OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

ATHANASIOSA RANTOSA

przedstawiona w dniu 3 lutego 2021 r. ( 1 )

Sprawa C‑194/19

H.A.

przeciwko

État belge

[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Conseil d’État (Belgia)]

Odesłanie prejudycjalne – Przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości – Rozporządzenie (UE) nr 604/2013 – Ustalenie państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego – Przeniesienie odpowiedzialności – Artykuł 27 – Środki zaskarżenia – Zakres kontroli sądowej – Spoczywający na sądzie krajowym obowiązek uwzględnienia okoliczności zaistniałych po wydaniu decyzji o przekazaniu, mogących mieć wpływ na ustalenie państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej – Przesłanki

I. Wprowadzenie

1. Osoba ubiegająca się o udzielenie ochrony międzynarodowej złożyła wniosek w państwie członkowskim, lecz wydano wobec niej decyzję o przekazaniu do innego państwa członkowskiego. Kilka dni później brat tej osoby przybył do pierwszego państwa członkowskiego i złożył w nim wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej.

2. Czy sąd pierwszego państwa członkowskiego, do którego wnioskodawca wniósł skargę o stwierdzenie nieważności decyzji o przekazaniu, powinien uwzględnić okoliczność zaistniałą po wydaniu tej decyzji, jaką jest przybycie brata tej osoby i złożenie przez niego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej? Takie jest w istocie pytanie zadane przez Conseil d’État (radę stanu, Belgia) ( 2 ).

3. Niniejsza sprawa umożliwi Trybunałowi uściślenie jego orzecznictwa dotyczącego wykładni rozporządzenia (UE) nr 604/2013 ( 3 ) (zwanego dalej „rozporządzeniem Dublin III”) w świetle Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”). Trybunał będzie miał za zadanie zbadać w szczególności, jaki powinien być zakres kontroli sądowej decyzji o przekazaniu wydanej wobec osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej, oraz czy przybycie członka rodziny tej osoby, w tym wypadku jej brata, który także jest osobą ubiegającą się o udzielenie ochrony międzynarodowej, stanowi okoliczność, która może mieć wpływ na ustalenie państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej.

II. Ramy prawne

A. Prawo Unii

1. Rozporządzenie Dublin III

4. Zgodnie z motywami 4, 5 i 19 rozporządzenia Dublin III: „(4) W konkluzjach [Rady Europejskiej przyjętych podczas nadzwyczajnego posiedzenia] z Tampere [w dniach 15 i 16 października 1999 r.] stwierdzono także, że [wspólny europejski system azylowy] powinien zostać uzupełniony, w krótkim terminie, o precyzyjną i sprawną metodę ustalania, które państwo członkowskie jest odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku o udzielenie azylu. (5) Metoda taka powinna być oparta na kryteriach obiektywnych i sprawiedliwych, zarówno dla państw członkowskich, jak i dla zainteresowanych osób. W szczególności powinna ona umożliwiać szybkie ustalenie odpowiedzialnego państwa członkowskiego, tak by zagwarantować skuteczny dostęp do procedur udzielania ochrony międzynarodowej i nie powinna zagrażać celowi, jakim jest szybkie rozpatrywanie wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej. […] (19) W celu zapewnienia skutecznej ochrony praw zainteresowanych osób należy określić gwarancje prawne oraz prawo do skutecznego środka zaskarżenia w odniesieniu do decyzji dotyczących przekazania do odpowiedzialnego państwa członkowskiego, zgodnie w szczególności z art. 47 [karty]. W celu zapewnienia przestrzegania prawa międzynarodowego skuteczny środek zaskarżenia w odniesieniu do takich decyzji powinien obejmować zbadanie zarówno stosowania niniejszego rozporządzenia, jak i sytuacji prawnej oraz faktycznej w państwie członkowskim, do którego wnioskodawca jest przekazywany”.

5. Artykuł 1 tego rozporządzenia, zatytułowany „Przedmiot”, stanowi: „Niniejsze rozporządzenie ustanawia kryteria i mechanizmy ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej wniesionego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca […]”.

6. Artykuł 2 tego rozporządzenia, zatytułowany „Definicje”, w lit. g) stanowi: „Na użytek niniejszego rozporządzenia: […] g) »członkowie rodziny« oznaczają – o ile rodzina istniała już w kraju pochodzenia – następujących członków rodziny wnioskodawcy, którzy przebywają na terytorium państw członkowskich: – małżonek wnioskodawcy lub jego partner stanu wolnego, z którym pozostaje on w stałym związku, w przypadku gdy zgodnie z prawem lub praktyką zainteresowanego państwa członkowskiego związki niemałżeńskie traktowane są w sposób porównywalny z małżeństwami na mocy przepisów tego państwa członkowskiego odnoszących się do obywateli państw trzecich, – małoletnie dzieci pochodzące ze związków, o których mowa w tiret pierwszym, lub małoletnie dzieci wnioskodawcy, pod warunkiem że nie pozostają w związku małżeńskim, oraz bez względu na to, czy urodziły się one w związku małżeńskim, czy poza nim, lub czy zostały przysposobione zgodnie z przepisami prawa krajowego, – jeżeli wnioskodawca jest małoletnim i nie pozostaje w związku małżeńskim – ojciec, matka lub inna dorosła osoba odpowiedzialna za wnioskodawcę z mocy prawa lub zgodnie z praktyką państwa członkowskiego, w którym ta dorosła osoba przebywa, – jeżeli beneficjent ochrony międzynarodowej jest małoletnim i nie pozostaje w związku małżeńskim – ojciec, matka lub inna dorosła osoba odpowiedzialna za niego z mocy prawa lub zgodnie z praktyką krajową państwa członkowskiego, w którym przebywa beneficjent ochrony międzynarodowej”.

7. Artykuł 3 tego rozporządzenia, zatytułowany „Rozpatrywanie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej”, w ust. 1 i 2 stanowi: „1. Państwa członkowskie rozpatrują każdy wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej złożony przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca, który składa wniosek na terytorium jednego z nich, w tym na granicy lub w strefach tranzytowych. Wniosek jest rozpatrywany przez jedno państwo członkowskie, którym jest państwo, które kryteria wymienione w rozdziale III wskazują jako odpowiedzialne. 2. W przypadku gdy nie można wyznaczyć odpowiedzialnego państwa członkowskiego na podstawie kryteriów wymienionych w niniejszym rozporządzeniu, odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej jest pierwsze państwo członkowskie, w którym wniosek ten został złożony. Jeżeli przekazanie wnioskodawcy do państwa członkowskiego pierwotnie wyznaczonego jako państwo odpowiedzialne jest niemożliwe, gdyż istnieją istotne powody ku temu, by przypuszczać, że w procedurze azylowej i w warunkach przyjmowania wnioskodawców w tym państwie członkowskim występują wady systemowe, powodujące pojawienie się ryzyka nieludzkiego lub poniżającego traktowania w rozumieniu art. 4 [karty], państwo członkowskie dokonujące ustalenia odpowiedzialnego państwa członkowskiego dalej prowadzi ocenę kryteriów określonych w rozdziale III w celu stwierdzenia, czy inne państwo członkowskie może zostać wyznaczone jako odpowiedzialne. […]”.

8. Artykuł 7 rozporządzenia Dublin III, zatytułowany „Hierarchia kryteriów”, w ust. 2 stanowi: „Państwo członkowskie odpowiedzialne zgodnie z kryteriami określonymi w niniejszym rozdziale ustalane jest na podstawie stanu istniejącego w chwili, w której wnioskodawca po raz pierwszy złożył wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej w państwie członkowskim”.

9. Artykuł 10 tego rozporządzenia, zatytułowany „Członkowie rodziny, którzy złożyli wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej”, stanowi: „Jeżeli wnioskodawca ma w państwie członkowskim członka rodziny, którego wniosek nie stał się jeszcze przedmiotem pierwszej decyzji co do istoty w tym państwie członkowskim, to państwo członkowskie jest odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, pod warunkiem że zainteresowane osoby wyrażą taką wolę na piśmie”.

10. Artykuł 12 tego rozporządzenia, zatytułowany „Wydanie dokumentów pobytu lub wiz”, w ust. 2 stanowi: „W przypadku gdy wnioskodawca jest w posiadaniu ważnej wizy, państwo członkowskie, które wydało tę wizę, jest odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, chyba że wiza została wydana w imieniu innego państwa członkowskiego na mocy ustaleń dotyczących reprezentowania, przewidzianych w art. 8 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 810/2009 z dnia 13 lipca 2009 r. ustanawiającego Wspólnotowy kodeks wizowy[ ( 4 )]. W takim przypadku to reprezentowane państwo członkowskie jest odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej”.

11. Artykuł 17 rozporządzenia Dublin III, zatytułowany „Klauzule dyskrecjonalne”, w ust. 1 stanowi: „Na zasadzie odstępstwa od art. 3 ust. 1 każde państwo członkowskie może zdecydować o rozpatrzeniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej wniesionego w tym państwie przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca, nawet jeżeli za takie rozpatrzenie nie jest odpowiedzialne na podstawie kryteriów ustanowionych w niniejszym rozporządzeniu. Państwo członkowskie, które zdecydowało się rozpatrzyć wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej na mocy niniejszego ustępu, staje się odpowiedzialnym państwem członkowskim oraz przyjmuje zobowiązania związane z tą odpowiedzialnością. […] […]”.

