OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

HENRIKA SAUGMANDSGAARDA ØE

przedstawiona w dniu 8 września 2016 r. ( 1 )

Sprawa C‑275/15

ITV Broadcasting Limited,

ITV2 Limited,

ITV Digital Channels Limited,

Channel Four Television Corp.,

4 Ventures Limited,

Channel 5 Broadcasting Limited,

ITV Studios Limited,

przeciwko

TVCatchup Limited (pod zarządem),

TVCatchup (UK) Limited,

Media Resources Limited

przy udziale

Secretary of State for Business,

Innovation and Skillsi

Virgin Media Limited

{wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Court of Appeal (England & Wales) (Civil Division) [sąd apelacyjny dla Anglii i Walii (wydział cywilny), Zjednoczone Królestwo]}

„Odesłanie prejudycjalne — Harmonizacja niektórych aspektów prawa autorskiego i praw pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym — Dyrektywa 2001/29/WE — Artykuł 9 — Pojęcia „kabla” i „dostępu drogą kablową do usług radiowych i telewizyjnych” — Retransmisja programów telewizyjnych przez osobę trzecią za pomocą przekazu strumieniowego w Internecie w ich obszarze odbioru — „Live streaming”

I – Wprowadzenie

1. Rozpatrywany wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Court of Appeal (England & Wales) (Civil Division) [sąd apelacyjny dla Anglii i Walii (wydział cywilny), Zjednoczone Królestwo] dotyczy wykładni art. 9 dyrektywy 2001/29/WE w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym ( 2 ), który przewiduje, że dyrektywa ta nie narusza przepisów mających zastosowanie w niektórych innych dziedzinach. W szczególności sąd odsyłający zwraca się do Trybunału o wykładnię wyrażenia „dostęp drogą kablową do usług radiowych i telewizyjnych”, wymienionego w tym przepisie jako jedna z dziedzin zastrzeżonych przez dyrektywę 2001/29.

2. Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym został złożony w ramach sporu wytoczonego przez komercyjnych nadawców telewizyjnych, którzy twierdzą, że dostawcy usługi retransmisji umożliwiającej użytkownikom bezpłatny odbiór programów telewizyjnych „na żywo” za pomocą przekazu strumieniowego w Internecie („live streaming”), w tym programów telewizyjnych nadawanych przez powódki, naruszają ich prawa autorskie do programów telewizyjnych.

3. Trybunał rozpatrywał już wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w ramach tego samego sporu. W wyroku z dnia 7 marca 2013 r. w sprawie ITV Broadcasting i in. ( 3 ) Trybunał orzekł, że retransmisja dokonywana przez dostawców spornej usługi stanowi „publiczne udostępnianie” w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29.

4. W związku z tym orzeczeniem sąd pierwszej instancji stwierdził, że dostawcy spornej usługi naruszają prawa autorskie powódek. Względem niektórych z odnośnych programów sąd ten uznał jednak, że dostawcy mogą się powołać na przepis przewidziany w prawie brytyjskim, pozwalający na retransmisję drogą kablową niektórych utworów nadawanych drogą radiowo-telewizyjną w ich strefie odbioru.

5. Powódki wniosły środek odwoławczy od tego orzeczenia do sądu odsyłającego, który zwraca się do Trybunału w istocie z pytaniem, czy taki przepis krajowy, który ogranicza przyznane w dyrektywie 2001/29 właścicielom praw autorskich wyłączne prawo do zezwalania lub zabraniania odnośnie do jakiegokolwiek publicznego udostępniania ich utworów, jest zgodny z tą dyrektywą. Bezsporne jest, że zakwestionowane retransmisje nie podlegają żadnemu z wyjątków przewidzianych w art. 5 tej dyrektywy.

6. Dokładniej sąd odsyłający zastanawia się, czy rzeczony przepis można nadal stosować na podstawie art. 9 dyrektywy 2001/29 ze względu na to, że można uważać, iż dotyczy on „dostępu drogą kablową do usług radiowych i telewizyjnych”. Sąd odsyłający podnosi również pytania dotyczące wykładni użytego w tym przepisie pojęcia „kabla” mające na celu określenie, czy prawo Unii sprzeciwia się stosowaniu tego przepisu w odniesieniu do retransmisji dokonywanych za pomocą przekazu strumieniowego w Internecie.

II – Ramy prawne

A – Prawo Unii

7. Motyw 60 dyrektywy 2001/29 stanowi: „Ochrona przewidziana przez niniejszą dyrektywę nie powinna naruszać krajowych lub wspólnotowych przepisów prawnych w innych obszarach, takich jak własność przemysłowa, ochrona danych, usługi związane z dostępem warunkowym, dostępem do dokumentów publicznych oraz zasada chronologii wykorzystywania medialnego, mogących mieć wpływ na ochronę praw autorskich lub pokrewnych”.

8. Zgodnie z jej art. 1 ust. 1, zatytułowanym „Zakres”, dyrektywa 2001/29 dotyczy „ochrony prawnej praw autorskich i pokrewnych w ramach rynku wewnętrznego, ze szczególnym uwzględnieniem społeczeństwa informacyjnego”.

9. Artykuł 9 tej dyrektywy, zatytułowany „Dalsze stosowanie innych przepisów prawnych”, przewiduje: „Niniejsza dyrektywa nie narusza przepisów dotyczących w szczególności, patentów, znaków towarowych, prawa do wzorów przemysłowych, wzorów użytkowych, topografii półprzewodników, czcionek drukarskich, dostępu warunkowego, dostępu drogą kablową do usług radiowych i telewizyjnych, ochrony narodowych skarbów kultury, wymagań prawnych w zakresie egzemplarza obowiązkowego, prawa o praktykach ograniczających i nieuczciwej konkurencji, tajemnic handlowych, bezpieczeństwa, poufności, ochrony danych i prywatności, dostępu do dokumentów publicznych i prawa o zobowiązaniach umownych”.

B – Prawo brytyjskie

10. Sekcja 73 podsekcja 1, sekcja 73 podsekcja 2 lit. b) i sekcja 73 podsekcja 3 Copyright, Designs and Patents Act 1988 (ustawy o prawie autorskim, projektowym i patentowym z 1988 r., zwanej dalej „CDPA”), pod nagłówkiem „Odbiór bezprzewodowego przekazu i jego retransmisja drogą kablową”, w brzmieniu mającym zastosowanie do sprawy głównej przewidują: „1. Niniejsza sekcja ma zastosowanie w wypadku, gdy bezprzewodowy przekaz z miejsca położonego na terenie Zjednoczonego Królestwa zostaje odebrany, a następnie natychmiast retransmitowany drogą kablową. 2. Prawa autorskie do tego przekazu nie zostają naruszone: […] b) jeśli – i w zakresie, w jakim – przekaz jest przeznaczony do odbioru na obszarze, na którym jest on retransmitowany drogą kablową, i stanowi części omawianej usługi. 3. Prawa autorskie do utworu zawartego w przekazie nie zostają naruszone jeśli – i w zakresie, w jakim – przekaz jest przeznaczony do odbioru na obszarze, na którym jest on retransmitowany drogą kablową […]”.

11. Z postanowienia odsyłającego wynika, że brzmienie wyżej przytoczonych przepisów sekcji 73 podsekcja 1, sekcji 73 podsekcja 2 lit. b) i sekcji 73 podsekcja 3 CDPA wynika z dokonanego w 2003 r. dostosowania tej ustawy mającego na celu transpozycję dyrektywy 2001/29 do prawa brytyjskiego.

III – Postępowanie główne, pytania prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem

12. Powódki w postępowaniu głównym, ITV Broadcasting Limited, ITV2 Limited, ITV Digital Channels Limited, Channel Four Television Corp., 4 Ventures Limited, Channel 5 Broadcasting Limited i ITV Studios Limited (zwane dalej łącznie „powódkami w postępowaniu głównym”), to komercyjni nadawcy bezpłatnej telewizji, posiadający przysługujące im na podstawie prawa krajowego prawa autorskie do własnych przekazów telewizyjnych oraz do filmów oraz innych utworów i przedmiotów zawartych w ich przekazach. Nadawcy ci są finansowani z reklam pokazywanych w nadawanych przez nich przekazach.

