OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

EVGENIEGO TANCHEVA

przedstawiona w dniu 8 czerwca 2017 r. ( 1 )

Sprawa C‑289/16

Kamin und Grill Shop GmbH

przeciwko

Zentrale zur Bekämpfung unlauteren Wettbewerbs Frankfurt am Main eV

[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości, Niemcy)]

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym – Rolnictwo – Produkty ekologiczne – System kontroli ustanowiony na podstawie rozporządzenia (WE) nr 834/2007 – Artykuł 28 ust. 2 rozporządzenia nr 834/2007 – Pojęcie sprzedaży bezpośredniej konsumentowi końcowemu – Wyłączenie z systemu kontroli

1. Całkowita wartość rynku produktów ekologicznych w Unii Europejskiej przekroczyła już dawno 20 mld EUR, a więc kwotę stanowiącą około 2% obrotu unijnej branży żywności i napojów, a od 2004 r. udział ten zwiększył się dwukrotnie ( 2 ). Wartości te rosły stopniowo, a dynamiczny rozwój tego rynku nie ustał ( 3 ). W celu promowania tego rozwoju z myślą o ochronie środowiska, dobrostanie zwierząt i zdrowiu ludzi ( 4 ) Unia Europejska od 1991 r. ustanawia przepisy w dziedzinie produkcji ekologicznej, wymagające od podmiotów gospodarczych zgody na objęcie ich działań złożonym systemem kontroli.

2. W drodze niniejszego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym niemiecki Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości) zwraca się o przedstawienie wykładni rozporządzenia nr 834/2007, którego art. 27 zobowiązuje państwa członkowskie do ustanowienia systemu kontroli, zaś jego art. 28 ust. 2 zezwala państwom członkowskim na wyłączenie pewnego rodzaju sprzedawców detalicznych z takiego systemu kontroli. Pytanie sądu odsyłającego odnosi się zasadniczo do tego, czy takim wyłączeniem można objąć również internetowych sprzedawców detalicznych.

3. Artykuł 28 ust. 2 rozporządzenia nr 834/2007 powszechnie uważa się za tak niejasny, że w toku trwających dyskusji na temat aktualizacji rozporządzenia nr 834/2007 zaproponowano całkowite wyeliminowanie możliwości stosowania wyłączeń, a krytycy zwracali uwagę na rozbieżne interpretacje i praktyki w poszczególnych państwach członkowskich oraz narastające trudności w zarządzaniu, nadzorze i kontroli ( 5 ).

4. Niniejsza sprawa stwarza Trybunałowi, który nigdy dotąd nie otrzymał wniosku o dokonanie wykładni rozporządzenia nr 834/2007 ( 6 ), pierwszą sposobność doprecyzowania znaczenia art. 28 ust. 2 oraz wydania wytycznych wymaganych do zajęcia stanowiska w kwestii klauzuli wyłączającej w sposób zapewniający pewność prawa i jednolitość interpretacji. Jak wykażę w niniejszej opinii, pochylenie się nad historią prac legislacyjnych rzuca więcej światła na znaczenie owego wyłączenia.

I. Ramy prawne

A. Prawo Unii

5. Artykuł 28 rozporządzenia nr 834/2007, zatytułowany „Przestrzeganie zasad systemu kontroli”, w dwóch pierwszych ustępach stanowi, co następuje: „1. Każdy podmiot gospodarczy, który produkuje, przygotowuje, przechowuje lub przywozi z kraju trzeciego produkty w rozumieniu art. 1 ust. 2 lub który takie produkty wprowadza na rynek, przed wprowadzeniem na rynek jakiegokolwiek produktu jako produktu ekologicznego lub wyprodukowanego w okresie konwersji na rolnictwo ekologiczne: a) zgłasza tę działalność właściwym organom państwa członkowskiego, w którym działalność ta jest wykonywana; b) przekazuje zgodę na objęcie jego działań systemem kontroli, o którym mowa w art. 27. […] 2. Państwa członkowskie mogą wyłączyć z zakresu zastosowania niniejszego artykułu podmioty gospodarcze sprzedające produkty bezpośrednio konsumentowi lub użytkownikowi końcowemu, pod warunkiem że nie wytwarzają, nie przygotowują ani nie przechowują one tych produktów w celach innych niż odnoszących się do punktu sprzedaży, ani nie przywożą takich produktów z krajów trzecich, ani też nie zleciły tych czynności stronie trzeciej”.

B. Prawo krajowe

6. Zgodnie z § 3 ust. 2 Gesetz zur Durchführung der Rechtsakte der Europäischen Union auf dem Gebiet des ökologischen Landbaus (niemieckiej ustawy wykonującej akty prawne Unii Europejskiej w dziedzinie rolnictwa ekologicznego, zwanej dalej „ÖLG”) podmioty gospodarcze, które dostarczają produkty w rozumieniu art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 834/2007, oznaczając je jako „ekologiczne” lub „wyprodukowane w okresie konwersji na rolnictwo ekologiczne”, bezpośrednio konsumentowi lub użytkownikowi końcowemu, są wyłączone z obowiązków przewidzianych w art. 28 ust. 1 rozporządzenia nr 834/2007, pod warunkiem że nie produkują same tych produktów ani nie organizują ich produkcji, nie przygotowują ich ani nie organizują ich przygotowania, nie przechowują ich ani nie organizują ich przechowywania w celach innych niż odnoszących się do punktu sprzedaży, ani też nie przywożą ich, ani nie organizują ich przywozu z państwa trzeciego.

II. Okoliczności faktyczne w postępowaniu głównym i pytanie prejudycjalne

7. Zentrale zur Bekämpfung unlauteren Wettbewerbs Frankfurt am Main e.V. (strona pozwana w postępowaniu rewizyjnym przed sądem odsyłającym, zwana dalej „Zentrale”) to stowarzyszenie zajmujące się zwalczaniem nieuczciwej konkurencji. Kamin und Grill Shop GmbH (strona skarżąca w postępowaniu rewizyjnym przed sądem odsyłającym, zwana dalej „Grill Shop”) prowadzi internetową działalność obejmującą sprzedaż wysyłkową w zakresie akcesoriów do kominków i grilli.

8. Asortyment produktów oferowanych przez Grill Shop obejmuje różne mieszanki przypraw, które oferował on do sprzedaży w grudniu 2012 r. pod nazwą „Bio-Gewürze” („przyprawy ekologiczne”). Grill Shop nie był wówczas objęty systemem kontroli, o którym mowa w art. 27 rozporządzenia nr 834/2007.

9. W piśmie określonym jako „wezwanie do zaprzestania naruszeń” z dnia 28 grudnia 2012 r. Zentrale sprzeciwiła się oferowaniu do sprzedaży przedmiotowego produktu, twierdząc, iż stanowi to naruszenie art. 28 ust. 1 rozporządzenia nr 834/2007, na mocy którego podmioty gospodarcze wprowadzające do obrotu produkty ekologiczne mają obowiązek przekazać zgodę na objęcie ich działań systemem kontroli, czego Grill Shop nie uczynił. Zentrale zwróciła się do Grill Shop o zaprzestanie działań pod groźbą kary. Grill Shop zastosował się do wezwania, jednak nie przyznał się do naruszenia.

10. W pozwie będącym przedmiotem postępowania Zentrale dochodzi zwrotu części kosztów poniesionych w związku z rzeczonym wezwaniem do zaprzestania naruszeń w wysokości 219,35 EUR wraz z odsetkami.

11. Landgericht Fulda (sąd okręgowy) oddalił powództwo, stwierdzając, iż Grill Shop nie musiał przekazywać zgody na objęcie jego działań systemem kontroli, ponieważ sprzedawał produkt bezpośrednio konsumentowi, w związku z czym był wyłączony z systemu kontroli na mocy art. 28 ust. 2 rozporządzenia nr 834/2007 w związku z § 3 ust. 2 ÖLG.

