OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

JULIANE KOKOTT

przedstawiona w dniu 11 kwietnia 2013 r. ( 1 )

Sprawa C‑49/12

The Commissioners for Her Majesty’s Revenue & Customs

przeciwko

Sunico ApS,

M & B Holding ApSi

Sunilowi Kumarowi Harwaniemu

[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Østre Landsret (Dania)]

„Umowa pomiędzy Wspólnotą Europejską a Królestwem Danii w sprawie właściwości sądów oraz uznawania i wykonywania orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych — Artykuł 6 rzeczonej umowy — Prawo do przedstawiania pytań prejudycjalnych przez sądy duńskie — Rozporządzenie (WE) nr 44/2001 — Artykuł 1 ust. 1 — Pojęcie sprawy cywilnej i handlowej — Powództwo wniesione przez organ władzy publicznej — Naprawienie szkody wyrządzonej wskutek przyczynienia się do oszustwa podatkowego przez osobę trzecią, która sama nie jest dłużnikiem podatkowym”

I – Wprowadzenie

1. Przedmiotem niniejszego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest pojęcie sprawy cywilnej i handlowej w rozumieniu art. 1 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 44/2001 ( 2 ) (zwanego dalej „rozporządzeniem Bruksela I”). Konkretnie chodzi tu o pytanie, czy powództwo wniesione przez organ władzy publicznej przeciwko osobom fizycznym lub przedsiębiorstwom prywatnym o naprawienie szkody wynikłej wskutek udziału tych osób lub przedsiębiorstw w oszustwie podatkowym stanowi „sprawę cywilną i handlową”. Pytanie to pojawia się w kontekście kwestii, czy wyrok, jaki ma być wydany wskutek tego powództwa w Zjednoczonym Królestwie, podlega uznaniu w Danii.

2. Niniejsza sprawa charakteryzuje się tym, że rozporządzenie Bruksela I nie jest stosowane w Danii bezpośrednio ( 3 ), lecz stanowi część międzynarodowej umowy równoległej zawartej między Unią Europejską a Królestwem Danii ( 4 ). Zatem wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym skłania Trybunał po raz pierwszy do wykładni tej umowy równoległej, przy czym w pierwszym rzędzie należy odpowiedzieć na pytanie, czy sądy duńskie posiadają prawo do przedstawienia pytań prejudycjalnych.

II – Ramy prawne

Prawo Unii

3. Ramy prawne niniejszej sprawy z zakresu prawa Unii stanowi zawarta z Królestwem Danii umowa równoległa w sprawie obowiązywania rozporządzenia Bruksela I ( 5 ) wraz z samym rozporządzeniem jako częścią składową umowy.

1. Umowa równoległa

4. Celem umowy równoległej ( 6 ) jest, jak wynika z jej art. 1 ust. 1, „stosowanie przepisów [rozporządzenia Bruksela I] oraz przepisów wykonawczych do niego w stosunkach pomiędzy Wspólnotą a Danią, zgodnie z jego art. 2 ust. 1”.

5. Artykuł 2 tej umowy, który dotyczy właściwości sądów oraz uznawania i wykonywania orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, ma następujące brzmienie: „1. W stosunkach pomiędzy Wspólnotą a Danią zastosowanie mają, zgodnie z prawem międzynarodowym, przepisy [rozporządzenia Bruksela I], które jest załączone do niniejszej umowy i stanowi jej część, wraz z przepisami wykonawczymi przyjętymi na mocy art. 74 ust. 2 tego rozporządzenia oraz – w odniesieniu do przepisów wykonawczych przyjętych po wejściu w życie niniejszej umowy – wdrożonymi przez Danię w sposób, o którym mowa w art. 4 niniejszej umowy, a także wraz z przepisami przyjętymi na mocy art. 74 ust. 1 tego rozporządzenia. 2. Do celów niniejszej umowy stosowanie przepisów tego rozporządzenia zmienia się następująco: a) art. 1 ust. 3 nie ma zastosowania; […]”.

6. Artykuł 6 tej umowy nosi tytuł „Właściwość Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich w odniesieniu do interpretacji umowy” i stanowi: „1. W przypadku gdy kwestia dotycząca ważności bądź interpretacji niniejszej umowy podnoszona jest w sprawie toczącej się przed sądem lub trybunałem duńskim, sąd lub trybunał ten zwraca się do Trybunału Sprawiedliwości o wydanie orzeczenia w danej sprawie w każdym przypadku, gdy tego samego wymagano by w takich samych okolicznościach od sądu albo trybunału innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej, w odniesieniu do [rozporządzenia Bruksela I] i przepisów wykonawczych do niego, o których mowa w jego art. 2 ust. 1. […] 6. W przypadku gdy postanowienia Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską dotyczące orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości są zmieniane w sposób powodujący skutki dla orzeczeń dotyczących [rozporządzenia Bruksela I], Dania może powiadomić Komisję o swej decyzji dotyczącej niestosowania takich zmian w odniesieniu do niniejszej umowy. Powiadomienie takie jest przekazywane z chwilą wejścia zmian w życie lub w terminie 60 dni od tej daty. W takim wypadku niniejszą umowę uznaje się za rozwiązaną. Rozwiązanie umowy następuje po upływie trzech miesięcy od przekazania powiadomienia. […]”.

2. Rozporządzenie Bruksela I

7. Jak wynika z motywu 2 tego rozporządzenia, jego celem jest „ujednoliceni[e] przepisów o jurysdykcji w sprawach cywilnych i handlowych oraz uproszczeni[e] formalności ze względu na szybkie i nieskomplikowane uznawanie i wykonywanie orzeczeń z państw członkowskich związanych niniejszym rozporządzeniem”.

8. Motywy 6 i 7 wspomnianego rozporządzenia mają następujące brzmienie: „6. Celem zagwarantowania swobodnego przepływu orzeczeń w sprawach cywilnych i handlowych niezbędn[e] i stosown[e] jest, aby przepisy o jurysdykcji oraz uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń zostały określone w drodze aktu wspólnotowego, który będzie wiążący i bezpośrednio stosowany. 7. Przedmiotowy zakres zastosowania niniejszego rozporządzenia powinien rozciągać się, pominąwszy kilka dokładnie określonych dziedzin prawa, na zasadniczą część prawa cywilnego i handlowego”.