13. Powódki w postępowaniu głównym wytoczyły przed High Court of Justice (England & Wales), Chancery Division [sąd wyższej instancji (Anglia i Walia), wydział kanclerski, Zjednoczone Królestwo] powództwo przeciwko spółce TVCatchup Limited, twierdząc, że oferowana przez tę spółkę usługa, która umożliwia użytkownikom bezpłatny odbiór „na żywo” przez Internet przekazów strumieniowych („live streaming”) obejmujących przekazy telewizyjne, w tym przekazy telewizyjne emitowane przez powódki w postępowaniu głównym, narusza ich prawa autorskie. Sporne usługi są również finansowane z reklam.

14. Sąd ten skierował do Trybunału pierwszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczący wykładni pojęcia publicznego udostępniania, o którym mowa w art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29.

15. W wyroku z dnia 7 marca 2013 r. w sprawie ITV Broadcasting i in. ( 4 ) Trybunał orzekł: „Pojęcie publicznego udostępniania w rozumieniu art. 3 ust. 1 [dyrektywy 2001/29] należy interpretować w ten sposób, że obejmuje ono retransmisję utworów zawartych w naziemnym przekazie telewizyjnym: — dokonywaną przez podmiot inny niż pierwotny nadawca, — za pomocą przekazu internetowego udostępnionego abonentom tego podmiotu, którzy mogą odbierać tę retransmisję poprzez połączenie się z jego serwerem, — pomimo że owi abonenci znajdują się w obszarze odbioru tego naziemnego przekazu telewizyjnego i mogą zgodnie z prawem odbierać ten przekaz w swoich odbiornikach telewizyjnych”.

16. W następstwie tego wyroku High Court of Justice (England & Wales), Chancery Division [sąd wyższej instancji (Anglia i Walia), wydział kanclerski] stwierdził, że TVCatchup Limited naruszyła prawa autorskie powódek w postępowaniu głównym oraz wystawił nakaz sądowy mający na celu zapobieżenie innym naruszeniom tych praw.

17. W odniesieniu do trzech kanałów telewizyjnych, a mianowicie kanałów ITV, Channel 4 i Channel 5, sąd ten uznał jednak, że TVCatchup Limited przysługuje środek obrony na mocy sekcji 73 podsekcja 2 lit. b) i sekcji 73 podsekcja 3 CDPA, ponieważ spółka rozpowszechniała te kanały przez Internet, kierując je do abonentów znajdujących się w pierwotnym obszarze rozpowszechniania. W tym względzie tenże sąd stwierdził, że zastosowany w sekcji 73 podsekcja 2 lit. b) i sekcji 73 podsekcja 3 CDPA termin „retransmitowany drogą kablową” jest wystarczająco szeroki, żeby objąć retransmisję przez Internet, ale nie retransmisję przez urządzenia mobilne, które korzystają z sieci telefonii komórkowej.

18. Powódki w postępowaniu głównym wniosły apelację do Court of Appeal (England & Wales) (Civil Division) [sądu apelacyjnego dla Anglii i Walii) (wydział cywilny)]. W toku postępowania przed tym sądem TVCatchup Limited została objęta zarządem. Działalność handlowa wykonywana wcześniej przez TVCatchup Limited jest obecnie wykonywana przez spółkę TVCatchup (UK) Limited na podstawie licencji udzielonej przez spółkę Media Resources Limited. Obie te spółki złożyły wniosek o dopuszczenie ich do udziału w postępowaniu apelacyjnym w charakterze interwenienta, a ich wniosek został uwzględniony.

19. Zważywszy na fakt, że wykładni sekcji 73 CDPA należy dokonać w świetle art. 9 dyrektywy 2001/29 i że niniejsza sprawa stawia pytania dotyczące zakresu tego ostatniego przepisu, sąd odsyłający postanowił zawiesić postępowanie i skierować do Trybunału następujące pytania prejudycjalne: „[W odniesieniu do] wykładni art. 9 [dyrektywy 2001/29], a konkretnie sformułowania »[n]iniejsza dyrektywa nie narusza […] w szczególności […] dostępu drogą kablową do usług radiowych i telewizyjnych«: 1) Czy cytowane sformułowanie pozwala na dalsze stosowanie przepisu prawa krajowego ze zdefiniowanym w tym prawie zakresem terminu »kabel«, czy też zakres wymienionej części art. 9 jest wyznaczony definicją terminu »kabel« zawartą w prawie Unii? 2) Jeśli termin »kabel« zawarty w art. 9 został zdefiniowany w prawie Unii, jakie jest jego znaczenie? W szczególności: a) Czy ma on technologicznie konkretne znaczenie, ograniczone do tradycyjnych sieci kablowych eksploatowanych przez działające w oparciu o tradycyjną technologię podmioty świadczące usługi drogą kablową? albo b) Czy ma on technologicznie neutralne znaczenie, które obejmuje funkcjonalnie podobne usługi transmitowane przez Internet? c) W obu przypadkach, czy termin ten obejmuje przekazywanie energii mikrofalowej pomiędzy stałymi punktami naziemnymi? 3) Czy cytowane sformułowanie ma zastosowanie do (1) przepisów, które wymagają, by łącza kablowe retransmitowały pewne przekazy albo (2) przepisów, które pozwalają na retransmisję przekazów drogą kablową (a) w przypadku gdy retransmisje są równoczesne i ograniczone do obszarów, na których przekazy były przeznaczone do odbioru, lub (b) w przypadku gdy chodzi o retransmisje przekazów w kanałach, które podlegają pewnym obowiązkom z tytułu świadczenia usługi publicznej? 4) Jeśli zakres terminu »kabel« zawartego w art. 9 jest zdefiniowany w prawie krajowym, czy właściwy przepis prawa krajowego podlega następującym zasadom Unii Europejskiej: zasadzie proporcjonalności oraz zasadzie sprawiedliwego wyważenia pomiędzy prawami właścicieli praw autorskich, prawami właścicieli łączy kablowych oraz interesem publicznym? 5) Czy art. 9 ogranicza się do przepisów prawa krajowego obowiązujących w dniu, w którym uzgodniono treść dyrektywy; w dniu, w którym dyrektywa ta weszła w życie; w ostatnim dniu przewidzianym na wykonanie dyrektywy, czy też ma on również zastosowanie do kolejnych przepisów prawa krajowego, które dotyczą dostępu drogą kablową do usług radiowych i telewizyjnych?”.

20. Uwagi na piśmie w niniejszym postępowaniu zostały przedłożone przez powódki w postępowaniu głównym, TVCatchup (UK) Limited, rząd Zjednoczonego Królestwa oraz Komisję Europejską. Na rozprawie w dniu 25 maja 2016 r. były reprezentowane powódki w postępowaniu głównym, Virgin Media Limited, rząd Zjednoczonego Królestwa i Komisja.

IV – Analiza prawna

A – Wyrok ITV Broadcasting i in. oraz przedmiot rozpatrywanego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym

21. W wyroku z dnia 7 marca 2013 r. w sprawie ITV Broadcasting i in. ( 5 ), który stanowi tło rozpatrywanego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, Trybunał orzekł, że retransmisja, taka jak dokonywana przez pozwane w postępowaniu głównym, stanowi „publiczne udostępnienie” w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 ( 6 ).

22. W związku z tym nie można przeprowadzać takiej retransmisji bez zgody podmiotu praw autorskich, chyba że taka retransmisja spełnia przesłanki wymienione w art. 5 tej dyrektywy ( 7 ).

23. W moim przekonaniu omawiane przepisy krajowe, a mianowicie sekcja 73 podsekcja 2 lit. b) i sekcja 73 podsekcja 3 CDPA, wprowadzają wyjątek od prawa do publicznego udostępniania utworu, ustanowionego w art. 3 dyrektywy 2001/29, w zakresie, w jakim wyjątek ten przewiduje, że prawo autorskie „nie zostaje naruszone” w przypadku retransmisji niektórych utworów nadawanych drogą radiowo-telewizyjną na obszarze, na którym są one przeznaczone do odbioru ( 8 ). Stwierdzenie to jest potwierdzone okolicznością, że zdaniem sądu odsyłającego pod względem formalnym przepisy sekcji 73 podsekcja 2 lit. b) i sekcji 73 podsekcja 3 są uznawane w prawie krajowym właśnie za „wyjątek” i „środek obrony w odniesieniu do naruszania praw autorskich”.

