Sprawy połączone C-463/04 i C-464/04

Federconsumatori i in.

i

Associazione Azionariato Diffuso dell’AEM SpA i in.

przeciwko

Comune di Milano

(wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożone przez Tribunale amministrativo regionale per la Lombardia)

„Artykuł 56 WE — Swobodny przepływ kapitału — Ograniczenia — Sprywatyzowane przedsiębiorstwa — Przepis krajowy, zgodnie z którym statut spółki akcyjnej może przyznawać państwu lub podmiotowi publicznemu posiadającym udział kapitałowy w spółce prawo do bezpośredniego powoływania co najmniej jednego członka zarządu”

Opinia rzecznika generalnego M. Poiaresa Madura przedstawiona w dniu 7 września 2006 r. I - 10422

Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 6 grudnia 2007 r. I - 10433

Streszczenie wyroku

Swobodny przepływ kapitału – Ograniczenia – Prawo spółek

(art. 56 WE)

Artykuł 56 WE należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisowi krajowemu, zgodnie z którym statut spółki akcyjnej może przyznawać państwu lub podmiotowi publicznemu posiadającym udział w kapitale tej spółki uprawnienie do bezpośredniego powoływania co najmniej jednego członka zarządu, które to uprawnienie samo w sobie lub w związku z przepisem, który przyznaje danemu państwu lub podmiotowi prawo do uczestniczenia w wyborze na podstawie głosowania na listy członków zarządu niepowoływanych bezpośrednio przez nie, jest w stanie umożliwić temu państwu lub podmiotowi dysponowanie uprawnieniem kontrolnym nieproporcjonalnym do ich udziału w kapitale spółki.

Przepis taki pozwala bowiem akcjonariuszom publicznym korzystać z możliwości uczestniczenia w działalności zarządu spółki akcyjnej w sposób bardziej znaczący, aniżeli pozwalałby im na to w zwyczajnej sytuacji ich status akcjonariusza. Tym samym do dyspozycji akcjonariuszy publicznych zostaje oddany instrument, który daje im możliwość wywierania wpływu przekraczającego zakres ich inwestycji. Oddając do dyspozycji akcjonariuszy publicznych instrument pozwalający im ograniczyć możliwość uczestniczenia w spółce przez innych akcjonariuszy w celu ustanowienia lub utrzymania trwałych i bezpośrednich powiązań gospodarczych ze spółką umożliwiających skuteczne uczestnictwo w zarządzaniu nią lub w sprawowaniu nad nią kontroli, takie uregulowanie krajowe może zniechęcać bezpośrednich inwestorów z innych państw członkowskich do inwestowania w kapitał tej spółki i w związku z tym stanowi ograniczenie w przepływie kapitału.

Omawiane prawo powoływania członków zarządu nie zostaje wprawdzie przyznane bezpośrednio państwu lub podmiotowi publicznemu przez rozpatrywane uregulowanie krajowe, lecz na jego podstawie konieczna jest decyzja walnego zgromadzenia akcjonariuszy danej spółki. Fakt ten nie pozbawia jednak rozpatrywanego uregulowania ograniczającego charakteru. Niezależnie bowiem od kwestii, czy akcjonariusz publiczny dysponuje samodzielnie większością konieczną do zapisania w statucie danej spółki jego prawa do bezpośredniego powoływania członków zarządu tej spółki, czy może on spowodować dokonanie takiego zapisu tylko przy współudziale innych akcjonariuszy, należy stwierdzić, że jedynie na podstawie rozpatrywanego uregulowania, które odbiega od ogólnego prawa spółek, akcjonariusz publiczny może — w odróżnieniu od akcjonariusza prywatnego — doprowadzić do przyznania sobie prawa do uczestniczenia w działalności zarządu spółki w sposób bardziej znaczący, aniżeli pozwalałby mu w zwyczajnej sytuacji jego status akcjonariusza.

Obawy, które w zależności od okoliczności mogą uzasadniać utrzymanie przez państwa członkowskie pewnych wpływów w przedsiębiorstwach, które były początkowo przedsiębiorstwami państwowymi, a następnie zostały sprywatyzowane, w sytuacji gdy przedsiębiorstwa te prowadzą działalność w dziedzinie usług użyteczności publicznej lub usług o charakterze strategicznym, nie uzasadniają jednak takiego przepisu, który nie uzależnia od spełnienia jakiegokolwiek warunku wprowadzenia zapisu w statucie spółki akcyjnej, zgodnie z którym państwo lub podmiot publiczny posiadające udział w tej spółce mają prawo bezpośrednio powoływać co najmniej jednego członka zarządu.

(por. pkt 22–24, 29, 33, 34, 41–43; sentencja)