9. Motyw 19 rozporządzenia Bruksela I dotyczy stosunku do Konwencji z dnia 27 września 1968 r. o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych ( 7 ) i ma następujące brzmienie: „W celu zapewnienia kontynuacji pomiędzy konwencją brukselską a niniejszym rozporządzeniem powinny być przewidziane przepisy przejściowe. Dotyczy to również wykładni postanowień konwencji brukselskiej przez Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich […]”.

10. Artykuł 1 wspomnianego rozporządzenia w następujący sposób określa przedmiotowy zakres stosowania tego aktu: „1. Niniejsze rozporządzenie ma zastosowanie w sprawach cywilnych i handlowych, niezależnie od rodzaju sądu. Niniejszego rozporządzenia nie stosuje się w szczególności do spraw skarbowych, celnych i administracyjnych. […] 3. W niniejszym rozporządzeniu termin »państwo członkowskie« oznacza państwa członkowskie z wyjątkiem Danii”.

Prawo duńskie

11. Paragraf 634 lov om rettens pleje (duńskiego kodeksu postępowania cywilnego, zwanego dalej „retsplejelov”) ma następującą treść: „1. W ciągu tygodnia od wydania postanowienia o zabezpieczeniu roszczenia wierzyciel wszczyna postępowanie dotyczące wierzytelności, która była przedmiotem zabezpieczenia, chyba że dłużnik zrzeknie się swoich roszczeń w czasie lub po dokonaniu zabezpieczenia. W ramach takiego postępowania wierzyciel żąda również, odrębnie, stwierdzenia zgodności z prawem zabezpieczenia roszczenia. […] 5. Jeżeli postępowanie dotyczące określonego roszczenia toczy się przed sądem zagranicznym, a należy spodziewać się, że orzeczenie tego sądu będzie w Danii wiążące, zawiesza się wszelkie postępowanie wszczęte zgodnie z ust. 1 do czasu wydania ostatecznego orzeczenia w postępowaniu zagranicznym. Sąd może jednak orzec niezwłocznie w przedmiocie zgodności z prawem postanowienia o zabezpieczeniu roszczenia”.

III – Okoliczności faktyczne i pytania prejudycjalne

12. Skarżącym w postępowaniu przed Østre Landsret ( 8 ) (zwanym dalej „sądem odsyłającym”) jest The Commissioners for Her Majesty’s Revenue & Customs, organ podatkowy Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (zwany dalej „HMRC”). Wniósł on powództwo m.in. przeciwko spółkom Sunico ApS, Sunico Holdings ApS i M & B Holding ApS ( 9 ) mającym siedzibę w Danii oraz przeciwko dwóm osobom fizycznym mającym miejsce zamieszkania w Danii.

13. Przedmiot postępowania stanowi roszczenie odszkodowawcze („claim for damages”) w wysokości 40391100,01 GBP z tego tytułu, iż pozwani – zdaniem HMRC – brali udział w niedozwolonym porozumieniu mającym na celu popełnienie oszustwa („tortius conspiracy to defraud”) w rozumieniu prawa angielskiego, polegającym na uchyleniu się od uiszczenia należnego podatku od wartości dodanej (zwanego dalej „podatkiem VAT”) w Zjednoczonym Królestwie w 719 przypadkach, w których towary zostały sprzedane w ramach łańcucha transakcji między spółkami w Zjednoczonym Królestwie, które to spółki brytyjskie nie odprowadziły na rzecz powoda należnego z tytułu tej sprzedaży podatku VAT ( 10 ).

14. Z tego względu w dniu 17 maja 2010 r. HMRC wniósł najpierw przed angielskim High Court of Justice (England & Wales) (Zjednoczone Królestwo) powództwo o zapłatę odszkodowania z tytułu szkody powstałej wskutek powyższych czynów. Pozwanymi w ramach tego postępowania są ww. strony ( 11 ), które nie są płatnikami podatku VAT w Zjednoczonym Królestwie. HMRC nie wniósł powództwa wobec tych spółek w łańcuchu transakcji, które eksportowały towary poza Zjednoczone Królestwo i uzyskały zwrot podatku VAT. Podstawą podnoszonego roszczenia jest część zespołu angielskich przepisów prawnych dotyczących odszkodowania z tytułu czynu niedozwolonego („tort”), która dotyczy porozumienia mającego na celu posłużenie się niedozwolonymi środkami („unlawful means conspiracy”). W momencie wpłynięcia niniejszego odesłania prejudycjalnego postępowanie było nadal w toku przed High Court of Justice. Strony są zgodne co do tego, że w odniesieniu do owego postępowania High Court of Justice posiada jurysdykcję międzynarodową.

15. Przed wniesieniem powództwa w Danii HMRC zwrócił się do duńskich organów skarbowych o udzielenie informacji o pozwanych, których to informacji organy te dostarczyły zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1798/2003 ( 12 ).

16. W dalszej kolejności w celu zabezpieczenia podnoszonych roszczeń odszkodowawczych skarżący złożył do Fogedret i København ( 13 ) wniosek o zajęcie mienia pozwanych. W dniu 18 maja 2010 r. sąd ten wydał postanowienie o zajęciu mienia, które po złożeniu zażalenia przez pozwanych zostało utrzymane w mocy postanowieniem Østre Landsret z dnia 2 lipca 2010 r.

17. Zgodnie z § 634 ust. 1 retsplejelov w dniu 25 maja 2010 r. HMRC wniósł do Københavns Byret ( 14 ) z zachowaniem tygodniowego terminu powództwo dotyczące wierzytelności będącej przedmiotem zabezpieczenia, w którym to powództwie ponownie zgłosił żądanie zobowiązania pozwanych do zapłaty kwoty 40391100,01 GBP. Postanowieniem z dnia 8 września 2010 r. Københavns Byret przekazał powództwo do rozpoznania Østre Landsret, do którego należy obecnie rozstrzygnięcie w sprawie żądania zapłaty i stwierdzenia zgodności z prawem zabezpieczenia roszczenia.

