OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

PHILIPPE’A LÉGERA

przedstawiona w dniu 27 maja 2004 r. ( )

Sprawa C‑366/02

Gerd Gschoßmann

przeciwko

Amt für Landwirtschaft und Flurneuordnung Süd

[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Verwaltungsgericht Halle (Niemcy)]

Wspólna polityka rolna – System wsparcia dla producentów roślin uprawnych – Płatności wyrównawcze za obszary przeznaczone pod rośliny uprawne lub odłogowane – Wyłączenie gruntów przeznaczonych pod „trwałe plantacje” – Pojęcie

1. Niniejsza sprawa dotyczy wykładni pojęcia „grunt[y] […] przeznaczone pod […] trwałe plantacje” w rozumieniu rozporządzenia Rady (EWG) nr 1765/92 z dnia 30 czerwca 1992 r. ustanawiającego system wsparcia dla producentów niektórych roślin uprawnych ( ) i rozporządzenia Rady (WE) nr 1251/1999 z dnia 17 maja 1999 r. ustanawiającego system wsparcia dla producentów niektórych roślin uprawnych ( ).

I – Ramy prawne

2. W ramach reformy wspólnej polityki rolnej przeprowadzonej w 1992 r. ustawodawca wspólnotowy ustanowił nowy system wsparcia dla producentów roślin uprawnych. System ten ma na celu ograniczenie produkcji w tym sektorze, zapewnienie lepszej równowagi rynkowej poprzez zbliżenie cen wspólnotowych do cen rynku światowego i wyrównanie strat w dochodach wynikających z obniżenia cen wspólnotowych za pomocą płatności wyrównawczych dla producentów ( ).

3. Tym samym uległy zmianie zasady przyznawania pomocy dla producentów roślin uprawnych. I tak od 1992 r. płatności wyrównawcze nie są związane z wielkością produkcji, lecz z powierzchnią gruntów i produktywnością osiąganą w różnych regionach Wspólnoty ( ). Ponadto ustawodawca wspólnotowy uzależnił przyznanie płatności wyrównawczych od zobowiązania się producenta do odłogowania części gruntów.

4. Na mocy rozporządzenia podstawowego 1992 płatności wyrównawcze mogą być przyznawane za obszary wykorzystywane pod uprawę roślin lub odłogowane. Artykuł 9 tego aktu wyłącza jednak niektóre grunty z systemu płatności wyrównawczych. Stanowi on:

„Wnioski dotyczące płatności wyrównawczych i odłogowania nie mogą być składane w odniesieniu do gruntów, które do dnia 31 grudnia 1991 r. były przeznaczone pod stałe pastwisko [trwałe użytki zielone], trwałe plantacje lub były zadrzewione, lub przeznaczone do celów nierolniczych” [tłumaczenie nieoficjalne].

5. W rozporządzeniu (EWG) nr 2780/92 ( ), zmienionym rozporządzeniem (WE) nr 1959/94 ( ), pojęcie „trwałe plantacje” ( ) jest zdefiniowane w następujący sposób:

„Uprawy bez płodozmianu, inne niż stałe pastwiska [trwałe użytki zielone] zajmujące grunty przez pięć lat lub dłużej i przynoszące powtarzające się plony, z wyjątkiem upraw roślin wieloletnich, o których mowa w załączniku II” [tłumaczenie nieoficjalne].

6. Akt ten został zastąpiony przez rozporządzenie (WE) nr 658/96 ( ), tym niemniej definicja pojęcia „trwałe plantacje” pozostała niezmieniona i obejmowała ( ):

„Uprawy nierotacyjne inne niż trwałe użytki zielone, zajmujące obszar rolny przez pięć lat lub dłużej i przynoszące powtarzające się plony, z wyjątkiem roślin wieloletnich” [tłumaczenie nieoficjalne].

7. Rozporządzenie podstawowe 1992 i rozporządzenie nr 658/96 zostały następnie zastąpione odpowiednio przez rozporządzenie nr 1251/1999 i rozporządzenie (WE) nr 2316/1999 ( ). Akty te utrzymały jednak wyłączenie z systemu płatności wyrównawczych gruntów, które w dniu 31 grudnia 1991 r. były wykorzystywane jako trwałe plantacje lub wykorzystywane dla celów nierolniczych ( ), jak również definicję pojęcia „trwałe plantacje” powołaną w pkt 6 niniejszej opinii ( ).

II – Odesłanie prejudycjalne

8. W obecnej sprawie Verwaltungsgericht Halle (Niemcy) ubiega się o sprecyzowanie pojęcia „grunt[y] […] przeznaczone pod […] trwałe plantacje lub […] do celów nierolniczych”. Rozpatruje bowiem spór dotyczący wniosku o zwrot płatności wyrównawczych między Gerdem Gschoßmannem, rolnikiem i Amt für Landwirtschaft und Flurneuordnung Süd (urzędem do spraw rolnictwa i scalania ziem) ( ).

