Keywords

Summary



Keywords

1. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Pismo w sprawie przedstawienia zarzutów – Konieczna treść

2. Postępowanie – Skarga wszczynająca postępowanie – Wymogi formalne

(statut Trybunału, art. 21 akapit pierwszy; regulamin Sądu Pierwszej Instancji, art. 44 § 1)

3. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Decyzja stwierdzająca naruszenie – Obowiązek uzasadnienia – Zakres

(art. 82 WE)

4. Konkurencja – Grzywny – Zasada indywidualizacji kary

5. Konkurencja – Pozycja dominująca – Rynek właściwy – Oznaczenie

(art. 82 WE)

6. Konkurencja – Pozycja dominująca – Charakterystyka w oparciu o szczególnie duży udział w rynku

(art. 82 WE)

7. Konkurencja – Pozycja dominująca – Nadużycie – Praktyka polegająca na ustalaniu cen poniżej kosztów w celu wyeliminowania konkurenta

(art. 82 WE)

8. Konkurencja – Pozycja dominująca – Nadużycie – Praktyka polegająca na ustalaniu cen poniżej kosztów w celu wyeliminowania konkurenta

(art. 82 WE)

9. Konkurencja – Pozycja dominująca – Obowiązki spoczywające na przedsiębiorstwie dominującym

(art. 82 WE)

10. Konkurencja – Grzywny

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2)

11. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Rzeczywisty wpływ na rynek

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03)

12. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Obniżenie grzywny w zamian za współpracę przedsiębiorstwa, któremu zarzucono naruszenie

(art. 81 WE; rozporządzenie Rady nr 17, art. 11 ust. 4 i 5, art. 14 ust. 2 i 3; komunikat Komisji 98/C 9/03)

Summary

1. Pismo w sprawie przedstawienia zarzutów winno przedstawiać zarzuty sformułowane w sposób wystarczająco jasny, nawet jeśli skrótowo, w celu umożliwienia zainteresowanym rzeczywistego zapoznania się z zachowaniami zarzucanymi im przez Komisję. W istocie jedynie pod tym warunkiem pismo w sprawie przedstawienia zarzutów może spełniać funkcję nadaną mu przez rozporządzenia wspólnotowe, polegającą na przedstawieniu przedsiębiorstwom i związkom przedsiębiorstw wszystkich koniecznych informacji, tak by umożliwić im podjęcie skutecznej obrony, zanim Komisja wyda ostateczną decyzję. Wymóg ten jest zachowany wówczas, gdy decyzja nie obciąża zainteresowanych odpowiedzialnością za inne naruszenia niż te, które były przedmiotem pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, oraz uwzględnia jedynie fakty, co do których zainteresowani mieli możliwość wypowiedzenia się. Niemniej jednak decyzja końcowa Komisji nie musi być koniecznie kopią pisma w sprawie przedstawienia zarzutów. Tym samym dopuszczalne są uzupełnienia treści pisma w sprawie przedstawienia zarzutów dokonane w świetle odpowiedzi stron na to pismo, których argumenty wskazują, że mogły one skutecznie skorzystać z prawa do obrony. Mając na uwadze postępowanie administracyjne, Komisja może również zmienić lub dodać argumenty faktyczne i prawne na poparcie zarzutów, które postawiła.

I tak wymóg ten jest spełniony wówczas, gdy porównanie treści pierwszego pisma w sprawie przedstawienia zarzutów z treścią decyzji wskazuje, że spółka, rynek i dane produkty są identyczne, podobnie zresztą jak zarzucane naruszenie, mianowicie stosowanie praktyki drapieżnych cen sprzecznej z art. 82 WE, i wówczas, gdy decyzja jest dużo bardziej precyzyjna w przedmiocie pokrycia kosztów, a uściślenie to zostało zamieszczone w uzupełniającym piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów.

(por. pkt 18, 25–27, 36)

2. Zadaniem Sądu nie jest wyszukiwanie i identyfikowanie w załącznikach do skargi okoliczności, które mogłyby uzasadnić skargę.

Zgodnie z art. 21 statutu Trybunału Sprawiedliwości i art. 44 § 1 lit. c) regulaminu Sądu skarga powinna zawierać przedmiot sporu oraz zwięzłe przedstawienie powołanych zarzutów. Informacje te powinny być wystarczająco jasne i precyzyjne, aby umożliwić stronie pozwanej przygotowanie obrony, a Sądowi rozpoznanie sprawy, w danym przypadku, bez dodatkowych informacji.