18. W związku z powyższym w momencie wpłynięcia niniejszego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym do kancelarii Trybunału toczyły się dwa postępowania dotyczące tego samego roszczenia odszkodowawczego: jedno przed High Court of Justice w Zjednoczonym Królestwie oraz drugie przed Østre Landsret w Danii.

19. Sytuacja taka uregulowana jest w § 634 ust. 5 retsplejelov, który stanowi, że zawiesza się każde postępowanie wszczęte zgodnie z § 634 ust. 1, w niniejszej sprawie postępowanie przed Østre Landsret, jeżeli postępowanie dotyczące określonego roszczenia toczy się przed sądem zagranicznym, a należy spodziewać się, że orzeczenie tego sądu będzie w Danii wiążące.

20. Z tego względu Østre Landsret doszedł do wniosku, że w pierwszym rzędzie należy rozstrzygnąć kwestię, czy toczące się przed nim postępowanie należy zgodnie z § 634 ust. 5 retsplejelov zawiesić do czasu wydania przez High Court of Justice prawomocnego orzeczenia w sprawie. Należałoby tak uczynić, gdyby orzeczenie High Court of Justice mogło być w Danii wiążące. Wiążący charakter należałoby stwierdzić w przypadku, gdyby postępowanie toczące się w Zjednoczonym Królestwie objęte było zakresem rozporządzenia Bruksela I. Jak się wydaje, zgodnie z autonomicznym porządkiem prawnym Danii uznanie orzeczenia wydanego przez High Court of Justice nie wchodzi w rachubę.

21. W związku z powyższym postanowieniem z dnia 18 stycznia 2012 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 2 lutego 2012 r., Østre Landsret zawiesił postępowanie i skierował do Trybunału następujące pytanie prejudycjalne: „Czy art. 1 rozporządzenia [Bruksela I] należy interpretować w ten sposób, że zakres zastosowania tego rozporządzenia obejmuje powództwo, w ramach którego władze państwa członkowskiego domagają się naprawienia szkody przez przedsiębiorstwa i osoby fizyczne, mające siedzibę lub miejsce zamieszkania na terytorium innego państwa członkowskiego, na podstawie zarzucanego im – zgodnie z prawem krajowym pierwszego państwa członkowskiego – udziału w niedozwolonym porozumieniu mającym na celu popełnienie oszustwa polegającego na uchylaniu się od podatku VAT należnego w pierwszym państwie członkowskim?”.

22. W trakcie postępowania przed Trybunałem Sunico ApS, rząd Zjednoczonego Królestwa oraz Komisja przedstawili uwagi na piśmie i uwagi ustne. Rząd Konfederacji Szwajcarskiej wziął udział jedynie na etapie pisemnym postępowania.

IV – Ocena prawna

W przedmiocie prawa do przedstawienia pytań prejudycjalnych

23. Ze względu na to, że w stosunku do Królestwa Danii rozporządzenie Bruksela I znajduje zastosowanie jedynie jako część międzynarodowej umowy równoległej ( 15 ), mogą powstać wątpliwości dotyczące przysługującego Østre Landsret prawa do przedstawienia pytań prejudycjalnych. Prawdą jest, że powyższa umowa, jako umowa zawarta przez Wspólnotę, stanowi element porządku prawnego Unii, a tym samym może być przedmiotem wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w rozumieniu art. 267 TFUE ( 16 ). Niemniej jednak z uwagi na szczególną pozycję Królestwa Danii ( 17 ) w odniesieniu do przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, która swym zakresem obejmuje mającą tu zastosowanie współpracę sądową ( 18 ), w odniesieniu do prawa sądów duńskich do przedstawiania pytań prejudycjalnych dotyczących umowy równoległej należy uwzględniać art. 6 tej umowy.

24. Artykuł 6 ust. 1 umowy równoległej stanowi, że jeśli kwestia dotycząca ważności bądź interpretacji umowy równoległej podnoszona jest w sprawie toczącej się przed sądem lub trybunałem duńskim, sąd lub trybunał ten zwraca się do Trybunału o wydanie orzeczenia w danej sprawie, „gdy tego samego wymagano by w takich samych okolicznościach od sądu albo trybunału innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej w odniesieniu do [...] rozporządzenia [Bruksela I]”.

25. Zgodnie z art. 267 akapit trzeci TFUE do wniesienia sprawy do Trybunału zobowiązane są tylko sądy krajowe państw członkowskich, których orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa wewnętrznego. Zatem w odniesieniu do kwestii wykładni umowy równoległej istnieje obowiązek ( 19 ), a tym samym oczywiście również prawo, przedstawienia pytań prejudycjalnych przez sądy duńskie orzekające w ostatniej instancji.

26. W odpowiedzi na zadane przez Trybunał pytanie Østre Landsret wyjaśnił, że w ramach powództwa o stwierdzenie zgodności z prawem zabezpieczenia („justifikationssage”) ( 20 ) nie rozstrzyga on w ostatniej instancji. Możliwe jest wniesienie środka odwoławczego do Højesteret. Jednakże w niniejszej sprawie powyższa odpowiedź niczego nie zmienia. Uznanie sądu za sąd orzekający w ostatniej instancji zależy bowiem od konkretnej sytuacji procesowej ( 21 ). Nie jest zatem istotne to, czy orzeczenie Østre Landsret wydane wskutek powództwa o stwierdzenie zgodności z prawem zabezpieczenia, czyli rozstrzygnięcie w przedmiocie samego roszczenia odszkodowawczego, podlega zaskarżeniu. Istotne jest raczej to, czy zaskarżeniu podlega orzeczenie o zawieszeniu postępowania do czasu wydania prawomocnego wyroku przez High Court of Justice zgodnie z § 634 ust. 5 retsplejelov.

27. Nie wszystkie środki procesowe, które sąd zasądza w drodze postanowień lub nakazów niepodlegających zaskarżeniu, czynią z niego jednak sąd orzekający w ostatniej instancji w rozumieniu art. 267 TFUE. Orzeczenie częściowe, które nie podlega zaskarżeniu, winno raczej kończyć odrębne postępowanie lub poszczególną fazę postępowania, a pytanie prejudycjalne winno odnosić się dokładnie do tego postępowania lub tej fazy postępowania ( 22 ). Z taką sytuacją mamy właśnie do czynienia w niniejszej sprawie.