12. Artykuł 27 tego rozporządzenia, zatytułowany „Środki zaskarżenia”, ma następujące brzmienie: „1. Wnioskodawca […] ma prawo wniesienia do sądu skutecznego środka zaskarżenia w formie odwołania lub wniosku o ponowne rozpoznanie, z powodów faktycznych lub prawnych, decyzji o przekazaniu. 2. Państwa członkowskie zapewniają zainteresowanej osobie rozsądny termin na skorzystanie z prawa do wniesienia skutecznego środka zaskarżenia na mocy ust. 1. 3. Na użytek odwołań lub wniosków o ponowne rozpoznanie dotyczących decyzji o przekazaniu państwa członkowskie określają w swoim prawie krajowym, że: a) odwołanie lub wniosek o ponowne rozpoznanie daje zainteresowanej osobie prawo do pozostania w zainteresowanym państwie członkowskim do czasu rozstrzygnięcia odwołania lub wniosku o ponowne rozpoznanie; lub b) następuje automatyczne zawieszenie przekazania, a zawieszenie to wygasa po upływie pewnego rozsądnego okresu, w którym sąd – po dokonaniu dokładnej i wnikliwej analizy wniosku – podejmuje decyzję, czy odwołanie lub wniosek o ponowne rozpoznanie powoduje zawieszenie przekazania; lub c) zainteresowanej osobie daje się możliwość złożenia do sądu w rozsądnym terminie wniosku o zawieszenie wykonania decyzji o przekazaniu do czasu rozstrzygnięcia odwołania lub wniosku o ponowne rozpoznanie. Państwa członkowskie zapewniają skuteczny środek zaskarżenia, zawieszając przekazanie do czasu podjęcia decyzji w sprawie pierwszego wniosku o zawieszenie. Wszelkie decyzje w sprawie tego, czy zawiesić wykonanie decyzji o przekazaniu, są podejmowane w racjonalnym terminie, pozwalającym jednak na dokładną i wnikliwą analizę wniosku o zawieszenie wykonania. Decyzja o niezawieszaniu wykonania decyzji o przekazaniu zawiera uzasadnienie. 4. Państwa członkowskie mogą postanowić, że właściwe organy, działając z urzędu, mogą podjąć decyzję o zawieszeniu wykonania decyzji o przekazaniu do czasu rozstrzygnięcia odwołania lub wniosku o ponowne rozpoznanie. […]”.

13. Artykuł 29 rzeczonego rozporządzenia, zatytułowany „Metody i terminy”, w ust. 1 i 2 stanowi: „1. Przekazanie osoby ubiegającej się o azyl […] z wnioskującego państwa członkowskiego do odpowiedzialnego państwa członkowskiego jest przeprowadzane zgodnie z prawem krajowym wnioskującego państwa członkowskiego, po konsultacjach między zainteresowanymi państwami członkowskimi, tak szybko, jak to jest praktycznie możliwe, a najpóźniej w ciągu sześciu miesięcy od wyrażenia zgody na złożony przez inne państwo członkowskie wniosek o przejęcie lub wtórne przejęcie zainteresowanej osoby lub od ostatecznej decyzji w sprawie odwołania się lub ponownego rozpoznania, w przypadku gdy mają one skutek zawieszający, zgodnie z art. 27 ust. 3 […] 2. W przypadku gdy nie dokonano przekazania w terminie sześciomiesięcznym, odpowiedzialne państwo członkowskie zostaje zwolnione z obowiązku przejęcia lub wtórnego przejęcia zainteresowanej osoby, a odpowiedzialność zostaje przeniesiona na wnioskujące państwo członkowskie. Termin ten może być przedłużony do maksymalnie jednego roku, jeżeli przekazania nie można było przeprowadzić w związku z uwięzieniem zainteresowanej osoby lub do maksymalnie osiemnastu miesięcy, jeżeli zainteresowana osoba uciekła”.

2. Dyrektywa 2013/32

14. Artykuł 1 dyrektywy 2013/32/UE ( 5 ) stanowi: „Celem niniejszej dyrektywy jest ustanowienie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej na mocy dyrektywy 2011/95/UE [ ( 6 )]”.

15. Artykuł 46 dyrektywy 2013/32 stanowi: „1. Państwa członkowskie zapewniają, aby wnioskodawcy mieli prawo do skutecznego środka zaskarżenia przed sądem w następujących sytuacjach: a) decyzji podjętej w sprawie ich wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, w tym decyzji: (i) o uznaniu wniosku za bezzasadny w zakresie dotyczącym nadania statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej; […]. 3. Aby spełnić wymogi w ust. 1, państwa członkowskie zapewniają, aby skuteczny środek zaskarżenia zapewniał pełne rozpatrzenie ex nunc zarówno okoliczności faktycznych, jak i kwestii prawnych, w tym, w stosownych przypadkach, rozpatrzenie potrzeby zapewnienia ochrony międzynarodowej na mocy dyrektywy [2011/95], co najmniej w postępowaniach odwoławczych przed sądem pierwszej instancji. 4. Państwa członkowskie ustanawiają rozsądne terminy i inne przepisy konieczne, aby wnioskodawca mógł korzystać z prawa do skutecznego środka zaskarżenia na mocy ust. 1. Terminy nie mogą uniemożliwiać ani nadmiernie utrudniać wnioskodawcom korzystania z tego prawa na mocy ust. 1. […]”.

B. Prawo belgijskie

16. Artykuł 39/2 § 2 loi sur l’accès au territoire, le séjour, l’établissement et l’éloignement des étrangers du 15 décembre 1980 ( 7 ) [ustawy o wjeździe na terytorium, pobycie, osiedlaniu się i wydalaniu cudzoziemców (zwanej dalej „ustawą z dnia 15 grudnia 1980 r.”)] stanowi: „Conseil [du contentieux des étrangers (sąd do spraw cudzoziemców, Belgia)] orzeka o stwierdzeniu nieważności, w drodze wyroków, w przedmiocie pozostałych skarg opartych na zarzucie naruszenia istotnych wymogów proceduralnych lub wymogów proceduralnych przewidzianych pod rygorem nieważności, zarzucie przekroczenia uprawnień lub nadużycia władzy”.

17. Artykuł 39/82 § 4 akapity drugi i czwarty tej ustawy stanowi: „W przypadku gdy wobec cudzoziemca zastosowano środek w postaci wydalenia lub zawrócenia na granicy, którego wykonanie ma wkrótce nastąpić, w szczególności gdy znajduje się on w określonym miejscu, o którym mowa w art. 74/8 i 74/9, lub znajduje się w dyspozycji służb państwowych, może on wnioskować, w terminie wskazanym w art. 39/57 § 1 akapit trzeci, o zawieszenie wykonania takiego środka w trybie pilnym, jeżeli nie wystąpił wcześniej o jego zawieszenie w trybie zwykłym. […] Prezes izby lub sędzia sądu do spraw cudzoziemców poddaje dokładnej i wnikliwej analizie wszystkie przedstawione mu dowody, w szczególności te, które mogą wskazywać, że istnieją podstawy do uznania, iż wykonanie zaskarżonej decyzji naraziłoby skarżącego na ryzyko, że będzie poddany traktowaniu stanowiącemu naruszenie podstawowych praw człowieka, od których zgodnie z art. 15 akapit drugi [Konwencji praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (zwanej dalej »EKPC«)], nie dopuszcza się jakichkolwiek odstępstw, co stanowi przedmiot dokładnej i wnikliwej kontroli”.

18. Artykuł 39/84 wspomnianej ustawy stanowi: „Jeżeli Conseil [du contentieux des étrangers (sąd do spraw cudzoziemców)] otrzyma wniosek o zawieszenie wykonania aktu zgodnie z art. 39/82, sąd ten posiada wyłączną właściwość na warunkach określonych w art. 39/82 § 2 akapit pierwszy do tymczasowego zastosowania wszelkich środków niezbędnych do zabezpieczenia interesów stron lub osób mających interes w rozstrzygnięciu sprawy, z wyjątkiem środków dotyczących praw obywatelskich. Środki te zarządzane są po wysłuchaniu albo po należytym wezwaniu stron w uzasadnionym wyroku prezesa izby właściwej do orzekania co do istoty sprawy lub przez niego wyznaczonego w tym celu sędziego do spraw cudzoziemców. W przypadkach wyjątkowo pilnych środki tymczasowe mogą zostać zarządzone bez wysłuchania żadnej lub niektórych stron. Artykuł 39/82 § 2 akapit drugi ma zastosowanie do wyroków wydanych na podstawie niniejszego przepisu. Król ustala, w drodze dekretu konsultowanego z radą ministrów procedurę dotyczącą środków, o których mowa w niniejszym przepisie”.