Jakkolwiek poszczególne punkty skargi mogą zostać wsparte lub uzupełnione odesłaniami do określonych fragmentów dokumentów do niej załączonych, ogólne odesłanie do innych dokumentów, choćby załączonych do skargi, nie może tuszować braku w skardze istotnych okoliczności, jako że załączniki pełnią funkcję czysto dowodową i pomocniczą. Załączniki nie mogą więc służyć do rozwinięcia zarzutu, który został zwięźle przedstawiony w skardze, poprzez podniesienie zarzutów lub argumentów, które nie znajdują się w tej skardze. Skarżąca jest zobowiązana do wskazania w swej skardze konkretnych zarzutów, które Sąd ma rozstrzygnąć, oraz do przynajmniej zwięzłego przedstawienia okoliczności faktycznych i prawnych, na których zarzuty te zostały oparte.

Gdyby załączniki mogły służyć do szczegółowego wykazania twierdzenia, które nie zostało przedstawione w skardze w sposób wystarczająco jasny i precyzyjny, byłoby to sprzeczne z funkcją wyłącznie dowodową i pomocniczą załączników.

(por. pkt 30, 166, 167, 204)

3. Wydając decyzję dotyczącą zastosowania art. 82 WE, Komisja dopełniła spoczywającego na niej obowiązku uzasadnienia, jeśli wskazała w swojej decyzji na okoliczności faktyczne, od których zależy uzasadnienie prawne rozstrzygnięcia, a także na rozważania, które doprowadziły ją do wydania decyzji.

(por. pkt 57)

4. Zgodnie z zasadą indywidualizacji kary i sankcji przedsiębiorstwo ponosi odpowiedzialność wyłącznie za czyny, które mu się indywidualnie zarzuca. Jest to zasada, która znajduje zastosowanie we wszystkich postępowaniach administracyjnych, które mogą prowadzić do nałożenia sankcji na podstawie wspólnotowych reguł konkurencji.

Okoliczność, iż decyzja stwierdzająca naruszenie art. 82 WE przez przedsiębiorstwo i nakładająca na nie sankcje nawiązuje do zachowania innego przedsiębiorstwa, nie narusza tej zasady, jeśli zachowanie to nie jest przyjęte jako zarzut względem objętego sankcjami przedsiębiorstwa, lecz jest brane pod uwagę jedynie dla opisania kontekstu rynku właściwego.

(por. pkt 66, 68, 70, 71)

5. W celu zbadania ewentualnie dominującej pozycji zajmowanej przez przedsiębiorstwo na określonym rynku sektorowym, możliwości konkurencji należy oceniać w kontekście rynku obejmującego wszystkie produkty i usługi, które stosownie do swoich właściwości szczególnie nadają się do zaspokojenia stałych potrzeb i które mogą być w ograniczony sposób stosowane zamiennie z innymi produktami lub usługami. Ponadto uwzględniając fakt, iż określenie właściwego rynku służy ocenie, czy dane przedsiębiorstwo ma możność stawania na przeszkodzie utrzymaniu skutecznej konkurencji i zachowywania się w sposób w znacznej mierze niezależny od swoich konkurentów oraz od swoich usługodawców, nie można w tym celu ograniczać się wyłącznie do badania obiektywnych cech tych usług, ale należy również uwzględnić warunki konkurencji oraz strukturę popytu i podaży na rynku.

W sytuacji, gdy produkt może zostać użyty do różnych celów, a te różne zastosowania odpowiadają potrzebom ekonomicznym, które również są zróżnicowane, należy przyjąć, że produkt ten może – stosownie do okoliczności – należeć do odrębnych rynków, które zarówno z punktu widzenia struktury, jak i warunków konkurencji, mogą ewentualnie wykazywać odmienne właściwości. Stwierdzenie to nie uzasadnia jednakże wniosku, iż taki produkt stanowi jeden i ten sam rynek wraz ze wszystkimi innymi produktami, które mogą być jego substytutami w przypadku różnych zastosowań, do których produkt ten jest przeznaczony i z którymi produkt ten ewentualnie konkuruje.

Pojęcie rynku właściwego („relevant market”) implikuje bowiem, iż może na nim istnieć skuteczna konkurencja między produktami stanowiącymi jego część, co zakłada, że wszystkie produkty stanowiące część tego samego rynku mogą być w wystarczającym stopniu stosowane zamiennie w celu tego samego zastosowania.

