Opinion of the Advocate-General



Opinion of the Advocate-General

Wprowadzenie

1. Trzy skargi o stwierdzenie nieważności, które wpłynęły do Trybunału, dotyczą przyjętego przez Królestwo Belgii systemu podatkowego odnoszącego się do centrów koordynacyjnych.

2. Centrum koordynacyjne jest przedsiębiorstwem utworzonym przez międzynarodową grupę spółek, którego przedmiotem działalności jest świadczenie różnego rodzaju usług tym spółkom, w szczególności w sektorze usług finansowych. W 1982 r. Królestwo Belgii wprowadziło szczególny system podatkowy na korzyść wspomnianych centrów, podlegający wydaniu indywidualnego zezwolenia na okres 10 lat z możliwością jego przedłużenia.

3. Komisja Wspólnot Europejskich, która została o tym systemie poinformowana, uznała, że nie stanowi on pomocy państwa. Jednakże na skutek prac prowadzonych w Radzie Unii Europejskiej w 1997 r. poświęconych konkurencji podatkowej między państwami członkowskimi Komisja ponownie zbadała ten system.

4. Decyzją z dnia 17 lutego 2003 r.(2) Komisja uznała, że stanowi on pomoc państwa niezgodną ze wspólnym rynkiem. Zakazała rządowi belgijskiemu wyrażania zgody na objęcie tym systemem nowych centrów oraz przedłużania od dnia 17 lutego 2003 r. zezwoleń wydanych na 10 lat. Komisja przewidziała jednak, że zezwolenia, które w tej dacie będą ważne, zachowują ważność do końca okresu, na jaki zostały przyznane, a najpóźniej do dnia 31 grudnia 2010 r.

5. Po wydaniu tej decyzji rząd belgijski zwrócił się do Rady o zezwolenie na objęcie do dnia 31 grudnia 2005 r. systemem podatkowym identycznym z systemem podatkowym dotyczącym centrów koordynacyjnych tych centrów, których zezwolenie straciło swoją ważność w okresie pomiędzy dniem17 lutego 2003 r. a dniem 31 grudnia 2005 r. Rada decyzją z dnia 16 lipca 2003 r.(3) przychyliła się do tego wniosku.

6. Skargę o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji wniosły, w sprawach połączonych C‑182/03 i C‑217/03, odpowiednio Królestwo Belgii i Forum 187 ASBL(4), stowarzyszenie prawa belgijskiego, które jest federacją centrów koordynacyjnych w Belgii.

7. Natomiast skarga o stwierdzenie nieważności decyzji Rady w sprawie C‑399/03 wniesiona została przez Komisję.

8. Ponieważ u podstaw tych skarg leży ten sam stan prawny i faktyczny, zostaną one rozpatrzone łącznie w niniejszej opinii.

9. Przy ich badaniu przeprowadzimy analizę sześciu zagadnień: kompetencji Rady do wydania decyzji z dnia 16 lipca 2003 r., dopuszczalności skargi Forum 187, uprawnienia Komisji do zmiany swojej wcześniejszej oceny dotyczącej istnienia pomocy, zasadności zakwalifikowania systemu podatkowego dotyczącego centrów koordynacyjnych jako pomoc państwa oraz wreszcie kwestii, czy zakazując Królestwu Belgii odnowienia, nawet czasowego, zezwoleń, których ważność kończyła się po podaniu do wiadomości jej decyzji z dnia 17 lutego 2003 r., Komisja naruszyła uzasadnione oczekiwania centrów koordynacyjnych oraz ogólną zasadę równego traktowania.

Wspólnotowe ramy prawne

10. Traktat WE zasadniczo zakazuje pomocy państwa z dopuszczeniem pewnych wyjątków. Artykuł 87 ust. 1 WE stanowi:

„Z zastrzeżeniem innych postanowień przewidzianych w niniejszym traktacie, wszelka pomoc przyznawana przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna ze wspólnym rynkiem w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi”.

11. Artykuł 87 WE wymienia następnie w ust. 2 i 3 rodzaje pomocy państwa, które są z mocy prawa zgodne ze wspólnym rynkiem, oraz te, które mogą zostać uznane za zgodne ze wspólnym rynkiem. W tej ostatniej kategorii wymieniona została w szczególności pomoc przeznaczona na sprzyjanie rozwojowi gospodarczemu regionów, w których istnieje poważny stan niedostatecznego zatrudnienia, oraz pomoc przeznaczona na ułatwianie rozwoju niektórych działań gospodarczych, o ile nie zmienia warunków wymiany handlowej w zakresie sprzecznym ze wspólnym interesem.

12. Artykuł 88 WE stanowi:

„1. Komisja we współpracy z państwami członkowskimi stale bada systemy pomocy istniejące w tych państwach. Proponuje im ona stosowne środki konieczne ze względu na stopniowy rozwój lub funkcjonowanie wspólnego rynku.

2. Jeśli Komisja stwierdzi, po wezwaniu zainteresowanych stron do przedstawienia uwag, że pomoc przyznana przez państwo lub przy użyciu zasobów państwowych nie jest zgodna ze wspólnym rynkiem w rozumieniu artykułu 87 lub że pomoc ta jest nadużywana, decyduje o zniesieniu lub zmianie tej pomocy przez dane państwo w terminie, który ona określa.

Jeśli dane państwo nie zastosuje się do tej decyzji w wyznaczonym terminie, Komisja lub każde inne zainteresowane państwo może, na zasadzie odstępstwa od postanowień artykułów 226 i 227, wnieść sprawę bezpośrednio do Trybunału Sprawiedliwości.

Na wniosek państwa członkowskiego Rada, stanowiąc jednomyślnie, może zdecydować, że pomoc, którą to państwo przyznaje lub zamierza przyznać, jest uznana za zgodną ze wspólnym rynkiem, na zasadzie odstępstwa od postanowień artykułu 87 lub rozporządzeń przewidzianych w artykule 89, jeśli wyjątkowe okoliczności uzasadniają taką decyzję. Jeśli w odniesieniu do danej pomocy Komisja wszczęła procedurę przewidzianą w pierwszym akapicie niniejszego ustępu, wystąpienie zainteresowanego państwa z wnioskiem skierowanym do Rady powoduje zawieszenie tej procedury do czasu zajęcia stanowiska przez Radę.

Jednakże, jeśli Rada nie zajmie stanowiska w terminie trzech miesięcy od wystąpienia z wnioskiem, Komisja wydaje decyzję w sprawie.

3. Komisja jest informowana, w czasie odpowiednim do przedstawienia swych uwag, o wszelkich planach przyznania lub zmiany pomocy. Jeśli uznaje ona, że plan nie jest zgodny ze wspólnym rynkiem w rozumieniu artykułu 87, wszczyna bezzwłocznie procedurę przewidzianą w ustępie 2. Dane państwo członkowskie nie może wprowadzać w życie projektowanych środków, dopóki procedura ta nie doprowadzi do wydania decyzji końcowej”.

13. Artykuł 89 WE upoważnia Radę do wydawania właściwych rozporządzeń w celu zastosowania art. 87 WE i 88 WE. Na podstawie tego upoważnienia Rada wydała rozporządzenie (WE) nr 659/1999(5), które określa dokładne reguły dotyczące postępowania w celu zastosowania art. 88 WE.

14. Artykuł 1 lit. b) rozporządzenia nr 659/1999 definiuje pojęcie „istniejąca pomoc”. Przyjmuje on, że dla celów tego rozporządzenia pojęcie to oznacza:

„i) […] każdą pomoc, jaka istniała przed wejściem w życie traktatu w odpowiednich państwach członkowskich, to znaczy programy pomocowe i pomoc indywidualną, jakie zostały wprowadzone w życie przed i nadal stosowane po wejściu w życie traktatu;

ii) pomoc dozwoloną, czyli takie programy pomocowe i pomoc indywidualną, które zostały dozwolone przez Komisję lub przez Radę;

iii) pomoc uważaną za dozwoloną na podstawie art. 4 ust. 6 niniejszego rozporządzenia [ (6) ] , lub przed przyjęciem niniejszego rozporządzenia, ale zgodnie z niniejszą procedurą;

iv) pomoc uznaną za pomoc istniejącą na podstawie art. 15 [ (7) ] ;

v) pomoc, jaka została uznana za pomoc istniejącą, ponieważ można stwierdzić, że w czasie, gdy została wprowadzona w życie, nie stanowiła pomocy, a w okresie późniejszym stała się pomocą ze względu na rozwój wspólnego rynku bez wprowadzenia zmian przez państwo członkowskie. W przypadku gdy niektóre środki stają się pomocą po liberalizacji danego działania przez prawo wspólnotowe, środków takich nie uznaje się za pomoc istniejącą po terminie przyjętym dla liberalizacji”.

15. Postępowanie w sprawie kontroli istniejącej pomocy jest przedmiotem art. 17–19 rozporządzenia nr 659/1999. Artykuł 17 przewiduje, że Komisja we współpracy z państwami członkowskimi przeprowadza przegląd istniejących systemów pomocy. Jeżeli Komisja uważa, że taki system nie jest lub przestaje być zgodny ze wspólnym rynkiem, informuje zainteresowane państwo o tej opinii wstępnej i umożliwia mu przedstawienie uwag w terminie jednego miesiąca. Termin ten może zostać przedłużony.

16. Zgodnie z art. 18 rozporządzenia, w przypadku gdy w świetle informacji przedłożonych przez państwo członkowskie na podstawie art. 17 Komisja stwierdza, że istniejący system pomocy nie jest lub przestaje być zgodny ze wspólnym rynkiem, Komisja wydaje skierowane do tego państwa członkowskiego zalecenie zawierające propozycję właściwych środków. Zalecenie może w szczególności zawierać propozycję rzeczowej zmiany danego systemu pomocy lub wprowadzenia wymogów proceduralnych lub zniesienia tego systemu pomocy.

17. Zgodnie z art. 19 tego rozporządzenia, w przypadku gdy zainteresowane państwo członkowskie nie przyjmuje proponowanych środków, a Komisja po zbadaniu argumentów zainteresowanego państwa członkowskiego nadal uważa, że środki te są konieczne, wszczyna formalne postępowanie wyjaśniające przewidziane w art. 88 ust. 2 WE.

System podatkowy dotyczący centrów koordynacyjnych

18. Przyjęty przez Królestwo Belgii system podatkowy dotyczący centrów koordynacyjnych został wprowadzony na podstawie rozporządzenia królewskiego z dnia 30 grudnia 1982 r.(8) . Nie ulega wątpliwości, że nie zostało ono znacząco zmienione w okresie pomiędzy datą, kiedy Komisja poinformowała rząd belgijski, że uważa, iż nie stanowi on pomocy państwa w 1984 r., w 1987 r., a następnie w 1990 r., a datą wydania decyzji przez Komisję w dniu 17 lutego 2003 r.(9) .

19. Centrum koordynacyjne może zostać utworzone w formie spółki prawa belgijskiego mającej osobowość prawną lub jako oddział spółki zagranicznej utworzony w Belgii. Możliwość objęcia systemem podatkowym wprowadzonym rozporządzeniem królewskim nr 187 uwarunkowana jest wcześniejszym uzyskaniem indywidualnego zezwolenia przez takie centrum, przyznanego rozporządzeniem królewskim. Aby uzyskać to zezwolenie, centrum musi należeć do grupy spółek o charakterze wielonarodowym. Zgodnie z tym warunkiem spółki tworzące taką grupę muszą między innymi mieć siedziby co najmniej w czterech krajach. Grupa taka musi również posiadać kapitał oraz kapitał rezerwowy w wysokości co najmniej 1 miliarda BEF. Wymagane jest również, by roczne skonsolidowane obroty grupy wynosiły co najmniej 10 miliardów BEF. Banki i towarzystwa ubezpieczeniowe nie mogą zostać objęte tymże systemem podatkowym.

20. Wyłącznym przedmiotem działalności centrum, o którym mowa, musi być rozwój i centralizacja jednego lub kilku rodzajów działalności o charakterze przygotowawczym lub pomocniczym, prowadzonej wyłącznie na rzecz wszystkich lub części spółek należących do tejże grupy(10) .

21. Centrum musi zatrudniać w Belgii co najmniej równoważność 10 pracowników w pełnym wymiarze czasu pracy po upływie dwóch pierwszych lat swojej działalności.

22. Zezwolenie wydane wspomnianemu centrum jest ważne przez okres 10 lat i może zostać przedłużone na taki sam okres.

23. System podatkowy, którego beneficjentami są centra koordynacyjne, które uzyskały zezwolenie, obejmuje następujące środki:

– dochód tychże centrów podlegający opodatkowaniu jest ustalony ryczałtowo. Odpowiada on procentowi ich wydatków i kosztów działalności, do których nie są zaliczane koszty personelu, koszty finansowe oraz należny podatek od spółek;

– centra zwolnione są z podatku od nieruchomości w stosunku do nieruchomości, których używają do wykonywania swojej działalności;

– centra są zwolnione z opłaty rejestracyjnej w wysokości 0,5% od wkładów wnoszonych do centrów oraz od podwyższeń kapitału zakładowego;

– centra są zwolnione z podatku pobieranego u źródła. I tak, z podatku tego, z pewnymi wyjątkami, zwolnione są z jednej strony wypłaty przez centra dywidend, odsetek i należności licencyjnych, a z drugiej strony dochody uzyskane przez te centra z posiadanych przez nie lokat pieniężnych;

– od każdej osoby zatrudnionej w pełnym wymiarze czasu centra płacą roczny podatek w wysokości 400 000 BEF, który jednak nie może przekroczyć 4 000 000 BEF w przypadku każdego centrum.

Stan faktyczny i postępowanie

A – Okoliczności faktyczne poprzedzające decyzję Komisji

24. System podatkowy dotyczący centrów koordynacyjnych został zbadany po raz pierwszy przez Komisję w 1984 r. Decyzją z dnia 16 maja 1984 r. Komisja uznała, że system ten nie stanowi pomocy państwa. Jednakże system wprowadzony w życie w rzeczywistości różnił się od tego, o którym została powiadomiona Komisja. Wobec tego wszczęła ona formalne postępowanie wyjaśniające w grudniu 1985 r. Po wprowadzeniu zmian do wspomnianego systemu przez rząd belgijski Komisja uznała, że nie zawiera on już żadnego elementu pomocy i pismem z dnia 9 marca 1987 r. poinformowała rząd o zakończeniu postępowania.