19. Artykuł 39/85 §§ 1 i 3 tej ustawy ma następujące brzmienie: „§ 1. W przypadku gdy wobec cudzoziemca zastosowano środek w postaci wydalenia lub zawrócenia na granicy, którego termin wykonania zbliża się, w szczególności gdy w związku z powyższym znajduje się w określonym miejscu, o którym mowa w art. 74/8 i 74/9, lub znajduje się w dyspozycji administracji państwowej, może on złożyć w drodze środków tymczasowych w rozumieniu art. 39/84 wniosek o rozpoznanie przez Conseil [du contentieux des étrangers (sąd do spraw cudzoziemców)], w najkrótszym możliwym terminie wniosku o zawieszenie złożonego wcześniej w trybie zwykłym, o ile został on zarejestrowany, a Conseil nie rozpatrzył go jeszcze. Wniosek o zastosowanie środków tymczasowych należy złożyć w terminie wskazanym w art. 39/57 § 1 akapit trzeci. […] § 3. Z zastrzeżeniem postanowień § 1 od momentu otrzymania wniosku o zastosowanie środków tymczasowych do czasu rozpatrzenia złożonego wniosku przez Conseil [du contentieux des étrangers (sąd do spraw cudzoziemców)], nie jest dopuszczalne przymusowe wykonanie środka w postaci wydalenia lub zawrócenia na granicy. W przypadku odmowy zawieszenia przymusowe wykonanie staje się ponownie dopuszczalne”.

III. Postępowanie główne, pytanie prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem

20. W dniu 22 maja 2017 r. H.A. (zwany dalej „skarżącym”), pochodzenia palestyńskiego, przybył do Belgii. Następnego dnia złożył on wniosek o udzielenie azylu w tym państwie członkowskim.

21. W dniu 31 maja 2017 r. organy belgijskie przesłuchały skarżącego w celu ustalenia państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie jego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej w ramach stosowania rozporządzenia Dublin III.

22. W dniu 22 czerwca 2017 r. organy belgijskie skierowały do organów hiszpańskich wniosek o przejęcie skarżącego na podstawie art. 12 ust. 2 tego rozporządzenia. W dniu 4 lipca 2017 r. organy hiszpańskie zgodziły się na przejęcie skarżącego.

23. W dniu 1 sierpnia 2017 r. organy belgijskie wydały wobec skarżącego decyzję w sprawie odmowy prawa pobytu (zwaną dalej „decyzją z dnia 1 sierpnia 2017 r.”) i nakazały mu opuszczenie terytorium belgijskiego.

24. W dniu 25 sierpnia 2017 r. skarżący wniósł do Conseil du contentieux des étrangers (sądu do spraw cudzoziemców) skargę o stwierdzenie nieważności tej decyzji wraz z wnioskiem o zawieszenie jej wykonania. Skarżący podniósł, że jego brat przybył do Belgii w dniu 22 sierpnia 2017 r., że złożył on wniosek o udzielenie azylu w tym państwie członkowskim oraz że z uwagi na wspólne aspekty jego wniosku oraz wniosku jego brata, jest niezbędne, aby oba te wnioski były rozpatrywane łącznie przez organy belgijskie.

25. Wyrokiem z dnia 30 listopada 2017 r. Conseil du contentieux des étrangers (sąd do spraw cudzoziemców) oddalił tę skargę, uznając, że przybycie brata skarżącego do Belgii i jego aktualnie rozpatrywany wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej są okolicznościami, które wystąpiły po wydaniu decyzji z dnia 1 sierpnia 2017 r., które nie mogą wpływać na jej zgodność z prawem.

26. W dniu 28 grudnia 2017 r. skarżący wniósł do Conseil d’État (rady stanu) skargę kasacyjną od tego wyroku, podnosząc między innymi, że wspomniany wyrok narusza art. 27 rozporządzenia Dublin III w związku z art. 47 karty.

27. Na poparcie tej skargi skarżący wskazał, że w chwili gdy był przesłuchiwany przez organy belgijskie w ramach ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie jego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, to jest w dniu 31 maja 2017 r., nie mógł on jeszcze powołać się na okoliczność, po pierwsze, że jego brat, który przybył do Belgii po tej dacie, złożył wniosek o udzielenie azylu w tym państwie członkowskim, a po drugie, że organy belgijskie uznały się za odpowiedzialne za rozpatrzenie tego ostatniego wniosku. Mógł on zatem powołać tę nową okoliczność dopiero w skardze na decyzję z dnia 1 sierpnia 2017 r. Skarżący podniósł, że ponieważ między złożonym przez niego wnioskiem o udzielenie azylu a wnioskiem jego brata istnieją ścisłe związki ze względu na wspólny charakter prześladowań, jakim podlegali, wnioski te powinny być rozpatrzone łącznie przez organy belgijskie. W związku z powyższym skarżący kwestionuje odmowę Conseil du contentieux des étrangers (sądu do spraw cudzoziemców) uwzględnienia owej nowej okoliczności, jako okoliczności zaistniałej po wydaniu decyzji z dnia 1 sierpnia 2017 r., oraz zarzuca temu sądowi, że ograniczył się do kontroli zgodności z prawem, podczas gdy wspomniana okoliczność mogłaby być potencjalnie kluczowa dla sprawiedliwej oceny jego wniosku o udzielenie azylu, gdyż stałaby na przeszkodzie wydanej wobec niego decyzji o przekazaniu.

28. Conseil d’État (rada stanu) zwraca uwagę, że zgodnie z art. 39/2 § 2 ustawy z dnia 15 grudnia 1980 r. sprawowana przez Conseil du contentieux des étrangers (sąd do spraw cudzoziemców) sądowa kontrola decyzji o przekazaniu wydanej w ramach rozporządzenia Dublin III dotyczy zgodności z prawem tej decyzji i jest dokonywana na podstawie akt sprawy oraz informacji będących w posiadaniu tego sądu. W tym wypadku odmowa uwzględnienia przez Conseil du contentieux des étrangers (sąd do spraw cudzoziemców) okoliczności, które zaistniały po wydaniu decyzji z dnia 1 sierpnia 2017 r., jest zatem zgodna z tym przepisem.

29. Sąd odsyłający powziął jednak wątpliwości co do zgodności z prawem Unii, w szczególności z prawem do skutecznego środka zaskarżenia przewidzianym w art. 27 rozporządzenia Dublin III w związku z art. 47 karty, w sytuacji, w której sądowa kontrola zgodności z prawem decyzji o przekazaniu wydanej w ramach rozporządzenia Dublin III jest sprawowana bez uwzględnienia okoliczności zaistniałych po jej wydaniu.

30. Sąd odsyłający wskazuje, że jego rolą jako sądu kasacyjnego w praktyce nie jest ocena tego, jaki wpływ na ustalenie państwa odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniesionego przez skarżącego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej mogłyby mieć powołane przez niego nowe okoliczności.

31. W tych okolicznościach Conseil d’État (rada stanu) postanowiła zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym: „Czy art. 27 [rozporządzenia Dublin III] rozpatrywany odrębnie oraz w związku z art. 47 [karty], należy interpretować w ten sposób, że w celu zapewnienia prawa do skutecznego środka zaskarżenia sąd krajowy, w stosownym przypadku, powinien uwzględnić okoliczności zaistniałe po wydaniu decyzji w sprawie »przekazania dublińskiego«?”.

32. Uwagi na piśmie zostały przedstawione przez skarżącego, rządy belgijski i niderlandzki oraz Komisję Europejską. Skarżący, rząd belgijski oraz Komisja przedstawili również uwagi ustne na rozprawie, która odbyła się w dniu 9 listopada 2020 r.

IV. Analiza

A. W przedmiocie dopuszczalności

33. Rząd belgijski podnosi w uwagach na piśmie, że postępowanie w przedmiocie wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym należy umorzyć, ponieważ w związku z przekroczeniem terminu sześciu miesięcy przewidzianego na dokonanie przekazania w art. 29 ust. 2 rozporządzenia Dublin III Królestwo Belgii stało się państwem odpowiedzialnym za rozpatrzenie złożonego przez skarżącego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej.

34. W odpowiedzi na pisemne pytanie Trybunału Conseil d’État (rada stanu) wskazała, że nie ma obecnie możliwości, aby z urzędu i poza rozprawą podjąć decyzję, że skarżący nie ma już interesu prawnego w uzyskaniu kasacji wyroku z dnia 30 listopada 2017 r. wydanego przez Conseil du contentieux des étrangers (sąd do spraw cudzoziemców) oraz że odpowiedź na przedłożone pytanie nie jest już niezbędna do rozstrzygnięcia sporu rozpoznawanego przez Conseil d’État (radę stanu) jako sąd kasacyjny.

35. W tym względzie, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, w ramach współpracy pomiędzy Trybunałem a sądami krajowymi ustanowionej na mocy art. 267 TFUE, jedynie do sądu krajowego, przed którym zawisł spór i na którym spoczywa odpowiedzialność za przyszły wyrok, należy, przy uwzględnieniu okoliczności konkretnej sprawy, zarówno ocena, czy dla wydania wyroku jest niezbędne uzyskanie orzeczenia prejudycjalnego, jak również ocena znaczenia pytań, z którymi zwraca się do Trybunału. W związku z tym, jeśli postawione pytania dotyczą wykładni prawa Unii, Trybunał jest co do zasady zobowiązany do wydania orzeczenia ( 8 ).

