Wydanie tymczasowe

OPINIA RZECZNIK GENERALNEJ

LAILI MEDINY

przedstawiona w dniu 17 listopada 2022 r.( )

Sprawa C-511/21 P

Komisja Europejska

przeciwko

Anie Calhau Correia de Paiva

Odwołanie – Konkurs EPSO – Zarzut niezgodności z prawem – Artykuł 277 TFUE – Dopuszczalność – Ogłoszenie o konkursie – System językowy – Ograniczenie wyboru drugiego języka konkursu do angielskiego, francuskiego lub niemieckiego – Zaskarżenie ogłoszenia o konkursie na późniejszym etapie konkursu – Podstawa decyzji indywidualnej lub bezpośredni związek prawny





1. Ludwig Wittgenstein stwierdził, że „granice mego języka oznaczają granice mego świata”( ). W odniesieniu do instytucji Unii można utrzymywać, że granice języków wyznaczają granice Unii Europejskiej. Trybunał podkreślił już znaczenie „różnorodności językowej Unii”( ). Znajduje ono swój wyraz w dokonanym przez prawodawcę Unii wyborze 24 języków jako języków roboczych jej instytucji( ). To właśnie w tym kontekście kandydaci biorący udział w konkursach na stanowiska w instytucjach Unii mogą kwestionować system językowy ustanowiony przez Komisję.

2. W niniejszej sprawie A. Calhau Correia de Paiva, będąca kandydatką w konkursie Europejskiego Urzędu Doboru Kadr (EPSO) i skarżącą w pierwszej instancji (zwana dalej „kandydatką”), zwróciła się o stwierdzenie nieważności decyzji komisji konkursowej konkursu otwartego EPSO/AD/293/14 w dziedzinie prawa konkurencji (zwanego dalej „przedmiotowym konkursem”) z dnia 23 czerwca 2016 r. oddalającej złożony przez nią wniosek o ponowne rozpatrzenie decyzji o nieumieszczeniu jej nazwiska na liście rezerwy kadrowej tego konkursu. W drodze zarzutu niezgodności z prawem w rozumieniu art. 277 TFUE zakwestionowała ona również system językowy tego konkursu, który określono w ogłoszeniu o konkursie otwartym( ) (zwanym dalej „spornym ogłoszeniem o konkursie”). Wyrokiem z dnia 9 czerwca 2021 r., Calhau Correia de Paiva/Komisja( ) (zwanym dalej „zaskarżonym wyrokiem”), Sąd stwierdził nieważność tej decyzji.

3. W odwołaniu Komisja wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku. Zasadniczo kwestionuje ona poczynione przez Sąd ustalenie o istnieniu ścisłego związku między uzasadnieniem spornej decyzji a postanowieniami spornego ogłoszenia o konkursie dotyczącymi systemu językowego, zgodnie z którymi kandydaci mogli wybrać jako drugi język jedynie angielski, francuski lub niemiecki.

4. W związku z tym niniejsza sprawa porusza delikatną kwestię przesłanek dopuszczalności zarzutu niezgodności z prawem w rozumieniu art. 277 TFUE, w drodze którego kandydat kwestionuje ogłoszenie o konkursie ze względu na ustanowiony w nim system językowy. Zgodnie z tym postanowieniem każda strona może, w postępowaniu dotyczącym aktu o zasięgu ogólnym przyjętego przez instytucję, organ lub jednostkę organizacyjną Unii, podnieść zarzuty określone w artykule 263 akapit drugi TFUE, w celu powołania się przed Trybunałem Sprawiedliwości na niemożność stosowania tego aktu.

5. W szczególności do Trybunału zwrócono się o rozstrzygnięcie, w jakich okolicznościach kandydat może, we wniesionej w trybie art. 270 TFUE skardze o stwierdzenie nieważności decyzji indywidualnej, powołać się na niezgodność z prawem wcześniejszych aktów o zasięgu ogólnym, takich jak ogłoszenie o konkursie. Ponadto Trybunał musi rozstrzygnąć, czy w przypadku ogłoszeń o konkursie należy stosować szczególny standard dopuszczalności, a nie ogólny standard dopuszczalności wypracowany w orzecznictwie w odniesieniu do art. 277 TFUE. W niniejszej sprawie podniesiono również kwestie dotyczące sposobu ustalania istnienia ścisłego związku, o którym jest mowa w pkt 3 niniejszej opinii, przy kwestionowaniu systemu językowego.

I. Okoliczności leżące u podstaw sporu

6. W dniu 23 października 2014 r. EPSO opublikował w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej sporne ogłoszenie o konkursie. Konkurs ten został zorganizowany w oparciu o świadectwa posiadanych kwalifikacji oraz egzaminy.

7. W części IV spornego ogłoszenia o konkursie przewidziano trzy składające się z pytań wielokrotnego wyboru testy wstępne z użyciem komputera, natomiast w jego części VI – ocenę zintegrowaną obejmującą studium przypadku, zadanie do wykonania w zespole i ustrukturyzowaną rozmowę. Ponadto w spornym ogłoszeniu o konkursie wskazano, że spełnienie ogólnych i szczegółowych warunków udziału w konkursie, określonych w jego części III, oraz kwalifikacje kandydatów zgodnie z jego częścią V oceniane są w pierwszej kolejności na podstawie informacji podanych w formularzu zgłoszeniowym, jak również, że każde kryterium wyboru jest ważone (w skali od 1 do 3) zależnie od znaczenia przypisanego mu przez komisję konkursową oraz że komisja konkursowa przyzna za każdą odpowiedź kandydata od 0 do 4 punktów, po czym zsumuje ze sobą liczbę punktów ważonych w celu uzyskania oceny ogólnej.

8. Jeśli chodzi o szczegółowe warunki udziału w konkursie, to w spornym ogłoszeniu o konkursie ustanowiono, w części III.2.3, zatytułowanej „Znajomość języków”, po pierwsze, w odniesieniu do języka głównego (języka 1), wymóg biegłej znajomości – odpowiadającej znajomości na poziomie co najmniej C1 według europejskiego systemu opisu kształcenia językowego – jednego z języków urzędowych Unii. Po drugie, w przypadku drugiego języka (języka 2) przewidziano warunek zadowalającej znajomości – odpowiadającej znajomości na poziomie co najmniej B2 według owego systemu opisu kształcenia językowego – języka angielskiego, francuskiego lub niemieckiego. Ponadto ustanowiono wymóg, aby drugi język był inny niż język główny. W tej części wskazano w szczególności, że możliwości wyboru drugiego języka w ramach spornego ogłoszenia o konkursie zostały określone zgodnie z interesem służby, który wymaga, aby nowo zatrudnione osoby były niezwłocznie zdolne do wykonywania obowiązków i do skutecznej komunikacji w codziennej pracy. Ponadto w załączniku 2 do przepisów ogólnych mających zastosowanie do konkursów otwartych( ) (zwanych dalej „przepisami ogólnymi”), do których odesłano w spornym ogłoszeniu o konkursie i które, jak wskazano w owym ogłoszeniu, stanowiły jego integralną część, wspomniano o tym, że ograniczenie wyboru drugiego języka jest uzasadnione również charakterem testów.

9. W części IV.3 spornego ogłoszenia o konkursie wskazano, że testy będą przeprowadzane w głównym języku konkursu, natomiast w jego części VI.3 stwierdzono, iż w celu oceny ogólnych i szczególnych kompetencji kandydatów językiem oceny zintegrowanej będzie drugi język konkursu.

10. W dniu 25 listopada 2014 r. kandydatka, będąca obywatelką portugalską, zgłosiła się do udziału w przedmiotowym konkursie. Z formularza zgłoszeniowego wynika, że kandydatka wybrała jako język główny język portugalski (będący jej językiem ojczystym) oraz język francuski jako drugi język.

11. Pismem z dnia 19 marca 2015 r., które przesłano kandydatce tego samego dnia za pośrednictwem jej konta EPSO, poinformowano ją o pozytywnym wyniku komputerowych testów sprawdzających.

