ZbiórOrzeczeń  
OPINIARZECZNIKAGENERALNEGO 
EVGENIEGO T ANCHEVA 
przedstawionawdniu 28 czerwca2018 r.1 
Sprawa C-2 1 6 / 1 8 PPU  
Minister for Justice and Equality  
pr zeciwko  
LM  
(Nieprawidłowości w systemie sądownictwa)  
[wniosekow ydanieorzeczeniawtrybie prejudycjalnymzłożonyprzezHigh Court(w ysokisąd, 
Irlandia)] 
Odesłanie prejudycjalne– Współpracaw ymiarówsprawiedliwościwsprawachkarnych– 
Decyzja ramowa2002 /584/WSiSW– Europejskinakazaresztowania– Podstaw yodmow y w y konania 
nakazu– Kartaprawpodstawow ych UniiEuropejskiej– Artykuł 47– Prawodorzetelnegoprocesu 
sądowego– Państwoprawne– Artykuł 7TUE– Uzasadniony wniosekKomisjiwzy wającyRadę do 
stwierdzeniaw yraźnegoryzykapoważnego naruszeniaprzezRzeczpospolitą Polską wartości,októrej 
mowawart.2TUE 
Spistreści 
I. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  2  
II. Ramyprawne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  5  
A. Prawo Unii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  5  
1. Karta. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  5  
2. TraktatoUniiEuropejskiej. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  5  
3. Decyzja ramowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  6  
B. Prawo irlandzkie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  6  
III.Stanfaktyczny ipostępowaniegłówne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  7  
IV.Analiza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  9  
1Językoryginału: francuski. 
PL 
ECLI:EU:C:2018 :517 1 
OPINIA E. TANCHEVA – SPRAWA C-216/18 PPU  
MINISTER FOR JUSTICE AND EQUALITY (NIEPRAWIDŁOWOŚCI W FUNKCJONOWANIU SYSTEMU SĄDOWNICTWA)  
A. W przedmiocie dopuszczalności. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  9  
B. Co do istoty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  10  
1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  10  
2. W przedmiocie pierwszego pytania prejudycjalnego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  12  
a) Czy rzeczywiste ryzyko naruszenia, nie art. 4 karty, lecz jej art. 47 akapit drugi, powinno  
skutkować odroczeniem wykonania europejskiego nakazu aresztowania? . . . . . . . . . . . . . . . .  13  
b) Czy każde naruszenie art. 47 akapit drugi karty, niezależnie od jego wagi, musi  
skutkować odroczeniem wykonania europejskiego nakazu aresztowania? . . . . . . . . . . . . . . . .  16  
1) Wprowadzenie
3) Charakterystyka rażącego naruszenia prawa do sądu w kontekście niezawisłości  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  16  
2) Istnienie rażącego naruszenia prawa do sądu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  16  
sądów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  19  
c) Czy wykonujący nakaz organ sądowy musi stwierdzić, że zainteresowana osoba jest  
narażona na rażące naruszenie prawa do sądu? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  20  
1) Wprowadzenie i uwagi stron 
3) Jak wykazać, że zainteresowana osoba jest narażona na rzeczywiste ryzyko rażącego  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  20  
2) Wymóg przeprowadzenia analizy każdego konkretnego wypadku . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  22  
naruszenia prawa do sądu w wydającym nakaz państwie członkowskim? . . . . . . . . . . . .  24  
3. W przedmiocie drugiego pytania prejudycjalnego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  25  
V. Wnioski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  27  
I. Wprowadzenie 
1. Niniejsze odesłanie prejudycjalne należy rozpatry wać w kontekście zmian i reform polskiego systemu 
sądownictwa 2, w reakcji na które w dniu 20 grudnia 2017 r. Komisja Europejska przyjęła, na podstawie 
ryzyka poważnego naruszenia przez Rzeczpospolitą Polską jednej ze wspólnych państwom 
członkowskim wartości, o których mowa w art. 2 TUE, a mianowicie zasady praworządności 3 (zwany 
dalej „uzasadnionym wnioskiem Komisji”). art. 7 ust. 1 TUE, uzasadniony wniosek wzy wający Radę Unii Europejskiej do stwierdzenia w yraźnego 
2 Chodzi w szczególności o sposób powoływania członków Trybunału Konstytucyjnego oraz nieopublikowanie niektórych jego orzeczeń. Chodzi 
też o zmiany systemu przechodzenia w stan spoczynku sędziów Sądu Najwyższego oraz sędziów sądów powszechnych, nową procedurę skargi 
nadzwyczajnej w Sądzie Najwyższym, odwoływanie i powoływanie prezesów sądów powszechnych, jak również zakończenie kadencji 
i powoływanie sędziów na członków Krajowej Rady Sądownictwa. 
3 Wniosek dotyczący decyzji Rady w sprawie stwierdzenia wyraźnego ryzyka poważnego naruszenia przez Rzeczpospolitą Polską zasady 
praworządności z dnia 20 grudnia 2017 r., COM(2017 ) 835 final. 
ECLI:EU:C:2018 :517 2 
OPINIA E. TANCHEVA – SPRAWA C-216/18 PPU  
MINISTER FOR JUSTICE AND EQUALITY (NIEPRAWIDŁOWOŚCI W FUNKCJONOWANIU SYSTEMU SĄDOWNICTWA)  
2. Przewidziana w art. 7 TUE procedura, jeśli zostanie doprowadzona do końca, a więc do stwierdzenia 
przez Radę Europejską poważnego i stałego naruszenia przez dane państwo członkowskie wartości, 
o których mowa w art. 2 TUE, pozwala na zawieszenie niektórych praw, które owemu państwu 
przysługują na mocy traktatów. Wspomniana procedura nigdy dotąd nie została jeszcze uruchomiona, 
a tym bardziej doprowadzona do końca. Uzasadniony wniosek Komisji jest pierwszym takim 
przypadkiem, przy czym do dnia dzisiejszego Rada nie przyjęła decyzji uwzględniającej ów wniosek. 
3. Niniejsza sprawa dotyczy L.M., osoby ściganej na podstawie trzech europejskich nakazów 
aresztowania w ydanych przez polskie sądy na podstawie decyzji ramowej Rady 2002 /584/WSiSW 
z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury w ydawania osób 
między państwami członkowskimi 4, zmienionej decyzją ramową Rady 2009 /299/WSiSW z dnia 
26 lutego 2009 r. 5 (zwanej dalej „decyzją ramową”). L.M. sprzeciwił się w ykonaniu tych nakazów, gdyż 
jego zdaniem wskutek reform sądownictwa w Polsce, omówionych w uzasadnionym wniosku Komisji, 
jest on w tym państwie członkowskim narażony na rzeczy wiste ryzyko nierzetelnego procesu 
sądowego, które to ryzyko – jak twierdzi – stoi na przeszkodzie przekazaniu go przez sąd odsyłający 
polskim organom sądow ym. 
4. Tymczasem w oparciu o zasadę wzajemnego uznawania państwa członkowskie są zobowiązane do 
w ykonania każdego europejskiego nakazu aresztowania 6. Wykonujący nakaz organ sądow y może 
odmówić w ykonania takiego nakazu tylko w przypadku zaistnienia którejś z enumeraty wnie 
w yliczonych podstaw obligatoryjnej odmow y w ykonania przewidzianych w art. 3 decyzji ramowej lub 
fakultaty wnej odmow y w ykonania przewidzianych w jej art. 4 i 4a 7. 
5. Niemniej jednak w w yroku z dnia 5 kwietnia 2016 r., Aranyosi i Căldăraru (C-404/15 i C-659/15 
PPU , EU:C:2016 :198, pkt 98) Trybunał orzekł, żejeżeli w ykonujący nakaz organ sądow y stwierdzi, że 
osoba, której dotyczy europejski nakaz aresztowania, narażona jest na rzeczy wiste ryzyko poddania 
nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu w rozumieniu art. 4 Karty praw podstawow ych Unii 
Europejskiej (zwanej dalej „kartą”), w ykonanie wskazanego nakazu powinno zostać odroczone. 
Trybunał doszedł do tego wniosku, opierającsię, po pierwsze, na opinii 2/13 (przystąpienie Unii do 
EKPC) z dnia 18 grudnia 2014 r. (EU:C:2014 :2454 , pkt 191), w której uznał, że „w w yjątkow ych 
okolicznościach” mogą być wprowadzone ograniczenia dotyczące zasad wzajemnego uznawania 
i zaufania, a po drugie na art. 1 ust. 3 decyzji ramowej, zgodnie z którym „nie skutkuje [ona] 
modyfikacją obowiązku poszanowania praw podstawow ych” zawartych w szczególności w karcie 8. 
6. W w yroku Aranyosi i Căldăraru Trybunał sformułował jednak warunki odroczenia w ykonania 
europejskiego nakazu aresztowania poprzez nałożenie na w ykonujący nakaz organ sądow y w ymogu 
przeprowadzenia dwuetapowego testu. 
7. W pierwszej kolejności w ykonujący nakaz organ sądow y musi stwierdzić, że w w ydającym nakaz 
państwie członkowskim istnieje rzeczy wiste ryzyko nieludzkiego lub poniżającego traktowania ze 
względu na „nieprawidłowości, czy to systemowe, czy ogólne, czy dotyczące niektórych grup osób, czy 
też niektórych ośrodków penitencjarnych” 9. Aby móc stwierdzić, że takie nieprawidłowości istnieją, 
w ykonujący nakaz organ sądow y musi oprzeć się na „obiekty wnych, wiarygodnych, dokładnych 
i należycie zaktualizowanych danych o warunkach pozbawienia wolności panujących w w ydającym 
nakaz państwie członkowskim”, w ynikających w szczególności „zmiędzynarodow ych orzeczeń 
4 Dz.U. 2002 , L 190, s. 1 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 19, t. 6, s. 34.  
5 Dz.U. 2009 , L 81, s. 24.  
6 Zobacz motyw 6 i art. 1 ust. 2 decyzji ramowej.  
7 Wyroki: z dnia 16 lipca 2015 r., Lanigan (C-237/15 PPU , EU:C:2015 :474, pkt 36); z dnia 5 kwietnia 2016 r., Aranyosi i Căldăraru (C-404/15  
iC-659/15 PPU , EU:C:2016 :198, pkt 80). 
8 Wyrok z dnia 5 kwietnia 2016 r., Aranyosi i Căldăraru (C-404/15 i C-659/15 PPU , EU:C:2016 :198, pkt 82–88). 
9 W sprawie Aranyosi i Căldăraru nieludzkie lub poniżające traktowanie było spowodowane warunkami pozbawienia wolności naWęgrzech 
i w Rumunii. 
ECLI:EU:C:2018 :517 3 
OPINIA E. TANCHEVA – SPRAWA C-216/18 PPU  
MINISTER FOR JUSTICE AND EQUALITY (NIEPRAWIDŁOWOŚCI W FUNKCJONOWANIU SYSTEMU SĄDOWNICTWA)  
sądow ych, takich jak w yroki E[uropejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC)], orzeczeń sądow ych 
w ydającego nakaz państwa członkowskiego oraz decyzji, sprawozdań i innych dokumentów 
sporządzanych przez organy Rady Europy lub pochodzących z systemu Organizacji Narodów 
Zjednoczonych” 10. 
8. W drugiej kolejności w ykonujący nakaz organ sądow y powinien ustalić, że istnieją poważne 
i sprawdzone podstaw y, aby uznać,iż sama osoba, której dotyczy europejski nakaz aresztowania będzie 
narażona na ryzyko stwierdzone na podstawie elementów opisanych w poprzednim punkcie. „[S]amo 
istnienie […] nieprawidłowości[…], czy to systemow ych lub ogólnych, czy dotyczących niektórych grup 
osób, czy też niektórych ośrodków penitencjarnych […]niekoniecznie musi bowiem oznaczać, że 
w razie przekazania zainteresowana osoba w jej konkretnym wypadku doświadczyłaby nieludzkiego lub 
poniżającego traktowania” 11. Wykonujący nakaz organ sądow y musi więc, na podstawie art. 15 ust. 2 
decyzji ramowej, w ystąpić do w ydającego nakaz organu sądowego o przekazanie informacji 
uzupełniających na temat warunków pozbawienia wolności danej osoby. Jeżeli na podstawie tych 
informacji w ykonujący nakaz organ sądow y uzna, że zainteresowana osoba nie jest narażona na 
rzeczy wiste ryzyko nieludzkiego lub poniżającego traktowania, winien w ykonać europejski nakaz 
aresztowania. Jeżeli natomiast na podstawie tych informacji stwierdzi, że zainteresowana osoba jest 
narażona na takie ryzyko, musi odroczyć w ykonanie tego nakazu. 
9. W rozpatry wanej sprawie prawem podstawow ym, do którego naruszenia może zdaniem osoby 
ściganej dojść w w ydającym nakaz państwie członkowskim, nie jest zakaz nieludzkiego lub poniżającego 
traktowania, którego dotyczył w yżej w ymieniony w yrok Aranyosi i Căldăraru, lecz, jak wskazałem 
wcześniej, prawo do rzetelnego procesu sądowego. Do Trybunału zwrócono się w szczególności 
o rozstrzygnięcie, czy w takiej sytuacji należy przeprowadzić drugi etap testu opisanego w omawianym 
w yroku Aranyosi i Căldăraru. Innymi słow y, Trybunał musi w ypowiedzieć się w kwestii tego, czy aby 
w ykonujący nakaz organ sądow y był zobowiązany do odroczenia w ykonania europejskiego nakazu 
aresztowania, musi stwierdzić, po pierwsze, że w polskim systemie sądownictwa w ystępują 
nieprawidłowości, niosące ze sobą rzeczy wiste ryzyko naruszenia prawa do rzetelnego procesu 
sądowego, oraz po drugie, że na takie ryzyko narażona jest również sama zainteresowana osoba, czy też 
w ystarczy, iż stwierdzi w ystępowanie takich nieprawidłowości w polskim systemie sądownictwa, bez 
konieczności ustalenia, że sama zainteresowana osoba jest na nie narażona. 
10. Pytanie to jest o tyle ważne, że zdaniem sądu odsyłającego, który opiera się w tym względzie na 
uzasadnionym wniosku Komisji oraz dwóch opiniach 12 Europejskiej Komisji na rzecz Demokracji 
przez Prawo (zwanej dalej „Komisją Wenecką”), wspomniane nieprawidłowości w ystępują. 
10 Wyrok z dnia 5 kwietnia 2016 r., Aranyosi i Căldăraru (C-404/15 i C-659/15 PPU , EU:C:2016 :198, pkt 89).  
11 Wyrok z dnia 5 kwietnia 2016 r., Aranyosi i Căldăraru (C-404/15 i C-659/15 PPU , EU:C:2016 :198, pkt 93) (wyróżnienie własne).  
12 Opinia Komisji Weneckiej nr 904/2017 z dnia 11 grudnia 2017 r. w sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa,  
w sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym, przedstawionych przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej; oraz w sprawie 
ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych; oraz opinia Komisji Weneckiej nr 892/2017 z dnia 11 grudnia 2017 r. w sprawie ustawy Prawo 
o prokuraturze, ze zmianami (zwane dalej „opiniami Komisji Weneckiej”). Powyższe dokumenty są dostępne na stronie internetowej Komisji 
Weneckiej pod następującym adresem: http://www .venice.coe.int/webforms/events/. 
ECLI:EU:C:2018 :517 4 
OPINIA E. TANCHEVA – SPRAWA C-216/18 PPU  
MINISTER FOR JUSTICE AND EQUALITY (NIEPRAWIDŁOWOŚCI W FUNKCJONOWANIU SYSTEMU SĄDOWNICTWA)  
II. Ramy prawne 
A. Prawo Unii 
1. Karta 
11. Artykuł 47 karty, zatytułowany „Prawo do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego 
sądu”, stanowi: 
„Każdy, kogo prawa i wolności zagwarantowane przez prawo Unii zostały naruszone, ma prawo do 
skutecznego środka prawnego przed sądem, zgodnie z warunkami przewidzianymi w niniejszym 
artykule. 
Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jego spraw y w rozsądnym terminie przez 
niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustaw y. Każdy ma możliwość uzyskania 
porady prawnej, skorzystania z pomocy obrońcy i przedstawiciela. 
Pomoc prawna jest udzielana osobom, które nie posiadają w ystarczających środków w zakresie, w jakim 
jest ona konieczna dla zapewnienia skutecznego dostępu do w ymiaru sprawiedliwości”. 
2. Traktat o Unii Europejskiej 
12. Artykuł 2 TUE stanowi: 
„Unia opiera się na wartościach poszanowania godności osoby ludzkiej, wolności, demokracji, równości, 
państwa prawnego, jak również poszanowania praw człowieka, w tym praw osób należących do 
mniejszości. Wartości te są wspólne państwom członkowskim w społeczeństwie opartym na 
pluralizmie, niedyskryminacji, tolerancji, sprawiedliwości, solidarności oraz na równości kobiet 
imężczyzn”. 