28. Orzeczenie w sprawie zawieszenia postępowania kończy szczególną fazę postępowania. Ponadto orzeczenie to może ewentualnie prowadzić do tego, że w ramach postępowania o stwierdzenie zgodności z prawem zabezpieczenia Østre Landsret wcale nie rozstrzygnie sprawy co do istoty. Orzeczenie w sprawie zawieszenia postępowania zależy też od udzielenia odpowiedzi na pytanie prejudycjalne przez Trybunał. Wreszcie wykładnia taka odpowiada także celowi rozporządzenia, bowiem zapobiega wydaniu w różnych państwach członkowskich sprzecznych ze sobą orzeczeń. Zatem oceny, czy Østre Landsret jest sądem orzekającym w ostatniej instancji, należy dokonać, odnosząc się do orzeczenia w sprawie zawieszenia ( 23 ).

29. Na podstawie przekazanych Trybunałowi informacji nie można definitywnie stwierdzić, czy Østre Landsret orzeka w sprawie zawieszenia postępowania w drodze niezaskarżalnego postanowienia, a tym samym w ostatniej instancji. W zakresie, w jakim można tutaj dokonać oceny prawa duńskiego, wydaje się, że zgodnie z § 392 ust. 2 retsplejelov przeciwko wydanemu przez Østre Landsret postanowieniu w sprawie zawieszenia postępowania możliwe jest wniesienie środka odwoławczego („kære”) do Højesteret jedynie po uznaniu tego środka za dopuszczalny przez Processbevilningsævnet (izbę do spraw dopuszczalności środków procesowych). Zatem w odniesieniu do kwestii wydania orzeczenia w ostatniej instancji w konkretnym przypadku istotne jest przede wszystkim to, czy Processbevilningsævnet można uznać za sąd w rozumieniu art. 267 TFUE ( 24 ). Ze względu na brak wystarczających informacji w tym zakresie nie można tego w niniejszej sprawie stwierdzić.

30. Jednakże nawet wówczas, gdyby Østre Landsret nie orzekał w ostatniej instancji, art. 6 ust. 1 umowy równoległej nie sprzeciwiałby się istnieniu prawa do przedstawienia pytań prejudycjalnych, na co wskazują tło tego przepisu oraz brzmienie i cel samej umowy.

31. Tłem art. 6 ust. 1 umowy równoległej był stan prawny obowiązujący w momencie wejścia w życie tej umowy ( 25 ). W odniesieniu do wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczących współpracy sądowej w sprawach cywilnych i karnych oraz aktów wydanych na podstawie tego tytułu, w tym również rozporządzenia Bruksela I, art. 68 WE zawierał postanowienie szczególne dotyczące właściwości do orzekania przez Trybunał. Zgodnie z tym postanowieniem, i w odróżnieniu od art. 234 WE, prawo do podniesienia pytań prejudycjalnych przed Trybunałem przysługiwało tylko tym sądom, których orzeczenia nie podlegały zaskarżeniu. W celu zrównania wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w sprawie wykładni umowy równoległej z wnioskami o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym składanymi przez inne państwa członkowskie i dotyczącymi wykładni rozporządzenia Bruksela I art. 6 ust. 1 i 3 umowy miał na celu przyznanie Trybunałowi kompetencji odpowiadających uprzedniemu art. 68 WE ( 26 ). Zatem w tamtym okresie sądy duńskie niższych instancji nie posiadały prawa do przedstawiania pytań prejudycjalnych dotyczących wykładni umowy równoległej.

32. Tymczasem wraz z wejściem w życie traktatu z Lizbony art. 68 WE został uchylony, zatem obecnie także sądy niższych instancji mają prawo przedstawiania Trybunałowi pytań prejudycjalnych dotyczących współpracy sądowej w sprawach cywilnych. Jak słusznie wskazują HMRC w trakcie postępowania przed Østre Landsret oraz Komisja w trakcie postępowania przed Trybunałem, zmiana ta znajduje zastosowanie także w odniesieniu do umowy równoległej.

33. Co do zasady uchylenie art. 68 WE nie ma automatycznie wpływu na umowę równoległą, bowiem umowa ta, jako umowa międzynarodowa, może być zmieniona tylko przez same państwa sygnatariuszy ( 27 ). Jednak art. 6 ust. 6 tej umowy określa, że zmiany postanowień Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską dotyczące orzeczeń Trybunału, które powodują skutki dla orzeczeń dotyczących rozporządzenia Bruksela I, znajdują zastosowanie również w stosunku do Królestwa Danii, o ile owo państwo członkowskie nie powiadomi Komisji o swej decyzji dotyczącej niestosowania takich zmian w terminie 60 dni od ich wejścia w życie.

34. Królestwo Danii nie przekazało Komisji takiego powiadomienia ( 28 ). W związku z tym uchylenie art. 68 WE ma znaczenie dla istnienia prawa do przedstawiania pytań prejudycjalnych przez sądy duńskie i prowadzi do tego, że przyznanie tego prawa sądom niższych instancji znajduje zastosowanie także do składanych przez sądy duńskie wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczących wykładni umowy równoległej.

35. Jak wynika z brzmienia art. 6 ust. 1 umowy równoległej, określa on jedynie równoległe istnienie obowiązku przedstawienia pytań prejudycjalnych przez sądy duńskie oraz sądy innych państw członkowskich („gdy tego samego wymagano by”). Jednak zakres klauzuli dostosowującej zawartej w art. 6 ust. 6 tej umowy zgodnie z jej celem powinien obejmować nie tylko zmiany dotyczące obowiązku przedstawienia pytań prejudycjalnych przez sądy innych państw członkowskich, lecz również wprowadzone traktatem z Lizbony zmiany prowadzące do przyznania tego prawa sądom niższych instancji. Umowa powinna bowiem przyznawać Trybunałowi jednakowe kompetencje zarówno względem Królestwa Danii, jak i względem pozostałych państw członkowskich oraz zapewniać jednakowe stosowanie i taką samą wykładnię rozporządzenia Bruksela I we wszystkich państwach członkowskich. Ta zasada równoległego obowiązywania wynika również z preambuły umowy równoległej ( 29 ).

