Sprawa C‑378/03

Komisja Wspólnot Europejskich

przeciwko

Królestwu Belgii

Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Środki własne Wspólnoty – Płatność ratalna dłużnika – Odzyskanie

Opinia rzecznika generalnego C. Stix-Hackl przedstawiona w dniu 26 stycznia 2006 r.

Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 5 października 2006 r.

Streszczenie wyroku

1. Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Przedmiot sporu – Określenie w trakcie postępowania poprzedzającego wniesienie skargi

(art. 226 WE)

2. Środki własne Wspólnot Europejskich – Ustalenie i udostępnienie przez państwa członkowskie

(rozporządzenie Rady nr 1150/2000, art. 6 ust. 3 lit. a) i b) i art. 10)

3. Środki własne Wspólnot Europejskich – Ustalenie i udostępnienie przez państwa członkowskie

(rozporządzenie Rady nr 1150/2000, art. 10 i 11)

1. W ramach postępowania w przedmiocie stwierdzenia uchybienia o ile wnioski zawarte w skardze nie mogą co do zasady zostać rozszerzone ponad uchybienia zarzucane w wezwaniu do usunięcia uchybienia i w sentencji uzasadnionej opinii, o tyle jednak w przypadku zmiany prawa wspólnotowego w trakcie postępowania poprzedzającego wniesienie skargi dopuszczalna jest skarga Komisji o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom, które wynikają z pierwotnej wersji aktu prawa wspólnotowego, następnie zmienionego lub uchylonego, i które zostały utrzymane w nowych przepisach. Z drugiej strony przedmiot sporu nie może zostać rozszerzony o zobowiązania wynikające z nowych przepisów, które nie mają odpowiedników w pierwotnej wersji danego aktu prawa, co stanowiłoby istotne naruszenie prawidłowości postępowania o stwierdzenie uchybienia.

(por. pkt 21)

2. Jeżeli zaistnieją przesłanki dające możliwość dokonania wstępnego zapisu kwoty długu celnego na odrębnym rachunku przewidzianym w art. 6 ust. 3 lit. b) rozporządzenia nr 1150/2000 wykonującego decyzję 94/728 w sprawie systemu środków własnych Wspólnot między innymi dla tytułów, które nie zostały jeszcze uzyskane (rachunek B), należy udostępnić Komisji środki własne w terminie ustanowionym w art. 10 ust. 1 rozporządzenia nr 1150/2000, który jest liczony od chwili ich „odzyskania”, a nie od chwili ustalenia tytułów dochodowych, tak jak w przypadku kwot, które należy zapisać na rachunku A. Zatem nałożenie na władze celne obowiązku przesunięcia na rachunek A kwoty płatności ratalnych wypłaconej celem rozliczenia długu celnego, który został prawidłowo zapisany na rachunku B, skutkowałoby paradoksalnie tym, że w stosunku do tych kwot obowiązywałby termin udostępnienia tytułów dochodowych zapisanych na rachunku A, co skutkowałoby w oczywisty sposób opóźnionym przeniesieniem na rachunek Komisji wszystkich kwot pobranych po upływie tego terminu, biegnącego od daty ustalenia długu celnego, mimo że te same kwoty można było prawidłowo zapisać na rachunku B jeszcze przed ich pobraniem przez władze celne.

(por. pkt 43, 44)

3. Zważywszy, po pierwsze, na wymóg, szybkiego i skutecznego udostępnienia środków własnych, po drugie, należycie uwzględniając ochronę interesów finansowych państw członkowskich, art. 10 rozporządzenia nr 1150/2000 wykonującego decyzję 94/728 w sprawie systemu środków własnych Wspólnot należy interpretować w ten sposób, że kwoty pobrane w przypadku ratalnej spłaty długu celnego na mocy ugody powinny zostać w rozumieniu tego przepisu uznane za odzyskane, co oznacza, że należy je wpisać na rachunek Komisji w pierwszym dniu roboczym po 19 dniu drugiego miesiąca następującego po miesiącu, w którym zostały one pobrane. Na mocy art. 11 tego rozporządzenia nr 1150/2000 każda zwłoka w dokonaniu wpisu na rachunku określonym w art. 9 ust. 1 tego rozporządzenia powoduje po stronie zainteresowanego państwa członkowskiego obowiązek zapłaty odsetek za zwłokę za cały okres zwłoki. Odsetki są wymagalne bez względu na przyczynę opóźnienia, z którym te środki zostały wpłacone na rachunek Komisji.

(por. pkt 51, 53)

WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)

z dnia 5 października 2006 r.( )

Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Środki własne Wspólnoty – Płatność ratalna dłużnika – Odzyskanie

W sprawie C‑378/03

mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie, na podstawie art. 226 WE, uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, wniesioną w dniu 9 września 2003 r.,