13. Artykuł 7 TUE stanowi: 
„1. Na uzasadniony wniosek jednej trzeciej państw członkowskich, Parlamentu Europejskiego lub 
Komisji Europejskiej, Rada, stanowiącwiększością czterech piątych sw ych członków po uzyskaniu 
zgody Parlamentu Europejskiego, może stwierdzić istnienie w yraźnego ryzyka poważnego naruszenia 
przez państwo członkowskie wartości, o których mowa w artykule 2. Przed dokonaniem takiego 
stwierdzenia Rada w ysłuchuje dane państwo członkowskie i, stanowiąc zgodnie z tą samą procedurą, 
może skierować do niego zalecenia. 
Rada regularnie bada, czy powody dokonania takiego stwierdzenia pozostają aktualne. 
2. Rada Europejska, stanowiąc jednomyślnie na wniosek jednej trzeciej państw członkowskich lub 
Komisji Europejskiej i po uzyskaniu zgody Parlamentu Europejskiego, może stwierdzić, po wezwaniu 
państwa członkowskiego do przedstawienia swoich uwag, poważne i stałe naruszenie przez to państwo 
członkowskie wartości, o których mowa w artykule 2. 
3. Po dokonaniu stwierdzenia na mocy ustępu 2, Rada, stanowiącwiększością kwalifikowaną,może 
zdecydować o zawieszeniu niektórych praw w ynikających ze stosowania traktatów dla tego państwa 
członkowskiego, łącznie z prawem do głosowania przedstawiciela rządu tego państwa członkowskiego 
w Radzie. Rada uwzględnia przy tym możliwe skutki takiego zawieszenia dla praw i obowiązków osób 
fizycznych i prawnych. 
ECLI:EU:C:2018 :517 5 
OPINIA E. TANCHEVA – SPRAWA C-216/18 PPU  
MINISTER FOR JUSTICE AND EQUALITY (NIEPRAWIDŁOWOŚCI W FUNKCJONOWANIU SYSTEMU SĄDOWNICTWA)  
Obowiązki, które ciążą na tym państwie członkowskim na mocy traktatów, pozostają wkażdym 
przypadku wiążące dla tego państwa. 
4. Rada może następnie, stanowiącwiększością kwalifikowaną, zdecydować o zmianie lub uchyleniu 
środków podjętych na podstawie ustępu 3, w przypadku zmiany sytuacji, która doprowadziła do ich 
ustanowienia. 
5. Zasady głosowania, które do celów niniejszego artykułu stosuje się do Parlamentu Europejskiego, 
Rady Europejskiej i Rady, określone są w artykule 354 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej”. 
3. Decyzja ramowa 
14. Wmyśl moty wu 10 decyzji ramowej: 
„Mechanizm europejskiego nakazu aresztowania opiera się na w ysokim stopniu zaufania w stosunkach 
między państwami członkowskimi. Jego w ykonanie można zawiesić jedynie w przypadku poważnego 
i trwałego naruszenia przez jedno z państw członkowskich zasad określonych w art. 6 ust. 1 Traktatu 
o Unii Europejskiej, ustalonych przez Radę na podstawie art. 7 ust. 1 w ymienionego traktatu ze 
skutkami określonymi w jego art. 7 ust. 2”. 
15. Artykuł 1 decyzji ramowej, zatytułowany „Definicja europejskiego nakazu aresztowania 
i zobowiązania do jego w ykonania”, przewiduje: 
„1. Europejski nakaz aresztowania stanowi decyzję sądową w ydaną przez państwo członkowskie w celu 
aresztowania i przekazania przez inne państwo członkowskie osoby, której dotyczy wniosek, w celu 
przeprowadzenia postępowania karnego lub w ykonania kary pozbawienia wolności bądźśrodka 
zabezpieczającego. 
2. Państwa członkowskie w ykonują każdy europejski nakaz aresztowania w oparciu o zasadę 
wzajemnego uznawania i zgodnie z przepisami niniejszej decyzji ramowej. 
3. Niniejsza decyzja ramowa nie skutkuje modyfikacją obowiązku poszanowania praw podstawow ych 
i podstawow ych zasad prawa zawartych w art. 6 Traktatu o Unii Europejskiej”. 
B. Prawo irlandzkie 
16. Ustawa o europejskim nakazie aresztowania z 2003 r., na mocy której decyzja ramowa została 
przetransponowana do prawa irlandzkiego 13, stanowi w sekcji 37 ust. 1: 
„Nikt nie zostanie przekazany na podstawie niniejszej ustaw y, jeśli: 
a) jego przekazanie byłoby niezgodne z zobowiązaniami państwa w ynikającymi z: 
(i) europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawow ych wolności; lub 
(ii) protokołami do europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawow ych wolności, 
b) jego przekazanie stanowiłoby naruszenie jakiegokolwiek postanowienia konstytucji […]”. 
13 European Arrest Warrant Act 2003 . 
ECLI:EU:C:2018 :517 6 
OPINIA E. TANCHEVA – SPRAWA C-216/18 PPU  
MINISTER FOR JUSTICE AND EQUALITY (NIEPRAWIDŁOWOŚCI W FUNKCJONOWANIU SYSTEMU SĄDOWNICTWA)  
III. Stan faktyc zny i postępowanie główne 
17. L.M., oby watel polski, jest ścigany przez Rzeczpospolitą Polską na podstawie trzech europejskich 
nakazów aresztowania. 
18. Pierwszy europejski nakaz aresztowania został w ydany 14 w dniu 4 czerwca 2012 r. przez Sąd 
Okręgow y w Poznaniu (Polska) w celu prowadzenia postępowania karnego przeciwko L.M. w związku 
z popełnieniem przez niego dwóch przestępstw, a mianowicie „nielegalnego w ytwarzania, 
przetwarzania, przemytu środków odurzających, prekursorów, środków zastępczych lub substancji 
psychotropow ych lub obrotu nimi” oraz „udziału w zorganizowanej grupie albo związku mającym na 
celu popełnianie przestępstw”. W europejskim nakazie aresztowania wskazano, że w okresie od 2002 r. 
do wiosny 2006 r. L.M. należał – na terenie Poznania i Włocławka – do zorganizowanej grupy 
przestępczej, która zajmowałasię między innymi obrotem znacznymi ilościami środków odurzających. 
W okresie tym miał sprzedać co najmniej 50 kg amfetaminy o wartości co najmniej 225 000 PLN, 
200 000 tabletek ecstasy o wartości co najmniej 290 000 PLN oraz co najmniej 3,5 kg marihuany 
o wartości co najmniej 47 950 PLN. 
19. Drugi europejski nakaz aresztowania został w ydany 15 w dniu 1 lutego 2012 r. przez Sąd Okręgow y 
w Warszawie (Polska) w celu prowadzenia postępowania karnego przeciwko L.M. w związku 
z popełnieniem przez niego dwóch przestępstw „nielegalnego obrotu środkami odurzającymi 
i substancjami psychotropow ymi”. Zgodnie z tym nakazem L.M. miał w lecie 2007 r. sprowadzić 
z Holandii co najmniej 6 kg marihuany, a następnie co najmniej 5 kg marihuany. W piśmie 
w ydającego nakaz organu sądowego sprecyzowano, że marihuana dostarczona przez L.M. innym 
członkom zorganizowanej grupy przestępczej, do której należał, została następnie sprzedana w celu 
wprowadzenia do obrotu w Polsce. 
20. Trzeci europejski nakaz aresztowania został w ydany 16 w dniu 26 września 2013 r. przez Sąd 
Okręgow y we Włocławku (Polska) w celu prowadzenia postępowania karnego przeciwko L.M. 
w związku z popełnieniem przez niego przestępstwa „nielegalnego w ytwarzania, przetwarzania, 
przemytu środków odurzających, prekursorów, środków zastępczych lub substancji psychotropow ych 
lub obrotu nimi”. Zgodnie z informacjami zawartymi w tym nakazie w okresie od lipca 2006 r. do 
listopada 2007 r. L.M. miał uczestniczyć w obrocie co najmniej 30 kg amfetaminy o wartości co 
najmniej 150 000 PLN, 55 000 tabletek ecstasy o wartości co najmniej 81 000 PLN oraz co najmniej 
7,5 kg marihuany o wartości co najmniej 105 250 PLN. 
21. L.M. został zatrzymany w Irlandii w dniu 5 maja 2017 r. Sprzeciwił się przekazaniu go polskim 
organom, podnosząc, żew świetle niedawnych ustaw reformujących polskie sądownictwo 
i prokuraturę,będzie w Polsce narażony na rzeczy wiste ryzyko rażącego naruszenia prawa do sądu, co 
jest niezgodne z art. 6 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawow ych wolności, 
podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (zwanej dalej „EKPC”). 
22. Po opóźnieniach, spowodowanych, zdaniem sądu odsyłającego, trudnościami związanymi 
z uzyskaniem pomocy prawnej, zmianą obrońcy oraz wnioskami o odroczenie rozpraw y w celu 
umożliwienia przedstawienia nowego materiału dowodowego oraz now ych informacji na temat 
polskich zmian ustawodawczych, High Court (w ysoki sąd, Irlandia) przeprowadził rozprawę w dniach 1 
i 2 lutego 2018 r. Wyrokiem z dnia 12 marca 2018 r. High Court (w ysoki sąd) uznał, że konieczne jest 
zwrócenie się do Trybunału z pytaniami dotyczącymi w ykładni decyzji ramowej oraz wezwał strony 
w postępowaniu głównym do przedstawienia uwag w przedmiocie pytań, które zamierzał skierować do 
Trybunału. 
14 W postępowaniu 2013 /295 EXT. 
15 W postępowaniu 2014 /8 EXT. 
16 W postępowaniu 2017 /291 EXT. 
ECLI:EU:C:2018 :517 7 
OPINIA E. TANCHEVA – SPRAWA C-216/18 PPU  
MINISTER FOR JUSTICE AND EQUALITY (NIEPRAWIDŁOWOŚCI W FUNKCJONOWANIU SYSTEMU SĄDOWNICTWA)  
23. Wyrokiem z dnia 23 marca 2018 r. High Court (w ysoki sąd) uznał – opierającsię na treści 
uzasadnionego wniosku Komisji oraz opinii Komisji Weneckiej – że reformy ustawodawcze 
przeprowadzone w ciągu dwóch ostatnich lat w Rzeczypospolitej Polskiej, brane pod uwagę 
całościowo, naruszają wspólną wartość, o której mowa w art. 2 TUE, jaką jest państwo prawne. 
Stwierdził, że wobec tego istnieje rzeczy wiste ryzyko, że osoba ścigana zostanie poddana 
nierzetelnemu procesowi sądowemu w Polsce, ze względu na brak gwarancji niezawisłości 
sądownictwa oraz na naruszenia polskiej konstytucji. 
24. High Court (w ysoki sąd) stawia sobie pytanie o to, czy w sytuacji gdy w systemie sądownictwa 
w ydającego nakaz państwa członkowskiego w ystępują nieprawidłowości stanowiące przejaw naruszenia 
zasady państwa prawnego, konieczne jest przeprowadzenie drugiego etapu testu określonego przez 
Trybunał w w yroku z dnia 5 kwietnia 2016 r., Aranyosi i Căldăraru (C-404/15 i C-659/15 PPU , 
EU:C:2016 :198). High Court (w ysoki sąd) jest zdania, że nie trzeba przeprowadzać drugiego etapu. 
W takim w ypadku nierealistyczne byłoby bowiem w ymaganie od zainteresowanej osoby, aby w ykazała, 
że owe nieprawidłowości będą miały wpły w na przebieg toczącego się wobec niej postępowania. 
25. High Court (w ysoki sąd) twierdzi również, że ze względu na systemow y charakter nieprawidłowości 
żadna gwarancja indy widualna, jaką mógłby przedstawić w ydający nakaz organ sądow y, nie będzie 
w stanie rozwiać wątpliwości co do ryzyka, na które będzie narażona zainteresowana osoba. 
Nierealistyczne jest żądać gwarancji dotyczących osoby prokuratora oraz członków składu 
orzekającego, w tym sędziów sądów w yższej instancji, czy też dotyczących przestrzegania w yroków 
Trybunału Konstytucyjnego stwierdzających niekonstytucyjność przepisu mogącego mieć wpły w na 
rozpatry wane postępowanie. 
26. High Court (w ysoki sąd) postanowił w związku z tym zawiesić postępowanie i zwrócić się do 
Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: 
„1) Czy – niezależnie od wniosków sformułowanych przez Trybunał Sprawiedliwości w w yroku z dnia 
5 kwietnia 2016 r., Aranyosi i Căldăraru (C-404/15 i C-659/15 PPU , EU:C:2016 :198) – w przypadku 
gdy sąd krajow y stwierdzi, że istnieją przekonujące dowody, iż panujące w w ydającym nakaz 
państwie członkowskim warunki naruszają podstawowe prawo do rzetelnego procesu sądowego, 
ponieważ sam w ymiar sprawiedliwości w w ydającym nakaz państwie członkowskim nie jest już 
oparty na zasadzie państwa prawnego, konieczne jest, aby w ykonujący nakaz organ sądow y 
dokonał dodatkow ych ustaleń, w sposób konkretny i dokładny, czy zainteresowana osoba jest 
narażona na ryzyko nierzetelnego procesu sądowego, skoro proces będzie się toczyć w ramach 
systemu, który przestał opierać się na zasadzie państwa prawnego? 
2) Czy jeśli kryteria, na których należysię oprzeć, w ymagają przeprowadzenia konkretnej analizy, czy 
zainteresowana osoba narażona jest na rzeczy wiste ryzyko naruszenia prawa do sądu i czy jeśli sąd 
krajow y doszedł do wniosku, że doszło do systemowego naruszenia zasady państwa prawnego, 
tenżesąd krajow y jako w ykonujący nakaz organ sądow y ma obowiązek zwrócić się do w ydającego 
nakaz organu sądowego o przedstawienie dodatkow ych niezbędnych informacji, dzięki którym 
mógłby odrzucić podejrzenie ryzyka nierzetelnego procesu sądowego, a jeśli tak – jakiego rodzaju 
gwarancje dotyczące rzetelnego procesu sądowego należałoby w tym względzie przedstawić?”. 
27. W dniu 12 kwietnia 2018 r. Trybunał postanowił o rozpoznaniu odesłania prejudycjalnego w trybie 
pilnym na podstawie art. 107 § 1 regulaminu postępowania przed Trybunałem. 
28. Trybunał postanowił także zwrócić się do Rzeczypospolitej Polskiej o udzielenie na piśmie 
wszelkich niezbędnych informacji w niniejszej sprawie w trybie art. 109 § 3 regulaminu postępowania. 
ECLI:EU:C:2018 :517 8 
OPINIA E. TANCHEVA – SPRAWA C-216/18 PPU  
MINISTER FOR JUSTICE AND EQUALITY (NIEPRAWIDŁOWOŚCI W FUNKCJONOWANIU SYSTEMU SĄDOWNICTWA)  
29. Uwagi na piśmie w przedmiocie niniejszych pytań prejudycjalnych zostały przedstawione przez 
Minister for Justice and Equality, osobęściganą, Komisję oraz – na podstawie art. 109 § 3 regulaminu 
postępowania przed Trybunałem – Rzeczpospolitą Polską. Wspomniani uczestnicy postępowania, wraz 
z Królestwem Hiszpanii, Węgrami oraz Królestwem Niderlandów, przedstawili swoje ustne w ystąpienia 
na rozprawie w dniu 1 czerwca 2018 r. 
IV. Analiza 
A. W pr zedmiocie dopusz c zalności 
30. Rząd polski podnosi, że problematyka poruszana w niniejszej sprawie ma charakter hipotetyczny, 
gdyż nie istniejążadne przesłanki, które uzasadniałyby – ze względu na ochronę prawa do rzetelnego 
procesu sądowego – odmowę w ykonania rozpatry wanych europejskich nakazów aresztowania. Chociaż 
rząd polski nie podniósł wprost zarzutu niedopuszczalności odesłania prejudycjalnego, twierdzi jednak, 
że Trybunał nie powinien odpowiadać na pytania postawione przez sąd odsyłający. Rządwęgierski 
podnosi z kolei, że odesłanie prejudycjalne jest niedopuszczalne, jako że opisane w nim problemy mają 
charakter hipotetyczny. 
31. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem pytania dotyczące w ykładni prawa Unii, z którymi zwrócił 
się do Trybunałusąd krajow y, korzystają z domniemania, iż mają one znaczenie dla spraw y. 
Odrzucenie przez Trybunał wniosku sądu krajowego jest możliwe tylko wtedy, gdy jest oczy wiste, że 
w ykładnia prawa Unii, o którą wnioskowano, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub 
przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, gdy problem jest natury hipotetycznej bądź gdy 
Trybunał nie dysponuje elementami stanu faktycznego albo prawnego, które są konieczne do 
udzielenia użytecznej odpowiedzi na przedstawione mu pytania 17. 