36. W niniejszym przypadku, mając na względzie wskazówki udzielone przez sąd odsyłający oraz stanowisko tego sądu co do znaczenia pytania prejudycjalnego, należy stwierdzić (mimo że osobiście mam poważne wątpliwości co do motywacji leżącej u podstaw tego stanowiska, w tym w ramach skargi o stwierdzenie nieważności i kontroli pod względem zgodności z prawem), że odpowiedź Trybunału na przedłożone pytanie pozostaje nadal użyteczna dla rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym.

37. W związku z powyższym wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w niniejszej sprawie zostanie rozpatrzony jako dopuszczalny.

B. Co do istoty

1. W przedmiocie konieczności kontroli sądowej, która uwzględnia okoliczności zaistniałe po wydaniu decyzji o przekazaniu wobec osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej

38. Zgodnie z art. 27 ust. 1 rozporządzenia Dublin III osoba ubiegająca się o udzielenie ochrony międzynarodowej ma prawo wniesienia do sądu skutecznego środka zaskarżenia w formie odwołania lub wniosku o ponowne rozpoznanie, z powodów faktycznych lub prawnych, od decyzji o przekazaniu.

39. Zakres środka zaskarżenia dostępnego dla osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej od wydanej względem niej decyzji o przekazaniu został sprecyzowany w motywie 19 rozporządzenia Dublin III, który wskazuje, że w celu zapewnienia przestrzegania prawa międzynarodowego ustanowiony we wspomnianym rozporządzeniu skuteczny środek zaskarżenia w odniesieniu do takich decyzji powinien obejmować zbadanie zarówno stosowania tego rozporządzenia, jak i sytuacji prawnej oraz faktycznej w państwie członkowskim, do którego wnioskodawca jest przekazywany ( 9 ).

40. Ponadto z treści art. 27 ust. 1 rozporządzenia Dublin III nie wynika żadne ograniczenie argumentów, które mogą być powołane przez osobę ubiegającą się o azyl w ramach tego środka zaskarżenia ( 10 ).

41. Trybunał badał już wielokrotnie kwestię uwzględniania okoliczności zaistniałych po wydaniu decyzji o przekazaniu wobec osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej. Trybunał przyjął, że sąd rozpoznający środek zaskarżenia od decyzji o przekazaniu ma obowiązek uwzględnienia takich późniejszych okoliczności w dwóch wskazanych poniżej przypadkach.

a) Ochrona osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej przed ryzykiem poddania jej nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu w odpowiedzialnym państwie członkowskim

42. Pierwszy przypadek dotyczy sytuacji, w której wydana decyzja o przekazaniu nie jest wykonywana w celu umożliwienia Unii Europejskiej i jej państwom członkowskim przestrzegania ich obowiązków dotyczących ochrony praw podstawowych osób ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej wynikających z art. 4 karty.

43. Podobnie Trybunał orzekł, że na państwach członkowskich, w tym na sądach krajowych, ciąży obowiązek zaniechania przekazania osoby ubiegającej się o azyl do odpowiedzialnego państwa członkowskiego, jeżeli nie mogą one nie wiedzieć, iż nieprawidłowości systemowe w zakresie procedury azylowej i warunków przyjmowania osób ubiegających się o azyl w tym państwie członkowskim dają poważne i uzasadnione powody, aby przypuszczać, że wnioskodawca zetknie się z rzeczywistym niebezpieczeństwem bycia poddanym nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu w rozumieniu art. 4 karty ( 11 ).

44. Aby dojść do takiego wniosku, Trybunał powołał się na orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (zwanego dalej „ETPC”) ( 12 ). Ponadto należy zauważyć, że w innej sprawie ETPC orzekł, iż aby ocenić realność ryzyka traktowania sprzecznego z art. 3 EKPC względem cudzoziemców zagrożonych wydaleniem lub ekstradycją, ETPC powinien dokonać pełnego rozpatrzenia ex nunc sytuacji panującej w państwie przeznaczenia, przy czym sytuacja ta może podlegać zmianom w miarę upływu czasu ( 13 ). Pomimo że takie rozpatrzenie ex nunc budzi zastrzeżenia ETPC ( 14 ), to zostało ono jednak potwierdzone ( 15 ).

45. Do celów stosowania art. 4 karty nie ma znaczenia, czy dana osoba – ze względu na jej przekazanie do odpowiedzialnego państwa członkowskiego w rozumieniu rozporządzenia Dublin III – napotka poważne ryzyko bycia poddaną nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu w trakcie jej przekazywania, w toku procedury azylowej, czy też po jej zakończeniu ( 16 ).

46. Artykuł 3 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia Dublin III stanowi kodyfikację orzecznictwa Trybunału ( 17 ). W konsekwencji rozporządzenie to przewiduje już wyraźnie okoliczność, mianowicie nieprawidłowości systemowe w odpowiedzialnym państwie członkowskim, powodujące pojawienie się ryzyka nieludzkiego lub poniżającego traktowania w rozumieniu art. 4 karty, której zaistnienie po wydaniu decyzji o przekazaniu wobec osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej uniemożliwia wykonanie tej decyzji.

47. W niniejszej sprawie w postępowaniu głównym nie poruszono kwestii ryzyka bycia poddanym takiemu nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu w przejmującym państwie członkowskim ( 18 ).

b) Okoliczności zaistniałe po wydaniu decyzji o przekazaniu, kluczowe dla prawidłowego stosowania rozporządzenia Dublin III

48. Drugi przypadek uwzględnienia okoliczności zaistniałych po wydaniu decyzji o przekazaniu wywodzi się z orzecznictwa Trybunału, zgodnie z którym zawarte w motywie 19 rozporządzenia Dublin III odniesienie do badania stosowania tego rozporządzenia w ramach środka zaskarżenia od decyzji o przekazaniu przewidzianego w art. 27 ust. 1 tego rozporządzenia należy rozumieć w ten sposób, że ma ono na celu w szczególności kontrolę prawidłowego stosowania kryteriów określania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrywanie wniosków ustanowionych w rozdziale III owego rozporządzenia, włącznie z kryterium odpowiedzialności wskazanym w art. 12 tego rozporządzenia ( 19 ).

49. Artykuł 27 ust. 1 rozporządzenia Dublin III interpretowany w świetle motywu 19 tego rozporządzenia, może zatem prowadzić do zakwestionowania odpowiedzialności państwa członkowskiego, nawet w przypadku braku nieprawidłowości systemowych w zakresie procedury azylowej i warunków przyjmowania osób ubiegających się o azyl w tym państwie członkowskim, powodujących pojawienie się ryzyka nieludzkiego lub poniżającego traktowania w rozumieniu art. 4 karty ( 20 ).

50. Trybunał wyjaśnił również, że jeśli chodzi o decyzje o przekazaniu, prawodawca Unii zagwarantował ich zgodność z prawem, przyznając w szczególności danej osobie ubiegającej się o azyl w art. 27 rozporządzenia Dublin III prawo do wniesienia do sądu skutecznego środka zaskarżenia od tej decyzji, którego zakres obejmuje związane z nią zarówno okoliczności faktyczne jak i prawne ( 21 ).

51. Wyrok Shiri ( 22 ) stanowił pierwszy krok w zakresie uwzględnienia przez Trybunał okoliczności zaistniałych po wydaniu decyzji o przekazaniu do celów ustalenia państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej.

52. W sprawie, w której zapadł ten wyrok, właściwy organ austriacki uznał za niedopuszczalny wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej złożony przez Majida Shiriego, nakazał jego wydalenie oraz stwierdził, że przekazanie go z powrotem do Bułgarii było zgodne z prawem. M. Shiri zaskarżył tę decyzję, podnosząc, że Republika Austrii stała się państwem członkowskim odpowiedzialnym za rozpatrzenie jego wniosku ze względu na upływ sześciomiesięcznego terminu przewidzianego w art. 29 ust. 1 i 2 rozporządzenia Dublin III. W tym wypadku sześciomiesięczny termin upłynął po dacie wydania decyzji o przekazaniu.

53. Trybunał miał więc za zadanie ustalić, czy uwzględnienie przez austriacki sąd tej okoliczności zaistniałej po wydaniu decyzji o przekazaniu, jest zgodne z prawem Unii.

54. Trybunał orzekł w tym względzie, że art. 27 ust. 1 rozporządzenia Dublin III, rozpatrywany w świetle motywu 19 tego rozporządzenia, jak również art. 47 karty, należy interpretować w ten sposób, że osobie ubiegającej się o ochronę międzynarodową powinien przysługiwać skuteczny i szybki środek zaskarżenia umożliwiający jej powołanie się na upływ sześciomiesięcznego terminu określonego w art. 29 ust. 1 i 2 rzeczonego rozporządzenia, który nastąpił po wydaniu decyzji o przekazaniu. Przyznane w uregulowaniu krajowym osobie ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej prawo do powoływania się na okoliczności zaistniałe po wydaniu względem niej decyzji o przekazaniu, w ramach odwołania od tej decyzji, spełnia ten wymóg ustanowienia skutecznego i szybkiego środka zaskarżenia ( 23 ).