Komisja Wspólnot Europejskich, reprezentowana przez G. Wilmsa i C. Giolita, działających w charakterze pełnomocników, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

strona skarżąca,

przeciwko

Królestwu Belgii, reprezentowanemu przez E. Dominkovits i A. Goldmana, działających w charakterze pełnomocników, wspieranych przez B. van de Wallego de Ghelckego, adwokata,

strona pozwana,

TRYBUNAŁ (pierwsza izba)

w składzie: P. Jann, prezes izby, N. Colneric, J. N. Cunha Rodrigues (sprawozdawca), M. Ilešič i E. Levits, sędziowie,

rzecznik generalny: C. Stix-Hackl,

sekretarz: L. Hewlett, główny administrator,

uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 4 maja 2005 r.,

po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 26 stycznia 2006 r.,

wydaje następujący

Wyrok

1 W swej skardze Komisja Wspólnot Europejskich wnosi do Trybunału o stwierdzenie, że ze względu na zwłokę w płatności środków własnych w przypadku uzyskania od dłużnika płatności ratalnej, Królestwo Belgii uchybiło zobowiązaniom ciążącym na nim na mocy art. 6, 10 i 11 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 1150/2000 z dnia 22 maja 2000 r. wykonującego decyzję 94/728/WE, Euratom w sprawie systemu środków własnych Wspólnot (Dz.U. L 130, str. 1), które z dniem 31 maja 2000 r. uchyliło i zastąpiło rozporządzenie Rady (EWG, Euratom) nr 1552/89 z dnia 29 maja 1989 r. wykonujące decyzję 88/376/EWG, Euratom w sprawie systemu środków własnych Wspólnot (Dz.U. L 155, str. 1), dotyczące tego samego przedmiotu.

Ramy prawne

System środków własnych Wspólnot

2 Artykuł 2 ust. 1 rozporządzenia nr 1552/89 zawarty w tytule I, zatytułowanym „Przepisy ogólne”, stanowi:

„1. Do celów stosowania niniejszego rozporządzenia tytuł Wspólnot do środków własnych, określonych w art. 2 ust. 1 lit. a) i b) decyzji 88/376/EWG, Euratom jest ustalony z chwilą powiadomienia dłużnika o wysokości należnej kwoty przez właściwe służby państwa członkowskiego. Powiadomienia dokonuje się z chwilą, gdy dłużnik jest znany, a należna kwota może być naliczona przez właściwe organy administracyjne, z uwzględnieniem wszystkich przepisów wspólnotowych wiążących w tej dziedzinie”.

3 Przepis ten został zmieniony z mocą od dnia 14 lipca 1996 r. rozporządzeniem Rady (Euratom, WE) nr 1355/96 z dnia 8 lipca 1996 r. (Dz.U. L 175, str. 3), a jego treść znajduje się w art. 2 rozporządzenia nr 1150/2000 i brzmi następująco:

„1. Do celów stosowania niniejszego rozporządzenia, tytuł Wspólnot do środków własnych, określonych w art. 2 ust. 1 lit. a) i b) decyzji 94/728/WE, Euratom jest ustalony, gdy zostały spełnione warunki przewidziane w regulacjach celnych dotyczących wpisu tytułu dochodów budżetowych w rachunkach i powiadamiania dłużnika.

2. Datą ustalenia tytułu, określoną w ust. 1, jest data wpisu do księgi rachunkowej [rachunków] przewidzian[ych] w regulacjach celnych.

[…].”

4 Artykuł 6 ust. 1 i 2 lit. a) i b) rozporządzenia nr 1552/89 zawarty w tytule II, zatytułowanym „Rachunki dotyczące środków własnych” [obecnie art. 6 ust. 1 i 3 lit. a) i b) rozporządzenia nr 1150/2000], stanowi:

„1. Rachunki dotyczące środków własnych prowadzone jest przez skarb każdego państwa członkowskiego lub organ wyznaczony przez każde państwo członkowskie i z podziałem na rodzaj środków.

2. a) Z zastrzeżeniem lit. b) niniejszego ustępu, tytuły dochodów budżetowych ustalone zgodnie z art. 2 są wpisywane w rachunkach [obecnie nazywanych »rachunkami A«] najpóźniej pierwszego dnia roboczego po 19 dniu drugiego miesiąca następującego po miesiącu, w którym tytuł dochodów budżetowych został ustalony.

b) Ustalone tytuły dochodów budżetowych nieuwzględnione w rachunkach określonych w lit. a) ze względu na to, że nie zostały jeszcze uzyskane ani nie przewidziano zabezpieczenia, wykazywane są na odrębnych rachunkach w terminie ustanowionym w lit. a) [obecnie nazywanch »rachunkami B«]. Państwa członkowskie mogą przyjąć tę procedurę, jeżeli ustalone tytuły dochodów budżetowych, w odniesieniu do których zabezpieczenie zostało przewidziane, są kwestionowane oraz mogą podlegać zmianie w wyniku rozstrzygnięcia sporu, który powstał”.

5 Artykuł 9 rozporządzeń nr 1552/89 i 1150/2000 zawarty w tytule III, zatytułowanym „Udostępnianie środków własnych”, brzmi następująco:

„1. Zgodnie z procedurą ustanowioną w art. 10, każde państwo członkowskie zapisuje środki własne na rachunek otwarty w imieniu Komisji przez jego skarb państwa lub organ wyznaczony przez państwo członkowskie.

Taki rachunek jest prowadzony nieodpłatnie.

2. Zapisane kwoty są przeliczane przez Komisję i wpisywane do jej rachunków […]”.

6 Zgodnie z art. 10 ust. 1 rozporządzeń nr 1552/89 i 1150/2000 zawartym w tym samym tytule III:

„Po potrąceniu 10% tytułem kosztów poboru zgodnie z art. 2 ust. 3 decyzji 94/728/WE, Euratom wpis środków własnych, określonych w art. 2 ust. 1 lit. a) i b) tej decyzji dokonywany jest najpóźniej w pierwszym dniu roboczym po 19 dniu drugiego miesiąca następującego po miesiącu, w którym tytuł dochodów budżetowych został ustalony zgodnie z art. 2 niniejszego rozporządzenia.

