z postępowaniem przed Trybunałem przeciwko E. Cresson i mogłaby być uznana za próbę wywierania niewłaściwego wpływu.

Uwzględniając fakt, że [postępowanie zawisłe przed Trybunałem Sprawiedliwości przeciwko E. Cresson] nie jest postępowaniem karnym, należy jednak zastosować orzecznictwo dotyczące powodów zawieszania postępowania dyscyplinarnego w przypadku spraw karnych, art. 25 załącznika IX do regulaminu pracowniczego ([…] art. 88 [akapit piąty] regulaminu [w wersji obowiązującej do dnia 30 kwietnia 2004 r.]). [Sąd Pierwszej Instancji] stwierdził bowiem w tym względzie, że celem tego artykułu jest również »powstrzymanie się od stawiania urzędnika, w ramach postępowania karnego wszczętego przeciwko niemu, w sytuacji mniej korzystnej niż sytuacja, w której mógłby się znaleźć w przypadku braku takiej decyzji organu administracyjnego […]« (wyrok z dnia 19 [marca] 1998 r. w sprawie T-74/96 Tzoanos przeciwko Komisji, RecFP s. [I-A-129,] II-343 […])”.

85 Pismem z dnia 24 marca 2005 r. skarżący złożył trzecie „zgłoszenie wypadku przy pracy / choroby zawodowej”.

86 Pismem z dnia 12 maja 2005 r. Komisja powiadomiła skarżącego, że nowe zgłoszenie, które nie wnosiło żadnej zmiany co do istoty sprawy, zostanie po prostu dołączone do akt. W piśmie poinformowano ponadto skarżącego, że IDOC przekazał w dniu 16 marca tego samego roku do wydziału ubezpieczeń i chorób zawodowych urzędu administrowania i rozliczania należności indywidualnych (PMO) „uwagi” pozwalające zamknąć dochodzenie wszczęte na podstawie art. 17 starych zasad ubezpieczenia (zwane dalej „uwagami IDOC”).

87 Pismem z dnia 19 maja 2005 r. skarżący zwrócił się o przekazanie mu uwag IDOC.

88 W dniu 20 maja 2005 r. skarżący złożył zażalenie na decyzję odmawiającą zamknięcia postępowania dyscyplinarnego na jego wniosek.

89 Pismem z dnia 9 czerwca 2005 r. szef wydziału ubezpieczeń i chorób zawodowych PMO odmówił przekazania skarżącemu kopii uwag IDOC w odniesieniu do dochodzenia wszczętego na podstawie art. 17 starych zasad ubezpieczenia. Aby uzasadnić odmowę „do czasu wydania późniejszej decyzji”, przywołał dwie podstawy. Po pierwsze, wspomniane uwagi stanowią akt przygotowawczy, którym lekarz wyznaczony przez instytucję powinien dysponować bez ryzyka, że jego ujawnienie mogłoby przesądzić o wnioskach zawartych w opinii, której sporządzenie mu powierzono. Po drugie, zastosowanie ma wyjątek przewidziany w art. 4 ust. 2 tiret trzecie rozporządzenia nr 1049/2001, który pozwala instytucjom odmówić dostępu do dokumentu, w przypadku gdy jego ujawnienie mogłoby naruszyć ochronę celu kontroli, śledztwa czy audytu.

90 Pismem opatrzonym datą 29 czerwca 2005 r. skarżący skierował do organu powołującego w dniu 4 lipca tego samego roku wniosek o wypłatę odszkodowania z tytułu wszystkich szkód poniesionych w wyniku różnych błędów zarzucanych przez niego Komisji.

91 Zażalenie z dnia 20 maja 2005 r. zostało oddalone decyzją organu powołującego z dnia 26 września 2005 r.

92 Wniosek z dnia 29 czerwca 2005 r. został oddalony decyzją organu powołującego z dnia 10 listopada 2005 r. W dniu 23 stycznia 2006 r. skarżący złożył na tę decyzję zażalenie opatrzone datą 19 stycznia tego samego roku. Zażalenie to zostało oddalone dorozumianą decyzją odmowną na podstawie art. 90 ust. 2 akapit drugi regulaminu pracowniczego.

93 W dniu 16 grudnia 2005 r., w następstwie decyzji z dnia 26 września 2005 r. o oddaleniu zażalenia z dnia 20 maja 2005 r. (zob. pkt 88, 91 powyżej) skarżący złożył skargę zarejestrowaną pod sygnaturą F-124/05.

94 Wyrok w sprawie Komisja przeciwko Cresson został wydany w dniu 11 lipca 2006 r.

95 W dniu 10 sierpnia 2006 r., w następstwie dorozumianej decyzji oddalającej zażalenie z dnia 19 stycznia 2006 r. (zob. pkt 92 powyżej) skarżący złożył skargę zarejestrowaną pod sygnaturą F-96/06.

96 W dniu 16 października 2006 r. wiceprzewodniczący Komisji, S. Kallas, poinformował skarżącego, że po uważnym zbadaniu wyroku w sprawie Komisja przeciwko Cresson postanowił zamknąć postępowanie dyscyplinarne dotyczące skarżącego.

97 W dniu 16 marca 2007 r. Komisja powiadomiła skarżącego o projekcie decyzji o odmowie uznania, że jego choroba ma podłoże zawodowe, na podstawie ustaleń lekarza wyznaczonego przez instytucję.

98 W dniu 3 maja 2007 r. skarżący zwrócił się o powołanie komisji lekarskiej, o której mowa w art. 22 zasad ubezpieczenia.

99 W dniu 5 grudnia 2007 r. komisja lekarska ogłosiła sprawozdanie, w którym uznała jednogłośnie, że choroba skarżącego ma podłoże zawodowe. Wnioski sprawozdania komisji lekarskiej zostały sformułowane w następujący sposób:

„1. W wyniku szoku psychicznego, którego [skarżący] doznał w ramach działalności zawodowej w dniu [7 kwietnia] 2003 r., znalazł się on w stanie całkowitej przejściowej niezdolności do pracy od dnia 10 kwietnia 2003 r. co najmniej do dnia 31 sierpnia 2003 r.

2. Następnie [skarżący] dwukrotnie podjął na krótko próbę powrotu do pracy, która zakończyła się niepomyślnie, co oznaczało powrót do przejściowej całkowitej niezdolności do pracy, która miała wyraźny związek z początkowym procesem patologicznym.

3. W momencie sporządzania niniejszej ekspertyzy lekarskiej [skarżący] wciąż znajduje się w stanie przejściowej całkowitej niezdolności do pracy i nie wydaje się, aby jego sytuacja była ustabilizowana.

4. [Skarżący] powinien zostać ponownie zbadany w terminie około dwóch lat na wniosek strony, która jako pierwsza z nim wystąpi.

[…]”.

100 Ponadto w części zatytułowanej „Argumentacja” sprawozdania komisji lekarskiej stwierdzono, co następuje:

„W tych okolicznościach komisja lekarska uważa jednogłośnie, że stan psychiczny [skarżącego] należy uznać za ciągle zmieniający się, a tym samym jego stan na obecnym etapie nie jest ustabilizowany.

Mając na uwadze powyższe ustalenia, komisja lekarska jednogłośnie uważa za uzasadnione, że [skarżącego] należy uznać za niezdolnego do pracy w ponad 66% od [dnia 18 marca] 2003 r.”.

101 W dniu 28 marca 2008 r. szef wydziału ubezpieczeń i chorób zawodowych PMO wysłał do skarżącego pismo, w którym poinformował, że w świetle sprawozdania komisji lekarskiej z dnia 5 grudnia 2007 r. był w stanie uznać zawodowe podłoże choroby, na którą zainteresowany cierpiał. Do pisma dołączono sprawozdanie komisji lekarskiej z dnia 5 grudnia 2007 r.

102 W dniu 8 kwietnia 2008 r. skarżący wysłał szefowi wydziału ubezpieczeń i chorób zawodowych PMO pismo, w którym zwrócił się do niego o bezzwłoczne rozstrzygnięcie w sprawie wdrożenia art. 73 ust. 2 lit. b) regulaminu.

103 W dniu 28 kwietnia 2008 r. szef wydziału ubezpieczeń i chorób zawodowych PMO odpowiedział skarżącemu, iż ponieważ sprawozdanie komisji lekarskiej z dnia 5 grudnia 2007 r. zawierało informację, że jego stan jeszcze nie jest „ustabilizowany” i że powinien on być ponownie zbadany za około dwa lata, nie może wypowiadać się na tym etapie o stosowaniu art. 73 ust. 2 lit. b) regulaminu pracowniczego.

104 W dniu 9 czerwca 2008 r. Komitet ds. Inwalidztwa zebrał się ponownie i w świetle sprawozdania komisji lekarskiej z dnia 5 grudnia 2007 r. orzekł, że niezdolność do pracy skarżącego została spowodowana chorobą o podłożu zawodowym.

