WYROK SĄDU PIERWSZEJ INSTANCJI (izba ds. odwołań)

z dnia 5 października 2009 r.

Sprawy połączone T‑40/07 P i T‑62/07 P

José António de Brito Sequeira Carvalho

przeciwko

Komisji Wspólnot Europejskich

i

Komisja Wspólnot Europejskich

przeciwko

José Antóniowi de Britowi Sequeirze Carvalhowi

Odwołanie – Służba publiczna – Urzędnicy – Urlop – Zwolnienie chorobowe – Skierowanie na zwolnienie chorobowe z urzędu – Przedłużenie zwolnienia chorobowego z urzędu – Ponowne uprzednie badanie lekarskie – Właściwość Sądu do spraw Służby Publicznej – Zmiana przedmiotu sporu

Przedmiot: Odwołania mające na celu uchylenie wyroku Sądu do spraw Służby Publicznej (trzecia izba) z dnia 13 grudnia 2006 r. w sprawie F‑17/05 de Brito Sequeira Carvalho przeciwko Komisji, Zb.Orz.SP s. I‑A‑1‑149 i II‑A‑1‑577.

Orzeczenie: Odwołanie w sprawie T‑40/07 P zostaje oddalone. W sprawie T‑40/07 P José António de Brito Sequeira Carvalho pokrywa własne koszty oraz koszty poniesione przez Komisję Wspólnot Europejskich w postępowaniu odwoławczym. Wyrok Sądu do spraw Służby Publicznej Unii Europejskiej (trzecia izba) z dnia 13 grudnia 2006 r. w sprawie F‑17/05 de Brito Sequeira Carvalho przeciwko Komisji, Zb.Orz.SP s. I‑A‑1‑149, II‑A‑1‑577, zostaje uchylony w zakresie, w jakim stwierdza nieważność decyzji z dnia 13 lipca 2004 r. i decyzji o przedłużeniu z urzędu zwolnienia chorobowego wydanych w następstwie decyzji z dnia 22 września 2004 r. Skarga wniesiona przez J.A. de Brita Sequeirę Carvalha do Sądu do spraw Służby Publicznej w sprawie F‑17/05 zostaje odrzucona jako niedopuszczalna w zakresie, w jakim dotyczy decyzji z dnia 13 lipca 2004 r. i decyzji o przedłużeniu z urzędu zwolnienia chorobowego wydanych w następstwie decyzji z dnia 22 września 2004 r. W pozostałym zakresie odwołanie w sprawie T‑62/07 P zostaje oddalone. W sprawie T‑62/07 P J.A. de Brito Sequeira Carvalho pokrywa połowę własnych kosztów tak w postępowaniu przed Sądem do spraw Służby Publicznej, jak i w postępowaniu odwoławczym. W sprawie T‑62/07 P Komisja pokrywa własne koszty oraz połowę kosztów poniesionych przez J.A. de Brita Sequeirę Carvalha tak w postępowaniu przed Sądem do spraw Służby Publicznej, jak i w postępowaniu odwoławczym.

Streszczenie

1. Urzędnicy – Decyzja mająca wpływ na sytuację administracyjną urzędnika – Uwzględnienie informacji niezawartych w aktach osobowych, lecz przedstawionych wcześniej do wiadomości zainteresowanego – Zgodność z prawem – Przesłanki

(regulamin pracowniczy, art. 26 akapit pierwszy)

2. Postępowanie – Środki organizacji postępowania – Pytania na piśmie skierowane do stron – Brak automatycznego wpływu na rozwiązanie sporu

(regulamin Sądu Pierwszej Instancji, art. 49, 64, 65; decyzja Rady 2004/752, art. 3 ust. 4)

3. Postępowanie – Przedstawienie dowodów – Termin – Opóźnienie w złożeniu wniosków dowodowych

(regulamin Sądu Pierwszej Instancji, art. 48 ust. 1)

4. Postępowanie – Wniosek o przeprowadzenie środków dowodowych – Przedłożenie po zamknięciu procedury ustnej – Wniosek o otwarcie procedury ustnej na nowo

(regulamin Sądu Pierwszej Instancji, art. 62)