Jednakże w odniesieniu do tytułów dochodów budżetowych wykazanych na odrębnych rachunkach na mocy art. 6 ust. 2 lit. b), wpis musi być dokonany najpóźniej w pierwszym dniu roboczym następującym po 19 dniu drugiego miesiąca następującego po miesiącu, w którym tytułów dochodów budżetowych zostały uzyskane”.

7 Na mocy art. 11 rozporządzeń nr 1552/89 i 1150/2000 zawartego również w tytule III:

„Każda zwłoka w dokonaniu wpisu na rachunku, określonym w art. 9 ust. 1, stanowi przyczynę zapłaty przez zainteresowane państwo członkowskie odsetek według stopy procentowej obowiązującej na rynku pieniężnym państwa członkowskiego w terminie wymagalności w odniesieniu do krótkoterminowych publicznych operacji finansujących, powiększonej o dwa punkty procentowe. Stopa ta rośnie o 0,25 punktu procentowego za każdy miesiąc zwłoki. Tak powiększona stopa stosowana jest do całego okresu zwłoki”.

Uregulowania krajowe

8 Artykuł 263 loi générale sur les douanes et accises (ogólnej ustawy o cłach i podatku akcyzowym) z dnia 18 lipca 1977 r. (Moniteur belge z dnia 21 września 1977 r.) stanowi:

„Organy administracji mogą zawierać ugody lub upoważniać do zawierania ugód dotyczących grzywien, przepadku, zamknięcia fabryk, zakładów lub warsztatów w związku z jakimkolwiek naruszeniem niniejszej ustawy i ustaw szczególnych dotyczących poboru podatku akcyzowego, w każdym przypadku gdy sprawie towarzyszą okoliczności łagodzące oraz gdy istnieją racjonalne powody ku temu, aby przypuszczać, że naruszenie nastąpiło wskutek niedbalstwa lub błędu aniżeli bezpośredniego zamiaru popełnienia nadużycia finansowego”.

9 Artykuł 264 omawianej ustawy stanowi:

„Zakazane jest zawarcie ugody, jeżeli naruszenie może być dostatecznie udowodnione w postępowaniu sądowym oraz jeżeli brak jest wątpliwości co do bezpośredniego zamiaru popełnienia nadużycia finansowego”.

10 Na mocy art. 281 ust. 1 i 2 tej samej ustawy:

„1. Wszelkie postępowania dotyczące wykroczeń, nadużyć finansowych lub przestępstw, z tytułu popełnienia których ustawy w dziedzinie ceł i podatku akcyzowego przewidują kary, toczą się w pierwszej instancji przed sądami karnymi, natomiast środki zaskarżenia wnoszone są do właściwych sądów apelacyjnych celem ich rozpatrzenia i wydania orzeczenia zgodnie z kodeksem postępowania karnego.

2. Wszystkie powyższe postępowania, w których mogą zostać orzeczone grzywny, przepadek, zamknięcie fabryk, zakładów lub warsztatów, są wszczynane przez organy administracji lub w ich imieniu przed wskazanymi wyżej sądami, które w każdym przypadku wydają w tych sprawach wyroki dopiero po wysłuchaniu wniosków przedstawionych przez prokuratora. Jednakże na pisemny wniosek złożony przez urzędnika administracji celnej i podatku akcyzowego zajmującego stanowisko co najmniej kierownicze prokurator może wystąpić do sędziego śledczego o przeprowadzenie dochodzenia; decyzja o wszczęciu postępowania należy do organów administracji”.

Postępowanie poprzedzające wniesienie skargi

11 Ze sprawozdania Komisji nr 96–0–1 z dnia 29 września 1997 r. dotyczącego kontroli tradycyjnych środków własnych, przeprowadzonej w Belgii w dniach 19–23 listopada 1996 r., wynika, że w dniu 10 maja 1994 r. władze belgijskie sporządziły protokół dotyczący spółki, która prowadziła działalność w zakresie przywozu wyrobów włókienniczych pochodzących z Bangladeszu bez ważnych świadectw pochodzenia. Po zgłoszeniu Komisji popełnienia nadużycia finansowego w pierwszym semestrze 1993 r., belgijskie organy celne wpisały na rachunku B w drugim trymestrze tego roku kwotę wynoszącą 2 011 294 BEF z tytułu należności celnych.

12 Celem rozstrzygnięcia tej sprawy bez występowania na drogę sądową, w dniu 31 sierpnia 1993 r. władze belgijskie umożliwiły dłużnikowi spłatę długu w formie miesięcznych płatności ratalnych opiewających na kwotę 100 000 BEF. Ugoda obejmowała całkowitą kwotę długu, który wraz z wyżej wymienionymi należnościami celnymi wyniósł 2 223 710 BEF. Zawierała ona klauzulę rozwiązującą, na mocy której organy celne były nadal uprawnione do wszczęcia postępowania, co oznaczało możliwość złożenia przez nie wniosku o ukaranie, w razie gdy strona, która dopuściła się naruszenia przepisów celnych, nie wywiązałaby się ze swoich zobowiązań. Ugoda stanowiła również, iż wcześniej spłacone kwoty długu zostają „zdeponowane” organów celnych na wypadek zaprzestania wywiązywania się przez zainteresowaną stronę z jej zobowiązań płatniczych oraz na wypadek wniesienia przez właściwe władze przeciwko dłużnikowi powództwa o zapłatę.