24. Z postanowienia odsyłającego wynika, że żadna ze stron nie twierdzi, iż to uregulowanie jest objęte którymś z wyjątków wymienionych w art. 5 dyrektywy 2001/29.

25. Jak stwierdza sąd odsyłający, kluczowym pytaniem jest zatem, czy takie uregulowanie jest objęte art. 9 dyrektywy 2001/29 ze względu na to, że można uznać, iż dotyczy „dostępu drogą kablową do usług radiowych i telewizyjnych” w rozumieniu tego artykułu ( 9 ).

26. W związku z tym proponuję, aby w pierwszej kolejności Trybunał rozpatrzył trzecie pytanie prejudycjalne, które dotyczy w istocie tej kluczowej kwestii.

27. Jak wskazuje treść trzeciego pytania prejudycjalnego, dotyczy ono zarówno przepisów, które wymagają retransmisji niektórych przekazów, jak i przepisów zezwalających na retransmisję kablową przekazów „(a) w przypadku gdy retransmisje są równoczesne i ograniczone do obszarów, na których przekazy były przeznaczone do odbioru, lub (b) w przypadku gdy chodzi o retransmisje przekazów w kanałach, które podlegają pewnym obowiązkom z tytułu świadczenia usługi publicznej” ( 10 ). Z postanowienia odsyłającego wynika jednak, po pierwsze, że rozpatrywany przepis krajowy nie wymaga żadnej retransmisji, a po drugie, że ma zastosowanie wyłącznie w sytuacjach, gdy retransmisje są ograniczone do obszarów, na których przekazy były przeznaczone do odbioru ( 11 ).

28. Dlatego uważam, że należy przeformułować trzecie postawione pytanie, tak aby dotyczyło ono tego, czy art. 9 dyrektywy 2001/29 należy interpretować w ten sposób, że zakresem stosowania tego przepisu, a w szczególności wyrażenia „dostęp drogą kablową do usług radiowych i telewizyjnych”, jest objęte uregulowanie takie jak sekcja 73 podsekcja 2 lit. b) i sekcja 73 podsekcja 3 CDPA, które zezwala na retransmisję drogą kablową nadawanych utworów bez zezwolenia podmiotów praw autorskich, w przypadku gdy ta retransmisja jest równoczesna i ograniczona do obszarów, na których nadawane utwory były przeznaczone do odbioru, oraz gdy chodzi o retransmisję utworów nadawanych oryginalnie w kanałach, które podlegają pewnym obowiązkom z tytułu świadczenia usługi publicznej ( 12 ).

29. W poniższej analizie wyjaśnię, dlaczego uważam, że uregulowanie takie jak sekcja 73 podsekcja 2 lit. b) i sekcja 73 podsekcja 3 CDPA nie jest objęte zakresem zastrzeżenia przewidzianego w art. 9 dyrektywy 2001/29 (część B). Taki wniosek nasuwa się wprost ze względu na charakter i zakres stosowania wspomnianego art. 9 (część B.2) oraz na to, że takie uregulowanie nie dotyczy „dostępu drogą kablową do usług radiowych i telewizyjnych” w rozumieniu tego przepisu (część B.3).

30. Z analizy tej wynika, że nie ma potrzeby orzekania w przedmiocie pozostałych pytań przedstawionych przez sąd odsyłający, dotyczących z jednej strony czasowego zakresu stosowania art. 9 dyrektywy 2001/29 (piąte pytanie prejudycjalne), a z drugiej strony wykładni zastosowanego w tym artykule terminu „kabel” (pytanie prejudycjalne pierwsze, drugie i czwarte). Niemniej jednak na wszelki wypadek przedstawię kilka uwag na temat wykładni terminu „kabel”, aby ustosunkować się do argumentów przedstawionych w tym zakresie przez strony (część C) ( 13 ).

31. Jeśli chodzi o drugie pytanie prejudycjalne lit. c), dotyczące tego, czy termin ten obejmuje przekazywanie energii mikrofalowej pomiędzy stałymi punktami naziemnymi, sąd odsyłający nie przedstawił żadnego wyjaśnienia powodów, dla których uznał za konieczne postawienie takiego pytania Trybunałowi. Takiego wyjaśnienia nie można również wywieść z postanowienia odsyłającego czy uwag przedstawionych Trybunałowi, które nie zawierają żadnej informacji o tym, że sporne retransmisje wiążą się z przekazywaniem energii mikrofalowej pomiędzy stałymi punktami naziemnymi. Proponuję zatem, aby zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunał stwierdził, że pytanie drugie lit. c) jest niedopuszczalne ( 14 ).

B – W przedmiocie wykładni art. 9 dyrektywy 2001/29 oraz wyrażenia „dostęp drogą kablową do usług radiowych i telewizyjnych ” (pytanie trzecie)

32. W trzecim pytaniu prejudycjalnym sąd odsyłający pyta w istocie Trybunał, czy uregulowanie takie jak sekcja 73 podsekcja 2 lit. b) i sekcja 73 podsekcja 3 CDPA jest objęte zakresem stosowania art. 9 dyrektywy 2001/29, a w szczególności wyrażenia „dostęp drogą kablową do usług radiowych i telewizyjnych”.

1. Proponowane sposoby wykładni

33. Ponieważ sąd odsyłający ma wątpliwości co do znaczenia zastosowanego w art. 9 dyrektywy 2001/29 wyrażenia „dostęp drogą kablową do usług radiowych i telewizyjnych”, w postanowieniu odsyłającym przedstawia trzy możliwości wykładni tego sformułowania.

34. Według pierwszego podejścia, zgodnego ze stanowiskiem powódek w postępowaniu głównym oraz Komisji, wyrażenie „dostęp drogą kablową do usług radiowych i telewizyjnych” dotyczy wyłącznie przepisów, które nakładają wymóg, aby operatorzy sieci kablowej świadczyli usługi radiowe i telewizyjne, to znaczy przepisów odnoszących się do „obowiązków rozpowszechniania” („must carry”) w rozumieniu art. 31 dyrektywy 2002/22/WE ( 15 ) (zwanej dalej „dyrektywą o usłudze powszechnej”).

35. Według drugiego podejścia, zbieżnego ze stanowiskiem TVCatchup (UK) Limited, Virgin Media Limited oraz rządu Zjednoczonego Królestwa, art. 9 dyrektywy 2001/29 ma zastosowanie jednocześnie do przepisów, które nakładają wymóg, aby operatorzy sieci kablowej retransmitowali niektóre nadawane treści, oraz do przepisów, które w interesie świadczenia usługi publicznej pozwalają na retransmisję niektórych nadawanych treści na docelowym obszarze odbioru.

36. Według trzeciego podejścia zawarte w art. 9 dyrektywy 2001/29 wyrażenie „dostęp drogą kablową” dotyczy nie środka obrony przeciwko naruszeniom prawa autorskiego, ale raczej dostępu do infrastruktury w państwach członkowskich.

2. W przedmiocie zastrzeżenia wprowadzonego przez art. 9 dyrektywy 2001/29

37. Zgodnie z jego tytułem i treścią art. 9 dyrektywy 2001/29 dotyczy „[d]alszego stosowania innych przepisów prawnych”, przewidując, że dyrektywa ta „nie narusza” przepisów w niektórych obszarach. Motyw 60 tej dyrektywy uściśla, że przepisy, o których mowa we wspomnianym art. 9, to przepisy związane z „inny[mi] obszara[mi]” i „mogąc[e] mieć wpływ na ochronę praw autorskich lub pokrewnych” ( 16 ).