32. Jak w ynika zarówno z brzmienia, jak i struktury art. 267 TFUE, warunkiem zastosowania 
postępowania prejudycjalnego jest rzeczy wista zawisłość przed sądem krajow ym sporu, w ramach 
którego sąd ten ma w ydać rozstrzygnięcie z uwzględnieniem orzeczenia prejudycjalnego. Odesłanie 
prejudycjalne nie ma bowiem służyć w ydawaniu opinii w przedmiocie kwestii ogólnych 
i hipotetycznych, lecz ma być podyktowane rzeczy wistą potrzebą skutecznego rozstrzygnięcia sporu 18. 
33. W niniejszym w ypadku do Trybunału zwrócono się o rozstrzygnięcie kwestii, czy aby w ykonujący 
nakaz organ sądow y był zobowiązany do odroczenia w ykonania europejskiego nakazu aresztowania, 
w ystarczy stwierdzenie istnienia rzeczy wistego ryzyka naruszenia prawa do rzetelnego procesu 
sądowego ze względu na nieprawidłowości w systemie sądownictwa w ydającego nakaz państwa 
członkowskiego, czy też organ ten musi też ustalić, że sama osoba ścigana jest narażona na takie 
ryzyko. Do Trybunału zwrócono się również o w yjaśnienie, jakich informacji i gwarancji może 
w danym w ypadku zażądać w ykonujący nakaz organ sądow y, aby odrzucić istnienie tego ryzyka. 
Tymczasem sądy polskie w ydały wobec L.M. trzy europejskie nakazy aresztowania, zaś zdaniem sądu 
odsyłającego nieprawidłowości w systemie sądownictwa w Polsce są tego rodzaju, że godzą w zasadę 
państwa prawnego. W rezultacie przekazanie L.M. w ydającemu nakaz organowi sądowemu zależyod 
odpowiedzi, jaką Trybunał udzieli na pytania prejudycjalne. Stąd nie można twierdzić, że pytania mają 
charakter hipotetyczny. 
34. Według mnie wniosek o w ydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym należy zatem uznać za 
dopuszczalny. 
17 Wyrok z dnia 6 września 2016 r., Petruhhin (C-182/15, EU:C:2016 :630, pkt 20). 
18 Wyroki: z dnia 8 września 2010 r., Winner Wetten (C-409/06, EU:C:2010 :503, pkt 38); z dnia 27 lutego 2014 r., Pohotovosť (C-470/12, 
EU:C:2014 :101, pkt 28, 29). 
ECLI:EU:C:2018 :517 9 
OPINIA E. TANCHEVA – SPRAWA C-216/18 PPU  
MINISTER FOR JUSTICE AND EQUALITY (NIEPRAWIDŁOWOŚCI W FUNKCJONOWANIU SYSTEMU SĄDOWNICTWA)  
B. Co do istoty 
1. Uwagi wstępne 
35. Podkreślam, że do Trybunału nie należy w ypowiadanie się co do istnienia rzeczy wistego ryzyka 
naruszenia prawa do rzetelnego procesu sądowego ze względu na nieprawidłowości w polskim systemie 
sądownictwa, co stanowi pierwszy etap testu sformułowanego w w yroku z dnia 5 kwietnia 2016 r., 
Aranyosi i Căldăraru (C-404/15 i C-659/15 PPU , EU:C:2016 :198). To wykonujący nakaz organ sądowy 
winien ustalić, czy takie ryzyko w ystępuje. Zgodnie z pkt 88 omawianego w yroku, jeżeli w ykonujący 
nakaz organ sądow y dysponuje danymi świadczącymi o rzeczy wistym ryzyku nieludzkiego lub 
poniżającego traktowania w w ydającym nakaz państwie członkowskim, jest on zobowiązany dokonać 
oceny istnienia takiego ryzyka. 
36. Do Trybunału nie należy również zajęcie stanowiska w kwestii zgodności prawa polskiego 
z prawem Unii, w szczególności z postanowieniami karty, gdyż może to mieć miejsce jedynie 
w ramach skargi o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego 19. Niemniej jednak 
w ramach takiej skargi Trybunał w odpowiednim w ypadku stwierdziłby naruszenie normy prawa Unii, 
nie zaś ryzyko jej naruszenia. 
37. Chciałbym także podkreślić, że nie można uznać,iż dopóki Rada nie przyjęła decyzji stwierdzającej 
– na podstawie art. 7 ust. 1 TUE – istnienie w yraźnego ryzyka poważnego naruszenia przez 
Rzeczpospolitą Polską zasady państwa prawnego, dopóty w ykonujący nakaz organ sądow y nie może 
przeprowadzić analizy wskazanej w pkt 35 niniejszej opinii. 
38. Przede wszystkim bowiem ocena, której w danym w ypadku dokona Rada w ramach art. 7 
ust. 1 TUE, nie ma tego samego przedmiotu, co analiza przeprowadzana przez w ydający nakaz organ 
sądow y w ramach pierwszego etapu testu określonego w w yroku z dnia 5 kwietnia 2016 r., Aranyosi 
iCăldăraru (C-404/15 i C-659/15 PPU , EU:C:2016 :198). W ramach art. 7 ust. 1 TUE Rada bada, czy 
istnieje w yraźne ryzyko poważnego naruszenia wartości, o których mowa w art. 2 TUE, czyli 
poszanowania godności osoby ludzkiej, wolności, demokracji, równości, państwa prawnego, jak 
również praw człowieka. Z kolei w omawianym w yroku Aranyosi i Căldăraru analiza przeprowadzona 
przez w ykonujący nakaz organ sądow y dotyczyła istnienia rzeczy wistego ryzyka naruszenia nie jednej 
z wartości wspólnych państwom członkowskim, lecz podstawowego prawa w postaci zakazu 
nieludzkiego lub poniżającego traktowania. 
39. W niniejszej sprawie sąd odsyłający zwraca się do Trybunału z pytaniem, czy aby był on 
zobowiązany do odroczenia w ykonania europejskiego nakazu aresztowania, w ystarczy, by stwierdził, że 
„panujące w w ydającym nakaz państwie członkowskim warunki naruszają podstawowe prawo do 
rzetelnego procesu sądowego, ponieważ sam w ymiar sprawiedliwości w w ydającym nakaz państwie 
członkowskim nie jest już oparty na zasadzie państwa prawnego” 20. Do Trybunału skierowano zatem 
pytanie o konsekwencje naruszenia prawa do rzetelnego procesu sądowego, nie zaś o naruszenie 
wartości, jaką jest państwo prawne. 
19 Tak jak w toczącej się przed Trybunałem sprawie C-192/18, Komisja/Polska 
20 Wyróżnienie własne. 
ECLI:EU:C:2018 :517 10 
OPINIA E. TANCHEVA – SPRAWA C-216/18 PPU  
MINISTER FOR JUSTICE AND EQUALITY (NIEPRAWIDŁOWOŚCI W FUNKCJONOWANIU SYSTEMU SĄDOWNICTWA)  
40. Prawdą jest, że w niniejszym w ypadku u podstaw przyjęcia przez Komisję uzasadnionego wniosku 
leżały obaw y dotyczące niezawisłości sądów oraz podziałuwładz, a więc dotyczące prawa do 
rzetelnego procesu sądowego 21. Niemniej jednak ryzyko naruszenia prawa do rzetelnego procesu 
sądowego w w ydającym nakaz państwie członkowskim może zachodzić również wówczas, gdy państwo 
to nie narusza zasady państwa prawnego. Z tego względu nie można moim zdaniem zaprzeczyć, że obie 
oceny, dokony wane odpowiednio przez Radę i w ykonujący nakaz organ sądow y, opisane w pkt 38 
pow yżej, nie mają tego samego przedmiotu. 
41. W drugiej kolejności stwierdzenie przez Radę istnienia w yraźnego ryzyka poważnego naruszenia 
wartości, o których mowa w art. 2 TUE, nie ma tego samego skutku, co stwierdzenie przez 
w ykonujący nakaz organ sądow y istnienia rzeczy wistego ryzyka naruszenia prawa podstawowego. 
42. Jedyną bowiem konsekwencją stwierdzenia przez Radę istnienia w yraźnego ryzyka poważnego 
naruszenia przez państwo członkowskie wartości, o których mowa w art. 2 TUE, jest umożliwienie 
w danym w ypadku Radzie Europejskiej stwierdzenia, na podstawie art. 7 ust. 2 TUE istnienia 
poważnego i stałego naruszenia tych wartości. A więc dopiero po stwierdzeniu naruszenia, nie zaś 
samego ryzyka takiego naruszenia, Rada może, stosownie do art. 7 ust. 3 TUE, zawiesić niektóre 
prawa w ynikające ze stosowania traktatu UE i traktatu FUE dla zainteresowanego państwa 
członkowskiego. Może ona w szczególności zawiesić stosowanie decyzji ramowej względem tego 
państwa członkowskiego, stosownie do treści moty wu 10. 
43. Natomiast stwierdzenie istnienia samego rzeczy wistego ryzyka naruszenia zakazu nieludzkiego lub 
poniżającego traktowania obliguje w ykonujący nakaz organ sądow y do odroczenia w ykonania 
europejskiego nakazu aresztowania. Może on jednak zawiesić w ykonanie jedynie konkretnie 
rozpatrywanego europejskiego nakazu aresztowania 22. 
44. Podzielam więc zdanie rządu niderlandzkiego, który podniósł na rozprawie, że procedura 
przewidziana w art. 7 TUE pełni odmienną funkcję od analizy przeprowadzanej przez w ykonujący 
nakaz organ sądow y na podstawie w yroku z dnia 5 kwietnia 2016 r., Aranyosi i Căldăraru (C-404/15 
iC-659/15 PPU , EU:C:2016 :198). Owa procedura pozwala Unii na interwencję w obliczu poważnego 
i stałego naruszania przez państwo członkowskie wartości, na których opiera się Unia. Z kolei 
wspomniana analiza pozwala w ykonującemu nakaz organowi sądowemu chronić prawa podstawowe 
osoby, której dotyczy europejski nakaz aresztowania. 
45. W trzeciej kolejności pragnę zauważyć, że art. 7 ust. 1 TUE nie określa terminu, w jakim Rada, do 
której wpłynął uzasadniony wniosek, musi przyjąć decyzję stwierdzającą istnienie w yraźnego ryzyka 
poważnego naruszenia wartości, o których mowa w art. 2 TUE. Nie przewiduje również, że w sytuacji 
gdy Rada uzna, iż takie ryzyko nie istnieje, winna przyjąć stosowną decyzję. Z tego względu przyjęcie, 
że dopóki Rada nie w ydała decyzji na podstawie art. 7 ust. 1 TUE, dopóty w ykonujący nakaz organ 
sądow y nie może ocenić, czy w w ydającym nakaz państwie członkowskim istnieje rzeczy wiste ryzyko 
naruszenia prawa podstawowego, uniemożliwiałoby temu organowi, przez okres co najmniej 
nieokreślony, odroczenie w ykonania europejskiego nakazu aresztowania. Pragnę zauważyć, że 
w niniejszym w ypadku uzasadniony wniosek Komisji został przyjęty w dniu 20 grudnia 2017 r., a do 
tej pory Rada nie w ydała żadnej decyzji na podstawie art. 7 ust. 1 TUE 23. 
21 Zobacz pkt 171–186 uzasadnienia uzasadnionego wniosku Komisji.  
22 Zobacz w tym zakresie pkt 106 niniejszej opinii.  
23 Dla pełności wyw odu pragnę zauważyć, że kontekst polityczny, w jaki wpisuje się niniejsze odesłanie prejudycjalne, mógłby na pierwszy rzut oka  
sugerować, że Trybunał nie może go rozpatrzyć. Pragnę jednak wyjaśnić, że przykładowo amerykańska doktryna „kwestii politycznych” 
generalnie zakłada, żesąd winien wstrzymać się z wydaniem rozstrzygnięcia, jeśli uzna, iż dana kwestia powinna być pozostawiona uznaniu 
władzy wykonawczej lub ustawodawczej. Trybunał nie zna jednak takich granic sprawowanej przez siebie kontroli. Zresztą w niniejszym 
wypadku nie można uznać pytań, z którymi zwrócono się do Trybunału, za „polityczne”, ponieważ – jak już wskazałem – analiza, którą należy 
przeprowadzić w ramach pierwszego etapu testu określonego w ww. wyroku Aranyosi i Căldăraru, różni się od oceny przeprowadzanej przez 
Radę w ramach art. 7 ust. 1 TUE. 
ECLI:EU:C:2018 :517 11 
OPINIA E. TANCHEVA – SPRAWA C-216/18 PPU  
MINISTER FOR JUSTICE AND EQUALITY (NIEPRAWIDŁOWOŚCI W FUNKCJONOWANIU SYSTEMU SĄDOWNICTWA)  
2. W przedmiocie pierwszego pytania prejudycjalnego 
46. Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający zwraca się do Trybunału o rozstrzygnięcie, czy w sytuacji 
gdy w ydające nakaz państwo członkowskie narusza „podstawowe prawo do rzetelnego procesu 
sądowego”, należy przeprowadzić drugi etap testu określonego w w yroku z dnia 5 kwietnia 2016 r., 
Aranyosi i Căldăraru (C-404/15 i C-659/15 PPU , EU:C:2016 :198). Tymczasem o ile w samym pytaniu 
nie wskazano, z jakiego aktu w ynika prawo do rzetelnego procesu sądowego, o tyle uzasadnienie 
wniosku o w ydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym odnosi się do art. 6 EKPC. 
47. W tym względzie pragnę przypomnieć, że jakkolwiek zgodnie z art. 6 ust. 3 TUE prawa 
podstawowe chronione na mocy EKPC stanowią część prawa Unii jako jego zasady ogólne 
i jakkolwiek art. 52 ust. 3 karty nakazuje prawom chronionym na mocy tej karty odpowiadającym 
prawom chronionym na mocy EKPC przypisy wać takie samo znaczenie i taki sam zakres, jakie mają 
prawa ujęte we wspomnianej konwencji, to jednak konwencja ta, do czasu, gdy Unia do niej nie 
przystąpi, nie stanowi aktu prawnego formalnie inkorporowanego do porządku prawnego Unii 24. 
48. Tymczasem z w yjaśnień dotyczących karty 25 w ynika, że art. 47 akapit drugi karty odpowiada art. 6 
ust. 1 EKPC, dotyczącemu prawa do rzetelnego procesu sądowego. 
49. Z tego względu należy odnieść się jedynie do art. 47 akapit drugi karty 26. 
50. Zwrócono się więc do Trybunału o rozstrzygnięcie, czy aby w ykonujący nakaz organ sądow y był 
zobowiązany do odroczenia w ykonania europejskiego nakazu aresztowania, w ystarczy stwierdzenie 
istnienia rzeczy wistego ryzyka 27 naruszenia prawa do rzetelnego procesu sądowego zagwarantowanego 
w art. 47 akapit drugi karty, ze względu na nieprawidłowości w systemie sądownictwa w ydającego 
nakaz państwa członkowskiego, czy też organ ten musi również ustalić, że osoba, wobec której 
w ydano ów nakaz, jest narażona na to ryzyko. 
51. Aby odpowiedzieć na to pytanie, zastanowię się najpierw, czy rzeczy wiste ryzyko naruszenia, nie 
art. 4 karty, którego dotyczył w yrok z dnia 5 kwietnia 2016 r., Aranyosi i Căldăraru (C-404/15 
iC-659/15 PPU , EU:C:2016 :198), lecz jej art. 47 akapit drugi, może skutkować odroczeniem 
w ykonania europejskiego nakazu aresztowania. Ponieważ tak moim zdaniem jest, zbadam następnie, 
czy każde naruszenie prawa do rzetelnego procesu sądowego może skutkować odroczeniem 
w ykonania takiego nakazu, czy też jedynie naruszenie o szczególnej wadze, takie jak rażące naruszenie 
prawa do sądu. Wreszcie zastanowię się nad koniecznością przeprowadzenia drugiego etapu testu 
określonego w omawianym w yroku Aranyosi i Căldăraru, w sytuacji gdy zachodzi rzeczy wiste ryzyko 
rażącego naruszenia prawa do sądu ze względu na nieprawidłowości w systemie sądownictwa 
w ydającego nakaz państwa członkowskiego (gdyż rzeczy wiste ryzyko rażącego naruszenia prawa do 
sądu jest moim zdaniem istotnym kryterium). Już teraz pragnę zauważyć, że moim zdaniem w takim 
w ypadku należy przeprowadzić drugi etap tego testu. 
24 Wyroki: z dnia 15 lutego 2016 r., N. (C-601/15 PPU , EU:C:2016 :84, pkt 45); z dnia 6 października 2016 r., Paoletti i in. (C-218/15, 
EU:C:2016 :748, pkt 21). 
25 Wyjaśnienia dotyczące karty praw podstawowych (Dz.U. 2007 , C 303, s. 17). Pragnę wyjaśnić, żew myśl owych wyjaśnień art. 47 akapit pierwszy 
karty odpowiada art. 13 EKPC, zatytułowanemu „Prawo do skutecznego środka odwoławczego”. Sam art. 47 akapit trzeci karty również jest 
powiązany z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. 
26 Wyroki: z dnia 8 grudnia 2011 r., Chalkor/Komisja (C-386/10 P, EU:C:2011 :815, pkt 51); z dnia 6 listopada 2012 r., Otis i in. (C-199/11, 
EU:C:2012 :684, pkt 46, 47). 