12. Pismem z dnia 16 kwietnia 2015 r. kandydatka została zaproszona do wzięcia udziału w studium przypadku, który to test miał się odbyć w dniu 13 maja 2015 r. W tym piśmie EPSO zaproponował kandydatce skorzystanie podczas testu z klawiatury AZERTY FR i jednocześnie umożliwił jej, alternatywnie, dokonanie wyboru klawiatury QWERTY UK, AZERTY FR/BE lub QWERTZ DE( ). Kandydatka zwróciła się o zmianę klawiatury, tak aby podczas testu korzystać z klawiatury QWERTY UK.

13. Kandydatka wzięła udział w etapie oceny zintegrowanej, który odbył się w Brukseli (Belgia) w dniach 13 maja 2015 r. i 11 czerwca 2015 r.

14. Pismem z dnia 9 listopada 2015 r., które przesłano kandydatce tego samego dnia za pośrednictwem jej konta EPSO, EPSO poinformował ją, że komisja konkursowa konkursu postanowiła o nieumieszczeniu jej nazwiska na liście rezerwy kadrowej przedmiotowego konkursu z tej przyczyny, iż „nie [znalazła się ona] wśród kandydatów, którzy osiągnęli najwyższy łączny wynik na etapie oceny zintegrowanej (co najmniej 68,59)”. Jak wynika z załączonego do tego pisma dokumentu o nazwie „paszport kompetencji”, skarżąca otrzymała łącznie 61,13 punktów na 100.

15. Pismem z dnia 19 listopada 2015 r. kandydatka wystąpiła o ponowne rozpatrzenie decyzji o nieumieszczeniu jej nazwiska na liście rezerwy kadrowej, po czym została poinformowana, pismem z dnia 23 czerwca 2016 r., że komisja konkursowa przedmiotowego konkursu postanowiła utrzymać w mocy tę decyzję (ta decyzja o utrzymaniu w mocy decyzji o nieumieszczeniu jej nazwiska na liście rezerwy kadrowej jest zwana dalej „sporną decyzją”).

16. W dniu 24 sierpnia 2016 r. skarżąca złożyła zażalenie, w rozumieniu art. 90 ust. 2 regulaminu pracowniczego urzędników Unii Europejskiej (zwanego dalej „regulaminem pracowniczym”), na decyzję o nieumieszczeniu jej nazwiska na liście rezerwy kadrowej. W tym zażaleniu podniosła ona, że ograniczenie możliwości wyboru rodzaju klawiatury używanej podczas opracowywania studium przypadku stanowiło przejaw nierównego traktowania, i zarzuciła brak uzasadnienia dla ograniczeń dotyczących rodzajów klawiatury udostępnionych kandydatom oraz wyboru drugiego języka przedmiotowego konkursu. Ponadto kandydatka skarżyła się na czas trwania procedury ponownego rozpatrzenia decyzji.

17. Decyzją z dnia 22 grudnia 2016 r. EPSO, działający jako organ powołujący, oddalił zażalenie jako bezzasadne i niedopuszczalne ze względu na przekroczenie terminu.

II. Postępowanie przed Sądem i zaskarżony wyrok

18. Pismem, które wpłynęło do sekretariatu Sądu w dniu 31 marca 2017 r., kandydatka wniosła skargę o stwierdzenie nieważności pisma z dnia 9 listopada 2015 r. oraz, w danym wypadku, o stwierdzenie, że sporne ogłoszenie o konkursie i określony w nim system językowy są niezgodne z prawem i jako takie nie mają do niej zastosowania na mocy art. 277 TFUE. Kandydatka zwróciła się również o stwierdzenie nieważności decyzji o nieumieszczeniu jej nazwiska na liście rezerwy kadrowej, spornej decyzji, decyzji z dnia 22 grudnia 2016 r. oddalającej zażalenie i listy rezerwy kadrowej przedmiotowego konkursu.

19. Na poparcie skargi kandydatka podniosła pięć zarzutów, przy czym pierwszy z nich dotyczył naruszenia art. 1 lit. d) regulaminu pracowniczego i zasad niedyskryminacji, proporcjonalności i równości szans w zakresie, w jakim EPSO narzucił wymóg używania klawiatury QWERTY UK, AZERTY FR/BE lub QWERTZ DE na potrzeby opracowania studium przypadku. W ramach zarzutów drugiego, trzeciego i czwartego kandydatka wskazała zasadniczo, że sporne ogłoszenie o konkursie jest niezgodne z prawem ze względu na ograniczenie wyboru języka przedmiotowego konkursu. W zarzucie piątym kandydatka podniosła, że EPSO nie uzasadnił swojej decyzji o zatwierdzeniu i promowaniu określonego systemu językowego.

20. W zaskarżonym wyroku Sąd, ustaliwszy na samym początku, że sporna decyzja stanowi akt niekorzystny dla kandydatki, zbadał najpierw zarzut niezgodności z prawem podniesiony w kontekście zarzutów drugiego, trzeciego i czwartego, którego dopuszczalność i zasadność zostały zakwestionowane przez Komisję.

21. W odniesieniu do dopuszczalności owego zarzutu niezgodności z prawem Sąd przypomniał, że przy okazji rozpatrywania skarg o stwierdzenie nieważności decyzji indywidualnych Trybunał przyjął, iż przedmiotem zarzutu niezgodności z prawem mogą być przepisy aktu o zasięgu ogólnym stanowiące podstawę prawną wspomnianych decyzji lub pozostające w bezpośrednim związku prawnym z takimi decyzjami( ).

22. Sąd orzekł, odnosząc się w szczególności do ogłoszeń o konkursie, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w ramach procedury rekrutacyjnej, która stanowi skomplikowaną operację administracyjną złożoną z następujących po sobie decyzji, kandydat w konkursie może przy okazji skargi skierowanej przeciwko późniejszemu aktowi podnieść nieprawidłowości wcześniejszych aktów, które są z nim ściśle związane( ), i powołać się zwłaszcza na niezgodność z prawem ogłoszenia o konkursie, na podstawie którego został przyjęty rozpatrywany akt( ).

23. Zdaniem Sądu w braku ścisłego związku między samym uzasadnieniem spornej indywidualnej decyzji a zarzutem opartym na niezgodności z prawem niezaskarżonego w odpowiednim terminie ogłoszenia o konkursie zarzut taki należy uznać za niedopuszczalny zgodnie z przepisami o charakterze norm porządku publicznego dotyczącymi terminów do wniesienia skargi, od których nie można odstąpić w sytuacji tego rodzaju bez naruszenia zasady pewności prawa( ).

24. W świetle orzecznictwa wspomnianego w pkt 21–23 powyżej Sąd poczynił sześć ustaleń w pkt 52–59.

25. Po pierwsze, Sąd ustalił, że poprzez zarzut niezgodności z prawem kandydatka kwestionuje w istocie postanowienia spornego ogłoszenia o konkursie dotyczące systemu językowego.

26. Po drugie, Sąd orzekł, odnosząc się do uzasadnienia spornej decyzji, iż pismem z dnia 9 listopada 2015 r. kandydatka została poinformowana o nieumieszczeniu jej nazwiska na liście rezerwy kadrowej z uwagi na to, że nie znalazła się ona w gronie osób, które uzyskały najwyższą liczbę punktów z egzaminów na etapie oceny zintegrowanej.

27. Po trzecie, Sąd uznał, że z przekazanego kandydatce „paszportu kompetencji” wynika, iż w przypadku umiejętności ogólnych z zakresu „Komunikacji” uzyskała ona 5,5 punktów na 10, co stanowi jedną z najniższych ocen i wyników, jakie uzyskała z oceny jej umiejętności ogólnych przeprowadzanej w ramach oceny zintegrowanej. Celem sprawdzenia tych umiejętności było, zgodnie z pkt 1.2 przepisów ogólnych, do którego odsyła przypis 7 spornego ogłoszenia o konkursie, ocenienie zdolności kandydata do „wyrażania się jasno i precyzyjnie, zarówno w mowie, jak i na piśmie”. Sąd orzekł, że należy przyjąć, iż to do tego wymogu odnosi się stwierdzenie komisji konkursowej dotyczące prezentowanej przez kandydatkę znajomości języka francuskiego, a przynajmniej dotyczące posiadania przez nią umiejętności w znacznym stopniu uwarunkowanych znajomością tego języka.