105 Decyzją Komisji z dnia 16 czerwca 2008 r. uchylającą i zastępującą decyzję z dnia 8 listopada 2004 r. organ powołujący w świetle wniosków Komitetu ds. Inwalidztwa z dnia 9 czerwca 2008 r. przyznał skarżącemu rentę inwalidzką ustaloną zgodnie z postanowieniami art. 78 akapit piąty regulaminu pracowniczego ze skutkiem od dnia powstania niezdolności zainteresowanego do pracy, tj. 30 listopada 2004 r.

106 W dniu 18 lutego 2009 r. skarżący złożył w Sądzie trzecią skargę, która została zarejestrowana pod sygnaturą F-12/09 A przeciwko Komisji i w której żądał w szczególności, po pierwsze, stwierdzenia nieważności decyzji Komisji z dnia 28 kwietnia 2008 r. o odmowie rozpoznania sprawy w przedmiocie art. 73 ust. 2 lit. b) regulaminu pracowniczego, a po drugie, naprawienia szkody wyrządzonej mu w wyniku wszystkich błędów zarzucanych Komisji popełnionych w toku zarządzanego przez nią postępowania w sprawie uznania zawodowego podłoża jego choroby.

Postępowanie

I – W sprawie F-124/05 przed połączeniem ze sprawą F-96/06

107 Odrębnym pismem, złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 12 kwietnia 2006 r., Komisja podniosła zarzut niedopuszczalności skargi zgodnie z art. 114 § 1 regulaminu postępowania przed Sądem Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich, znajdującego zastosowanie mutatis mutandis do Sądu na mocy art. 3 ust. 4 decyzji Rady 2004/752/WE, Euratom z dnia 2 listopada 2004 r. ustanawiającej Sąd do spraw Służby Publicznej Unii Europejskiej (Dz.U. L 333, s. 7) do dnia wejścia w życie regulaminu postępowania tegoż Sądu.

108 Pismem, które wpłynęło faksem do sekretariatu Sądu w dniu 12 maja 2006 r. (oryginał złożono w dniu 18 maja 2006 r.), skarżący przedstawił uwagi w przedmiocie zarzutu niedopuszczalności.

109 Postanowieniem z dnia 29 czerwca 2006 r. Sąd pozostawił zarzut niedopuszczalności do rozstrzygnięcia w wyroku na mocy art. 114 § 4 akapit pierwszy regulaminu postępowania przed Sądem Pierwszej Instancji.

110 W wyniku decyzji o zamknięciu postępowania dyscyplinarnego dotyczącego skarżącego Komisja, oddzielnym pismem, które wpłynęło faksem do sekretariatu Sądu w dniu 18 października 2006 r. (oryginał złożono w dniu 19 października tego samego roku), złożyła wniosek o umorzenie postępowania na podstawie art. 114 § 1 regulaminu postępowania przed Sądem Pierwszej Instancji.

111 Pismem, które wpłynęło faksem do sekretariatu Sądu w dniu 2 listopada 2006 r. (oryginał złożono w dniu 6 listopada tego samego roku), skarżący przedstawił uwagi w przedmiocie wniosku o umorzenie.

112 Postanowieniem z dnia 22 listopada 2006 r. Sąd pozostawił wniosek o umorzenie postępowania do rozstrzygnięcia w wyroku na podstawie art. 114 § 4 akapit pierwszy regulaminu postępowania przed Sądem Pierwszej Instancji.

113 W dniu 8 stycznia 207 r. Komisja przesłała faksem odpowiedź na skargę (oryginał złożono w dniu 11 stycznia tego samego roku).

114 Postanowieniem z dnia 27 marca 2007 r. Sąd zawiesił postępowanie na wspólny wniosek stron do czasu zakończenia postępowania wszczętego przez skarżącego na podstawie art. 73 regulaminu pracowniczego lub, najpóźniej, do dnia 30 czerwca 2007 r. na podstawie art. 77 lit. c) regulaminu postępowania przed Sądem Pierwszej Instancji. Postanowieniami z dnia 24 lipca 2007 r. i z dnia 26 października 2007 r. postępowanie zostało jeszcze dwukrotnie zawieszone na tej samej podstawie na wspólny wniosek stron do czasu zakończenia postępowania wszczętego przez skarżącego na podstawie art. 73 regulaminu lub, najpóźniej odpowiednio do dnia 31 października 2007 r. i do dnia 1 marca 2008 r.

115 W ramach środków organizacji postępowania Sąd wezwał strony do udzielenia odpowiedzi na pisemne pytania i okazania pewnej liczby dokumentów. Strony spełniły te żądania Sądu w wyznaczonych terminach.

116 W dniu 9 lipca 2008 r. Sąd postanowił przekazać sprawę do rozpoznania w pełnym składzie.

II – W sprawie F-96/06 przed połączeniem ze sprawą F-124/05

117 W dniu 20 listopada 2006 r. Komisja przesłała faksem odpowiedź na skargę (oryginał złożono w dniu 22 listopada tego samego roku).

118 Postanowieniem z dnia 27 marca 2007 r. Sąd zawiesił postępowanie na wspólny wniosek stron do czasu zakończenia postępowania wszczętego przez skarżącego na podstawie art. 73 regulaminu pracowniczego lub, najpóźniej, do dnia 30 czerwca 2007 r., na podstawie art. 77 lit. c) regulaminu postępowania przed Sądem Pierwszej Instancji. Postanowieniami z dnia 24 lipca 2007 r. i z dnia 26 października 2007 r. postępowanie zostało jeszcze dwukrotnie zawieszone na tej samej podstawie na wspólny wniosek stron do czasu zakończenia postępowania wszczętego przez skarżącego na podstawie art. 73 regulaminu pracowniczego lub, najpóźniej, odpowiednio do dnia 31 października 2007 r. i do dnia 1 marca 2008 r.

119 W ramach środków organizacji postępowania Sąd wezwał strony do udzielenia odpowiedzi na pisemne pytania i okazania pewnej liczby dokumentów. Strony spełniły te żądania Sądu w wyznaczonych terminach.

120 W dniu 9 lipca 2008 r. Sąd postanowił przekazać sprawę do rozpoznania w pełnym składzie.

III – W sprawach połączonych F-124/05 i F-96/06

121 Postanowieniem prezesa Sądu z dnia 22 stycznia 2009 r. sprawy F-124/05 i F-96/06 zostały połączone do łącznego rozpoznania w procedurze ustnej i do wydania wyroku kończącego postępowanie w sprawie zgodnie z art. 46 regulaminu postępowania.

122 W ramach środków organizacji postępowania Sąd wezwał strony do udzielenia odpowiedzi na pisemne pytania i okazania pewnej liczby dokumentów. Strony spełniły te żądania Sądu w wyznaczonych terminach.

Żądania stron

I – W sprawie F-124/05

123 Skarżący wnosi do Sądu o:

- stwierdzenie nieważności decyzji odmawiającej zamknięcia postępowania dyscyplinarnego;

- stwierdzenie nieważności decyzji Komisji z dnia 26 września 2005 r. oddalającej jego zażalenie z dnia 20 maja 2005 r.;

- orzeczenie, że wniosek z dnia 22 października 2004 r. jest dopuszczalny i zasadny;

- uznanie, że Komisja jest odpowiedzialna za błędy, które popełniła, przyjmując decyzję odmawiającą zamknięcia postępowania dyscyplinarnego i decyzję z dnia 26 września 2005 r.;

- zasądzenie od Komisji na rzecz skarżącego i jego rodziny kwoty 3 163 602 EUR;

- nakazanie, aby na podstawie art. 17 ust. 4 Instrukcji dla sekretarza Sądu Pierwszej Instancji z dnia 3 maja 1994 r. pomijać dane określające tożsamość skarżącego we wszystkich publikacjach dotyczących niniejszego sporu;

- obciążenie Komisji kosztami postępowania.

124 Komisja wnosi do Sądu o:

- stwierdzenie, że nie należy orzekać w przedmiocie skargi;

- posiłkowo, odrzucenie skargi jako niedopuszczalnej;

- ewentualnie, uznanie skargi za bezzasadną;

- rozstrzygnięcie w sprawie kosztów zgodnie z przepisami o kosztach postępowania; pomocniczo orzeczenie, że rozstrzygnięcie o kosztach nastąpi w orzeczeniu w sprawie zarejestrowanej pod sygnaturą F-96/06.

II – W sprawie F-96/06

125 Skarżący wnosi do Sądu o:

- uznanie, że Komisja jest odpowiedzialna za błędy, które popełniła;

- zasądzenie od Komisji na rzecz skarżącego i jego rodziny kwoty 3 163 602 EUR;

- nakazanie, aby na podstawie art. 17 ust. 4 Instrukcji dla sekretarza Sądu Pierwszej Instancji z dnia 3 maja 1994 r. pomijać dane określające tożsamość skarżącego we wszystkich publikacjach dotyczących niniejszego sporu;

- obciążenie Komisji kosztami postępowania.