55. W późniejszym wyroku Hasan ( 24 ) Trybunał sformalizował powyższe stanowisko. W sprawie, w której zapadł ten wyrok, Aziz Hasan po tym, jak złożył wniosek o udzielenie azylu w Niemczech z uwagi na oddalenie w Niemczech jego skargi o stwierdzenie nieważności decyzji o przekazaniu, został przekazany do Włoch, w którym to państwie członkowskim złożył on swój pierwszy wniosek o udzielenie azylu, po czym powrócił nielegalnie do Niemiec. A. Hasan wniósł apelację. Zgodnie z niemieckimi przepisami sąd, do którego wpłynęło odwołanie od decyzji o przekazaniu, powinien co do zasady rozstrzygać na podstawie stanu faktycznego istniejącego w chwili przeprowadzania ostatniej rozprawy przed tym sądem, a jeżeli rozprawa się nie odbyła – w chwili wydawania przez rzeczony sąd rozstrzygnięcia w przedmiocie tego odwołania.

56. W wyroku Hasan Trybunał orzekł, odwołując się do wyroku Shiri, że osobie ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej powinien przysługiwać skuteczny i szybki środek zaskarżenia umożliwiający jej powołanie się na okoliczności zaistniałe po wydaniu wobec niej decyzji o przekazaniu, jeżeli uwzględnienie tych okoliczności ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego stosowania rozporządzenia Dublin III ( 25 ).

57. Uważam, że w ramach niniejszej sprawy z wykładni przyjętej przez Trybunał w wyrokach Shiri i Hasan można wyciągnąć dwa wnioski.

58. Po pierwsze, zgodnie z prawem Unii właściwy sąd krajowy powinien uwzględnić okoliczności zaistniałe po wydaniu decyzji o przekazaniu. Według mnie takie rozwiązanie jest w pełni uzasadnione, ponieważ w niniejszej sprawie powołana okoliczność mogła mieć wpływ na stosowanie rozporządzenia Dublin III względem osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej ( 26 ). Otóż celem tego rozporządzenia jest właśnie, jak wynika z jego motywu 5, stosowanie obiektywnych i sprawiedliwych kryteriów, zarówno dla państw członkowskich, jak i dla zainteresowanych osób. Jeżeli okoliczność zaistniała po wydaniu decyzji o przekazaniu może obiektywnie mieć wpływ na ustalenie państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, wnioskodawca powinien mieć możliwość powołania się na nią przed właściwym sądem krajowym i czerpać z tego korzyść ( 27 ).

59. Po drugie, przyznane osobie ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej uprawnienie do tego, aby okoliczności zaistniałe po wydaniu decyzji o przekazaniu podlegały rozpatrzeniu, wynika bezpośrednio z przepisów prawa Unii. Trybunał doszedł bowiem do tego wniosku, dokonawszy wykładni art. 27 ust. 1 rozporządzenia Dublin III w związku z art. 47 karty.

60. Jest dla mnie jasne, że Trybunał ustanowił w tych dwóch wyrokach zasadę obowiązkowego uwzględniania okoliczności zaistniałych po wydaniu decyzji o przekazaniu, jednakże wyłącznie jeżeli okoliczności te mogą mieć wpływ na ustalenie państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej.

61. Dopuszczenie rozpatrzenia okoliczności niemających kluczowego znaczenia, na które powołano się po wydaniu decyzji o przekazaniu w jednym lub kilku kolejnych środkach zaskarżenia, mogłoby bowiem w łatwy sposób doprowadzić do przekroczenia sześciomiesięcznego terminu, o którym mowa w art. 29 ust. 1 i 2 rozporządzenia Dublin III, a tym samym zagrozić wskazanemu w motywie 5 tego rozporządzenia celowi, jakim jest szybkie rozpatrywanie wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej. Taka sytuacja stanowiłaby obejście mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, w szczególności w świetle kryterium pierwszego wjazdu na terytorium Unii.

2. W przedmiocie zakresu proceduralnego art. 27 ust. 1 rozporządzenia Dublin III

62. Zważywszy, że Trybunał orzekł, iż pewne okoliczności zaistniałe po wydaniu decyzji o przekazaniu powinny być uwzględniane przez sądy krajowe rozpoznające środek zaskarżenia od takiej decyzji, wydaje mi się, że aby ustalić zakres proceduralny tej kontroli sądowej, należy zbadać, czy jest ona zharmonizowana w prawie Unii.

a) Argumenty na rzecz autonomii proceduralnej przyznanej państwom członkowskim

63. Szereg argumentów opartych na wykładni językowej przemawia za tym, aby uznać autonomię proceduralną państw członkowskich w zakresie uwzględniania okoliczności zaistniałych po wydaniu decyzji o przekazaniu w ramach stosowania rozporządzenia Dublin III.

64. Pierwszy argument opiera się na brzmieniu art. 27 ust. 1 tego rozporządzenia. Przepis ten ogranicza się bowiem do stwierdzenia, że wnioskodawca ma prawo wniesienia do sądu skutecznego środka zaskarżenia od decyzji o przekazaniu, w formie odwołania lub wniosku o ponowne rozpoznanie, z powodów faktycznych lub prawnych. Przepis ten nie wspomina nic na temat możliwości rozpatrzenia ex nunc przez sąd krajowy rozpoznający sprawę.

65. Jest to istotna różnica w stosunku do art. 46 ust. 3 dyrektywy 2013/32, który stanowi w sposób wyraźny, że państwa członkowskie zapewniają, aby skuteczny środek zaskarżenia zapewniał pełne rozpatrzenie ex nunc zarówno okoliczności faktycznych, jak i kwestii prawnych ( 28 ). Natomiast milczenie prawodawcy Unii, jeśli chodzi o możliwość takiego rozpatrzenia w ramach art. 27 ust. 1 rozporządzenia Dublin III, wskazuje na przyznanie państwom członkowskim autonomii proceduralnej.

66. Drugi argument wynika z brzmienia art. 7 ust. 2 tego rozporządzenia, zgodnie z którym odpowiedzialne państwo członkowskie ustalane jest na podstawie stanu istniejącego w chwili, w której wnioskodawca po raz pierwszy złożył wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej w państwie członkowskim. Jest to zasada mająca na celu uniemożliwienie osobom ubiegającym się o udzielenie ochrony międzynarodowej obchodzenia kryteriów przewidzianych w tym rozporządzeniu. W związku z powyższym kontrola ex nunc może mieć miejsce jedynie wyjątkowo.

67. Przepisy te można byłoby interpretować jako brak uregulowań Unii w tej dziedzinie. I tak w wydanym niedawno wyroku Trybunał oparł się na brzmieniu art. 46 ust. 4 dyrektywy 2013/32 i orzekł, że przepis ten pozostawia państwom członkowskim obowiązek zapewnienia, by wnioskodawcy ubiegający się o ochronę międzynarodową mieli prawo do skutecznego środka zaskarżenia przed sądem. Trybunał wywiódł z tego, że rozpatrywane w tej sprawie przepisy podlegają autonomii proceduralnej państw członkowskich, z poszanowaniem zasad równoważności i skuteczności ( 29 ).

b) Argumenty na rzecz kontroli sądowej zharmonizowanej w prawie Unii

68. Argumentom dotyczącym wykładni językowej na rzecz autonomii proceduralnej przyznanej państwom członkowskim nie można odmówić trafności. Wydaje mi się jednak, że Trybunał rozstrzygnął ten spór w wyrokach Shiri i Hasan.

69. W wyrokach tych Trybunał nie wspomniał bowiem wcale o autonomii proceduralnej przyznanej państwom członkowskim, która prowadziłaby do wyłączenia jakiejkolwiek możliwości rozpatrzenia przez właściwy sąd krajowy okoliczności zaistniałych po wydaniu decyzji o przekazaniu. Przeciwnie, jak wskazałem w pkt 59 niniejszej opinii, Trybunał doszedł do wniosku, że uwzględnienie takich późniejszych okoliczności znajduje podstawę w art. 27 rozporządzenia Dublin III w związku z art. 47 karty. To właśnie z tych dwóch przepisów interpretowanych w związku z motywem 19 rozporządzenia Dublin III wynika, że osoba ubiegająca się o udzielenie ochrony międzynarodowej wywodzi prawo do tego, aby właściwy sąd krajowy zbadał okoliczności zaistniałe po wydaniu wobec niej decyzji o przekazaniu.

70. Ponadto orzecznictwo to nie jest sprzeczne z brzmieniem art. 7 ust. 2 rozporządzenia Dublin III. Po pierwsze bowiem, zgodnie z tym przepisem, organy administracji państwa członkowskiego, w którym wnioskodawca złożył swój wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, powinny ustalić odpowiedzialne państwo członkowskie na podstawie stanu istniejącego w chwili złożenia tego wniosku. Po drugie, aby zapewnić skuteczną ochronę sądową tego wnioskodawcy, sąd krajowy rozpoznający środek zaskarżenia od decyzji o przekazaniu jest obowiązany, w ramach rozpatrzenia ex nunc, uwzględnić okoliczności zaistniałe później, kluczowe dla prawidłowego stosowania tego rozporządzenia, takie jak upływ sześciomiesięcznego terminu, o którym mowa w art. 29 ust. 1 i 2 rozporządzenia Dublin III.

c) Wniosek pośredni

71. W mojej ocenie Trybunał wyraźnie powiązał przysługujące osobie ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej prawo do uwzględnienia okoliczności zaistniałych po wydaniu decyzji o przekazaniu mogących mieć wpływ na ustalenie państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie złożonego przez nią wniosku, z konkretnymi przepisami prawa Unii, w których prawo to znajduje oparcie.