36. Do momentu wejścia w życie traktatu z Lizbony oznaczało to jedynie regulację ciążącego na sądach duńskich obowiązku przedstawienia pytań prejudycjalnych. Uregulowanie prawa do przedstawienia pytań prejudycjalnych nie było wówczas koniczne, ponieważ także traktat WE nie przewidywał takiego prawa w odniesieniu do sądów niższej instancji. Jak słusznie stwierdziła Komisja, od momentu wejścia w życie traktatu z Lizbony również sądy niższych instancji mają prawo do przedstawienia Trybunałowi pytań dotyczących wykładni umowy równoległej w drodze wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.

37. Ze względu na powyższe wniosek złożony przez Østre Landsret jest dopuszczalny.

W przedmiocie pytania prejudycjalnego

38. W swoim pytaniu prejudycjalnym Østre Landsret zmierza do ustalenia, czy postępowanie zawisłe przed High Court of Justice dotyczy sprawy cywilnej i handlowej w rozumieniu art. 1 ust. 1 rozporządzenia Bruksela I oraz czy w związku z tym rozporządzenie to znajduje zastosowanie do niniejszej sprawy jako część umowy równoległej.

39. Jest to problematyczne z tego względu, że przedmiotem wspomnianego postępowania jest powództwo wniesione przez organ władzy publicznej przeciwko osobom fizycznym bądź spółkom prywatnym, zmierzające do naprawienia szkody wyrządzonej państwu angielskiemu wskutek oszustwa podatkowego. Natomiast jak wynika z art. 1 ust. 1 zdanie drugie rozporządzenia Bruksela I, sprawy podatkowe oraz spory o charakterze publicznoprawnym expressis verbis nie są objęte zakresem stosowania rozporządzenia.

40. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału wykładni terminu „sprawa cywilna i handlowa” należy dokonywać w sposób autonomiczny, uwzględniając z jednej strony cele i systematykę rozporządzenia Bruksela I, z drugiej zaś strony ogólne zasady prawa, wynikające z całokształtu systemów prawa krajowego ( 30 ). Orzecznictwo to dotyczyło wprawdzie po części jeszcze wykładni konwencji brukselskiej ( 31 ), jednak z uwagi na to, że w stosunkach między państwami członkowskimi rozporządzenie Bruksela I zastąpiło konwencję brukselską ( 32 ), wykładnię postanowień tej konwencji przez Trybunał stosuje się odpowiednio również do tego rozporządzenia, jeśli jego postanowienia i postanowienia konwencji brukselskiej można zakwalifikować jako równoważne ( 33 ). Tak właśnie dzieje się w przypadku art. 1 ust. 1 rozporządzenia Bruksela I, ponieważ przepis ten zajmuje to samo miejsce i spełnia tę samą funkcję, co art. 1 akapit pierwszy konwencji brukselskiej. Ponadto oba przepisy mają jednakowe brzmienie ( 34 ). W końcu z motywu 19 rozporządzenia wynika, że należy zapewnić ciągłość wykładni pomiędzy konwencją brukselską a wymienionym rozporządzeniem ( 35 ). W związku z tym można tutaj odwołać się do orzecznictwa Trybunału dotyczącego konwencji brukselskiej.

41. Zgodnie z tym orzecznictwem orzeczenia sądowe mogą być wykluczone z zakresu stosowania rozporządzenia Bruksela I ze względu na elementy charakteryzujące stosunek prawny między stronami sporu lub ze względu na przedmiot tego sporu ( 36 ). Zatem w celu ustalenia, czy przedmiotem danego postępowania jest sprawa cywilna i handlowa, należy sprecyzować stosunek prawny między stronami oraz określić podstawę powództwa i zasady jego wniesienia ( 37 ). W niniejszej sprawie prowadzi to do przyjęcia możliwości stosowania rozporządzenia Bruksela I ze względu na to, że elementy charakteryzujące stosunek prawny między stronami sporu oraz przedmiot tego sporu mają charakter cywilnoprawny.

1. Charakter stosunku prawnego

42. Uczestnikiem postępowania przed High Court of Justice jest wprawdzie organ władzy publicznej, niemniej jednak okoliczność ta nie wyklucza sama z siebie automatycznie możliwości stosowania rozporządzenia Bruksela I. Co do zasady bowiem zakresem stosowania rozporządzenia mogą być objęte także spory między organem władzy publicznej a osobą fizyczną ( 38 ). Decydujące jest raczej to, czy w konkretnym przypadku organ władzy publicznej wykonuje swoje władztwo publiczne ( 39 ), co nie zachodzi w ramach postępowania przed High Court of Justice.

43. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że organ prowadzi spór nie przeciwko podatnikowi, lecz przeciwko osobie trzeciej. Ponadto Sunico ApS oraz pozostali pozwani mają siedzibę lub miejsce zamieszkania w Danii i nie podlegają podatkowi VAT w Zjednoczonym Królestwie, czyli między nimi a HMRC nie istnieje bezpośrednio stosunek publicznoprawny.

44. Komisja i Zjednoczone Królestwo wywodzą ponadto, że w ramach konkretnego sporu HMRC nie wykonuje uprawnień wychodzących poza zakres zasad prawnych obowiązujących w stosunkach między jednostkami ( 40 ). Przeciwnie, HMRC i pozwani prowadzą spór na takich samych zasadach jak podmioty prawa prywatnego. W odniesieniu do tego sporu obowiązują takie same zasady postępowania jak w sporach między podmiotami prawa prywatnego, a samo postępowanie toczy się zgodnie z procedurą cywilną. W szczególności, w odróżnieniu od powszechnie stosowanych praktyk w ramach władztwa publicznego, a konkretnie w prawie podatkowym, HMRC nie może samodzielnie wydać tytułu egzekucyjnego i przeprowadzić egzekucji, lecz zobowiązany jest do dochodzenia swych praw przed sądami powszechnymi.