126 Komisja wnosi do Sądu o:

- uznanie skargi za częściowo niedopuszczalną lub co najmniej za bezzasadną;

- rozstrzygnięcie w sprawie kosztów zgodnie z przepisami o kosztach postępowania.

Co do prawa

I – W przedmiocie skargi F-124/05

127 Najpierw należy zbadać wniosek o umorzenie postępowania złożony przez Komisję.

A – Argumenty stron

128 Komisja opiera wniosek o umorzenie postępowania na dwóch argumentach. Po pierwsze, według niej zniknął interes skarżącego, aby żądać stwierdzenia nieważności decyzji odmawiającej zamknięcia postępowania dyscyplinarnego ze względu na decyzję organu powołującego z dnia 16 października 2006 r. o zamknięciu rzeczonego postępowania w wyniku wyroku w sprawie Komisja przeciwko Cresson. Po drugie, żądania dotyczące zasądzenia odszkodowania sformułowane w skardze F-124/05 są w istocie identyczne z żądaniami sformułowanymi w skardze F-96/06.

129 Skarżący uściśla, że nie kwestionuje faktu, iż skarga stała się bezprzedmiotowa, jeżeli chodzi o żądanie stwierdzenia nieważności decyzji odmawiającej zamknięcia postępowania dyscyplinarnego. Uważa natomiast, że jego żądanie zasądzenia odszkodowania zachowuje znaczenie. Jego zdaniem ze względu na to, że skarga w sprawie F-124/05 została wniesiona przed skargą w sprawie F-96/06, Sąd powinien najpierw orzec w przedmiocie pierwszej skargi, a następnie wziąć pod uwagę swoje orzeczenie przy rozpatrywaniu drugiej skargi.

B – Ocena Sądu

130 Przedmiotem wniosku skarżącego z dnia 22 października 2004 r. było zamknięcie dotyczącego go postępowania dyscyplinarnego. Decyzją z dnia 16 października 2006 r. organ powołujący zamknął wspomniane postępowanie. W wyniku tej decyzji skarżący osiągnął zatem zamierzony cel.

131 Ponadto skarżący sam przyznaje, że żądania stwierdzenia nieważności stały się bezprzedmiotowe w wyniku decyzji Komisji o zamknięciu postępowania dyscyplinarnego wszczętego przeciwko niemu. Takie stwierdzenie można uznać za odstąpienie skarżącego od wspomnianych żądań.

132 Z powyższego wynika, że nie ma już podstaw do orzekania w sprawie żądań stwierdzenia nieważności.

133 Natomiast żądania dotyczące zasądzenia odszkodowania sformułowane w skardze pozostają przedmiotowe.

134 Należy przede wszystkim stwierdzić po pierwsze, że ósmy zarzut sformułowany w skardze zarejestrowanej pod sygnaturą F-96/06 odsyła do wszystkich zarzutów przywołanych w skardze zarejestrowanej pod sygnaturą F-124/05, a po drugie, że żądania sformułowane w skardze zarejestrowanej pod sygnaturą F-96/06 są identyczne z żądaniami dotyczącymi zasądzenia odszkodowania sformułowanymi w skardze zarejestrowanej pod sygnaturą F-124/05.

135 Następnie trzeba przypomnieć, że jeśli skarga jest identyczna pod względem stron, przedmiotu i zarzutów ze skargą wniesioną wcześniej, to zgodnie z utrwalonym orzecznictwem (wyroki Trybunału: z dnia 17 maja 1973 r. w sprawach połączonych 58/72 i 75/72 Perinciolo przeciwko Radzie, Rec. s. 511, pkt. 3–5; z dnia 19 września 1985 r. w sprawach połączonych 172/83 i 226/83 Hoogovens Groep przeciwko Komisji, Rec. s. 2831, pkt 9; z dnia 22 września 1988 r. w sprawach połączonych 358/85 i 51/86 Francja przeciwko Parlamentowi, Rec. s. 4821, pkt 12; postanowienie Sądu z dnia 19 września 2006 r. w sprawie F-22/06 Vienne i in. przeciwko Parlamentowi, RecFP s. I-A-1-101, II-A-1-377, pkt 12) należy ją odrzucić jako niedopuszczalną.

136 Niemniej jednak, mimo że skarga F-124/05 została zarejestrowana wcześniej niż skarga F-96/06, a także mając na uwadze połączenie spraw F-124/05 i F-96/06 do łącznego rozpoznania w procedurze ustnej i do wydania wyroku kończącego postępowanie w sprawie, Sąd uznaje, że w interesie prawidłowego administrowania wymiarem sprawiedliwości bardziej stosowne będzie odstąpienie od zbadania żądań dotyczących zasądzenia odszkodowania sformułowanych przez skarżącego w skardze zarejestrowanej pod sygnaturą F-124/05, a zbadanie ich w ramach skargi zarejestrowanej pod sygnaturą F-96/06.

137 Należy zatem uwzględnić w całości wniosek o umorzenie postępowania przedstawiony przez Komisję.

II – W przedmiocie skargi F-96/06

A – W przedmiocie dopuszczalności

1. Argumenty stron

138 Na rozprawie Komisja twierdziła, że skarga o zasądzenie odszkodowania została złożona przedwcześnie, a zatem jest niedopuszczalna z powodu postępowania wszczętego przez skarżącego w celu uznania zawodowego podłoża jego choroby. Komisja oparła się na wyroku Sądu Pierwszej Instancji z dnia 15 grudnia 1999 r. w sprawie T-300/97 Latino przeciwko Komisji, RecFP s. I-A-259, II-1263, pkt 94, 95, w którym uznano za przedwczesne żądanie urzędnika o zasądzenie odszkodowania za krzywdę wynikającą z choroby zawodowej, ponieważ na etapie, na którym skarga została złożona, nie można było ocenić odpowiedniego charakteru regulaminowego odszkodowania, o które zainteresowany mógł się ubiegać. Komisja podkreśla, iż w niniejszej sprawie sprawozdanie komisji lekarskiej zawierało informację, że nie będzie można ocenić stopnia niezdolności skarżącego do pracy ze względu na brak ustabilizowania się stanu jego zdrowia oraz że sprawa zainteresowanego powinna zostać ponownie zbadana około dwa lata później. Według Komisji przed zapoznaniem się z wynikiem ponownego badania nie można stwierdzić, jaką kwotę skarżący będzie mógł otrzymać na podstawie art. 73 ust. 2 regulaminu pracowniczego. Tymczasem informacja ta jest niezbędna dla Sądu, aby ocenić, czy odszkodowanie otrzymane przez skarżącego na podstawie tego przepisu stanowi wystarczające naprawienie poniesionej szkody.

139 Skarżący odpowiada, że komisja lekarska nie musi określić stopnia niezdolności do pracy, aby organ powołujący podjął decyzję na podstawie art. 73 ust. 2 regulaminu. Artykuł 11 ust. 2 nowych zasad ubezpieczenia stanowi bowiem, że jeżeli ubezpieczony z powodu wypadku lub choroby zawodowej stał się całkowicie trwale niezdolny do pracy, uszczerbek na zdrowiu uznawany jest za wynoszący 100% i zainteresowanemu przysługuje kwota określona w art. 73 ust. 2 lit. b) regulaminu pracowniczego. Komitet ds. Inwalidztwa stwierdził zaś w dniu 29 października 2004 r., że skarżący jest trwale i całkowicie niezdolny do pracy.

140 Skarżący stwierdza ponadto, że Sąd Pierwszej Instancji w wyroku z dnia 10 grudnia 2008 r. w sprawie T-57/99 Nardone przeciwko Komisji, Zb.Orz.SP s. I-A-2-83 i II-A-2-505, orzekł, iż zasada wynikająca z ww. wyroku w sprawie Latino przeciwko Komisji, zgodnie z którą ewentualne odszkodowanie za niezgodne z prawem działanie administracji stanowi wyłącznie uzupełnienie systemu regulaminowego i jest wypłacane wyłącznie wtedy, gdy kwoty uzyskane z tego tytułu zostaną uznane za niewystarczające, nie stosuje się w sposób systematyczny. Skarżący uważa, że rozwiązanie wynikające z ww. wyroku w sprawie Nardone przeciwko Komisji powinno mieć zastosowanie w jego przypadku, jako że nieuzasadnione przedłużanie postępowania wszczętego na podstawie art. 73 regulaminu pracowniczego utrwala sytuację niepewności, w której skarżący znajduje się od lat, i nie pozwala na ustabilizowanie się jego stanu zdrowia. Tymczasem Komisja odmawia wypłaty odszkodowania na jego rzecz, dopóki jego stan zdrowia nie ustabilizuje się. Skarżący uznał, że Komisja skazała go w ten sposób na „błędne koło”, „piekielną spiralę”, które zakończyć może wyłącznie Sąd, zasądzając bezzwłoczną wypłatę przez instytucję odszkodowania na jego rzecz.