5. Urzędnicy – Skarga – Uprzednie zażalenie w drodze administracyjnej – Termin – Bezwzględna przesłanka procesowa

(regulamin pracowniczy, art. 90, 91)

6. Akty instytucji – Domniemanie ważności – Akt nieistniejący – Pojęcie

(art. 249 WE)

7. Urzędnicy – Organ powołujący – Uprawnienia – Wykonywanie

(regulamin pracowniczy, art. 2)

8. Urzędnicy – Skarga – Zarzuty – Nadużycie władzy

9. Urzędnicy – Skarga – Uprzednie zażalenie w drodze administracyjnej – Termin – Prekluzja – Usprawiedliwiony błąd

(regulamin pracowniczy, art. 90, 91)

1. Zgodność z prawem dokonywanej przez sąd wspólnotowy oceny skargi urzędnika wcale nie zależy od tego, czy pozwana instytucja wywiązała się ze swojego obowiązku przekazania akt osobowych tego urzędnika zgodnie z art. 26 regulaminu pracowniczego. Wyłącznie sąd wspólnotowy może ocenić, czy zachodzi potrzeba zastosowania środków organizacji postępowania i zarządzenia środków dowodowych.

Artykuł 26 akapit pierwszy regulaminu pracowniczego ma na celu zagwarantowanie urzędnikom prawa do obrony poprzez uniknięcie sytuacji, w której decyzje wydawane przez administrację, mające wpływ na sytuację urzędnika oraz jego karierę zawodową, byłyby oparte na okolicznościach dotyczących jego kwalifikacji, wyników pracy oraz zachowania, niewymienionych w jego aktach osobowych. Z tego wynika, że decyzja oparta na takich okolicznościach faktycznych jest sprzeczna z gwarancjami zawartymi w regulaminie pracowniczym i należy stwierdzić jej nieważność ze względu na to, że została wydana w następstwie niezgodnej z prawem procedury.

Jednakże sama okoliczność, że dokumenty, o których mowa w art. 26 regulaminu pracowniczego, nie zostały włączone do akt osobowych, nie może uzasadniać stwierdzenia nieważności decyzji, jeżeli zainteresowany został o nich faktycznie powiadomiony. Nie można bowiem powoływać się na dokumenty dotyczące kwalifikacji, wyników pracy i zachowania urzędnika jedynie wówczas, gdy nie zostały one podane uprzednio do jego wiadomości. Niemożność powołania się na dokumenty nie dotyczy takich dokumentów, które, mimo że zostały podane do wiadomości urzędnika, nie zostały jeszcze włączone do jego akt osobowych, gdyż nie można pozbawić instytucję możliwości podjęcia decyzji w interesie służby na podstawie dokumentów, które zostały wcześniej przekazane zainteresowanemu, jedynie z tego względu, że nie zostały umieszczone w jego aktach osobowych. Wynika z tego, że instytucja dopuszcza się naruszenia art. 26 regulaminu pracowniczego i prawa urzędnika do obrony, gdy wydaje decyzję dla niego niekorzystną, nie powiadomiwszy go wcześniej o okolicznościach faktycznych, niewymienionych w jego aktach osobowych, które uzasadniają wydanie tej decyzji. W tym względzie samego ustalenia, że zainteresowany urzędnik wiedział o tych okolicznościach, nie można uznać za wystarczający dowód na to, że urzędnik ten miał możliwość skutecznej obrony swoich interesów przed wydaniem niekorzystnej dla niego decyzji. Dla zapewnienia prawa urzędnika do obrony trzeba jeszcze, by instytucja wykazała za pomocą wszelkich środków, że uprzednio umożliwiła urzędnikowi zrozumienie, że chociaż rozpatrywane okoliczności faktyczne nie zostały zawarte w jego aktach osobowych, to mogły uzasadniać decyzję dla niego niekorzystną. W przeciwnym razie nie można uznać, by zostały one przedstawione urzędnikowi, o czym mowa w art. 26 regulaminu pracowniczego.