9. Istotą sporu jest kwestia, czy G. Gschoßmann jest uprawniony do korzystania z płatności wyrównawczych za grunty, na których dawniej rosły jabłonie i które były uprawiane jako sady. Według postanowienia odsyłającego grunty te dzielą się na trzy kategorie:

– do 31 grudnia 1991 r. na pierwszej części gruntów zasadzone były jabłonie, których już nie opryskiwano i z których owoce nie zostały zebrane w 1991 r. Decyzja o wykarczowaniu została już podjęta i wykonana w późniejszym terminie;

– na drugiej części gruntów drzewa zostały już wycięte przed datą odniesienia. Znajdowały się one jednak na terenie sadu, co przeszkadzało uprawie gruntów. Dopiero po pewnym czasie je usunięto i

– na trzeciej części gruntów drzewa zostały wycięte i usunięte, jednakże grunty nie zostały przeznaczone pod nowe uprawy.

10. Sąd krajowy wyjaśnia, że jeżeli grunty te uzna się za „grunt[y], które do dnia 31 grudnia 1991 r. były przeznaczone pod […] trwałe plantacje lub […] dla celów nierolniczych” w rozumieniu rozporządzeń podstawowych, G. Gschoßmann utraci prawo do korzystania z płatności wyrównawczych, które otrzymał z urzędu. Natomiast, jeżeli gruntów tych nie uzna się za grunty wykorzystywane w tym czasie jako trwałe plantacje lub dla celów nierolniczych, będzie on mógł zachować płatności wyrównawcze, które otrzymał.

11. Jednakże, wiedziony wątpliwościami co do wykładni przytoczonych przepisów, Verwaltungsgericht Halle postanowił zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

„1) Czy przeznaczanie gruntów pod trwałe plantacje w rozumieniu art. 9 rozporządzenia [podstawowego 1992] lub art. 7 rozporządzenia [podstawowego 1999] wymaga prowadzenia uprawy roślin znajdujących się na tych gruntach, w niniejszym przypadku jabłoni?

2) Czy grunty są jeszcze przeznaczone pod trwałe plantacje, jeżeli właściciel lub inna osoba zajmująca się plantacją nie używa już środków owadobójczych w okresie wzrostu, a następnie nie przystępuje do zbiorów?

3) W przypadku odpowiedzi przeczącej na drugie pytanie – czy przeznaczenie gruntów pod trwałe plantacje ustaje w chwili, gdy właściciel lub inna osoba zajmująca się plantacją podejmuje decyzję o wycięciu jabłoni w nieodległym terminie, lecz nie przystępuje do wykonania tej decyzji przed datą odniesienia? Czy odpowiedź byłaby inna w przypadku zobowiązania jakiegoś innego przedsiębiorstwa do wycięcia sadu przed datą odniesienia?

4) W przypadku odpowiedzi przeczącej na trzecie pytanie – czy przeznaczenie gruntów pod trwałe plantacje ustaje w chwili, gdy właściciel, lub inna osoba zajmująca się plantacją, wyciął jabłonie bez zamiaru posadzenia nowych drzew, innymi słowy: w tym przypadku, czy dzień 31 grudnia 1991 r. jako ostateczny termin wycięcia drzew odpowiada ostatecznej dacie, jaką należy wziąć pod uwagę dla potrzeb zastosowania systemu wsparcia?

5) W przypadku odpowiedzi przeczącej także na czwarte pytanie – czy przeznaczenie gruntów pod trwałe plantacje ustaje w momencie usunięcia z ich terenu wyciętych drzew przed datą odniesienia w celu ich wykorzystania jako grunty uprawne?

6) Jeżeli wystąpienie jednej z przytoczonych powyżej okoliczności miałoby oznaczać ustanie przeznaczenia gruntów pod trwałe plantacje, powstaje pytanie, czy, w rozumieniu jednego z dwóch powołanych rozporządzeń, po ustaniu przeznaczenia gruntów pod trwałe plantacje grunty należy uznać, z nadejściem daty odniesienia, za grunty przeznaczone do celów nierolniczych i, w przypadku odpowiedzi twierdzącej na to pytanie, czy przestaną być one uznawane za takie w razie wystąpienia jednej z tych okoliczności?”.

III – Analiza pytań prejudycjalnych

12. Moim zdaniem, pytania postawione przez Verwaltungsgericht Halle można podzielić na trzy grupy, które należy rozpatrywać po kolei.