28. Po czwarte, Sąd stwierdził, że chociaż sporne ogłoszenie o konkursie nie przewidywało egzaminu sprawdzającego konkretne umiejętności kandydatki w obszarze słownictwa lub gramatyki języka angielskiego, francuskiego lub niemieckiego, to nie można zaprzeczyć, iż istnieje ścisły związek między prezentowaną przez kandydatkę znajomością języka francuskiego, który wybrała ona jako swój drugi język, a testami, które musiała zdawać w tym języku. Sąd uznał, że prezentowana przez kandydatkę znajomość języka francuskiego siłą rzeczy znajduje odzwierciedlenie w egzaminach służących sprawdzeniu ogólnych i specjalistycznych umiejętności, których posiadania wymaga sporne ogłoszenie o przedmiotowym konkursie.

29. Po piąte, Sąd podkreślił, że ograniczenie wyboru drugiego języka przedmiotowego konkursu do owych trzech języków nie tylko wpływa na zdolność kandydatów do wypowiadania się ustnie lub pisemnie, ale także przesądza o rodzaju klawiatury, z której kandydaci mogą korzystać podczas opracowywania studium przypadku. Jest bezsporne, że kandydatka została zmuszona do używania klawiatury, do korzystania z której nie była przyzwyczajona. Zdaniem Sądu okoliczność ta ma wpływ na przebieg egzaminu, podczas którego wymaga się napisania, przy użyciu klawiatury, tekstu o określonej długości w ograniczonym czasie – a więc potencjalnie również na jego wynik.

30. Po szóste, Sąd odrzucił przytoczony przez Komisję podczas rozprawy argument, zgodnie z którym o istnieniu ścisłego związku można by mówić tylko wtedy, gdyby wyniki egzaminów oceniających ogólne umiejętności kandydatów okazały się negatywne lub katastrofalne. Sąd uznał, że taki argument sprowadza się do nieuzasadnionego poparcia bardziej rygorystycznego stosowania warunku istnienia ścisłego związku, w przypadku gdy podnoszona niezgodność z prawem jest związana z systemem językowym konkursu.

31. W świetle przytoczonego orzecznictwa i owych sześciu wniosków w pkt 60 zaskarżonego wyroku Sąd orzekł, że istnieje ścisły związek między uzasadnieniem spornej decyzji a postanowieniami spornego ogłoszenia o konkursie dotyczącymi systemu językowego przedmiotowego konkursu, którego zgodność z prawem została zakwestionowana. W związku z tym Sąd uznał zarzut niezgodności z prawem spornego ogłoszenia o konkursie za dopuszczalny.

32. Następnie Sąd wskazał, że ani uzasadnienie zawarte w spornym ogłoszeniu o konkursie, ani też dowody przedstawione przez Komisję na jego poparcie nie mogą stanowić względów uzasadniających przedmiotowe ograniczenie. Dlatego właśnie Sąd stwierdził, że należy uwzględnić ów zarzut niezgodności z prawem, stwierdzić, iż sporne ogłoszenie o konkursie nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie, a także uwzględnić zarzuty drugi, trzeci i czwarty.

33. Wreszcie, uznawszy, że nie zachodzi już potrzeba rozstrzygania w przedmiocie zarzutów pierwszego i piątego skargi, Sąd stwierdził nieważność spornej decyzji.

III. Żądania stron

34. Komisja wnosi do Trybunału Sprawiedliwości o:

– uchylenie zaskarżonego wyroku;

– oddalenie zarzutów drugiego, trzeciego i czwartego skargi wniesionej przez kandydatkę w pierwszej instancji;

– przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd w celu rozstrzygnięcia w przedmiocie zarzutów pierwszego i piątego skargi wniesionej przez kandydatkę;

– orzeczenie, że rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów nastąpi w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.

35. Na poparcie tych żądań Komisja podnosi jeden zarzut składający się z trzech części. W ramach części pierwszej zarzuca ona, że w pkt 54 zaskarżonego wyroku Sąd dokonał błędnej kwalifikacji stanu faktycznego, gdy wywnioskował ze stwierdzenia komisji konkursowej dotyczącego prezentowanej przez kandydatkę znajomości języka francuskiego, iż istnieje ścisły związek między uzasadnieniem spornej decyzji a zawartymi w spornym ogłoszeniu o konkursie postanowieniami dotyczącymi systemu językowego.

36. Część druga jest skierowana przeciwko pkt 55–57 zaskarżonego wyroku. Komisja podnosi, że Sąd dokonał błędnej kwalifikacji stanu faktycznego i przeinaczył dowody, gdy stwierdził, w oparciu o niejasne kryterium, iż istnieje ścisły związek między uzasadnieniem spornej decyzji a postanowieniami spornego ogłoszenia o konkursie, którego zgodność z prawem została zakwestionowana.

37. W ramach części trzeciej Komisja twierdzi, że w pkt 58 zaskarżonego wyroku Sąd dokonał błędnej kwalifikacji stanu faktycznego, gdy dopatrzył się podstawy wymaganego przez orzecznictwo „ścisłego związku” również w okoliczności, iż skarżąca zdawała egzamin pisemny na klawiaturze o układzie innym niż QWERTY PT, do którego jest przyzwyczajona.

38. Kandydatka kwestionuje argumenty Komisji. Wnosi ona do Trybunału o:

– stwierdzenie niedopuszczalności odwołania;

– tytułem żądania ewentualnego, na wypadek gdyby Trybunał uznał odwołanie za dopuszczalne, oddalenie odwołania jako bezzasadnego;

– obciążenie Komisji kosztami niniejszego postępowania, jak również kosztami postępowania przed Sądem.

IV. Ocena

39. Analizę odwołania rozpocznę od przedstawienia pewnych uwag wstępnych w przedmiocie zarzutu niezgodności z prawem przewidzianego w art. 277 TFUE oraz dopuszczalności tego zarzutu (sekcja A). Następnie zbadam szczególne kryteria dopuszczalności mające zastosowanie w odniesieniu do ogłoszeń o konkursie organizowanym przez EPSO (sekcja B) oraz przeanalizuję, w świetle owych kryteriów, trzy części jedynego zarzutu podniesionego przez Komisję w związku z zarzutem niedopuszczalności, który podniosła ona przed Sądem (sekcja C).

A. Uwagi wstępne w przedmiocie zarzutu niezgodności z prawem przewidzianego w art. 277 TFUE oraz dopuszczalności tego zarzutu

40. Począwszy od wydania wyroku Les Verts( ) Trybunał wskazuje, że w traktatach ustanowiono „kompletny system środków prawnych i procedur”. System ten, przewidziany z jednej strony w art. 263 i 277 TFUE, a z drugiej strony – w art. 267 TFUE, zapewnia kontrolę sądową legalności wszystkich aktów Unii i powierza ową kontrolę sądom Unii( ). W szczególności zgodnie z art. 277 TFUE każda strona może zaskarżyć do sądów Unii środki Unii służące bezpośredniemu wykonaniu aktów Unii o zasięgu ogólnym i podnieść na poparcie swojej skargi niezgodność tych aktów z prawem.

41. W myśl utrwalonego orzecznictwa art. 277 TFUE konkretyzuje ogólną zasadę gwarantującą każdej ze stron prawo do podważenia – w celu uzyskania stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej jej bezpośrednio i indywidualnie – ważności wcześniejszych aktów instytucji stanowiących podstawę prawną takiej decyzji, o ile stronie tej nie przysługiwało prawo do wniesienia skargi bezpośredniej przeciwko tym aktom oraz niezależnie od faktu, iż ponosi ona ich konsekwencje, a nie mogła wobec nich zażądać stwierdzenia nieważności( ).

42. Ponadto z uwagi na fakt, że art. 277 TFUE nie ma na celu umożliwienia danej stronie podważenia legalności aktu o zasięgu ogólnym w każdym przypadku, zaskarżony akt, który służy wykonaniu takiego aktu o zasięgu ogólnym, powinien znajdować zastosowanie, w sposób bezpośredni albo pośredni, w sprawie, która jest przedmiotem skargi bezpośredniej( ).