13 Uzgodnione płatności ratalne zostały przerwane pod koniec sierpnia 1997 r., kiedy to spłacona była już łączna kwota wynosząca 1 818 710 BEF. Władze belgijskie wszczęły przed właściwym sądem postępowanie w celu uzyskania tytułu egzekucyjnego przeciwko importerowi. Wyrokiem z dnia 30 września 1998 r. został on zobowiązany do spłaty pozostałej części długu w miesięcznych ratach, przy czym pierwsza rata została zapłacona w dniu 22 października 1998 r. W dniu 22 stycznia 1998 r. wyżej wymieniona kwota 1 818 710 BEF została wpisana na rachunek A.

14 W piśmie z dnia 12 maja 1999 r. Komisja przypomniała rządowi belgijskiemu o tym, że w przypadku gdy spłata długu celnego odbywa się w formie płatności ratalnych, wszystkie pobrane kwoty z chwilą ich pobrania powinny zostać wpisane na rachunek A i należy je udostępnić Komisji na warunkach przewidzianych w art. 10 ust. 1 rozporządzenia nr 1552/89. W konsekwencji pismem z dnia 18 listopada 1999 r. Komisja zwróciła się do władz belgijskich o zapłatę kwoty 959 144 BEF tytułem odsetek za zwłokę.

15 W pismach z dnia 15 marca 2000 r. i 12 lutego 2001 r. władze belgijskie zakwestionowały argumenty, które zostały im przedstawione przez Komisję, w następstwie czego w dniu 18 lipca 2001 r. Komisja skierowała do Królestwa Belgii wezwanie do usunięcia uchybienia. Jako że w odpowiedzi na omawiane pismo Królestwo Belgii podtrzymało swoje stanowisko, w dniu 11 kwietnia 2002 r. Komisja wydała uzasadnioną opinię. Komisja zwróciła się do tego państwa członkowskiego o podjęcie środków niezbędnych dla zastosowania się do uzasadnionej opinii w terminie dwóch miesięcy od daty jej doręczenia.

16 Po uzyskaniu dodatkowego terminu dwóch miesięcy na udzielenie odpowiedzi na uzasadnioną opinię, władze belgijskie oświadczyły w swojej odpowiedzi z dnia 16 września 2002 r., że nie zmienią stanowiska zajętego wcześniej w tej sprawie.

17 W tych okolicznościach Komisja podjęła decyzję o wniesieniu niniejszej skargi.

W przedmiocie dopuszczalności skargi

Argumentacja stron

18 Królestwo Belgii stoi na stanowisku, że w ramach niniejszego postępowania Komisja nie może podnosić zarzutów dotyczących naruszenia przepisów rozporządzenia nr 1150/2000, które z kolei opierają się na rozporządzeniu nr 1552/89 zmienionym rozporządzeniem nr 1355/96, z mocą obowiązującą od dnia 14 lipca 1996 r. Zarzuty te są niedopuszczalne, ponieważ nie opierają się na przepisach rozporządzenia nr 1552/89 w jego pierwotnym brzmieniu, mających zastosowanie do stanu faktycznego niniejszej sprawy, to jest do wezwań o zapłatę dotyczących wspomnianych świadectw pochodzenia wydanych przed dniem 14 lipca 1996 r.

19 Komisja wskazuje na to, że rozporządzenie nr 1150/2000 stanowi po prostu tekst jednolity rozporządzenia nr 1552/89 oraz zmieniających go późniejszych rozporządzeń. Rozporządzenie nr 1150/2000 nie wprowadziło żadnych zmian w przepisach powołanych w ramach niniejszego postępowania.

Ocena Trybunału

20 Zgodnie z orzecznictwem Trybunału zaistnienie uchybienia w ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 226 WE powinno być oceniane przy uwzględnieniu prawodawstwa wspólnotowego obowiązującego w chwili upływu terminu wyznaczonego przez Komisję danemu państwu członkowskiemu na zastosowanie się do uzasadnionej opinii (zob. w szczególności wyroki: z dnia 10 września 1996 r. w sprawie C‑61/94 Komisja przeciwko Niemcom, Rec. str. I‑3989, pkt 42 oraz z dnia 9 listopada 1999 r. w sprawie C‑365/97 Komisja przeciwko Włochom, Rec. str. I‑7773, pkt 32).

21 O ile wnioski zawarte w skardze nie mogą co do zasady zostać rozszerzone ponad uchybienia zarzucane w wezwaniu do usunięcia uchybienia i w sentencji uzasadnionej opinii, o tyle jednak w przypadku zmiany prawa wspólnotowego w trakcie postępowania poprzedzającego wniesienie skargi dopuszczalna jest skarga Komisji o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom, które wynikają z pierwotnej wersji aktu prawa wspólnotowego, następnie zmienionego lub uchylonego, i które zostały utrzymane w nowych przepisach. Z drugiej strony przedmiot sporu nie może zostać rozszerzony o zobowiązania wynikające z nowych przepisów, które nie mają odpowiedników w pierwotnej wersji danego aktu prawa, co stanowiłoby istotne naruszenie prawidłowości postępowania o stwierdzenie uchybienia (zob. podobnie wyrok z dnia 12 czerwca 2003 r. w sprawie C‑363/00 Komisja przeciwko Włochom, Rec. str. I‑5767, pkt 22).