Także z komunikatu Komisji w sprawie definicji rynku właściwego do celów wspólnotowego prawa konkurencji wynika, że „właściwy rynek asortymentowy składa się ze wszystkich tych produktów i/lub usług, które uważane są za zamienne lub za substytuty przez konsumenta, ze względu na właściwości produktów, ich ceny i ich zamierzone stosowanie”. Zgodnie z tym komunikatem ocena substytucyjności popytu pociąga za sobą określenie zakresu produktów, które są postrzegane przez konsumenta jako substytuty.

Zatem w odniesieniu do rynku dostępu do Internetu, ponieważ nie chodzi jedynie o nieznaczną różnicę w komforcie lub jakości między wysoką a niską przepustowością, jako że do znacznej różnicy cen między nimi dochodzą różnice w zastosowaniu, właściwościach oraz wydajności, jakkolwiek między niską przepustowością a wysoką przepustowością istnieje pewien stopień substytucyjności, bowiem substytucyjność ta działa w sposób całkowicie asymetryczny, ponieważ migracje klientów korzystających z oferty dostępu do Internetu o wysokiej przepustowości do oferty dostępu do Internetu o niskiej przepustowości wydają się być nieznaczne w porównaniu z migracjami w przeciwnym kierunku, Komisja może słusznie dojść do wniosku, iż między wysoką przepustowością a niską przepustowością nie istnieje dostateczny stopień zamienności, i uznać rynek dostępu do Internetu o wysokiej przepustowości dla klientów prywatnych za rynek, jaki należy uwzględnić przy dokonywaniu oceny istnienia pozycji dominującej.

(por. pkt 78–82, 85–88, 91)

6. Na istnienie pozycji dominującej wskazuje fakt, iż dane przedsiębiorstwo dysponuje siłą gospodarczą, która stwarza mu możność stawania na przeszkodzie utrzymaniu skutecznej konkurencji na rynku właściwym poprzez umożliwienie mu zachowywania się w sposób w znacznej mierze niezależny od swoich konkurentów, swoich klientów i wreszcie konsumentów, i w celu udowodnienia istnienia pozycji dominującej Komisja nie musi wykazać, że konkurenci przedsiębiorstwa zostaną wykluczeni – choćby w perspektywie czasowej – z rynku.

Ponadto, chociaż znaczenie udziałów w rynku może się różnić na poszczególnych rynkach, wyjątkowo duże udziały same stanowią – poza nadzwyczajnymi okolicznościami – dowód istnienia pozycji dominującej. Jest tak na przykład w przypadku udziału w rynku wynoszącego 50%.

Jednakże istnienie choćby ożywionej konkurencji na danym rynku nie wyklucza istnienia na tym samym rynku pozycji dominującej, ponieważ główną cechą pozycji dominującej jest możność zachowywania się bez konieczności uwzględniania tej konkurencji w swojej strategii rynkowej i bez ponoszenia niekorzystnych skutków wynikających z takiego zachowania. Tym samym ewentualne istnienie konkurencji na rynku jest wprawdzie istotną okolicznością między innymi przy dokonywaniu oceny istnienia pozycji dominującej, jednakże nie jest ono samo w sobie decydującą okolicznością w tym względzie.

Spadek udziałów w rynku podczas spornego okresu nie wyklucza również istnienia pozycji dominującej, jako że zmniejszenie się udziałów w rynku, które są wciąż bardzo duże, nie może stanowić samo w sobie dowodu nieistnienia pozycji dominującej.

Fakt, iż chodzi tu o szybko rozwijający się rynek, nie może również wyłączyć stosowania reguł konkurencji, a w szczególności reguł zawartych w art. 82 WE, zwłaszcza wtedy, gdy dane przedsiębiorstwo posiadało zawsze o wiele wyższy udział w rynku niż pierwszy z jego konkurentów, co stanowi ważny wskaźnik pozycji dominującej, i wtedy, gdy ono samo postrzega potencjalną konkurencję jako ograniczoną.

Fakt, iż dane przedsiębiorstwo uzyskało dzięki swojemu „powiązaniu” z grupą, do której należy, przewagę nad jego konkurentami, może natomiast mieć wpływ na jego pozycję dominującą.

(por. pkt 99–101, 103, 104, 107, 109, 111, 112, 118)

7. W ramach przeprowadzonej w oparciu o stopień pokrycia kosztów danego przedsiębiorstwa charakterystyki nadużycia pozycji dominującej wynikającego z praktyki polegającej na stosowaniu drapieżnych cen, należy odróżnić zastosowanie metody służącej określeniu stopnia pokrycia kosztów od obliczeń w ścisłym tego słowa znaczeniu, które ograniczają się do zwykłych działań matematycznych.