25. Ocena ta została potwierdzona w odpowiedzi udzielonej w imieniu Komisji przez Leona Brittana, komisarza ds. konkurencji, w dniu 24 września 1990 r. na pisemną interpelację nr 1735/90 wniesioną przez p. Gijsa de Vriesa, posła do Parlamentu Europejskiego(11) .

26. Po zakończeniu prac na temat konkurencji podatkowej pomiędzy państwami członkowskimi Rada ds. Gospodarczych i Finansowych (Ecofin) przyjęła kodeks postępowania w dziedzinie opodatkowania przedsiębiorstw(12) . Powołała grupę ad hoc, zwaną „grupą ds. kodeksu postępowania”, której zadaniem jest zebranie informacji na temat krajowych przepisów podatkowych, które mają szkodliwe skutki dla wspólnego rynku.

27. W odpowiedzi na te działania państw członkowskich Komisja zobowiązała się opracować wytyczne dotyczące zastosowania art. 87 WE i 88 WE do środków w zakresie bezpośredniego opodatkowania przedsiębiorstw i „dopilnować rygorystycznego stosowania przepisów dotyczących tego rodzaju pomocy”. W dniu 11 listopada 1998 r. Komisja przyjęła komunikat w sprawie stosowania reguł pomocy publicznej do środków związanych z bezpośrednim opodatkowaniem działalności gospodarczej(13) . Na podstawie tego komunikatu Komisja zbadała po raz pierwszy lub przeprowadziła ponowne badanie systemów podatkowych obowiązujących w różnych państwach członkowskich.

28. W związku z powyższym w lutym 1999 r. Komisja zwróciła się do władz belgijskich o przekazanie informacji dotyczących systemu podatkowego obejmującego centra koordynacyjne, które zostały wymienione przez grupę ds. kodeksu postępowania, wśród 66 środków krajowych, potencjalnie szkodliwych dla funkcjonowania wspólnego rynku. Władze te odpowiedziały w marcu 1999 r.

29. W lipcu 2000 r. służby Komisji poinformowały władze belgijskie, że system ten może stanowić pomoc państwa. W celu wszczęcia postępowania mającego na celu podjęcie współpracy z tymi władzami krajowymi, zgodnie z art. 17 rozporządzenia nr 659/1999, służby Komisji wezwały je do przedstawienia uwag w terminie jednego miesiąca.

30. W czasie swojego posiedzenia w dniach 26 i 27 listopada 2000 r. Rada Ecofin przypomniała, że zgodnie z jej rezolucją z dnia 1 grudnia 1997 r. wszystkie szkodliwe środki w zakresie bezpośredniego opodatkowania przedsiębiorstw mają zostać zniesione do dnia 1 stycznia 2003 r. Przyjęła ona propozycję prezydencji przewidującą, że dla przedsiębiorstw, które w dniu 31 grudnia 2000 r. korzystają ze szkodliwego systemu podatkowego, skutki tego systemu wygasają najpóźniej w dniu 31 grudnia 2005 r., bez względu na to, czy chodzi o system ustanowiony na czas określony, czy też na czas nieokreślony. W poszczególnych przypadkach i po zapoznaniu się ze sprawozdaniem grupy ds. kodeksu postępowania zastrzegła ona sobie także możliwość przedłużenia czasu trwania skutków niektórych szkodliwych systemów podatkowych po dniu 31 grudnia 2005 r.(14) .

31. Pismem z dnia 11 lipca 2001 r. Komisja po wymianie pism z władzami belgijskimi zaproponowała im, na podstawie art. 88 ust. 1 WE, wiele stosownych środków w celu dostosowania systemu podatkowego dotyczącego centrów koordynacyjnych w taki sposób, by był on zgodny ze wspólnym rynkiem. W tym piśmie Komisja poinformowała również wspomniane władze, że tytułem środków przejściowych centra koordynacyjne, które uzyskały zezwolenie przed przyjęciem tych stosownych środków, mogły nadal korzystać ze wspomnianego systemu podatkowego aż do dnia 31 grudnia 2005 r.(15) .

32. Władze belgijskie nie przyjęły środków zaproponowanych przez Komisję i w tej sytuacji Komisja wszczęła formalne postępowanie wyjaśniające na podstawie decyzji notyfikowanej pismem z dnia 27 lutego 2002 r., opublikowanej w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich z dnia 20 czerwca 2002 r.(16) . Wezwała ona Królestwo Belgii do poinformowania jej między innymi o liczbie centrów koordynacyjnych objętych tych systemem w dacie wysłania tego pisma i podanie, dla każdego z poszczególnych centrów, daty wydania ostatniego ważnego zezwolenia lub przedłużenia przyznanego zezwolenia. Wezwała również to państwo członkowskie oraz inne zainteresowane osoby trzecie do przedstawienia uwag i dostarczenia wszelkich informacji koniecznych do stwierdzenia, czy po stronie beneficjentów tego systemu istnieją uzasadnione oczekiwania, które wymagałyby wydania środków przejściowych(17) .

33. Pismem z dnia 16 maja 2002 r. władze belgijskie poinformowały Komisję o nowym systemie podatkowym dotyczącym centrów koordynacyjnych, zarejestrowanym przez Komisję jako nowa pomoc pod numerem N 351/2002.

34. W dniu 21 stycznia 2003 r. Rada Ecofin opowiedziała się za przedłużeniem czasu trwania skutków niektórych szkodliwych systemów podatkowych po roku 2005. Co się tyczy belgijskiego systemu podatkowego obejmującego centra koordynacyjne, Rada postanowiła, że centra objęte tym systemem w dniu 31 grudnia 2000 r. mogą z niego nadal korzystać do dnia 31 grudnia 2010 r.(18) .

B – Decyzja Komisji

35. W dniu 17 lutego 2003 r. Komisja wydała zaskarżoną decyzję, która tego samego dnia została notyfikowana Królestwu Belgii.

36. W decyzji tej Komisja uzasadnia na wstępie, dlaczego dotyczący centrów koordynacyjnych system został przez nią określony jako „istniejąca pomoc” oraz podaje podstawę prawną, na jakiej opiera się wszczęte przez nią postępowanie. W tej decyzji wyjaśniła ona, że w niniejszym przypadku art. 1 lit. b) rozporządzenia nr 659/1999 mógł służyć jako podstawa prawna i że poza tym właściwej podstawy prawnej dla działania Komisji należało upatrywać w art. 87 WE i 88 WE.

37. Komisja wskazuje także w decyzji z dnia 17 lutego 2003 r., że gdyby należało rozumieć ją jako cofnięcie lub zmianę decyzji z 1984 r. i 1987 r., zaskarżona decyzja spełniałaby przesłanki, od których jest uzależnione uprawnienie Komisji do cofnięcia lub zmiany przysparzającego korzyści środka, który jest bezprawny.

38. W dalszej części swojej decyzji Komisja wyjaśnia, dlaczego uważa, iż różnego rodzaju środki, które składają się na system podatkowy dotyczący centrów koordynacyjnych, spełniają przesłanki ujęte w art. 87 ust. 1 WE i nie mogą zostać objęte żadnym odstępstwem przewidzianym w ust. 2 i 3 tego artykułu.

39. Komisja dokonuje ponadto analizy uzasadnionych oczekiwań centrów koordynacyjnych. Przyznaje, że takowe istnieją, i wskazuje, że te uzasadnione oczekiwania wymagają, by Komisja wyraziła zgodę, aby centra, które posiadają ważne zezwolenie w dniu 31 grudnia 2000 r., mogły korzystać z tego systemu podatkowego aż do wygaśnięcia zezwolenia, które było ważne w momencie notyfikowania decyzji z dnia 17 lutego 2003 r., to jest najpóźniej do dnia 31 grudnia 2010 r. Komisja wyjaśnia, że swoje stanowisko opiera na następujących względach.

40. Komisja wyjaśnia, że zezwolenie wydane przez władze belgijskie stanowi potwierdzenie dokonane z góry, że centrum, któremu zezwolenie zostało wydane, spełnia przesłanki wymagane do korzystania ze stanowiącego odstępstwo systemu podatkowego wprowadzonego rozporządzeniem królewskim nr 187 przez okres 10 lat, bez konieczności corocznego udowadniania tego faktu przez centrum. Wyjaśnia jednakże, że to zezwolenie nie stanowi po stronie władz belgijskich zobowiązania w stosunku do danego centrum do utrzymywania przez okres 10 lat ulg przyznanych w ramach tego systemu. Przypomina również, że w zakresie, w jakim zastosowała ona postępowanie w sprawie kontroli istniejącej pomocy, jej decyzja nie może mieć skutku wstecznego i musi gwarantować przestrzeganie zasady pewności prawa, wprowadzając, jeżeli jest to konieczne, okres przejściowy, w którym wygasną skutki spornego systemu.

41. Komisja uważa w tym względzie, że zobowiązana jest uwzględnić duże inwestycje, jakie zostały dokonane przez centra koordynacyjne i przez grupy, do których te centra należą, w zakresie wprowadzenia i rozwoju infrastruktury tych centrów oraz zmian wprowadzonych w strukturach, w sieciach i w procedurach, a także w podziale zadań w grupie. Musi również uwzględnić zobowiązania długoterminowe podjęte w stosunku do pracowników, spółek działających w sektorze nieruchomości czy spółek finansowych. Komisja wyjaśnia, że o ile wydane zezwolenie nie stanowi gwarancji trwałości rozpatrywanego systemu podatkowego ani wynikających z niego korzyści, przyznaje, że decyzje o utworzeniu centrum, dokonaniu inwestycji oraz podjęciu zobowiązań podejmowane były w rozsądnej i uzasadnionej perspektywie pewnej trwałości w zakresie warunków gospodarczych, w tym systemu podatkowego. Z powyższego Komisja wnioskuje, że powinna przyznać okres przejściowy umożliwiający stopniowe wygasanie wspomnianego systemu dla jego aktualnych beneficjentów.

42. Komisja dodaje jednakże motyw 120 o następującej treści:

„Biorąc pod uwagę, że zezwolenia nie gwarantują trwałości ani korzystnego charakteru tego systemu, nawet w okresie obowiązywania zezwolenia, Komisja jest zdania, że nie mogą one w żadnym wypadku przyznawać prawa do przedłużenia tego systemu poza datę, w której wygasają obowiązujące zezwolenia. Wyraźne ograniczenie zezwoleń do 10 lat wyłącza możliwość istnienia uzasadnionych oczekiwań co do automatycznego przedłużenia okresu obowiązywania systemu, które wiązałoby się z teoretycznie nieograniczonym w czasie zezwoleniem” [tłumaczenie nieoficjalne, podobnie jak wszystkie cytaty z tej decyzji poniżej].

43. Powyższe rozważania prowadzą Komisję do przyjęcia następujących wniosków:

„121. Komisja stwierdza, że system podatkowy stosowany w odniesieniu do centrów koordynacyjnych w Belgii jest niezgodny ze wspólnym rynkiem i należy usunąć niezgodność jego różnych elementów poprzez ich uchylenie lub zmianę. Od momentu notyfikacji niniejszej decyzji nie będzie można gwarantować nowym beneficjentom korzyści wynikających z tego systemu lub z jego części ani ich utrzymywać poprzez przedłużenie obowiązujących zezwoleń. Komisja przyjmuje, że centra zatwierdzone w 2001 r. nie korzystają już z tego systemu od dnia 31 grudnia 2002 r.

122. Jeśli chodzi o centra, które obecnie korzystają z tego systemu, Komisja przyznaje, że decyzja z 1984 r. dotycząca rozporządzenia królewskiego nr 187 oraz odpowiedź udzielona przez komisarza ds. konkurencji [...] na interpelację parlamentarną zrodziły u nich uzasadnione oczekiwania, iż ten system nie narusza reguł traktatu dotyczących pomocy państwa.

123. Poza tym, ponieważ na tej podstawie zostały poczynione duże inwestycje, poszanowanie uzasadnionych oczekiwań i pewności prawa beneficjentów uzasadnia wyznaczenie rozsądnego terminu dla wygaśnięcia skutków systemu dla centrów, które już zostały zatwierdzone. Komisja uważa, że rozsądny termin upływa w dniu 31 grudnia 2010 r. Centra, których zezwolenie wygasa przed tą datą, nie będą już mogły korzystać z tego systemu po dniu wygaśnięcia zezwolenia. Po dniu wygaśnięcia zezwolenia, a w każdym razie po dniu 31 grudnia 2010 r., przyznanie lub utrzymanie korzyści podatkowych, o których mowa, będzie sprzeczne z prawem”.

44. Sentencja decyzji wydanej w dniu 17 lutego 2003 r. miała pierwotnie następujące brzmienie:

„Artykuł 1

Obecnie obowiązujący w Belgii system podatkowy dotyczący centrów koordynacyjnych zatwierdzonych na podstawie rozporządzenia królewskiego nr 187 stanowi system pomocy państwa i jest niezgodny ze wspólnym rynkiem.

Artykuł 2

Belgia musi znieść system pomocy, o którym mowa w art. 1, lub zmienić go w taki sposób, aby był on zgodny ze wspólnym rynkiem.

Od chwili notyfikacji niniejszej decyzji nowi beneficjenci nie będą mogli korzystać z tego systemu ani z jego części, ani też nie będzie można utrzymać tego systemu, ani jego części poprzez przedłużenie obowiązujących zezwoleń.

Jeśli chodzi o centra, które zostały zatwierdzone przed dniem 31 grudnia 2000 r., to system może zostać utrzymany aż do wygaśnięcia indywidualnego zezwolenia obowiązującego w tym dniu, a najpóźniej aż do dnia 31 grudnia 2010 r. Zgodnie z akapitem drugim w przypadku przedłużenia zezwolenia przed tym dniem nie można już gwarantować – nawet tymczasowo – korzystania z systemu, który jest przedmiotem niniejszej decyzji.

[…]”.

45. Po stwierdzeniu, że sformułowanie „w tym dniu” w art. 2 akapit trzeci zdanie pierwsze tejże decyzji może prowadzić do konfuzji, Komisja postanowiła zastąpić je sformułowaniem „w dniu notyfikacji niniejszej decyzji”. W dniu 23 kwietnia 2003 r. przyjęła stosowne sprostowanie, które notyfikowała Królestwu Belgii w dniu 25 kwietnia 2003 r.

46. Zgodnie z powyżej wspomnianym sprostowaniem art. 2 akapit trzeci decyzji z dnia 17 lutego 2003 r. brzmi zatem następująco:

„Jeśli chodzi o centra, które zostały zatwierdzone przed dniem 31 grudnia 2000 r., to system może zostać utrzymany aż do wygaśnięcia indywidualnego zezwolenia obowiązującego w dniu notyfikacji niniejszej decyzji [(19) ], a najpóźniej aż do dnia 31 grudnia 2010 r. Zgodnie z akapitem drugim w przypadku przedłużenia zezwolenia przed tym dniem nie można już gwarantować – nawet tymczasowo – korzystania z systemu, który jest przedmiotem niniejszej decyzji”.