12. Oberlandesgericht Frankfurt am Main (wyższy sąd krajowy we Frankfurcie nad Menem, Niemcy) (sąd apelacyjny) uchylił ów wyrok i uwzględnił żądanie Zentrale na tej podstawie, iż oferowanie do sprzedaży przez Grill Shop „przypraw ekologicznych” stanowiło naruszenie art. 28 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 834/2007, ponieważ spółka ta nie przekazała zgody na objęcie jej działań systemem kontroli, o którym mowa w rzeczonym rozporządzeniu. Sąd apelacyjny uznał, iż aby można było mówić o sprzedaży „bezpośredniej” w świetle art. 28 ust. 2 rozporządzenia nr 834/2007 w związku z § 3 ust. 2 ÖLG, konieczne jest, aby sprzedaż odbywała się w miejscu, w którym przechowywany jest produkt, oraz aby zarówno podmiot gospodarczy lub jego personel zajmujący się sprzedażą oraz konsument byli obecni w tym samym czasie. Zgodnie z taką wykładnią zarówno internetowa sprzedaż detaliczna prowadzona przez Grill Shop, jak i inne formy wysyłkowej sprzedaży detalicznej produktów ekologicznych nie są objęte wyłączeniem z art. 28 ust. 2 rozporządzenia nr 834/2007.

13. W skardze rewizyjnej do niemieckiego Bundesgerichtshof (federalnego trybunału sprawiedliwości), dopuszczonej przez sąd apelacyjny, Grill Shop żąda oddalenia pozwu. Zentrale żąda oddalenia skargi rewizyjnej, twierdząc, iż ze względu na wymóg fizycznej obecności w miejscu sprzedaży handel elektroniczny nigdy nie mógł być objęty wyłączeniem z systemu kontroli przewidzianym w art. 28 ust. 2 rozporządzenia nr 834/2007.

14. W tym kontekście Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości) zwraca się z następującym pytaniem prejudycjalnym: „Czy sprzedaż »bezpośrednia« w rozumieniu art. 28 ust. 2 rozporządzenia nr 834/2007 występuje już w wypadku, gdy podmiot gospodarczy lub jego personel zajmujący się sprzedażą sprzedaje produkt konsumentowi końcowemu bez włączania podmiotu trzeciego, czy też sprzedaż »bezpośrednia« ponadto wymaga, by sprzedaży dokonywano w miejscu przechowywania produktu przy jednoczesnej obecności podmiotu gospodarczego lub jego personelu zajmującego się sprzedażą oraz konsumenta końcowego?”.

15. Uwagi na piśmie zostały przedstawione Trybunałowi przez strony postępowania głównego oraz Komisję Europejską. Nie zwrócono się do Trybunału o przeprowadzenie rozprawy i rozprawa nie odbyła się.

III. Ocena

A. Wprowadzenie

16. Przepis, o którego wykładnię Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości) zwraca się do Trybunału, to klauzula dotycząca wyłączenia z systemu kontroli przewidzianego w rozporządzeniu nr 834/2007.

17. Na wstępie warto zaznaczyć, że już w pierwotnej wersji tego rozporządzenia wezwano państwa członkowskie do ustanowienia systemu kontroli, jednak początkowo nie zezwolono na wyłączenia.

18. Tak więc aby znaleźć podstawę wykładni w niniejszej sprawie, właściwe wydaje się rozpoczęcie analizy od nakreślenia pochodzenia spornego przepisu i historii prac legislacyjnych nad tym przepisem, jak również kontekstu legislacyjnego, co pozwoliłoby rzucić światło na intencje prawodawcy przy wprowadzaniu rzeczonego wyłączenia, a przez to przyczyniłoby się do wyjaśnienia jego celu ( 7 ). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa Unii należy uwzględniać nie tylko jego kontekst i cele regulacji, której stanowi on część, lecz także jego brzmienie ( 8 ). Te ostatnie aspekty zostaną przeanalizowane po dokładniejszym przyjrzeniu się pochodzeniu i kontekstowi zakresu stosowania systemu kontroli przewidzianego w rozporządzeniu oraz wyłączenia z jego stosowania.

B. Pochodzenie i kontekst

1. System kontroli i jego rozszerzenie

19. Pierwsze wspólnotowe ramy dotyczące rolnictwa ekologicznego i ekologicznej produkcji żywności ustanowiono w 1991 r. w drodze rozporządzenia nr 2092/91. Stworzenie wspólnotowego systemu dla produktów ekologicznych miało dwa cele: z jednej strony, miało chronić rolnictwo ekologiczne, w zakresie w jakim zapewniałoby to warunki uczciwej konkurencji między producentami wyrobów oznakowanych w sposób odnoszący się do produkcji ekologicznej, a z drugiej strony, miało to zapewnić rynkowi produktów ekologicznych wyraźniejszy profil poprzez zapewnienie przejrzystości na wszystkich etapach produkcji i przetwarzania, poprawiając tym samym wiarygodność takich produktów w oczach konsumentów ( 9 ).

20. Rozporządzenie realizowało te cele nie tylko poprzez zapewnienie odpowiednich przepisów, których należało przestrzegać przy produkcji (art. 6 i 7 rozporządzenia nr 2092/91) lub znakowaniu (art. 5 rozporządzenia nr 2092/91) produktu ekologicznego, lecz również poprzez równoczesne wezwanie państw członkowskich do ustanowienia regularnej „procedury kontroli” (art. 8 i 9 rozporządzenia nr 2092/91).

21. W art. 8 ust. 1 rozporządzenia nr 2092/91 znalazły się wytyczne dotyczące tego, kto miał zostać objęty taką procedurą kontroli: „Każdy podmiot gospodarczy produkujący, przygotowujący lub przywożący z państw trzecich produkty określone w art. 1 do celów obrotu nimi: a) zgłasza tą [tę] działalność właściwym organom państwa członkowskiego, w którym prowadzi się tą [tę] działalność […]; b) przedkłada [poddaje] swoją działalność procedurze kontroli określonej w art. 9”.

22. Ideą przyświecającą temu zapisowi, jak wyjaśniła Rada w preambule rozporządzenia nr 2092/91, było to, aby „poddać kontroli wszystkie podmioty gospodarcze na wszystkich etapach produkcji i obrotu” w celu zapewnienia zgodności z zasadami dotyczącymi produkcji ( 10 ).

23. Po wejściu w życie rozporządzenia w 1992 r. dziesiątki tysięcy gospodarstw przekształciło się w gospodarstwa ekologiczne, a wśród konsumentów i przedsiębiorców obserwowano rosnące zainteresowanie produkcją ekologiczną ( 11 ). Zdarzało się wówczas, że produkty z oznakowaniem wskazującym na metodę produkcji ekologicznej były wprowadzane do obrotu bez spełnienia wymogów określonych w omawianym rozporządzeniu ( 12 ). Ponadto podczas przechowywania produktów pochodzących z uprawy ekologicznej dochodziło do zanieczyszczenia środkami chwastobójczymi ( 13 ).

24. Uznano zatem za konieczne wzmocnienie systemu kontroli i objęcie nim wszystkich podmiotów gospodarczych uczestniczących w procesie produkcji i przygotowania ( 14 ), który odtąd obejmował „cały łańcuch produkcji i dystrybucji” ( 15 ). Uznano, że zakres czynności objętych kontrolą do tej pory nie był wystarczająco kompleksowy i wymagał rozszerzenia.