(zob. pkt 91–94)

Odesłanie: Sąd Pierwszej Instancji, sprawy połączone T‑155/03, T‑157/03 i T‑331/03 Cwik przeciwko Komisji, 13 grudnia 2005 r., Zb.Orz.SP s. I‑A‑411, II‑1865, pkt 50, 51 i przytoczone tam orzecznictwo, pkt 52; Sąd Pierwszej Instancji, sprawa T‑47/04 Milbert i in. przeciwko Komisji, 28 listopada 2006 r., Zb.Orz.SP s. I‑A‑2‑281, II‑A‑2‑1455, pkt 83

2. Decyzja o skierowaniu pytań na piśmie do stron należy do zakresu swobodnej oceny Sądu do spraw Służby Publicznej, który może na dowolnym etapie postępowania zdecydować o zarządzeniu jakichkolwiek środków organizacji postępowania lub środków dowodowych, o których mowa w art. 64 i 65 regulaminu Sądu Pierwszej Instancji. Skorzystanie z tego uprawnienia nie wpływa jednakże automatycznie na rozstrzygnięcie sporu, gdyż Sąd do spraw Służby Publicznej pozostaje niezawisły w ocenie wartości, jaką należy przypisać poszczególnym przedstawionym mu okolicznościom faktycznym i dowodom lub takim, które sam zdołał zgromadzić.

(zob. pkt 105)

Odesłanie: Trybunał, sprawa C‑360/02 P Ripa di Meana przeciwko Parlamentowi, 29 października 2004 r., Zb.Orz. s. I‑10339, pkt 28

3. Jeśli chodzi o odstępstwo od norm dotyczących wskazania dowodów, art. 48 § 1 regulaminu Sądu Pierwszej Instancji wymaga, by strony uzasadniły opóźnienie we wskazaniu przez siebie tych dowodów. Wymóg ten oznacza, że sądowi wspólnotowemu przysługuje uprawnienie do kontroli uzasadnienia opóźnienia we wskazaniu tych dowodów, oraz w odpowiednim przypadku, treści tych dowodów, a także, jeżeli wniosek nie został uzasadniony w sposób wystarczający z prawnego punktu widzenia, do ich odrzucenia. Tym bardziej odnosi się to do dowodów przedstawionych po złożeniu dupliki.

(zob. pkt 115)

Odesłanie: Trybunał, sprawa C‑243/04 P M przeciwko Trybunałowi Sprawiedliwości, 14 kwietnia 2005 r., dotychczas nieopublikowana w Zbiorze, pkt 33

4. Po zakończeniu procedury ustnej strona może wnioskować o zarządzenie środków organizacji postępowania wyłącznie wtedy, jeżeli Sąd do spraw Służby Publicznej postanowi otworzyć procedurę ustną na nowo. Ponieważ na mocy art. 62 regulaminu Sądu Pierwszej Instancji Sądowi do spraw Służby Publicznej przysługuje w tej kwestii swobodne uznanie, jest on zobowiązany uwzględnić wniosek o otwarcie procedury ustnej na nowo jedynie wówczas, gdy zainteresowana strona uzasadni to okolicznościami mogącymi wywrzeć decydujący wpływ, których nie mogła podnieść przed zakończeniem procedury ustnej.

(zob. pkt 131)

Odesłanie: Trybunał, sprawa C‑199/92 P Hüls przeciwko Komisji, 8 lipca 1999 r., Rec. s. II‑4287, pkt 126, 128; Trybunał, sprawa C‑230/05 P L przeciwko Komisji, 27 kwietnia 2006 r., dotychczas nieopublikowana w Zbiorze, pkt 68

5. Trzymiesięczny termin do wniesienia zażalenia na akt niekorzystny, podobnie jak trzymiesięczny termin do wniesienia skargi na wyraźną bądź dorozumianą decyzję o oddaleniu zażalenia, określone w art. 90 i 91 regulaminu pracowniczego, są bezwzględnymi przesłankami procesowymi i ani strony, ani sąd nie mogą nimi rozporządzać, jako że zostały one wprowadzone dla zapewnienia przejrzystości i pewności sytuacji prawnych. W tym celu należy uznać, że terminy te stosuje się za każdym razem, gdy zostaje zakwestionowany akt poddany kontroli sądu wspólnotowego, niezależnie od jego charakteru. Artykuły 90 i 91 regulaminu pracowniczego nie dokonują bowiem żadnego rozróżnienia, jeżeli chodzi o wymogi dopuszczalności zażalenia i skargi w zależności od ciężaru wady, jaką dotknięty jest zaskarżony akt administracyjny.