47. Uwzględniając to sprostowanie, zakres środków przejściowych przewidzianych decyzją z dnia 17 lutego 2003 r. należy rozumieć w sposób następujący, jak przyjęły to wszystkie strony w trakcie postępowania. Wszystkie centra koordynacyjne, które posiadają indywidualne zezwolenie ważne w dniu notyfikacji decyzji, to znaczy w dniu 17 lutego 2003 r., mogą nadal z niego korzystać, aż do wygaśnięcia jego ważności, a najpóźniej do dnia 31 grudnia 2010 r. Jednakże żadne zezwolenie nie może zostać przedłużone po dniu 17 lutego 2003 r.

C – Postępowania sporne dotyczące decyzji Komisji

48. W dniu 25 kwietnia 2003 r. Królestwo Belgii wniosło skargę o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 17 lutego 2003 r. w jej pierwotnej wersji. Wystąpiło również z wnioskiem o zawieszenie wykonania tej decyzji.

49. W następstwie sprostowania notyfikowanego Królestwu Belgii w dniu 25 kwietnia 2003 r. Belgia wniosła do Trybunału nową skargę w dniu 9 maja 2003 r., powołując się na art. 42 § 2 regulaminu, aby zgłosić dwa nowe zarzuty i rozszerzyć swą skargę o stwierdzenie nieważności na decyzję Komisji w wersji sprostowanej.

50. Pismem z dnia 28 kwietnia 2003 r. Forum 187 wniosło do Sądu Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich skargę o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji w jej pierwotnej wersji. Stowarzyszenie wniosło również o zawieszenie wykonania tej decyzji. W dniu 16 maja 2003 r. wniosło skargę dodatkową dotyczącą decyzji Komisji w wersji sprostowanej.

51. Postanowieniem z dnia 16 maja 2003 r. Sąd uznał brak swej właściwości w zakresie tej skargi i tego wniosku o zarządzenie środków tymczasowych i przekazał je Trybunałowi, gdzie postępowania w tych sprawach zostały zarejestrowane odpowiednio pod nr C‑217/03 i C‑217/03 R.

52. Odrębnym pismem z dnia 16 czerwca 2003 r. Komisja podniosła zarzut niedopuszczalności skargi wniesionej przez Forum 187. W dniu 7 sierpnia 2003 r. stowarzyszenie złożyło swoje uwagi w odpowiedzi na zarzut niedopuszczalności. Postanowieniem z dnia 30 marca 2004 r. Trybunał pozostawił ten zarzut do rozstrzygnięcia w wyroku.

53. W dniu 26 czerwca 2003 r. prezes Trybunału wydał postanowienie w sprawie wniosków o zawieszenie wykonania decyzji Komisji, wniesionych przez rząd belgijski oraz Forum 187. Postanowił, co następuje:

„1) Zawiesza się wykonanie decyzji Komisji C(2003) 564 wersja ostateczna z dnia 17 lutego 2003 r. w sprawie systemu pomocy ustanowionego przez Belgię na korzyść centrów koordynacyjnych mających siedzibę w Belgii w zakresie, w jakim zakazuje ona Królestwu Belgii przedłużania ważnych zezwoleń posiadanych przez centra koordynacyjne w dniu notyfikacji tej decyzji.

2) Skutki ewentualnego przedłużenia dokonanego na podstawie niniejszego postanowienia nie mogą rozciągać się na okres po dacie ogłoszenia orzeczenia w postępowaniu głównym.

[…]”.

54. Sprawy C‑182/03 i C‑217/03 zostały połączone do celów procedury ustnej i wydania wyroku. Strony przedstawiły swoje uwagi na rozprawie w dniu 14 września 2005 r.

D – Okoliczności faktyczne zaistniałe po wydaniu decyzji Komisji

55. Z jednej strony Komisja zbadała nowy system podatkowy dotyczący centrów koordynacyjnych, który został jej zgłoszony przez Królestwo Belgii pismem z dnia 16 maja 2002 r.

56. Decyzją z dnia 23 kwietnia 2003 r. Komisja dopuściła ten nowy system w zakresie, w jakim przewidywał on w szczególności zasadę wstępnych zezwoleń dla centrów koordynacyjnych na okres 10 lat i określenie podstawy opodatkowania obliczanej na podstawie wszystkich kosztów działalności, z zastosowaniem odpowiedniej marży. Jednakże z uwagi na to, że ten nowy system zakładał również zwolnienie takich centrów z podatku pobieranego u źródła i z podatku kapitałowego oraz nieopodatkowanie korzyści zwanych „szczególnymi i nieodpłatnymi” przyznawanych tym centrom, Komisja wszczęła formalne postępowanie wyjaśniające w stosunku do tych trzech środków.

57. W następstwie wszczęcia tego postępowania Królestwo Belgii zobowiązało się znieść zakwestionowane zwolnienia podatkowe i zastąpić je zwolnieniami lub obniżeniami podatku obejmującymi wszystkie przedsiębiorstwa mające siedziby na jego terytorium. Zobowiązało się ponadto opodatkować wszystkie szczególne i nieodpłatne korzyści uzyskane przez centra koordynacyjne.

58. Decyzją z dnia 8 września 2004 r. Komisja uznała, że uwzględniając powyższe zobowiązania, środki zawarte w nowym systemie podatkowym dotyczącym centrów koordynacyjnych nie stanowią pomocy w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE(20) .

59. Podczas rozprawy w dniu 14 września 2005 r. przedstawiciel Królestwa Belgii jednakże podniósł, że władzom belgijskim nie udało się uzyskać od służb Komisji wystarczająco precyzyjnych wskazówek umożliwiających wprowadzenie w życie nowego systemu i wobec powyższego zrezygnowały one z tego systemu, o czym Komisja została poinformowana pismem z dnia 28 lutego 2005 r. Wyjaśnił on również, że Królestwo Belgii zdecydowało się na działania o charakterze generalnym, które zostały przyjęte latem 2005 r.

60. Z drugiej strony Królestwo Belgii przyjęło działania na rzecz centrów koordynacyjnych, dla których termin ważności zezwolenia upłynął po wydaniu decyzji z dnia 17 lutego 2003 r.

61. Pismem z dnia 20 marca 2003 r. na podstawie art. 88 ust. 3 WE minister finansów Królestwa Belgii zgłosił Komisji zamiar przyznania do dnia 31 grudnia 2005 r. ulg podatkowych identycznych z ulgami przewidzianymi w systemie podatkowym obejmującym centra koordynacyjne tym centrom, których zezwolenie wygasa pomiędzy dniem 17 lutego 2003 r. a dniem 31 grudnia 2005 r.

62. Pismem z tego samego dnia Królestwo Belgii zwróciło się do Rady o uznanie tych środków za zgodne ze wspólnym rynkiem na podstawie art. 88 ust. 2 akapit trzeci WE.

63. Pismem z dnia 25 kwietnia 2003 r. przewodniczący Komisji odpowiedział belgijskiemu ministrowi finansów, że decyzja z dnia 17 lutego 2003 r. podlega wykonaniu, że Belgia nie może zawiesić jej zastosowania oraz że przyznanie lub przedłużenie zgody na objęcie spornym systemem podatkowym jest wyraźnie określone przez wspomnianą decyzję i z tego powodu pismo z dnia 20 marca 2003 r. nie może zostać uznane za zgłoszenie nowej pomocy w rozumieniu art. 88 ust. 3 WE.

64. Pismem z dnia 26 maja 2003 r. Królestwo Belgii powiadomiło ponownie Komisję o swoich planach przedstawionych w piśmie z dnia 20 marca 2003 r. Pismem z tego samego dnia zwróciło się ponownie do Rady o uznanie projektowanych środków za zgodne ze wspólnym rynkiem zgodnie z art. 88 ust. 2 akapit trzeci WE.

65. Podczas posiedzenia w dniu 3 czerwca 2003 r. Rada Ecofin wyraziła co do zasady swoją zgodę w sprawie tego wniosku i zobowiązała Komitet Stałych Przedstawicieli do przyjęcia wszystkich koniecznych środków w celu umożliwienia Radzie wydania stosownej decyzji możliwie jak najszybciej, a w każdym razie przed końcem czerwca 2003 r.

66. W odpowiedzi na powiadomienie dokonane przez Królestwo Belgii pismem z dnia 26 maja 2003 r. i bez uszczerbku dla wyżej wymienionego postanowienia o zarządzeniu środków tymczasowych z dnia 26 czerwca 2003 r., Komisja pismem z dnia 17 lipca 2003 r. potwierdziła odpowiedź, jakiej udzieliła w dniu 25 kwietnia 2003 r.

E – Decyzja Rady

67. W swojej decyzji z dnia 16 lipca 2003 r. Rada przypomina okoliczności stanu faktycznego i prawnego, w których Królestwo Belgii wystąpiło do niej o wyrażenie zgody na planowane środki dla centrów koordynacyjnych, których zezwolenie wygasa pomiędzy dniem 17 lutego 2003 r. a dniem 31 grudnia 2005 r.

68. Wskazuje, że Komisja uznała w 1987 r. oraz w 1990 r., że system podatkowy dotyczący centrów koordynacyjnych wprowadzony rozporządzeniem królewskim nr 187 nie budzi zastrzeżeń. Przedstawia okoliczności, które spowodowały, że Komisja przeprowadziła ponowne badanie tego systemu oraz opisuje treść decyzji z dnia 17 lutego 2003 r. Rada przypomina również, że w trakcie jej posiedzenia w dniach 26 i 27 listopada 2000 r. zostały zatwierdzone wnioski, zgodnie z którymi przedsiębiorstwa korzystające ze szkodliwego systemu podatkowego w dniu 31 grudnia 2000 r. mogą nadal z niego korzystać aż do dnia 31 grudnia 2005 r., oraz że Rada zastrzega sobie możliwość wydania zgody na przedłużenie jego obowiązywania po tej dacie po uwzględnieniu szczególnych okoliczności.

69. Następnie Rada wyjaśnia, że centra, których dotyczy wniosek Królestwa Belgii, posiadają czasowe zezwolenia, które na podstawie rozporządzenia królewskiego nr 187 podlegają przedłużeniu, oraz że bez przyznania im projektowanych środków centra te mogą zakończyć prowadzenie swojej działalności w Belgii, co pociągnie za sobą skutki gospodarcze i socjalne bardzo negatywne dla tego państwa członkowskiego.

70. Rada wspomina również, że Komisja w swojej decyzji przyjęła, że skutki systemu podatkowego dotyczącego centrów koordynacyjnych mogą być utrzymane w okresie po dniu 31 grudnia 2005 r. i że inne decyzje Komisji przyznają konkurencyjnym systemom podatkowym innych państw członkowskich terminy aż do dnia 31 grudnia 2010 r.; w ten sposób zastosowanie szczególnych środków planowanych przez Królestwo Belgii nie powinno pociągnąć za sobą możliwości powstania zakłóceń konkurencji nieproporcjonalnych do spodziewanych korzyści.

71. Z powyższego Rada wywodzi, że istnieją wyjątkowe okoliczności, które uzasadniają przychylenie się do wniosku Królestwa Belgii o przyznanie do dnia 31 grudnia 2005 r. zaplanowanych instrumentów podatkowych centrom koordynacyjnym dysponującym zezwoleniem w dniu 31 grudnia 2000 r., których termin ważności upływa w okresie od dnia 17 lutego 2003 r. do dnia 31 grudnia 2005 r.

72. Na podstawie tych rozważań Rada postanowiła, co następuje:

„Artykuł 1

Uznaje się za zgodną ze wspólnym rynkiem pomoc, którą Belgia zamierza przyznać do dnia 31 grudnia 2005 r. przedsiębiorstwom, które w dniu 31 grudnia 2000 r. korzystały z zezwolenia jako centrum koordynacyjne na podstawie rozporządzenia królewskiego nr 187 z dnia 30 grudnia 1982 r., którego termin ważności wygasa w okresie od dnia 17 lutego 2003 r. do dnia 31 grudnia 2005 r., i która polega, na zasadzie odstępstwa od ogólnie obowiązujących reguł prawa podatkowego, na:

– zastosowaniu zwykłej stawki opodatkowania spółek na bazie teoretycznej podstawy opodatkowania odpowiadającej zmiennemu odsetkowi określonych kosztów działalności (metoda zwana »cost plus«). Alternatywna podstawa opodatkowania zostaje jednak przyjęta wówczas, kiedy przekracza ona podstawę opodatkowania wynikającą z zastosowania metody »cost plus«; ta alternatywna podstawa opodatkowania obejmuje szczególne i nieodpłatne korzyści uzyskane przez centra oraz niedopuszczalne wydatki,

– zastosowaniu specjalnego rocznego podatku w wysokości 10 000 EUR na jednego pracownika, a maksymalnie w wysokości 100 000 EUR,

– zwolnieniu z podatku od nieruchomości w stosunku do nieruchomości będących własnością centrów i których używają one do wykonywania swojej działalności,

– zwolnieniu z podatku pobieranego u źródła od dywidend, odsetek i należności licencyjnych, które są płacone przez centra, z wyjątkiem gdy w przypadku odsetek beneficjent jest płatnikiem podatku od osób fizycznych lub podatku od osób prawnych,

– zwolnieniu z podatku pobieranego u źródła od dochodów, które centra uzyskują z tytułu lokat pieniężnych,

– zwolnieniu z opłat rejestracyjnych w wysokości 0,50% z tytułu wniesienia wkładów oraz podwyższenia kapitału zakładowego.

[…]” [tłumaczenie nieoficjalne].

F – Postępowanie sporne dotyczące decyzji Rady

73. Pismem z dnia 24 września 2003 r. Komisja wniosła do Trybunału skargę o stwierdzenie nieważności decyzji Rady.

74. Rada złożyła odpowiedź na skargę w dniu 16 grudnia 2003 r.; Komisja swoją replikę w dniu 27 lutego 2004 r. i Rada swoją duplikę w dniu 18 maja 2004 r.

75. Po zakończeniu procedury pisemnej Trybunał wydał wyrok w dniu 29 czerwca 2004 r. w sprawie Komisja przeciwko Radzie(21), w którym orzekł, że Rada nie jest już kompetentna do przyznania, na podstawie art. 88 ust. 2 akapit trzeci WE, beneficjentom bezprawnej pomocy, która została uznana za niezgodną ze wspólnym rynkiem decyzją Komisji, kwoty przeznaczonej do zrekompensowania zwrotów, jakich zobowiązani są dokonać na podstawie tejże decyzji(22) .