38. Tym samym art. 9 dyrektywy 2001/29 w ogóle nie dopuszcza wyjątków od praw ustanowionych przez art. 2–4 tej dyrektywy. Wyjątki te podlegają zresztą wyczerpującej harmonizacji na mocy art. 5 tejże dyrektywy ( 17 ). Celem art. 9 jest natomiast utrzymanie skutku przepisów obowiązujących w niektórych obszarach innych niż obszar, który harmonizuje wspomniana dyrektywa ( 18 ). Taką interpretację potwierdza wyliczenie obszarów we wspomnianym art. 9, który to wymienia między innymi znaki towarowe, prawa do wzorów przemysłowych, ochronę narodowych skarbów kultury, prawo o praktykach ograniczających i nieuczciwej konkurencji, ochronę danych i prywatności oraz prawo o zobowiązaniach umownych ( 19 ).

39. To stwierdzenie pozwala samo w sobie wykluczyć, by takie uregulowanie jak sekcja 73 podsekcja 2 lit. b) i sekcja 73 podsekcja 3 CDPA, które przewiduje wyjątek od ustanowionego w art. 3 dyrektywy 2001/29 wyłącznego prawa do publicznego udostępniania utworów, mogło być objęte zakresem art. 9 tej dyrektywy.

40. Niniejszy wniosek zachowuje ważność niezależnie od tego, czy retransmisja utworów chronionych dokonywana jest drogą kablową czy przekazem strumieniowym w Internecie. I tak z orzecznictwa Trybunału wynika, że pojęcie „publicznego udostępniania utworu” w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 oznacza każde transmitowanie chronionych utworów, niezależnie od wykorzystywanego środka lub procesu technologicznego ( 20 ), oraz że każda transmisja lub retransmisja danego utworu z wykorzystaniem szczególnego technicznego sposobu przekazu musi uzyskać, co do zasady, indywidualne zezwolenie autora tego utworu ( 21 ).

41. Orzecznictwo to jest zgodne z celem realizowanym przez dyrektywę 2001/29, jakim jest dostosowanie prawa w zakresie praw autorskich i pokrewnych do rozwoju technologicznego, który doprowadził do powstania nowych form eksploatacji ( 22 ), przy jednoczesnym zagwarantowaniu wysokiego poziomu ochrony między innymi na rzecz autorów, umożliwiającego im otrzymanie stosownego wynagrodzenia za korzystanie z ich utworów, polegające w szczególności na ich publicznym udostępnianiu ( 23 ). Zwracam uwagę, że podmiotom praw autorskich nie zostało wypłacone żadne wynagrodzenie z tytułu retransmisji dopuszczonej na podstawie sekcji 73 podsekcja 2 lit. b) i sekcji 73 podsekcja 3 CDPA ( 24 ).

42. Przeciwna wykładnia art. 9 dyrektywy 2001/29, prowadząca do włączenia z zakresu jego stosowania uregulowania, takiego jak to będące przedmiotem postępowania głównego, udaremniałaby moim zdaniem cel harmonizacji realizowany przez art. 3 i 5 tej dyrektywy.

43. Zalecanej przeze mnie wykładni nie mogą ponadto podważać argumenty przeciwko niej przedstawione w szczególności przez rząd Zjednoczonego Królestwa.

44. Po pierwsze, argument podniesiony podczas rozprawy przez rząd Zjednoczonego Królestwa, zgodnie z którym krajowe systemy prawne odnoszące się do zezwoleń dla operatorów sieci kablowej, ich infrastruktury i retransmisji ich programów stanowią inny obszar, o którym mowa w art. 9 dyrektywy 2001/29, nie znajduje żadnej podstawy w przepisach tej dyrektywy. O ile wprawdzie przepisy dotyczące infrastruktury kablowej państw członkowskich i warunków dostępu do rynku komunikacji elektronicznej wchodzą w zakres obszaru innego niż obszar będący przedmiotem harmonizacji dokonanej przez tę dyrektywę ( 25 ), to nie można tego powiedzieć o przepisach, takich jak sekcja 73 podsekcja 2 lit. b) i sekcja 73 podsekcja 3 CDPA, związanych z samą istotą harmonizacji przewidzianej w dyrektywie 2001/29, którą jest ochrona praw autorskich ( 26 ).

45. Na powyższy wniosek nie ma wpływu okoliczność, że retransmisja, na którą zezwalają rozpatrywane przepisy, ogranicza się do treści transmitowanych w kanałach, które podlegają pewnym obowiązkom z tytułu świadczenia usługi publicznej. Z braku jakiejkolwiek wzmianki w tym zakresie w tekście dyrektywy 2001/29 i związanych z nią pracach przygotowawczych, nie widzę żadnego uzasadnienia dla przyznania takim treściom mniejszej ochrony niż ochrona przewidziana w art. 3 tej dyrektywy ( 27 ).

46. Po drugie, wbrew twierdzeniom rządu Zjednoczonego Królestwa art. 9 dyrektywy 2001/29 nie stanowi „całkowitego wyłączenia harmonizacji”. Podczas gdy art. 1 tej dyrektywy, zatytułowany „Zakres”, na mocy jego ust. 2 wyklucza z harmonizacji przewidzianej przez tę dyrektywę niektóre przepisy dorobku Unii, które – z braku tego wyraźnego wyłączenia – weszłyby w jej zakres stosowania ( 28 ), celem art. 9 nie jest wyznaczenie zakresu stosowania dyrektywy 2001/29, ale raczej zapewnienie bezpieczeństwa prawnego ( 29 ) poprzez zapobieżenie niezamierzonym skutkom prawnym przyjęcia tej dyrektywy.

47. Po trzecie, cele realizowane przez sekcję 73 podsekcja 2 lit. b) i sekcję 73 podsekcja 3 CDPA, to znaczy – według rządu Zjednoczonego Królestwa – zwiększanie wyboru konsumentów w zakresie publicznych usług nadawczych poprzez umożliwienie im odbioru tych treści w obszarach, na których naziemny sygnał telewizyjny jest słaby, oraz zachęcanie operatorów sieci kablowych do tworzenia infrastruktury kablowej, nie mogą mieć najmniejszego wpływu na wykładnię zakresu stosowania art. 9 dyrektywy 2001/29 ( 30 ). Przypomnę w tym względzie, że w wyroku ITV Broadcasting i in. ( 31 ) Trybunał wyraźnie wykluczył możliwość uznania spornych retransmisji za zwykły środek techniczny mający na celu zapewnienie lub poprawę jakości odbioru pierwotnej transmisji w obszarze jej zasięgu, w którym to przypadku – zgodnie z orzecznictwem Trybunału – nie stanowiłyby one „publicznego udostępniania” w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29. W tym kontekście argument przedstawiony przez rząd Zjednoczonego Królestwa jest w rzeczywistości równoznaczny z wezwaniem Trybunału do odejścia od tego orzecznictwa, przy czym nie jest to zasadne.

48. Konkludując, moim zdaniem nie ma wątpliwości, że uregulowanie takie jak sekcja 73 podsekcja 2 lit. b) i sekcja 73 podsekcja 3 CDPA nie jest objęte zakresem art. 9 dyrektywy 2001/29.

49. Wniosek ten zachowuje ważność niezależnie od wykładni użytego w art. 9 dyrektywy wyrażenia „dostęp drogą kablową do usług radiowych i telewizyjnych”. W dalszej części wykażę jednak, że analiza tego wyrażenia prowadzi do tego samego wniosku.

3. W przedmiocie wykładni wyrażenia „dostęp drogą kablową do usług radiowych i telewizyjnych” zawartego w art. 9 dyrektywy 2001/29

50. Na pierwszy rzut oka zastosowane w art. 9 dyrektywy 2001/29 wyrażenie „dostęp drogą kablową do usług radiowych i telewizyjnych” sugeruje, że odnosi się ono do dobrze znanego pojęcia prawnego ze wspólnotowego dorobku prawnego Unii. Moje ustalenia wskazują jednak, że jest inaczej.

51. Według mojej wiedzy to wyrażenie jest bowiem stosowane wyłącznie w związanych z dyrektywą 2001/29 ( 32 ) pracach przygotowawczych i w orzecznictwie oraz w dyrektywie 2012/28 ( 33 ), ponieważ prawodawca Unii wybrał dla art. 7 dyrektywy 2012/28 niemal niezmienioną postać art. 9 dyrektywy 2001/29 ( 34 ).