25. W rezultacie w 2004 r. art. 8 ust. 1 rozporządzenia nr 2092/91 zmieniono, dodając wprost przechowywanie i wprowadzanie do obrotu jako kolejne czynności, tak że nowy opis podmiotów gospodarczych objętych systemem kontroli brzmiał następująco: „każdy podmiot gospodarczy produkujący, przygotowujący, przechowujący lub przywożący z państw trzecich produkty określone w art. 1 do celów dalszego obrotu nimi lub wprowadzający te produkty na rynek” ( 16 ).

26. W 2007 r., gdy dawny art. 8 ust. 1 rozporządzenia nr 2092/91 zastąpiono art. 28 ust. 1 rozporządzenia nr 834/2007, dokonano również pewnych dalszych dostosowań, które miały charakter bardziej redakcyjny ( 17 ). Powstał w ten sposób dość jasny wykaz pięciu czynności podlegających systemowi kontroli. Były to: produkcja, przygotowywanie, przechowywanie, przywóz z państwa trzeciego i wprowadzanie do obrotu.

27. Ostatnia kategoria w sposób oczywisty wdraża wyżej wspomniany cel, jakim było objęcie kontrolą całego łańcucha dystrybucji, a przez to odchodzi od tego, że unijne rozporządzenie w sprawie produktów ekologicznych koncentrowało się na początku, z legislacyjnego punktu widzenia, na pierwszych etapach produkcji ekologicznej ( 18 ). System kontroli obejmuje odtąd wszystkich przedsiębiorców, jak również sprzedawców detalicznych na którymkolwiek z różnych szczebli łańcucha dystrybucji.

28. Grupą, na którą ukierunkowane było owe rozszerzenie zakresu stosowania kontroli o przechowywanie i sprzedaż detaliczną jako odrębne czynności ( 19 ), byli wyraźnie sprzedawcy hurtowi ( 20 ). W związku z doświadczeniem zdobytym od czasu wprowadzenia wspólnotowej normy produkcji ekologicznej stwierdzono, że ich działalność w zakresie wprowadzania produktów do obrotu stwarza ryzyko, które uzasadnia potrzebę przeprowadzania regularnych kontroli.

29. W odniesieniu do mniejszych sprzedawców detalicznych wyrażono jednak w toku debat legislacyjnych szereg wątpliwości, które dotyczyły praktycznych skutków i technicznej wykonalności kontroli w ich przypadku; kilka delegacji wnioskowało o podejście stopniowe, w ramach którego rozpoczęto by od sprzedawców hurtowych, dając więcej czasu na zbadanie sposobów i środków rozszerzenia kontroli na kolejne sektory ( 21 ).

2. Wyłączenie i jego pochodzenie

30. To właśnie w tym kontekście zredagowano klauzulę wyłączającą, o której wykładnię zwraca się dziś do Trybunału Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości).

31. Klauzulę wyłączającą stworzono po to, by zapobiec nałożeniu obciążającego systemu kontroli na sektor detaliczny ( 22 ). Wynika to z podejścia opartego na analizie ryzyka, przyjętego w rozporządzeniu, oraz z faktu, iż w niektórych przypadkach stosowanie wymogów dotyczących zgłoszeń i kontroli może być nieproporcjonalne w odniesieniu do pewnych rodzajów działalności detalicznej ( 23 ). Parlament podkreślił w swoim sprawozdaniu, że system kontroli nie powinien stanowić nieproporcjonalnego obciążenia dla mniejszych sprzedawców detalicznych ( 24 ).

32. W projekcie wniosku przedstawionym przez Komisję w styczniu 2003 r. sugerowano ujęcie art. 8 ust. 1 akapit drugi w następujący sposób: „Tym niemniej sprzedawcy detaliczni nieprowadzący przygotowania i sprzedaży takich produktów bezpośrednio konsumentowi końcowemu w zapieczętowanych opakowaniach nie są objęci procedurą kontroli, o której mowa w art. 9”.

33. Po kompleksowych dyskusjach podczas posiedzenia grupy roboczej ds. jakości środków spożywczych Rada przedstawiła tekst kompromisowy, na który kilka miesięcy później – po dodaniu zdania o przywozie z państw trzecich ( 25 ) – zgodził się Parlament, a który stanowił: „Tym niemniej sprzedawcy detaliczni nieprowadzący przygotowania i sprzedaży takich produktów bezpośrednio końcowemu konsumentowi lub użytkownikowi w postaci produktów uprzednio pakowanych nie są objęci obowiązkami określonymi w akapicie pierwszym” ( 26 ).

34. Następnie ( 27 ) zaproponowano jeszcze jedną modyfikację, którą ostatecznie przyjęto jako nowe brzmienie art. 8 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 392/2004. Jej treść była następująca: „Państwa członkowskie mogą zwolnić od stosowania tego ustępu podmioty gospodarcze, które sprzedają takie produkty bezpośrednio końcowemu konsumentowi lub użytkownikowi, pod warunkiem że podmioty te nie produkują, nie przygotowują, nie przechowują w inny sposób niż w połączeniu z punktem sprzedaży, ani nie przywożą takich produktów z państwa trzeciego” ( 28 ). Powyższe kompromisowe brzmienie art. 8 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 2092/91 zmienionego rozporządzeniem nr 392/2004 obowiązuje do dziś, ponieważ w identycznej postaci występuje w art. 28 ust. 2 rozporządzenia nr 834/2007 ( 29 ), o którego wykładnię zwrócono się do Trybunału w niniejszej sprawie.

35. Porównując poszczególne projekty i wersję ostateczną, można zauważyć, że klauzulę stopniowo przekształcano z wąskiej zasady z konkretnymi ograniczeniami („produkty w zapieczętowanych opakowaniach”, później: „produkty uprzednio pakowane”) do bardziej abstrakcyjnej. Jednocześnie podstawowa struktura normy pozostała jednak niezmieniona i składa się z dwóch elementów, jakimi są 1) pozycja wyłączonej osoby w łańcuchu obrotu oraz 2) kontakt takiej osoby z produktem.

36. W kwestii pierwszego elementu uderzające jest to, iż wymóg bezpośredniej sprzedaży konsumentowi końcowemu nie uległ żadnym zmianom w rozmaitych wersjach klauzuli wyłączającej, jakie były proponowane. Zmiany uznane za konieczne w odniesieniu do tego pierwszego elementu dotyczyły raczej opisu sprzedawcy i kupującego, z których każdy zastąpiono pojęciem szerszym: po stronie sprzedawcy termin „sprzedawca detaliczny” zastąpiono terminem „podmiot gospodarczy” ( 30 ), natomiast po stronie kupującego termin „konsument końcowy” zastąpiono terminem „końcowy konsument lub użytkownik”.

37. Działanie polegające na „bezpośredniej sprzedaży takich produktów” nie było, z tego co można ustalić, przedmiotem debaty w procesie legislacyjnym. Służyło ono po prostu wykluczeniu sprzedawców hurtowych z przedmiotowego wyłączenia i zapewnieniu, aby z wyłączenia korzystał wyłącznie ostatni sprzedawca detaliczny w łańcuchu obrotu produktem.

38. Drugi element ulegał jednak kilkakrotnie rozmaitym przeobrażeniom. W pierwotnej wersji projektu odnoszono się wyłącznie do „produktów w zapieczętowanych opakowaniach”, natomiast w kolejnej, nieco złagodzonej, do „produktów uprzednio pakowanych”, przy czym w obydwu przypadkach występował warunek, zgodnie z którym sprzedawca nie może prowadzić żadnych czynności polegających na przygotowywaniu. Taki status produktu stanowił fizyczną gwarancję, że uprzywilejowany sprzedawca nie ingeruje w produkt. Chodziło o to, aby objąć sprzedawców detalicznych nieprowadzących żadnych działań na produkcie ( 31 ). Sytuacja, którą prawodawca miał na myśli, tworząc to wyłączenie, to sytuacja, w której podmiot gospodarczy prowadzący działalność detaliczną nie wykonuje w związku z produktem czynności, tak że praktycznie nie istnieje żadne ryzyko wpływania na charakter produktu lub oznakowania go w sposób mogący stać w sprzeczności z zasadami mającymi zastosowanie do produkcji ekologicznej.