72. Wynika z tego, że kontrola sądowa owych zaistniałych później okoliczności jest zharmonizowana w prawie Unii, w tym znaczeniu, że właściwy sąd lub sądy krajowe, niezależnie od krajowych uregulowań proceduralnych odnoszących się do zakresu tej kontroli, mają obowiązek uwzględniać niektóre okoliczności zaistniałe po wydaniu decyzji o przekazaniu.

3. W przedmiocie sytuacji, w której sądowi krajowemu rozpoznającemu środek zaskarżenia od decyzji o przekazaniu nie przysługuje uprawnienie do rozpatrzenia okoliczności zaistniałych po wydaniu tej decyzji

73. Sąd odsyłający zwraca się do Trybunału z pytaniem o zgodność z prawem Unii sytuacji, w której przepisy krajowe nie przewidują możliwości uwzględniania przez sąd krajowy okoliczności zaistniałych po wydaniu decyzji o przekazaniu wobec osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej.

a) Przesłanki zgodności prawa krajowego z prawem Unii

74. Wyroki Shiri i Hasan dotyczyły sytuacji, w których przepisy krajowe umożliwiały rozpatrzenie ex nunc okoliczności zaistniałych po wydaniu decyzji o przekazaniu. Ponieważ jednak Trybunał nie ograniczył stosowania swojego orzecznictwa do sytuacji, w których przesłanka ta jest spełniona, wydaje mi się, że rozstrzygnięcie to może być stosowane również do przepisów krajowych, które nie przewidują takiego rozpatrzenia.

75. W niniejszej sprawie Conseil d’État (rada stanu) wskazuje na okoliczność, że przepisy krajowe ustanawiają kontrolę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji dokonywaną przez Conseil du contentieux des étrangers (sąd do spraw cudzoziemców). Wynika z tego, że sąd ten powinien orzekać na podstawie okoliczności faktycznych, które istniały w chwili wydania decyzji o przekazaniu. Rząd belgijski podniósł jednak w trakcie rozprawy, że Conseil du contentieux des étrangers (sąd do spraw cudzoziemców), rozpoznając sprawę, ma prawo uwzględnić okoliczności zaistniałe po wydaniu decyzji o przekazaniu.

76. Należy w tym względzie przypomnieć, że pytania dotycząc wykładni prawa Unii przedstawione przez sąd krajowy w ramach stanu faktycznego i prawnego, za którego ustalenie jest on odpowiedzialny i którego prawidłowość nie podlega ocenie Trybunału, korzystają z domniemania, że mają znaczenie dla sprawy ( 30 ). W związku z tym, mając na uwadze informacje dostarczone przez sąd odsyłający, należy wyjść z założenia (mimo że mam w tym względzie wątpliwości), że kontrola sądowa dokonywana przez Conseil du contentieux des étrangers (sąd do spraw cudzoziemców) nie umożliwia temu sądowi uwzględniania okoliczności zaistniałych po wydaniu decyzji o przekazaniu osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej.

77. Na pierwszy rzut oka tego rodzaju kontrola sądowa sprawia wrażenie niezgodnej z prawem Unii, ponieważ, jak się wydaje, nie odpowiada wykładni przyjętej przez Trybunał w wyrokach Shiri i Hasan.

78. Jednakże, z jednej strony, nałożony przez prawo Unii obowiązek uwzględnienia okoliczności zaistniałych po wydaniu decyzji o przekazaniu nie wymaga według mnie, aby rodzaj kontroli sądowej przewidzianej w prawie krajowym, a mianowicie kontroli zgodności z prawem, powinien ulec zmianie.

79. Jestem zdania, że w tym zakresie wymóg taki nie wynika z orzecznictwa ETPC ( 31 ). Według mnie warto w tym względzie zauważyć, iż ETPC orzekł już, że mimo iż sąd krajowy nie ma możliwości zastąpienia ustaleń faktycznych dokonanych przez organ administracji własnymi ustaleniami faktycznymi, sąd ten ma prawo zweryfikować, czy ustalenia tego organu lub wynikające z nich wnioski nie są arbitralne ani nieracjonalne oraz że można zasadnie oczekiwać takiego postępowania od sądu instancji odwoławczej w zakresie specjalistycznych dziedzin prawa, w szczególności gdy okoliczności zostały uprzednio ustalone w toku postępowania quasi-sądowego spełniającego szereg wymogów przewidzianych w art. 6 ust. 1 EKPC. W rezultacie ETPC uznał, że taka kontrola nie stanowi naruszenia tego postanowienia EKPC ( 32 ).

80. W wyroku w sprawie Sigma Radio Television Ltd przeciwko Cyprowi ( 33 ) ETPC dokonał syntezy swojej wykładni w kontekście klasycznego wykonywania przez organ administracji jego uprawnień w zakresie specjalistycznych dziedzin prawa wymagających szczególnego doświadczenia zawodowego lub wiedzy specjalistycznej, ustanawiając kryteria do celów oceny, czy kontrola była wystarczająca w rozumieniu EKPC. Z wyroku tego wynika, że aby „sąd” mógł rozstrzygać o prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym zgodnie z art. 6 ust. 1 EKPC, powinien być uprawniony do rozpatrzenia wszystkich kwestii prawnych i faktycznych istotnych dla zawisłego przed nim sporu. Pod pewnymi warunkami kontrola zgodności z prawem dokonywana przez sąd krajowy spełnia te wymogi.

81. Kierując się tym orzecznictwem, można uznać, że wobec braku przepisu prawa Unii odnoszącego się do tej kwestii, nie może ono wymagać, aby państwo członkowskie, w ramach uwzględniania okoliczności zaistniałych po wydaniu decyzji o przekazaniu osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej, nakładało na rozpoznający sprawę sąd krajowy obowiązek skorzystania z przysługującego mu nieograniczonego prawa do orzekania.

82. Z drugiej strony, ponieważ uwzględnianie pewnych zaistniałych później okoliczności jest obowiązkowe w celu zapewnienia zgodności z prawem Unii, uważam, że okoliczności te powinien rozpatrzyć ten sam sąd krajowy, w tym w kontekście innego postępowania sądowego albo poprzez ustalenia dokonane w ramach postępowania wytoczonego przed innym sądem krajowym, pod warunkiem że postępowania te stanowią skuteczny i szybki środek zaskarżenia ( 34 ). W tym celu wyrok wydany bez uchybienia zasadzie szybkości w rozpatrywaniu wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej powinien wiązać sąd rozpoznający środek zaskarżenia od decyzji o przekazaniu. Osoba ubiegająca się o udzielenie ochrony międzynarodowej powinna bowiem móc skorzystać z realnego uwzględnienia okoliczności zaistniałych po wydaniu decyzji o przekazaniu, które mogą mieć wpływ na ustalenie odpowiedzialnego państwa członkowskiego, tak by zagwarantować skuteczny dostęp do procedur udzielania ochrony międzynarodowej.

83. Podsumowując, fakt, że kontrola sądowa okoliczności zaistniałych po wydaniu decyzji o przekazaniu jest zharmonizowana w prawie Unii, nie pozbawia państw członkowskich możliwości wyznaczania sądów właściwych oraz określania zasad proceduralnych dotyczących środków zaskarżenia w ramach stosowania art. 27 rozporządzenia Dublin III i art. 47 karty. Państwa członkowskie powinny w tym względzie zapewnić, aby zgodność z prawem decyzji o przekazaniu mogła zostać zakwestionowana w sytuacji, gdy okoliczności zaistniałe po wydaniu decyzji o przekazaniu mają kluczowe znaczenie dla prawidłowego stosowania tego rozporządzenia.

84. Prawdą jest, że różnica wydaje się nieznaczna w porównaniu do sytuacji rozpatrywanej w sprawie, w której zapadł wyrok Unibet ( 35 ), w którym Trybunał orzekł, że zasadę skutecznej ochrony sądowej uprawnień podmiotów prawa mających źródło w prawie Unii należy interpretować w ten sposób, iż nie wymaga ona istnienia w porządku prawnym państwa członkowskiego odrębnego środka prawnego, którego głównym przedmiotem byłaby kontrola zgodności przepisów prawa krajowego z art. 49 WE (obecnie art. 56 TFUE), pod warunkiem że inne środki prawne, nie mniej korzystne niż w przypadku podobnych spraw o charakterze krajowym, pozwalają dokonać takiej kontroli w sposób incydentalny.