52. Pomimo braku wyjaśnień uzyskanych z tych prac przygotowawczych i orzecznictwa w odniesieniu do znaczenia wyrażenia „dostęp drogą kablową do usług radiowych i telewizyjnych” ( 35 ), moim zdaniem nie ma najmniejszej wątpliwości, że uregulowanie takie jak sekcja 73 podsekcja 2 lit. b) i sekcja 73 podsekcja 3 CDPA nie jest objęte zakresem tego wyrażenia.

53. Po pierwsze, pomimo pewnych rozbieżności między wersjami językowymi ( 36 ), wydaje mi się bezsporne, że wyrażenie to dotyczy „dostępu” do „kabla”. W tej sytuacji nie widzę żadnego związku między art. 9 dyrektywy 2001/29 dotyczącym „dostępu drogą kablową” a rozpatrywanym przepisem brytyjskim, który przewiduje, że przekaz może być „retransmitowany drogą kablową”. Wydaje mi się, że pojęcie „kabla” w obu tych regulacjach zastosowano w różnych kontekstach.

54. Podczas gdy art. 9 dyrektywy 2001/29 dotyczy „kabla” objętego wnioskiem o udzielenie dostępu, uregulowanie brytyjskie dotyczy „kabla” jako środka do retransmisji. Innymi słowy, art. 9 tej dyrektywy dotyczy nie publicznego dostępu do nadawanych treści, jak zdają się twierdzić TVCatchup (UK) Limited, Virgin Media Limited i rząd Zjednoczonego Królestwa, ale raczej dostępu do sieci ( 37 ).

55. Po drugie, znak równości postawiony przez TVCatchup (UK) Limited, Virgin Media Limited i rząd Zjednoczonego Królestwa między terminami „dostęp drogą kablową” i „retransmitowany kablowo” wydaje się nielogiczny, ponieważ art. 1 ust. 2 lit. c) dyrektywy 2001/29 zawiera już przepis, który wyraźnie odnosi się do „retransmisji kablowej” ( 38 ).

56. Po trzecie, we wspólnotowym dorobku prawnym Unii termin „dostęp drogą kablową” jest stosowany głównie, jak się wydaje, w związku z kwestią dostępu dostawców do sieci kablowych ( 39 ), która była przedmiotem harmonizacji na szczeblu Unii, w szczególności za pośrednictwem dyrektywy 2002/19 (zwanej dalej „dyrektywą o dostępie”) ( 40 ).

57. Zgodnie z jej art. 1 ust. 1 dyrektywa ta harmonizuje „sposób, w jaki państwa członkowskie regulują dostęp do sieci łączności elektronicznej oraz urządzeń towarzyszących i wzajemne połączenia” ( 41 ). Z tego samego przepisu wynika, że dyrektywa o dostępie wpisuje się we wspólne ramy regulacyjne przedstawione w dyrektywie 2002/21 (zwanej dalej „dyrektywą ramową”) ( 42 ), której celem – według Komisji – jest „wspieranie konkurencyjności na rynkach łączności elektronicznej, poprawa funkcjonowania rynku wewnętrznego oraz ochrona podstawowych interesów użytkowników, które nie są chronione przez siły rynkowe” ( 43 ).

58. Najbardziej logiczną wykładnią byłoby więc stwierdzenie, że użyte w art. 9 dyrektywy 2001/29 wyrażenie „dostęp drogą kablową do usług radiowych i telewizyjnych” odwołuje się do tych ram regulacyjnych, a w szczególności do przepisów dyrektywy o dostępie ( 44 ). Przy okazji zwracam uwagę, że procedury ustawodawcze dotyczące dyrektywy ramowej i dyrektywy o dostępie pokrywają się częściowo w czasie z procedurą ustawodawczą dotyczącą dyrektywy 2001/29 ( 45 ).

59. Uważam jednak, że wystarczy stwierdzić, iż uregulowanie takie jak sekcja 73 podsekcja 2 lit. b) i sekcja 73 podsekcja 3 CDPA, które nie dotyczy dostępu do sieci, nie jest objęte zakresem użytego w art. 9 dyrektywy 2001/29 wyrażenia „dostęp drogą kablową do usług radiowych i telewizyjnych”, bez konieczności orzekania przez Trybunał o dokładnym znaczeniu tego wyrażenia.

60. Uwzględniając powyższe uwagi, proponuję, aby Trybunał odpowiedział na trzecie pytanie prejudycjalne w ten sposób, że uregulowanie, które zezwala na retransmisję drogą kablową nadawanych utworów bez zezwolenia podmiotów praw autorskich, w przypadku gdy retransmisja ta jest równoczesna i ograniczona do obszarów, na których nadawane utwory były przeznaczone do odbioru, niezależnie od tego, czy retransmisja dotyczy czy nie dotyczy utworów nadawanych oryginalnie w kanałach, które podlegają pewnym obowiązkom z tytułu świadczenia usługi publicznej, nie jest objęte zakresem art. 9 dyrektywy 2001/29.

61. Zważywszy na zasugerowaną przez mnie powyżej odpowiedź na trzecie pytanie prejudycjalne, zgodnie z którą art. 9 dyrektywy 2001/29 nie ma zastosowania ratione materiae do przepisów krajowych będących przedmiotem postępowania głównego, uważam, że nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na piąte pytanie prejudycjalne dotyczące czasowego zakresu stosowania tego przepisu.

62. Z wniosku tego wynika również, że nie ma potrzeby rozpatrywania przedstawionych przez sąd odsyłający pytań dotyczących wykładni użytego w art. 9 dyrektywy 2001/29 terminu „kabel”, a mianowicie pytań prejudycjalnych pierwszego, drugiego i czwartego. Niemniej jednak na wszelki wypadek w dalszej części przedstawię kilka uwag dotyczących wykładni tego pojęcia. Uwagi te pozwalają odrzucić argument przedstawiony przez TVCatchup i Virgin Media, zgodnie z którym wspomniane pojęcie jest wystarczająco szerokie, aby objąć rozpowszechnianie za pomocą przekazu strumieniowego w Internecie.

C – W przedmiocie pojęcia „kabla ” zastosowanego w art. 9 dyrektywy 2001/29 (pytania pierwsze, drugie i czwarte)

1. W przedmiocie autonomiczności pojęcia „kabla”

63. Poprzez pierwsze pytanie prejudycjalne sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy zastosowane w art. 9 dyrektywy 2001/29 pojęcie „kabla” stanowi autonomiczne pojęcie prawa Unii.

64. Należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem względy zarówno jednolitego stosowania prawa Unii, jak i zasady równości wskazują na to, że treści przepisu prawa wspólnotowego, który nie zawiera wyraźnego odesłania do prawa państw członkowskich dla określenia jego znaczenia i zakresu, należy zwykle nadać w całej Unii autonomiczną i jednolitą wykładnię ( 46 ).

65. Tymczasem tekst dyrektywy 2001/29 nie dokonuje jakiegokolwiek odesłania do krajowych porządków w odniesieniu do znaczenia terminu „kabel” znajdującego się w art. 9 tej dyrektywy. Wynika stąd, że termin ten należy uznać dla celów stosowania rzeczonej dyrektywy za obejmujący autonomiczne pojęcie prawa Unii, które należy interpretować na jej terytorium w sposób jednolity.

66. W związku z powyższym nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na czwarte pytanie prejudycjalne, które nasuwa się tylko w przypadku, gdyby Trybunał zdecydował, że termin „kabel” znajdujący się w art. 9 dyrektywy 2001/29 nie stanowi autonomicznego pojęcia prawa Unii.

2. W przedmiocie wykładni terminu „kabel”

67. W drugim pytaniu prejudycjalnym lit. a) i b), które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający zastanawia się w istocie, czy zastosowany w art. 9 dyrektywy 2001/29 termin „kabel” jest związany z konkretną technologią, ograniczoną do tradycyjnych sieci kablowych eksploatowanych przez działające w oparciu o tradycyjną technologię podmioty świadczące usługi drogą kablową, czy też ma on raczej technologicznie neutralne znaczenie, które obejmuje funkcjonalnie podobne usługi transmitowane przez Internet.