27 Pragnę bowiem zauważyć, że w wyroku z dnia 5 kwietnia 2016 r., Aranyosi i Căldăraru (C-404/15 i C-659/15 PPU , EU:C:2016 :198) Trybunał 
orzekł, że wykonujący nakaz organ sądowy winien odroczyć wykonanie europejskiego nakazu aresztowania, w sytuacji gdy stwierdzi istnienie 
rzeczywistego ryzyka nieludzkiego lub poniżającego traktowania w wydającym nakaz państwie członkowskim, nie zaś naruszenie zakazu takiego 
traktowania (oraz że zainteresowana osoba narażona jest na takie ryzyko). Zobacz w tym zakresie pkt 43 niniejszej opinii. 
ECLI:EU:C:2018 :517 12 
OPINIA E. TANCHEVA –SPRAWA C-216/18 PPU  
MINISTER FOR JUSTICE AND EQUALITY (NIEPRAWIDŁOWOŚCI W FUNKCJONOWANIU SYSTEMU SĄDOWNICTWA)  
a) Czy rzeczywiste ryzyko naruszenia, nie art. 4 karty, lecz jej art. 47 akapit drugi, powinno 
skutkować odroczeniem wykonania europejskiego nakazu aresztowania? 
52. Minister for Justice and Equality (minister sprawiedliwości i równości, Irlandia) (zwany dalej 
„ministrem”), rządy niderlandzki, polski 28 i Komisja uważają, że ryzyko naruszenia art. 47 akapit drugi 
karty może skutkować obowiązkiem odroczenia w ykonania europejskiego nakazu aresztowania. L.M., 
podobnie jak sąd odsyłający, oraz, jak się w ydaje, rząd hiszpański, uważają tę kwestię za oczy wistą 29. 
53. Z uwagi na wagę tej problematyki należy moim zdaniem przyjrzeć się jej bliżej. 
54. W tym względzie pragnę zauważyć, że zasada wzajemnego uznawania, która stanowi „kamień 
węgielny”współpracy sądowej w sprawach karnych 30, opiera się na zasadzie wzajemnego zaufania 
między państwami członkowskimi. Jak orzekł Trybunał w opinii 2/13 (przystąpienie Unii do EKPC) 
z dnia 18 grudnia 2014 r. (EU:C:2014 :2454 , pkt 191, 192), zasada wzajemnego zaufania między 
państwami członkowskimi w ymaga w szczególności w odniesieniu do przestrzeni wolności, 
bezpieczeństwa i sprawiedliwości, by każde z tych państw uznawało –z zastrzeżeniem „w yjątkow ych 
okoliczności”–że wszystkie inne państwa członkowskie przestrzegają prawa Unii, a zwłaszcza praw 
podstawow ych uznanych w tym prawie. Z tego względu państwa członkowskie mogą badać, czy inne 
państwo członkowskie rzeczy wiście przestrzegało w konkretnym przypadku praw podstawow ych 
zagwarantowanych w prawie Unii, w yłącznie „w w yjątkow ych okolicznościach”. 
55. Jak już wskazałem pow yżej 31, formułując obowiązek odroczenia w ykonania europejskiego nakazu 
aresztowania w w yroku z dnia 5 kwietnia 2016 r., Aranyosi i Căldăraru, (C-404/15 i C-659/15 PPU , 
EU:C:2016 :198), Trybunał oparł się na możliwości wprowadzenia „w w yjątkow ych okolicznościach” 
ograniczeń dotyczących zasad wzajemnego uznawania i wzajemnego zaufania, oraz na art. 1 ust. 3 
decyzji ramowej. Tego rodzaju ograniczenia świadczą o tym, że wzajemne zaufanie nie jest zaufaniem 
ślepym 32. 
56. Tymczasem możliwość ograniczenia zasady wzajemnego uznawania została do tej pory 
dopuszczona jedynie w przypadku prawa chronionego w art. 4 karty, zarówno w odniesieniu do 
w ykonania europejskiego nakazu aresztowania, jak i do przekazania –na podstawie rozporządzenia 
(UE) nr 604/2013 Parlamentu Europejskiego i Rady 33 –osoby ubiegającej się o udzielenie azylu do 
państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie jej wniosku 34. 
28 Rząd polski wskazał w swoich uwagach na piśmie, że okoliczność,iż wyrok Aranyosi i Căldăraru dotyczył art. 4 karty „nie oznacza […], że 
ograniczenia dotyczące zasad wzajemnego uznawania i wzajemnego zaufania nie mogą być stosowane ze względu na ochronę innych praw 
podstawowych, które nie mają podobnie bezwzględnego charakteru, w tym prawa do rzetelnego procesu”. 
29 Rządwęgierski nie odniósł się bezpośredniego do tej kwestii. 
30 Zobacz motyw 6 decyzji ramowej. 
31 Zobacz pkt 5 niniejszej opinii. 
32 Opinia rzecznika generalnego M. Bobeka w sprawie Ardic (C-571/17 PPU , EU:C:2017 :1013 , pkt 74). Zobacz w tym względzie K. Lenaerts, La vie 
après l’avis: Exploring the principle of mutual (yet not blind) trust, w: Commo n Market Law Review, 2017 , No 3, s. 805. 
33 Rozporządzenie z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego 
odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez 
obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca (Dz.U. 2013 , L 180, s. 31, zwane dalej „rozporządzeniem Dublin III”). 
34 Jeżeli w państwie członkowskim pierwotnie wyznaczonym jako państwo odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku o udzielenie azylu zachodzi – 
w oparciu o kryteria wymienione w rozporządzeniu Dublin III –ryzyko nieludzkiego lub poniżającego traktowania, osoba ubiegająca się o azyl 
nie może zostać przekazana do tego państwa. Państwo członkowskie dokonujące ustalenia odpowiedzialnego państwa członkowskiego dalej 
prowadzi ocenę kryteriów w celu stwierdzenia, czy inne państwo członkowskie może zostać wyznaczone jako odpowiedzialne. Jeżeli okażesię to 
niemożliwe, samo staje się państwem odpowiedzialnym. Zobacz art. 3 ust. 2 rozporządzenia Dublin III, które stanowi kodyfikację wyroku z dnia 
21 grudnia 2011 r., N.S. i in. (C-411/10 i C-493/10, EU:C:2011 :865, pkt 94). Zobacz również wyroki: z dnia 16 lutego 2017 r., C.K. i in. 
(C-578/16 PPU , EU:C:2017 :127, pkt 65); z dnia 26 lipca 2017 r., A.S. (C-490/16, EU:C:2017 :585, pkt 41); z dnia 26 lipca 2017 r., Jafari 
(C-646/16, EU:C:2017 :586, pkt 101). 
ECLI:EU:C:2018 :517 13 
OPINIA E. TANCHEVA – SPRAWA C-216/18 PPU  
MINISTER FOR JUSTICE AND EQUALITY (NIEPRAWIDŁOWOŚCI W FUNKCJONOWANIU SYSTEMU SĄDOWNICTWA)  
57. Pragnę zauważyć w tym względzie, że o ile zakaz nieludzkiego lub poniżającego traktowania 
przewidziany w art. 4 karty ma charakter bezwzględny 35, o tyle inaczej jest w przypadku prawa do 
rzetelnego procesu sądowego, sformułowanego w jej art. 47. Prawo to może bowiem podlegać 
ograniczeniom 36. 
58. Niemniej jednak nie można moim zdaniem w y w nioskować z tego, że ryzyko naruszenia art. 47 
karty nie może prowadzić do odroczenia w ykonania europejskiego nakazu aresztowania. Takie jest 
równieżstanowisko rzecznik generalnej E. Sharpston 37. 
59. W pierwszej kolejności bowiem nic w treści art. 1 ust. 3 decyzji ramowej nie wskazuje, że państwa 
członkowskie są przy w ykony waniu tej decyzji zobowiązane przestrzegać tylko tych praw 
podstawow ych, które nie mogąpodlegaćżadnym ograniczeniom, takich jak w yrażone w art. 4 karty. 
60. W drugiej kolejności przypominam, że decyzja ramowa ustanowiła system przekazy wania między 
organami sądowymi, który zastąpił ekstradycję między państwami członkowskimi, która w ymagała 
zaangażowania i oceny ze strony władzy politycznej 38. 
61. Tymczasem tylko orzeczenie w ydane w w yniku postępowania sądowego spełniającego w ymogi 
art. 47 akapit drugi karty może w mojej ocenie podlegaćwzajemnemu uznawaniu na podstawie decyzji 
ramowej. 
62. W tym względzie pragnęzauważyć, że w w yroku z dnia 9 marca 2017 r., Pula Parking (C-551/15, 
EU:C:2017 :193, pkt 54), który wprawdzie nie dotyczyłw ykładni decyzji ramowej, lecz rozporządzenia 
Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215 /2012 39, Trybunał zwróciłuwagę, że „[p]oszanowanie 
zasady wzajemnego zaufania w ramach sprawowania w ymiaru sprawiedliwości w państwach 
członkowskich Unii, które leży u podstaw stosowania [rozporządzenia Bruksela I bis], w ymaga bowiem 
przede wszystkim, aby orzeczenia, o których w ykonanie wnosi inne państwo członkowskie, były 
w ydawane w postępowaniu sądowym gwarantującym niezawisłość i bezstronność oraz poszanowanie 
zasady kontradyktoryjności” 40. 
63. Wydaje mi sięrównież, że wzajemne uznawanie europejskich nakazów aresztowania opiera sięna 
założeniu, że kary, celem w ykonania których owe nakazy zostały w ydane, zostały orzeczone w w yniku 
postępowania sądowego odpowiadającego w szczególności w ymogom niezawisłości i bezstronno ści 
określonym w art. 47 akapit drugi karty. Co się tyczy europejskich nakazów aresztowania w ydanych 
w celu przeprowadzenia postępowania karnego, powinny one, w mojej ocenie, podlegać tym samym 
kryteriom, co nakazy w ydawane w celu w ykonania orzeczonej kary. Ich w ykonanie zakłada bowiem, że 
postępowanie karne zostanie w w ydającym nakaz państwie członkowskim przeprowadzone przed 
niezawisłym i bezstronnym organem sądow ym. 
35 Wyroki: z dnia 5 kwietnia 2016 r., Aranyosi i Căldăraru (C-404/15 i C-659/15 PPU , EU:C:2016 :198, pkt 85); z dnia 6 września 2016 r., Petruhhin 
(C-182/15, EU:C:2016 :630, pkt 56); z dnia 16 lutego 2017 r., C.K. i in. (C-578/16 PPU , EU:C:2017 :127, pkt 59); z dnia 24 kwietnia 2018 r., MP 
(Dodatkowa ochrona ofiary tortur) (C-353/16, EU:C:2018 :276, pkt 36). 
36 Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem prawo do skutecznego środka prawnego może – zgodnie z art. 52 ust. 1 karty – zostaćograniczone tylko 
wtedy, gdy jest przewidziane ustawą, szanuje istotętego prawa i – z zastrzeżeniem zasady proporcjonalności – jest konieczne oraz faktycznie 
odpowiada celom interesu ogólnego uznawanym przez Unię Europejską lub potrzebie ochrony praw i wolności innych osób (wyroki: z dnia 
4 czerwca 2013 r., ZZ, C-300/11, EU:C:2013 :363, pkt 51; z dnia 17 września 2014 r., Liivimaa Lihaveis, C-562/12, EU:C:2014 :2229 , pkt 72; 
z dnia 6 października 2015 r., Schrems, C-362/14, EU:C:2015 :650, pkt 95; z dnia 15 września 2016 r., Star Storage i in., C-439/14 i C-488/14, 
EU:C:2016 :688, pkt 49; z dnia 27 września 2017 r., Puškár, C-73/16, EU:C:2017 :725, pkt 62; z dnia 20 grudnia 2017 r., Protect Natur-, Arten-
und Landschaftsschutz Umweltorganisation, C-664/15, EU:C:2017 :987, pkt 90). 
37 Opinia rzecznik generalnej E. Sharpston w sprawie Radu (C-396/11, EU:C:2012 :648, pkt 97). 
38 Zobacz motyw 5 decyzji ramowej oraz wyrok z dnia 10 listopada 2016 r., Kovalkovas (C-477/16 PPU , EU:C:2016 :861, pkt 41). 
39 Rozporządzenie z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeńsądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych 
i handlowych (Dz.U. 2012 , L 351, s. 1, zwane dalej „rozporządzeniem Bruksela I bis”). 
40 Wyróżnienie własne. 
ECLI:EU:C:2018 :517 14 
OPINIA E. TANCHEVA – SPRAWA C-216/18 PPU  
MINISTER FOR JUSTICE AND EQUALITY (NIEPRAWIDŁOWOŚCI W FUNKCJONOWANIU SYSTEMU SĄDOWNICTWA)  
64. Takie jest również stanowisko rzecznika generalnego M. Bobeka, według którego, „aby móc 
uczestniczyć w europejskim systemie wzajemnego uznawania (w każdej dziedzinie prawa – karnego, 
cy wilnego, administracyjnego), sądy krajowe powinny spełnić wszystkie kryteria definiujące »sąd« 
w prawie Unii, w tym jego niezawisłość”. Rzecznik generalny M. Bobek wnioskuje z tego, żejeżeli 
„sądy karne państwa członkowskiego nie mogą zagwarantować prawa do rzetelnego procesu 
sądowego”, „zasada wzajemnego uznawania nie znajduje już zastosowania”,co w yłącza tym samym 
„automatyczne wzajemne uznawanie” 41. 
65. W konsekwencji, w obliczu rzeczy wistego ryzyka, że postępowanie prowadzone w w ydającym nakaz 
państwie członkowskim nie będzie odpowiadać w ymogom art. 47 akapit drugi karty, założenie, na 
którym opiera się obowiązek w ykonania każdego europejskiego nakazu aresztowania, przewidziane 
w art. 1 ust. 2 decyzji ramowej, traci swoje podstaw y. Ryzyko naruszenia art. 47 akapit drugi karty 
w w ydającym nakaz państwie członkowskim możewięc stać na przeszkodzie w ykonaniu europejskiego 
nakazu aresztowania 42. 
66. W trzeciej kolejności Europejski Trybunał Praw Człowieka zakazuje umawiającym się państwom 
w ydalania z ich terytoriów osób, jeżeli wpaństwie przeznaczenia narażone są nie tylko na rzeczy wiste 
ryzyko traktowania sprzecznego z art. 3 EKPC 43 lub kary śmierci 44, z naruszeniem art. 2 EKPC oraz 
art. 1 protokołu nr 13 do EKPC 45, lecz również rażącego naruszenia prawa do sądu z naruszeniem 
art. 6 EKPC 46. 
67. Uważam więc, że ryzyko naruszenia art. 47 akapit drugi karty może rodzić obowiązek odroczenia 
w ykonania europejskiego nakazu aresztowania. 
68. Niemniej jednak, mając na względzie w yjątkow y charakter okoliczności, w których, w myśl opinii 
2/13 (przystąpienie Unii do EKPC) z dnia 18 grudnia 2014 r. (EU:C:2014 :2454 , pkt 191), możliwe jest 
wprowadzanie ograniczeń zasady wzajemnego uznawania, należy ustalić, czy w ykonanie europejskiego 
nakazu aresztowania musi zostać odroczone w obliczu istnienia rzeczy wistego ryzyka naruszenia 
art. 47 akapit drugi karty, czy też można je odroczyć tylko w sytuacji, gdy owo rzeczy wiste ryzyko 
naruszenia tego postanowienia jest szczególnie poważne. 
41 Opinia rzecznika generalnego M. Bobeka w sprawie Zdziaszek (C-271/17 PPU , EU:C:2017 :612, pkt 86 i przypis 16) (wyróżnienie własne). 
42 W tym względzie pragnę podkreślić, że w wyroku z dnia 26 kwietnia 2018 r., Donnellan (C-34/17, EU:C:2018 :282, pkt 61), Trybunał orzekł, że 
skoro pomoc w odzyskaniu wierzytelności przewidziana w dyrektywie Rady 2010 /24/UE z dnia 16 marca 2010 r. w sprawie wzajemnej pomocy 
przy odzyskiwaniu wierzytelności dotyczących podatków, ceł i innych obciążeń (Dz.U. 2010 , L 84, s. 1) jest określona jako „wzajemna”, oznacza 
to „w szczególności, że do organu wnioskującego należy utworzenie […] warunków, w których organ współpracujący będzie mógł […] udzielić 
pomocy” (wyróżnienie własne). 
43 Wyrok ETPC z dnia 4 listopada 2014 r. w sprawie Tarakhel przeciwko Szwajcarii (CE:ECHR:2014 :1104 JUD002921712 , § 93). 
44 Wyrok ETPC z dnia 24 lipca 2014 r. w sprawie Al Nashiri przeciwko Polsce (CE:ECHR:2014 :0724 JUD002876111 , §§ 576–579). 
45 Protokół nr 13 do EKPC dotyczący zniesienia kary śmierci we wszystkich okolicznościach, podpisany w Wilnie w dniu 3 maja 2002 r. 