85. Jednakże różnica ta wynika z tego, że w ramach rozporządzenia Dublin III istnieje szczególna podstawa prawna dla kontroli sprawowanej przez sądy krajowe, a mianowicie art. 27 tego rozporządzenia, który ustanawia główny środek zaskarżenia przysługujący od decyzji o przekazaniu. Natomiast, jeśli chodzi o okoliczności zaistniałe po wydaniu tej decyzji, na które powołała się osoba ubiegająca się o udzielenie ochrony międzynarodowej, krajowe zasady kontroli sądowej mogą według mnie przybierać różne formy, o ile tylko spełnione są przesłanki przewidziane w prawie Unii, wskazane w pkt 82 niniejszej opinii.

b) Istnienie trybu pilnego i środków tymczasowych

86. Rząd belgijski podnosi w swoich uwagach na piśmie, że zgodnie z ustawą z dnia 15 grudnia 1980 r. ( 36 ) uwzględnienie okoliczności zaistniałych po wydaniu decyzji o przekazaniu następuje w przypadkach szczególnie pilnych w formie zastosowania administracyjnych środków tymczasowych. Przewodniczący izby lub sędzia sądu do spraw cudzoziemców powinien w takim przypadku przeprowadzić analizę całości materiału dowodowego, który został mu przekazany. Prawo belgijskie przewiduje zatem rozpatrzenie ex nunc sytuacji osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej. W ramach środków tymczasowych Conseil du contentieux des étrangers (sąd do spraw cudzoziemców) powinien także dokonać rozpatrzenia ex nunc. Wszystkie środki zaskarżenia dostępne dla takiego wnioskodawcy umożliwiają zatem uwzględnienie okoliczności zaistniałych po wydaniu decyzji o przekazaniu.

87. Jak wskazałem w pkt 82 niniejszej opinii, jestem zdania, że uwzględnienie takich zaistniałych później okoliczności może nastąpić w ramach innego postępowania niż postępowanie dotyczące zakwestionowania decyzji o przekazaniu, pod warunkiem że stanowi ono skuteczny i szybki środek zaskarżenia, jednakże w takim wypadku wyrok wydany w tym innym postępowaniu powinien wiązać sąd rozpoznający środek zaskarżenia od decyzji o przekazaniu.

88. Tym samym wszystkie te środki zaskarżenia dostępne dla osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej w państwie członkowskim, powinny umożliwić pełne uwzględnienie okoliczności zaistniałych po wydaniu decyzji o przekazaniu, które mogą mieć wpływ na ustalenie państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej. W tym sensie wspomniane środki zaskarżenia powinny skutkować definitywnym odstąpieniem od wykonania decyzji o przekazaniu, jeżeli okoliczności zaistniałe po wydaniu decyzji o przekazaniu mają taki wpływ.

89. Należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem system współpracy ustanowiony w art. 267 TFUE opiera się na wyraźnym rozdziale kompetencji pomiędzy sądami krajowymi a Trybunałem. W ramach postępowania wszczętego na podstawie tego artykułu wykładnia przepisów prawa krajowego należy do sądów państw członkowskich, a nie do Trybunału; do tego ostatniego nie należy zatem orzekanie w przedmiocie zgodności norm prawa krajowego z postanowieniami prawa Unii. Natomiast zadaniem Trybunału jest dostarczenie sądowi krajowemu wszystkich elementów wykładni prawa Unii, które mogą mu być pomocne w dokonaniu oceny zgodności norm prawa krajowego z uregulowaniami Unii ( 37 ).

90. W świetle tego orzecznictwa do sądu odsyłającego należy zbadanie, w jakim stopniu poszczególne środki zaskarżenia przewidziane w przepisach krajowych umożliwiają spełnienie warunku zapewnienia pełnej skuteczności uwzględnienia okoliczności zaistniałych po wydaniu decyzji o przekazaniu, mogących mieć wpływ na ustalenie państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej.

91. W przypadku gdyby tak było, przepisy belgijskie byłyby zgodne z orzecznictwem Trybunału wynikającym z wyroków Shiri i Hasan. W przeciwnej sytuacji obowiązek uwzględnienia przez sąd krajowy zaistniałych później okoliczności nie mógłby zostać spełniony w świetle prawa Unii.

4. W przedmiocie okoliczności, że po tym, gdy jedno państwo członkowskie odrzuciło wniosek osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej, jej brat złożył w tym państwie członkowskim taki sam wniosek

92. Zakładając, że prawo krajowe pozwala na uwzględnienie okoliczności zaistniałych po wydaniu decyzji o przekazaniu osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej, należy przeanalizować, w jakim zakresie okoliczność, na którą powołał się skarżący, a mianowicie to, że po odrzuceniu jego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, jego brat złożył wniosek w tym samym państwie członkowskim, może mieć wpływ na ustalenie odpowiedzialnego państwa członkowskiego w ramach stosowania rozporządzenia Dublin III.

93. Skarżący podniósł w tym zakresie, że ze względu na wspólny charakter prześladowań, jakim podlegali on i jego brat, łączne rozpatrzenie ich wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, w tym wypadku przez organy belgijskie, może zagwarantować im sprawiedliwą ocenę tych wniosków i rzeczywisty dostęp do ochrony międzynarodowej, stając na przeszkodzie wydanej wobec niego decyzji o przekazaniu.

94. Jeśli chodzi o ten argument, należy zaznaczyć, że każdy wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej powinien być rozpatrywany z uwzględnieniem indywidualnego przypadku wnioskodawcy. Jak zauważył Trybunał, z wymogów indywidualnej oceny i pełnego rozpatrzenia wniosków o ochronę międzynarodową wynika, iż wnioski złożone odrębnie przez członków jednej rodziny – mimo że mogą być objęte środkami mającymi na celu zajęcie się kwestią wszelkich ewentualnych powiązań – powinny być rozpatrywane w kontekście sytuacji każdej zainteresowanej osoby. W związku z tym wnioski te nie mogą podlegać wspólnej ocenie ( 38 ).

95. Niemniej w rozporządzeniu Dublin III ustanowiono szczególne kryteria mogące mieć wpływ na ustalenie państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej. Odnosi się to między innymi do przewidzianej w art. 10 tego rozporządzenia sytuacji członków rodziny, którzy złożyli wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej.

96. W niniejszej sprawie brat osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej nie może zostać uznany za „członka rodziny” w rozumieniu art. 2 lit. g) rozporządzenia Dublin III z uwagi na treść definicji zawartej w tym przepisie. W związku z powyższym ani wnioskodawca, ani jego brat nie mogą w każdym razie powołać się na art. 10 tego rozporządzenia ( 39 ). Ponadto osoba pełnoletnia, taka jak brat skarżącego, nie jest objęta zakresem stosowania art. 11 wspomnianego rozporządzenia.

97. Podczas rozprawy skarżący wskazał, że jego wniosek nawiązuje do art. 17 ust. 1 rozporządzenia Dublin III, który zawiera klauzulę dyskrecjonalną, zgodnie z którą na zasadzie odstępstwa od art. 3 ust. 1 tego rozporządzenia każde państwo członkowskie może zdecydować o rozpatrzeniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej wniesionego w tym państwie przez obywatela państwa trzeciego, nawet jeżeli za takie rozpatrzenie nie jest odpowiedzialne na podstawie kryteriów ustanowionych we wspomnianym rozporządzeniu.

98. Jednakże, jak orzekł Trybunał, art. 27 ust. 1 rozporządzenia Dublin III należy interpretować w ten sposób, że nie wymaga on ustanowienia środka zaskarżenia decyzji o nieskorzystaniu z możliwości przewidzianej w art. 17 ust. 1 tego rozporządzenia, bez uszczerbku dla możliwości zaskarżania tej decyzji w ramach odwołania od decyzji o przekazaniu ( 40 ).

99. W związku z powyższym sama okoliczność, że po tym, gdy pierwsze państwo członkowskie wydało wobec osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej decyzję w sprawie odmowy prawa pobytu, uznając, że inne państwo członkowskie jest odpowiedzialne za rozpatrzenie jej wniosku, brat tej osoby złożył w tym pierwszym państwie członkowskim wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, nie jawi się jako zaistniała później okoliczność, która może mieć wpływ na ustalenie państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie złożonego przez wnioskodawcę wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej w ramach stosowania rozporządzenia Dublin III w związku z art. 47 karty.

V. Wnioski

100. Mając na względzie powyższe rozważania, proponuję, aby Trybunał udzielił następującej odpowiedzi na pytanie prejudycjalne przedstawione przez Conseil d’État (radę stanu, Belgia): Artykuł 27 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 604/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca w związku z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie temu, by osobie ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej nie przysługiwał środek zaskarżenia, który umożliwiałby jej powołanie się na okoliczności zaistniałe po wydaniu wobec niej decyzji o przekazaniu, które mogą mieć wpływ na ustalenie państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie jej wniosku. Tego rodzaju zaistniałe później okoliczności powinny móc zostać uwzględnione przez ten sam sąd krajowy, który orzekał w przedmiocie decyzji o przekazaniu, w tym w kontekście innego postępowania sądowego albo poprzez ustalenia dokonane w postępowaniu wytoczonym przed inny sąd krajowy, pod warunkiem że postępowania te stanowią skuteczny i szybki środek zaskarżenia, a wydane w ich wyniku orzeczenia wiążą sąd rozpoznający środek zaskarżenia od decyzji o przekazaniu, co powinien zweryfikować sąd odsyłający w celu ustalenia państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej.