22 Bezsporne jest, że zobowiązania wynikające z art. 6 ust. 3 lit. a) i b), art. 9 ust. 1, art. 10 ust. 1 oraz art. 11 rozporządzenia nr 1150/2000 istniały już na mocy art. 6 ust. 2 lit. a) i b), art. 9 ust. 1, art. 10 ust. 1 oraz art. 11 rozporządzenia nr 1552/89 (zob., w odniesieniu do art. 9 ust. 1 oraz art. 11, ww. wyrok z dnia 12 czerwca 2003 r. w sprawie Komisja przeciwko Włochom, pkt 23).

23 W tych okolicznościach dopuszczalne jest żądanie Komisji stwierdzenia, że Królestwo Belgii uchybiło zobowiązaniom ciążącym na nim na mocy art. 6, 10 i 11 rozporządzenia nr1150/2000.

Co do istoty sprawy

Argumentacja stron

24 Komisja podnosi, że art. 6 ust. 3 lit. b) rozporządzenia nr 1150/2000 pozwala uwzględnić w rachunkach B ustalone tytuły dochodów budżetowych, które nie zostały jeszcze uzyskane, jeśli nie przewidziano żadnego zabezpieczenia. To samo dotyczy ustalonych tytułów dochodów budżetowych, dla których przewidziano zabezpieczenie ze względu na możliwość ich zakwestionowania, która może w konsekwencji spowodować zmianę ich wartości.

25 Komisja wskazuje na to, że braku wpłaty miesięcznych rat ustalonych w kontekście ugody zmierzającej do zakończenia sporu lub zapobieżenia jego powstaniu nie można uznać za zakwestionowanie tytułów w rozumieniu ww. art. 6 ust. 3 lit. b), ponieważ w tym celu wymagana jest forma pisemna. Skądinąd wypłata jest jednym ze sposobów wygaśnięcia zobowiązania, natomiast zamiarem dłużnika dokonującego na podstawie ugody miesięcznych płatności ratalnych nie jest jedynie ustanowienie zabezpieczenia, lecz czyni on wyłącznie starania, aby zmniejszyć kwotę zadłużenia.

26 W konsekwencji art. 6 ust. 3 lit. b) rozporządzenia nr 1150/2000 nie znajduje w żadnym razie zastosowania, nawet per analogiam, w przypadku gdy dłużnik dokona częściowej spłaty na podstawie ugody obejmującej klauzulę płatności ratalnej. Zdaniem Komisji kwoty te, poza kwotami odpowiadającymi grzywnom nałożonym przez władze krajowe, należy przesuwać z rachunku B na rachunek A w miarę realizowania przez dłużnika płatności ratalnej, a nie, jak podnosi rząd belgijski, dopiero po uzyskaniu całkowitej kwoty długu celnego. W innym razie zgodnie z art. 11 ww. rozporządzenia należne są odsetki bez potrzeby analizowania powodów powstania takiej zwłoki. Praktyka obecnie stosowana przez władze belgijskie pozbawia skuteczności (effet utile) art. 6 ust. 3 lit. a) rozporządzenia nr 1150/2000, którego celem jest zapewnienie właściwego funkcjonowania systemu środków własnych Wspólnoty.

27 Gdyby każde państwo członkowskie dysponowało swobodą w zakresie ustalania zgodnie z jego prawem krajowym momentu uznania tej kwoty za „uzyskaną”, w rozumieniu tego rozporządzenia, nie zostałby również osiągnięty cel, dla którego wprowadzono system rachunkowości B, pozwalający Komisji na monitorowanie prowadzonych przez państwa członkowskie działań mających na celu uzyskanie środków własnych.

28 Zdaniem Komisji rozróżnienie w prawie belgijskim między pojęciem „zdeponowania” a „odzyskania” w żaden sposób nie ma wpływu na zgodne z prawem wspólnotowym zobowiązania dotyczące wypłaty środków własnych. Transakcja ta miała właśnie na celu uniknięcie występowania na drogę sądową lub definitywne zakończenie sporu. Dłużnik wypłaca należne kwoty bez żadnego zastrzeżenia i to właśnie dlatego, że nie kwestionuje długu celnego. Zatem należy uznać, że owe tytuły zostały odzyskane w rozumieniu ww. art. 10 rozporządzenia nr 1150/2000, nawet jeżeli transakcja nie została następnie w całości zrealizowana oraz ponownie zostało wszczęte postępowanie karne na mocy prawa belgijskiego. Prawo wspólnotowe powinno być stosowane w sposób skuteczny i jednolity, aby umożliwić szybkie udostępnienie środków własnych Wspólnot.

29 Królestwo Belgii utrzymuje, że celem ustanowienia rachunków B było umożliwienie państwom członkowskim odroczenia udostępniania ustalonych tytułów budżetowych do momentu ich rzeczywistego odzyskania. Sporne należności przywozowe zostały zapisane na rachunku B, zważywszy na to, że nie przewidziano na ten cel żadnego zabezpieczenia oraz że nie nastąpił pobór należności celnych. Zdaniem rządu belgijskiego Komisja nie zakwestionowała wstępnego uwzględnienia omawianych kwot w rachunkach B; stoi on również na stanowisku, że Komisja niesłusznie uznała, iż Belgia zobowiązana jest do dokonywania przesunięć zaliczek wypłacanych w ratach miesięcznych, które zostały zdeponowane u władz krajowych, oraz że spoczywał na niej obowiązek udostępnienia ich Komisji.