(zob. pkt 145, 146)

Odesłanie: Trybunał, sprawa C‑219/01 P Reyna González del Valle przeciwko Komisji, 6 grudnia 2001 r., dotychczas nieopublikowana w Zbiorze, pkt 10; Trybunał, sprawa C‑229/05 P PKK i KNK przeciwko Radzie, 18 stycznia 2007 r., Zb.Orz. s. I‑439, pkt 101; Sąd Pierwszej Instancji, sprawa T‑130/00 Reyna González del Valle przeciwko Komisji, 28 marca 2001 r., dotychczas nieopublikowana w Zbiorze, pkt 39; Sąd Pierwszej Instancji, sprawa T‑289/04 Lantzoni przeciwko Trybunałowi Sprawiedliwości, 8 marca 2006 r., Zb.Orz.SP s. I‑A‑2‑39, II‑A‑2‑171, pkt 40, 41; Sąd Pierwszej Instancji, sprawa T‑274/06 Estaser El Mareny przeciwko Komisji, 25 października 2007 r., dotychczas nieopublikowana w Zbiorze, pkt 40

6. Akty instytucji wspólnotowych korzystają co do zasady z domniemania zgodności z prawem i nawet jeśli zawierają nieprawidłowości, wywołują skutki prawne, dopóki nie zostanie stwierdzona ich nieważność lub nie zostaną cofnięte. W drodze wyjątku od tej zasady akty dotknięte nieprawidłowością, której waga jest tak oczywista, że nie może być tolerowana przez wspólnotowy porządek prawny, należy uznać za niewywołujące żadnych, nawet tymczasowych skutków prawnych, czyli za prawnie nieistniejące. Wyjątek ten ma na celu zachowanie równowagi między dwoma podstawowymi, lecz niekiedy sprzecznymi ze sobą wymogami, które musi spełniać porządek prawny, a mianowicie stabilności stosunków prawnych oraz przestrzegania zgodności z prawem. Waga skutków wiążących się z uznaniem aktu instytucji za nieistniejący przemawia za tym, by ze względów pewności prawa takie stwierdzenie było zastrzeżone dla zupełnie skrajnych sytuacji. Nie ma to miejsca w sytuacji, gdy nieprawidłowość w zakresie kompetencji i uchybienie formalne polegające na uchybieniu obowiązkowi uzasadnienia decyzji nie mają tak oczywistej wagi, by decyzję tę należało uważać za prawnie nieistniejącą.

(zob. pkt 150–153)

Odesłanie: Trybunał, sprawa C‑137/92 P Komisja przeciwko BASF i in., 15 czerwca 1994 r., Rec. s. I‑2555, pkt 48–50; Trybunał, sprawa C‑245/92 P Chemie Linz przeciwko Komisji, 8 lipca 1999 r., Rec. s. I‑4643, pkt 93–95; Trybunał, sprawa C‑475/01 Komisja przeciwko Grecji, 5 października 2004 r., Zb.Orz. s. I‑8923, pkt 18–20

7. Subdelegacja lub odstępstwo od wymogów podziału kompetencji nadanych organowi powołującemu regulaminem pracowniczym może pociągnąć za sobą unieważnienie decyzji administracji tylko w sytuacji, gdy taka subdelegacja lub odstępstwo może naruszyć jedną z gwarancji określonych w regulaminie pracowniczym bądź też zasady dobrej administracji w zakresie zarządzania personelem. W przypadku decyzji Komisji wydanej na podstawie art. 2 regulaminu pracowniczego chodzi bowiem raczej o podział spraw wewnątrz służb Komisji, a nie o sztywny rozdział kompetencji, którego nieprzestrzeganie pociąga za sobą sankcję w postaci nieważności aktów wydanych poza wytyczonymi ramami.