76. Strony wypowiedziały się w przedmiocie konsekwencji, jakie należy wyciągnąć z tego wyroku w ramach niniejszego postępowania podczas rozprawy w dniu 14 września 2005 r.

Badanie skarg

77. Rozpocznę od zbadania skargi wniesionej przez Komisję na decyzję Rady.

A – Skarga na decyzję Rady (sprawa C‑399/03)

1. Żądania i zarzuty stron

78. Komisja wnosi o stwierdzenie nieważności decyzji Rady oraz obciążenie Rady kosztami postępowania.

79. Na poparcie skargi Komisja podnosi cztery zarzuty, oparte odpowiednio na braku kompetencji Rady, nadużyciu władzy i postępowania, naruszeniu traktatu oraz ogólnych zasad prawa wspólnotowego i, tytułem żądania ewentualnego, na oczywistym błędzie w ocenie i nadużyciu władzy w przedmiocie występowania wyjątkowych okoliczności.

80. Komisja podnosi, że zarzut pierwszy jest uzasadniony w świetle ww. wyroku w sprawie Komisja przeciwko Radzie. Wyjaśnia, że celem decyzji Rady jes t utrzymanie skutków spornego systemu podatkowego uznanego przez Komisję za niezgodny ze wspólnym rynkiem i który, jak utrzymuje Rada, nie dotyczy systemu nowej pomocy ani środków indywidualnych.

81. Komisja podnosi również, że Rada nie była już kompetentna, rationae temporis, do wydania decyzji z dnia 16 lipca 2003 r., ponieważ art. 88 ust. 2 WE wyznaczał jej termin trzech miesięcy do zajęcia stanowiska i że dzień 20 marca 2003 r. należy przyjąć jako datę, w której Królestwo Belgii przedstawiło Radzie wniosek w sprawie pomocy.

82. Rada wnosi, tytułem żądania głównego, o oddalenie skargi i, tytułem żądania ewentualnego, o utrzymanie skutków swojej decyzji do daty wydania wyroku przez Trybunał. Wnosi również o obciążenie Komisji kosztami postępowania.

83. Rada stoi na stanowisku, że rozstrzygnięcie przyjęte w wyżej wymienonym wyroku w sprawie Komisja przeciwko Radzie nie może być transponowane na grunt niniejszej skargi, ponieważ w niniejszym przypadku Rada wydała zgodę na wdrożenie nowej pomocy, różnej od pomocy, której dotyczyła decyzja Komisji.

84. Rada wyjaśnia, iż fakt, że system pomocy uznany został za niezgodny ze wspólnym rynkiem, nie uniemożliwia określonemu państwu członkowskiemu przyznania nowej pomocy przedsiębiorstwom, które mogły korzystać z uprzednio stosowanego systemu, co zresztą jest wyraźnie przewidziane rozporządzeniem nr 659/1999.

85. Podnosi, że pomoc, na którą wydała zgodę w swojej decyzji, różni się od systemu podatkowego dotyczącego centrów koordynacyjnych uznanego przez Komisję za pomoc państwa niezgodną ze wspólnym rynkiem z następujących przyczyn: po pierwsze, z punktu widzenia formalnego, jest ona wprowadzona innymi przepisami prawa; po drugie, w przeciwieństwie do tego systemu podatkowego jest ona przyznana ograniczonej liczbie przedsiębiorstw, których tożsamość jest znana, to jest 30 centrom koordynacyjnym, których zezwolenie wygasa w okresie od dnia 17 lutego 2003 r. do dnia 31 grudnia 2005 r.; ponadto skutki jej decyzji są ograniczone do dnia 31 grudnia 2005 r.

86. Rada stoi na stanowisku, że okoliczność, iż Komisja uznała system podatkowy dotyczący centrów koordynacyjnych za niezgodny ze wspólnym rynkiem, nie stoi na przeszkodzie temu, by Królestwo Belgii przyznało określonym centrom ulgi podatkowe porównywalne z tymi, jakie wprowadził uprzednio obowiązujący system.

87. Rada wskazuje ponadto, że celem jej decyzji nie jest unicestwienie skutków decyzji Komisji. Komisja uznała, że system podatkowy dotyczący centrów koordynacyjnych stanowi pomoc państwa; w tej sytuacji Rada i Komisja mają prawo wyrazić zgodę na środki pomocy, które są ich zdaniem uzasadnione przez okoliczności.

88. Co się tyczy ponadto terminu, jaki upłynął pomiędzy złożeniem wniosku przez Królestwo Belgii a wydaniem decyzji z dnia 16 lipca 2003 r., Rada podnosi, że pismo stałego przedstawiciela Belgii przy Unii Europejskiej z dnia 20 marca 2003 r. jest wyłącznie dokumentem wstępnym mającym ułatwić tłumaczenia, aby mogły odbyć się dyskusje dotyczące projektowanych środków. Wniosek Królestwa Belgii został złożony do Rady dopiero w dniu 26 maja 2003 r.

2. Ocena

89. Na podstawie analizy podziału uprawnień w zakresie pomocy państwa pomiędzy Radą a Komisją, przyjętego przez Trybunał w wyżej wymienionym wyroku w sprawie Komisja przeciwko Radzie, wydanym przez Trybunał w pełnym składzie, stoję na stanowisku, że zarzut oparty na braku kompetencji Rady do wydania decyzji z dnia 16 lipca 2003 r. jest uzasadniony.

90. Na poparcie mojej analizy przytoczę na wstępie okoliczności faktyczne oraz uzasadnienie Trybunału przedstawione w tym wyroku.

91. W 1994 r. i w 1999 r. Republika Portugalska ustanowiła różne systemy pomocy na rzecz pewnych przedsiębiorstw sektora rolnego w formie kredytów, odroczenia spłaty pożyczek i kredytów preferencyjnych. Komisja uznała te systemy za pomoc niezgodną ze wspólnym rynkiem w całości lub w części i nakazała jej odzyskanie wraz z odsetkami od należnych kwot.

92. Po wydaniu decyzji przez Komisję Republika Portugalska wystąpiła do Rady, na podstawie art. 88 ust. 2 akapit trzeci WE, z wnioskiem o wyrażenie zgody na przyznanie pomocy hodowcom portugalskim zobowiązanym do zwrotu wspomnianej powyżej pomocy w kwocie odpowiadającej sumom podlegającym zwrotowi.

93. Rada przychyliła się do tego wniosku(23) . Uzasadniła, że dokonanie zwrotu pomocy przyznanej przez Republikę Portugalską zagroziłoby istnieniu dużej liczby beneficjentów tej pomocy i miałoby bardzo niekorzystne skutki społeczne w niektórych regionach tego państwa członkowskiego(24) . Wywiodła z powyższego, że istnieją wyjątkowe okoliczności w rozumieniu art. 88 ust. 2 akapit trzeci WE, które uzasadniają wyrażenie zgody na przyjęcie planowanych środków.

94. Komisja wystąpiła do Trybunału ze skargą o stwierdzenie nieważności tej decyzji i w ramach skargi podniosła między innymi zarzut braku kompetencji Rady do wydania tej decyzji.

95. W ocenie tego zarzutu Trybunał przyjął dwuetapowe podejście. W pierwszej kolejności określił zakres zastosowania art. 88 ust. 2 akapit trzeci WE, który określa uprawnienia Rady w zakresie pomocy państwa. Trybunał wskazał, że postanowienie to ma charakter wyjątku, ponieważ art. 87 WE i 88 WE zastrzegają na rzecz Komisji zasadniczą rolę w zakresie uznania ewentualnej niezgodności danej pomocy ze wspólnym rynkiem.

96. Z treści art. 88 ust. 2 akapity trzeci i czwarty WE Trybunał wywiódł również, że jeśli zainteresowane państwo członkowskie nie wystąpiło do Rady z wnioskiem, zanim Komisja uznała omawianą pomoc za niezgodną ze wspólnym rynkiem, Rada nie jest dłużej uprawniona do wykonywania wyjątkowego uprawnienia powierzonego jej na mocy tegoż akapitu trzeciego do celów uznania takiej pomocy za zgodną ze wspólnym rynkiem(25) .

97. Trybunał dodał, że ta wykładnia, która pozwala na uniknięcie sytuacji, w której ta sama pomoc państwa jest przedmiotem sprzecznych decyzji wydanych kolejno przez Komisję i przez Radę, przyczynia się do poszanowania zasady pewności prawa.

98. Następnie Trybunał uznał, że z granic kompetencji Rady określonych w ten sposób wynika, że nie jest ona również uprawniona do stanowienia w zakresie pomocy, której przedmiotem jest przyznanie beneficjentom pomocy przyznanej bezprawnie i uznanej za niezgodną ze wspólnym rynkiem decyzją Komisji kwoty przeznaczonej do zrekompensowania zwrotu, do którego są zobowiązani na podstawie tej decyzji.

99. Trybunał wyjaśnił, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zniesienie w drodze odzyskania pomocy państwa przyznanej bezprawnie jest logiczną konsekwencją stwierdzenia jej bezprawnego charakteru, ponieważ zobowiązanie państwa, które taką pomoc przyznało, do jej zniesienia ma na celu przywrócenie stanu poprzedniego i cel ten zostaje osiągnięty, kiedy sporna pomoc wraz z należnymi odsetkami za opóźnienie zostaje zwrócona przez beneficjenta.

100. Trybunał wywiódł z powyższego, że przyznanie, że państwo członkowskie może udzielić beneficjentom pomocy przyznanej bezprawnie, uprzednio uznanej decyzją Komisji za niezgodną ze wspólnym rynkiem, nowej pomocy w kwocie równej kwocie pomocy przyznanej bezprawnie, mającej na celu zneutralizowanie skutków zwrotów, do których beneficjenci ci są zobowiązani na podstawie tej decyzji, byłoby równoznaczne z pozbawieniem skuteczności decyzji przyjętych przez Komisję na mocy art. 87 WE i 88 WE.

101. Zdaniem Trybunału, podobnie jak Rada nie może blokować skuteczności decyzji Komisji stwierdzającej, że określona pomoc jest niezgodna ze wspólnym rynkiem poprzez samodzielne uznanie pomocy za zgodną z tym rynkiem, tak samo nie może ona już pozbawić takiej decyzji skuteczności poprzez uznanie za zgodną ze wspólnym rynkiem, na mocy art. 88 ust. 2 akapit trzeci WE, pomocy mającej na celu zrekompensowanie beneficjentom pomocy przyznanej bezprawnie, uznanej za niezgodną ze wspólnym rynkiem zwrotów, do których są oni zobowiązani na podstawie tej decyzji(26) .

102. Zastosowanie tych reguł do niniejszego sporu prowadzi do wniosku, że Rada nie była uprawniona do wydania decyzji z dnia 16 lipca 2003 r.

103. W istocie, Królestwo Belgii wystąpiło do Rady z wnioskiem na podstawie art. 88 ust. 2 akapit trzeci WE dopiero po wydaniu decyzji z dnia 17 lutego 2003 r. Wobec powyższego, zgodnie z wyżej wymienionym wyrokiem w sprawie Komisja przeciwko Radzie(27), Rada nie była już uprawniona do wykonywania wyjątkowych uprawnień, jakie przyznaje jej to postanowienie w zakresie uznania za zgodny ze wspólnym rynkiem systemu krajowego, który Komisja uznała za niezgodny ze wspólnym rynkiem w tej decyzji. Podobnie, zgodnie z tym samym wyrokiem, Rada nie mogła pozbawić skuteczności wspomnianej decyzji.

104. Wobec powyższego, w przeciwieństwie do tego, co utrzymuje Rada, stoję na stanowisku, że wydając decyzję z dnia 16 lipca 2003 r., Rada naruszyła te dwie reguły.

105. Z porównania środków opisanych w art. 1 decyzji Rady, jak również w pismach Królestwa Belgii z dnia 28 marca i z dnia 26 maja 2003 r., wynika, że środki te są identyczne w swojej treści ze środkami przyjętymi w ramach systemu podatkowego dotyczącego centrów koordynacyjnych, będącymi przedmiotem decyzji Komisji. Środki dopuszczone przez Radę polegają bowiem na zastosowaniu tej samej metody przy określaniu zysków podlegających opodatkowaniu i tej samej wysokości podatku w zależności od ilości pracowników, które stosował wcześniejszy system podatkowy dotyczący centrów koordynacyjnych. Zastosowane zostają również te same zwolnienia z podatku pobieranego u źródła, podatku od nieruchomości, jak również zwolnienie z podatku kapitałowego.

106. Następnie należy stwierdzić, że środki, których dotyczy decyzja Rady, są dopuszczone w odniesieniu do centrów koordynacyjnych korzystających w dniu 31 grudnia 2000 r. z systemu podatkowego uznanego za niezgodny ze wspólnym rynkiem, których zezwolenie wygasa pomiędzy dniem 17 lutego 2003 r. a dniem 31 grudnia 2005 r. Środki te są zatem dopuszczone na rzecz przedsiębiorstw będących beneficjentami systemu pomocy uznanej decyzją Komisji za niezgodną ze wspólnym rynkiem, które zgodnie z tą decyzją nie mogły uzyskać przedłużenia obowiązywania tego systemu.

107. Ponadto z uzasadnienia decyzji Rady wyraźnie wynika, że przedmiotem jej jest zaradzenie skutkom decyzji Komisji dotykającym centra koordynacyjne, których zezwolenie wygasa w okresie pomiędzy dniem 17 lutego 2003 r. a dniem 31 grudnia 2005 r.(28) .

108. Zezwalając w ten sposób Królestwu Belgii na zastosowanie do centrów koordynacyjnych, których zezwolenie wygasa w okresie pomiędzy dniem 17 lutego 2003 r. a dniem 31 grudnia 2005 r., systemu podatkowego identycznego z systemem uznanym przez Komisję za niezgodny ze wspólnym rynkiem decyzją z dnia 17 lutego 2003 r. w celu zaradzenia skutkom braku możliwości przedłużenia obowiązywania tego systemu w stosunku do tych centrów, Rada wypowiedziała się w sprawie zgodności ze wspólnym rynkiem systemu, w odniesieniu do którego Komisja wydała już decyzję, i Rada usiłowała unicestwić skutki tej decyzji w stosunku do centrów.

