Sprawa C‑684/13

Johannes Demmer

przeciwko

Fødevareministeriets Klagecenter

(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Vestre Landsret)

„Odesłanie prejudycjalne — Rolnictwo — Wspólna polityka rolna — System płatności jednolitych — Rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 — Artykuł 44 ust. 2 — Rozporządzenie (WE) nr 73/2009 — Artykuł 34 ust. 2 lit. a) — Pojęcie „kwalifikującego się hektara” — Obszary graniczące z drogami startowymi, drogami kołowania oraz z zabezpieczeniami przerwanego startu — Wykorzystanie do celów rolniczych — Kwalifikowalność — Odzyskanie nienależnie przyznanej pomocy dla rolnictwa”

Streszczenie – wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 2 lipca 2015 r.

Rolnictwo – Wspólna polityka rolna – System wsparcia bezpośredniego – Wspólne zasady – System płatności jednolitych – Odzyskanie nienależnych uprawnień do płatności – Uprawnienia przyznane na podstawie wniosku rolnika zawierającego błędy, których nie mógł on rozsądnie wykryć – Obowiązek zrzeczenia się tych uprawnień na rzecz rezerwy krajowej

Rolnictwo – Wspólna polityka rolna – System płatności jednolitych – Pojęcie obszaru kwalifikującego się do objęcia pomocą – Obszary wykorzystywane również do celów nierolniczych – Włączenie – Kryteria oceny

Rolnictwo – Wspólna polityka rolna – System płatności jednolitych – Pojęcie obszaru kwalifikującego się do objęcia pomocą – Znajdujący się na terenie portu lotniczego obszar wykorzystywany do celów rolniczych – Włączenie – Warunki

Artykuł 44 ust. 2 rozporządzenia nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz art. 34 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 73/2009 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, należy interpretować w ten sposób, że powierzchnia użytków rolnych wykorzystywana jako strefy bezpieczeństwa wokół lotniskowych dróg startowych, dróg kołowania oraz zabezpieczeń przerwanego startu, które podlegają szczególnym zasadom i ograniczeniom, stanowi obszar kwalifikujący się do objęcia rozpatrywaną pomocą, pod warunkiem że, po pierwsze, rolnik, który wykorzystuje ten obszar, posiada przy tym wystarczającą samodzielność, by prowadzić działalność rolniczą, a po drugie, że jest on w stanie prowadzić tę działalność na wspomnianym obszarze, mimo ograniczeń wynikających z prowadzenia na tym właśnie obszarze działalności pozarolniczej. W tym względzie, co się tyczy ograniczeń odnoszących się do swobody dysponowania obszarem, dopóki ograniczenia te nie stanowią dla danego rolnika przeszkody w prowadzeniu przez niego działalności rolniczej na wykorzystywanych obszarach, co powinien ustalić sąd odsyłający, dopóty nie można uznać, że obszary te nie są częścią gospodarstwa tego rolnika. Ponadto pojęcie zarządzania nie wiąże się z istnieniem po stronie rolnika nieograniczonego uprawnienia do dysponowania danym gruntem w ramach jego wykorzystywania do celów rolniczych, ważne jest jednak, by rolnik nie podlegał całkowicie instrukcjom wydzierżawiającego. Tak więc rolnik musi w szczególności posiadać margines swobody w prowadzeniu swojej działalności rolniczej na rozpatrywanych obszarach, a nie podejmować w związku z nimi działań wyłącznie na żądanie wydzierżawiającego, co także powinien ocenić sąd krajowy w świetle całokształtu okoliczności danej sprawy. (por. pkt 59–62, 73; pkt 1 sentencji)