45. Niemniej jednak problematyczna mogłaby być okoliczność, że przed złożeniem wniosku o zabezpieczenie roszczenia w Danii HMRC zgodnie z rozporządzeniem nr 1798/2003 ( 41 ) zwrócił się do duńskich organów o informacje o pozwanych. Wniosek o udzielenie informacji stanowi instrument, który nie przysługuje powodowi będącemu podmiotem prawa prywatnego. Jednak z informacji udostępnionych Trybunałowi nie wynika, czy lub w jakim zakresie wniosek ten miał znaczenie dla postępowania przed High Court of Justice. W każdym razie gdyby zgodnie z krajowym prawem procesowym w procesie przed High Court of Justice dopuszczalne było wykorzystanie tych informacji i dowodów uzyskanych przez HMRC w charakterze organu władzy publicznej, HMRC nie prowadziłby sporu jako podmiot prawa prywatnego. Do sądu odsyłającego należy ustalenie, czy i w jakim zakresie miało to miejsce.

2. Przedmiot sporu prawnego

46. Również przedmiot sporu nie prowadzi do wykluczenia możliwości stosowania rozporządzenia Bruksela I. Dla oceny przedmiotu sporu istotne znaczenie mają okoliczności faktyczne stanowiące podstawę danego roszczenia, co Trybunał przyjął za podstawę oceny już w sprawach Rüffer i Lechouritou i in. ( 42 ). Dana sprawa nie stanowi sprawy cywilnej i handlowej tylko w sytuacji, gdy podnoszone prawo ma swoje źródło w wykonywaniu władztwa publicznego ( 43 ). Jednak nie wystarczy tu jakikolwiek związek z wykonywaniem władztwa publicznego. Jak wynika z orzecznictwa Trybunału ( 44 ), decydujące jest raczej to, że konkretne działanie, z którego wynika dane roszczenie, zostało podjęte w ramach wykonywania władztwa publicznego.

47. Roszczenie podnoszone w sprawie Rüffer dotyczyło zwrotu kosztów, które powstały w trakcie wykonywania zadań publicznoprawnych ( 45 ); w sprawie Lechouritou i in. szkoda wyrządzona została bezpośrednio poprzez działania organu władzy publicznej w wykonaniu prerogatyw publicznych ( 46 ). W obu sprawach Trybunał zaprzeczył istnieniu sporu cywilnoprawnego, ponieważ w każdej z nich działanie będące podstawą podnoszonego roszczenia charakteryzowało się wykonywaniem prerogatyw publicznych.

48. W niniejszej sprawie sytuacja przedstawia się jednak inaczej. Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu to domniemane działanie pozwanych wypełniające znamiona oszustwa, które prowadzi do powstania deliktowego roszczenia odszkodowawczego. Zatem to roszczenie odszkodowawcze powstaje po stronie państwa, które nie występuje w charakterze podmiotu wykonującego władztwo publiczne. Roszczenie to wynika raczej z domniemanego naruszenia praw przez pozwanych, a tym samym z działania, które co do zasady może być wymierzone przeciwko każdemu podmiotowi. Bycie poszkodowanym wskutek naruszenia praw nie stanowi bowiem wykonywania władztwa publicznego sensu stricto.

49. Związek z władztwem publicznym mógłby co najwyżej wynikać z okoliczności, że ostatecznie podstawą powstałego roszczenia jest należność podatkowa, a zatem stosunek publicznoprawny, który ma znaczenie dla wysokości podnoszonego roszczenia. Wysokość roszczenia odszkodowawczego odpowiada bowiem kwocie utraconego podatku VAT. Dla dokonania oceny, czy niniejsza sprawa jest sprawą cywilną i handlową, istotny jest jednak wyłącznie konkretny przedmiot sporu ( 47 ), a nie jego tło.

50. Powyższe uwagi znajdują zastosowanie tym bardziej, że w niniejszej sprawie związek między oboma roszczeniami ma charakter jedynie faktyczny i istnieje wyłącznie w zakresie wysokości powstałej szkody. W odpowiedzi na pytanie zadane w toku rozprawy rząd Zjednoczonego Królestwa poinformował, że ewentualna zapłata odszkodowania przez pozwanych nie ma wpływu na istnienie należności podatkowej ciążącej na podatnikach. Przeciwnie, roszczenie podatkowe istnieje dalej nawet w przypadku zapłaty odszkodowania i w dalszym ciągu może być ono dochodzone. Wynika z tego, że podnoszone roszczenie służy nie tyle zrekompensowaniu utraconego podatku, ile raczej zadośćuczynieniu za spowodowane naruszenie praw.

51. W związku z tym nie można przyjąć akcesoryjności między roszczeniem o uiszczenie podatku a roszczeniem odszkodowawczym, tak jak miało to miejsce w sprawie TIARD ( 48 ), w odniesieniu do stosunku między poręczeniem a zabezpieczoną wierzytelnością. Zresztą nawet w tym przypadku akcesoryjności Trybunał zakwalifikował powództwo przeciwko obywatelowi jako sprawę cywilnoprawną, mimo że wierzytelność główna miała charakter publicznoprawny ( 49 ). Jednak skoro wniosek ten nasuwa się nawet w przypadkach akcesoryjności podnoszonych roszczeń i roszczenia publicznoprawnego, tym bardziej winien on być trafny w okolicznościach niniejszej sprawy.

52. Zatem zarówno z punktu widzenia podstawy prawnej roszczenia, jak i z punktu widzenia zasad proceduralnych powództwa w odniesieniu do HMRC nie stosuje się zasad różniących się od tych, które obowiązują w odniesieniu do podmiotów prawa prywatnego ( 50 ), a w konsekwencji postępowanie przed High Court of Justice nie stanowi sporu wynikającego z wykonywania władztwa publicznego, lecz sprawę cywilną i handlową w rozumieniu art. 1 ust. 1 rozporządzenia Bruksela I.

V – Wnioski

53. Proponuję zatem, by na zadane przez Østre Landsret pytanie prejudycjalne Trybunał odpowiedział następująco: Artykuł 1 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych należy interpretować w ten sposób, że zakres zastosowania tego rozporządzenia obejmuje powództwo, w ramach którego władze państwa członkowskiego występują wobec przedsiębiorstw i osób fizycznych mających siedzibę lub miejsce zamieszkania na terytorium innego państwa członkowskiego z ogólnym i przysługującym także podmiotom prawa prywatnego roszczeniem odszkodowawczym wynikającym z zarzucanego im – na podstawie prawa krajowego pierwszego państwa członkowskiego – udziału w niedozwolonym porozumieniu mającym na celu popełnienie oszustwa polegającego na uchylaniu się od podatku VAT należnego w pierwszym państwie członkowskim.