43. Dlatego też, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, w ramach skargi o stwierdzenie nieważności decyzji indywidualnych przedmiotem zarzutu niezgodności z prawem mogą być przepisy aktu o zasięgu ogólnym, o ile przepisy te stanowią podstawę tych decyzji( ) lub pozostają w bezpośrednim związku prawnym z tymi decyzjami( ). W zastosowaniu owego orzecznictwa Trybunał przywołał te dwa alternatywne zastrzeżenia w wydanym niedawno, w składzie wielkiej izby, wyroku Komisja i Rada/Carreras Sequeros i in.( ) Trybunał orzekł więc, że jeżeli zaskarżona decyzja indywidualna ani nie jest środkiem wykonawczym dla aktu o zasięgu ogólnym, ani nie pozostaje z nim w bezpośrednim związku prawnym, to zarzut niezgodności z prawem skierowany przeciwko temu aktowi o zasięgu ogólnym jest niedopuszczalny( ).

44. Trybunał, gdy ustanowił te dwa alternatywne wymogi, przyjął stosunkowo szerokie rozumienie zakresu zarzutu niezgodności z prawem na podstawie art. 277 TFUE i wyszedł poza paradygmat „podstawy prawnej”. W szczególności Trybunał, gdy uznał wymóg bezpośredniego związku prawnego, który bardzo wcześnie wyłonił się z orzecznictwa( ), w sposób wyraźny dopuścił wymierzanie zarzutu niezgodności z prawem przeciwko aktom instytucji, które formalnie nie stanowią podstawy prawnej zaskarżonej decyzji indywidualnej, lecz z którymi taka decyzja pozostaje w bezpośrednim związku( ).

45. Moim zdaniem przyjęcie takiego szerokiego rozumienia jest, po pierwsze, uzasadnione potrzebą zapewnienia dostępu do wymiaru sprawiedliwości osobom, które nie mogą składać skarg bezpośrednich na akty Unii o zasięgu ogólnym( ). Po drugie, to podejście można wyjaśnić ograniczonym skutkiem normatywnym zarzutu niezgodności z prawem przewidzianego w art. 277 TFUE – skorzystanie z tego postanowienia Traktatu pociąga za sobą wyłącznie „niemożność stosowania” aktu o zasięgu ogólnym w konkretnej sprawie. Te powody niezgodności z prawem nie prowadzą w przypadku art. 277 TFUE do nieważności lub niezgodności z prawem przedmiotowego przepisu, lecz jedynie do niemożności stosowania go ad casum oraz inter partes( ).

46. Z przytoczonego powyżej orzecznictwa wynika, że zarzut niezgodności z prawem na podstawie art. 277 TFUE można podnieść tylko wtedy, gdy spełnione są łącznie trzy kryteria. Po pierwsze, akt stanowiący podstawę prawną zaskarżonej decyzji indywidualnej ma być aktem o zasięgu ogólnym (to kryterium jest zwane dalej „pierwszym kryterium”). Po drugie, jednostka powołująca się na zarzut niezgodności z prawem nie była uprawniona do wniesienia skargi bezpośredniej o stwierdzenie nieważności tego aktu (to kryterium jest zwane dalej „drugim kryterium”)( ). Wreszcie po trzecie, przepisy aktu Unii o zasięgu ogólnym stanowią podstawę decyzji indywidualnej lub pozostają z nią w bezpośrednim związku prawnym (to kryterium jest zwane dalej „trzecim kryterium”). Wydaje się jednak, że w przypadku ogłoszeń o konkursach organizowanych przez EPSO przesłanki dopuszczalności zostały odróżnione od wymienionych powyżej wymogów.

B. W przedmiocie kryteriów dopuszczalności zarzutów niezgodności z prawem skierowanych przeciwko ogłoszeniom o konkursach organizowanych przez EPSO

47. W niniejszej sprawie Komisja podnosi zasadniczo, że Sąd dokonał błędnej kwalifikacji stanu faktycznego, gdy uznał, iż istnieje ścisły związek między uzasadnieniem spornej decyzji a zarzutem niezgodności z prawem skierowanym przeciwko spornemu ogłoszeniu o konkursie. Ponadto Komisja podnosi, że skoro brak jest ścisłego związku między uzasadnieniem spornej decyzji a zarzutem niezgodności z prawem skierowanym przeciwko spornemu ogłoszeniu o konkursie, które nie zostało zaskarżone w odpowiednim terminie, to ów zarzut należy uznać za niedopuszczalny.

48. Pragnę zauważyć, że argumenty przytoczone przez Komisję odnoszą się do standardu dopuszczalności, który został wypracowany przez Trybunał Sprawiedliwości i Sąd w szczególnym kontekście konkursów EPSO. Aby możliwe było podniesienie przez kandydata zarzutu niezgodności z prawem ogłoszenia o konkursie po upływie dwóch miesięcy od jego publikacji, w orzecznictwie określono wymogi, które są specyficzne dla konkursów EPSO i których rację bytu stanowi doktryna złożonego cyklu czynności administracyjnych. Zgodnie z tą doktryną między uzasadnieniem spornej indywidualnej decyzji a zarzutem niezgodności z prawem skierowanym przeciwko ogłoszeniu o konkursie musi istnieć „ścisły związek” lub „bliski związek”.

1. Doktryna „złożonego cyklu czynności administracyjnych”

49. Jeśli chodzi o dopuszczalność zarzutów niezgodności z prawem skierowanych przeciwko ogłoszeniom o konkursie, Komisja utrzymuje, że w orzecznictwie przyjęto restrykcyjne podejście, które jest uzasadnione koniecznością znalezienia odpowiedniej równowagi między prawem do kontroli sądowej a pewnością prawa. Zdaniem Komisji to prawo jest należycie chronione, ponieważ kandydat może podważyć wszystkie przepisy ogłoszenia o konkursie w drodze skargi o stwierdzenie nieważności na podstawie art. 270 TFUE, zgodnie z procedurą przewidzianą w art. 90 i 91 regulaminu pracowniczego, a także zakwestionować, przez podniesienie zarzutu niezgodności z prawem, legalność postanowień ogłoszenia o konkursie, które są blisko powiązane z uzasadnieniem niekorzystnej dla niego decyzji.

50. Na wstępie należy zauważyć, że ogłoszenie o konkursie stanowi akt o zasięgu ogólnym wydany przez instytucję Unii i skierowany do wszystkich potencjalnych kandydatów. Zgodnie z art. 90 ust. 2 regulaminu pracowniczego na złożenie zażalenia skarżący ma trzy miesiące od dnia publikacji ogłoszenia o konkursie w Dzienniku Urzędowym. W myśl art. 270 TFUE kandydat w konkursie może zaskarżyć decyzję indywidualną, taką jak decyzja o nieumieszczeniu jego nazwiska na liście rezerwy kadrowej sporządzonej po zakończeniu postępowania w sprawie naboru.

51. W tym względzie, wbrew temu, co twierdzi kandydatka, uważam, że z chwilą, w której kandydat przystępuje do konkursu, sporne ogłoszenie o konkursie określające system językowy konkursu zaczyna go dotyczyć bezpośrednio i indywidualnie. Trybunał konsekwentnie utrzymuje, że decyzja, która nie została zaskarżona przez adresata w terminie ustanowionym w art. 263 akapit szósty TFUE, staje się w stosunku do niego ostateczna( ). Niemniej jednak w trakcie przygotowywania się do konkursu kandydat może nie mieć interesu we wniesieniu takiej skargi, a to z powodu obawy, że wpłynie to negatywnie na jego szanse powodzenia w tym konkursie, lub też ze względu na brak czasu. Dlatego też w orzecznictwie zasadniczo zezwala się kandydatom na zakwestionowanie zgodności z prawem ogłoszenia o konkursie na późniejszym etapie, o ile między uzasadnieniem spornej indywidualnej decyzji a zarzutem nieprawidłowości ogłoszenia o konkursie istnieje ścisły związek( ). Ponieważ przyjmuje się, że kandydaci mogą wnieść skargę bezpośrednią na ogłoszenie o konkursie ze względu na to, iż dotyczy ich ono bezpośrednio i indywidualnie, owo orzecznictwo wprowadza odstępstwo od drugiego kryterium. Ponadto stanowi ono odstępstwo również od trzeciego kryterium, gdyż wprowadza lex specialis.