Aby kwalifikować się do objęcia pomocą w myśl art. 44 ust. 2 rozporządzenia nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz art. 34 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 73/2009 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników obszary rolne powinny być wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej lub, jeżeli obszary te są wykorzystywane także do prowadzenia działalności pozarolniczej, powinny być głównie wykorzystywane do celów rolniczych. W tym względzie, w sytuacji gdy obszary sporne były wykorzystywane zarówno do celów rolniczych, jak i do innych celów, należy przypomnieć, że w myśl art. 3c rozporządzenia nr 795/2004 ustanawiającego szczegółowe zasady w celu wdrożenia systemu jednolitych płatności określonego w rozporządzeniu nr 1782/2003 obszary te zostaną uznane za wykorzystywane głównie do celów rolniczych w rozumieniu art. 34 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 73/2009, jeśli intensywność, charakter, okres trwania i harmonogram działalności pozarolniczej nie utrudniały znacząco prowadzenia działalności rolniczej. W ramach tej oceny istotne jest uwzględnienie całokształtu okoliczności faktycznych związanych z różnymi sposobami wykorzystania danych obszarów. Należy stwierdzić istnienie znaczącego utrudnienia dla działalności rolniczej prowadzonej na wspomnianych obszarach, w wypadku gdy dany rolnik napotyka rzeczywiste – i niepozbawione znaczenia – trudności lub przeszkody w prowadzeniu działalności rolniczej wynikające z równoczesnego prowadzenia działalności o innym charakterze. (por. pkt 63, 69, 70)

O ile art. 73a rozporządzenia nr 796/2004 ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu nr 1782/2003 zmienionego rozporządzeniem nr 2184/2005 przewiduje, że rolnik powinien zrzec się takich uprawnień na rzecz rezerwy krajowej, o tyle z art. 137 ust. 1 rozporządzenia nr 73/2009 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników wynika jednak, że uprawnienia do płatności nienależnie przydzielone przed dniem 1 stycznia 2009 r. uznaje się za zgodne z prawem i prawidłowe od dnia 1 stycznia 2010 r. Zgodnie z art. 137 ust. 2 wspomnianego rozporządzenia przepis ten nie ma jednak zastosowania do uprawnień do płatności przydzielonych rolnikom na podstawie wniosku zawierającego informacje niezgodne ze stanem faktycznym, chyba że chodzi o błędy, których rolnik nie mógł rozsądnie wykryć. Zatem ponieważ art. 137 rozporządzenia nr 73/2009 znajduje oparcie w zasadzie ochrony uzasadnionych oczekiwań, rolnik, który został poinformowany przed dniem 1 stycznia 2010 r. o tym, iż dokonany na jego rzecz przydział uprawnień do płatności był nienależny, nie może w uzasadniony sposób powoływać się na ten artykuł w celu potwierdzenia wspomnianych uprawnień. (por. pkt 76, 78, 94; pkt 2 sentencji)

W myśl art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu nr 1782/2003, zmienionego rozporządzeniem nr 2184/2005, rolnik nie jest z zasady zobowiązany do zwrotu pomocy, z której nienależnie skorzystał, jeśli pomoc ta została mu wypłacona w następstwie błędu właściwego organu lub innego organu, którego nie mógł on rozsądnie wykryć. W celu ustalenia, czy błąd jest możliwy do wykrycia, należy uwzględnić okoliczność, iż od rolników, jako od grupy zawodowej, można oczekiwać zachowania szczególnej staranności przy składaniu wniosków o pomoc oraz świadomości warunków odnoszących się do jej przyznawania. W tym względzie należy uznać, że rolnik mógł rozsądnie wykryć, że nie kwalifikowały się do objęcia rozpatrywaną pomocą obszary, co do których rolnik nie posiada żadnego marginesu swobody w prowadzeniu działalności rolniczej lub na których nie jest w stanie prowadzić tej działalności z powodu ograniczeń wynikających z prowadzenia na tych właśnie obszarach działalności pozarolniczej. Oceny tego, czy popełniony błąd mógł zostać rozsądnie wykryty przez rolnika, należy dokonać według stanu na chwilę płatności pomocy. Poza tym, ponieważ pomoc wypłacana jest jednorazowo za jeden rok oraz istotne okoliczności dotyczące kwalifikowalności do objęcia pomocą rozpatrywanych obszarów mogą zmieniać się wraz z upływem czasu, należy dokonać oceny na podstawie wspomnianego art. 73 ust. 4 oddzielnie dla każdego z rozpatrywanych lat. (por. pkt 81, 84, 89, 90, 94; pkt 2 sentencji)