141 Komisja odpowiada na ten argument, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły wyjątkowe okoliczności, które doprowadziły do wydania wyroku w sprawie Nardone przeciwko Komisji.

2. Ocena Sądu

142 Tytułem wstępu Sąd zauważa, że Komisja nie podniosła w swojej odpowiedzi na skargę w odniesieniu do sprawy F-96/06, że skarga jest niedopuszczalna ze względu na jej przedwczesność, lecz przytoczyła ten argument dopiero, po pierwsze, w odpowiedzi na skargę w odniesieniu do sprawy F-124/05, precyzując, że argument ten dotyczy również skargi w sprawie F-96/06, a następnie, w piśmie z dnia 25 lutego 2008 r. przedstawionym w odpowiedzi na środek organizacji postępowania zarządzony przez Sąd w odniesieniu do dwóch spraw, a wreszcie, podczas wspólnej rozprawy dotyczącej dwóch spraw.

143 Jednakże fakt, że Komisja nie powołała się na tę przeszkodę procesową w odpowiedzi na skargę w odniesieniu do sprawy F-96/06, nie może uniemożliwić Sądowi jej zbadania przy uwzględnieniu bezwzględnie wiążącego charakteru warunków dopuszczalności skarg złożonych na podstawie art. 90 i 91 regulaminu pracowniczego (wyrok Sądu Pierwszej Instancji z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawach połączonych T-90/07 P i T-99/07 P Belgia i Komisja przeciwko Genette, Zb.Orz. s. II-3859, pkt 87 i przytoczone tam orzecznictwo). W niniejszej sprawie należy ponadto uwzględnić połączenie dwóch spraw (zob. podobnie wyrok Trybunału z dnia 18 marca 1980 r. w sprawach połączonych 26/79 i 86/79 Forges de Thy-Marcinelle et Monceau przeciwko Komisji, Rec. s. 1083, pkt 4) oraz okoliczność, że strony mogły podjąć dyskusję w tej kwestii na wspólnej rozprawie dla tych dwóch spraw.

144 W niniejszej sprawie nie wszystkie szkody, na które powołuje się skarżący, są oparte na uszczerbku na zdrowiu i nie można z góry uznać, że mogą one w całości zostać naprawione w ramach postępowania w sprawie uznania zawodowego podłoża choroby skarżącego. Niektóre z zarzutów wymienionych przez skarżącego dotyczą sytuacji, w których urzędnik może doznać krzywdy nawet przy braku występowania choroby zawodowej.

145 Zwłaszcza liczne przypadki naruszenia prawa do obrony, o których doniósł skarżący, mogły wywoływać w nim poczucie krzywdy odrębne od uszczerbku na zdrowiu, a więc takie, którego nie można naprawić kwotą przewidzianą w art. 73 regulaminu pracowniczego.

146 Skarżący żąda również w szczególności naprawienia krzywdy, której doznał w wyniku przewlekłości wszczętego przeciwko niemu postępowania dyscyplinarnego.

147 W tym względzie należy stwierdzić, że w wyniku postępowania dyscyplinarnego każdy urzędnik doświadcza sytuacji niepewności co do jego przyszłości zawodowej, która nieuchronnie wywołuje u niego stres i niepokój. Jeżeli taka niepewność trwa zbyt długo, natężenie wywołanego u niego stresu i niepokoju wzrasta ponad znajdujący uzasadnienie poziom. Należy zatem uznać, że przewlekłość postępowania dyscyplinarnego każe zakładać, iż zainteresowany doznał krzywdy.

148 Wobec takiej sytuacji silnej niepewności przekraczającej rozsądny okres bezsporne jest, że osoby mogą reagować w różny sposób, na przykład w zależności od ich ewentualnej wrażliwości psychicznej. Zatem konsekwencje nieracjonalnego czasu trwania postępowania dyscyplinarnego mogą przyjąć formę cierpienia psychicznego lub w najpoważniejszych przypadkach rzeczywistej choroby psychicznej albo nasilenia wcześniej istniejącej choroby psychicznej.

149 Jeżeli chodzi w szczególności o krzywdę, którą może wywołać przewlekłość postępowania dyscyplinarnego, należy rozróżnić, po pierwsze, krzywdę, której doznaje urzędnik lub pracownik niezależnie od ewentualnej choroby, a po drugie, krzywdę spowodowaną ewentualną chorobą psychiczną lub nasileniem takiej choroby, której źródłem byłaby przewlekłość wspomnianego postępowania (zob. analogicznie wyrok Sądu z dnia 2 maja 2007 r. w sprawie F-23/05 Giraudy przeciwko Komisji, Zb.Orz.SP s. I-A-1-121, II-A-1-657, pkt 197–202).

150 Zatem żądanie zasądzenia zadośćuczynienia w celu naprawienia pierwszego rodzaju krzywdy jest dopuszczalne bez względu na stan ewentualnego dochodzenia wszczętego swego czasu przez urzędnika na podstawie art. 73 regulaminu pracowniczego.

151 Natomiast zgodnie z orzecznictwem żądanie urzędnika dotyczące zasądzenia odszkodowania i zadośćuczynienia w celu naprawienia szkody materialnej i krzywdy spowodowanej chorobą zawodową co do ogólnej zasady nie jest dopuszczalne do czasu zakończenia postępowania wszczętego na podstawie art. 73 regulaminu pracowniczego.

152 Należy przypomnieć w tym względzie, że system wprowadzony na podstawie art. 73 regulaminu pracowniczego przewiduje odszkodowanie ryczałtowe w przypadku wypadku lub choroby zawodowej bez potrzeby udowadniania przez osobę zainteresowaną jakiegokolwiek uchybienia ze strony instytucji. Ponadto z orzecznictwa wynika, że tylko w okolicznościach, w których okazuje się, że system regulaminu pracowniczego nie zezwala na właściwe odszkodowanie poniesionej szkody, urzędnik ma prawo żądać odszkodowania dodatkowego (wyroki Trybunału: z dnia 8 października 1986 r. w sprawach połączonych 169/83 i 136/84 Leussink przeciwko Komisji, Rec. s. 2801, pkt 13; z dnia 9 września 1999 r. w sprawie C-257/98 P Lucaccioni przeciwko Komisji, Rec. s. I-5251, pkt 22; wyrok Sądu Pierwszej Instancji z dnia 14 maja 1998 r. w sprawie T-165/95 Lucaccioni przeciwko Komisji, RecFP s. I-A-203, II-627, pkt 71; ww. wyrok w sprawie Latino przeciwko Komisji, pkt 94).

153 Zatem skarga, w której urzędnik domagał się naprawienia krzywdy doznanej według swojego twierdzenia z powodu choroby zawodowej, wniesiona przed zakończeniem postępowania wszczętego na podstawie art. 73 regulaminu pracowniczego, została uznana za przedwczesną ze względu na to, że na etapie, na którym skarga została wniesiona, nie można było ocenić odpowiedniego charakteru wynikającego z regulaminu pracowniczego odszkodowania, o które zainteresowany mógł się ubiegać (ww. wyrok w sprawie Latino przeciwko Komisji, pkt 94, 95).

154 W niedawno wydanym wyroku Sąd Pierwszej Instancji orzekł jednak, że nie można automatycznie wyciągać wniosku o przedwczesności żądania wypłaty odszkodowania z tytułu zarzucanego instytucji działania niezgodnego z prawem ze względu na niezakończenie procedury medycznej (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Nardone przeciwko Komisji, pkt 56). W wyroku sprecyzowano bowiem, że o ile zazwyczaj urzędnik może w razie potrzeby szybciej i mniejszym kosztem wykazać, że ma prawo do odszkodowania ryczałtowego na podstawie art. 73 regulaminu niż że zostały spełnione warunki niezbędne do powstania pozaumownej odpowiedzialności Wspólnoty, o tyle nie zawsze tak się dzieje (ww. wyrok w sprawie Nardone przeciwko Komisji, pkt 56). To w świetle ekonomii procesowej – zasady, która wymaga wyważenia różnych czynników występujących w każdym konkretnym przypadku – Sąd Pierwszej Instancji w ww. wyroku w sprawie Latino przeciwko Komisji uzależnił dopuszczalność skargi o zadośćuczynienie na zasadach ogólnych od wyczerpania możliwości otrzymania odszkodowania regulaminowego przewidzianego w art. 73 regulaminu pracowniczego (ww. wyrok w sprawie Nardone przeciwko Komisji, pkt 56).