52. Wypada tutaj zaznaczyć, że orzecznictwo w tym zakresie ulegało istotnym zmianom. Początkowo, w wyroku Adams i in./Komisja, Trybunał uznał zarzut niezgodności z prawem skierowany przeciwko ogłoszeniu o konkursie za niedopuszczalny. Orzekł on, że kandydat, który uważa, iż niezgodny z prawem charakter ogłoszenia o konkursie wywiera dla niego niekorzystne skutki, powinien zaskarżyć to ogłoszenie w odpowiednim terminie. W przeciwnym wypadku ogłoszenie o konkursie można by zaskarżyć długo po jego publikacji oraz po tym, jak przeprowadzono już większość czynności związanych z konkursem lub nawet wszystkie takie czynności, co byłoby sprzeczne z zasadami pewności prawa, uzasadnionych oczekiwań i dobrej administracji( ).

53. Niemniej jednak w wyroku Komisja/Noonan Trybunał, powoławszy się na doktrynę „złożonego cyklu czynności administracyjnych”( ), złagodził nieco swoje wcześniejsze orzecznictwo. Orzekł on, że w ramach procedury rekrutacyjnej, która stanowi „złożony cykl czynności administracyjnych” składający się z szeregu ściśle powiązanych ze sobą decyzji, skarżący może się powołać na nieprawidłowości, które zaistniały przy przeprowadzaniu konkursu lub na nieprawidłowości dotyczące zasad jego organizacji, w drodze skargi na późniejszą decyzję indywidualną, taką jak decyzja o niedopuszczeniu kandydata do testów, o ile taka wcześniejsza nieprawidłowość, na którą się powołano, pozostaje w ścisłym związku z późniejszą decyzją będącą przedmiotem skargi( ).

54. W związku z tym pojawia się pytanie, co można uznać za „złożony cykl czynności administracyjnych”. Moim zdaniem, aby można było mówić o złożonym charakterze procedury konkursowej, musi być ona obiektywnie złożona. W ramach konkursów EPSO wydawane są ściśle powiązane ze sobą decyzje techniczne, które powinny być podejmowane z poszanowaniem zasad równości, proporcjonalności i przejrzystości( ). Wymogi nakładane przez EPSO muszą być jasne, obiektywne i możliwe do przewidzenia. Niemniej jednak sama obiektywna złożoność nie wystarcza, aby konkurs można było określić mianem złożonego. Procedura konkursowa powinna się również charakteryzować subiektywną złożonością w tym znaczeniu, że kandydat zostaje postawiony w sytuacji, w której nie może zaskarżyć ogłoszenia o konkursie w odpowiednim terminie, ponieważ trudności lub nieprawidłowości znajdujące swoje źródło w tym ogłoszeniu materializują się dopiero na późniejszym etapie, a więc przy otrzymywaniu od EPSO wiadomości oraz zaproszenia do udziału w testach, podczas samych egzaminów lub też w chwili otrzymania decyzji o nieumieszczeniu nazwiska kandydata na liście rezerwy kadrowej. Ponadto kandydat, który koncentruje się na pomyślnym przejściu konkursu, może nie być w stanie wnieść skargi o stwierdzenie nieważności ogłoszenia o konkursie( ). W związku z tym procedurę administracyjną można zakwalifikować jako „złożony cykl czynności administracyjnych” jedynie wówczas, gdy charakteryzuje się ona obiektywną i subiektywną złożonością.

55. Podejście przyjęte w wyroku Komisja/Noonan stanowi w istocie odstępstwo od drugiego kryterium, ponieważ w jego świetle kandydat może zaskarżyć ogłoszenie o konkursie niezależnie od jego legitymacji czynnej do wniesienia skargi bezpośredniej na to ogłoszenie. Z uwagi na fakt, że Komisja powołuje się na wymóg „ścisłego związku” lub „bliskiego związku”( ), o którym Sąd wspomniał w zaskarżonym wyroku( ) i który stanowi odstępstwo od drugiego kryterium, a zatem ogranicza trzecie kryterium oraz się z nim pokrywa, przystąpię teraz do bardziej szczegółowej analizy tego wymogu.

2. Wymóg „ścisłego związku” lub „bliskiego związku”

56. Przede wszystkim należy wskazać, że wydaje się, iż koncepcja „ścisłego związku” lub „bliskiego związku” między aktem o zasięgu ogólnym a zaskarżoną decyzją indywidualną pojawiła się już we wczesnym orzecznictwie Trybunału. W wyrokach Ley/Komisja( ) i Alfieri/Parlament( ) Trybunał orzekł, że w ramach procedury rekrutacyjnej kandydat może, przy okazji skargi skierowanej przeciwko aktowi wydanemu w toku takiej procedury zakwestionować legalność wcześniejszych aktów, które są z nim ściśle związane. W późniejszym wyroku Sergio i in./Komisja( ) Trybunał stwierdził, że kandydaci, którzy nie zaskarżyli w odpowiednim czasie ogłoszenia o konkursie, mogą mimo to powołać się na nieprawidłowości zaistniałe w trakcie konkursu, nawet jeżeli źródła tych nieprawidłowości można doszukiwać się w treści ogłoszenia o konkursie.

57. Jak już wspomniano, w wyroku Komisja/Noonan( ) Trybunał orzekł, że z uwagi na szczególny charakter procedury rekrutacyjnej, „która stanowi złożony cykl czynności administracyjnych składający się z szeregu ściśle powiązanych ze sobą decyzji”, ogłoszenia o konkursach mogą być zaskarżane w późniejszym terminie( ). Wydaje się zatem, że dopuszczalność zarzutu niezgodności z prawem skierowanego przeciwko ogłoszeniu o konkursie stanowi odstępstwo od drugiego kryterium, które jest uzasadnione przez odwołanie się do pojęcia „złożonego cyklu czynności administracyjnych”( ). Moim zdaniem podejście zaprezentowane w tym orzecznictwie, które stanowi odstępstwo od systemu ogólnego – skoro kandydat może podnieść zarzut niezgodności z prawem nawet mimo tego, że teoretycznie ogłoszenie o konkursie mogło zostać zaskarżone z chwilą, gdy taka osoba uzyskała status kandydata w konkursie – daje się uzasadnić z przedstawionych poniżej powodów.

58. Po pierwsze, w zastosowaniu orzecznictwa, o którym jest mowa powyżej( ), na gruncie systemu ogólnego kandydatka nie mogłaby już, ze względu na upływ terminu, podnieść zarzutu niezgodności z prawem na podstawie art. 277 TFUE. Wydaje się więc, że tok rozumowania przyjęty w wyrokach Giulietti oraz Komisja/PB, na które powołano się w zaskarżonym wyroku, opiera się na założeniu, iż ogłoszenie o konkursie „nie zostało zaskarżone w odpowiednim terminie”( ). Niemniej jednak powyższe odstępstwo daje kandydatowi, który nie został wybrany, możliwość podniesienia zarzutu niezgodności z prawem niezależnie od jego legitymacji czynnej do zaskarżenia ogłoszenia o konkursie. Poza tym, że kandydat może nie być w stanie (albo nie chcieć) zaskarżyć ogłoszenia o konkursie w trakcie jego trwania, może on jeszcze nie mieć świadomości na temat związanych z tym ogłoszeniem kwestii praktycznych, które mogą powstać, tak jak jest to w przypadku systemu językowego, na późniejszych etapach konkursu. Te kwestie praktyczne mogą się zmaterializować na późniejszych etapach konkursu, gdy kandydat kontaktuje się z EPSO lub przystępuje do testów. W szczególności niektóre wymogi nałożone przez EPSO, które znajdują swoje źródło w ogłoszeniu o konkursie, mogą zostać wprowadzone w życie lub doprecyzowane w zaproszeniach do udziału w egzaminach. W tym kontekście uważam, że kandydat powinien mieć możliwość podniesienia zarzutu niezgodności z prawem na późniejszych etapach konkursu. Dlatego też, aby uwzględnić zasadę skutecznej ochrony sądowej( ), należy uznać, że kandydat nie „miał możliwości żądania” stwierdzenia nieważności aktu o zasięgu ogólnym w chwili, w której przystąpił do konkursu.

59. Po drugie, jak już wspomniałam w kontekście rozważań dotyczących dopuszczalności zarzutu niezgodności z prawem na podstawie art. 277 TFUE, w wyroku Komisja i Rada/Carreras Sequeros i in.( ) Trybunał dokonał szerokiej wykładni owego postanowienia, a w szczególności wynikającego z niego trzeciego kryterium odnoszącego się do podstawy lub bezpośredniego związku prawnego( ). Gdyby Trybunał przyjął bardzo wąskie rozumienie wymogu „ścisłego związku” lub „bliskiego związku prawnego”( ) między uzasadnieniem spornej indywidualnej decyzji a zarzutem niezgodności z prawem, to takie podejście w sposób nieuzasadniony ograniczałoby owo trzecie kryterium.