13. Pierwsza grupa pytań dotyczy rodzaju uprawy, do jakiej odnosi się pojęcie „gruntów […] przeznaczonych pod trwałe plantacje lub […] do celów nierolniczych”. Sąd krajowy zadaje pytanie, czy pojęcie to wymaga uprawiania przedmiotowych gruntów, w szczególności uprawiania ich w celach zarobkowych (pytanie pierwsze), stosowania środków owadobójczych lub dokonywania zbiorów (pytanie drugie).

14. Sąd krajowy powołuje się w tym względzie na orzeczenie Oberverwaltungsgericht Sachsen‑Anhalt (wyższego sądu administracyjnego dla Saksonii-Anhalt) (Niemcy), który we wrześniu 2001 r. orzekł, iż pojęcie „gruntów […] przeznaczonych pod trwałe plantacje” dotyczy sytuacji, w których grunty są uprawiane w celach zarobkowych i że art. 9 rozporządzenia podstawowego 1992 nie ma zastosowania w odniesieniu do gruntów, które są tylko przeznaczone pod trwałe plantacje, ale nie są pielęgnowane. W pierwszej grupie pytań sąd krajowy zmierza do upewnienia się co do prawidłowości definicji sformułowanej przez sąd odwoławczy.

15. W tym zakresie podzielam opinię Komisji Wspólnot Europejskich, która twierdzi, że „grunt[y] […] przeznaczone pod […] trwałe plantacje” to niekoniecznie grunty, które muszą być uprawiane i że wyjątek przewidziany w rozporządzeniach podstawowych dotyczy także gruntów, które nie są uprawiane i nie podlegają żadnej szczególnej pielęgnacji.

16. W rzeczywistości art. 9 rozporządzenia podstawowego 1992 i art. 7 rozporządzenia podstawowego 1999 wymagają jedynie, aby w dacie odniesienia grunty były „przeznaczone” pod trwałe plantacje.

17. Czasownik „przeznaczyć” (fr. „consacrer”) oznacza dosłownie „przeznaczyć (coś) do pewnego użytku” (fr. „destiner (quelque chose) à un usage”) ( ). Przymiotnik „przeznaczony” użyty w rozporządzeniach podstawowych oznacza więc, że grunty powinny być przeznaczone do pewnego określonego użytku lub używane w pewnym określonym celu, w tym przypadku jako trwałe plantacje. Nie kryje się natomiast za tym przymiotnikiem jakieś głębsze znaczenie, według którego grunty powinny ponadto stanowić przedmiot jakiejś szczególnej uprawy lub pielęgnacji.

18. Tym samym wyrażenie „grunt[y] […] przeznaczone pod […] trwałe plantacje” może oznaczać, że ktoś w pewnym momencie podjął kroki niezbędne do tego, aby na danym gruncie mogły znaleźć się trwałe plantacje i że rzeczywiście przeznaczył te grunty na takie plantacje. Nie jest natomiast konieczne, aby grunty te, po ich przeznaczeniu pod trwałe plantacje, stanowiły przedmiot uprawy. W innych wersjach językowych przedmiotowych przepisów użyto zresztą terminów, które również kojarzą się raczej z brakiem uprawy gruntów niż z ich aktywną pielęgnacją („tierras dedicadas” w języku hiszpańskim, „Flächen genutzt wurden” w języku niemieckim, „land which was under” w języku angielskim i „terreni destinati” w języku włoskim).

19. Powyższa literalna analiza zdaje się być potwierdzona przez wewnętrzną logikę art. 9 rozporządzenia podstawowego 1992 i art. 7 rozporządzenia podstawowego 1999. Wiadomo bowiem, że poza gruntami przeznaczonymi pod trwałe plantacje także inne grunty są wyłączone z korzystania z systemu płatności wyrównawczych: chodzi o grunty przeznaczone pod stałe pastwiska i tereny zadrzewione. Tymczasem, jak to podkreśliła Komisja, stałe pastwiska i tereny zadrzewione nie wymagają uprawy gruntu, na którym się znajdują: mogą być przeznaczone do całkowicie naturalnej produkcji trawy (w przypadku tych pierwszych) lub drzew (w przypadku tych drugich) ( ). Nielogiczne byłoby więc stawianie powyższego warunku w odniesieniu do trwałych plantacji, które są wyłączone z systemu płatności wyrównawczych na tej samej podstawie co stałe pastwiska i tereny zadrzewione.

20. Wreszcie wydaje mi się, że trudno byłoby pogodzić wymóg uprawy gruntów z celami, którym służą art. 9 rozporządzenia podstawowego 1992 i art. 7 rozporządzenia podstawowego 1999.