46 Wyrok ETPC z dnia 17 stycznia 2012 r. w sprawie Othman (Abu Qatada) przeciwko Zjednoczonemu Królestwu 
(CE:ECHR:2012 :0117 JUD000813909 , § 258). 
ECLI:EU:C:2018 :517 15 
OPINIA E. TANCHEVA – SPRAWA C-216/18 PPU  
MINISTER FOR JUSTICE AND EQUALITY (NIEPRAWIDŁOWOŚCI W FUNKCJONOWANIU SYSTEMU SĄDOWNICTWA)  
b) Czy każde naruszenie art. 47 akapit drugi karty, niezależnie od jego wagi, musi skutkować 
odroczeniem wykonania europejskiego nakazu aresztowania? 
1) Wprowadzenie 
69. Z wniosku o w ydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w ynika, że w prawie irlandzkim 
w ykonujący nakaz organ sądow y jest zobowiązany wstrzymać przekazanie w przypadku stwierdzenia, 
że zainteresowana osoba będzie w w ydającym nakaz państwie członkowskim narażona na rzeczy wiste 
ryzyko rażącego naruszenia prawa do sądu 47. 
70. Orzecznictwo sądów irlandzkich jest zgodne z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw 
Człowieka. W w yroku w sprawie Soering przeciwko Zjednoczonemu Królestwu ETPC orzekł, że 
decyzja w przedmiocie ekstradycji „[może] w yjątkowo rodzić problemy na gruncie [art. 6 EKPC] 
w przypadku rażącego naruszenia prawa zbiega do sądu lub w ystąpienia ryzyka takiego naruszenia” 48. 
71. Chociaż sąd odsyłający nie zwraca się do Trybunału z pytaniem, czy sąd musi odroczyć w ykonanie 
europejskiego nakazu aresztowania w sytuacji w ystąpienia rzeczy wistego ryzyka naruszenia art. 47 
akapit drugi karty, czy też musi to zrobić tylko wówczas, gdy owo rzeczy wiste ryzyko naruszenia tego 
postanowienia jest na tyle poważne, że stanowi rażące naruszenie prawa do sądu, w ydaje mi się 
stosowne pochylenie się nad tą kwestią. Problematyka ta w ynika bowiem z kwestii rozpatrzonej 
w pkt 52–68 niniejszej opinii. Dodatkowo drugie pytanie prejudycjalne w yraźnie odnosi się do 
rzeczy wistego ryzyka rażącego naruszenia prawa do sądu. 
2) Istnienie rażącego naruszenia prawa do sądu 
72. W mojej ocenie w celu odroczenia w ykonania europejskiego nakazu aresztowania nie w ystarczy, 
aby w w ydającym nakaz państwie członkowskim w ystąpiło rzeczy wiste ryzyko naruszenia art. 47 akapit 
drugi karty. Musi w nim istnieć rzeczy wiste ryzyko rażącego naruszenia prawa do sądu. 
73. Z utrwalonego orzecznictwa w ynika bowiem w pierwszej kolejności, że ograniczenia zasady 
wzajemnego zaufania powinny być interpretowane w sposób ścisły 49. 
74. Co się tyczy decyzji ramowej, zgodnie z jej art. 1 ust. 2 w ykonujące nakaz organy sądowe są 
zobowiązane do w ykonania każdego europejskiego nakazu aresztowania. Jego w ykonania mogą 
odmówić w yłącznie w przypadku w ystąpienia jednej z enumeraty wnie w ymienionych podstaw w art. 3, 
4 i 4a omawianej decyzji ramowej. W konsekwencji w ykonanie europejskiego nakazu aresztowania 
stanowi zasadę, zaś odmowa w ykonania – w yjątek, który jako taki winien być interpretowany ściśle 50. 
75. W drugiej kolejności, jak wspomniano pow yżej 51, prawo do rzetelnego procesu sądowego może 
podlegać ograniczeniom, między innymi pod warunkiem, że owe ograniczenia – stosownie do treści 
art. 52 ust. 1 karty – szanują istotę tego prawa. 
47 We wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wskazano bowiem, że „kryteria, na podstawie których ustala się, czy art. 6 EKPC stoi 
na przeszkodzie przekazaniu, są dobrze utrwalone. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem krajowym zainteresowana osoba musi być narażona na 
rzeczywiste ryzyko rażącego naruszenia prawa do sądu. W wyroku w sprawie Minister for Justice, Equality and Law Reform v. Brennan [2007 ] 
IESC 24, Supreme Court (sąd najwyższy, Irlandia) orzekł, żew myśl ustawy z 2003 r. przekazania z powołaniem się na naruszenie praw 
wynikających z art. 6 EKPC można odmówić tylko w wyjątkowych okolicznościach, »takich jak wyraźnie stwierdzone i fundamentalne 
naruszenia w systemie sądownictwa wydającego nakaz państwa«”. 
48 Wyrok ETPC z dnia 7 lipca 1989 r. w sprawie Soering przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (CE:ECHR:1989 :0707 JUD001403888 , § 113).  
49 Wyrok z dnia 26 kwietnia 2018 r., Donnellan (C-34/17, EU:C:2018 :282, pkt 50).  
50 Wyrok z dnia 23 stycznia 2018 r., Piotrowski (C-367/16, EU:C:2018 :27, pkt 48).  
51 Zobacz pkt 57 oraz przypis 36 niniejszej opinii.  
ECLI:EU:C:2018 :517 16 
OPINIA E. TANCHEVA – SPRAWA C-216/18 PPU  
MINISTER FOR JUSTICE AND EQUALITY (NIEPRAWIDŁOWOŚCI W FUNKCJONOWANIU SYSTEMU SĄDOWNICTWA)  
76. Z tego względu uważam, że w ykonujący nakaz organ sądow y powinien być zobowiązany do 
odroczenia w ykonania europejskiego nakazu aresztowania tylko w przypadku zaistnienia rzeczy wistego 
ryzyka naruszenia nie samego prawa do rzetelnego procesu, ale jego istoty. 
77. Innymi słow y, w przypadku prawa o charakterze bezwzględnym, takiego jak zakaz nieludzkiego lub 
poniżającego traktowania, dla celów odroczenia w ykonania w ystarczy, aby zachodziło rzeczy wiste 
ryzyko naruszenia tego prawa. Natomiast w przypadku prawa, które nie ma charakteru 
bezwzględnego, takiego jak prawo do rzetelnego procesu sądowego, w ykonanie winno być odroczone 
tylko wówczas, gdy rzeczy wiste ryzyko naruszenia dotyka istoty tego prawa. 
78. W trzeciej kolejności pow yższe stanowisko jest zgodne ze stanowiskiem przyjętym przez Europejski 
Trybunał Praw Człowieka. 
79. Jak wspomniano pow yżej 52, Europejski Trybunał Praw Człowieka stoi na stanowisku, że aby 
umawiające się państwo musiało odstąpić od w ydalenia lub ekstradycji osoby, osoba ta musi być 
narażona w państwie wnioskującym nie tylko na naruszenie art. 6 EKPC, ale na „rażące naruszenie 
prawa do sądu” 53. W odniesieniu do prawa do rzetelnego procesu sądowego ETPC nie zadowala się 
więc w ystąpieniem samego rzeczy wistego ryzyka „traktowania sprzecznego z art. 3 [EKPC]” 54, jak 
w przypadku zakazu nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo kara nia. 
80. Na czym polega według Europejskiego Trybunału Praw Człowieka rażące naruszenie prawa do 
sądu? 
81. Zdaniem ETPC „[rażące naruszenie prawa do sądu] w ykracza poza ramy samych nieprawidłowości 
lub braku gwarancji proceduralnych, które mogą stanowić naruszenie art. 6 [EKPC], jeżeli w ystępują na 
terenie układającego się państwa. Konieczne jest naruszenie zasad rzetelnego procesu gwarantowanych 
przez art. 6 [EKPC], które jest tak znaczne, że stanowi przekreślenie lub zniweczenie samej istoty prawa 
gwarantowanego przez ten artykuł” 55. 
82. Zdaniem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka przejawem rażącego naruszenia prawa do sądu 
stojącego na przeszkodzie ekstradycji lub w ydaleniu zainteresowanego mogą być wobec tego: skazanie 
in absentia bez możliwości ponownej kontroli merytorycznej zarzutów oskarżenia 56; proces 
prowadzony w trybie doraźnym z całkowitym brakiem poszanowania prawa do obrony 57; pozbawienie 
wolności, którego zgodności z prawem nie może zbadać niezawisły i bezstronny sąd; rozmyślne 
52 Zobacz pkt 70 niniejszej opinii. 
53 Wyroki ETPC: z dnia 7 lipca 1989 r. w sprawie Soering przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (CE:ECHR:1989 :0707 JUD001403888 , § 113); 
z dnia 2 marca 2010 r. w sprawie Al-Saadoon i Mufdhi przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (CE:ECHR:2010 :0302 JUD006149808 , § 149); 
z dnia 17 stycznia 2012 r. w sprawie Othman (Abu Qatada) przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (CE:ECHR:2012 :0117 JUD000813909 , § 258); 
z dnia 24 lipca 2014 r. w sprawie Al Nashiri przeciwko Polsce (CE:ECHR:2014 :0724 JUD002876111 , §§ 456, 562–564); oraz decyzja ETPC z dnia 
15 czerwca 2017 r. w sprawie Harkins przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (CE:ECHR:2017 :0615 DEC007153714 , § 62). 
54 Wyrok ETPC z dnia 28 lutego 2008 r. w sprawie Saadi przeciwko Włochom (CE:ECHR:2008 :0228 JUD003720106 , § 125). 
55 Wyroki ETPC: z dnia 17 stycznia 2012 r. w sprawie Othman (Abu Qatada) przeciwko Zjednoczonemu Królestwu 
(CE:ECHR:2012 :0117 JUD000813909 , § 260); z dnia 24 lipca 2014 r. w sprawie Al Nashiri przeciwko Polsce (CE:ECHR:2014 :0724 JUD002876111 , 
§ 563). 
56 Decyzja ETPC z dnia 16 października 2001 r. w sprawie Einhorn przeciwko Francji (CE:ECHR:2001 :1016 DEC007155501 , §§ 33, 34). 
W rozpatrywanym wypadku ETPC uznał, że nie doszłodorażącego naruszenia prawa do sądu, gdyż skarżący, którego sąd w Pensylwanii skazał 
zaocznie za zabójstwo, mógł w przypadku powrotu do Pensylwanii domagać się przeprowadzenia nowego procesu. 
57 Wyrok ETPC z dnia 8 listopada 2005 r. w sprawie Bader i Kanbor przeciwko Szwecji (CE:ECHR:2005 :1108 JUD001328404 , § 47). Proces, 
w którym żaden świadek nie został przesłuchany na rozprawie, na której wszystkie rozpatrzone dowody zostały przedstawione przez 
prokuratora, oraz na której nie stawili się ani oskarżony, ani nawet jego adwokat, z samej swej natury ma charakter doraźny i stanowi całkowite 
zaprzeczenie prawa do obrony. 
ECLI:EU:C:2018 :517 17 
OPINIA E. TANCHEVA – SPRAWA C-216/18 PPU  
MINISTER FOR JUSTICE AND EQUALITY (NIEPRAWIDŁOWOŚCI W FUNKCJONOWANIU SYSTEMU SĄDOWNICTWA)  
i systematyczne odmawianie dostępu do obrońcy, zwłaszcza w przypadku osoby pozbawionej wolności 
za granicą 58. Europejski Trybunał Praw Człowieka przy wiązuje również wagę do okoliczności, jeżeli 
oby watel ma obowiązek stawić się przed sądem złożonym, nawet częściowo, z członków sił zbrojnych 
przyjmujących rozkazy od władzy w ykonawczej 59. 
83. Według stanu mojej wiedzy Europejski Trybunał Praw Człowieka tylko czterokrotnie stwierdził, że 
ekstradycja lub w ydalenie naruszałyby art. 6 EKPC. Mam tu na myśli w yrok w sprawie Othman (Abu 
Qatada) przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, w której rażące naruszenie prawa do sądu polegało na 
dopuszczeniu dowodów uzyskanych w w yniku tortur; w yrok w sprawie Husayn przeciwko Polsce, 
w której rażące naruszenie prawa do sądu polegałomiędzy innymi na przetrzymy waniu skarżącego 
w amerykańskiej bazie wojskowej w zatoce Guantánamo przez 12 lat, bez przedstawienia mu 
zarzutów; w yrok w sprawie Al Nashiri przeciwko Polsce, w ydany w tym samym dniu, co w yrok 
w sprawie Husayn przeciwko Polsce, przy którym zatrzymam się dłużej; oraz niedawny w yrok 
w sprawie Al Nashiri przeciwko Rumunii 60. 
84. W w yroku w sprawie Al Nashiri przeciwko Polsce 61 skarżący, oby watel Arabii Saudyjskiej, został 
schw ytany w Zjednoczonych Emiratach Arabskich i przetransportowany do tajnego ośrodka zatrzymań 
w Polsce, a następnie do amerykańskiej bazy wojskowej w zatoce Guantánamo. Był sądzony przed 
komisją wojskową na terenie bazy w zatoce Guantánamo w związku z zarzutami zorganizowania 
samobójczego zamachu w ymierzonego w amerykański okręt wojenny oraz udziału w zamachu na 
francuski tankowiec. Europejski Trybunał Praw Człowieka uznał, że doszło do rzeczy wistego ryzyka 
rażącego naruszenia prawa do sądu, które przejawiałosię w trzech aspektach. Po pierwsze, 
wspomniana komisja wojskowa nie była ani niezawisła, ani bezstronna, w związku z tym nie można 
było uznać jej za „sąd” w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC. Komisja została utworzona do sądzenia 
„niektórych cudzoziemców w ramach wojny z terroryzmem ” i nie byłaczęścią federalnego systemu 
sądownictwa Stanów Zjednoczonych, zaś w jej składzie zasiadali w yłącznie członkowie sił zbrojnych. Po 
drugie, Europejski Trybunał Praw Człowieka powołał się na w yrok US Supreme Court (amerykańskiego 
sądu najw yższego) 62, aby stwierdzić, że komisja nie byłasądem „ustanowionym ustawą” w rozumieniu 
art. 6 ust. 1 EKPC. Po trzecie, w ocenie ETPC istniało w ysokie prawdopodobieństwo, że przeciwko 
skarżącemu w ykorzystano materiał dowodow y, który został uzyskany przy użyciu tortur. 63 
85. Proponuję przejąć kryterium, na którym oparł się Europejski Trybunał Praw Człowieka, i uznać, że 
w ykonanie europejskiego nakazu aresztowania może zostać odroczone w yłącznie w obliczu w ystąpienia 
w w ydającym nakaz państwie członkowskim rzeczy wistego ryzyka rażącego naruszenia prawa do sądu. 
58 Decyzja ETPC z dnia 20 lutego 2007 r. w sprawie Al-Moayad przeciwko Niemcom (CE:ECHR:2007 :0220 DEC003586503 , §§ 100–108). 
W rozpatrywanej sprawie ETPC doszedł do wniosku, że nie doszłodo rażącego naruszenia prawa do sądu, gdyż skarżący, który był oskarżony 
o przynależność do dwóch organizacji terrorystycznych i był objęty wnioskiem o ekstradycję wystosowanym przez władze Stanów 
Zjednoczonych, nie został przeniesiony do jednego z ośrodków odosobnienia znajdujących się poza terytorium Stanów Zjednoczonych, gdzie 
nie miałby dostępu do obrońcy i gdzie zostałby osądzony przez sąd wojskowy lub inny sąd szczególny. 
59 Wyroki ETPC: z dnia 12 maja 2005 r. w sprawie Öcalan przeciwko Turcji (CE:ECHR:2005 :0512 JUD004622199 , § 112); z dnia 24 lipca 2014 r. 
w sprawie Al Nashiri przeciwko Polsce (CE:ECHR:2014 :0724 JUD002876111 , § 562). 
60 Wyroki ETPC: z dnia 17 stycznia 2012 r. w sprawie Othman (Abu Qatada) przeciwko Zjednoczonemu Królestwu 
(CE:ECHR:2012 :0117 JUD000813909 , §§ 263–287); z dnia 24 lipca 2014 r. w sprawie Husayn (Abu Zubaydah) przeciwko Polsce 
(CE:ECHR:2014 :0724 JUD000751113 , § 559); z dnia 24 lipca 2014 r. w sprawie Al-Nashiri przeciwko Polsce (CE:ECHR:2014 :0724 JUD002876111 , 
§§ 565–569); z dnia 31 maja 2018 r. w sprawie Al Nashiri przeciwko Rumunii (CE:ECHR:2018 :0531 JUD003323412 , §§ 719–722). 
61 Wyrok ETPC z dnia 24 lipca 2014 r. w sprawie Al-Nashiri przeciwko Polsce (CE:ECHR:2014 :0724 JUD002876111 ). 
62 W § 567(ii) wyroku Europejski Trybunał Praw Człowieka wskazał bowiem: „[the military commission] did not have legitimacy under US and 
international law resulting in, as the Supreme Court found, its lacking the »power to proceed« and […], consequently, it was not »established by 
law« for the purposes of Article 6 § 1”. 