60. Ponadto nazbyt restrykcyjne podejście mogłoby prowadzić do powstania nadmiernych trudności przy kwestionowaniu systemu językowego konkursów, a tym samym stanowiłoby pośrednią aprobatę praktyki polegającej na zwyczajowym narzucaniu języka angielskiego, francuskiego i niemieckiego jako drugiego języka konkursów, uniemożliwiając ustalenie, czy dana instytucja przestrzegała obowiązków wynikających z orzecznictwa Trybunału. Pragnę również zauważyć, że w niniejszej sprawie Sąd uwzględnił zarzut niezgodności z prawem skierowany przeciwko spornemu ogłoszeniu o konkursie, ponieważ ani zawarte w nim uzasadnienie, ani też dowody przedstawione przez Komisję na jego poparcie nie stanowiły względów uzasadniających w odniesieniu do systemu językowego tego przedmiotowego konkursu. W odwołaniu Komisja nie zakwestionowała tej części zaskarżonego wyroku, która dotyczy zasadności zarzutu niezgodności z prawem.

61. Po trzecie, pragnę przypomnieć, że w traktacie przewidziano, iż zarzut niezgodności z prawem na podstawie art. 277 TFUE jest ograniczony w tym sensie, że nie stwierdza się nieważności aktu o zasięgu ogólnym, lecz jedynie niemożność jego stosowania ad casum( ). Stwierdzenie niezgodności z prawem wywołuje wyłącznie skutek inter partes, a nie erga omnes – niemożność stosowania aktu o zasięgu ogólnym stwierdza się tylko w zakresie, w jakim został on zastosowany w decyzji indywidualnej. Z tego powodu jestem również skłonna odrzucić argumenty odnoszące się do zasady pewności prawa.

62. Nie widzę zatem powodów, dla których Trybunał miałby uznać za niedopuszczalną skargę na ogłoszenie o konkursie wniesioną w drodze podniesienia zarzutu niezgodności z prawem, jeżeli istnieje ścisły związek lub bliski związek prawny między uzasadnieniem spornej decyzji a postanowieniami spornego ogłoszenia o konkursie dotyczącymi systemu językowego.

63. Niemniej jednak wymóg ścisłego związku lub bliskiego związku prawnego należy interpretować w sposób dostatecznie zawężający, gdyż stanowi on odstępstwo od systemu ogólnego, na mocy którego to odstępstwa strona nie jest ograniczona terminem na zakwestionowanie legalności aktu o zasięgu ogólnym. Ponadto przyjęcie takiej wykładni jest uzasadnione celem polegającym na znalezieniu równowagi między z jednej strony możliwością zaskarżenia aktu o zasięgu ogólnym nawet długo po publikacji ogłoszenia o konkursie a z drugiej strony wnoszeniem licznych odrębnych skarg na ogłoszenie o konkursie, których rozpatrywanie nadmiernie obciążałoby Komisję i Sąd.

64. W związku z tym uważam, że Sąd słusznie stwierdził, iż w sytuacji, gdy zarzut nieprawidłowości niezaskarżonego w odpowiednim czasie ogłoszenia o konkursie dotyczy uzasadnienia spornej decyzji indywidualnej, to w orzecznictwie przyjmuje się, że taka skarga jest dopuszczalna( ). Z kolei gdy brak jest takiego związku, ów zarzut należy uznać za niedopuszczalny( ).

65. W świetle tych rozważań zbadam następnie, czy Sąd słusznie oddalił zarzut niedopuszczalności zarzutu niezgodności z prawem spornego ogłoszenia o konkursie, który został podniesiony przez Komisję w toczącym się przed Sądem postępowaniu w sprawie skargi o stwierdzenie nieważności.

C. W przedmiocie zarzutu niedopuszczalności podniesionego przez Komisję

66. Na wstępie należy stwierdzić, że Komisja kwestionuje pkt 54–61 zaskarżonego wyroku. Nie podważa ona dwóch poczynionych przez Sąd ustaleń, które zawarto w pkt 52 i 53 owego wyroku. Po pierwsze, twierdzi ona, że kandydatka, poprzez podniesienie zarzutu niezgodności z prawem, kwestionuje w istocie postanowienia spornego ogłoszenia o konkursie dotyczące systemu językowego, mianowicie ograniczenie wyboru drugiego języka do angielskiego, francuskiego lub niemieckiego. Po drugie, Sąd wskazał, że kandydatka została poinformowana, pismem z dnia 9 listopada 2015 r., o nieumieszczeniu jej nazwiska na liście rezerwy kadrowej z uwagi na to, iż nie znalazła się ona w gronie osób, które uzyskały najwyższą liczbę punktów z egzaminów na etapie oceny zintegrowanej.

67. Kandydatka twierdzi, że poprzez podział jedynego zarzutu na trzy części Komisja dąży do sztucznego rozczłonkowania toku rozumowania przyjętego przez Sąd w pkt 51–61 zaskarżonego wyroku. Zgadzam się, że w tych punktach Sąd wyjaśnił, dlaczego istnieje ścisły związek między uzasadnieniem spornej decyzji a postanowieniami spornego ogłoszenia o konkursie dotyczącymi systemu językowego przedmiotowego konkursu, którego zgodność z prawem jest kwestionowana. Niemniej jednak wydaje mi się, że tok rozumowania przyjęty w tych punktach można zbadać odrębnie, ponieważ każda z tych trzech części odnosi się do innego argumentu.

68. Ponadto kandydatka utrzymuje, że poprzez te trzy części dąży się do podważenia ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd. W związku z tym wnosi ona do Trybunału o oddalenie tego zarzutu jako niedopuszczalnego w całości bądź też o oddalenie jako niedopuszczalnej każdej z jego trzech części. Tytułem żądania ewentualnego wnosi ona o oddalenie jako bezzasadnego jedynego zarzutu bądź też o oddalenie jako bezzasadnej każdej z jego trzech części. Do tych żądań odniosę się w ramach analizy trzech części jedynego zarzutu.

1. W przedmiocie części pierwszej jedynego zarzutu

69. Komisja zarzuca, że w pkt 54 zaskarżonego wyroku Sąd dokonał błędnej kwalifikacji stanu faktycznego, ponieważ potwierdził, iż istnieje ścisły związek między uzasadnieniem spornej decyzji a postanowieniami spornego ogłoszenia o konkursie dotyczącymi systemu językowego. Twierdzi ona, że nawet gdyby kandydatka otrzymała 10 na 10 puntów w przypadku umiejętności ogólnych z zakresu „komunikacji”, to nadal brakowałoby jej 7,46 punktów, aby jej nazwisko mogło zostać umieszczone na liście rezerwy kadrowej. W związku z tym wszystkie dalsze sformułowane przez Sąd wnioski dotyczące dopuszczalności zarzutu niezgodności z prawem, które znajdują się w pkt 55–58 zaskarżonego wyroku, opierają się na założeniu istnienia ścisłego związku i są dotknięte tym naruszeniem prawa.

70. Przede wszystkim, jak już zaznaczyłam( ), chciałabym wskazać, że w pkt 54 zaskarżonego wyroku Sąd uznał, iż celem sprawdzenia umiejętności ogólnych z zakresu „komunikacji” na etapie oceny zintegrowanej było ocenienie zdolności kandydata do „wyrażania się jasno i precyzyjnie, zarówno w mowie, jak i na piśmie”. Dlatego też siłą rzeczy należało przyjąć, że to do tego wymogu odnosi się stwierdzenie komisji konkursowej dotyczące prezentowanej przez kandydatkę znajomości języka francuskiego, a przynajmniej dotyczące posiadania przez nią umiejętności w znacznym stopniu uwarunkowanych znajomością tego języka.