155 W tym względzie można uściślić, że co się tyczy ustalenia i oceny szkody wynikającej z choroby zawodowej, postępowanie przewidziane w ramach wykonania art. 73 regulaminu pracowniczego należy postrzegać jako lex specialis w stosunku do zasad ogólnych odpowiedzialności pozaumownej (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Giraudy przeciwko Komisji, pkt 193–196).

156 W większości przypadków ustalenie związku przyczynowego między wykonywaniem obowiązków a przywoływaną szkodą, a także ocena szkody wymagają ekspertyzy lekarskiej, w związku z czym ustalenie takiego związku przyczynowego i takiej szkody przez sąd europejski przed zakończeniem postępowania wszczętego na podstawie art. 73 regulaminu pracowniczego, nie miałoby sensu, a nawet nie byłoby możliwe.

157 Tak jest w niniejszym przypadku, co oznacza, że rozwiązanie wskazane w ww. wyroku w sprawie Nardone przeciwko Komisji nie ma tu zastosowania.

158 Rozwiązanie to było podyktowane troską o ekonomię procesową, w „wyjątkowych okolicznościach charakteryzujących [tę] sprawę” (ww. wyrok w sprawie Nardone przeciwko Komisji, pkt 57). W tej sprawie ekspertyza lekarska nie była bowiem konieczna do oceny krzywdy doznanej przez A. Nardone’a i wynikającej z pracy w zakurzonym i brudnym środowisku (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Nardone przeciwko Komisji, pkt 98–123).

159 W niniejszej sprawie natomiast ekspertyza lekarska jest konieczna, aby określić rozmiar szkody fizycznej i psychicznej, która może zostać przypisana warunkom wykonywania przez skarżącego działalności zawodowej.

160 Ponadto wydaje się, że postępowanie wszczęte przez skarżącego na podstawie art. 73 regulaminu pracowniczego niedługo zostanie zakończone, jak to podniosła Komisja na rozprawie. W istocie ze sprawozdania komisji lekarskiej z dnia 5 grudnia 2007 r. wynika, że skarżący powinien zostać ponownie zbadany po upływie około dwóch lat na wniosek strony, która jako pierwsza z nim wystąpi.

161 Ponadto należy przypomnieć, że art. 19 ust. 3 akapit drugi zasad ubezpieczenia przewiduje, że jeżeli po zakończeniu leczenia nie można określić stopnia niezdolności do pracy w sposób ostateczny, sprawozdanie komisji lekarskiej powinno określić dokładny termin, w którym najpóźniej należy dokonać ponownego zbadania sprawy ubezpieczonego. Przepis ten należy bezwzględnie interpretować w sposób zawężający. Gdyby bowiem komisja lekarska mogła kilkakrotnie przekładać datę ponownego zbadania sprawy ubezpieczonego, niektórzy ubezpieczeni nigdy nie otrzymaliby kwoty przewidzianej w art. 73 regulaminu pracowniczego za swojego życia. Ponadto szeroka wykładnia tego przepisu byłaby sprzeczna z pojęciem utrwalenia zdefiniowanego w art. 19 ust. 3 zasad ubezpieczenia, zgodnie z którym skutki wypadku lub choroby zawodowej uznawane są za utrwalone, jeżeli nie zachodzą już w nich zmiany lub zanikają one bardzo powoli i w bardzo ograniczonym zakresie. Zatem pojęcie utrwalenia nie wyklucza zmiany stanu pacjenta, lecz zakłada stabilizację lub bardzo wolną zmianę.

162 Ze wszystkich powyższych rozważań wynika, że w niniejszej sprawie zasada ekonomii procesowej wymaga zakończenia specjalnego postępowania przewidzianego w ramach wykonania art. 73 regulaminu.

163 Z tego względu bez konieczności zajmowania stanowiska co do krytycznych uwag skarżącego dotyczących prowadzenia postępowania wszczętego na podstawie art. 73 regulaminu pracowniczego, w tym krytycznych uwag dotyczących niezastosowania art. 11 ust. 2 nowych zasad ubezpieczenia i przedstawionych w pkt 139 niniejszego wyroku, żądanie skarżącego w zakresie, w jakim dotyczy naprawienia szkody będącej następstwem choroby zawodowej, na którą zapadł, należy uznać za przedwczesne, a w konsekwencji odrzucić je jako niedopuszczalne. Natomiast podniesione przez skarżącego żądanie zadośćuczynienia w aspekcie krzywdy niezależnej od choroby, na którą skarżący zapadł, należy uznać za dopuszczalne.

B – Co do istoty

164 Skarżący twierdzi, że Komisja popełniła wiele błędów, które pozwalają wnioskować o stosowaniu wobec niego mobbingu. Te różnorodne błędy były przyczyną kolejnych napadów i nawrotów depresji nerwowej, na którą skarżący cierpi i która leży u podstaw jego niezdolności do pracy. Poniósł zatem szkodę materialną wynikającą z różnicy między wynagrodzeniem, które otrzymywał jako urzędnik, a rentą inwalidzką, a także doznał szczególnie dotkliwej krzywdy.

165 Tytułem wstępu należy stwierdzić, że w skardze skarżący wnioskował o wyznaczenie biegłego, który miałby za zadanie ustalić wysokość poniesionej przez niego szkody materialnej i doznanej krzywdy. Na rozprawie skarżący nie wspomniał więcej o tym żądaniu i przedstawił zaktualizowaną wycenę swojej szkody i krzywdy, szacując je na kwotę 3 163 602 EUR. Należy to uznać za odstąpienie skarżącego od żądań dotyczących wyznaczenia biegłego.

166 Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w ramach żądania odszkodowania i zadośćuczynienia podniesionego przez urzędnika odpowiedzialność Wspólnoty jest uzależniona od łącznego spełnienia szeregu warunków dotyczących bezprawności działania zarzucanego instytucjom, rzeczywistego charakteru szkody i istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zarzucanym działaniem i jakoby poniesioną szkodą (wyrok Trybunału z dnia 21 lutego 2008 r. w sprawie C-348/06 P Komisja przeciwko Girardot, Zb.Orz. s. I-833, pkt 52 i przytoczone tam orzecznictwo; wyrok Sądu Pierwszej Instancji z dnia 6 maja 2009 r. w sprawie T-12/08 P M przeciwko EMEA, Zb.Orz.SP s. I-B-1-31, II-B-1-159, pkt 98).

167 Należy najpierw zbadać, czy Komisja popełniła błąd powodujący powstanie po jej stronie odpowiedzialności.

1. W przedmiocie błędów zarzucanych Komisji

168 Skarżący przywołuje osiem zarzutów na poparcie swojej skargi o stwierdzenie odpowiedzialności odszkodowawczej. Skarżący zarzuca co do istoty:

- nieuzasadnione jego zdaniem obwinienie go w „sprawie Berthelota” (zarzut pierwszy);

- różne naruszające prawo do obrony braki i uchybienia dochodzeń administracyjnych (zarzut drugi);

- naruszenie zasady zachowania poufności dochodzeń OLAF-u (zarzut trzeci);

- bezprawne zniesienie immunitetu jurysdykcyjnego (zarzut czwarty);

- bezprawne podjęcie wobec niego decyzji o przeniesieniu (zarzut piąty);

- różne bezprawne działania w toku postępowania w sprawie uznania zawodowego podłoża choroby skarżącego (zarzut szósty);

- bezprawność opinii wydanej przez Komitet ds. Inwalidztwa w dniu 29 października 2004 r. (zarzut siódmy);

- bezprawne wszczęcie i kontynuowanie postępowania dyscyplinarnego przeciwko niemu (zarzut ósmy).

a) W przedmiocie zarzutu pierwszego, dotyczącego nieuzasadnionego zdaniem skarżącego obwinienia go w „sprawie Berthelota”

Argumenty stron

169 W zarzucie pierwszym skarżący powołuje się na całkowicie nieuzasadnione jego zdaniem obwinienie go w „sprawie Berthelota”. Uznając go przy braku jakichkolwiek dowodów za głównego inspiratora „sprawy Berthelota”, „[f]ormułując tak poważne oskarżenia bez najmniejszego dowodu świadczącego przeciwko [niemu], ukrywając przed belgijskimi organami sądowymi istotne uwagi [, które przedstawił], utrzymując je tak długo bez podjęcia choćby w najmniejszym zakresie obowiązku przeprowadzenia dochodzenia celem ich weryfikacji, a nawet wszczynając dochodzenie dyscyplinarne przeciwko [niemu]”, Komisja jego zdaniem uchybiła obowiązkowi staranności i pomocy, naruszyła zasadę dobrej administracji i uzasadnione oczekiwania zainteresowanego, a także motyw 10 rozporządzenia nr 1073/1999, który wyraża zasadę stanowiącą, że wnioski dochodzenia OLAF-u są oparte wyłącznie na podstawie elementów posiadających wartość dowodową.