63 Wyrok ETPC z dnia 24 lipca 2014 r. w sprawie Al Nashiri przeciwko Polsce (CE:ECHR:2014 :0724 JUD002876111 , §§ 565–569). Podobne 
rozumowanie można znaleźć w §§ 719–722 wyroku ETPC z dnia 31 maja 2018 r. w sprawie Al Nashiri przeciwko Rumunii 
(CE:ECHR:2018 :0531 JUD003323412 ). 
ECLI:EU:C:2018 :517 18 
OPINIA E. TANCHEVA – SPRAWA C-216/18 PPU  
MINISTER FOR JUSTICE AND EQUALITY (NIEPRAWIDŁOWOŚCI W FUNKCJONOWANIU SYSTEMU SĄDOWNICTWA)  
3) Charakterystyka rażącego naruszenia prawa do sądu w kontekście niezawisłości sądów 
86. W niniejszym w ypadku sąd odsyłający twierdzi, że istnieje rzeczy wiste ryzyko, iż L.M. będzie 
w w ydającym nakaz państwie członkowskim narażony na rażące naruszenie prawa do sądu 
w szczególności ze względu na brak niezawisłych sądów w tym państwie członkowskim. 
87. Czy brak niezawisłych sądów w w ydającym nakaz państwie członkowskim można uznać za przejaw 
rażącego naruszenia prawa do sądu? 
88. Przypominam w tym względzie, że art. 47 akapit drugi karty przewiduje, żekażdy ma prawo do 
rozpatrzenia jego spraw y przez niezawisły i bezstronny sąd. 
89. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem pojęcie niezawisłości obejmuje dwa aspekty. Pierwszy – 
zewnętrzny – zakłada ochronę organu przed ingerencją i naciskami zewnętrznymi mogącymi zagrozić 
niezależności osądu jego członków przy rozpatry waniu przez nich sporów. Drugi aspekt – wewnętrzny 
– łączy się z pojęciem bezstronno ści i dotyczy jednakowego dystansu do stron sporu i ich 
odpowiednich interesów w odniesieniu do jego przedmiotu. Aspekt ten w ymaga przestrzegania 
obiekty wizmu oraz braku wszelkiego interesu przy rozstrzyganiu sporu poza ścisłym stosowaniem 
przepisu prawa 64. Tego rodzaju gwarancje niezawisłości i bezstronno ści w ymagają istnienia zasad, 
w szczególności składu organu, mianowania, okresu trwania kadencji oraz powodów w yłączenia 
i odwołania jego członków, pozwalających w ykluczyć, w przekonaniu podmiotów prawa, wszelką 
uzasadnioną wątpliwość, co do niezależności tego organu od czynników zewnętrznych oraz 
neutralności w odniesieniu do wchodzących w grę interesów 65. 
90. Nie można w mojej ocenie w ykluczyć, że brak niezawisłych sądów w w ydającym nakaz państwie 
członkowskim może co do zasady stanowić przejaw rażącego naruszenia prawa do sądu. 
91. Z jednej bowiem strony w w yroku z dnia 27 lutego 2018 r., Associação Sindical dos Juízes 
Portugueses (C-64/16, EU:C:2018 :117, pkt 41, 42) Trybunał orzekł, że „rzeczą kluczową jest 
zachowanie niezawisłości [sądów krajow ych]” oraz że „gwarancja niezawisłości” jest integralnym 
elementem sądzenia 66. W szczególności istnienie gwarancji w zakresie składu sądu stanowi fundament 
prawa do rzetelnego procesu sądowego 67. 
92. Z drugiej strony w w yrokach w sprawach Al-Nashiri przeciwko Polsce oraz Al-Nashiri przeciwko 
Rumunii 68 Europejski Trybunał Praw Człowieka stwierdził istnienie rzeczy wistego ryzyka rażącego 
naruszenia prawa do sądu między innymi z uwagi na to, że komisja wojskowa mająca siedzibę w bazie 
wojskowej w zatoce Guantánamo nie była ani niezawisła, ani bezstronna i w związku z tym nie można 
było uznać jej za „sąd” w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC 69. 
64 Wyroki: z dnia 19 września 2006 r., Wilson (C-506/04, EU:C:2006 :587, pkt 51, 52); z dnia 16 lutego 2017 r., Margarit Panicello (C-503/15, 
EU:C:2017 :126, pkt 37, 38); z dnia 14 czerwca 2017 r., Online Games i in. (C-685/15, EU:C:2017 :452, pkt 60, 61). 
65 Wyrok z dnia 19 września 2006 r., Wilson (C-506/04, EU:C:2006 :587, pkt 53); postanowienie z dnia 14 maja 2008 r., Pilato (C-109/07, 
EU:C:2008 :274, pkt 24); wyrok z dnia 31 stycznia 2013 r., D. i A. (C-175/11, EU:C:2013 :45, pkt 97). 
66 Zobacz także wyroki: z dnia 19 września 2006 r., Wilson (C-506/04, EU:C:2006 :587, pkt 49); z dnia 14 czerwca 2017 r., Online Games i in. 
(C-685/15, EU:C:2017 :452, pkt 60); z dnia 13 grudnia 2017 r., El Hassani (C-403/16, EU:C:2017 :960, pkt 40). 
67 Wyroki: z dnia 1 lipca 2008 r., Chronopost i La Poste/UFEX i in. (C-341/06 P i C-342/06 P, EU:C:2008 :375, pkt 46); z dnia 19 lutego 2009 r., 
Gorostiaga Atxalandabaso/Parlament (C-308/07 P, EU:C:2009 :103, pkt 42); z dnia 31 stycznia 2018 r., Gyarmathy/FRA (T-196/15 P, 
niepublikowany, EU:T:2018 :47, pkt 97). 
68 Wyroki ETPC: z dnia 24 lipca 2014 r. w sprawie Al Nashiri przeciwko Polsce (CE:ECHR:2014 :0724 JUD002876111 ); z dnia 31 maja 2018 r. 
w sprawie Al Nashiri przeciwko Rumunii (CE:ECHR:2018 :0531 JUD003323412 ). 
69 Zobacz pkt 84 niniejszej opinii. 
ECLI:EU:C:2018 :517 19 
OPINIA E. TANCHEVA – SPRAWA C-216/18 PPU  
MINISTER FOR JUSTICE AND EQUALITY (NIEPRAWIDŁOWOŚCI W FUNKCJONOWANIU SYSTEMU SĄDOWNICTWA)  
93. Pragnę jednak podkreślić, że brak niezawisłości i bezstronno ści sądu możebyć traktowany jako 
przejaw rażącego naruszenia prawa do sądu tylko wówczas, gdy jest on na tyle poważny, żecałkowicie 
unicestwia rzetelność procesu. Tymczasem, jak zauważył Europejski Trybunał Praw Człowieka 
w w yroku w sprawie Othman (Abu Qatada) przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, istnieje 
fundamentalna różnica między dopuszczeniem materiału dowodowego uzyskanego przy użyciu tortur, 
czego dotyczyła tamta sprawa, a naruszeniami art. 6 EKPC spowodowanymi przykładowo składem 
orzekającym 70. 
94. Przede wszystkim z całą mocą pragnę podkreślić, że w yroki w sprawach Al-Nashiri przeciwko 
Polsce i Al Nashiri przeciwko Rumunii 71 są do tej pory jedynymi w yrokami, w których Europejski 
Trybunał Praw Człowieka stwierdził naruszenie art. 6 EKPC między innymi ze względu na brak 
niezawisłych i bezstronnych sądów w państwie przeznaczenia, w odniesieniu do sądów szczególnych, 
właściw ych w sprawach terroryzmu, w których skład wchodzą w yłącznie członkowie sił zbrojnych. 
95. Do sądu odsyłającego należy ustalenie, na podstawie pow yższych rozważań, czy w rozpatrywanym 
przez niego wypadku problem braku niezawisłych sądów w Polsce jest na tyle poważny, że unicestwia 
rzetelność procesu i tym samym stanowi przejaw rażącego naruszenia prawa do sądu. Jak stwierdził 
Trybunał w w yroku Aranyosi i Căldăraru, sąd musi w tym celu oprzeć się na obiekty wnych, 
wiarygodnych, dokładnych i należycie zaktualizowanych danych o warunkach panujących 
w w ydającym nakaz państwie członkowskim, które dowodzą istnienia rzeczy wistych nieprawidłowości 
w polskim systemie sądownictwa 72. W tym względzie sądmoże oprzeć się na uzasadnionym wniosku 
Komisji, jak również na opiniach Komisji Weneckiej – z zastrzeżeniem, do czego powrócę, żesąd 
odsyłający zbada rozwój sytuacji w Polsce, który miał miejsce po sporządzeniu tych dokumentów. 
96. Czy jeżeli w ykonujący nakaz organ sądow y stwierdzi istnienie rzeczy wistego ryzyka rażącego 
naruszenia prawa do sądu ze względu na nieprawidłowości w systemie sądownictwa w ydającego nakaz 
państwa członkowskiego, jest on zobowiązany, na podstawie samego tego stwierdzenia, odroczyć 
w ykonanie europejskiego nakazu aresztowania? Czy też powinien on kontynuować analizę i stwierdzić, 
że na takie ryzyko narażona jest osoba, której dotyczy ów nakaz? To właśnie na tej kwestii skupię się 
teraz. 
c) Czy wykonujący nakaz organ sądowy musi stwierdzić, że zainteresowana osoba jest narażona 
na rażące naruszenie prawa do sądu? 
1) Wprowadzenie i uwagi stron 
97. W w yroku z dnia 5 kwietnia 2016 r., Aranyosi i Căldăraru (C-404/15 i C-659/15 PPU , 
EU:C:2016 :198, pkt 91–93) Trybunał orzekł, jak wskazałem wcześniej, że w ykonujący nakaz organ 
sądow y jest zobowiązany odroczyć w ykonanie europejskiego nakazu aresztowania tylko wtedy, gdy 
stwierdzi, po pierwsze, że w w ydającym nakaz państwie członkowskim istnieje rzeczy wiste ryzyko 
nieludzkiego lub poniżającego traktowania ze względu na ogólne warunki pozbawienia wolności 
panujące wtym p aństwie członkowskim, oraz po drugie, że sama zainteresowana osoba będzie 
70 Wyrok ETPC z dnia 17 stycznia 2012 r. w sprawie Othman (Abu Qatada) przeciwko Zjednoczonemu Królestwu 
(CE:ECHR:2012 :0117 JUD000813909 , § 265). 
71 Wyroki ETPC: z dnia 24 lipca 2014 r. w sprawie Al Nashiri przeciwko Polsce (CE:ECHR:2014 :0724 JUD002876111 ); z dnia 31 maja 2018 r. 
w sprawie Al Nashiri przeciwko Rumunii (CE:ECHR:2018 :0531 JUD003323412 ). 
72 Wyrok z dnia 5 kwietnia 2016 r., Aranyosi i Căldăraru (C-404/15 i C-659/15 PPU , EU:C:2016 :198, pkt 89). Zobacz również wyrok z dnia 
21 grudnia 2011 r., N.S. i in. (C-411/10 i C-493/10, EU:C:2011 :865, pkt 91). 
ECLI:EU:C:2018 :517 20 
OPINIA E. TANCHEVA – SPRAWA C-216/18 PPU  
MINISTER FOR JUSTICE AND EQUALITY (NIEPRAWIDŁOWOŚCI W FUNKCJONOWANIU SYSTEMU SĄDOWNICTWA)  
narażona na to ryzyko 73. Zdaniem Trybunału istnienie nieprawidłowości w systemie więziennictwa – 
nawet o charakterze ogólnym – niekoniecznie musi bowiem dotyczyć wszystkich zakładów karnych. 
Nie można zatem na podstawie samego stwierdzenia nieprawidłowości w systemie więziennictwa 
przyjąć, że sama zainteresowana osoba będzie narażona na nieludzkie lub poniżające traktowanie. 
98. Sąd odsyłający stanął na stanowisku, że w przypadku gdy nieprawidłowości w systemie 
sądownictwa w ydającego nakaz państwa członkowskiego są szczególnie poważne, skutkiem czego owo 
państwo członkowskie nie przestrzega już zasady państwa prawnego, należy odmówić przekazania bez 
konieczności badania, czy sama zainteresowana osoba będzie narażona na takie ryzyko 74. 
99. Minister podnosi, że konieczne jest przeprowadzenie drugiego etapu testu określonego 
w omawianym w yroku Aranyosi i Căldăraru. W przeciwnym w ypadku skutkowałoby to tym, że 
irlandzkie organy sądowe notorycznie odmawiałyby w ykony wania europejskich nakazów aresztowania 
w ydanych przez Rzeczpospolitą Polską. Podkreśla w szczególności, że tego rodzaju systematyczna 
odmowa byłaby niezgodna zarówno z moty wem 10 decyzji ramowej, jak i z zasadą rangi 
konstytucyjnej, jaką jest zasada wzajemnego zaufania ani z zapisaną w art. 4 TUE zasadą równości 
państw członkowskich. 
100. L.M. uważa, że nie ma potrzeby przeprowadzania drugiego etapu testu określonego w omawianym 
w yroku Aranyosi i Căldăraru w sytuacji, gdy zaufanie, jakie pokładają państwa członkowskie 
w poszanowanie przez Rzeczpospolitą Polską najbardziej fundamentalnej z zasad, a mianowicie zasady 
państwa prawnego, zostałocałkowicie unicestwione. 
101. Rząd hiszpański jest zdania, że konieczne jest przeprowadzenie drugiego etapu testu określonego 
w omawianym w yroku Aranyosi i Căldăraru. Rządwęgierski uważa, że stwierdzenie istnienia 
nieprawidłowości w polskim systemie sądownictwa może nastąpić tylko w ramach procedury 
przewidzianej w art. 7 TUE, w związku z czym pierwszy warunek testu określonego w tym samym 
w yroku Aranyosi i Căldăraru nie został spełniony. Nawet przy założeniu, że warunek ten został 
spełniony, nadal należy zdaniem rządu węgierskiego, przeprowadzić drugi etap tego testu. Rząd 
niderlandzki również podnosi, że konieczne jest sprawdzenie drugiego warunku. 
102. Zdaniem rządu polskiego w Polsce nie ma ani ryzyka naruszenia zasady praworządności, ani 
ryzyka naruszenia prawa zainteresowanej osoby, L.M., do rzetelnego procesu sądowego. Po pierwsze, 
sąd odsyłający nie może opierać się na uzasadnionym wniosku Komisji w celu stwierdzenia naruszenia 
praworządności w Polsce przede wszystkim ze względu na to, że ustawodawstwo polskie zostało 
zmienione po przyjęciu uzasadnionego wniosku. Sąd odsyłający nie ma kompe tencji do stwierdzenia, że 
w Rzeczpospolitej Polskiej doszło do naruszenia zasady praworządności, gdyż kompe tencja ta 
przysługuje, w kontekście procedury przewidzianej w art. 7 TUE, Radzie Europejskiej. Sąd odsyłający 
nie jest tym bardziej władny do zawieszenia stosowania decyzji ramowej, gdyż kompe tencja ta – 
wmyśl moty wu 10 decyzji ramowej – przysługuje Radzie. Po drugie, sąd odsyłający nie w ykazał, że sam 
L.M. będzie narażony na rzeczy wiste ryzyko naruszenia prawa do rzetelnego procesu sądowego. 
W szczególności sąd ten nie był bowiem w stanie wskazać choćby hipotetycznych powodów, dla 
których L.M. byłby narażony na ryzyko nierzetelnego procesu sądowego. 
103. Komisja podnosi, że przeprowadzenie drugiego etapu testu określonego w w w. w yroku Aranyosi 
iCăldăraru jest konieczne. Okoliczność, że wobec danego państwa członkowskiego sporządzono 
uzasadniony wniosek w rozumieniu art. 7 ust. 1 TUE, nie oznacza, że przekazanie osoby temu 
państwu członkowskiemu automatycznie narażają na rzeczy wiste ryzyko naruszenia prawa do 
rzetelnego procesu sądowego. Nie można bowiem w ykluczyć, że w pewnych sytuacjach sądy tego 
państwa członkowskiego będą w stanie rozpatrzyć sprawę z niezawisłością w ymaganą przez art. 47 
73 Zobacz również wyrok z dnia 6 września 2016 r., Petruhhin (C-182/15, EU:C:2016 :630, pkt 58); postanowienie z dnia 6 września 2017 r., Peter 
Schotthöfer & Florian Steiner (C-473/15, EU:C:2017 :633, pkt 24–26). 