68. Z przedstawionych poniżej względów poprę stanowisko przedstawione przez powódki w postępowaniu głównym, rząd Zjednoczonego Królestwa i Komisję, zgodnie z którym termin „kabel” w rozumieniu art. 9 dyrektywy 2001/29 jest ograniczony do tradycyjnych sieci kablowych.

69. Należy wskazać przede wszystkim, że termin „kabel” znajduje się nie tylko w art. 9 dyrektywy 2001/29, ale również w jej art. 1 ust. 2 lit. c), w art. 2 lit. e) oraz w art. 3 ust. 2 lit. d) tej dyrektywy ( 47 ). Pojęcie to jest ponadto używane w niektórych dyrektywach będących podstawą dyrektywy 2001/29 ( 48 ), a mianowicie w dyrektywach 92/100/EWG ( 49 ), 93/83 i 93/98/EWG ( 50 ).

70. W tych okolicznościach, mając na uwadze wymogi jedności i spójności porządku prawnego Unii, pojęcia używane w tych wszystkich dyrektywach muszą mieć takie samo znaczenie, chyba że prawodawca Unii w szczególnym kontekście prawnym wyraził odmienną wolę ( 51 ).

71. Żadna z wyżej wymienionych dyrektyw nie zawiera definicji terminu „kabel”. Dlatego należy dokonać interpretacji tego terminu przy uwzględnieniu kontekstu, w jaki wpisuje się to pojęcie i celów realizowanych przez dyrektywę 2001/29 ( 52 ).

72. W odniesieniu do kontekstu, w jaki wpisuje się termin „kabel”, należy wskazać, że jest on używany we wszystkich odnośnych dyrektywach pod kątem innych technologii, w szczególności transmisji „drogą satelitarną” ( 53 ). Użyte w art. 2 lit. e) oraz w art. 3 ust. 2 lit. d) dyrektywy 2001/29 ( 54 ) sformułowanie „przewodowo lub bezprzewodowo, włączając drogę kablową lub satelitarną” sugeruje ponadto, że terminy „droga kablowa” i „droga satelitarna” stanowią, odpowiednio, podkategorie szerszych pojęć „drogi przewodowej” i „bezprzewodowej” ( 55 ).

73. W odniesieniu do celów realizowanych przez dyrektywę 2001/29 przypominam, że została ona przyjęta w odpowiedzi na wyzwania na szczeblu Unii w zakresie ochrony praw autorskich i praw pokrewnych związane z nowymi usługami społeczeństwa informacyjnego możliwymi dzięki Internetowi ( 56 ). W tym kontekście należy założyć, że prawodawca Unii miał pełną świadomość wyboru terminologii użytej w tej dyrektywie. Innymi słowy, należy uznać, że gdyby prawodawca Unii chciał nadać terminowi „kabel” w rozumieniu dyrektywy 2001/29 neutralne znaczenie z technologicznego punktu widzenia, wybrałby bardziej ogólny termin, na przykład termin „przewodowy”, lub wyjaśniłby przynajmniej, iż termin „kabel” obejmuje inne technologie, takie jak rozpowszechnianie za pomocą Internetu ( 57 ).

74. Wszystkie powyższe rozważania przemawiają za wnioskiem, zgodnie z którym termin „kabel” zastosowany w art. 9 dyrektywy 2001/29 ogranicza się do tradycyjnych sieci kablowych eksploatowanych przez działające w oparciu o tradycyjną technologię podmioty świadczące usługi drogą kablową. Wniosek ten jest zgodny ponadto z dokonanym przez dyrektywę ramową i dyrektywę o dostępie rozróżnieniem pomiędzy różnymi rodzajami sieci łączności elektronicznej ( 58 ).

V – Wnioski

75. W świetle powyższych rozważań proponuję, aby na pytania prejudycjalne postawione przez Court of Appeal (England & Wales) (Civil Division) [sąd apelacyjny dla Anglii i Walii (wydział cywilny), Zjednoczone Królestwo] Trybunał odpowiedział w sposób następujący: Artykuł 9 dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym należy interpretować w ten sposób, że nie jest objęte zakresem stosowania tego przepisu uregulowanie, które zezwala na retransmisję drogą kablową nadawanych utworów bez zezwolenia podmiotów praw autorskich, w przypadku gdy retransmisja ta jest równoczesna i ograniczona do obszarów, na których nadawane utwory były przeznaczone do odbioru, niezależnie do tego, czy retransmisja dotyczy czy nie dotyczy utworów nadawanych oryginalnie w kanałach, które podlegają pewnym obowiązkom z tytułu świadczenia usługi publicznej.

( 1 ) Język oryginału: francuski.

( 2 ) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. (Dz.U. 2001, L 167, s. 10).

( 3 ) C‑607/11, EU:C:2013:147.

( 4 ) C‑607/11, EU:C:2013:147.

( 5 ) C‑607/11, EU:C:2013:147.

( 6 ) Zobacz w odniesieniu do pojęcia publicznego udostępniania motyw 23 dyrektywy 2001/29 oraz wyrok z dnia 31 maja 2016 r., Reha Training (C‑117/15, EU:C:2016:379, pkt 35–52).

( 7 ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 16 lipca 2009 r., Infopaq International (C‑5/08, EU:C:2009:465, pkt 52).

( 8 ) Wydaje się bezsporne w sprawie głównej, że utwory retransmitowane przez pozwane stanowią część „omawianej usługi” w rozumieniu sekcji 73 podsekcja 2 lit. b) CDPA. Zobacz pkt 10 niniejszej opinii.

( 9 ) Zwracam uwagę, że Trybunałowi nie została przedstawiona żadna wskazówka, iż jeden z innych obszarów wymienionych w art. 9 dyrektywy 2001/29 miałby służyć za podstawę odnośnego uregulowania krajowego.

( 10 ) Wyróżnienie moje.

( 11 ) Zobacz pkt 10 niniejszej opinii.

( 12 ) Gwoli przypomnienia, z utrwalonego orzecznictwa wynika, że w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE procedury współpracy między sądami krajowymi a Trybunałem ten ostatni ma możliwość przeformułowania przedstawionych mu pytań w celu udzielenia sądowi odsyłającemu użytecznej odpowiedzi, która umożliwi mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu. Zobacz wyroki: z dnia 26 listopada 2015 r., Aira Pascual i in. (C‑509/14, EU:C:2015:781, pkt 22); z dnia 17 grudnia 2015 r., Viamar (C‑402/14, EU:C:2015:830, pkt 29).

( 13 ) Zobacz pkt 63–74 niniejszej opinii.

( 14 ) Wyrok z dnia 10 marca 2016 r., Safe Interenvíos (C‑235/14, EU:C:2016:154, pkt 115, 116).

( 15 ) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie usługi powszechnej i związanych z sieciami i usługami łączności elektronicznej praw użytkowników (dyrektywa o usłudze powszechnej) (Dz.U. 2002, L 108, s. 51).

( 16 ) Wyróżnienie moje. Z tego motywu wynika, że art. 9 dyrektywy 2001/29 dotyczy zarówno przepisów krajowych, jak i przepisów prawa Unii. Użyty w tym artykule termin „w szczególności” wskazuje, że wyliczenie obszarów, których nie narusza dyrektywa, nie jest wyczerpujące.

( 17 ) Zobacz motyw 32 dyrektywy 2001/29.

( 18 ) Ten rodzaj środka legislacyjnego wcale nie jest wyjątkowy. Zobacz art. 13 dyrektywy 96/9/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 marca 1996 r. w sprawie ochrony prawnej baz danych (Dz.U. 1996, L 77, s. 20) oraz, w odniesieniu do dyrektywy 2012/28/UE, pkt 51 niniejszej opinii. Zobacz art. 1 ust. 1 dyrektywy 2001/29 w odniesieniu do jej zakresu stosowania.