170 W decyzji z dnia 10 listopada 2005 r. oddalającej wniosek skarżącego organ powołujący uznał, że argumenty skarżącego podniesione w zarzucie pierwszym dotyczą istoty postępowania dyscyplinarnego.

171 W odpowiedzi na ten argument skarżący uściślił w skardze, że zarzut ten wykracza poza zarzut ósmy jego skargi, który dotyczy nieprawidłowości postępowania dyscyplinarnego.

Ocena Sądu

172 W zakresie, w jakim argumenty podniesione w niniejszym zarzucie mają ścisły związek z zarzutem ósmym, w którym skarżący krytykuje decyzję dotyczącą wszczęcia wobec niego postępowania dyscyplinarnego, argumenty te zostaną zbadane w ramach tegoż zarzutu.

173 W zakresie, w jakim niniejszy zarzut można zrozumieć jako krytykę faktu, że dochodzenia OLAF-u i IDOC dotyczyły skarżącego, należy sprecyzować, że instytucja posiada szerokie uprawnienia dyskrecjonalne, jeżeli chodzi o wszczynanie i prowadzenie dochodzeń administracyjnych, pod warunkiem że istnieje racjonalne podejrzenie popełnienia naruszenia dyscyplinarnego.

174 W niniejszej sprawie skarżący był szefem gabinetu E. Cresson, członka Komisji, w momencie gdy miało miejsce niezgodne z prawem zaszeregowanie R. Berthelota, jeżeli chodzi o tabelę wynagrodzeń, i jego zatrudnienie, również niezgodne z prawem, w WCB. Ponadto skarżący został wymieniony w niektórych zeznaniach urzędników i pracowników. W szczególności pani T., asystentka w WCB, twierdziła, że wysłała skarżącemu, na jego wyraźne polecenie, notatkę w sprawie możliwości przeszeregowania R. Berthelota i jego ewentualnego zatrudnienia w charakterze zewnętrznego pracownika naukowego w WCB.

175 Należy zatem uznać za uzasadnione, że OLAF i IDOC podczas prowadzonych dochodzeń sprawdzały, czy skarżący jako szef gabinetu odegrał rolę w stwierdzonych nieprawidłowościach, a jeżeli tak było, na czym ta rola polegała.

176 Przy uwzględnieniu, że w kontekście sprawy „Berthelota” występują elementy, które mogą wywoływać racjonalne podejrzenie wobec skarżącego, zarzut w zakresie dotyczącym wszczęcia i prowadzenia dochodzeń wobec zainteresowanego, musi zostać oddalony.

b) W przedmiocie zarzutu drugiego, dotyczącego naruszających prawo do obrony braków i uchybień dochodzeń administracyjnych

Argumenty stron

177 Zarzut drugi jest podzielony na dwie części. W pierwszej części zarzutu skarżący podnosi różne naruszające prawo do obrony braki i uchybienia w prowadzeniu dochodzeń administracyjnych. W drugiej części zarzutu krytykuje brak bezstronności organów, które prowadziły dochodzenia administracyjne.

178 W pierwszej części zarzutu skarżący wysuwa następujące argumenty.

179 W pierwszej kolejności zdaniem skarżącego został on „wypchnięty na przód sceny”, podczas gdy inne osoby, które brały udział w przeszeregowaniu R. Berthelota w tabeli wynagrodzeń i jego zatrudnieniu w WCB nie zostały obwinione.

180 W drugiej kolejności niektóre wnioski dowodowe, które skarżący sformułował, nie wzbudziły jego zdaniem najmniejszego zainteresowania organów odpowiedzialnych za prowadzenie dochodzeń. Po pierwsze, OLAF odmówił uwzględnienia terminarza, który skarżący chciał przekazać. Po drugie, Komisja, OLAF i IDOC nie dążyły do zweryfikowania odpowiedzi udzielonej przez L., dyrektora Dyrekcji Personelu i Administracji w DG ds. Badań Naukowych, na pytanie, dlaczego wejście trzech urzędników do budynku Breydel w Brukseli na zebranie, które rzekomo miało się odbyć w listopadzie 1996 r., nie zostało odnotowane w odpowiednim rejestrze. Po trzecie, osoby prowadzące dochodzenie nigdy nie przesłuchały pani M., kierującej sekretariatem szefa gabinetu w czasie zaistnienia okoliczności faktycznych sprawy. Po czwarte, nie uwzględniono sprzeczności i rozbieżności między różnymi zeznaniami.

181 W trzeciej kolejności naruszone zostało prawo skarżącego do obrony w wyniku upoważnienia zespołu dziennikarzy RTBF do wstępu do pomieszczeń OLAF-u i sfilmowania poufnych dokumentów bezpośrednio dotyczących skarżącego w celu ich pokazania w programie o dużej oglądalności zatytułowanym „W imieniu prawa” w dniu 27 grudnia 2000 r.

182 W czwartej kolejności notatka z dnia 18 marca 2002 r. zawierająca uwagi skarżącego nie została załączona do sprawozdania z uzupełniającego dochodzenia administracyjnego z dnia 22 lutego 2002 r.

183 W drugiej części zarzutu skarżący podnosi w szczególności postawę osoby kierującej dochodzeniem, pani D., która w pierwszej kolejności nie uwzględniła sprawozdania z przesłuchania zainteresowanego w notatce z dnia 27 marca 2001 r., w drugiej kolejności przedstawiła w piśmie skierowanym do E. Cresson w dniu 23 listopada 2001 r. obciążające go okoliczności faktyczne jako ustalone, a w trzeciej kolejności nie włączyła jego notatki z dnia 18 marca 2002 r. do sprawozdania z uzupełniającego dochodzenia administracyjnego z dnia 22 lutego 2002 r.

184 Komisja przypomina w pierwszej kolejności, że zasada równego traktowania urzędników nie może być interpretowana w ten sposób, że urzędnik ukarany za uchybienie wymogom określonym w regulaminie ma podstawę w celu uniknięcia środka, który został na niego nałożony, do powoływania się na okoliczność, iż inny urzędnik, który uchybił wspomnianym wymogom, nie został ukarany. Zasada ta znajduje zastosowanie a fortiori w niniejszej sprawie, gdyż skarżący nie został ukarany.

185 W drugiej kolejności Komisja kwestionuje stwierdzenie skarżącego, że przywołane przez niego okoliczności faktyczne nie zostały uwzględnione. Sprawozdania z dochodzeń są w istocie formułowane nie w trybie twierdzącym, lecz jako przypuszczenia i znajduje się w nich wzmianka o wszelkich rozbieżnościach w oświadczeniach różnych przesłuchiwanych urzędników.

186 W trzeciej kolejności Komisja podnosi, że notatka skarżącego z dnia 18 marca 2002 r. zawierała głównie stwierdzenia zawarte w oświadczeniu z dnia 12 września 2001 r. załączonym do sprawozdania z dochodzenia IDOC. Zatem nie było potrzeby zmiany projektu sprawozdania przekazanego skarżącemu do skomentowania, ponieważ uwagi zawarte w notatce zostały już uwzględnione podczas redagowania sprawozdania.

187 Jeżeli chodzi o drugą część zarzutu, Komisja argumentuje, że w notatce z dnia 23 listopada 2001 r. skierowanej do E. Cresson pani D. nie zajęła stanowiska, a jedynie przekazała zeznanie. Nie można zatem mówić o braku bezstronności w tej notatce. Jeżeli chodzi o notatkę skarżącego z dnia 18 marca 2002 r., Komisja odsyła do argumentów wysuniętych w komentarzu do pierwszej części zarzutu.

Ocena Sądu

188 Jeżeli chodzi w pierwszej kolejności o argument, że inne osoby, które brały udział w przeszeregowaniu R. Berthelota w tabeli wynagrodzeń i jego zatrudnieniu w WCB, nie zostały obwinione, należy przypomnieć, że instytucja posiada szerokie uprawnienia dyskrecjonalne, jeżeli chodzi o wszczynanie i prowadzenie dochodzeń administracyjnych, pod warunkiem że istnieje racjonalne podejrzenie popełnienia naruszenia dyscyplinarnego (zob. pkt 173 powyżej).

189 Przy uwzględnieniu po pierwsze tych szerokich uprawnień dyskrecjonalnych, a po drugie istnienia elementów, które mogą wywoływać racjonalne podejrzenie wobec skarżącego (zob. pkt 176 powyżej), argument, że niektórzy urzędnicy nie byli objęci dochodzeniami administracyjnymi, nie pozwala stwierdzić braków lub uchybień w kwestii prawa do obrony podniesionych w pierwszej części zarzutu.