39. Gdy uznano, że ograniczenie się do „produktów w zapieczętowanych opakowaniach” lub „produktów uprzednio pakowanych” zdaje się zbyt wąskie i odrzucono fizyczną barierę w postaci „zapieczętowania” lub „opakowania”, zaistniała potrzeba stworzenia bardziej abstrakcyjnego opisu sytuacji, która nie rodziłaby ryzyka, które nie istniało we wcześniejszych wersjach tego zapisu. Krytycy wezwali prawodawcę do doprecyzowania w odniesieniu do sektora sprzedawców detalicznych, „jakie dokładnie czynności mają być objęte” ( 32 ).

40. Ostatecznie prawodawca postanowił zastąpić pozytywną przesłankę, jaką były „produkty uprzednio pakowane”, przesłanką negatywną, w której wyszczególnił wszystkie kategorie czynności, których sprzedawca detaliczny nie może wykonywać, jeżeli chce skorzystać z wyłączenia: w świetle art. 28 ust. 2 rozporządzenia nr 834/2007 podmiot gospodarczy nie może produkować, przygotowywać ani przywozić produktów z krajów trzecich. Zostaje mu zatem wprowadzanie do obrotu i przechowywanie, ponieważ te dwie czynności są nieodłącznie powiązane z działaniem w charakterze sprzedawcy detalicznego i są nieodzownym elementem przy sprzedaży bezpośrednio konsumentowi końcowemu. Aby i te czynności ograniczyć do działań absolutnie nieodłącznych przy sprzedaży produktu, wprowadzono ograniczenie w zakresie możliwości przechowywania: podmiot gospodarczy nie „przechowuje [produktów objętych art. 1 ust. 2 rozporządzenia] w celach innych niż odnoszących się do punktu sprzedaży”.

41. Ograniczenie to gwarantuje, że sprzedawca detaliczny jest wyłącznie sprzedawcą detalicznym, który nie nadużywa swojej pozycji jako sprzedawca detaliczny, aby uniknąć kontroli z tytułu innych czynności, które w przeciwnym wypadku byłyby przedmiotem regularnej kontroli. Jeżeli przechowywanie ma miejsce w ramach działalności sprzedawcy detalicznego, który dokonuje sprzedaży bezpośrednio konsumentowi końcowemu, takie działanie nie powinno wykraczać ponad to, co jest konieczne do przeprowadzenia sprzedaży.

42. Ujmując w skrócie wyniki przedstawionej powyżej analizy historii prac legislacyjnych, wyłączenie przewidziane dla ostatniego sprzedawcy detalicznego w łańcuchu dystrybucyjnym może zostać przewidziane przez państwa członkowskie, o ile taki podmiot gospodarczy jest jedynie sprzedawcą detalicznym, ponieważ jego działalność jako taka na ogół nie wiąże się z ryzykiem ( 33 ), które w świetle zasady proporcjonalności mogłoby uzasadniać konieczność przekazania zgody na objęcie systemem regularnej kontroli produktów ekologicznych.

C. Uzasadnienie

43. Nakreśliwszy historię prac legislacyjnych nad klauzulą wyłączającą, która podlega wykładni w niniejszej opinii, ustaliłem, iż klauzula ta miała zapewnić pewne zwolnienie ostatniemu sprzedawcy detalicznemu w łańcuchu dystrybucji, ponieważ ryzyko naruszenia przez niego zasad dotyczących produktów ekologicznych uznano za zasadniczo znikome. Dotyczy to w szczególności możliwości śledzenia produktu na wszystkich etapach produkcji, przygotowania i dystrybucji, co ma być zapewnione przez system kontroli ( 34 ). Jeśli chodzi o ostatniego sprzedawcę detalicznego w łańcuchu dystrybucji, który zawiera umowę z konsumentem, kwestie możliwości śledzenia są w sposób oczywisty nieistotne.

44. W kontekście pytania skierowanego przez Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości) oznaczałoby to, że fakt, iż produkt jest sprzedawany konsumentowi końcowemu bez udziału podmiotu trzeciego, wystarczy, by uznać sprzedaż za „bezpośrednią”.

1. Kontrola prowadzona przez samego konsumenta

45. Zentrale uważa jednak, iż wyłączenie ma zastosowanie jedynie wówczas, gdy sprzedaż następuje dodatkowo w miejscu przechowywania produktu przy jednoczesnej obecności podmiotu gospodarczego lub jego personelu zajmującego się sprzedażą oraz konsumenta. Swój pogląd opiera na twierdzeniu, iż uzasadnieniem dla wyłączenia podmiotu gospodarczego dokonującego sprzedaży produktu ekologicznego bezpośrednio konsumentowi końcowemu jest to, że taki konsument ma możliwość przeprowadzenia kontroli produktu we własnym zakresie ( 35 ).

46. W mojej ocenie argument ten nie jest przekonujący. Nie jest on spójny z przedstawionym przeze mnie powyżej twierdzeniem ( 36 ), iż wyłączenie miało uwolnić sprzedawcę od obciążenia regularną, profesjonalną kontrolą z uwagi na nieproporcjonalność w świetle znikomego ryzyka, jakie wiąże się z typową działalnością w charakterze jedynie sprzedawcy detalicznego. Ponieważ w rozporządzeniu nr 834/2007 przyjęto podejście oparte na analizie ryzyka, a zatem nie obrano za cel pełnej kontroli, a pozostawiono pewną swobodę, nie ma konieczności powierzania kontroli komukolwiek innemu. Nie jest zadaniem konsumenta przeciwdziałanie pozostałemu ryzyku, które utrzymuje się w sytuacji wyłączenia podmiotu z regularnej, profesjonalnej kontroli i które prawodawca świadomie toleruje.

47. Ponadto, na poziomie praktycznym, nie jest jasne, w jaki sposób konsument, który zazwyczaj nie ma wiedzy na temat wszystkich szczegółowych specyfikacji, jakie produkt ekologiczny musi spełniać w świetle rozporządzenia nr 834/2007 i rozporządzenia nr 889/2008, miałby być w stanie przeprowadzić z powodzeniem taką kontrolę ( 37 ). Co do zasady, konsument nie ma odpowiedniej wiedzy fachowej w tym zakresie.

48. Co więcej, konsument nie dysponuje środkami i instrumentami umożliwiającymi mu zbadanie faktów i okoliczności koniecznych do przeprowadzenia znaczącej oceny produktu. Sama fizyczna obecność produktu i sprzedawcy nie zapewnia kupującemu wymaganych informacji, ponieważ ani rozporządzenie nr 834/2007, ani rozporządzenie nr 889/2008 nie nakładają na sprzedawcę żadnych obowiązków informacyjnych wobec kupującego. Potencjalnie szkodliwe warunki, takie jak kontakt z innymi produktami i substancjami chemicznymi, lub odpowiednia temperatura przechowywania i odpowiednie oświetlenie czy też dowolne czynności związane ze zmianą oznakowania, jakie mogły mieć wcześniej miejsce, niekoniecznie będą widoczne i możliwe do rozpoznania przez konsumenta, który będzie widział jedynie produkt w chwili sprzedaży, a zatem nie będzie miał wiedzy o sposobie przechowywania poprzedzającego taką sprzedaż.