( 1 ) Język oryginału: francuski.

( 2 ) Należy odróżnić tę sytuację od sytuacji, w której okoliczności, na które powołuje się wnioskodawca, istniały już w chwili złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, które to zagadnienie stanowi przedmiot obecnie zawisłej sprawy C‑18/20, Bundesamt für Fremdenwesen und Asyl (późniejszy wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej).

( 3 ) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca (Dz.U. 2013, L 180, s. 31).

( 4 ) Dz.U. 2009, L 243, s. 1.

( 5 ) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej (Dz.U. 2013, L 180, s. 60).

( 6 ) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie norm dotyczących kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako beneficjentów ochrony międzynarodowej, jednolitego statusu uchodźców lub osób kwalifikujących się do otrzymania ochrony uzupełniającej oraz zakresu udzielanej ochrony (Dz.U. 2011, L 337, s. 9).

( 7 ) Moniteur belge z dnia 31 grudnia 1980 r., s. 14584.

( 8 ) Wyrok z dnia 10 grudnia 2020 r., J & S Service (C‑620/19, EU:C:2020:1011, pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo).

( 9 ) Wyrok z dnia 26 lipca 2017 r., Mengesteab (C‑670/16, EU:C:2017:587, pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo).

( 10 ) Wyrok z dnia 7 czerwca 2016 r., Ghezelbash (C‑63/15, EU:C:2016:409, pkt 36).

( 11 ) Wyroki: z dnia 21 grudnia 2011 r., N.S. i in. (C‑411/10 i C‑493/10, EU:C:2011:865, pkt 94); z dnia 10 grudnia 2013 r., Abdullahi (C‑394/12, EU:C:2013:813, pkt 60).

( 12 ) Wyrok z dnia 21 grudnia 2011 r., N.S. i in. (C‑411/10 i C‑493/10, EU:C:2011:865, pkt 88). Trybunał odniósł się do wyroku ETPC z dnia 21 stycznia 2011 r. w sprawie M.S.S. przeciwko Belgii i Grecji (CE:ECHR:2011:0121JUD003069609).

( 13 ) Wyrok ETPC z dnia 23 maja 2007 r. w sprawie Salah Sheekh przeciwko Niderlandom (CE:ECHR:2007:0111JUD000194804, § 136).

( 14 ) G. Ravarani, Évaluation de la crédibilité des demandeurs d’asile: charge de la preuve et limites de l’examen par la CEDH, ETPC, 2017, https://www.echr.coe.int/Documents/Speech_20170127_Ravarani_JY_FRA.pdf.

( 15 ) Zobacz w szczególności wyrok ETPC z dnia 23 marca 2016 r. w sprawie F.G. przeciwko Szwecji (CE:ECHR:2016:0323JUD004361111, § 115).

( 16 ) Wyrok z dnia 19 marca 2019 r., Jawo (C‑163/17, EU:C:2019:218, pkt 88).

( 17 ) Wyrok z dnia 23 stycznia 2019 r., M.A. i in. (C‑661/17, EU:C:2019:53, pkt 84).

( 18 ) Z przedłożonych Trybunałowi akt sprawy wynika, że organy belgijskie przeprowadziły w postępowaniu głównym szczegółową analizę tego zagadnienia w odniesieniu do skarżącego.

( 19 ) Wyrok z dnia 7 czerwca 2016 r., Ghezelbash (C‑63/15, EU:C:2016:409, pkt 44).

( 20 ) Wyrok z dnia 7 czerwca 2016 r., Karim (C‑155/15, EU:C:2016:410, pkt 22).

( 21 ) Wyrok z dnia 16 lutego 2017 r., C.K. i in. (C‑578/16 PPU, EU:C:2017:127, pkt 64).

( 22 ) Wyrok z dnia 25 października 2017 r. (C‑201/16, zwany dalej „wyrokiem Shiri, EU:C:2017:805).

( 23 ) Wyrok Shiri, pkt 46.

( 24 ) Wyrok z dnia 25 stycznia 2018 r. (C‑360/16, zwany dalej „wyrokiem Hasan, EU:C:2018:35).

( 25 ) Wyrok Hasan, pkt 31. Trybunał przyjął zatem w tej sprawie stanowisko zawarte w opinii rzecznika generalnego Y. Bota (C‑360/16, EU:C:2017:653, pkt 79), zgodnie z którym kontrola sądowa sprawowana nad decyzją o przekazaniu powinna dotyczyć w szczególności stanu faktycznego i prawnego istniejącego po wydaniu decyzji o przekazaniu oraz obejmować ewentualne zmiany okoliczności istotnych dla ustalenia państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej.

( 26 ) Trybunał potwierdził tę wykładnię odnoszącą się do sześciomiesięcznego terminu w wyroku z dnia 19 marca 2019 r., Jawo (C‑163/17, EU:C:2019:218, pkt 66–69).

( 27 ) Zobacz C. Hruschka i F. Maiani, Dublin III Regulation (EU) no 604/2013, w: K. Hailbronner i D. Thym (eds.), EU Immigration and Asylum Law: A Commentary, 2nd edition, C.H. Beck/Hart/Nomos, 2016, s. 1478–1604, w szczególności s. 1567, w których stwierdzono, że art. 27 ust. 1 rozporządzenia Dublin III, podobnie jak art. 46 ust. 3 dyrektywy 2013/32, przewiduje pełne rozpatrzenie ex nunc zarówno okoliczności faktycznych, jak i kwestii prawnych.

( 28 ) Zobacz w odniesieniu do znaczenia tego przepisu wyrok z dnia 4 października 2018 r., Ahmedbekova (C‑652/16, EU:C:2018:801, pkt 93). Jak wskazał Trybunał, wyrażenie „ex nunc” uwydatnia obowiązek przeprowadzenia przez sąd oceny uwzględniającej w stosownym wypadku nowe okoliczności, które ujawniły się po wydaniu decyzji będącej przedmiotem skargi.

( 29 ) Wyrok z dnia 9 września 2020 r., Commissaire général aux réfugiés et aux apatrides (odrzucenie kolejnego wniosku – termin do wniesienia skargi) (C‑651/19, EU:C:2020:681, pkt 33–35).

( 30 ) Wyrok z dnia 10 grudnia 2020 r., J & S Service (C‑620/19, EU:C:2020:1011, pkt 31).

( 31 ) ETPC orzekł, że przyjmując art. 1 protokołu nr 7 do EKPC zawierający szczególne gwarancje odnoszące się do procedur wydalania cudzoziemców, państwa w sposób jasny wyraziły swoją wolę niewłączania tych procedur w zakres stosowania art. 6 ust. 1 EKPC (wyrok ETPC z dnia 5 października 2000 r., Maaouia przeciwko Francji, CE:ECHR:2000:1005JUD003965298, § 37). Jednakże w wyjaśnieniach dotyczących Karty praw podstawowych [Unii Europejskiej] (Dz.U. 2007, C 303, s. 17) wskazano w odniesieniu do art. 47 karty, że „[w] prawie Unii prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy nie jest ograniczone do spraw odnoszących się do praw i obowiązków o charakterze cywilnym. Jest to jedna z konsekwencji faktu, że Unia jest podmiotem prawa, zgodnie z [wyrokiem z dnia 23 kwietnia 1986 r., Les Verts/Parlament (294/83, EU:C:1986:166)]. Niemniej jednak, z wyjątkiem ich zakresu zastosowania, gwarancje przyznane przez europejską Konwencję o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności mają zastosowanie w podobny sposób w Unii”.

( 32 ) Wyrok ETPC z dnia 22 listopada 1995 r. w sprawie Bryan przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (CE:ECHR:1995:1122JUD001917891, § 47).

( 33 ) Wyrok ETPC z dnia 21 października 2011 r. (CE:ECHR:2011:0721JUD003218104, §§ 151–157).

( 34 ) Zobacz podobnie wyroki: Shiri, pkt 44; Hasan, pkt 31.

( 35 ) Wyrok z dnia 13 marca 2007 r. (C‑432/05, EU:C:2007:163).

( 36 ) W odniesieniu do tej ustawy zob. J.-Y. Carlier, Évolution procédurale du statut de l’étranger: constats, défis, propositions, Journal des tribinaux, no 6425, 12 février 2011, s. 117.

( 37 ) Wyrok z dnia 18 listopada 2020 r., Syndicat CFTC (C‑463/19, EU:C:2020:932, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo).

( 38 ) Wyrok z dnia 4 października 2018 r., Ahmedbekova (C‑652/16, EU:C:2018:801, pkt 58).

( 39 ) Sąd odsyłający wskazuje zresztą w swoim postanowieniu, że skarżący nie kwestionuje, iż art. 10 rozporządzenia Dublin III nie ma względem niego zastosowania.

( 40 ) Wyrok z dnia 23 stycznia 2019 r., M.A. i in. (C‑661/17, EU:C:2019:53, pkt 79).