190 W drugiej kolejności, jeżeli chodzi o argumenty skarżącego, że niektóre sformułowane przez niego wnioski dowodowe nie zostały uwzględnione przez organy kierujące dochodzeniami, zainteresowany nie wykazał, że wspomniane organy nie uwzględniły w aktach przedstawionych przez niego wniosków dowodowych i nie zbadały ich.

191 Jeżeli chodzi, w trzeciej kolejności, o argument skarżącego, że notatka z dnia 18 marca 2002 r. nie została uwzględniona w uzupełniającym sprawozdaniu z dochodzenia administracyjnego IDOC, należy stwierdzić, że notatka ta nie zawierała wzmianki o żadnych nowych okolicznościach faktycznych w stosunku do zeznania zainteresowanego załączonego do sprawozdania. Ponadto prawo urzędnika do wypowiadania się na temat okoliczności faktycznych, które go dotyczą, nie oznacza obowiązku zmiany wniosków sprawozdania przez osoby prowadzące dochodzenie w zależności od żądań przedstawionych przez przesłuchiwanego urzędnika.

192 Wreszcie w czwartej kolejności argumenty skarżącego oparte na braku bezstronności organów kierujących dochodzeniami należy oddalić. Po pierwsze, fakt, że w notatce z dnia 27 marca 2001 r. osoba kierująca dochodzeniem, pani D., nie załączyła streszczenia przesłuchania skarżącego, nie stanowi dowodu na brak bezstronności, jako że zostało one załączone do sprawozdania końcowego IDOC. Po drugie, jak słusznie stwierdziła Komisja, błędne jest twierdzenie, że w piśmie z dnia 23 listopada 2001 r. skierowanym do E. Cresson, pani D. przedstawiła obciążające skarżącego okoliczności jako ustalone: w tym piśmie pani D. wystąpiła jedynie z wnioskiem do byłego członka Komisji o wyjaśnienia dotyczące zeznania pani T., asystentki w WCB. Po trzecie, jeżeli chodzi o argument, że notatka z dnia 18 marca 2002 r. nie została włączona do sprawozdania z uzupełniającego dochodzenia administracyjnego IDOC, powyżej sprecyzowano, że prawo urzędnika do wypowiadania się na temat okoliczności faktycznych, które go dotyczą, nie oznacza obowiązku zmiany wniosków sprawozdania przez osoby prowadzące dochodzenie w zależności od żądań przedstawionych przez przesłuchiwanego urzędnika.

193 Argument dotyczący domniemanego upoważnienia udzielonego przez Komisję ekipie dziennikarzy RTBF do sfilmowania poufnego dokumentu dotyczącego skarżącego zostanie zbadany w ramach zarzutu trzeciego dotyczącego naruszenia zasady poufności dochodzeń OLAF-u, w którym przywołane zostały te same okoliczności faktyczne.

194 Zatem z wyjątkiem tego ostatniego argumentu, który zostanie poddany ocenie przy badaniu zarzutu trzeciego, naruszenie prawa do obrony, podniesione przez skarżącego w zarzucie drugim, jest bezzasadne.

c) W przedmiocie zarzutu trzeciego dotyczącego naruszenia zasady poufności dochodzeń OLAF-u

Argumenty stron

195 Trzeci zarzut dotyczy naruszenia zasady poufności dochodzeń OLAF-u. Skarżący utrzymuje, że w 2000 r. OLAF lub Komisja upoważniły telewizję RTBF do wstępu do pomieszczeń OLAF-u w celu zapoznania się z dotyczącymi go ściśle poufnymi dokumentami oraz do sfilmowania niektórych z nich. W ten sposób protokół z jego przesłuchania przez OLAF, zaklasyfikowany jako „tajny”, został pokazany w programie telewizyjnym o dużej oglądalności zatytułowanym „W imieniu prawa” i nadanym w dniu 27 grudnia 2000 r., w wyniku czego skarżący został publicznie obwiniony.

196 Ponadto Komisja jego zdaniem naruszyła obowiązek udzielenia pomocy skarżącemu, ponieważ nie wykazała najmniejszej inicjatywy w odniesieniu do znalezienia osób odpowiedzialnych za rozpowszechnienie tego dokumentu i przywrócenia czci skarżącemu.

197 Komisja kwestionuje dopuszczalność tego zarzutu, twierdząc, że został podniesiony przez skarżącego w zażaleniu z dnia 14 października 2004 r. na decyzję o przeniesieniu. Komisja poinformowała, że zażalenie to było przedmiotem decyzji oddalającej wydanej przez organ powołujący w dniu 15 marca 2005 r., od której skarżący nie odwołał się w terminie przewidzianym w art. 91 regulaminu pracowniczego.

198 Pomocniczo Komisja uważa ten zarzut za bezzasadny i zaprzecza, że upoważniła RTBF do zapoznania się z dokumentami dotyczącymi skarżącego.

199 Komisja uściśla po pierwsze, że OLAF w interesie publicznym, jakim jest informowanie społeczeństwa, i zgodnie z własną strategią komunikacyjną udostępnia audiowizualnym środkom przekazu ogólne ujęcia swoich pomieszczeń w postaci bazy danych ujęć i upoważnia media do kręcenia ogólnych ujęć w swoich pomieszczeniach bez dostępu do dokumentów i miejsc o szczególnym znaczeniu.

200 Komisja podnosi po drugie, że protokół przesłuchania skarżącego przez OLAF został przekazany belgijskim organom sądowym, a ponieważ podmioty zewnętrzne wobec Komisji były jego odbiorcami, nie można stwierdzić, że to ona umożliwiła dostęp do tego dokumentu dziennikarzom RTBF.

201 Komisja kwestionuje zatem występowanie jakiegokolwiek związku między ogólnymi ujęciami pomieszczeń OLAF-u a ujęciem rozpatrywanego dokumentu poufnego. Komisja wyraża ubolewanie z powodu przecieków, lecz kwestionuje fakt, że ponosi za nie odpowiedzialność, i podkreśla, że ciężar dowodu spoczywa na skarżącym.

202 Jeżeli chodzi o domniemane naruszenie obowiązku udzielenia pomocy, Komisja stwierdziła, że skarżący nie zwrócił się do niej z wnioskiem sformułowanym na podstawie art. 24 regulaminu pracowniczego.

Ocena Sądu

- W przedmiocie dopuszczalności zarzutu

203 Prawdą jest, że ukazanie poufnych dokumentów podczas programu telewizyjnego z dnia 27 grudnia 2000 r. zostało podniesione w zażaleniu skarżącego z dnia 14 października 2004 r., oddalonym decyzją organu powołującego, od której skarżący nie wniósł odwołania na podstawie art. 91 regulaminu pracowniczego. W zażaleniu tym skarżący podniósł w jednym zdaniu, że jego zdaniem poufne dokumenty, które go dotyczyły, zostały pokazane w programie „W imieniu prawa”, aby zilustrować „liczne środki mobbingu”, których był ofiarą w związku ze „sprawą Cresson”, a których tylko jednym z aspektów jest dotyczące go przeniesienie.

204 Jednakże jedynym przedmiotem tego zażalenia był wniosek o wycofanie decyzji o przeniesieniu. Zażalenie nie miało za przedmiot wniosku o odszkodowanie na rzecz zainteresowanego z powodu zarzucanych błędów popełnionych przez Komisję.

205 Dopuszczalne jest tymczasem, aby urzędnik powoływał się na ten sam zarzut, na ten sam argument lub tę samą okoliczność faktyczną na poparcie kilku zażaleń, których przedmiot jest prawnie odrębny (zob. analogicznie wyrok Sądu Pierwszej Instancji z dnia 19 września 2008 r. w sprawie T-253/06 P Chassagne przeciwko Komisji, Zb.Orz.SP s. I-B-1-43, II-B-1-295, pkt 149).

206 Zarzut niedopuszczalności podniesiony przez Komisję powinien zatem zostać oddalony.

- W przedmiocie zasadności zarzutu

207 Zbadanie zasadności tego zarzutu wymaga najpierw krótkiego streszczenia spornego fragmentu programu „W imieniu prawa”.

208 W krótkim fragmencie programu pojawiło się nazwisko skarżącego i nadane zostało ujęcie, które w komentarzu towarzyszącym zdjęciom z programu zostało przedstawione jako protokół przesłuchania skarżącego przez OLAF.

209 Nazwisko skarżącego pojawiło się w kontekście wywiadu z panem H., kierującym spółką H. Opowiadał on, jak zjawił się w gabinecie E. Cresson bez zaproszenia, aby zwrócić się o pokrycie przez gabinet czynszu za mieszkanie zajmowane przez R. Berthelota, dotychczas opłacanego przez spółkę H. Wyjaśnił, że wówczas ze zdziwieniem odkrył, iż zmieniła się osoba na stanowisku szefa gabinetu, a nowy szef gabinetu, tj. skarżący, wyrzucił go bez ogródek za drzwi, pytając, co mają znaczyć te żarty. Następnie pojawiło się kilka ujęć pomieszczeń OLAF-u, a potem krótkie ujęcie nieczytelnego na ekranie dokumentu, który został przedstawiony przez dziennikarza jako protokół przesłuchania skarżącego przez OLAF i skomentowany przez niego w następujący sposób:

„Sprawozdanie z dochodzenia OLAF-u zawiera przesłuchanie [skarżącego]. Potwierdza ono, że R. Berthelot pojawił się raz lub dwa razy w towarzystwie H. w sekretariacie E. Cresson”.