( 19 ) Artykuł 9 dyrektywy 2001/29 wymienia ponadto patenty, wzory użytkowe, topografie półprzewodników, czcionki drukarskie, dostęp warunkowy, wymagania prawne w zakresie egzemplarza obowiązkowego, tajemnicę handlową, bezpieczeństwo, poufność i dostęp do dokumentów publicznych.

( 20 ) Wyrok z dnia 31 maja 2016 r., Reha Training (C‑117/15, EU:C:2016:379, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo). Zobacz również art. 11a ust. 1 ppkt (ii) Konwencji berneńskiej o ochronie dzieł literackich i artystycznych, zmienionej w dniu 28 września 1979 r., oraz art. 8 Traktatu Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO) o prawie autorskim, przyjętego w Genewie w dniu 20 grudnia 1996 r.

( 21 ) Wyrok z dnia 7 marca 2013 r., ITV Broadcasting i in. (C‑607/11, EU:C:2013:147, pkt 24).

( 22 ) Zobacz motywy 5 i 31 dyrektywy 2001/29, rozdział 2 uzasadnienia wniosku Komisji przedstawionego w dniu 21 stycznia 1998 r., który doprowadził do przyjęcia dyrektywy 2001/29 [COM(97) 628 wersja ostateczna], oraz zieloną księgę w sprawie praw autorskich i praw pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym, przedstawioną przez Komisję w dniu 19 lipca 1995 r. [COM(95) 382 wersja ostateczna, rozdział pierwszy, II, A].

( 23 ) Wyrok z dnia 4 października 2011 r., Football Association Premier League i in. (C‑403/08 i C‑429/08, EU:C:2011:631, pkt 186). Zobacz również motywy 4, 9, 10, 31 i 35 dyrektywy 2001/29 oraz wyrok z dnia 12 września 2006 r., Laserdisken (C‑479/04, EU:C:2006:549, pkt 57).

( 24 ) Zobacz w tym względzie art. 5 ust. 5 dyrektywy 2001/29, który zmierza do wdrożenia zobowiązań międzynarodowych państw członkowskich i Unii [motyw 15 dyrektywy 2001/29 oraz pkt 38 wspólnego stanowiska (WE) nr 48/2000 Rady z dnia 28 września 2000 r., Dz.U. 2000 C 344, s. 1]. Zobacz w odniesieniu do zgodności rozpatrywanych brytyjskich przepisów ze zobowiązaniami wynikającymi z konwencji berneńskiej dokument roboczy „Broadcasting and copyright in the internal market”, przygotowany przez Komisję w listopadzie 1990 r., III/F/5263/90-EN, pkt 4.2.27.

( 25 ) Tym samym łatwo można sobie wyobrazić, że przepisy ustanawiające warunki, które muszą spełniać dostawcy sieci łączności elektronicznej, w tym przepisy nakładające na nich obowiązek rozpowszechniania („must carry”) na podstawie art. 31 ust. 1 dyrektywy 2002/22, byłyby objęte zakresem stosowania wspomnianego art. 9.

( 26 ) Zobacz w odniesieniu do zakresu obowiązywania dyrektywy 2001/29 jej art. 1 ust. 1.

( 27 ) Zobacz w odniesieniu do zakresu harmonizacji przewidzianej w art. 3 dyrektywy 2001/29 wyrok z dnia 13 lutego 2014 r., Svensson i in. (C‑466/12, EU:C:2014:76, pkt 33–41).

( 28 ) Artykuł 1 ust. 2 lit. a)–e) dyrektywy 2001/29 wymienia w szczególności przepisy dotyczące ochrony prawnej programów komputerowych, prawa najmu, prawa użyczania i niektórych praw pokrewnych prawu autorskiemu w dziedzinie własności intelektualnej, praw autorskich i pokrewnych stosowanych do nadawania programów drogą satelitarną i retransmisji kablowej, czasu trwania ochrony praw autorskich i niektórych praw pokrewnych oraz ochrony prawnej baz danych.

( 29 ) Zobacz pkt 50 wspólnego stanowiska (WE) nr 48/2000 (op.cit.) oraz komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego z dnia 20 października 2000 r. na podstawie art. 251 ust. 2 akapit drugi traktatu WE, dotyczący wspólnego stanowiska Rady w zakresie przyjęcia dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym [SEC/2000/1734 wersja ostateczna]. Artykuł 9 nie był częścią ani pierwotnego wniosku Komisji przedstawionego w dniu 21 stycznia 1998 r. (op.cit.), ani zmienionego wniosku przedstawionego w dniu 25 maja 1999 r. [COM(1999) 250 wersja ostateczna], który doprowadził do przyjęcia dyrektywy 2001/29. Artykuł ten został dodany przez Radę podczas procedury ustawodawczej [zob. wspólne stanowisko nr 48/2000 (op.cit.)].

( 30 ) Jak podkreśliły powódki w postępowaniu głównym, w dokumencie konsultacyjnym wydanym w dniu 26 marca 2015 r. rząd Zjednoczonego Królestwa przyznał, że dotyczące polityki publicznej uzasadnienie sekcji 73 CDPA stało się nieaktualne (Consultation Paper „The balance of payments between television platforms and public service broadcasters”, Department for Culture, Media & Sport, pkt 10, www.gov.uk/government/consultations/the-balance-of-payments-between-television-platforms-and-public-service-broadcasters-consultation-paper).

( 31 ) Wyrok z dnia 7 marca 2013 r. (C‑607/11, EU:C:2013:147, pkt 28–30 i przytoczone tam orzecznictwo).

( 32 ) Zobacz wyrok z dnia 29 stycznia 2008 r., Promusicae (C‑275/06, EU:C:2008:54, pkt 11), opinię rzecznik generalnej J. Kokott w sprawie Promusicae (C‑275/06, EU:C:2007:454, pkt 10) oraz opinię rzecznik generalnej E. Sharpston w sprawie Peek & Cloppenburg (C‑456/06, EU:C:2008:21, pkt 6).

( 33 ) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/28/UE z dnia 25 października 2012 r. w sprawie niektórych dozwolonych sposobów korzystania z utworów osieroconych (Dz.U. 2012, L 299, s. 5).

( 34 ) Artykuł 7 dyrektywy 2012/28 wymienia ponadto „przepis[y] dotycząc[e] wolności prasy i wolności wypowiedzi mediach”.

( 35 ) W komunikacie do Parlamentu z dnia 20 października 2000 r. dotyczącym wspólnego stanowiska Rady (op.cit.) Komisja wskazuje, że art. 9 „jest zgodny ze wspólnotowym dorobkiem prawnym w dziedzinie praw autorskich i praw pokrewnych”. Możliwe, że Komisja odnosi się tutaj do okoliczności, że inne akty Unii zawierają podobne przepisy. Zobacz w odniesieniu do art. 13 dyrektywy 96/9 przypis 18 do niniejszej opinii.

( 36 ) Niektóre wersje językowe art. 9 dyrektywy 2001/29 dotyczą kabla, który należy do usług radiowych i telewizyjnych (organizacji radiowych i telewizyjnych) lub który jest przez nie wykorzystywany. Zobacz w szczególności wersje dyrektywy w języku niemieckim („Zugang zum Kabel von Sendediensten”) i angielskim („access to cable of broadcasting services”), które wydają się iść w tym kierunku. Zobacz również wersje w językach bułgarskim, czeskim, duńskim, estońskim, łotewskim, węgierskim, niderlandzkim, portugalskim i słowackim. Inne wersje językowe, w znacznie mniejszej liczbie, dotyczą raczej dostępu do kabla przez usługi radiowe i telewizyjne, zobacz w szczególności wersje w językach hiszpańskim, greckim, chorwackim, litewskim, rumuńskim i fińskim. Natomiast wydaje się, że wersje w językach włoskim i polskim dotyczą dostępu drogą kablową do usług radiowych i telewizyjnych. Nie jest oczywiste, w którą stronę zmierza wersja w języku francuskim („l’accès au câble des services de radiodiffusion”).