71. Wypada zauważyć, że argumentacja Komisji opiera się na założeniu, iż źródła niepowodzenia kandydatki w przedmiotowym konkursie nie należy upatrywać w umiejętnościach ogólnych z zakresu „komunikacji”, lecz w innych umiejętnościach, w przypadku których nie uzyskała ona wystarczającej liczby punktów. W zaskarżonym wyroku Sąd nie poczynił jednak takiego ustalenia faktycznego. O ile Trybunał Sprawiedliwości, jako instancja odwoławcza, nie jest właściwy do dokonywania oceny okoliczności faktycznych( ), chyba że podniesiono zarzut przeinaczenia, o tyle jego zadaniem w postępowaniu odwoławczym jest przeprowadzenie kontroli kwalifikacji prawnej faktów( ).

72. Ponieważ w zaskarżonym wyroku Sąd nie sformułował wniosku dotyczącego umiejętności, która miała decydujący wpływ na nieumieszczenie nazwiska kandydatki na liście rezerwy kadrowej, Trybunał Sprawiedliwości powinien moim zdaniem trzymać się ram okoliczności faktycznych ustalonych w owym wyroku, w którym – w odniesieniu do liczby punktów uzyskanych przez kandydatkę – jest mowa jedynie o tym, że „[kandydatka] otrzymała łącznie 61,13 punktów na 100” oraz że, w przypadku umiejętności ogólnych z zakresu „Komunikacji” „uzyskała […] 5,5 punktów na 10, co stanowi jedną z najniższych ocen i wyników, jakie uzyskała z oceny jej umiejętności ogólnych przeprowadzanej w ramach oceny zintegrowanej”( ). Dlatego też przy badaniu argumentów Komisji Trybunał Sprawiedliwości powinien się oprzeć pokusie zastąpienia własną oceną faktów oceny dokonanej przez Sąd. Niemniej jednak do Trybunału Sprawiedliwości należy rozstrzygnięcie, czy brak takiego wniosku ma znaczenie dla ustalenia kwalifikacji prawnej faktów, to znaczy dla stwierdzenia istnienia ścisłego związku między uzasadnieniem spornej decyzji a postanowieniami spornego ogłoszenia o konkursie dotyczącymi systemu językowego.

73. W tym względzie uważam, że kwalifikacja prawna rozpatrywanych okoliczności faktycznych nie powinna zależeć od elementów zewnętrznych, takich jak liczba punktów otrzymanych przez kandydatkę w przypadku innej umiejętności ogólnej lub specjalistycznej, lecz od konkretnych powodów podjęcia decyzji indywidualnej odnoszącej się do przedmiotowej umiejętności. Innymi słowy, aby zarzut niezgodności z prawem był dopuszczalny, wystarczy, że kandydatka wykaże, iż dana umiejętność, w przypadku której otrzymała niewystarczającą liczbę punktów, pozostaje w ścisłym związku z zaskarżonymi postanowieniami spornego ogłoszenia o konkursie. Uważam, że w tym względzie pozbawione znaczenia są oceny uzyskane w pozostałym zakresie.

74. Ponadto gdyby Trybunał miał stwierdzić, która z uzyskanych ocen sprawiła, że nazwisko kandydatki nie zostało umieszczone na liście rezerwy kadrowej, to takie stwierdzenie nie wykazywałoby związku z niedopuszczalnością, lecz z istotą zarzutów podniesionych przez kandydatkę, ponieważ wiąże się ono z oceną rezultatów wspomnianych w decyzji indywidualnej i zasadności argumentów przytoczonych przez kandydatkę.

75. W związku z tym skoro dokonana przez komisję konkursową ocena umiejętności z zakresu „komunikacji” wynika z zaskarżonych postanowień spornego ogłoszenia o konkursie, to kandydatka może podnieść na podstawie art. 277 TFUE zarzut niedopuszczalności skierowany przeciwko tym postanowieniom. Co więcej, z zaskarżonego wyroku, a zwłaszcza z jego pkt 54, nie wynika, aby Sąd przeinaczył elementy stanu faktycznego, gdy uznał istnienie ścisłego związku między stwierdzeniem komisji konkursowej dotyczącym prezentowanej przez kandydatkę znajomości języka francuskiego a poziomem kompetencji w ramach umiejętności ogólnych z zakresu „komunikacji”. W tym punkcie Sąd prawidłowo zastosował kryteria bliskiego związku lub ścisłego związku, które zostały omówione powyżej( ); ponadto wydaje się, że ten punkt nie jest obarczony naruszeniem prawa.

76. W świetle wszystkich powyższych rozważań jestem zdania, że Sąd słusznie przyjął, na podstawie wniosku sformułowanego w pkt 54 zaskarżonego wyroku, iż między uzasadnieniem spornej decyzji a postanowieniami spornego ogłoszenia o konkursie dotyczącymi systemu językowego analizowanego w niniejszej sprawie istnieje ścisły związek, który pozwala uznać zarzut niezgodności z prawem za dopuszczalny. Wniosek ten jest wystarczający dla stwierdzenia istnienia owego związku. Niemniej jednak dla pełności wywodu zbadam, czy taki ścisły związek istnieje z powodów innych niż te, o których była już mowa, a więc z powodów, które wymieniono w pkt 55–57 zaskarżonego wyroku.

2. W przedmiocie części drugiej jedynego zarzutu

77. Komisja twierdzi, że Sąd dokonał błędnej kwalifikacji stanu faktycznego i przeinaczył dowody, gdy stwierdził, w pkt 55–57 zaskarżonego wyroku, iż istnieje ścisły związek między uzasadnieniem spornej decyzji a postanowieniami spornego ogłoszenia o konkursie, w oparciu o kryterium, które opiera się na założeniu, że kandydatowi trudniej jest zdawać egzaminy w drugim języku niż w języku ojczystym. Komisja podnosi, że porównanie znajomości języka portugalskiego przez kandydatkę z jej znajomością języka francuskiego nie ma znaczenia dla ustalenia istnienia takiego ścisłego związku.

78. Komisja wskazuje, że kandydatka zakwestionowała okoliczność, iż jako drugi język mogła wybrać wyłącznie angielski, francuski lub niemiecki. Kandydatka utrzymywała, że mogłaby uzyskać lepszy wynik, gdyby umożliwiono jej zdawanie testów w języku hiszpańskim oraz że to właśnie z tej przyczyny istnieje jej zdaniem ścisły związek między sporną decyzją a systemem językowym przedmiotowego konkursu. Sąd powinien był porównać prezentowaną przez kandydatkę znajomość języka portugalskiego nie z jej znajomością języka francuskiego, lecz ze znajomością języka hiszpańskiego.

79. Ponadto Komisja wskazuje, że w tych punktach Sąd nie wziął pod uwagę faktu, iż w niniejszej sprawie dwoma językami, którymi kandydatka władała w największym stopniu, były angielski i francuski. W związku z tym ograniczenie wyboru drugiego języka nie mogło postawić jej w niekorzystnej sytuacji, skoro zadeklarowała ona, że zna owe dwa języki lepiej, to jest na poziomie C2. Kandydatka zadeklarowała też inny język, mianowicie hiszpański, przy czym wskazała w jego przypadku poziom znajomości niższy niż poziom znajomości języka francuskiego i angielskiego. Dlatego właśnie nie można uznać, że owo ograniczenie miało negatywny wpływ na wyniki uzyskane przez kandydatkę albo że wykazuje ono bezpośredni związek z uzasadnieniem spornej decyzji.

80. Kandydatka twierdzi zasadniczo, że pkt 56–58 zaskarżonego wyroku należy odczytywać łącznie oraz że argument Komisji sprowadza się do sztucznego wyodrębnienia tych punktów.

81. Przede wszystkim pragnę wskazać, że w pkt 52 Sąd stwierdził, iż poprzez zarzut niezgodności z prawem kandydatka kwestionuje w istocie postanowienia spornego ogłoszenia o konkursie dotyczące systemu językowego, mianowicie ograniczenie wyboru drugiego języka do angielskiego, francuskiego lub niemieckiego. W pkt 55 zaskarżonego wyroku Sąd starał się wykazać, że istnieje ścisły związek między prezentowaną przez kandydatkę znajomością języka francuskiego a testami, które musiała zdawać w tym języku. W tym względzie Sąd wskazał, w pkt 57 zaskarżonego wyroku, że kandydatka zna język portugalski lepiej od francuskiego.