21. Celem tych przepisów jest bowiem uniknięcie sytuacji, w których rolnicy zaczęliby obsiewać roślinami uprawnymi grunty, które nie były nimi obsiane przed wejściem w życie rozporządzenia podstawowego 1992, jedynie po to, by otrzymać płatności wyrównawcze ( ). Natomiast uznanie spornego warunku mogłoby doprowadzić do obejścia wyłączenia przewidzianego przez art. 9 rozporządzenia podstawowego 1992 i art. 7 rozporządzenia podstawowego 1999, ponieważ grunty, które przeznaczono by pod uprawę roślin uprawnych dopiero po 31 grudnia 1991 r., mogłyby skorzystać z wyłączenia na tej podstawie, że nie były one w żaden szczególny sposób uprawiane lub nie stanowiły przedmiotu żadnej szczególnej pielęgnacji. Innymi słowy, grunty, które, zgodnie z zamysłem rozporządzeń podstawowych, nie kwalifikują się do pomocy, mogłyby zostać nią objęte z tego powodu, że nie są uprawiane w celach zarobkowych, nie stosuje się na nich pestycydów lub nie dokonuje zbiorów.

22. Druga grupa pytań dotyczy okoliczności, które mogą decydować o ustaniu przeznaczenia gruntów pod trwałe plantacje. Sąd krajowy zmierza do ustalenia, czy wykorzystywanie to ustaje w chwili, gdy rolnik podjął decyzję o wycięciu jabłoni lub o powierzeniu tego zadania innemu przedsiębiorstwu (pytanie trzecie), czy w chwili rzeczywistego wykarczowania jabłoni (pytanie czwarte), czy też w chwili usunięcia drzew, które zostały wycięte (pytanie piąte).

23. Odpowiedź na te pytania nie powinna sprawiać szczególnych trudności. Ponieważ art. 9 rozporządzenia podstawowego 1992 i art. 7 rozporządzenia podstawowego 1999 wymagają jedynie obecności trwałych plantacji na gruntach, nie zaś ich uprawy, można stwierdzić, że grunty przestają być przeznaczone pod trwałe plantacje w chwili, gdy te plantacje nieodwracalnie przestają istnieć. Samo podjęcie decyzji o wycięciu drzew, bez przystąpienia do jej wykonania nie może być więc uznane za wystarczające. Natomiast nie jest konieczne, aby wycięte drzewa zostały usunięte, ponieważ z biologicznego punktu widzenia przestały one istnieć w momencie, gdy je wykarczowano.

24. Wreszcie ostatnie pytanie dotyczy kwalifikacji gruntów, które nie są dłużej przeznaczone pod trwałe plantacje. Sąd krajowy zmierza do ustalenia, czy w chwili, gdy drzewa zostały wykarczowane, a tym samym grunty nie są już dłużej wykorzystywane pod trwałe plantacje, grunty te należy uznać za przeznaczone „do celów nierolniczych” w rozumieniu art. 9 rozporządzenia podstawowego 1992 i art. 7 rozporządzenia podstawowego 1999 (pytanie szóste).

25. Zgodnie z potocznym znaczeniem słów wyraz „rolniczy” oznacza ogół czynności podejmowanych w celach uprawy roślin i hodowli zwierząt ( ). Grunty wykorzystywane w celach rolniczych to w takim razie grunty przeznaczone do prowadzenia uprawy roślin lub hodowli zwierząt. Wiemy natomiast, że po wykarczowaniu jabłoni sporne grunty nie były wykorzystywane w żaden szczególny sposób. Ponieważ nie zostały wykorzystane do hodowli zwierząt ani pod uprawę roślin, stanowią one tym samym grunty wykorzystywane „do celów nierolniczych” w rozumieniu rozporządzeń podstawowych.

IV – Wnioski

26. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności proponuję Trybunałowi, aby odpowiedział w następujący sposób na pytania prejudycjalne skierowane przez Verwaltungsgericht Halle:

„Artykuł 9 akapit pierwszy rozporządzenia Rady (EWG) nr 1765/92 z dnia 30 czerwca 1992 r. ustanawiającego system wsparcia dla producentów niektórych roślin uprawnych i art. 7 akapit pierwszy rozporządzenia Rady (WE) nr 1251/1999 z dnia 17 maja 1999 r. ustanawiającego system wsparcia dla producentów niektórych roślin uprawnych, należy interpretować w ten sposób, że:

– wyrażenie »grunt[y] […] przeznaczone pod […] trwałe plantacje« nie oznacza, że grunty muszą być uprawiane, w szczególności uprawiane w celach zarobkowych; nie jest również konieczne stosowanie środków owadobójczych lub dokonywanie zbiorów;

– grunty nie są już dłużej przeznaczone pod trwałe plantacje w rozumieniu tych przepisów w momencie wykarczowania roślin zasadzonych na tych gruntach i

– w rozumieniu powyższych przepisów grunty, które po wykarczowaniu roślin, o którym mowa powyżej, nie są przeznaczone do produkcji innych roślin lub hodowli zwierząt, stanowią »grunt[y] […] przeznaczone do celów nierolniczych«”.