49. W istocie rozporządzenie nr 834/2007 byłoby niespójne, gdyby z jednej strony wprowadzono w nim wymóg, w myśl którego władze odpowiedzialne za kontrole w państwie członkowskim, chcące powierzyć zadania związane z kontrolą konkretnemu organowi kontrolnemu, musiałyby dowieść, że organ kontroli ma odpowiednią wiedzę fachową, sprzęt i infrastrukturę dla takiego celu oraz zapewnia wystarczającą liczbę odpowiednio wykwalifikowanych i doświadczonych pracowników ( 38 ), a z drugiej strony umożliwiono by państwom członkowskim w niektórych przypadkach powierzanie takiego trudnego zadania zwykłemu konsumentowi.

50. Zgodnie z rozporządzeniem nr 834/2007 konsumenta nie obarcza się czynnościami kontrolnymi. Idea polega raczej na tym, iż może on polegać na oznakowaniu i prezentacji produktu. Motyw 22 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 834/2007 stanowi: „Ważną kwestią jest utrzymanie zaufania konsumentów do produktów rolnictwa ekologicznego” ( 39 ). Jeżeli konsument ma mieć zaufanie do produktu, nie musi być aktywny i poddawać produktu krytycznej analizie co do jego ekologicznego charakteru.

2. Promowanie produktów ekologicznych

51. Wreszcie należy zaznaczyć, iż jednym z ogólnych celów rozporządzenia jest zapewnienie warunków, w których sektor produkcji ekologicznej może rozwijać się stosownie do rozwoju wydarzeń w obszarze produkcji i na rynku ( 40 ). Cel ten zakazuje niepotrzebnych ograniczeń środków i kanałów dystrybucji takich produktów.

52. W tym świetle niniejsze wyłączenie z systemu kontroli zdaje się być uzasadnione i nie wymaga żadnych dodatkowych ograniczeń ( 41 ). Mając na uwadze, że supermarkety i inne podmioty gospodarcze prowadzące ogólną działalność detaliczną obejmującą szczególnie szeroki asortyment produktów, a także sprzedawcy detaliczni, tacy jak strona skarżąca w postępowaniu rewizyjnym w niniejszej sprawie, która prowadzi działalność w zakresie sprzedaży akcesoriów do grillowania, mogą podjąć decyzję o włączeniu do swojej oferty zaledwie kilku wybranych przez siebie produktów ekologicznych, dla których nie wydaje się zasadne ponoszenie kosztów i obciążenia administracyjnego związanego ze zgłoszeniem działalności i przekazaniem zgody na objęcie systemem kontroli, rzeczą pożądaną wydaje się zaniechanie nakładania na nich obciążenia, które mogłoby skłonić ich do zaniechania sprzedaży produktów ekologicznych, a przez to uczynić takie produkty mniej dostępnymi dla ogółu konsumentów. Doprowadziłoby to do sytuacji, w której produkty ekologiczne mogłyby być nabywane wyłącznie w specjalistycznych butikach, a rynek produktów ekologicznych nie korzystałby z pełnej gamy kanałów obrotu.

53. Jak wskazałem powyżej na podstawie prac przygotowawczych, kwestia, czy i w jakim stopniu pozostałe ryzyko ma być akceptowane, była przedmiotem kompromisu ( 42 ), a ze względu na wahania i wątpliwości co do kontroli w kolejnych sektorach ( 43 ) decyzję pozostawiono ostatecznie państwom członkowskim. To one znajdują się w najlepszej pozycji, aby ustalić w świetle krajowego kontekstu, mianowicie przepisów i uregulowań nakładanych na sprzedawców detalicznych w danym państwie i innych warunków tam panujących, czy – i w jakim zakresie – wyłączenie będzie stosowne w kontekście zasady proporcjonalności ( 44 ). Podejmowanie przez państwa członkowskie decyzji według ich własnego uznania i dokonywanie przez nie indywidualnej oceny ryzyka nie powinno być ograniczane wykładnią nakładającą dodatkowe ograniczenia.

D. Brzmienie

54. Również brzmienie art. 28 ust. 2 rozporządzenia nr 834/2007 nie wskazuje na konieczność obecności sprzedawcy i kupującego lub produktu w miejscu sprzedaży.

55. Wbrew twierdzeniom strony pozwanej w postępowaniu rewizyjnym i Komisji w tekście brak jest jakiegokolwiek wskazania sugerującego, że termin „sprzedawać bezpośrednio” wymaga powiązania między sprzedażą a określoną lokalizacją. Artykuł 28 ust. 2 druga część zdania rozporządzenia nr 834/2007 wyklucza z wyłączenia sprzedawców, którzy „przechowują […] [produkty] w celach innych niż odnoszących się do punktu sprzedaży”. Zapis ten nie stanowi jednak przy tym, że chodzi o „miejsce inne niż punkt sprzedaży” ( 45 ). Termin „punkt sprzedaży” stosuje się zazwyczaj w znaczeniu bardziej abstrakcyjnym, wskazującym na dokonanie sprzedaży; niekoniecznie musi odwoływać się on do lokalizacji, ale raczej odnosi się w sposób bardziej ogólny i abstrakcyjny do przestrzeni kontaktu między sprzedawcą i kupującym. Aby zaznaczyć powiązanie, w tekście użyto zwrotu „odnoszących się do”, a nie przyimka wskazującego na miejsce, jak na przykład „w” [punkcie sprzedaży] ( 46 ). W art. 28 ust. 2 zawarto powiązanie organizacyjne, a nie lokalizacyjne ( 47 ). Jeżeli podmiot gospodarczy przechowuje produkty i w zakresie, w jakim tego dokonuje, przechowywanie to musi odbywać się w odniesieniu do sprzedaży.

E. Uwagi końcowe

56. W kwestii głównego pytania w niniejszej sprawie, a zatem pytania, czy internetowa sprzedaż detaliczna może korzystać z wyłączenia lub czy – jak twierdzi Komisja – jest z niego ogólnie wykluczona, należy przypomnieć, że klauzula wyłączająca powstała w 2003 r., gdy działalność internetowa była dobrze znana, a dyrektywa w sprawie handlu elektronicznego ( 48 ) weszła już wcześniej w życie, zatem można byłoby oczekiwać od prawodawcy ustanowienia wyraźnego wyłączenia, gdyby miał on zamiar wykluczyć sprzedaż internetową.

57. Twierdzenie Komisji, że im dłuższy okres przechowywania, tym większe ryzyko oszustwa, po pierwsze nie jest przekonujące, a po drugie nie byłoby powodem do wykluczenia internetowych sprzedawców detalicznych, ponieważ niekoniecznie muszą oni przechowywać produkty dłużej niż sprzedawcy stacjonarni; mogą oni wręcz nie posiadać żadnej infrastruktury służącej do przechowywania, a jedynie polegać na natychmiastowym dostarczeniu produktów przez sprzedawcę hurtowego do konsumenta.

58. Wreszcie ochrona środowiska, która jest jednym z celów przyświecających rozporządzeniu nr 834/2007, co do zasady, jest dość dobrze realizowana przez działalność internetową. Wszystkie powyższe argumenty wyraźnie przemawiają przeciwko wykluczeniu internetowych sprzedawców detalicznych z zakresu stosowania art. 28 ust. 2 rozporządzenia nr 834/2007.

IV. Wnioski

59. Zasadniczo Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości) pragnie dowiedzieć się, czy poza bezpośrednim powiązaniem między podmiotem gospodarczym a konsumentem konieczne jest zaistnienie dodatkowych elementów obecności fizycznej, aby transakcja mogła zostać objęta wyłączeniem przewidzianym w art. 28 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 834/2007 z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych i uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 2092/91. Tym niemniej Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości) ograniczył swoje pytanie do kwestii wykładni pojęcia „sprzedaży bezpośredniej” ( 49 ).