( 37 ) Zobacz w tym względzie odróżnienie „unormowań dotyczących sposobów przekazywania informacji od unormowań dotyczących ich treści” dokonane przez Komisję w komunikacie z dnia 26 kwietnia 2000 r. w sprawie wyników publicznej konsultacji na temat przeglądu komunikatów z 1999 r. oraz kierunków planowanych unormowań prawnych [COM(2000) 239 wersja ostateczna, s. 7].

( 38 ) W rzeczy samej wspomniany art. 1 ust. 2 lit. c) odsyła pośrednio do przepisów dyrektywy Rady 93/83/EWG z dnia 27 września 1993 r. w sprawie koordynacji niektórych zasad dotyczących prawa autorskiego oraz praw pokrewnych stosowanych w odniesieniu do przekazu satelitarnego oraz retransmisji drogą kablową (Dz.U. 1993 L 248, s. 15), powtarzając niemal w niezmienionej postaci jej tytuł. Zobacz motyw 20 dyrektywy 2001/29 oraz pkt 8 uzasadnienia wspólnego stanowiska nr 48/2000 (op.cit.). Dyrektywa 93/83 obejmuje wyłącznie retransmisję drogą kablową programów z innych państw członkowskich, co wynika z jej art. 1 ust. 3 i motywu 27, a także z wyroku z dnia 7 grudnia 2006 r., SGAE (C‑306/05, EU:C:2006:764, pkt 30).

( 39 ) Zobacz w szczególności komunikat Komisji z dnia 10 listopada 1999 r.„Ku nowym unormowaniom ramowym w dziedzinie infrastruktury łączności elektronicznej i usług z nią związanych – przegląd komunikatów z 1999 r.” [COM(1999) 539 wersja ostateczna], pkt 4.2.4, zatytułowany „Dostęp drogą kablową i obowiązek rozpowszechniania”. Zobacz również sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego i Rady „Ocena stosowania dyrektywy 98/34/WE, W dziedzinie usług społeczeństwa informacyjnego” [COM(2003) 69 wersja ostateczna, przypis 56]. Zobacz w odniesieniu do „dostępu do infrastruktury” komunikat Komisji z dnia 26 kwietnia 2000 r. (op.cit.).

( 40 ) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie dostępu do sieci łączności elektronicznej i urządzeń towarzyszących oraz wzajemnych połączeń (dyrektywa o dostępie) (Dz.U. 2002, L 108, s. 7).

( 41 ) Na mocy wspomnianego art. 1 ust. 1 celem dyrektywy o dostępie „jest ustanowienie ram prawnych, zgodnie z zasadami rynku wewnętrznego, dla regulowania stosunków pomiędzy dostawcami sieci i usług prowadzących do powstania zrównoważonej konkurencji, interoperacyjności usług łączności elektronicznej oraz korzyści dla konsumenta”.

( 42 ) Dyrektywa 2002/21/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie wspólnych ram regulacyjnych sieci i usług łączności elektronicznej (dyrektywa ramowa) (Dz.U. 2002, L 108, s. 33). Dyrektywa o usłudze powszechnej należy do tych samych ram regulacyjnych.

( 43 ) Komunikat Komisji z dnia 15 grudnia 2003 r. dla Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego oraz Komitetu Regionów „Przyszłość europejskiej polityki regulacyjnej w dziedzinie audiowizualnej” [COM(2003) 784 wersja ostateczna, s. 10]).

( 44 ) To, że Komisja i państwa członkowskie wiedziały o rozpatrywanym przepisie brytyjskim w trakcie procedury ustawodawczej dotyczącej dyrektywy 2001/29, jak podkreślił rząd Zjednoczonego Królestwa, moim zdaniem nie może mieć wpływu na wykładnię art. 9 dyrektywy 2001/29.

( 45 ) Wnioski, które doprowadziły do przyjęcia dyrektywy o dostępie i dyrektywy ramowej, zostały przekazane odpowiednio do Rady i Parlamentu Europejskiego w dniach 25 i 23 sierpnia 2000 r. Obie te dyrektywy zostały przyjęte w dniu 7 marca 2002 r. Dla porównania wniosek dotyczący dyrektywy 2001/29 został przedstawiony w dniu 21 stycznia 1998 r., podczas gdy dyrektywa ta została przyjęta w dniu 22 maja 2001 r.

( 46 ) Wyroki: z dnia 26 kwietnia 2012 r., DR i TV2 Danmark (C‑510/10, EU:C:2012:244, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia 9 czerwca 2016 r., EGEDA i in. (C‑470/14, EU:C:2016:418, pkt 38).

( 47 ) Ponadto pojęcie „kabel” znajduje się również w przypisie 4 dyrektywy 2001/29, związanym z jej motywem 20, który powiela tytuł dyrektywy 93/83 (zob. dyrektywę w brzmieniu opublikowanym, Dz.U. 2001, L 167, s. 11).

( 48 ) Zobacz motyw 20 dyrektywy 2001/29.

( 49 ) Dyrektywa Rady 92/100/EWG z dnia 19 listopada 1992 r. w sprawie prawa najmu i użyczenia oraz niektórych praw pokrewnych prawu autorskiemu w zakresie własności intelektualnej (Dz.U. 1992, L 346, s. 61).

( 50 ) Dyrektywa Rady 93/98/EWG z dnia 19 października 1993 r. w sprawie harmonizacji czasu ochrony prawa autorskiego i niektórych praw pokrewnych (Dz.U. 1993, L 290, s. 9).

( 51 ) Wyrok z dnia 4 października 2011 r., Football Association Premier League i in. (C‑403/08 i C‑429/08, EU:C:2011:631, pkt 188).

( 52 ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 16 czerwca 2016 r., Kreissparkasse Wiedenbrück (C‑186/15, EU:C:2016:452, pkt 30).

( 53 ) Zobacz art. 2 lit. e) oraz art. 3 ust. 2 lit. d) dyrektywy 2001/29; art. 6 ust. 2 dyrektywy 92/100 oraz motyw 19 i art. 3 ust. 4 dyrektywy 93/98. Podobnie art. 1 ust. 3 dyrektywy 93/83 wprowadza rozróżnienie pomiędzy retransmisją „w systemie kablowym” a retransmisją przeprowadzaną „w systemie […] mikrofalowym”.

( 54 ) Zobacz podobnie art. 6 ust. 2 dyrektywy 92/100 oraz motyw 19 i art. 3 ust. 4 dyrektywy 93/98.

( 55 ) Pierwotny wniosek przedstawiony w dniu 21 stycznia 1998 r. (op.cit.) oraz zmieniony wniosek przedstawiony w dniu 25 maja 1999 r. (op.cit.), który doprowadził do przyjęcia dyrektywy 2001/29, nie zawierał terminu „bezprzewodowy”, ale raczej termin „za pomocą radia”. Termin te został zmieniony (przynajmniej w wersji francuskiej) z inicjatywy Rady, która wybrała bardziej ogólny termin „bezprzewodowo”, znajdujący się w przyjętej dyrektywie. Zobacz wspólne stanowisko nr 48/2000 (op.cit.).

( 56 ) Zobacz pkt 41 i przypis 22 do niniejszej opinii.

( 57 ) Istotnie, termin „Internet” był znany w dorobku prawnym Unii w czasie przyjęcia dyrektywy 2001/29. Zobacz na przykład art. 4 ust. 2 dyrektywy o usłudze powszechnej oraz motywy 2, 14, 19, 20 i 32 dyrektywy 2000/31/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 8 czerwca 2000 r. w sprawie niektórych aspektów prawnych usług społeczeństwa informacyjnego, w szczególności handlu elektronicznego w ramach rynku wewnętrznego (dyrektywa o handlu elektronicznym) (Dz.U. 2000, L 178, s. 1).

( 58 ) Zobacz motyw 1 dyrektywy o dostępie, który rozróżnia „stacjonarne i ruchome sieci telekomunikacyjne”, „sieci telewizji kablowej”, „sieci używane do naziemnego nadawania”, „sieci satelitarne” oraz „sieci internetowe”. Zobacz również art. 2 lit. a) dyrektywy ramowej. Przypominam, że procedura ustawodawcza tych dyrektyw pokrywała się częściowo z procedurą ustawodawczą dyrektywy 2001/29. Zobacz przypis 45 do niniejszej opinii.