109. Żaden z argumentów podniesionych przez Radę nie może podważyć tej analizy. Fakt, że dopuszczone przez Radę środki są formalnie wprowadzone na podstawie nowych przepisów ustawodawczych przyjętych przez Królestwo Belgii, a nie na podstawie wniosku o przedłużenie obowiązywania systemu podatkowego ustanowionego przez rozporządzenie królewskie nr 187, nie pozwala traktować ich jako różne środki. Podział uprawnień pomiędzy Radę a Komisję, określony przez Trybunał w wyżej wymienionym wyroku w sprawie Komisja przeciwko Radzie, w sposób oczywisty można by było łatwo obejść i skuteczność (effet utile) decyzji dotyczących uznania pomocy za niezgodną ze wspólnym rynkiem byłaby w znacznym stopniu zagrożona, gdyby wystarczyło, by zainteresowane państwo członkowskie powtórzyło w nowych przepisach identyczne przepisy dotyczące systemu pomocy uznanego za niezgodny ze wspólnym rynkiem i przedłożyło je Radzie.

110. Jak wynika z wyżej wymienionego wyroku w sprawie Komisja przeciwko Radzie, w celu określenia, czy Rada działała w ramach uprawnień, jakie przyznaje jej art. 88 ust. 2 akapit trzeci WE, należy zbadać skutki środków, których dotyczą decyzje wydane odpowiednio przez Komisję, a następnie przez Radę.

111. Podobnie argumenty, zgodnie z którymi decyzja Rady dotyczy wyłącznie określonej dokładnie liczby przedsiębiorstw i pociąga za sobą skutki ograniczone w czasie, nie pozwalają uznać, że Rada była uprawniona do wydania zgody na sporne środki na podstawie art. 88 ust. 2 akapit trzeci WE.

112. Jak wynika z uzasadnienia wyżej wymienionego wyroku w sprawie Komisja przeciwko Radzie, podział uprawnień pomiędzy Radę a Komisję w zakresie pomocy państwa ma na celu poszanowanie zasady pewności prawa przez uniknięcie sytuacji, w których ta sama pomoc jest przedmiotem sprzecznych decyzji przyjętych kolejno przez te instytucje(29) . W sytuacji gdy Komisja uznała pomoc za niezgodną ze wspólnym rynkiem, państwo członkowskie i beneficjenci pomocy mają prawo zaskarżyć tę decyzję bezpośrednio lub pośrednio do sądu wspólnotowego lub do sądu krajowego. Zasada pewności prawa wymaga również, aby w sytuacji gdy decyzja Komisji jest ostateczna, nie mogła ona zostać uchylona decyzją Rady. Chodzi ponadto o uniknięcie ewentualnego konfliktu pomiędzy decyzją Rady a wyrokiem sądu wspólnotowego wydanego w sprawie decyzji wcześniej przyjętej przez Komisję.

113. Uwzględniając powyżej określone cele, determinującym kryterium jest ustalenie, czy decyzja Rady jest, czy nie jest sprzeczna z decyzją Komisji lub czy unicestwia jej skutki. Nie ma zatem znaczenia, że decyzja Rady dotyczy bardziej ograniczonej liczby przedsiębiorstw w porównaniu z decyzją Komisji lub że środki, na jakie wyraża zgodę, mają okres obowiązywania krótszy w porównaniu z systemem podatkowym, który został uznany przez Komisję za niezgodny ze wspólnym rynkiem. Wystarczy stwierdzić w tym przypadku, że art. 2 decyzji Komisji stanowi, iż od dnia jej notyfikacji przedłużenie obowiązywania tego systemu nie jest możliwe poprzez przedłużenie obowiązujących zezwoleń (akapit drugi) oraz że w przypadku gdy ważność zezwolenia kończy się przed dniem 31 grudnia 2010 r., niemożliwe jest przyznanie możliwości korzystania z tego systemu, nawet tymczasowo (akapit trzeci).

114. Z powyższego wynika, że Rada nie była uprawniona do wydania zgody Królestwu Belgii na objęcie tych centrów systemem podatkowym identycznym z systemem, który został uznany przez Komisję za niezgodny ze wspólnym rynkiem. Stoję zatem na stanowisku, że zarzut pierwszy podniesiony przez Komisję i oparty na braku kompetencji Rady do wydania decyzji z dnia 16 lipca 2003 r. jest zasadny i wobec powyższego należy stwierdzić nieważność tej decyzji.

115. W świetle powyższych rozważań proponujemy, aby Trybunał stwierdził nieważność decyzji Rady bez konieczności badania pozostałych zarzutów podniesionych przez Komisję na poparcie jej skargi. Rada, która sprawę przegrała, powinna ponieść koszty postępowania.

116. Rada wnioskuje, aby w przypadku stwierdzenia nieważności jej decyzji z dnia 16 lipca 2003 r. skutki tej decyzji były utrzymane do dnia wydania wyroku przez Trybunał.

117. Nie uważam, by możliwe było przychylenie się do tego wniosku z następujących powodów. Podział uprawnień przewidzianych w art. 88 WE w zakresie pomocy państwa ma na celu, jak już zostało wspomniane, uniknięcie ewentualnych konfliktów nie tylko pomiędzy Komisją a Radą dotyczących tego samego środka krajowego, ale również pomiędzy Radą a sądem wspólnotowym, w przypadku gdy sąd orzeka w sprawie skargi o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji.

118. W tym przypadku decyzja z dnia 17 lutego 2003 r. była przedmiotem dwóch skarg wniesionych, odpowiednio, przez Królestwo Belgii i przez Forum 187. Przedmiotem skargi tego państwa członkowskiego jest stwierdzenie nieważności tej decyzji w zakresie, w jakim zakazuje mu ona przedłużania zezwoleń, których ważność wygasa po dniu 17 lutego 2003 r. Wiadomo również, że Królestwo Belgii oraz Forum 187 uzyskały na mocy postanowienia o zarządzeniu środków tymczasowych z dnia 26 czerwca 2003 r. zawieszenie wykonania decyzji Komisji w zakresie, w jakim zakazuje ona jakiegokolwiek przedłużenia ważności zezwolenia po tej dacie. Z powyższego wynika, że na podstawie tego postanowienia sądu Królestwo Belgii może przedłużać zezwolenia posiadane przez centra, których ważność kończy się po dniu 17 lutego 2003 r. Postanowienie to pociąga za sobą skutki porównywalne ze skutkami decyzji Rady, ponieważ, jak zostało to wykazane, instrumenty podatkowe, których dotyczy decyzja, są identyczne z instrumentami podatkowymi przewidzianymi przez system podatkowy dotyczący centrów koordynacyjnych.

119. Uwzględniając te okoliczności, wniosek Rady o utrzymanie skutków decyzji do ogłoszenia wyroku przez Trybunał staje się bezprzedmiotowy, jeżeli Trybunał przychyli się do skarg wniesionych przez Królestwo Belgii i przez Forum 187.

120. Jeżeli natomiast Trybunał oddali te skargi i uchyli skutki postanowienia o zarządzeniu środków tymczasowych, byłoby sprzeczne i niezgodne z podziałem uprawnień ustalonym w art. 88 WE przyjęcie, że decyzja Rady jest skuteczna aż do ogłoszenia wyroku przez Trybunał. Jako że wyrok ten nie będzie mógł być wydany przed dniem 31 grudnia 2005 r., przyjęcie takiego rozwiązania pozbawiałoby stwierdzenie nieważności decyzji Rady wszelkiej skuteczności.

B – Skargi na decyzję Komisji (sprawy połączone C‑182/03 i C‑217/03)

1. Żądania stron

a) Sprawa Belgia przeciwko Komisji (C‑182/03)

121. Królestwo Belgii wnosi do Trybunału o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji w zakresie, w jakim nie zezwala mu ona na dokonanie przedłużenia, nawet tymczasowo, statusu „centrum koordynacyjnego” tym centrom, które ten status posiadały w dniu 31 grudnia 2000 r.

122. Przedmiotem jego skargi jest stwierdzenie nieważności art. 2 akapity drugi i trzeci decyzji Komisji w zakresie, w jakim decyzja ta stanowi, że „[o]d chwili notyfikacji niniejszej decyzji nowi beneficjenci nie będą mogli korzystać z tego systemu ani z jego części [...] poprzez przedłużenie obowiązujących zezwoleń” oraz że „[z]godnie z akapitem drugim w przypadku przedłużenia zezwolenia przed [dniem 31 grudnia 2010 r.] nie można już gwarantować – nawet tymczasowo – korzystania z systemu, który jest przedmiotem niniejszej decyzji”(30) .

123. To państwo członkowskie wnosi również o obciążenie Komisji kosztami postępowania, w tym kosztami związanymi z postępowaniem w sprawie wniosku o zarządzenie środków tymczasowych.

124. W piśmie z dnia 9 maja 2003 r., złożonym w następstwie sprostowania z dnia 23 kwietnia 2003 r., Królestwo Belgii podniosło dwa nowe zarzuty przeciwko temu sprostowaniu. Zarzut pierwszy oparty był na naruszeniu zasady pewności prawa, które spowodowane jest trudnościami, z jakimi, zdaniem tego państwa członkowskiego, wiąże się nadal wykładnia art. 2 akapit trzeci decyzji z dnia 17 lutego 2003 r. w jego nowej wersji, jaka wynika z tego sprostowania. Jednakże po uzyskaniu wyjaśnień ze strony Komisji zawartych w jej odpowiedzi na skargę i dotyczących znaczenia tego artykułu oraz zakresu środków przejściowych, jakie on wprowadza, Królestwo Belgii wyraźnie wycofało ten nowy zarzut w swojej replice(31) . Wobec powyższego zarzut ten nie podlega badaniu.

125. Drugi z nowych zarzutów kwestionował okoliczności, w jakich przyjęte zostało to sprostowanie. W ramach tego zarzutu Królestwo Belgii stwierdziło, że ma poważne wątpliwości co do zgodności z prawem procedury wydania tego sprostowania. Podniosło również, że zastrzega sobie prawo do kwestionowania jego ważności. Podniosło, że Komisja zobowiązana jest określić, według jakiej procedury decyzyjnej akt ten został wydany i dostarczyć dowód, że był on dołączony, w zależności od przypadku, do streszczenia przygotowanego na koniec posiedzenia lub do notatki dziennej, o których mowa w art. 18 regulaminu Komisji(32) . Królestwo Belgii dodaje, że w przeciwnym wypadku Trybunał obowiązany jest określić w drodze postanowienia, zgodnie z art. 45 regulaminu, środki dowodowe, które uzna za stosowne, mając na uwadze prawa skarżącego.

126. W swojej odpowiedzi na skargę Komisja wyjaśniła, że sprostowanie z dnia 23 kwietnia 2003 r. opatrzone było takimi samymi oficjalnymi pieczęciami uwierzytelniającymi jak pierwotna wersja decyzji z dnia 17 lutego 2003 r. Komisja utrzymuje również, że akt ten został wydany w ramach procedury ustnej w trakcie posiedzenia kolegium w dniu 23 kwietnia 2003 r. przy ścisłym poszanowaniu przepisów proceduralnych tego gremium.

127. Stwierdzam, że w skardze dodatkowej Królestwo Belgii nie żądało stwierdzenia nieważności wspomnianego sprostowania, ale po prostu zastrzegło sobie prawo zakwestionowania jego ważności w późniejszym terminie. Nie wystąpiło więc do Trybunału z prawdziwą skargą w rozumieniu art. 38 regulaminu.

128. Zaznaczam ponadto, że Królestwo Belgii nie przedstawiło żadnego dowodu, który pozwoliłby przypuszczać, że sprostowanie to zostało wydane z naruszeniem regulaminu Komisji i że jest obarczone naruszeniem istotnych wymogów proceduralnych. Jedyną okolicznością przedstawioną w tym zakresie przez Królestwo Belgii był fakt, iż chodzi o akt sprostowania. Jednakże z wyjaśnień Komisji wynika, że akt ten został wydany zgodnie z taką samą procedurą jak procedura, według której została wydana decyzja z dnia 17 lutego 2003 r.(33) w swojej pierwotnej wersji. Stwierdzenie to jest poparte faktem, że pismo Komisji z dnia 23 kwietnia 2003 r. i sprostowana wersja decyzji z dnia 17 lutego 2003 r. są opatrzone identycznymi pieczęciami uwierzytelniającymi, jakimi opatrzona jest pierwotna wersja decyzji. Ponadto wydaje się, że to państwo członkowskie nie kwestionowało już zgodności z prawem procedury zastosowanej przy wydawaniu aktu sprostowania decyzji ani w swojej replice, ani na etapie procedury ustnej.

129. Stoję zatem na stanowisku, że drugi nowy zarzut podniesiony przez Królestwo Belgii w jego skardze dodatkowej nie jest dopuszczalny, ponieważ nie jest podniesiony na poparcie skargi i, tytułem ewentualnym, że powinien zostać oddalony.

130. Wobec powyższego Królestwo Belgii wniosło do Trybunału skargę o stwierdzenie częściowej nieważności decyzji Komisji w zakresie, w jakim nie pozwala mu ona na przedłużenie, nawet tymczasowe, terminu ważności zezwolenia dla centrów koordynacyjnych objętych zakwestionowanym systemem w dniu 31 grudnia 2000 r. i których zezwolenie wygasa przed dniem 31 grudnia 2010 r.

131. Komisja wnosi o oddalenie tej skargi i obciążenie Królestwa Belgii kosztami postępowania, w tym kosztami związanymi z postępowaniem w sprawie wniosku o zarządzenie środków tymczasowych.

b) Sprawa Forum 187 przeciwko Komisji (C‑217/03)

132. Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 30 kwietnia 2003 r. Forum 187 wniosło do Sądu o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 17 lutego 2003 r. w całości lub w części.

133. W swojej skardze Forum 187 wnosi, tytułem żądania głównego, o stwierdzenie nieważności decyzji w całości, a w szczególności jej art. 1, w którym uznaje ona, że system podatkowy dotyczący centrów koordynacyjnych jest pomocą państwa niezgodną ze wspólnym rynkiem. Wnosi również, tytułem żądania ewentualnego, o stwierdzenie częściowej nieważności decyzji Komisji w zakresie, w jakim nie przewidziała ona stosownych środków przejściowych.

134. W pierwotnej skardze Forum 187 zarzuca Komisji, że nie przyjęła takich środków przejściowych dotyczących z jednej strony centrów koordynacyjnych, których zezwolenie zostało przedłużone w okresie pomiędzy dniem 31 grudnia 2000 r. a dniem 17 lutego 2003 r. oraz z drugiej strony centrów, których zezwolenie wygasa w 2003 r., po dniu 17 lutego, oraz w 2004 r. Jednakże na skutek sprostowania treści art. 2 decyzji z dnia 17 lutego 2003 r. Forum 187 wycofało swoją skargę w zakresie, w jakim dotyczyła centrów, których zezwolenie zostało przedłużone w okresie pomiędzy dniem 31 grudnia 2000 r. a dniem 17 lutego 2003 r.(34) .