60. Aby przedstawić użyteczną wykładnię, Trybunał Sprawiedliwości powinien, jak zaproponowała Komisja, przeformułować pytanie ( 50 ) i rozszerzyć jego zakres na wszystkie ograniczenia z art. 28 ust. 2 rozporządzenia nr 834/2007.

61. W świetle powyższych rozważań proponuję, by na pytanie Bundesgerichtshof (federalnego trybunału sprawiedliwości) Trybunał udzielił następującej odpowiedzi: Fakt, iż produkt jest sprzedawany konsumentowi końcowemu bez udziału podmiotu trzeciego, wystarczy, by uznać sprzedaż za sprzedaż »bezpośrednią« w rozumieniu art. 28 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 834/2007. Jeżeli jednak podmiot gospodarczy, który sprzedaje produkty bezpośrednio konsumentowi końcowemu, produkuje, przygotowuje lub przechowuje produkty w celach innych niż odnoszących się do punktu sprzedaży lub przywozi je z państw trzecich, nie może on zostać objęty możliwością skorzystania z wyłączenia przewidzianego w art. 28 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 834/2007. Pojęcie „w celach innych niż odnoszących się do punktu sprzedaży” nie powoduje ograniczenia czynności polegającej na przechowywaniu do lokalizacji fizycznej, w której odbywa się sprzedaż, lecz wymaga, aby przechowywanie było czynnością pomocniczą względem sprzedaży i nie wykraczało poza to, co jest zasadnie wymagane na potrzeby realizacji sprzedaży. Dla kwestii objęcia wyłączeniem nie ma znaczenia, czy i gdzie produkty są przechowywane przez sprzedawcę ani też, kto jest obecny w miejscu przechowywania lub sprzedaży.

( 1 ) Język oryginału: angielski.

( 2 ) Całkowitą wartość szacowano na około 20 mld EUR w 2011 r., zob. dokument roboczy służb Komisji – Ocena skutków towarzysząca wnioskowi dotyczącemu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych, zmieniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr XXX/XXX [rozporządzenie o kontrolach urzędowych] i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 834/2007, COM(2014) 180 final, s. 11 wraz z dalszymi odesłaniami. Od 2011 r. sektor ekologiczny nadal wzrastał w zdrowym tempie. Zdecydowanie największym rynkiem ekologicznym w Unii Europejskiej w 2011 r. były Niemcy, w których wartość tego rynku wynosiła 6,6 mld EUR, a za nimi plasowała się Francja z rynkiem o wartości 3,8 mld EUR, zob. ibidem.

( 3 ) Zobacz ww. w przypisie 2 dokument roboczy służb Komisji – Ocena skutków, s. 11. W 2015 r. wartość ta wyniosła w Unii Europejskiej 27,1 mld EUR, zob. Zahlen, Daten, Fakten. Die Bio-Branche 2017, Bund Ökologische Lebensmittelwirtschaft BÖLW, Berlin, s. 20 i nast.

( 4 ) Zobacz bardziej szczegółowo motyw 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 834/2007 z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych i uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 2092/91 (Dz.U. 2007, L 189, s. 1), w którego zdaniu pierwszym stwierdzono, co następuje: „Produkcja ekologiczna jest ogólnym systemem zarządzania gospodarstwem i produkcji żywności, łączącym najkorzystniejsze dla środowiska praktyki, wysoki stopień różnorodności biologicznej, ochronę zasobów naturalnych, stosowanie wysokich standardów dotyczących dobrostanu zwierząt i metodę produkcji odpowiadającą wymaganiom niektórych konsumentów preferujących wyroby wytwarzane przy użyciu substancji naturalnych i naturalnych procesów”.

( 5 ) Zobacz wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych, zmieniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr XXX/XXX [rozporządzenie o kontrolach urzędowych] i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 834/2007, COM(2014) 180 final, uzasadnienie, s. 6.

( 6 ) W wyroku z dnia 5 listopada 2014 r., Herbaria Kräuterparadies, C‑137/13, EU:C:2014:2335, Trybunał orzekał w przedmiocie dopuszczalności dodatków do napoju ekologicznego, co pociągało za sobą konieczność dokonania wykładni art. 27 ust. 1 lit. f) rozporządzenia Komisji (WE) nr 889/2008 z dnia 5 września 2008 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania rozporządzenia nr 834/2007 (Dz.U. 2008, L 250, s. 1); w uzasadnieniu Trybunał wykorzystał motywy 3, 5, 22 i 25, a także art. 6, 19, 21 i 23 rozporządzenia nr 834/2007. Podobnie w uzasadnieniu wyroku z dnia 4 czerwca 2015 r., Andechser Molkerei Schietz/Komisja, C‑682/13 P, niepublikowany, EU:C:2015:356, orzekając w przedmiocie odwołania wniesionego od postanowienia Sądu w kwestii ważności rozporządzenia Komisji (UE) nr 1131/2011 z dnia 11 listopada 2011 r. zmieniającego załącznik II do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1333/2008 w odniesieniu do glikozydów stewiolowych (Dz.U. 2011, L 295, s. 205), Trybunał powołał się na motyw pierwszy rozporządzenia nr 834/2007. Istnieje pięć wyroków, w których dokonano wykładni poprzednich rozporządzeń – rozporządzenia Rady (EWG) nr 2092/91 z dnia 24 czerwca 1991 r. w sprawie produkcji ekologicznej produktów rolnych oraz znakowania produktów rolnych i środków spożywczych (Dz.U. 1991, L 198, s. 1) i rozporządzenia Rady (WE) nr 392/2004 z dnia 24 lutego 2004 r. zmieniającego rozporządzenie nr 2092/91 (Dz.U. 2004, L 65, s. 1) (wyroki: z dnia 29 listopada 2007 r., Komisja/Niemcy, C‑404/05, EU:C:2007:723; z dnia 29 listopada 2007 r., Komisja/Austria, C‑393/05, EU:C:2007:722; z dnia 14 lipca 2005 r., Komisja/Hiszpania, C‑135/03, EU:C:2005:457; z dnia 13 lipca 1995 r., Parlament/Komisja, C‑156/93, EU:C:1995:238; oraz z dnia 14 lipca 2005 r., Comité Andaluz de Agricultura Ecologica, C‑107/04, EU:C:2005:470), przy czym pierwsze dwa dotyczą kwestii związanej z systemem kontroli, a konkretnie ustanawiania na stałe prywatnych podmiotów kontrolujących.

( 7 ) Analizowanie intencji prawodawcy Unii Europejskiej jest jedną z metod stosowanych przez Trybunał w celu ustalenia znaczenia prawa wtórnego Unii, zob. na przykład wyroki: z dnia 7 grudnia 2010 r., Pammer i Hotel Alpenhof, C‑585/08 i C‑144/09, EU:C:2010:740, pkt 71 i nast.; z dnia 15 lipca 2010 r., Purrucker, C‑256/09, EU:C:2010:437, pkt 84 i nast.; z dnia 27 października 2016 r., Komisja/Niemcy, C‑220/15, EU:C:2016:815.

( 8 ) Zobacz na przykład wyroki: z dnia 16 lipca 2015 r., Lanigan, C‑237/15 PPU, EU:C:2015:474, pkt 35; z dnia 13 października 2016 r., Mikołajczyk, C‑294/15, EU:C:2016:772, pkt 26.

( 9 ) Zobacz motyw 5 w związku z motywem 3 rozporządzenia nr 2092/91.

( 10 ) Zobacz motyw 12 rozporządzenia nr 2092/91. W motywie 13 rozporządzenia nr 2092/91 stwierdzono, że „wszystkie podmioty gospodarcze zajmujące się produkcją, przygotowaniem, przywozem [produktów] lub obrotem [produktami], posiadając[ymi] oznakowanie odnoszące się do metod produkcji ekologicznej, podlegają systemowi regularnych kontroli, spełniając[ym] minimalne wymagania Wspólnoty i wykonywanym przez właściwe organy kontroli”.