30 Rząd belgijski jest zdania, że prawodawstwo wspólnotowe nie zawiera żadnego przepisu dotyczącego przesunięć, jakie zostały dokonane między rachunkami B i A, co oznacza, że płatność ratalną można uwzględnić jedynie po całkowitym wykonaniu transakcji lub też przeprowadzeniu egzekucji należności.

31 Pojęcie „odzyskania” w kontekście transakcji powinno w rozumieniu uregulowań wspólnotowych obejmować płatność, która w rzeczywistości polega na bezwarunkowym przeniesieniu własności, co można tłumaczyć tym, iż kwoty przekazane jako środki własne są częścią dostępną w budżecie Wspólnot Europejskich. W konsekwencji płatności „zdeponowane” na rachunku dłużnika u administracji celnej należy wpisać w rachunkach B.

32 W kontekście transakcji, które podobnie jak w niniejszym przypadku, zostały objęte odroczeniem płatności, przeniesienie własności może nastąpić albo od momentu, w którym nastąpi całkowita spłata długu celnego i zakończenie postępowania karnego, albo w przypadku ustalenia długu celnego i przyznania kwot zdeponowanych na rzecz państwa belgijskiego przez sąd rozpatrujący sprawę w następstwie zaprzestania płatności. Jedynie w tym przypadku nastąpi przeniesienie prawa własności na rzecz Belgii, co w konsekwencji będzie wiązało się w rozumieniu art. 6 rozporządzenia nr 1552/89 z rzeczywistym odzyskaniem.

33 Z treścią ugody zawartej między Belgią a dłużnikiem nie można pogodzić tezy, zgodnie z którą zdeponowane płatności są płatnościami końcowymi a nie tymczasowymi, co skutkuje częściowym zakończeniem postępowania. Tego nie można z kolei pogodzić z prawem belgijskim, ponieważ zakończenie postępowania karnego jest możliwe dopiero po całkowitej spłacie należnej kwoty.

34 W ugodzie należy zawrzeć klauzulę rozwiązującą, która pozwoliłaby władzom na zwolnienie się ze zobowiązania zaniechania wszczynania postępowania karnego. Orzeczenie sądu wydane na skutek zaprzestania wpłat stanowi jedyny ważny tytuł egzekucyjny umożliwiający ściągnięcie tytułów dochodowych i grzywien. W przypadku stwierdzenia – z uwagi na pierwszeństwo prawa wspólnotowego – nieważności klauzuli rozwiązującej, zawarcie jakiejkolwiek ugody stałoby się niemożliwe.

35 Rząd belgijski dodaje, że jeżeli – wbrew jego stanowisku oraz stanowisku reprezentowanemu przez Komisję – płatność ratalna zostanie uznana za zabezpieczenie w rozumieniu art. 6 ust. 2 lit. b) rozporządzenia nr 1552/89, a nie wyłącznie tymczasowe i częściowe wypełnienie zobowiązań zaciągniętych w ramach ugody, co oznaczałoby, że przepis ten nie uzasadnia dokonania wpisu na rachunku B, to w każdym razie zaprzestanie płatności ratalnych skutkujące rozwiązaniem transakcji równałoby się zakwestionowaniu długu w rozumieniu wyżej wymienionego przepisu, co z kolei uzasadniałoby dokonanie zapisu na rachunku B, ponieważ sytuacja ta powoduje zobowiązanie Belgii do wszczęcia postępowania celem uzyskania tytułu egzekucyjnego służącego ściągnięciu całej należnej kwoty.

36 Ostatecznie Królestwo Belgii podnosi, że kwestia rzeczywistego odzyskania pojawiła się w danym przypadku w dniu 30 września 1998 r., w którym to dniu ostatecznie ustalono kwotę długu celnego. Po zapisaniu przez Belgię na rachunku A kwoty, która pod względem wysokości odpowiadała kwocie przedmiotowego długu celnego, tzn. w okresie poprzedzającym ostateczne pobranie tej kwoty i udostępnienie jej Komisji od stycznia 1998 r., w stosunku do okresu przewidzianego w art. 11 rozporządzenia nr 1552/89, nie podjęła ona żadnych czynności, w związku z czym nie spoczywa na niej obowiązek zapłaty odsetek za zwłokę.

Ocena Trybunału

37 Należy przypomnieć, że przedmiotem ugody przyznającej dłużnikowi możliwość dokonywania zapłaty w formie płatności ratalnej było rozliczenie obowiązku zapłaty spornego długu celnego, którego zarówno ustalenie, jak i wysokość nie były kwestionowane (zob. ww. pkt 12).

38 W swej skardze Komisja wnosi o orzeczenie, że Królestwo Belgii uchybiło zobowiązaniom, które na nim ciążą, po pierwsze, na mocy art. 6 i 10 rozporządzenia nr 1150/2000 ze względu na to, że nie przesunęło z rachunku B na rachunek A płatności ratalnych, po drugie, na mocy art. 10 i 11 tego rozporządzenia ze względu na to, że w przewidzianych terminach nie udostępniło Komisji przedmiotowych kwot, jak również powstałych w ich wyniku odsetek za zwłokę.