135. Forum 187 wnosi ponadto o obciążenie Komisji kosztami postępowania w sprawach C‑217/03 i T‑276/02(35) .

136. W następstwie sprostowania decyzji z dnia 17 lutego 2003 r. Forum 187 złożyło w Trybunale skargę dodatkową w dniu 16 maja 2003 r., w której podnosiło, że błąd popełniony przez Komisję w sformułowaniu art. 2 wspomnianej decyzji doprowadził je do przedstawienia argumentów, które stały się bezprzedmiotowe. Stowarzyszenie wnosi o obciążenie Komisji powstałymi przy tej okazji kosztami, niezależnie od rozstrzygnięcia w sprawie skargi o stwierdzenie nieważności.

137. Komisja wnosi do Trybunału o odrzucenie skargi wniesionej przez Forum 187 jako oczywiście niedopuszczalnej oraz, pomocniczo, oddalenie jej jako bezzasadnej. Wnosi również o obciążenie Forum 187 kosztami postępowania.

138. Rozpocznę od zbadania zarzutu niedopuszczalności skargi wniesionej przez Forum 187 podniesionego przez Komisję.

2. Dopuszczalność skargi Forum 187

a) Argumentacja stron

139. Komisja stoi na stanowisku, że Forum 187 nie jest uprawnione do kwestionowania decyzji z dnia 17 lutego 2003 r., której nie jest adresatem, ponieważ decyzja nie dotyczy go bezpośrednio i indywidualnie.

140. Przypomina, że akt naruszający ogólne interesy tej kategorii podmiotów nie dotyczy indywidualnie stowarzyszeń takich jak Forum 187, które zostało powołane w celu promowania wspólnych interesów określonej kategorii podmiotów prawa. Skarga Forum 187 może być dopuszczalna wyłącznie wówczas, gdy stowarzyszenie to wykaże, że jego własne interesy są naruszone decyzją z dnia 17 lutego 2003 r. lub że działa ono w miejsce niektórych jego członków, którym przysługuje legitymacja czynna.

141. W odniesieniu do tego pierwszego punktu Komisja wywodzi, że Forum 187 nie może podnosić, że decyzja z dnia 17 lutego 2003 r. dotyczy go bezpośrednio i indywidualnie z powodu roli, jaką odegrało wobec władz belgijskich oraz z tytułu jego udziału w postępowaniu administracyjnym zakończonym wydaniem tejże decyzji.

142. Wskazuje, że zgodnie z wyrokiem w sprawie Arbeitsgemeinschaft Deutscher Luftfahrt-Unternehmen i Hapag-Lloyd przeciwko Komisji(36) fakt, że Forum 187 przedstawiło uwagi w imieniu swoich członków w trakcie tego postępowania, sam w sobie nie wystarcza, by przyznać mu legitymację czynną. Komisja podnosi, że nigdy nie uznała Forum 187 jako negocjatora prowadzącego negocjacje w imieniu swoich członków oraz że stowarzyszenie to nie posiada ani oficjalnego, ani quasi-oficjalnego statusu przy władzach belgijskich. Wobec powyższego sytuacja Forum 187 jest odmienna od sytuacji stowarzyszenia w sprawie zakończonej wyrokiem AIUFFASS i AKT przeciwko Komisji(37), które zajmowało szczególną pozycję w sektorze przemysłu włókienniczego. Rola Forum 187 nie może być również porównywana z rolą, jaką odegrało stowarzyszenie Landbouwschap, którego skarga została uznana za dopuszczalną w wyroku Van der Kooy i in. przeciwko Komisji(38) i które negocjowało z rządem niderlandzkim preferencyjne taryfy gazu uznane za pomoc państwa niezgodną z traktatem.

143. Ponadto Komisja wyjaśnia, że Forum 187 nie może podnosić, że decyzja z dnia 17 lutego 2003 r. narusza jego rację bytu, ponieważ wspomniana decyzja w żaden sposób nie wymaga zaprzestania działalności przez centra koordynacyjne w Belgii.

144. W odniesieniu do punktu drugiego Komisja podkreśla, że jej decyzja dotyczy systemu pomocy dostępnego dla pewnej kategorii przedsiębiorstw, a nie całości środków indywidualnych przyznających pomoc jednemu lub wielu przedsiębiorstwom wskazanym imiennie. Chodzi zatem o akt o charakterze generalnym, który znajduje zastosowanie w obiektywnie określonych przypadkach i który wywołuje skutki prawne względem kategorii osób określonych w sposób abstrakcyjny. Według Komisji wspomniana decyzja tym bardziej nie znajduje zastosowania do zamkniętego kręgu osób, których liczba i tożsamość są znane lub sprawdzalne, ale do wszystkich przedsiębiorstw, obecnych, przeszłych i przyszłych, które mogłyby rościć sobie prawo do korzyści wypływających z systemu podatkowego dotyczącego centrów koordynacyjnych.

145. Komisja podkreśla, że Forum 187 nie wymienia żadnej cechy, która pozwoliłaby stwierdzić, że sporna decyzja dotyczy niektórych jego członków „ze względu na szczególne dla nich cechy charakterystyczne lub na sytuację faktyczną, która odróżnia [ich] od wszelkich innych osób i w związku z tym indywidualizuje w sposób podobny jak adresata decyzji”, zgodnie z formułą ustanowioną w wyroku w sprawie Plaumann przeciwko Komisji(39) . Każde przedsiębiorstwo zarządzające aktualnie centrum koordynacyjnym lub przedsiębiorstwo, które rozważa stworzenie takiego centrum w przyszłości, zostanie objęte decyzją Komisji jedynie na podstawie jego obiektywnego przymiotu obecnego lub potencjalnego beneficjenta spornego systemu podatkowego, tak że decyzja z dnia 17 lutego 2003 r. nie będzie go dotyczyć bezpośrednio i indywidualnie.

146. Co więcej, zdaniem Komisji ani władze belgijskie w czasie wprowadzania tego systemu, ani Komisja w czasie jego badania nie poświęciły szczególnej uwagi żadnemu z członków Forum 187. Komisja podnosi, że sytuacja członków Forum 187 jest odmienna od sytuacji beneficjentów pomocy indywidualnej przyznanej w ramach systemu sektorowego, którzy są zobowiązani do zwrotu, jak było to w sprawach zakończonych wyrokami CETM przeciwko Komisji(40), Włochy i Sardegna Lines przeciwko Komisji(41) oraz Włochy przeciwko Komisji(42) . W niniejszym sporze żaden członek Forum 187 nie posiadał faktycznego i ustalonego prawa, na które mogła była mieć wpływ decyzja z dnia 17 lutego 2003 r. Komisja wskazuje w tym względzie, że środki tymczasowe pozwalały wszystkim centrom koordynacyjnym korzystać z ważnego zezwolenia aż do daty jego wygaśnięcia, z zastrzeżeniem tych, których zezwolenie wykraczało poza dzień 31 grudnia 2010 r.

147. Jeśli chodzi szczególnie o centra koordynacyjne, których zezwolenie miało wygasnąć zaraz po wydaniu decyzji z dnia 17 lutego 2003 r., nie znalazły się one w sytuacji odmiennej od sytuacji innych członków Forum 187 do tego stopnia, żeby doprowadzić do ich indywidualizacji tak jak adresata. Komisja wywodzi, że w systemie podatkowym przewidującym korzyść ograniczoną w czasie nieuniknione jest, że wszystkie zezwolenia nie wygasają w tym samym czasie. Data, w której następuje to wygaśnięcie, stanowi obiektywną okoliczność, która ilustruje, że centra te są objęte środkiem ogólnym i mogą nim być objęte w różny sposób. Komisja podkreśla ponadto, że wspomnianym centrom nie przysługiwało prawo nabyte do przedłużenia ich zezwolenia. Jeśli chodzi o kwestię, czy mogły one mieć uzasadnione oczekiwania co do przedłużenia ich zezwolenia, zdaniem Komisji jest to kwestia merytoryczna.

148. Wreszcie Komisja podnosi, że członkowie Forum 187 nie są pozbawieni wszelkich środków odwoławczych, ponieważ mogą zaskarżać przed sądami belgijskimi wszelkie środki podjęte przez władze państwowe i wpływające na ich sytuację podatkową. Mogliby podważyć ważność decyzji z dnia 17 lutego 2003 r. w ramach tego postępowania.

149. Forum 187 kwestionuje zarzut niedopuszczalności podniesiony przez Komisję i podtrzymuje, że jego skargę należy uznać za dopuszczalną z dwóch powodów. Po pierwsze, decyzja Komisji dotyczy niektórych z jego członków bezpośrednio i indywidualnie. Chodzi z jednej strony o 30 centrów, które otrzymały przedłużenie ich zezwolenia w latach 2001 i 2002 i dla których okres, podczas którego będą mogły korzystać ze spornego systemu podatkowego, jest ograniczony do dnia 31 grudnia 2010 r. Z drugiej strony chodzi o 8 centrów, których wniosek o przedłużenie był w trakcie rozpatrywania w chwili wydania decyzji Komisji i którym na podstawie tej decyzji nie będzie mogło zostać przyznane przedłużenie(43) .

150. Forum 187 utrzymuje, po drugie, że decyzja Komisji go dotyczy, ponieważ jest organem reprezentującym centra koordynacyjne uznanym przez władze belgijskie, wobec których ma statut quasi-oficjalny, jak dowodzą dokumenty załączone do jego odpowiedzi na zarzut niedopuszczalności. Wskazuje, że ściśle współpracowało z tymi władzami, podczas gdy Komisja i grupa ds. kodeksu postępowania przeprowadzały dochodzenie w przedmiocie systemu podatkowego dotyczącego centrów koordynacyjnych oraz że rząd belgijski regularnie wzywał je, by informowało swoich członków o rozwoju sytuacji. Wobec tego decyzja Komisji dotyczy indywidualnie Forum 187, zgodnie z zasadami określonymi przez Trybunał w wyżej wymienionym wyroku w sprawie Van der Kooy i in. przeciwko Komisji.

151. Forum 187 dodaje, że decyzja Komisji dotyczy go indywidualnie, ponieważ ma ona wpływ na jego rację bytu. Zatem w braku zastępczego systemu podatkowego znaczna liczba centrów koordynacyjnych byłaby zmuszona zastanowić się nad zasadnością ich obecności w Belgii.

152. Forum 187 podkreśla wreszcie, że odegrało istotną rolę w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez Komisję i że Komisja przekazała mu swoją decyzję bezpośrednio.

b) Ocena

153. Jak przedstawiono w trakcie rozprawy i jak wynika z orzecznictwa, stowarzyszenie takie jak Forum 187, którego zadaniem jest obrona wspólnych interesów przedsiębiorstw, jest co do zasady uprawnione do wniesienia skargi o stwierdzenie nieważności decyzji końcowej Komisji w zakresie pomocy państwa tylko w dwóch przypadkach. Jego skarga jest dopuszczalna, po pierwsze, jeśli przedsiębiorstwa, które reprezentuje lub niektóre z nich, są uprawnione do indywidualnego wniesienia skargi(44) . Stowarzyszenie jest wówczas traktowane jako działające w miejsce swoich członków. Po drugie, jego skarga jest również dopuszczalna, jeśli może ono wykazać własny interes w przeprowadzeniu postępowania. Orzecznictwo przyznaje, że może tak być w szczególności wtedy, gdy akt, o którego stwierdzenie nieważności się wnosi, wywarł wpływ na pozycję negocjacyjną stowarzyszenia(45) .

154. To ograniczenie dopuszczalności skargi stowarzyszenia wnoszonej w obronie wspólnych interesów do sądu wspólnotowego wypływa z art. 230 akapit czwarty WE, który, przypomnijmy, uzależnia wniesienie skargi o stwierdzenie nieważności przez każdą osobę fizyczną lub prawną na decyzję, której nie jest adresatem, od podwójnej przesłanki, aby ta decyzja dotyczyła jej bezpośrednio i indywidualnie. Jeśli sporny akt nie spełnia tych przesłanek, skarga skierowana przeciwko niemu przez osobę fizyczną lub prawną jest niedopuszczalna. Ponadto każda z wymaganych przesłanek należy do bezwzględnych przesłanek procesowych, tak że sąd wspólnotowy musi podnieść ten zarzut niedopuszczalności z urzędu(46) .

155. Stowarzyszenie mające na celu obronę wspólnych interesów jest zatem uprawnione do wniesienia skargi o stwierdzenie nieważności decyzji, której nie jest adresatem jedynie wówczas, gdy ta decyzja dotyczy jego lub jego członków w bezpośredni i indywidualny sposób. Z powyższego wynika, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem stowarzyszenie nie jest uprawnione do działania przeciwko takiemu aktowi w imię obrony ogólnych i wspólnych interesów przedsiębiorstw, które reprezentuje(47) . Chodzi o uniknięcie takiej sytuacji, kiedy poprzez stworzenie takiego stowarzyszenia jednostki mogłyby obchodzić wymogi art. 230 akapit czwarty WE(48) .

156. Właśnie w świetle tych rozważań należy ocenić dopuszczalność skargi o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji wniesionej przez Forum 187. W tym celu rozpocznę od zbadania, czy skarga ta jest dopuszczalna z tego względu, że ta decyzja ma wpływ na własne interesy wspomnianego stowarzyszenia.

i) W przedmiocie dopuszczalności skargi Forum 187 w zakresie, w jakim decyzja dotyczy go bezpośrednio i indywidualnie

157. Forum 187 utrzymuje, że decyzja Komisji dotyczy go indywidualnie, ponieważ z jednej strony decyzja ta wywarła wpływ na jego pozycję negocjacyjną i z drugiej strony podważa samo jego istnienie. Jestem zdania, że argumentacja Forum 187 nie może zostać uznana za trafną w żadnym z tych punktów.

158. Jeśli chodzi przede wszystkim o naruszenie jego pozycji negocjacyjnej, należy przypomnieć, że kryterium to zostało określone przez Trybunał w wyżej wymienionym wyroku w sprawie Van der Kooy i in. przeciwko Komisji, który odpowiada dość szczególnym okolicznościom faktycznym.