74 Zobacz pkt 24 niniejszej opinii. 
ECLI:EU:C:2018 :517 21 
OPINIA E. TANCHEVA – SPRAWA C-216/18 PPU  
MINISTER FOR JUSTICE AND EQUALITY (NIEPRAWIDŁOWOŚCI W FUNKCJONOWANIU SYSTEMU SĄDOWNICTWA)  
akapit drugi karty. W rezultacie należy dokonać analizy każdego konkretnego w ypadku. Prawidłowe 
przeprowadzenie tej indy widualnej analizy w ymaga, aby w ykonujący nakaz organ sądow y uwzględnił 
zarówno tożsamość zainteresowanej osoby (w szczególności, czy należy ona do opozycji politycznej 
albo mniejszości społecznej lub etnicznej podlegającej dyskryminacji), jak też charakter i okoliczności 
popełnienia przestępstwa, za które jest ona ścigana (w szczególności, czy to przestępstwo ma charakter 
polityczny, czy zostało popełnione przy korzystaniu z wolności słowa lub zrzeszania się, czy też było 
przedmiotem publicznych oświadczeń ze strony przedstawicieli władz). Sąd odsyłającego musi 
wreszcie uwzględnić sytuację sędziów zbliżających się do przejścia w stan spoczynku (których dalsze 
sprawowanie urzędu po przekroczeniu tego wieku zależy odtąd od dyskrecjonalnej decyzji władzy 
w ykonawczej) oraz zasady awansu sędziów. 
2) Wymóg przeprowadzenia analizy każdego konkretnego wypadku 
104. W moim przekonaniu w ykonujący nakaz organ sądow y zobowiązany jest odroczyć w ykonanie 
europejskiego nakazu aresztowania tylko wówczas, gdy oprócz stwierdzenia istnienia rzeczy wistego 
ryzyka rażącego naruszenia prawa do sądu z uwagi na nieprawidłowości w systemie sądownictwa 
w ydającego nakaz państwa członkowskiego, stwierdzi również, że na to ryzyko jest narażona sama 
zainteresowana osoba. 
105. W pierwszej kolejności pragnę bowiem zauważyć, żewmyśl opinii 2/13 (przystąpienie Unii do 
EKPC) z dnia 18 grudnia 2014 r. (EU:C:2014 :2454 , pkt 192), możliwość – mająca charakter w yjątkow y 
– badania przez państwa członkowskie stanu poszanowania praw podstawow ych przez inne państwo 
członkowskie może dotyczyć w yłącznie poszanowania tych praw „w konkretnym przypadku”. 
106. Przyjęcie, że w ykonujący nakaz organ sądow y jest zobowiązany do odroczenia w ykonania 
europejskiego nakazu aresztowania bez zbadania, czy sama zainteresowana osoba jest narażona na 
rażące ryzyko naruszenia prawa do sądu, które według niego przejawia się w nieprawidłowościach 
w systemie sądownictwa, byłoby moim zdaniem sprzeczne z moty wem 10 decyzji ramowej, w myśl 
którego „w ykonanie [mechanizmu europejskiego nakazu aresztowania] można zawiesić jedynie 
w przypadku poważnego i trwałego naruszenia przez jedno z państw członkowskich zasad określonych 
w art. 6 ust. 1 [TUE], ustalonych przez Radę na podstawie art. 7 ust. 1 [TUE]”. Wspomniany moty w 10 
zakazuje państwom członkowskim zawieszania stosowania decyzji ramowej wobec państwa 
członkowskiego, chyba że Rada Europejska przyjmie wobec tego państwa członkowskiego decyzję na 
podstawie obecnego art. 7 ust. 2 TUE 75. Nie zakazuje on natomiast państwu członkowskiemu 
zawieszenia stosowania decyzji ramowej „w konkretnym przypadku”, czyli możliwości odroczenia 
w ykonania konkretnego europejskiego nakazu aresztowania. Pragnę ponadto zauważyć, że w w yroku 
z dnia 5 kwietnia 2016 r., Aranyosi i Căldăraru, (C-404/15 i C-659/15 PPU , EU:C:2016 :198) Trybunał 
dopuścił możliwość takiego odroczenia w braku takiej decyzji Rady Europejskiej. 
107. Ponadto, skoro zawieszenie dotyczy w ykonania decyzji ramowej „w konkretnym przypadku”, nie 
dochodzi do naruszenia zasady równości państw członkowskich zapisanej w art. 4 ust. 2 TUE. 
108. W drugiej kolejności, nawet gdyby przyjąć, że w Polsce istnieje rzeczy wiste ryzyko rażącego 
naruszenia prawa do sądu ze względu na niedawne reformy systemu sądownictwa 76, nie można z tego 
w y w nioskować, że żaden polski sąd nie będzie w stanie rozpatrzyć jakiejkolwiek spraw y 
w poszanowaniu art. 47 akapit drugi karty. W całości podzielam argumentację Komisji, zgodnie 
75 Decyzja ramowa została bowiem przyjęta w dniu 13 czerwca 2002 r., czyli przed wejściem w życie, w dniu 1 lutego 2003 r., traktatu z Nicei 
(Dz.U. 2001 , C 80, s. 1). Tymczasem to na mocy art. 1 ust. 1 traktatu z Nicei dodano do art. 7 jego ust. 1. Odniesienie się w motywie 10 decyzji 
ramowej do art. 7 ust. 1 TUE należy obecnie odczytywać jako odniesienie do art. 7 ust. 2 TUE. Zobacz w tym zakresie pkt 38 niniejszej opinii. 
76 Która to ocena, jak stwierdziłem w pkt 35 i 95 niniejszej opinii, należydo sądu odsyłającego. 
ECLI:EU:C:2018 :517 22 
OPINIA E. TANCHEVA – SPRAWA C-216/18 PPU  
MINISTER FOR JUSTICE AND EQUALITY (NIEPRAWIDŁOWOŚCI W FUNKCJONOWANIU SYSTEMU SĄDOWNICTWA)  
z którą „nawet w przypadku stwierdzenia, że praworządność wpaństwie członkowskim w ydającym 
nakaz jest poważnie zagrożona […], nie można w ykluczyć, że mogą istnieć spraw y, w kontekście 
których zdolność sądów do przeprowadzenia procesu z niezawisłością konieczną do zagwarantowania 
poszanowania podstawowego prawa w yrażonego w art. 47 akapit drugi karty, zostanie zachowana”. 
109. W trzeciej kolejności w celu ustalenia, czy istnieje rzeczy wiste ryzyko traktowania sprzecznego 
z art. 3 EKPC, Europejski Trybunał Praw Człowieka „bada przewidy walne skutki odesłania skarżącego 
do państwa przeznaczenia, mając na uwadze ogólną sytuację w nim panującą oraz okoliczności 
właściwe sytuacji zainteresowanego” 77. Zdaniem tego Trybunału okoliczność, że w danym państwie 
istnieje ogólny problem w zakresie poszanowania praw człowieka, nie świadczy jeszcze sama w sobie 
o tym, że odesłanie zainteresowanego do tego państwa będzie naruszać art. 3 EKPC 78. Podobnie, aby 
zbadać, czy istnieje rzeczy wiste ryzyko rażącego naruszenia prawa do sądu, Europejski Trybunał Praw 
Człowieka bierze w praktyce pod uwagę nie tylko sytuację wpaństwie przeznaczenia, ale też 
okoliczności osobiste zainteresowanego 79. 
110. Przykładowo, w odniesieniu do art. 3 EKPC w w yroku w sprawie Mo.M. przeciwko Francji 
Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekł, że odesłanie skarżącego do Czadu, z którego uciekł po 
zatrzymaniu go i torturowaniu przez czadyjskie służby specjalne, pociąga za sobą naruszenie art. 3 
EKPC. Trybunał ten oparł się na raportach lokalnych organizacji pozarządow ych i obserwatorów 
międzynarodow ych, z których w ynika, że ogólna sytuacja w Czadzie cechuje się istnieniem więzień 
wojskow ych zarządzanych przez tajne służby. Europejski Trybunał Praw Człowieka zbadał następnie 
osobistą sytuację skarżącego. Ustalił w tym względzie, po pierwsze, żezaświadczenia lekarskie 
potwierdzają,iż skarżący był wcześniej torturowany w Czadzie, a po drugie, że w razie jego odesłania 
narażony będzie na ryzyko ponownych tortur, ponieważ jest członkiem partii opozycyjnej we Francji 
i w ydaje się, że organy czadyjskie zwróciłysię o jego w ydanie trzy lata po jego w yjeździe z Czadu 80. 
111. W w yroku M.G. przeciwko Bułgarii Europejski Trybunał Praw Człowieka doszedł do wniosku, że 
w razie ekstradycji skarżącego do Rosji, którego ścigają władze rosyjskie w celu postawienia przed 
sądem karnym w Inguszetii, jednej z republik Kaukazu Północnego, za przynależność do czeczeńskiej 
partyzantki, będzie on narażony na poważne i rzeczy wiste ryzyko tortur. ETPC zbadał najpierw ogólną 
sytuację w Kaukazie Północnym i stwierdził, że region ten pozostaje obszarem konfliktów zbrojnych, 
w którym dochodzi między innymi do przypadków egzekucji pozasądow ych, tortur i innego 
nieludzkiego lub poniżającego traktowania. W drugiej kolejności zbadał on osobistą sytuację skarżącego 
i stwierdził, że jest on ścigany w szczególności za przynależność do grupy zbrojnej, przygotow y w anie 
aktów terrorystycznych, przemyt broni i środków odurzających, że rosyjskie tajne służby znalazły 
w jego mieszkaniu znaczną ilość broni oraz że rosyjskie władze podejrzewają go o przynależność do 
zbrojnej grupy dżihadystów. Stwierdził na tej podstawie, że w przypadku jego ewentualnego osadzenia 
w zakładzie karnym w Kaukazie Północnym będzie on szczególnie narażony na ryzyko tortur. 81 
112. W odniesieniu do art. 6 ust. 1 EKPC w w yroku w sprawie Ahorugeze przeciwko Szwecji 
Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekł, że ekstradycja skarżącego, oby watela rwandyjskiego 
należącego do plemienia Hutu do Rwandy, gdzie miał być sądzony za ludobójstwo i zbrodnie 
przeciwko ludzkości, nie naraża go na rzeczy wiste ryzyko rażącego naruszenia prawa do sądu. 
77 Wyroki ETPC: z dnia 30 października 1991 r. w sprawie Vilvarajah i in. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu 
(CE:ECHR:1991 :1030 JUD001316387 , § 108; z dnia 28 lutego 2008 r. w sprawie Saadi przeciwko Włochom (CE:ECHR:2008 :0228 JUD003720106 , 
§ 130); z dnia 17 stycznia 2012 r. w sprawie Othman (Abu Qatada) przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (CE:ECHR:2012 :0117 JUD000813909 , 
§ 187); z dnia 23 marca 2016 r. w sprawie F.G. przeciwko Szwecji (CE:ECHR:2016 :0323 JUD004361111 , § 120) (wyróżnienie własne). 
78 Wyroki ETPC: z dnia 28 lutego 2008 r. w sprawie Saadi przeciwko Włochom (CE:ECHR:2008 :0228 JUD003720106 , § 131); z dnia 25 kwietnia 
2013 r. w sprawie Savriddi n Dzhurayev przeciwko Rosji (CE:ECHR:2013 :0425 JUD007138610 , §§ 153, 169); z dnia 25 marca 2014 r. w sprawie 
M.G. przeciwko Bułgarii (CE:ECHR:2014 :0325 JUD005929712 , § 79). 
79 Wyrok ETPC z dnia 17 stycznia 2012 r. w sprawie Othman (Abu Qatada) przeciwko Zjednoczonemu Królestwu 
(CE:ECHR:2012 :0117 JUD000813909 , §§ 272, 277–279). Zobacz także pkt 112 niniejszej opinii. 
80 Wyrok Trybunału z dnia 18 kwietnia 2013 r. Mo.M. przeciwko Francji (CE:ECHR:2013 :0418 JUD001837210 , §§ 38–43). 
81 Wyrok ETPC z dnia 25 marca 2014 r. w sprawie M.G. przeciwko Bułgarii (CE:ECHR:2014 :0325 JUD005929712 , §§ 87–91). 
ECLI:EU:C:2018 :517 23 
OPINIA E. TANCHEVA – SPRAWA C-216/18 PPU  
MINISTER FOR JUSTICE AND EQUALITY (NIEPRAWIDŁOWOŚCI W FUNKCJONOWANIU SYSTEMU SĄDOWNICTWA)  
Stwierdził on bowiem, na podstawie w yroków Międzynarodowego Trybunału Karnego dla Rwandy oraz 
informacji dostarczonych przez śledczych niderlandzkich i norweską policję, że nie w ykazano, iż sądy 
rwandyjskie nie są niezawisłe lub bezstronne. Europejski Trybunał Praw Człowieka zbadał następnie 
osobistą sytuację skarżącego. Ustalił, że ani okoliczność, że przed Międzynarodow ym Trybunałem 
Karnym dla Rwandy zeznawał on na korzyść obrony, ani okoliczność, że kierował rwandyjskim 
urzędem lotnictwa cy wilnego, ani że został skazany za zniszczenie mienia osoby trzeciej w czasie 
ludobójstwa w 1994 r., nie narażago na rażące naruszenie prawa do sądu 82. 
3) Jak wykazać, że zainteresowana osoba jest narażona na rzeczywiste ryzyko rażącego naruszenia 
prawa do sądu w wydającym nakaz państwie członkowskim? 
113. W moim przekonaniu należy zgodzić się z Komisją, wedle której aby w ykazać, że zainteresowana 
osoba narażona jest na ryzyko rażącego naruszenia prawa do sądu, należy udowodnić, w związku z tą 
osobą lub z przestępstwem, za popełnienie którego jest ona ścigana albo za które została skazana, 
zachodzą szczególne okoliczności, które narażają ją na takie ryzyko. Wobec tego Komisja 
zaproponowała w szczególności, żeby zbadać, czy osoba, której dotyczy europejski nakaz aresztowania, 
należy do opozycji politycznej albo do dyskryminowanej grupy społecznej lub etnicznej. Komisja 
proponuje zwłaszcza zbadanie, czy przestępstwo, za którego popełnienie jest ścigana zainteresowana 
osoba, ma charakter polityczny lub czy władze w ydały publiczne oświadczenia między innymi co do 
tego przestępstwa albo kary, jaką należy za nie w ymierzyć. Moim zdaniem należy zgodzić się z tymi 
propozycjami. 
114. W tym względzie pragnę zauważyć, że zdanie drugie moty wu 12 decyzji ramowej w yraźnie 
przewiduje możliwość odmow y przekazania osoby, w przypadku gdy istnieją oparte na obiekty wnych 
przesłankach podstaw y, aby domniemy wać, że europejski nakaz aresztowania został w ydany w celu jej 
ścigania lub ukara nia w szczególności ze względu na jej poglądy polityczne. 
115. Co się tyczy ciężaru dowodu, w moim przekonaniu zainteresowana osoba powinna w ykazać, że 
istnieją poważne i uzasadnione powody, aby domniemy wać, że zachodzi rzeczy wiste ryzyko, iż 
w w ydającym nakaz państwie członkowskim będzie ona narażona na rażące ryzyko naruszenia prawa 
do sądu. Pow yższe stanowisko jest zgodne ze stanowiskiem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, 
który przyjmuje ponadto, że w razie przedstawienia takich dowodów, ciężar ich obalenia spoczy wa na 
zainteresowanym państwie 83. 
116. W niniejszym w ypadku L.M. podnosi, żebędzie w Polsce narażony na rzeczy wiste ryzyko 
rażącego naruszenia prawa do sądu ze względu na to, że zasada państwa prawnego, „której istotą jest 
prawo do skutecznego środka prawnego, które to prawo z kolei możebyć zagwarantowane tylko 
poprzez istnienie niezawisłych sądów”, nie jest już przestrzegana” 84. 
117. Do sądu odsyłającego należy zbadanie, czy owe zarzuty świadczą o tym, że w przypadku 
przekazania go w ydającemu nakaz organowi sądowemu L.M. byłby narażony na rzeczy wiste ryzyko 
rażącego naruszenia prawa do sądu, w ynikającego z nieprawidłowości w polskim systemie 
sądownictwa, zakładając, że takie ryzyko zostanie stwierdzone. 
82 Wyrok ETPC z dnia 27 października 2011 r. w sprawie Ahorugeze przeciwko Szwecji (CE:ECHR:2011 :1027 JUD003707509 , §§ 125–129). 
83 Wyroki ETPC: z dnia 27 października 2011 r. w sprawie Ahorugeze przeciwko Szwecji (CE:ECHR:2011 :1027 JUD003707509 , § 116); z dnia 
17 stycznia 2012 r. w sprawie Othman (Abu Qatada) przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (CE:ECHR:2012 :0117 JUD000813909 , § 261); z dnia 
19 lutego 2013 r. w sprawie Yefimova przeciwko Rosji (CE:ECHR:2013 :0219 JUD003978609 , § 220). 
84 Pragę uściślić, że z wyroku High Court (wysokiego sądu) z dnia 12 marca 2018 r., o którym mowa w pkt 22 niniejszej opinii, wynika, iż obrońca 
L.M. próbował uzyskać dowody na temat stanu sądownictwa w Polsce. Przedstawił między innymi przed sądem odsyłającym dokument wydany 
przez polski urząd, którego dokładna nazwa nie jest znana sądowi odsyłającemu. W myśl tego dokumentu sądy w Polsce są niezależne od 
pozostałych władz, nadzór sprawowany przez ministra sprawiedliwości nad sądami powszechnymi ma charakter wyłącznie administracyjny, zaś 
ów minister nie ingeruje w niezawisłość sędziowską. 