W przedmiocie zarzucanego błędnego zaksięgowania płatności ratalnych

39 W ramach niniejszego postępowania Komisja nie zarzuca belgijskiemu rządowi tego, że bezpośrednio po ustaleniu długu celnego zapisał on jego kwotę na rachunku B. Przedstawiony przez nią zarzut dotyczy tego, że kwoty związane z płatnościami ratalnymi, ustalone na mocy ww. ugody, należało przesunąć z rachunku B na rachunek A w miarę ich poboru przez organy celne.

40 Należy podnieść, że odnosząc się do zaksięgowywania środków własnych, art. 6 ust. 1 rozporządzenia nr 1150/2000 stanowi, że rachunki dotyczące środków własnych prowadzone są przez skarb każdego państwa członkowskiego lub wyznaczony przez nie organ. Stosując ust. 3 lit. a) i b) tego samego przepisu, państwa członkowskie mają obowiązek ujęcia w rachunkach A tytułów dochodów budżetowych, które – ustalone zgodnie z art. 2 – są wpisywane w rachunkach najpóźniej pierwszego dnia roboczego po 19 dniu drugiego miesiąca następującego po miesiącu, w którym tytuł dochodów budżetowych został ustalony, nie uchybiając możliwości zapisania na rachunku B w tym samym terminie ustalonych tytułów dochodów budżetowych, które nie zostały jeszcze uzyskane ani nie przewidziano zabezpieczenia, jak również ustalone tytuły dochodów budżetowych, „w odniesieniu do których zabezpieczenie zostało przewidziane, są kwestionowane oraz mogą podlegać zmianie w wyniku rozstrzygnięcia sporu, który powstał”.

41 Dla celów udostępnienia środków własnych art. 9 ust. 1 tegoż rozporządzenia stanowi, że zgodnie z procedurą ustanowioną w art. 10, każde państwo członkowskie zapisuje środki własne na rachunek otwarty w imieniu Komisji przez jego skarb państwa lub organ wyznaczony przez państwo członkowskie. Zgodnie z ust. 1 tego ostatniego przepisu, po potrąceniu kosztów poboru, wpis środków własnych dokonywany jest najpóźniej w pierwszym dniu roboczym po 19 dniu drugiego miesiąca następującego po miesiącu, w którym tytuł dochodów budżetowych został „ustalony” zgodnie z art. 2. Wyjątkiem są tytuły dochodowe zapisywane zgodnie z art. 6 ust. 3 lit. b) na rachunku B, w odniesieniu do których zapisanie na rachunkach następuje najpóźniej pierwszego dnia roboczego po 19 dniu drugiego miesiąca następującego po miesiącu, kiedy tytuł dochodów budżetowych został „odzyskany”.

42 W ten oto sposób, jak słusznie utrzymuje rząd belgijski, rozporządzenie nr 1150/2000 nie zawiera żadnego przepisu, który stanowiłby o przesunięciu tytułów dochodowych środków własnych z rachunku B na rachunek A.

43 Jeżeli zaistnieją przesłanki dające możliwość dokonania wstępnego zapisu kwoty długu celnego na rachunku B, co też zostało w danym przypadku uznane przez Komisję ze względu na brak objęcia długu celnego zabezpieczeniem, należy udostępnić Komisji środki własne w terminie ustanowionym w art. 10 ust. 1 rozporządzenia nr 1150/2000, który jest liczony od chwili ich „odzyskania”, a nie od chwili ustalenia tytułów dochodowych, tak jak w przypadku kwot, które należy zapisać na rachunku A.

44 Zatem zgodnie z tym, co utrzymuje Komisja, nałożenie na władze celne obowiązku przesunięcia na rachunek A kwoty płatności ratalnych wypłaconej celem rozliczenia długu celnego, który został prawidłowo zapisany na rachunku B, skutkowałoby paradoksalnie tym, że w stosunku do tych kwot obowiązywałby termin udostępnienia tytułów dochodowych zapisanych na rachunku A, co skutkowałoby w oczywisty sposób opóźnionym przeniesieniem na rachunek Komisji wszystkich kwot pobranych po upływie tego terminu, biegnącego od daty ustalenia długu celnego, mimo że te same kwoty można było prawidłowo zapisać na rachunku B jeszcze przed ich pobraniem przez władze celne.

45 W związku z tym tę część zarzutu przedstawionego przez Komisję należy oddalić.

W przedmiocie zarzucanego opóźnionego udostępnienia środków własnych

46 Jak wynika z powyższego, o ile, w danym przypadku, kwota długu celnego została prawidłowo zapisana na rachunku B, środki własne powinny zostać udostępnione Komisji najpóźniej pierwszego dnia roboczego po 19 dniu drugiego miesiąca następującego po miesiącu, w którym tytuł dochodów budżetowych został „odzyskany”.

47 Należy zatem sprawdzić, czy zgodnie z tym, co utrzymuje Komisja, kwoty pobrane w przypadku płatności ratalnych zgodnie z ugodą taką jak ta, o której mowa w niniejszym postępowaniu, należy uznać za „odzyskane” w rozumieniu art. 10 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 1150/2000, co oznacza, dokonując ich poboru, należy je zapisać na rachunku Komisji w terminie przewidzianym w niniejszym przepisie.