(zob. pkt 155)

Odesłanie: Sąd Pierwszej Instancji, sprawa T‑23/96 De Persio przeciwko Komisji, 15 września 1998 r., RecFP s. I‑A‑483, II‑1413, pkt 111; Sąd Pierwszej Instancji, sprawy połączone T‑118/04 i T‑134/04 Caló przeciwko Komisji, 7 lutego 2007 r., dotychczas nieopublikowane w Zbiorze, pkt 68, 71

8. Pojęcie nadużycia władzy ma dokładnie określony zakres i odnosi się do sytuacji, gdy organ administracji użył swoich uprawnień w celu odmiennym niż ten, w którym uprawnienia te zostały mu przyznane. Decyzja jest wadliwa z powodu nadużycia władzy tylko wtedy, gdy obiektywne, istotne i spójne przesłanki pozwalają stwierdzić, że została ona przyjęta w celach innych niż wskazane.

Nie wystarczy zatem podniesienie pewnych okoliczności na poparcie takich twierdzeń, lecz należy przedstawić wystarczająco obiektywne, istotne i spójne przesłanki mogące przemawiać za ich prawdziwością lub co najmniej prawdopodobieństwem, bez czego nie można podważyć merytorycznej słuszności twierdzeń danej instytucji.

(zob. pkt 172, 173)

Odesłanie: Sąd Pierwszej Instancji, sprawa T‑111/99 Samper przeciwko Parlamentowi, 5 lipca 2000 r., RecFP s. I‑A‑135, II‑611, pkt 64; Sąd Pierwszej Instancji, sprawa T‑152/00 E przeciwko Komisji, 19 września 2001 r., RecFP s. I‑A‑179, II‑813, pkt 69; Sąd Pierwszej Instancji, ww. sprawa Cwik przeciwko Komisji, pkt 179, 180; Sąd Pierwszej Instancji, sprawa T‑471/04 Karatzoglou przeciwko EAR, 2 grudnia 2008 r., dotychczas nieopublikowana w Zbiorze, pkt 49, 50

9. Pojęcie usprawiedliwionego błędu winno być interpretowane w sposób zawężający i może dotyczyć wyłącznie wyjątkowych okoliczności, w szczególności gdy instytucja zachowała się w taki sposób, który sam w sobie lub w przeważającej mierze przyczynił się do powstania zrozumiałej wątpliwości u podmiotu, który działa w dobrej wierze i dochowuje należytej staranności wymaganej od dostatecznie poinformowanej osoby. Ponieważ usprawiedliwiony błąd stanowi odstępstwo od sankcji niedopuszczalności w razie niedochowania terminów do złożenia zażalenia i wniesienia skargi, które stanowią bezwzględne przesłanki procesowe, musi on zostać podniesiony i wykazany przez stronę, która zamierza się na niego powołać na swoją korzyść, a sąd nie może stwierdzić tego rodzaju błędu z urzędu.

Ponadto, chociaż usprawiedliwiony błąd może skutkować tym, że termin uznaje się za dochowany, a tym samym umożliwić dopuszczalność zażalenia lub skargi, pomimo niedochowania określonych w art. 90 ust. 2 lub art. 91 ust. 3 regulaminu pracowniczego terminów, nie zwalnia on jednak skarżącego z przeprowadzenia postępowania poprzedzającego wniesienie skargi, określonego w art. 90 ust. 2 regulaminu pracowniczego, które jest wyraźną przesłanką dopuszczalności skargi na podstawie art. 91 ust. 2 regulaminu pracowniczego i nie pozwala na wniesienie bezpośrednio skargi do Sądu do spraw Służby Publicznej.

(zob. pkt 204–206)

Odesłanie: Trybunał, sprawa C‑195/91 P Bayer przeciwko Komisji, 15 grudnia 1994 r., Rec. s. I‑5619, pkt 26; Trybunał, sprawa C‑193/01 P Pitsiorlas przeciwko Radzie i EBC, 15 maja 2003 r., Rec. s. I‑4837, pkt 24; Sąd Pierwszej Instancji, sprawy połączone T‑33/89 i T‑74/89 Blackman przeciwko Parlamentowi, 16 marca 1993 r., Rec. s. II‑249, pkt 32, 33; Sąd Pierwszej Instancji, sprawa T‑390/07 P Speiser przeciwko Parlamentowi, 11 listopada 2008 r., dotychczas nieopublikowana w Zbiorze, pkt 33