159. W sprawie, która doprowadziła do wydania tego wyroku, Trybunał stwierdził, że decyzja wydana przez Komisję kwalifikująca preferencyjne taryfy gazu dla ogrodników szklarniowych jako pomoc państwa niezgodną ze wspólnym rynkiem miała wpływ na pozycję negocjacyjną Landbouwschapu, podmiotu publicznego prawa niderlandzkiego odpowiedzialnego za obronę interesów podmiotów gospodarczych działających w sektorze rolnym, nie tylko dlatego, że podmiot ten aktywnie uczestniczył w formalnym postępowaniu wyjaśniającym wszczętym przez Komisję, ale również dlatego że negocjował te taryfy z dostawcą; jego podpis figuruje zresztą na umowie ustanawiającej te taryfy oraz że w następstwie decyzji wydanej przez Komisję został zmuszony do rozpoczęcia nowych negocjacji i do zawarcia nowej umowy. Landbouwschap był więc w pewnym sensie współautorem rozpatrywanego systemu krajowego.

160. Trybunał przyznał również w sprawie, która doprowadziła do wydania wyżej wymienionego wyroku w sprawie CIRFS i in. przeciwko Komisji, że skarga wniesiona przez stowarzyszenie była dopuszczalna, ponieważ decyzja dotyczyła jego pozycji negocjacyjnej w innych okolicznościach. W tej sprawie Trybunał orzekał w sprawie skargi wniesionej przez CIRFS, stowarzyszenie, które zrzeszało głównych międzynarodowych producentów włókien syntetycznych, na decyzję, w której Komisja uznała, że pomoc przyznana przez państwo członkowskie nie podlegała obowiązkowi uprzedniego zgłoszenia, ponieważ pomoc ta nie wchodziła w zakres zastosowania „dyscypliny” przyjętej przez państwa członkowskie w zakresie przyznawania pomocy wspólnotowemu przemysłowi włókien syntetycznych, ujętej w komunikacie tej instytucji.

161. Trybunał orzekł, że pozycja negocjacyjna CIRFS została naruszona, ponieważ to stowarzyszenie prowadziło w interesie głównych międzynarodowych producentów włókien syntetycznych rozliczne działania dotyczące polityki restrukturyzacji tego sektora i że było w szczególności rozmówcą Komisji w przedmiocie wprowadzenia dyscypliny dotyczącej warunków przyznawania pomocy państwa w tym sektorze, jak również przedłużenia i dostosowania tej pomocy. Zatem CIRFS aktywnie uczestniczył wraz z Komisją w przygotowaniu warunków dotyczących przyznawania pomocy w określonym sektorze.

162. Podobnie jak potwierdził to ostatnio Trybunał w wyroku w sprawie Komisja przeciwko Aktionsgemeinschaft Recht und Eigentum(49), uczestnictwo w formalnym postępowaniu wyjaśniającym w celu obrony wspólnych interesów podmiotów gospodarczych, które stowarzyszenie reprezentuje, nie stanowi okoliczności dowodzącej, że sporna decyzja dotyczy jego własnych interesów(50) . Można uznać, że pozycja negocjacyjna takiego stowarzyszenia zostaje naruszona tylko i wyłącznie wtedy, gdy aktywnie uczestniczyło ono w przyjęciu rozpatrywanych środków krajowych, jak to było w przypadku wyżej wymienionego wyroku w sprawie Van der Kooy i in. przeciwko Komisji lub systemu prawnego, któremu podlega, jak to uczyniło CIRFS w sprawie warunków stosowanych przy przyznawaniu pomocy w określonym sektorze działalności.

163. Tak więc okoliczności przedstawione przez Forum 187 nie wykazują, że jego uczestnictwo plasowało się na tym poziomie. Okoliczności te dowodzą wprawdzie, że utrzymywało ono nieprzerwane stosunki z władzami belgijskimi celem prawidłowego zastosowania rozpatrywanego systemu podatkowego, jednakże nie wynika z nich, że zaangażowane ono było w określenie treści różnych środków przewidzianych przez sporny system, które zostały uznane przez Komisję za pomoc państwa. Nie negocjowało ono ani nie podpisało umowy ustanawiającej system podatkowy dotyczący centrów koordynacyjnych. Nie jest ono również zobowiązane, celem wykonania spornej decyzji, do rozpoczęcia nowych negocjacji i do zawarcia nowej umowy obejmującej te postanowienia(51) . Wobec powyższego nie uważam, że decyzja z dnia 17 lutego 2003 r. mogła wpłynąć na jego „pozycję negocjacyjną”.

164. Jeśli chodzi następnie o argument, zgodnie z którym decyzja Komisji podważa samo istnienie Forum 187, mógłby on prowadzić, gdyby był zasadny, do przyznania dopuszczalności skargi tego stowarzyszenia, ponieważ w takim przypadku naruszone by były jego własne interesy. Jednakże argument ten nie wydaje się zasadny w niniejszym przypadku z następujących przyczyn.

165. Forum 187 utrzymuje, że na skutek decyzji Komisji, w braku zastępczego systemu, centra koordynacyjne będą zmuszone do zaprzestania swojej działalności w Belgii. Jak podnosi Komisja, decyzja z dnia 17 lutego 2003 r. nie zakazuje tym centrom wykonywania ich działalności w Belgii ani nie ustala w stosunku do niej żadnych ograniczeń. Dotyczy jedynie systemu podatkowego, któremu podlegają te centra, i nie czyni przeszkód, by Królestwo Belgii wprowadziło zastępczy system podatkowy. Co więcej, Forum 187 utrzymuje w swoim zarzucie drugim opartym na naruszeniu art. 87 ust. 1 WE, że różne instrumenty podatkowe przewidziane przez wspomniany system i zakwalifikowane przez Komisję jako „pomoc państwa” nie przyznają korzyści gospodarczych tym centrom koordynacyjnym. W tych okolicznościach trudne wydaje się przyjęcie stwierdzenia, że uchylenie tego systemu podatkowego doprowadzi wszystkie centra koordynacyjne lub znaczną ich liczbę do zaprzestania działalności w tym państwie członkowskim.

166. W konsekwencji stoję na stanowisku, że decyzja z dnia 17 lutego 2003 r. nie dotyczy Forum 187 indywidualnie, ponieważ nie wpływa ona na jego własne interesy.

167. Należy teraz zbadać, czy skarga o stwierdzenie nieważności wniesiona przez Forum 187 jest dopuszczalna, ponieważ niektórzy jego członkowie byliby sami uprawnieni do wniesienia takiej skargi do sądu wspólnotowego.

ii) W przedmiocie dopuszczalności skargi Forum 187 na tej podstawie, że występuje ono w miejsce niektórych swoich członków

168. Forum 187 utrzymuje, że jego skargę należy uznać za dopuszczalną, ponieważ reprezentuje ono dwie grupy centrów koordynacyjnych, których decyzja Komisji dotyczy bezpośrednio i indywidualnie. Chodzi z jednej strony o 30 centrów, których zezwolenie zostało przedłużone w 2001 r. lub w 2002 r. i w odniesieniu do których decyzja ta ogranicza okres stosowania spornego systemu podatkowego do dnia 31 grudnia 2010 r. i z drugiej strony o 8 centrów, których wniosek o przedłużenie ważności zezwolenia został już złożony, a wspomniana decyzja uniemożliwia im uzyskanie tego przedłużenia.

169. Jak Trybunał potwierdził wyraźnie w wyroku w sprawie Codorniu przeciwko Radzie(52), okoliczność, że akt wspólnotowy ma zasięg ogólny, nie wyłącza, że może on bezpośrednio i indywidualnie dotyczyć niektórych podmiotów gospodarczych i stanowić w ten sposób decyzję wydaną wobec nich. W niniejszym przypadku okoliczność, że względem podmiotów gospodarczych decyzja Komisji stanowi akt o charakterze generalnym w zakresie, w jakim uznaje za niezgodny z prawem wspólnotowym system podatkowy mający zastosowanie do centrów koordynacyjnych, to znaczy do kategorii podmiotów gospodarczych określonej w sposób generalny i abstrakcyjny, nie przeszkadza, aby decyzja dotyczyła bezpośrednio i indywidualnie niektórych z tych centrów z uwagi na właściwe im cechy.

170. Jeśli chodzi o pierwszą z przesłanek wymaganych przez art. 230 akapit czwarty WE, zgodnie z którą decyzja z dnia 17 lutego 2003 r. musi bezpośrednio dotyczyć centrów należących do dwóch grup reprezentowanych przez Forum 187, nie jest ona kwestionowana przez Komisję. Podzielam również opinię, że ta przesłanka została spełniona. Z orzecznictwa wynika bowiem, że zaskarżony akt dotyczy bezpośrednio osób fizycznych lub prawnych, w przypadku gdy wspomniany akt nie pozostawia żadnej swobody uznania adresatowi odpowiedzialnemu za jego wprowadzenie w życie, które zgodnie ze zwyczajową formułą powinno mieć „czysto automatyczny charakter, wypływający wyłącznie z uregulowania wspólnotowego bez potrzeby zastosowania innych przepisów pośrednich”(53) .

171. Tak jest niewątpliwie w tym przypadku, ponieważ decyzja Komisji po uznaniu systemu podatkowego dotyczącego centrów koordynacyjnych za niezgodny ze wspólnym rynkiem zakazuje Królestwu Belgii przedłużenia jego zastosowania na korzyść centrów, których zezwolenie wygasa po dniu 17 lutego 2003 r., i przewiduje, że skutki zezwoleń przedłużonych przed tą datą nie mogą wykroczyć poza dzień 31 grudnia 2010 r. Władze belgijskie nie dysponują więc żadną swobodą uznania w zakresie wprowadzenia w życie tych postanowień.

172. Natomiast spór w niniejszym przypadku dotyczy kwestii, czy należy uznać, że decyzja Komisji dotyczy indywidualnie centrów należących do dwóch grup wymienionych przez Forum 187. Chodzi więc o ustalenie, czy zgodnie z kryteriami wymienionymi przez Trybunał w wyżej wymienionym wyroku w sprawie Plaumann przeciwko Komisji i potwierdzonymi przez utrwalone orzecznictwo(54) decyzja z dnia 17 lutego 2003 r. ma wpływ na te dwie grupy ze względu na szczególne dla nich cechy lub na sytuację faktyczną, która odróżnia je od wszelkich innych osób, i w związku z tym indywidualizuje je „w sposób podobny jak adresata decyzji”.

173. Jak przypomina Komisja, generalny charakter aktu w stosunku do niektórych podmiotów gospodarczych nie może być kwestionowany z tego tylko względu, że dotyczy ich w szerszym lub odmiennym zakresie w porównaniu z innymi podmiotami. W naturze przepisu ogólnego leży bowiem to, że jego jednolite zastosowanie może obejmować w zróżnicowany sposób zainteresowane osoby, w zależności od szczególnych okoliczności danego przypadku. W szczególnej dziedzinie pomocy państwa w świetle utrwalonego orzecznictwa przedsiębiorstwo nie może co do zasady podważać decyzji Komisji zakazującej systemu pomocy sektorowej, jeśli decyzja ta go dotyczy jedynie ze względu na jego przynależność do danego sektora i ze względu na okoliczność, że jest ono potencjalnym beneficjentem wspomnianego systemu(55) .

174. Jednakże również z orzecznictwa wynika, że jeśli zaskarżony akt dotyczy grupy osób, które zostały lub mogą zostać zidentyfikowane w momencie, gdy ten akt został wydany, ze względu na kryteria właściwe członkom tej grupy, można uznać, że akt ten dotyczy ich indywidualnie, ponieważ stanowią one ograniczony krąg podmiotów gospodarczych(56) .

175. I tak, skarga takich jednostek została uznana za dopuszczalną, gdy zaskarżony akt zmienia ze skutkiem wstecznym prawa skarżącego. Trybunał stwierdził tak w wyżej wymienionym wyroku w sprawie Toepfer i Getreide-Import przeciwko Komisji, w którym po raz pierwszy przyznał, że decyzja skierowana do państwa członkowskiego może dotyczyć jednostki indywidualnie(57) . Takie rozwiązanie Trybunał przyjął również w wyroku w sprawie Bock przeciwko Komisji(58), jak również w wyrokach w sprawie Agricola commerciale olio i in. przeciwko Komisji oraz w sprawie Savma przeciwko Komisji(59) .

176. W wyroku w sprawie CAM przeciwko Komisji(60) Trybunał również przyznał, że skarżącej przysługuje legitymacja czynna, gdy zaskarżony środek dotyczy sytuacji istniejących w chwili jego przyjęcia i podważa korzystanie z praw nabytych w odniesieniu do przyszłych transakcji(61) .

177. Z powyższego wynika, że w przypadku gdy prawa nabyte uprzednio przez podmioty prawa są kwestionowane przez akt wspólnotowy, podmiotom tym przyznano możliwość podważenia zgodności z prawem tego aktu przed sądem wspólnotowym.

178. W świetle tego orzecznictwa jestem zdania, że należy uznać, iż decyzja Komisji dotyczy indywidualnie centrów koordynacyjnych, którym przedłużono termin ważności zezwolenia w latach 2001 i 2002.

179. W istocie, na mocy rozpatrywanego systemu podatkowego przedłużenie zezwolenia dla tych centrów w 2001 r. lub w 2002 r. przyznało im prawo do korzystania z tego systemu przez okres 10 lat, natomiast zostało ono ograniczone decyzją Komisji do dnia 31 grudnia 2010 r. Prawa nabyte przez te centra na podstawie belgijskiego systemu podatkowego i wcześniejszych decyzji Komisji, zgodnie z którymi prawo wspólnotowe w zakresie pomocy państwa nie stoi na przeszkodzie temu systemowi, zostały zatem ograniczone przez decyzję z dnia 17 lutego 2003 r.

180. Ponadto liczba centrów w takiej sytuacji była znana w momencie wydania wspomnianej decyzji i nie mogła się zwiększyć. Tworzą więc one ograniczony lub zamknięty krąg podmiotów gospodarczych w rozumieniu orzecznictwa, których decyzja Komisji dotyczy w sposób szczególny.

181. Wreszcie, moim zdaniem, legitymacja czynna tych centrów może również zostać wywiedziona z wyżej wymienionych wyroków w sprawie Włochy i Sardegna Lines przeciwko Komisji i w sprawie Włochy przeciwko Komisji. W wyrokach tych stwierdzono, że należy uznać, iż decyzja Komisji uznająca system sektorowy za niezgodny ze wspólnym rynkiem i nakazująca odzyskanie kwot przyznanych w ramach wspomnianego systemu od każdego beneficjenta dotyczy indywidualnie przedsiębiorstwa, któremu przyznano pomoc z tytułu tego systemu. Trybunał ocenił, że taka decyzja dotyczy tego przedsiębiorstwa nie tylko jako przedsiębiorstwa danego sektora działalności będącego potencjalnym beneficjentem spornego systemu pomocy. Dotyczy ona go także jako rzeczywistego beneficjenta pomocy indywidualnej przyznanej z tytułu tego systemu(62) .