( 11 ) Zobacz na przykład A. Alemanno, The European Reform on Organic Farming – Balancing Consumer Preferences and Free Movement Imperatives, w: EFFL 2009, 406–419, 409.

( 12 ) COM(2003) 14 wersja ostateczna, pkt 3 uzasadnienia „Wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady zmieniającego rozporządzenie (EWG) nr 2092/91 w sprawie produkcji ekologicznej produktów rolnych oraz znakowania produktów rolnych i środków spożywczych” przedstawionego przez Komisję. Uzasadnienie to zawarto w motywie 3 tego wniosku, jak również w motywie 3 rozporządzenia nr 392/2004.

( 13 ) Zobacz przypis 12 powyżej.

( 14 ) Zobacz przypis 12 powyżej.

( 15 ) Zobacz dokument Rady 8482/03 z dnia 15 kwietnia 2003 r. dotyczący wyników prac będących efektem posiedzenia grupy roboczej ds. jakości środków spożywczych w dniu 14 kwietnia 2003 r., s. 2, pkt II ppkt (ii).

( 16 ) Zobacz art. 1 rozporządzenia nr 392/2004, na mocy którego nadano takie brzmienie art. 8 ust. 1 akapit pierwszy. Nowy opis zakresu stosowania systemu kontroli obowiązywał od lipca 2005 r., zob. art. 2 rozporządzenia nr 392/2004.

( 17 ) Poprzez pominięcie słów „do celów dalszego obrotu nimi” i dokonanie drobnych dostosowań w tekście wyodrębniono pięć wyraźniejszych kategorii czynności objętych „systemem kontroli”, jak nazywano odtąd dawną „procedurę kontroli”.

( 18 ) Rosnąca świadomość w tym zakresie staje się jasna, jeżeli spojrzymy na preambuły poszczególnych wersji: o ile motyw 3 rozporządzenia nr 392/2004 nadal zawiera słowa: „wszystkich podmiotów gospodarczych w ramach procesu produkcji i przygotowania”, o tyle motyw 31 rozporządzenia nr 834/2007 wreszcie odwołuje się już wyraźnie do pełnej triady: „podmioty gospodarcze na każdym etapie produkcji, przygotowania i dystrybucji” (wyróżnienie moje).

( 19 ) Fakt, iż rozszerzenie dotyczy przechowywania i sprzedaży detalicznej jedynie w zakresie, w jakim czynności te są podejmowane jako odrębne względem czynności objętych już poprzednią wersją art. 8, został podkreślony przez przedstawiciela Komisji podczas dyskusji w trakcie posiedzenia grupy roboczej ds. jakości środków spożywczych w dniu 14 kwietnia 2003 r., zobacz ww. w przypisie 15 dokument Rady nr 8482/03, s. 2, pkt II ppkt (ii).

( 20 ) Zobacz ww. w przypisie 15 dokument Rady nr 8482/03, s. 2, pkt II ppkt (ii).

( 21 ) Zobacz dokument Rady nr 6999/03 z dnia 2 kwietnia 2003 r. dotyczący wyników prac będących efektem posiedzenia grupy roboczej ds. jakości środków spożywczych w dniu 28 kwietnia 2003 r., s. 2, pkt III ppkt (ii).

( 22 ) Zobacz ww. w przypisie 21 dokument Rady nr 6999/03.

( 23 ) Motyw 3a „zaproponowanego przez prezydencję zmienionego kompromisowego tekstu” wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady zmieniającego rozporządzenie (EWG) nr 2092/91 w sprawie produkcji ekologicznej produktów rolnych oraz znakowania produktów rolnych i środków spożywczych, dokument Rady nr 16235/03, załącznik, z dnia 18 grudnia 2003 r., wyniki prac grupy roboczej ds. jakości środków spożywczych (rolnictwo ekologiczne) z dnia 10 grudnia 2003 r.

( 24 ) Zobacz Parlament Europejski, dokument FINAL A5–0392/2003, sprawozdanie z dnia 6 listopada 2003 r. w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Rady zmieniającego rozporządzenie (EWG) nr 2092/91 w sprawie produkcji ekologicznej produktów rolnych oraz znakowania produktów rolnych i środków spożywczych [COM(2003) 14 – C5‑0021/2003 –2003/0002(CNS)], Komisja Rolnictwa i Rozwoju Wsi, sprawozdawca Danielle Auroi, s. 9, uzasadnienie wnioskowanej poprawki 10.

( 25 ) Projekt wnioskowany przez Parlament Europejski dodawał do zdania proponowanego przez Radę drugie zdanie o treści: „Sprzedawcy detaliczni, którzy przywożą produkty uprzednio pakowane bezpośrednio z państw trzecich, są objęci przepisami art. 11”. Zobacz Parlament Europejski, ww. w przypisie 24 dokument FINAL A5‑0392/2003, s. 9, poprawka 10.

( 26 ) Tekst kompromisowy art. 8 ust. 1 akapit drugi, przygotowany przez prezydencję w świetle dyskusji grupy roboczej z dnia 14 kwietnia 2003 r., dokument Rady nr 8571/03 z dnia 23 kwietnia 2003 r.

( 27 ) Dokument Rady nr 16235/03, załącznik, o którym mowa w przypisie 23 powyżej.

( 28 ) Zobacz art. 1 rozporządzenia nr 392/2004, na mocy którego art. 8 ust. 1 akapit drugi nadano takie brzmienie. Nowy opis zakresu stosowania systemu kontroli obowiązywał od lipca 2005 r., zob. art. 2 rozporządzenia nr 392/2004.

( 29 ) Poza dostosowaniami językowymi („ustęp” zastąpiony „artykułem” oraz sformułowanie „takie produkty” zastąpione słowem „produkty”) oraz redakcyjnymi, a także zmianą numeracji, klauzula ta w 2007 r. [w wersji angielskiej] pozostała niezmieniona, zob. treść art. 28 ust. 2 rozporządzenia nr 834/2007 w pkt 5 powyżej.

( 30 ) Wybór szerszego określenia „podmiot gospodarczy” w art. 28 ust. 2 rozporządzenia nr 834/2007 może być spowodowany tym, że ten termin zdefiniowano w art. 2 lit. d) rozporządzenia nr 834/2007, stanowiącym, iż „»podmiot gospodarczy« oznacza osoby fizyczne lub prawne odpowiedzialne za zapewnienie, że przedsiębiorstwo ekologiczne pozostające pod ich kontrolą spełnia wymogi określone w niniejszym rozporządzeniu”. Zastąpienie „sprzedawców detalicznych”„podmiotami gospodarczymi” nie jest niczym więcej jak tylko dostosowaniem do ogólnej terminologii rozporządzenia, a także do terminologii zastosowanej w art. 28 ust. 1. W motywie 32 rozporządzenia nr 834/2007 nadal występuje pojęcie „podmiotów gospodarczych zajmujących się handlem detalicznym”.

( 31 ) Zobacz treść wstępnych projektów zmienionego art. 8 rozporządzenia nr 2092/91, przedstawioną w pkt 32 i 33 powyżej.

( 32 ) Zobacz ww. w przypisie 21 dokument Rady nr 6999/03.

( 33 ) Zobacz również na przykład H. Schmidt i M. Haccius, EG-Verordnung „Ökologischer Landbau”. Eine juristische und agrarfachliche Kommentierung der Verordnung (EG) Nr. 834/2007, Freiburg im Breisgau, 2008, s. 445/446, którzy opisują niewielkie znaczenie nadużyć w tym sektorze, w szczególności w odniesieniu do produktów uprzednio pakowanych, które zdają się stanowić znaczą część produktów sprzedawanych detalicznie.