82. Takie porównanie nie może być prawidłowe, ponieważ portugalski był jej językiem głównym, zaś znajomość tego języka nie może mieć znaczenia dla adekwatności ograniczenia wyboru drugiego języka. W związku z tym ustalenia Sądu zawarte w pkt 55–57 zaskarżonego wyroku mogły nie być pod względem prawnym wystarczające dla ustalenia istnienia ścisłego związku między uzasadnieniem spornej decyzji a postanowieniami spornego ogłoszenia o konkursie, którego zgodność z prawem jest kwestionowana( ).

83. Dlatego też porównanie, którego dokonano w tych punktach, narusza prawo. Niemniej jednak jeżeli uzasadnienie wyroku Sądu jest obarczone naruszeniem prawa Unii, ale sentencja wydaje się zasadna w świetle innych argumentów prawnych, to takie naruszenie nie może skutkować uchyleniem owego wyroku. W takiej sytuacji uzasadnienie to należy zastąpić innym( ). W niniejszej sprawie należy po prostu odrzucić tok rozumowania przyjęty w pkt 55–57 zaskarżonego wyroku.

3. W przedmiocie części trzeciej jedynego zarzutu

84. Komisja podnosi, że w pkt 58 zaskarżonego wyroku Sąd dokonał błędnej kwalifikacji stanu faktycznego, gdy dopatrzył się podstawy wymaganego przez orzecznictwo ścisłego związku w okoliczności, iż kandydatka zdawała egzamin pisemny na klawiaturze o układzie innym niż QWERTY PT, do którego jest przyzwyczajona.

85. Po pierwsze, Komisja twierdzi, że wybór układu klawiatury nie ma związku z uzasadnieniem spornej decyzji. Na rozprawie Komisja położyła duży nacisk na fakt, że sporne ogłoszenie o konkursie nie zawierało żadnej wzmianki odnośnie do wyboru klawiatury. Po drugie, Komisja utrzymuje, że nawet jeśli prawdą jest, iż EPSO zaproponował ograniczoną liczbę układów klawiatury do wyboru na potrzeby opracowania studium przypadku, to kwestia ta jest odrębna od kwestii systemu językowego przedmiotowego konkursu. W rzeczywistości w spornym ogłoszeniu o konkursie nie ma w ogóle mowy o układach klawiatury. Ponadto okoliczność, że kandydatka zdecydowała się na klawiaturę QWERTY UK, mimo iż postanowiła opracować studium przypadku w języku francuskim, świadczy o tym, że te dwie kwestie są odrębne i niepowiązane ze sobą.

86. W tym względzie pragnę zauważyć, że w pkt 58 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził, iż „ograniczenie wyboru drugiego języka konkursu do trzech rozpatrywanych języków nie tylko wpływa na zdolność kandydatów do wypowiadania się ustnie lub pisemnie, ale także przesądza o rodzaju klawiatury, z której kandydaci mogą korzystać podczas opracowywania studium przypadku, ponieważ zgodnie z praktyką EPSO, potwierdzoną przez Komisję przed Sądem, kandydatom udostępnia się tylko klawiatury odpowiadające językowi (ewentualnie językom), w którym mają być przeprowadzane testy”. Sąd dodał, że w niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, iż kandydatka została zmuszona do używania klawiatury, do korzystania z której – ze względu na swój język ojczysty – nie była przyzwyczajona. Zdaniem Sądu okoliczność ta ma wpływ na przebieg egzaminu, podczas którego wymaga się napisania, przy użyciu klawiatury, tekstu o określonej długości w ograniczonym czasie – a więc potencjalnie również na jego wynik.

87. Kwestia tego, czy wybór klawiatury można uznać za okoliczność istotną na potrzeby ustalenia istnienia ścisłego związku, może być analizowana przez Trybunał w postępowaniu odwoławczym na podstawie stanu faktycznego ustalonego przez Sąd.

88. W tym względzie z perspektywy EPSO prawdą jest, że wybór klawiatur stanowi kwestię praktyczną i techniczną, o której nie ma w ogóle mowy w spornym ogłoszeniu o konkursie. Niemniej jednak wydaje mi się, że z punktu widzenia kandydatki system językowy wpływa na jej wypowiedzi ustne i pisemne. Z uwagi na fakt, że te ostatnie są uzależnione od wyboru klawiatury, nie można wykluczyć istnienia związku między owymi dwoma elementami. Ponieważ wypowiedzi pisemne są formułowane przy użyciu narzędzia technicznego, jakim jest klawiatura, można ustalić istnienie związku między językiem używanym przez kandydatkę a systemem językowym. Moim zdaniem nie ulega wątpliwości, że te dwa elementy są ze sobą powiązane oraz że ów ścisły związek uwidacznia się w konkretnych okolicznościach niniejszej sprawy. Okoliczność, że w spornym ogłoszeniu o konkursie wybór języka został ograniczony do trzech wyżej wymienionych języków, wydaje się promieniować na wachlarz udostępnianych przez EPSO klawiatur, który jest ograniczony do dokładnie tych samych języków. Taki paralelizm wydaje się być przejawem wyboru dokonanego przez EPSO w następstwie decyzji o ograniczeniu wyboru drugiego języka.

89. Ponadto bardzo krytycznie odnoszę się do przytoczonego na rozprawie przez Komisję argumentu, zgodnie z którym taki związek nie istnieje, ponieważ w spornym ogłoszeniu o konkursie nie ma mowy o możliwościach w zakresie wyboru klawiatury. Gdyby Trybunał uwzględnił ten argument, to Komisja mogłaby się powoływać na niejasne lub nieprecyzyjne ogłoszenia o konkursach po to, aby uniknąć kontroli sądowej. Okoliczność, że Komisja przywołała zaproszenie do udziału w testach w celu szczegółowego omówienia kwestii wyboru klawiatury, świadczy o tym, iż w przypadku złożonego cyklu czynności administracyjnych, takiego jak konkurs EPSO, poszczególne akty są ze sobą ściśle powiązane, a ogłoszenie o konkursie powinno być wystarczająco jasne i szczegółowe. Istotny element, taki jak wybór klawiatury używanej w ramach konkursu, powinien podlegać kontroli sądowej.

90. Wynika stąd, że w tych konkretnych okolicznościach Sąd nie popełnił błędu, gdy w pkt 60 i 61 zaskarżonego wyroku ustalił istnienie ścisłego związku między uzasadnieniem spornej decyzji a postanowieniami spornego ogłoszenia o konkursie dotyczącymi systemu językowego przedmiotowego konkursu i w związku z tym uznał zarzut niezgodności z prawem za dopuszczalny.

91. W konsekwencji uważam, że należy oddalić część trzecią jedynego zarzutu.

92. W świetle powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał uchylił zaskarżony wyrok w zakresie, w jakim w jego pkt 55–57 Sąd oparł się na porównaniu między prezentowanym przez kandydatkę poziomem języka portugalskiego a prezentowanym przez nią poziomem języka francuskiego w celu ustalenia istnienia ścisłego związku między uzasadnieniem spornej decyzji a postanowieniami spornego ogłoszenia o konkursie. W pozostałym zakresie odwołanie należy oddalić.

D. W przedmiocie kosztów

93. Zgodnie z art. 184 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości, jeżeli odwołanie jest zasadne i Trybunał wydaje orzeczenie kończące postępowanie w sprawie, rozstrzyga on również o kosztach.

94. Zgodnie z art. 138 § 1 tego regulaminu, mającym zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie art. 184 § 1 tego regulaminu, kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Artykuł 138 § 3 wspomnianego regulaminu stanowi, że w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań każdej ze stron każda z nich pokrywa własne koszty. Jednakże, jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, Trybunał może orzec, że jedna ze stron pokrywa, oprócz własnych kosztów, część kosztów poniesionych przez stronę przeciwną.

95. Uważam, że jeżeli Trybunał przychyli się do zaproponowanego przeze mnie toku rozumowania, to – mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy – Komisję należy obciążyć, poza jej własnymi kosztami postępowania w pierwszej instancji oraz postępowania odwoławczego, również wszystkimi kosztami poniesionymi przez kandydatkę w postępowaniu odwoławczym oraz w postępowaniu w pierwszej instancji.

E. Wnioski

96. W świetle powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał oddalił odwołanie, z wyjątkiem części dotyczącej pkt 55–57 wyroku z dnia 9 czerwca 2021 r., Calhau Correia de Paiva/Komisja (T-202/17, EU:T:2021:323), i obciążył Komisję kosztami postępowania.