ECLI:EU:C:2018 :517 24 
OPINIA E. TANCHEVA – SPRAWA C-216/18 PPU  
MINISTER FOR JUSTICE AND EQUALITY (NIEPRAWIDŁOWOŚCI W FUNKCJONOWANIU SYSTEMU SĄDOWNICTWA)  
118. Pragnę jednak zauważyć, że L.M. w żadnym momencie nie w yjaśnił, w jaki sposób niedawne 
reformy polskiego sądownictwa wpły wają na jego sytuację osobistą. Nie w yjaśnił, w jaki sposób 
nieprawidłowości w polskim systemie sądownictwa, zakładając, że zostaną one stwierdzone, 
pozbawiają go możliwości rozpatrzenia jego sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd. L.M. ogranicza 
się do twierdzenia w sposób ogólny, że system sądownictwa w Polsce nie jest zgodny z w ymogami 
zasady państwa prawnego. 
119. W mojej ocenie w ysunięte przez L.M. argumenty zmierzają więcw yłącznie do w ykazania, żeze 
względu na nieprawidłowości w systemie sądownictwa w Polsce istnieje rzeczy wiste ryzyko rażącego 
naruszenia w tym państwie prawa do sądu, nie zaś do w ykazania, że w razie jego przekazania 
w ydającemu nakaz organowi sądowemu on sam będzie narażony na to ryzyko. Tymczasem 
przypominam, że zgodnie ze stanowiskiem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka okoliczność,iż 
w danym państwie istnieje ogólny problem w zakresie poszanowania praw człowieka, nie świadczy 
jeszcze sama w sobie, że odesłanie zainteresowanego do tego państwa narazi go na rażące ryzyko 
naruszenia prawa do sądu 85. Przykładowo w w yroku w sprawie Yefimova przeciwko Rosji Europejski 
Trybunał Praw Człowieka uznał, że, mimo iż istniały powody pozwalające wątpić w niezawisłość 
sędziów kazachskich, skarżąca nie w ykazała ani tego, że owe obaw y świadczą o ryzyku rażącego 
naruszenia prawa do sądu, ani też, że w razie jego ekstradycji do Kazachstanu ona sama będzie na to 
ryzyko narażony 86. 
120. Przypominam w tym względzie, że L.M. jest ścigany za obrót środkami odurzającymi i nic 
w aktach spraw y nie sugeruje, że tego rodzaju przestępstwo lub osoba L.M. cechują się czymkolwiek, 
co narażałoby go na rażące naruszenie prawa do sądu. Zapytany o to na rozprawie przedstawiciel L.M. 
nie przedstawił dalszych w yjaśnień. 
121. W konsekwencji na pytanie pierwsze należy udzielić następującej odpowiedzi: w ykładni art. 1 
ust. 3 decyzji ramowej należy dokony wać w ten sposób, że w ykonujący nakaz organ sądow y jest 
zobowiązany do odroczenia w ykonania europejskiego nakazu aresztowania tylko wówczas, gdy oprócz 
stwierdzenia istnienia rzeczy wistego ryzyka rażącego naruszenia prawa do sądu w w ydającym nakaz 
państwie członkowskim ze względu na nieprawidłowości w jego systemie sądownictwa, stwierdzi 
również, że na to ryzyko jest narażona sama osoba, wobec której ów nakaz w ydano. Aby naruszenie 
prawa do rzetelnego procesu sądowego chronionego na mocy art. 47 akapit drugi karty stanowiło 
przejaw rażącego naruszenia prawa do sądu, naruszenie to musi być na tyle poważne, że faktycznie 
unicestwia istotę prawa chronionego przez to postanowienie. Aby ustalić, czy zainteresowana osoba 
jest narażona na ryzyko rażącego naruszenia prawa do sądu, w ykonujący nakaz organ sądow y musi 
wziąć pod uwagę szczególne okoliczności związane z tą osobą lub z przestępstwem, za którego 
popełnienie jest ona ścigana albo została skazana. 
3. W przedmiocie drugiego pytania prejudycjalnego 
122. Poprzez pytanie drugie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy – w przypadku gdy 
konieczne jest przeprowadzenie drugiego etapu testu określonego w w yroku z dnia 5 kwietnia 2016 r., 
Aranyosi i Căldăraru (C-404/15 i C-659/15 PPU , EU:C:2016 :198), a w ykonujący nakaz organ sądow y 
stwierdzi, że w ydające nakaz państwo członkowskie narusza zasadę państwa prawnego ze względu na 
nieprawidłowości w jego systemie sądownictwa, ów organ musi w ystąpić do w ydającego nakaz organu 
sądowego o przedstawienie, na podstawie art. 15 ust. 2 decyzji ramowej, wszelkich niezbędnych 
informacji uzupełniających w odniesieniu do warunków, w jakich odbędzie się proces zainteresowanej 
85 Zobacz pkt 109 niniejszej opinii. Zobacz także wyrok ETPC z dnia 10 lutego 2011 r. w sprawie Dzhaksybergenov przeciwko Ukrainie 
(CE:ECHR:2011 :0210 JUD001234310 , §§ 37, 44). 
86 Wyrok ETPC z dnia 19 lutego 2013 r. w sprawie Yefimova przeciwko Rosji (CE:ECHR:2013 :0219 JUD003978609 , §§ 221–225). Zobacz także 
wyrok ETPC z dnia 17 stycznia 2012 r. w sprawie Othman (Abu Qatada) przeciwko Zjednoczonemu Królestwu 
(CE:ECHR:2012 :0117 JUD000813909 , §§ 284, 285). 
ECLI:EU:C:2018 :517 25 
OPINIA E. TANCHEVA – SPRAWA C-216/18 PPU  
MINISTER FOR JUSTICE AND EQUALITY (NIEPRAWIDŁOWOŚCI W FUNKCJONOWANIU SYSTEMU SĄDOWNICTWA)  
osoby. W razie udzielenia odpowiedzi twierdzącej sąd odsyłający zwraca się do Trybunału 
o w yjaśnienie, jakiego rodzaju gwarancje może otrzymać od w ydającego nakaz organu sądowego 
w celu rozwiania jego obaw dotyczących ryzyka naruszenia prawa zainteresowanej osoby do rzetelnego 
procesu sądowego. 
123. Pragnę zauważyć, że w omawianym w yroku Aranyosi i Căldăraru Trybunał uznał,iż w ykonujący 
nakaz organ sądow y jest zobowiązany w ystąpić do w ydającego nakaz organu sądowego, na podstawie 
art. 15 ust. 2 decyzji ramowej, o przekazanie mu wszelkich niezbędnych informacji uzupełniających 
w odniesieniu do warunków, na jakich zainteresowana osoba ma być pozbawiona wolności. Dopiero 
jeżeli w świetle tych informacji w ykonujący nakaz organ sądow y uzna, że istnieje rzeczy wiste ryzyko, iż 
zainteresowana osoba zostanie poddana nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu, organ ten jest 
zobowiązany odroczyć w ykonanie europejskiego nakazu aresztowania 87. 
124. Minister jest zdania, że w ykonujący nakaz organ sądow y jest zobowiązany zwrócić się do 
w ydającego nakaz organu sądowego o przedstawienie mu wszelkich informacji, które uzna za 
niezbędne. Zakres tych informacji musi być określany odrębnie dla każdego konkretnego przypadku, 
w zależności od powodów, dla których w ykonujący nakaz organ sądow y uznaje, że zainteresowana 
osoba jest narażona na rzeczy wiste ryzyko nierzetelnego procesu sądowego. Od w ykonującego nakaz 
organu sądowego nie można w ymagać w ykazania braku nieprawidłowości w polskim systemie 
sądownictwa. 
125. Zdaniem L.M. nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na drugie pytanie prejudycjalne. W jego 
ocenie w niniejszej sprawie żadna gwarancja nie jest w stanie rozwiać obaw w ykonującego nakaz 
organu sądowego, gdyż wspomniane nieprawidłowości mają charakter systemow y. 
126. Według rządu hiszpańskiego art. 15 ust. 2 decyzji ramowej pozwala znaleźć w yjście w sytuacji, gdy 
w ykonujący nakaz organ sądow y waha się, co zrobić.Rządwęgierski uważa, że skoro w ykonujący nakaz 
organ sądow y nie ma kompe tencji do stwierdzenia istnienia nieprawidłowości w polskim systemie 
sądownictwa, nie może w ystąpić do tego państwa członkowskiego o przekazanie mu informacji 
uzupełniających. Rząd niderlandzki jest zdania, że w ykonujący nakaz organ sądow y jest zobowiązany 
skorzystać z mechanizmu przewidzianego w art. 15 ust. 2 decyzji ramowej. Rząd polski nie przedstawił 
uwag w przedmiocie drugiego pytania prejudycjalnego. 
127. Komisja uważa, że w ykonujący nakaz organ sądow y może w ystąpić do w ydającego nakaz organu 
sądowego o informacje uzupełniające. Taki wniosek o udzielenie informacji może w szczególności 
dotyczyć niedawnych reform ustawodawczych. Niemniej jednak informacje te są bez wątpienia mniej 
przydatne dla rozwiania wątpliwości w ykonującego nakaz organu sądowego niż informacje dotyczące, 
jak w w w. w yroku w sprawie Aranyosi i Căldăraru, warunków pozbawienia wolności zainteresowanej 
osoby. 
128. Moim zdaniem, jeżeli w w ydającym nakaz państwie członkowskim istnieje rzeczy wiste ryzyko 
rażącego naruszenia prawa do sądu, w ykonujący nakaz organ sądow y powinien skorzystać 
zmożliwości przewidzianej w art. 15 ust. 2 decyzji ramowej w celu uzyskania informacji dotyczących, 
po pierwsze, przepisów, które zostały uchwalone po przyjęciu uzasadnionego wniosku Komisji oraz 
opinii Komisji Weneckiej 88, po drugie konkretnych informacji dotyczących zainteresowanej osoby oraz 
charakteru przestępstwa, które mogą narazić tę osobę na rzeczy wiste ryzyko rażącego naruszenia prawa 
do sądu, które zostało stwierdzone 
87 Wyrok z dnia 5 kwietnia 2016 r., Aranyosi i Căldăraru (C-404/15 i C-659/15 PPU , EU:C:2016 :198, pkt 95–98). 
88 Pragnę w tym względzie zauważyć, że w swoich uwagach na piśmie rząd polski zarzuca sądowi odsyłającemu nieuwzględnienie zmian 
ustawodawczych, które przeprowadzono już po przyjęciu przez Komisję uzasadnionego wniosku. 
ECLI:EU:C:2018 :517 26 
OPINIA E. TANCHEVA – SPRAWA C-216/18 PPU  
MINISTER FOR JUSTICE AND EQUALITY (NIEPRAWIDŁOWOŚCI W FUNKCJONOWANIU SYSTEMU SĄDOWNICTWA)  
129. W mojej ocenie nie można bowiem w ykluczyć, żezwłaszcza w przypadku gdy zainteresowana 
osoba sama nie w ykazała, iż będzie narażona na rażące naruszenie prawa do sądu, tego rodzaju wniosek 
o udzielenie informacji pozwoli w ykonującemu nakaz organowi sądowemu na w yjaśnienie jego 
wątpliwości. 
130. Jeżeli w świetle informacji uzyskanych na podstawie art. 15 ust. 2 decyzji ramowej w ykonujący 
nakaz organ sądow y uzna, że osoba, wobec której w ydano europejski nakaz aresztowania, nie jest 
narażona na rzeczy wiste ryzyko rażącego naruszenia prawa do sądu w w ydającym nakaz państwie 
członkowskim, powinien ów nakaz w ykonać. 
131. Jeżeli z kolei, w świetle tych informacji w ykonujący nakaz organ sądow y uzna, że zainteresowana 
osoba jest w w ydającym nakaz państwie członkowskim narażona na rzeczy wiste ryzyko rażącego 
naruszenia prawa do sądu, w ykonanie tego nakazu winno zostać odroczone, lecz nie może zostać 
zarzucone 89. W takim w ypadku w ykonujące nakaz państwo członkowskie musi, stosownie do art. 17 
ust. 7 decyzji ramowej, powiadomić o tej zwłoce Eurojust, podając powody, którymi się kierowało. 
Jeżeli jednak nie można w ykluczyć takiego ryzyka w rozsądnym terminie, w ykonujący nakaz organ 
sądow y powinien zdecydować, czy należy umorzyć procedurę przekazania 90. 
132. Na pytanie drugie należy zatem udzielić następującej odpowiedzi: jeżeli w ykonujący nakaz organ 
sądow y stwierdzi, że w w ydającym nakaz państwie członkowskim istnieje rzeczy wiste ryzyko rażącego 
naruszenia prawa do sądu, jest zobowiązany w ystąpić do w ydającego nakaz organu sądowego, na 
podstawie art. 15 ust. 2 decyzji ramowej, o przekazanie mu wszelkich niezbędnych informacji 
uzupełniających, dotyczących, w danym w ypadku, po pierwsze, zmian ustawodawczych, które 
przeprowadzono po dacie sporządzenia dokumentów, na których podstawie stwierdził istnienie 
rzeczy wistego ryzyka rażącego naruszenia prawa do sądu, a po drugie, szczególnych okoliczności 
związanych z osobą, której dotyczy europejski nakaz aresztowania lub z charakterem przestępstwa, za 
którego popełnienie jest ona ścigana albo została skazana. 
V. Wnioski 
133. Mając na względzie pow yższe rozważania, proponuję, aby na pytania przedłożone przez High 
Court (w ysoki sąd, Irlandia) Trybunał odpowiedział w następujący sposób: 
1) Wykładni art. 1 ust. 3 decyzji ramowej Rady 2002 /584/WSiSW z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie 
europejskiego nakazu aresztowania i procedury w ydawania osób między państwami członkowskimi, 
zmienionej decyzją ramową Rady 2009 /299/WSiSW z dnia 26 lutego 2009 r. należy dokony wać 
w ten sposób, że w ykonujący nakaz organ sądow y jest zobowiązany do odroczenia w ykonania 
europejskiego nakazu aresztowania tylko wówczas, gdy oprócz stwierdzenia istnienia rzeczy wistego 
ryzyka rażącego naruszenia prawa do sądu w w ydającym nakaz państwie członkowskim ze względu 
na nieprawidłowości w jego systemie sądownictwa, stwierdzi również, że na to ryzyko jest narażona 
sama osoba, wobec której ów nakaz w ydano. Aby naruszenie prawa do rzetelnego procesu 
sądowego chronionego na mocy art. 47 akapit drugi Karty praw podstawow ych Unii Europejskiej 
stanowiło przejaw rażącego naruszenia prawa do sądu, naruszenie to musi być na tyle poważne, że 
faktycznie unicestwia istotę prawa chronionego przez to postanowienie. Aby ustalić, czy 
zainteresowana osoba jest narażona na ryzyko rażącego naruszenia prawa do sądu, w ykonujący 
nakaz organ sądow y musi wziąć pod uwagę szczególne okoliczności związane z tą osobą lub 
z przestępstwem, za którego popełnienie jest ona ścigana albo została skazana. 
89 Wyroki: z dnia 16 lipca 2015 r., Lanigan (C-237/15 PPU , EU:C:2015 :474, pkt 38); z dnia 5 kwietnia 2016 r., Aranyosi i Căldăraru (C-404/15 
iC-659/15 PPU , EU:C:2016 :198, pkt 98). 
90 Wyrok z dnia 5 kwietnia 2016 r., Aranyosi i Căldăraru (C-404/15 i C-659/15 PPU , EU:C:2016 :198, pkt 104). 
ECLI:EU:C:2018 :517 27 
OPINIA E. TANCHEVA – SPRAWA C-216/18 PPU  
MINISTER FOR JUSTICE AND EQUALITY (NIEPRAWIDŁOWOŚCI W FUNKCJONOWANIU SYSTEMU SĄDOWNICTWA)  
2) Jeżeli w ykonujący nakaz organ sądow y stwierdzi, że w w ydającym nakaz państwie członkowskim 
istnieje rzeczy wiste ryzyko rażącego naruszenia prawa do sądu, jest zobowiązany w ystąpić do 
w ydającego nakaz organu sądowego, na podstawie art. 15 ust. 2 decyzji ramowej 2002 /584, 
zmienionej decyzją ramową 2009 /299, o przekazanie wszelkich niezbędnych informacji 
uzupełniających, dotyczących, w danym w ypadku, po pierwsze, zmian ustawodawczych, które 
przeprowadzono po dacie sporządzenia dokumentów, na których podstawie stwierdził istnienie 
rzeczy wistego ryzyka rażącego naruszenia prawa do sądu, a po drugie, szczególnych okoliczności 
związanych z osobą, której dotyczy europejski nakaz aresztowania lub z charakterem przestępstwa, 
za którego popełnienie jest ona ścigana albo została skazana. 
ECLI:EU:C:2018 :517 28