W zakresie w jakim wybór metody służącej obliczeniu stopnia pokrycia kosztów, w odróżnieniu od samych obliczeń, wymaga ze strony Komisji złożonej oceny ekonomicznej, należy jej przyznać szeroki zakres uznania. Kontrola sądowa musi zatem ograniczać się do badania zgodności z przepisami proceduralnymi i dotyczącymi obowiązku uzasadnienia, a także dokładności ustaleń faktycznych oraz tego, czy nie zachodzi oczywisty błąd w ocenie lub nadużycie władzy.

(por. pkt 129, 162, 163)

8. Dla celów stosowania art. 82 WE wykazanie celu oraz skutków antykonkurencyjnych może sprowadzać się do tego samego. Jeśli wykazane zostanie bowiem, że celem, do którego zmierza przedsiębiorstwo zajmujące pozycję dominującą, jest ograniczenie konkurencji, to takie zachowanie również będzie mogło wywołać taki skutek. Dlatego też w odniesieniu do praktyk dotyczących ustalania cen istnieją dwie różne metody analizy pozwalające sprawdzić, czy przedsiębiorstwo stosowało drapieżne ceny. Ceny niższe od średniej kosztów zmiennych stosowane przez przedsiębiorstwo zajmujące pozycję dominującą są uznawane per se za stanowiące nadużycie, ponieważ jedyną korzyścią, jaką może uzyskać przedsiębiorstwo stosujące takie ceny, jest wyeliminowanie jego konkurentów, a ceny niższe od średniej kosztów całkowitych, ale wyższe od średniej kosztów zmiennych stanowią nadużycie wtedy, gdy zostają ustalone w ramach planu zmierzającego do wyeliminowania konkurenta. Nie jest wymagane wykazanie konkretnych skutków omawianych praktyk.

W istocie, wtedy gdy przedsiębiorstwo zajmujące pozycję dominującą rzeczywiście realizuje praktykę, której celem jest usunięcie konkurenta, to fakt, iż spodziewany rezultat nie został osiągnięty, nie wystarczy, by wykluczyć nadużycie pozycji dominującej w rozumieniu art. 82 WE.

Wynika stąd jasno, że w przypadku drapieżnych cen brak pokrycia kosztów stanowi pierwszy element praktyki stanowiącej nadużycie realizowanej przez przedsiębiorstwo dominujące. W przypadku braku pokrycia kosztów zmiennych drugi element, mianowicie zamiar stosowania drapieżnych cen, jest domniemywany, podczas gdy w przypadku cen niższych od średniej kosztów łącznych należy udowodnić istnienie planu zmierzającego do usunięcia konkurencji. Zamiar wyeliminowania konkurencji powinien zostać wykazany w oparciu o poważne i spójne wskazówki.

W tym względzie dochody uzyskane i koszty poniesione już po fakcie naruszenia nie mogą być uwzględnione przy ocenie stopnia pokrycia kosztów w rozpatrywanym okresie. Artykuł 82 WE dotyczy bowiem pozycji zajmowanej przez dane przedsiębiorstwo na wspólnym rynku w chwili, gdy rzeczone przedsiębiorstwo dopuściło się naruszenia mającego jakoby charakter nadużycia.

Ponadto zarówno w przypadku gdy ceny są niższe od średniej kosztów zmiennych, jak i wówczas gdy ceny są niższe od średniej kosztów całkowitych, ale wyższe od średniej kosztów zmiennych, nie zachodzi konieczność wykazania – tytułem dowodu dodatkowego – że dane przedsiębiorstwo miało realną szansę odzyskania swoich strat.

Wreszcie przedsiębiorstwo, które stosuje drapieżne ceny, może korzystać z korzyści skali oraz ze wzrostu wydajności z powodu zwiększonej produkcji, którą zawdzięcza właśnie tej praktyce. Uzyskane korzyści skali oraz wzrost wydajności nie mogą więc zwolnić przedsiębiorstwa z odpowiedzialności na podstawie art. 82 WE.