( 1 ) Język oryginału: niemiecki.

( 2 ) Rozporządzenie Rady z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. L 12, s. 1).

( 3 ) Zobacz art. 1 ust. 3 rozporządzenia Bruksela I oraz art. 1 i 2 Protokołu nr 22 w sprawie stanowiska Danii załączonego do TFUE (Dz.U. 2010, C 83, s. 299).

( 4 ) Umowa pomiędzy Wspólnotą Europejską a Królestwem Danii w sprawie właściwości sądów oraz uznawania i wykonywania orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2005, L 299, s. 62, zwana dalej „umową równoległą”). Umowa ta weszła w życie w dniu 1 lipca 2007 r. (Dz.U. 2007, L 94, s. 70).

( 5 ) Wyżej wymieniona w przypisie 4.

( 6 ) Ibidem.

( 7 ) Dz.U. 1972, L 299, s. 32, zwanej dalej „konwencją brukselską”.

( 8 ) Wschodni sąd okręgowy.

( 9 ) Dawniej Sunico A/S, Sunico Holdings A/S oraz M & B Holding A/S.

( 10 ) Wyczerpujące omówienie tzw. karuzeli podatkowej zawiera opinia rzecznika generalnego M. Poiaresa Madura z dnia 16 lutego 2005 r. w sprawach połączonych C-354/03, C-355/03 i C-484/03 Optigen i in., Zb.Orz. s. I-483, pkt 7, do której rząd Zjednoczonego Królestwa odsyła w swoich uwagach na piśmie.

( 11 ) Zobacz pkt 14 niniejszej opinii.

( 12 ) Rozporządzenie Rady z dnia 7 października 2003 r. w sprawie współpracy administracyjnej w dziedzinie podatku od wartości dodanej i uchylające rozporządzenie (EWG) nr 218/92 (Dz.U. L 264, s. 1).

( 13 ) Sądu egzekucyjnego w Kopenhadze.

( 14 ) Sądu miejskiego w Kopenhadze.

( 15 ) Zobacz art. 2 ust. 1 ww. w przypisie 4 umowy równoległej. Zgodnie z tym przepisem rozporządzenie Bruksela I stanowi część tej umowy i znajduje zastosowanie w stosunkach pomiędzy Wspólnotą a Królestwem Danii zgodnie z prawem międzynarodowym. Zobacz również przypis 3 do niniejszej opinii.

( 16 ) Wyrok z dnia 4 maja 2010 r. w sprawie C-533/08 TNT Express Nederland, Zb.Orz. s. I-4107, pkt 60 i przytoczone tam orzecznictwo.

( 17 ) Zobacz w tym zakresie również preambułę umowy równoległej: „Odnosząc się do przyznanej Trybunałowi Sprawiedliwości […] właściwości do orzekania w sprawach pytań prejudycjalnych dotyczących ważności i wykładni aktów przyjętych przez instytucje Wspólnoty na podstawie przepisów tytułu IV traktatu [WE], w tym ważności i interpretacji niniejszej umowy, oraz faktu, że przepis ten nie jest wiążący ani nie ma zastosowania w Danii, co wynika z Protokołu w sprawie stanowiska Danii […]”.

( 18 ) Zobacz art. 2 ww. w przypisie 3 do niniejszej opinii protokołu nr 22, który odsyła do części trzeciej tytuł V TFUE.

( 19 ) Wynika to już z zastosowania słowa „ebenfalls” w wersji niemieckiej („dies ebenfalls tun müsste”) oraz ze sformułowania wersji angielskiej: „that court or tribunal shall request the Court of Justice to give a ruling thereon whenever under the same circumstances a court or tribunal of another Member State of the European Union would be required to do so” (wyróżnienie moje).

( 20 ) Chodzi tu o powództwo zgodnie z § 634 ust.1 retsplejelov, czyli powództwo, w którego ramach rozstrzyga się w przedmiocie roszczenia odszkodowawczego.

( 21 ) Zobacz moje opinie: w zakończonej wyrokiem z dnia 17 lutego 2011 r. sprawie C-283/09 Weryński, Zb.Orz. s. I-601, pkt 15 i nast.; a także w zakończonej postanowieniem z dnia 27 września 2007 r. sprawie C-175/06 Tedesco, Zb.Orz. s. I-7929, pkt 21, 22 i przytoczone tam orzecznictwo.

( 22 ) Zobacz moja ww. w przypisie 21 opinia w zakończonej postanowieniem sprawie Tedesco, pkt 26.

( 23 ) Zobacz ibidem, pkt 15 i nast.

( 24 ) Zobacz w tym zakresie wyrok z dnia 4 czerwca 2002 r. w sprawie C-99/00 Lyckeskog, Rec. s. I-4839, pkt 16, 17, w której do Trybunału należało rozstrzygnięcie kwestii orzekania w ostatniej instancji przez sąd szwedzki, którego wyroki były zaskarżalne także wyłącznie po dopuszczeniu danego środka zaskarżenia, i w której Trybunał przyjął za podstawę oceny okoliczność, czy organ rozstrzygający o dopuszczalności środka zaskarżenia jest sądem w rozumieniu art. 267 TFUE.

( 25 ) Umowa weszła w życie w dniu 1 lipca 2007 r. (zob. przypis 4 do niniejszej opinii).

( 26 ) Zobacz preambułę do umowy równoległej: „Uwzględniając, że Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich powinien na takich samych warunkach być właściwy do orzekania w trybie prejudycjalnym w sprawach dotyczących ważności i interpretacji niniejszej umowy, wnoszonych przez duński sąd lub trybunał, oraz że duńskie sądy i trybunały, w odniesieniu do wykładni [rozporządzenia Bruksela I] oraz przepisów wykonawczych do niego, powinny wobec tego zwracać się z wnioskami o wydanie orzeczeń prejudycjalnych na takich samych warunkach, jak sądy i trybunały innych państw członkowskich”; a także E. Jayme, C. Kohler, IPrax 2005 r., w: Europäisches Kollisionsrecht 2005, s. 485 i nast..