( 34 ) Zgodnie z art. 27 ust. 13 rozporządzenia nr 834/2007 państwa członkowskie zapewniają, aby system kontroli umożliwiał śledzenie produktu.

( 35 ) Zobacz także OLG Frankfurt GRUR-RR 2015, 308; LG München WRP 2015, 780.

( 36 ) Zobacz pkt 31 i 42 powyżej.

( 37 ) Zasady, których musi przestrzegać również końcowy sprzedawca detaliczny, to m.in. zasady zawarte w rozdziale 4 (art. 30 i nast.) rozporządzenia nr 889/2008 dotyczące odbioru, pakowania, transportu i przechowywania produktów oraz zasady zawarte w tytule III (art. 57 i nast.) rozporządzenia nr 889/2008 dotyczące znakowania. Jak Komisja prawidłowo zauważyła w swojej „nocie interpretacyjnej nr 2012–03”, do przechowywania konieczna jest infrastruktura fizyczna, która również objęta jest pewnymi wymogami związanymi z działalnością operacyjną, takimi jak sprzątanie czy dezynfekcja.

( 38 ) Zobacz art. 27 ust. 5 rozporządzenia nr 834/2007.

( 39 ) Motywy 3 i 5 rozporządzenia nr 834/2007 także zawierają wzmianki o zaufaniu konsumentów, co świadczy o istotnym statusie tego pojęcia w rzeczonym rozporządzeniu.

( 40 ) Zobacz na przykład motyw 3 zdanie drugie rozporządzenia nr 834/2007.

( 41 ) Motyw 22 zdanie drugie rozporządzenia nr 834/2007 stanowi: „Z tego względu wyjątki od wymogów mających zastosowanie do produkcji ekologicznej powinny ograniczać się wyłącznie do takich przypadków, w których zastosowanie odstępstw od zasad produkcji zostanie uznane za uzasadnione”. Strona pozwana w postępowaniu rewizyjnym przywołuje motyw 22 jako argument przemawiający za wąską wykładnią wyłączenia.

( 42 ) Zobacz pkt 33 i 34 powyżej.

( 43 ) Zobacz pkt 29 powyżej.

( 44 ) Państwa członkowskie faktycznie skorzystały z możliwości przyznania wyłączenia na podstawie art. 28 ust. 2 na różne sposoby; niektóre z nich ograniczyły wyłączenie do „produktów uprzednio pakowanych”, na przykład Włochy (art. 2.4 Disposizioni per l’attuazione dei regolamenti (CE) n. 834/2007, n. 889/2008, n. 1235/2008 e successive modifiche riguardanti la produzione biologica e l’ettichettatutra dei prodotti biologici, Registro ufficiale 0018354–27/11/2009, stanowi: „Ai sensi dell’articolo 28 paragrafo 2 del Reg. (CE) n. 834/2007 sono esentati dall’applicazione del medesimo articolo gli operatori che vendono prodotti da agricoltura biologica al consumatore all’utilizzatore finale in imballaggio preconfezionato, a condizione che non li producano …”) oraz Estonia [§ 5 ust. 2 ustawy o rolnictwie ekologicznym stanowi: „Działalność przedsiębiorstwa należącego do osoby wskazanej w art. 28 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 834/2007 wymaga zgody, jeśli przedsiębiorstwo zajmuje się jedynie sprzedażą produktów uprzednio pakowanych. (RT I 2009, 12, 72 – wejście w życie w dniu 1.3.2009 R.)”]. W Hiszpanii Comunidad Valenciana obejmuje oceną ryzyka nie tylko produkty uprzednio pakowane, ale również takie czynniki jak roczna wartość sprzedaży lub możliwość nadzorowania przez konsumenta procesu podziału produktu (Resolutión de 20 de junio de 2016, de la Dirección General de Desarrollo Rural y Política Agraria Común, por la que se regulan determinadas excepciones relativas al régimen de control de los comerciantes minoristas en la Comunitat Valenciana, que vendan directamente al consumidor final productos ecológicos, conforme al Reglamento (CE) 834/2007 de 28 junio de 2007 y el Reglamento 889/2008 que lo desarrolla [2016/5529, Diari Oficial de la Comunitat Valenciana, Num. 7842/02.08.2016, p. 2249]). Inne państwa członkowskie po prostu przyjmują szersze sformułowanie z dyrektywy [zob. na przykład § 3 ust. 2 niemieckiej ÖLG, zob. pkt 6 powyżej, art. 4 brytyjskiej ustawy o produktach ekologicznych z 2009 r. lub art. 2 niderlandzkiej Regeling van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit van 4 december 2008, nr. TRCJZ/2008/3442, houdende wijziging van de Landbouwkwaliteitsregeling 2007].

( 45 ) Podkreślenie moje. Chociaż w większości wersji językowych rozporządzenia, wybranych w sposób przypadkowy, pojawia się ekwiwalent bardziej abstrakcyjnego angielskiego terminu (np. „pas ailleurs qu’au point de vente”, „solo in connessione con il punto di vendita”, „salvo en el punto de venta”, „senão no ponto de venda”, „w celach innych niż odnoszących się do punktu sprzedaży”, „undtagen I forbindelse med salgsstedet”, „ħlief in konnessjoni mal-punt ta' bejgħ”, „išskyrus pardavimo punktus”), wersja niemiecka nadaje temu sformułowaniu nieco konotacji związanych z miejscem: „an einem anderen Ort als in Verbindung mit der Verkaufsstelle”, podobnie jak wersje niderlandzka i szwedzka: „op een plaats die geen verband houdt met het verkoopunt” i „annat än i anslutning till försäljningsplatsen”, oraz wersje rumuńska i bułgarska: „în alte părți decât în legătură cu locul de vânzare” oraz „другаде, освен в мястото на продажба” (podkreślenie moje). Poza wersją bułgarską wszystkie te ostatnie wersje zawierają jednak wyraźnie w roli elementu spajającego tłumaczenie „in connection” i nie pojawia się w nich przyimek miejsca „w”. Zważywszy na różnice między poszczególnymi wersjami językowymi, argument oparty na brzmieniu nie ma istotnego wpływu na moją interpretację art. 28 ust. 2 rozporządzenia nr 834/2007, tak że inne metody wykładni (zob. pkt 19–52 oraz 55 i nast.) mają większe znaczenie w niniejszym kontekście.

( 46 ) Cztery z trzynastu wersji językowych przeanalizowanych powyżej nie zawierają zwrotu „in connection with”, zob. przypis 44 powyżej. Trzy z tych czterech wersji odnoszą się jednak do punktu, a nie do miejsca lub lokalizacji.

( 47 ) Zobacz H. Schmidt i M. Haccius, przypis 33 powyżej.

( 48 ) Dyrektywa 2000/31/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 8 czerwca 2000 r. w sprawie niektórych aspektów prawnych usług społeczeństwa informacyjnego, w szczególności handlu elektronicznego w ramach rynku wewnętrznego (dyrektywa o handlu elektronicznym).

( 49 ) Zobacz treść pytania w pkt 14 powyżej.

( 50 ) Fakt, iż może to wiązać się z rozpatrzeniem dodatkowych kwestii, nie uniemożliwia Trybunałowi podjęcia takiej decyzji. Zobacz na przykład wyroki: z dnia 23 lutego 2006 r., van Hilten-van der Heijden, C‑513/03, EU:C:2006:131, pkt 25–27; z dnia 11 marca 2008 r., JagerC‑420/06, EU:C:2008:152, pkt 45–58; z dnia 18 listopada 2010 r., Lahousse i Lavichy, C‑142/09, EU:C:2010:694, pkt 35–48; z dnia 10 lutego 2011 r., Vicoplus i in., C‑307/09 do C‑309/09, EU:C:2011:64, pkt 22–25.