182. Moim zdaniem wspomniane orzecznictwo ma zastosowanie w tym przypadku. Podobnie jak w przypadku skarżących w sprawach, które doprowadziły do wydania wyżej wspomnianych wyroków, decyzja Komisji dotyczy centrów koordynacyjnych, których terminy ważności zezwoleń, przedłużone w latach 2001 i 2002, zostały skrócone do dnia 31 grudnia 2010 r., nie tylko jako centrów będących potencjalnymi beneficjentami spornego systemu podatkowego. Decyzja ta dotyczy ich również jako rzeczywistych beneficjentów tego systemu w następstwie przedłużenia ich indywidualnego zezwolenia.

183. Mając na uwadze całość powyższych rozważań, uważam, że skarga Forum 187 jest dopuszczalna w zakresie, w jakim stowarzyszenie reprezentuje 30 centrów, których prawa do skorzystania ze spornego systemu zostały ograniczone do dnia 31 grudnia 2010 r.

184. Okoliczność ta jest wystarczająca do uzasadnienia dopuszczalności skargi Forum 187 o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 17 lutego 2003 r. w zakresie, w jakim ona uznaje, że system podatkowy dotyczący centrów koordynacyjnych stanowi pomoc państwa niezgodną ze wspólnym rynkiem.

185. Jednakże Forum 187 wnosi równocześnie o stwierdzenie częściowej nieważności decyzji z dnia 17 lutego 2003 r. w zakresie, w jakim nie przewidziała ona środków przejściowych na korzyść centrów, których zezwolenie wygasa w 2003 r., po dniu 17 lutego, oraz w 2004 r. Tak więc spośród dwóch grup centrów koordynacyjnych reprezentowanych przez Forum 187, które – według tego stowarzyszenia – są uprawnione do wniesienia skargi bezpośrednio do sądu wspólnotowego, jedynie 8 centrów, których wniosek o przedłużenie zezwolenia nie został jeszcze rozpatrzony w momencie wydania decyzji z dnia 17 lutego 2003 r., mają interes w złożeniu takiego wniosku.

186. Wobec tego stwierdzenie częściowej nieważności wspomnianej decyzji w zakresie, w jakim nie przewiduje ona środków przejściowych dla centrów koordynacyjnych, których zezwolenie wygasa w 2003 r., po dniu 17 lutego, i w 2004 r., nie jest zdatne zapewnić żadnej korzyści centrom, których zezwolenie zostało przedłużone w 2001 r. lub w 2002 r. Tak więc skarga o stwierdzenie nieważności wniesiona przez osobę fizyczną lub prawną jest dopuszczalna jedynie wówczas, gdy skarżący ma interes w stwierdzeniu nieważności zaskarżonego aktu, co zakłada, że w wyniku skargi strona skarżąca będzie mogła uzyskać jakąś korzyść(63) . Brak legitymacji czynnej stanowi ponadto bezwzględną przeszkodę procesową(64) .

187. Dopuszczalność tego wniosku posiłkowego Forum 187 jest w konsekwencji uzależniona od warunku, czy tych 8 centrów koordynacyjnych ma również legitymację czynną. Okoliczność, że ten wniosek o stwierdzenie częściowej nieważności decyzji Komisji został włączony do skargi Królestwa Belgii, której dopuszczalność nie jest kwestionowana i nie wydaje się podważalna(65), nie zwalnia z przeprowadzenia takiej analizy, na wypadek gdyby główny wniosek Forum 187 został odrzucony i konieczne okazało się rozpoznanie wniosku posiłkowego.

188. Jeśli tak miałoby się stać, jestem także zdania, że skarga Forum 187 jest dopuszczalna, ponieważ centra koordynacyjne, których wniosek o przedłużenie nie został jeszcze rozpatrzony w momencie notyfikacji decyzji Komisji, miały legitymację czynną do wniesienia skargi o stwierdzenie nieważności wspomnianej decyzji do sądu wspólnotowego.

189. Wobec tego dopuszczalność skargi wniesionej przez członków grupy osób, które zostały lub mogły zostać zidentyfikowane w chwili, gdy zaskarżony akt został wydany, ze względu na kryteria, które są właściwe członkom tej grupy, została przyznana, gdy tekst prawa wspólnotowego, na podstawie którego wspomniany akt został wydany, stanowił wyraźnie o obowiązku instytucji będącej autorem tego aktu uwzględnienia szczególnej sytuacji skarżących(66) .

190. Orzecznictwo to ma, moim zdaniem, zastosowanie do centrów koordynacyjnych, których wniosek o przedłużenie zezwolenia nie został jeszcze rozpatrzony w momencie wydania decyzji z dnia 17 lutego 2003 r.

191. Z jednej strony centra te stanowią część zamkniętego kręgu w rozumieniu orzecznictwa, którego członków decyzja Komisji dotyczy w sposób szczególny. W istocie, przypomnijmy, że zgodnie z tą decyzją centra zatwierdzone w dniu 31 grudnia 2000 r., których indywidualne zezwolenie jest ważne w dniu 17 lutego 2003 r., mogą korzystać z jego skutków aż do upływu terminu ważności zezwolenia, a najpóźniej do dnia 31 grudnia 2010 r. Decyzja ta stanowi również, że zezwolenia, które wygasają przed dniem 31 grudnia 2010 r., nie mogą być przedmiotem żadnego przedłużenia, nawet tymczasowego. Centra zatwierdzone w dniu 31 grudnia 2000 r., których 10-letnie zezwolenie wygasa między dniem 17 lutego 2003 r. a dniem 31 grudnia 2010 r., stanowią zatem grupę, która mogła być całkowicie zidentyfikowana w chwili wydania decyzji Komisji i która nie mogła się później powiększyć.

192. Ponadto decyzja Komisji dotyczy wspomnianych centrów w szczególny sposób w porównaniu z innymi centrami koordynacyjnymi i wszystkimi spółkami, które mogły utworzyć takie centra. To, co je wyróżnia, to okoliczność, że dysponowały 10-letnim zezwoleniem, którego ważność wygasa pomiędzy dniem 17 lutego 2003 r. a dniem 31 grudnia 2010 r., że to zezwolenie – zgodnie z przepisami prawa belgijskiego, o których mowa w decyzjach Komisji wydanych w 1984 r. i w 1987 r. – mogło zostać przedłużone oraz że na mocy decyzji Komisji nie może ono być przedmiotem żadnego przedłużenia.

193. Z drugiej strony, jak wynika z wyżej wymienionego wyroku w sprawie Sofrimport przeciwko Komisji(67) i jak potwierdził Trybunał w wyżej wymienionym wyroku w sprawie Antillean Rice Mills i in. przeciwko Komisji(68), głównym elementem pozwalającym na ocenę, czy akt o charakterze generalnym, który ma szczególny wpływ na jednostki, dotyczy ich indywidualnie, jest ochrona, z której korzystają one na mocy prawa wspólnotowego. Forum 187 powołuje zasadę ochrony uzasadnionych oczekiwań i utrzymuje, że zainteresowane centra koordynacyjne miały takie oczekiwania co do przedłużenia ich zezwolenia.

194. Nie wydaje mi się wątpliwe, że ogólna zasada taka jak zasada ochrony uzasadnionych oczekiwań może przyznać ochronę, która indywidualizowałaby skarżące, jak może to uczynić wyraźny przepis prawa wspólnotowego, na podstawie którego zaskarżone środki zostały przyjęte, i która nakłada na autora spornego aktu obowiązek uwzględnienia szczególnej sytuacji, jak również przyznał to Trybunał w wyżej wymienionych wyrokach w sprawie Piraiki-Patraiki i in. przeciwko Komisji oraz w sprawie Sofrimport przeciwko Komisji. Ochrona gwarantowana przez ogólną zasadę wydaje się być elementem indywidualizującym skarżącego i pozwalającym mu na bezpośrednie wniesienie skargi o stwierdzenie nieważności do sądu wspólnotowego(69) .

195. Wprawdzie, jak wskazuje Komisja, kwestia, czy centra koordynacyjne mogły mieć uzasadnione oczekiwania co do przedłużenia ich zezwolenia, stanowi przedmiot sporu co do istoty sprawy, jednakże uważam, że na etapie analizy dopuszczalności skargi wystarczy stwierdzić, że w swojej decyzji z dnia 17 lutego 2003 r. Komisja zbadała – motywy 117–120 – jakie były uzasadnione oczekiwania, na które mogły powołać się centra koordynacyjne dysponujące ważnym zezwoleniem w momencie notyfikowania wspomnianej decyzji. Okoliczność, że Komisja dokonała takiej analizy, wykazuje, że te centra korzystały ze szczególnej ochrony w porównaniu do wszystkich innych centrów koordynacyjnych i do spółek grup wielonarodowych, które rozważały ewentualnie utworzenie takich centrów, z tytułu zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań.

196. Okoliczność ta jest wystarczająca, moim zdaniem, do zindywidualizowania centrów koordynacyjnych, których zezwolenie wygasa między dniem 17 lutego 2003 r. a dniem 31 grudnia 2010 r., w porównaniu z innymi podmiotami gospodarczymi objętymi decyzją Komisji. Centra te stanowią zatem zamknięty krąg, wystarczająco wyróżniający się w porównaniu do tych innych podmiotów gospodarczych; centra te wywodzą z zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań szczególną ochronę, której muszą być w stanie dochodzić poprzez wniesienie skargi do sądu wspólnotowego.

197. Wobec powyższego przychylam się do uznania legitymacji czynnej drugiej grupy centrów koordynacyjnych, którą zgodnie ze swoim oświadczeniem Forum 187 reprezentuje w ramach niniejszej skargi.

3. Analiza skargi co do meritum

198. Z uwagi na fakt, że skarga Forum 187 ma szerszy zakres niż skarga Królestwa Belgii, ponieważ zmierza do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 17 lutego 2003 r. w całości, rozpoczynam analizę od tej skargi.

199. W razie potrzeby zbadam następnie skargi Forum 187 i Królestwa Belgii o stwierdzenie częściowej nieważności decyzji Komisji w zakresie, w jakim nie przewidziała ona środków przejściowych dla centrów, których zezwolenie wygasa po dniu 17 lutego 2003 r.

a) Skarga Forum 187 o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 17 lutego 2003 r. w całości

200. Na poparcie tej skargi o stwierdzenie nieważności Forum 187 podnosi trzy zarzuty. W ramach zarzutu pierwszego utrzymuje, że decyzja ta jest pozbawiona podstawy prawnej i narusza zasadę pewności prawa, ponieważ jest sprzeczna z wcześniejszymi decyzjami wydanymi ponad 15 lat wcześniej. W zarzucie drugim Forum 187 podnosi, że Komisja, kwalifikując system podatkowy dotyczący centrów koordynacyjnych jako pomoc państwa, nie uwzględniła postanowień art. 87 ust. 1 WE. W ostatnim zarzucie Forum 187 zarzuca wspomnianej decyzji, że brak jej wystarczającego uzasadnienia, jeśli chodzi o powody, dla których Komisja odeszła od swoich wcześniejszych decyzji.

i) Zarzut oparty na braku podstawy prawnej i naruszeniu zasady pewności prawa

– Argumentacja stron

201. Forum 187 utrzymuje, że zasada pewności prawa nakłada na Komisję obowiązek respektowania swoich decyzji i że przypadki, w których ta ostatnia może wycofać niezgodną z prawem decyzję, są bardzo ograniczone. Według tego stowarzyszenia Komisja oparła swoją decyzję o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego na dwóch podstawach, to znaczy na art. 1 lit. b) pkt v) rozporządzenia nr 659/1999 i na swym ogólnym uprawnieniu do naprawy wcześniej popełnionego błędu. W decyzji z dnia 17 lutego 2003 r. Komisja dodała art. 87 WE i 88 WE. Forum 187 podnosi, że ta decyzja jest pozbawiona podstawy prawnej, ponieważ nie mogła zostać wydana w oparciu o żadną z tych podstaw.

202. Według Forum 187 rozporządzenie nr 659/1999 nie może stanowić podstawy prawnej, ponieważ jego art. 1 lit. b) pkt v), który definiuje pojęcie istniejącej pomocy, stwierdza, że aby środek, który nie stanowi pomocy, stał się istniejącą pomocą, musi nastąpić rozwój wspólnego rynku. Przepis ten nie ma zastosowania, w przypadku gdyby Komisja chciała zmienić swoją ocenę, zgodnie z którą środek nie stanowi pomocy państwa.

203. Forum 187 utrzymuje, że Komisja nie mogła również oprzeć swojej decyzji na art. 87 WE i 88 WE z dwóch następujących powodów. Z jednej strony ta ostatnia wszczęła formalne postępowanie wyjaśniające tylko na podstawie rozporządzenia nr 659/1999 i nie może oprzeć decyzji, która zamyka postępowanie, na innej podstawie prawnej. Z drugiej strony te artykuły nie przyznają Komisji szerszej kompetencji niż przewidziana w rozporządzeniu nr 659/1999, które definiuje uprawnienia tej instytucji w sposób wyczerpujący. Jako że system podatkowy dotyczący centrów koordynacyjnych nie wchodzi w zakres pojęcia istniejącej pomocy przewidzianej we wspomnianym rozporządzeniu, nie może ona utrzymywać, że oparła decyzję z dnia 17 lutego 2003 r. na art. 88 ust. 1 WE.

204. Wreszcie Forum 187 podkreśla, że Komisja nie może twierdzić, że poprawiła błędną decyzję ponad 15 lat po jej wydaniu. Zgodnie z orzecznictwem prawo poprawienia błędu należy wykonać w rozsądnym terminie. Zmieniając po ponad 15 latach swoją decyzję, zgodnie z którą sporny system podatkowy nie stanowi pomocy państwa, Komisja narusza zasadę pewności prawa, w szczególności w zakresie, w jakim musi przestrzegać wszystkich swoich wcześniejszych decyzji. Ponadto nie dostarczyła żadnych wyjaśnień uzasadniających upływ takiego terminu. Wreszcie Komisja nie może opierać argumentu na fakcie, że jej decyzja nie ma skutku wstecznego. Według Forum 187 decyzja z dnia 17 lutego 2003 r. ma nieuchronnie skut