( 27 ) Zobacz analogicznie w odniesieniu do kwestii rozwiązania umowy jej art. 11 ust. 2.

( 28 ) W przeciwnym wypadku umowa równoległa uległaby rozwiązaniu zgodnie z jej art. 6 ust. 6 zdanie trzecie.

( 29 ) Zobacz przypis 26 do niniejszej opinii.

( 30 ) Zobacz wyroki: z dnia 14 października 1976 r. w sprawie 29/76 LTU, Rec. s. 1541, pkt 3; z dnia 16 grudnia 1980 r. w sprawie 814/79 Rüffer, Rec. s. 3807, pkt 7; z dnia 21 kwietnia 1993 r. w sprawie C-172/91 Sonntag, Rec. s. I-1963, pkt 18; z dnia 14 listopada 2002 r. w sprawie C-271/00 Baten, Rec. s. I-10489, pkt 28; z dnia 15 maja 2003 r. w sprawie C-266/01 Préservatrice Foncière TIARD, Rec. s. I-4867, zwany „wyrokiem w sprawie TIARD”, pkt 20; z dnia 15 stycznia 2004 r. w sprawie C-433/01 Blijdenstein, Rec. s. I-981, pkt 24; z dnia 15 lutego 2007 r. w sprawie C-292/05 Lechouritou i in., Zb.Orz. s. I-1519, pkt 29; a także z dnia 28 kwietnia 2009 r. w sprawie C-420/07 Apostolides, Zb.Orz. s. I-3571, pkt 41.

( 31 ) Wyżej wymienionej w przypisie 7.

( 32 ) Zobacz art. 68 ust. 1 rozporządzenia Bruksela I.

( 33 ) Wyroki: z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie C-167/08 Draka NK Cables i in., Zb.Orz. s. I-3477, pkt 20; z dnia 2 lipca 2009 r. w sprawie C-111/08 SCT Industri, Zb.Orz. s. I-5655, pkt 22; z dnia 10 września 2009 r. w sprawie C-292/08 German Graphics Graphische Maschinen, Zb.Orz. s. I-8421, pkt 27; z dnia 18 października 2011 r. w sprawie C-406/09 Realchemie Nederland, Zb.Orz. s. I-9773, pkt 38.

( 34 ) Zobacz podobnie, w odniesieniu do art. 1 ust. 2 lit. b) rozporządzenia Bruksela I, ww. w przypisie 33 wyrok w sprawie SCT Industri, pkt 23.

( 35 ) Zobacz ww. w przypisie 33 wyroki: w sprawie Draka NK Cables i in., pkt 20; w sprawie C‑111/08 SCT Industri, pkt 22; w sprawie German Graphics Graphische Maschinen, pkt 27; a także w sprawie Realchemie Nederland, pkt 38.

( 36 ) Zobacz ww. w przypisie 30 wyroki: w sprawie LTU, pkt 4; w sprawie Baten, pkt 29; w sprawie TIARD, pkt 21; w sprawie Lechouritou i in., pkt 30; w sprawie Apostolides, pkt 42; a także ww. w przypisie 33 wyrok w sprawie Realchemie Nederland, pkt 39.

( 37 ) Wyżej wymienione w przypisie 30 wyroki: w sprawie Baten, pkt 31; w sprawie TIARD, pkt 23; wyrok z dnia 5 lutego 2004 r. w sprawie C-265/02 Frahuil, Rec. s. I-1543, pkt 20.

( 38 ) Wyżej wymienione w przypisie 30 wyroki: w sprawie LTU, pkt 4; w sprawie Rüffer, pkt 8; w sprawie Baten, pkt 30.

( 39 ) Wyżej wymienione w przypisie 30 wyroki: w sprawie LTU, pkt 4; w sprawie Rüffer, pkt 8; w sprawie Baten, pkt 30; w sprawie TIARD, pkt 22; a także w sprawie Lechouritou i in., pkt 31.

( 40 ) Zobacz podobnie ww. w przypisie 30 wyroki: w sprawie LTU, pkt 4; w sprawie Sonntag, pkt 22; w sprawie TIARD, pkt 30; w sprawie Lechouritou i in., pkt 34; a także w sprawie Apostolides, pkt 44.

( 41 ) Wyżej wymienionym w przypisie 12.

( 42 ) Wyżej wymienionych w przypisie 30.

( 43 ) Wyżej wymienione w przypisie 30 wyroki: w sprawie Rüffer, pkt 15; a także w sprawie Lechouritou i in., pkt 41.

( 44 ) Zobacz ww. w przypisie 30 wyroki: w sprawie LTU, pkt 4; w sprawie Rüffer, pkt 15; a także w sprawie Lechouritou i in., pkt 41.

( 45 ) Konkretnie: szkody wynikającej z usunięcia wraku statku z publicznej drogi wodnej.

( 46 ) Wynikające z działań sił zbrojnych w ramach operacji wojskowej.

( 47 ) Zobacz ww. w przypisie 30 wyrok w sprawie TIARD, pkt 42.

( 48 ) Zakończonej ww. w przypisie 30 wyrokiem. W sprawie tej chodziło o poręczenie prywatnoprawne udzielone w celu zabezpieczenia długu celnego.

( 49 ) Zobacz ww. w przypisie 30 wyrok w sprawie TIARD, pkt 36. Fakt, że poręczenie stanowi zobowiązanie zaciągnięte dobrowolnie, nie zmienia oceny okoliczności faktycznych niniejszej sprawy. Również czyny niedozwolone objęte są zakresem stosowania rozporządzenia Bruksela I, jak wskazuje w szczególności art. 5 pkt 3 tego aktu. Zatem nie ma znaczenia dobrowolność zaciągnięcia zobowiązania i złożenie oświadczenia woli. W sprawie TIARD Trybunał przytoczył to kryterium jedynie jako kryterium rozróżniające od jednostronnego ustalenia treści umowy przez państwo niderlandzkie, co z kolei stanowiłoby działanie w wykonaniu władztwa publicznego.

( 50 ) Zobacz ww. w przypisie 30 wyrok w sprawie TIARD, pkt 23.