210 Następnie w programie poruszono inny aspekt sprawy.

211 Zatem podczas spornego programu nazwisko skarżącego i fragment protokołu jego przesłuchania przez OLAF zostały przytoczone w sposób lakoniczny i incydentalny, przy czym zainteresowany nie został osobiście obwiniony.

212 Nawet jeżeli skarżący nie został osobiście obwiniony, należy wyrazić ubolewanie, że dokument przedstawiony w komentarzu towarzyszącym zdjęciom z programu jako protokół jego przesłuchania przez OLAF został pokazany podczas rozpatrywanego programu.

213 Zgodnie z orzecznictwem w ramach skargi o odszkodowanie do strony skarżącej należy wykazanie, czy spełnione są przesłanki powstania odpowiedzialności pozaumownej Unii Europejskiej. Istnieje jednakże pewne ograniczenie tej zasady, w przypadku gdy fakt wyrządzający szkodę mógł być spowodowany kilkoma różnymi przyczynami i gdy pozwana instytucja nie dostarczyła żadnego dowodu umożliwiającego ustalenie, której z tej przyczyn można przypisać ten fakt, podczas gdy znajduje się ona w najkorzystniejszej pozycji, aby dostarczyć dowodów w tym względzie, w związku czym pojawiająca się niepewność powinna ją obciążać (zob. podobnie wyrok Sądu Pierwszej Instancji z dnia 8 lipca 2008 r. w sprawie T-48/05 Franchet i Byk przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II-1585, pkt 182, 183).

214 Jednakże w niniejszej sprawie nie można uznać, że Komisja znajdowała się w najkorzystniejszej pozycji, aby dostarczyć dowody pozwalające ustalić przyczynę przecieku. W konsekwencji niepewność co do pochodzenia tego przecieku nie może jej obciążać.

215 Komisja słusznie utrzymuje bowiem, że ona sama i OLAF nie były jedynymi organami posiadającymi protokół przesłuchania skarżącego przez OLAF, ponieważ OLAF przekazał go belgijskim organom krajowym w celu ewentualnego wszczęcia postępowania sądowego.

216 Ponadto Komisja uściśla, że OLAF w ramach interesu publicznego, jakim jest informowanie społeczeństwa, i własnej strategii komunikacyjnej, udostępnia audiowizualnym środkom przekazu ogólne ujęcia swoich pomieszczeń w postaci bazy danych ujęć i upoważnia media do kręcenia ogólnych ujęć w swoich pomieszczeniach. Nie można zatem ustalić żadnego związku między ogólnymi ujęciami pomieszczeń OLAF-u a ujęciem dokumentu przedstawionego podczas programu jako protokół przesłuchania skarżącego.

217 Ponadto, jeżeli chodzi o zarzut, zgodnie z którym Komisja naruszyła obowiązek udzielania pomocy, należy stwierdzić, że skarżący nie złożył wniosku o udzielenie pomocy na podstawie art. 24 regulaminu pracowniczego. Wobec braku szczególnych okoliczności Komisja nie miała obowiązku spontanicznie udzielać pomocy skarżącemu. Tylko takie okoliczności mogą bowiem zobowiązać instytucję do podjęcia – bez uprzedniego wniosku zainteresowanego, lecz z własnej inicjatywy – określonego działania wspomagającego (wyrok Trybunału z dnia 12 czerwca 1986 r. w sprawie 229/84 Sommerlatte przeciwko Komisji, Rec. s. 1805, pkt 20; postanowienie Sądu z dnia 31 maja 2006 r. w sprawie F-91/05 Frankin i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz.SP s. I-A-1-25, II-A-1-83, pkt 23, 24).

218 Zarzut dotyczący naruszenia przez instytucję obowiązku udzielenia pomocy należy w konsekwencji oddalić.

219 Z całości powyższych rozważań wynika, że zarzut trzeci należy oddalić jako bezzasadny.

d) W przedmiocie zarzutu czwartego, dotyczącego bezprawnego zniesienia immunitetu jurysdykcyjnego skarżącego

Argumenty stron

220 Skarżący wskazuje w tym zarzucie na nieprawidłowość decyzji, o której został poinformowany w dniu 7 lutego 2001 r., w sprawie zniesienia immunitetu jurysdykcyjnego, z którego korzystał.

221 Skarżący utrzymuje, że decyzja w sprawie zniesienia immunitetu urzędnika stanowi poważny środek oraz że z tego względu powinien on zostać przesłuchany przed jej podjęciem, tak jak to miało miejsce w przypadku pana W, dyrektora generalnego DG ds. Przemysłu.

222 Skarżący podnosi ponadto, że decyzja o zniesieniu jego immunitetu jurysdykcyjnego, skierowana do belgijskiego sędziego śledczego, nie została mu przekazana oraz że nie był w stanie ustalić, czy była ona dostatecznie uzasadniona.

223 Wreszcie skarżący uznaje, że decyzja o zniesieniu jego immunitetu jurysdykcyjnego jest dla niego dyskryminująca i stanowi nadużycie władzy ze względu na to, że niektóre osoby zachowały immunitet pomimo udziału w „sprawie Berthelota”.

224 Komisja odpowiada, że instytucje mają obowiązek współpracować z sądami karnymi oraz że w niniejszej sprawie żaden interes Wspólnot nie uzasadniał odmowy zniesienia immunitetu jurysdykcyjnego skarżącego.

225 Komisja uważa, że nie istnieje obowiązek przesłuchania urzędnika przed podjęciem decyzji o zniesieniu jego immunitetu jurysdykcyjnego, jako że korzysta on z prawa do obrony w ramach postępowania karnego, które może zostać wszczęte przeciwko niemu w następstwie tego środka. Komisja utrzymuje, że – przy założeniu, iż stwierdzenie skarżącego dotyczące wcześniejszego przesłuchiwania dyrektora generalnego DG ds. Przemysłu jest prawdziwe – sprawa ta nie stworzyła precedensu zobowiązującego instytucję do systematycznego przesłuchiwania urzędników przed przychyleniem się do wniosku o zniesienie immunitetu sformułowanego przez organ karny. Instytucja posiada w tym względzie uprawnienia dyskrecjonalne.

Ocena Sądu

226 Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem urzędnik, który nie zaskarżył w terminach przewidzianych w art. 90 i 91 regulaminu pracowniczego niekorzystnej dla niego decyzji organu powołującego, nie może powoływać się na domniemaną bezprawność tej decyzji w ramach skargi o odszkodowanie (wyrok Trybunału z dnia 7 października 1987 r. w sprawie 401/85 Schina przeciwko Komisji. Rec. s. 3911, pkt 9; wyrok Sądu Pierwszej Instancji z dnia 27 czerwca 1991 r. w sprawie T-156/89 Valverde Mordt przeciwko Trybunałowi Sprawiedliwości, Rec. s. II-407, pkt 144).

227 Ponieważ skarżący nie zaskarżył w terminach przewidzianych w art. 90 i 91 regulaminu pracowniczego aktu, którym jego immunitet jurysdykcyjny został uchylony i o którym został poinformowany pismem DG ds. Personelu i Administracji z dnia 7 lutego 2001 r., należy zbadać charakter tego aktu, aby ustalić, czy stanowi on akt niekorzystny, czy też postępowanie niemające charakteru władczego.

228 Kwestię tę Sąd musi zbadać z urzędu w zakresie, w jakim wiąże się ona z poszanowaniem postępowania poprzedzającego wniesienie skargi i terminów odwołania.

229 Aktami niekorzystnymi dla urzędnika są środki wywołujące wiążące skutki prawne mogące naruszać interesy zainteresowanego poprzez istotną zmianę jego sytuacji prawnej (wyrok Trybunału z dnia 14 lutego 1989 r. w sprawie 346/87 Bossi przeciwko Komisji, Rec. s. 303, pkt 23).

230 Orzeczono, że o ile przywileje i immunitety przyznane protokołem Wspólnotom Europejskim mają jedynie charakter funkcjonalny, gdyż stawiają sobie za cel uniknięcie przeszkody na drodze działania i niezależności Wspólnot, o tyle nie zmienia to faktu, że przyznano je w sposób wyraźny urzędnikom i innym pracownikom instytucji Wspólnot. Fakt, iż przywileje i immunitety obowiązują we wspólnotowym interesie publicznym, uz