48 W tym punkcie należy na wstępie zaznaczyć, że uregulowania w zakresie odzyskania długu należy interpretować w świetle celu, którym jest szybkie i skuteczne udostępnienie środków własnych Wspólnoty (zob. podobnie wyroki: z dnia 4 listopada 2002 r. w sprawie C‑112/01 SPKR,Rec. str. I‑10655, pkt 34 oraz z dnia 14 kwietnia 2005 r. w sprawie C‑460/01 Komisja przeciwko Niderlandom, Rec. str. I‑2613, pkt 60, 63, 69 i 70).

49 Dalej nawiązując do wyjaśnień poczynionych przez rzecznika generalnego w pkt 46 i 47 jego opinii, zgodnie z wyjaśnieniami zawartymi w motywie piątym rozporządzenia nr 1552/89 (motyw jedenasty rozporządzenia nr 1150/2000), ustanowienie rachunku B, poza umożliwieniem Komisji ściślejszego monitorowania działań podejmowanych przez państwa członkowskie w zakresie gromadzenia środków własnych, ma również na celu uwzględnienie związanego z tym ryzyka finansowego.

50 Z pkt 12 niniejszego wyroku wynika, że ugoda stanowiła również, iż wcześniej spłacone kwoty długu zostają złożone „w depozycie” organów celnych na wypadek zaprzestania wywiązywania się przez zainteresowaną stronę z jej zobowiązań płatniczych oraz na wypadek wniesienia przez właściwe władze przeciwko dłużnikowi powództwa o zapłatę.

51 W tych okolicznościach, zważywszy, po pierwsze, na wymóg, szybkiego i skutecznego udostępnienia środków własnych, po drugie, należycie uwzględniając ochronę interesów finansowych państw członkowskich, art. 10 rozporządzenia nr 1150/2000 należy interpretować w ten sposób, że kwoty pobrane w przypadku ratalnej spłaty długu celnego na mocy takiej ugody jak omawiana powinny zostać w rozumieniu tego przepisu uznane za odzyskane, co oznacza, że należy je wpisać na rachunek Komisji w pierwszym dniu roboczym po 19 dniu drugiego miesiąca następującego po miesiącu, w którym zostały one pobrane.

52 Wbrew twierdzeniom rządu belgijskiego zwięźle przedstawionym w pkt 33 i 34 niniejszego wyroku, taka wykładnia wspólnotowych przepisów celnych w zakresie odzyskania środków własnych nie stoi na przeszkodzie prowadzeniu przez władze celne postępowania w przypadkach zwłoki w realizowaniu uzgodnionych płatności, dlatego że wykładnia ta w żaden sposób nie wpływa na dokonanie kwalifikacji tych wypłat według prawa belgijskiego i zgodnie z tą ugodą.

W przedmiocie niezapłacenia odsetek za zwłokę

53 Na mocy art. 11 rozporządzenia nr 1150/2000 każda zwłoka w dokonaniu wpisu na rachunku określonym w art. 9 ust. 1 tego rozporządzenia powoduje po stronie zainteresowanego państwa członkowskiego obowiązek zapłaty odsetek za zwłokę za cały okres zwłoki. Odsetki są wymagalne bez względu na przyczynę opóźnienia, z którym te środki zostały wpłacone na rachunek Komisji (zob. w szczególności ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Niderlandom, pkt 91).

54 W konsekwencji w zakresie, w jakim z powyższego wynika, że nastąpiło opóźnienie w zapisaniu miesięcznych płatności ratalnych pobranych zgodnie z ugodą z konta Komisji, zgodnie z art. 11 rozporządzenia nr 1150/2000 odsetki za zwłokę stają się wymagalne, przy czym Królestwo Belgii nie kwestionuje, że nie dokonało ich wypłaty.

55 W świetle powyższego należy stwierdzić, że dopuszczając się zwłoki w płatności środków własnych w przypadku uzyskania od dłużnika płatności ratalnych, Królestwo Belgii uchybiło zobowiązaniom ciążącym na nim na mocy art. 10 i 11 rozporządzenia nr 1150/2000, które z dniem 31 maja 2000 r. uchyliło i zastąpiło rozporządzenie nr 1552/89 regulujące wcześniej te same kwestie.

W przedmiocie kosztów

56 Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ Komisja wniosła o obciążenie Królestwa Belgii kosztami postępowania, a Królestwo Belgii przegrało sprawę, należy obciążyć je kosztami postępowania.

Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:

1) Dopuszczając się zwłoki w płatności środków własnych w przypadku uzyskania od dłużnika płatności ratalnych, Królestwo Belgii uchybiło zobowiązaniom ciążącym na nim na mocy art. 10 i 11 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 1150/2000 z dnia 22 maja 2000 r. wykonującego decyzję 94/728/WE, Euratom w sprawie systemu środków własnych Wspólnot, które z dniem 31 maja 2000 r. uchyliło i zastąpiło rozporządzenie Rady (EWG, Euratom) nr 1552/89 z dnia 29 maja 1989 r. wykonujące decyzję 88/376/EWG Euratom w sprawie systemu środków własnych Wspólnot, regulującego wcześniej te same kwestie.

2) W pozostałym zakresie skarga zostaje oddalona.

3) Królestwo Belgii zostaje obciążone kosztami postępowania.

Podpisy