(por. pkt 130, 152, 195–197, 217, 224, 227, 229)

9. Nie można twierdzić, że prawo przedsiębiorstwa dominującego do zrównania jego cen z cenami konkurencji ma charakter bezwzględny i że zostało ono uznane jako takie przez Komisję w jej praktyce decyzyjnej, a także przez orzecznictwo, zwłaszcza wtedy gdy prawo to usprawiedliwiałoby stosowanie drapieżnych cen zakazanych zresztą przez traktat. O ile fakt posiadania przez przedsiębiorstwo pozycji dominującej nie może go pozbawić prawa do ochrony swoich własnych interesów handlowych, gdy są one zagrożone, i o ile należy mu przyznać w rozsądnym zakresie możność podejmowania działań, które to przedsiębiorstwo uznaje za właściwe, by chronić rzeczone interesy, o tyle nie można zaakceptować takich zachowań, jeżeli ich rzeczywistym celem jest wzmocnienie pozycji dominującej i jej nadużywanie.

Z charakteru zobowiązań nałożonych na mocy art. 82 WE wynika, że w określonych okolicznościach przedsiębiorstwa zajmujące pozycję dominującą mogą zostać pozbawione prawa do przyjmowania zachowań lub dokonywania czynności, które nie stanowią same w sobie nadużycia i które nie byłyby nawet niedopuszczalne, jeśli zostałyby przyjęte lub dokonane przez przedsiębiorstwa, które nie zajmują pozycji dominującej.

(por. pkt 182, 185, 186)

10. Decyzja Komisji o nienałożeniu grzywny w konkretnym przypadku ze względu na stosunkowo nowy charakter stwierdzonych naruszeń nie zapewnia zwolnienia z grzywny przedsiębiorstwom dopuszczającym się naruszeń, które nie zostały wcześniej ukarane przez Komisję. Korzystając z przysługującego jej uznania, Komisja decyduje bowiem w szczególnych okolicznościach każdej sprawy, czy należy nałożyć grzywnę w celu ukarania stwierdzonego naruszenia i w celu zapewnienia skuteczności prawa konkurencji.

(por. pkt 251)

11. Zgodnie z wytycznymi w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS przy ocenie wagi naruszenia należy wziąć pod uwagę charakter naruszenia, jego rzeczywisty wpływ na rynek oraz rozmiar właściwego rynku geograficznego.

Gdy chodzi o ten ostatni czynnik, to dane przedsiębiorstwo nie może kwestionować tego, że naruszenie, które jest mu zarzucane, miało rzeczywisty wpływ na rynek, jeśli jego udział w danym rynku uległ zwiększeniu od momentu rozpoczęcia naruszenia i nigdy nie obniżył się do jego początkowego poziomu, jeśli ten udział w rynku pozostaje o wiele wyższy od udziału jego najbliższego konkurenta, jeśli jeden z jego drugoplanowych konkurentów stosujących ceny niższe od swoich kosztów, ale nieznacznie wyższe od cen stosowanych przez to przedsiębiorstwo zniknął z rynku, jeśli jego konkurenci wykazywali bardzo niski stopień penetracji i wreszcie jeśli stosowane przez niego praktyki miały ten skutek, że zniechęcały konkurentów do wejścia na rynek i rozwoju.

(por. pkt 259–264)

12. Współpraca w dochodzeniu, która nie wykracza poza to, co wynika z obowiązków ciążących na przedsiębiorstwach na mocy art. 11 ust. 4 i 5 rozporządzenia nr 17, nie uzasadnia zmniejszenia grzywny.

Fakt iż przedsiębiorstwo, któremu zarzucono naruszenie, samo zaprosiło Komisję do odbycia wizyty w jej pomieszczeniach, nie czekając, aż Komisja nakaże kontrole w drodze decyzji, nie wystarczy, by wykazać, że współpraca była na tyle ścisła, iż mogła uzasadniać jej uwzględnienie w ramach okoliczności łagodzących. Artykuł 14 rozporządzenia nr 17 stanowi, że Komisja, w celu wykonania zadań powierzonych jej w art. 81 WE, może przeprowadzać w przedsiębiorstwach wszystkie konieczne kontrole. Upoważnieni przez Komisję urzędnicy mogą w szczególności wejść do wszystkich pomieszczeń i sporządzać kopie dokumentów handlowych. Kontrole Komisji mogą być prowadzone na podstawie zwykłego upoważnienia (art. 14 ust. 2) lub nakazane w drodze decyzji (art. 14 ust. 3). Sam fakt, iż w niniejszej sprawie Komisja nie nakazała kontroli w drodze decyzji, nie oznacza, że istniała „efektywna współpraca przedsiębiorstwa w toku postępowania” w rozumieniu wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS.

(por. pkt 277, 281)