Sprawa C‑170/03

Staatssecretaris van Financiën

przeciwko

J. H. M. Feronowi

(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Hoge Raad der Nederlanden)

Rozporządzenie (EWG) nr 918/83 – Zwolnienia celne – Pojęcia „mienie osobiste” oraz „posiadanie” – Pojazd samochodowy oddany do dyspozycji osoby przez jej pracodawcę

Opinia rzecznika generalnego M. Poiaresa Madura przedstawiona w dniu 19 maja 2004 r. I‑0000

Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 17 marca 2005 r. I‑0000

Streszczenie wyroku

Wspólna Taryfa Celna – Zwolnienie z należności celnych przywozowych – Pojęcie mienia osobistego – Samochód osobowy udostępniony osobie prywatnej przez pracodawcę i przez nią użytkowany, tak do celów służbowych, jak i prywatnych – Zaliczenie

(rozporządzenie Rady nr 918/83, art. 1 ust. 2 lit. c), art. 2 i art. 3)

Artykuł 1 ust. 2 lit. c), art. 2 i 3 rozporządzenia nr 918/83 ustanawiającego wspólnotowy system zwolnień celnych należy interpretować w ten sposób, że samochód osobowy udostępniony osobie prywatnej przez pracodawcę i przez nią użytkowany, tak do celów służbowych, jak i prywatnych, może zostać uznany za mienie osobiste mogące korzystać ze zwolnienia celnego w rozumieniu art. 2 i 3 tegoż rozporządzenia.

Jak bowiem wynika z łącznej wykładni obu przepisów, możliwość skorzystania z rzeczonego zwolnienia celnego jest uzależniona, w szczególności, od tego, czy ów składnik mienia osobistego pozostawał w posiadaniu osoby zainteresowanej i czy był przez nią użytkowany jako mienie osobiste przez co najmniej sześć miesięcy przed datą, w której przestała ona na stałe zamieszkiwać w państwie pochodzenia.

Po pierwsze, wobec braku wyraźnego przepisu w tym zakresie, użytek wyłącznie osobisty nie może stanowić kryterium niezbędnego do zaliczenia składnika mienia do kategorii mienia osobistego, tak że samochód osobowy użytkowany tak w celach prywatnych, jaki i służbowych, powinien móc być uznany za składnik mienia osobistego.

Po drugie, pojęcie „posiadania” sformułowane w art. 3 tego rozporządzenia oznacza, iż zwolnienie celne nie ogranicza się wyłącznie do rzeczy należących do majątku osoby zainteresowanej przez co najmniej sześć miesięcy poprzedzających zmianę miejsca zamieszkania, ale również do innych rzeczy, nad którymi wykonywała ona w tym samym okresie władztwo skuteczne i rzeczywiste.

(por. pkt 14, 21, 22, 27, 29, 32 i sentencja)

WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)

z dnia 17 marca 2005 r.( )

Rozporządzenie (EWG) nr 918/83 – Zwolnienia celne – Pojęcia „mienie osobiste” oraz „posiadanie” – Pojazd samochodowy oddany do dyspozycji osoby przez jej pracodawcę

W sprawie C‑170/03

mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Hoge Raad der Nederlanden (Niderlandy) postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2003 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 14 kwietnia 2003 r., w postępowaniu:

Staatssecretaris van Financiën

przeciwko

J. H. M. Feronowi,

TRYBUNAŁ (pierwsza izba),

w składzie: P. Jann, prezes izby, A. Rosas, K. Lenaerts, S. von Bahr (sprawozdawca) i K. Schiemann, sędziowie,

rzecznik generalny: M. Poiares Maduro,

sekretarz: M.‑F. Contet, główny administrator,

uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 18 marca 2004 r.,

rozważywszy uwagi na piśmie przedstawione:

– w imieniu rządu niderlandzkiego przez S. Terstal, działającą w charakterze pełnomocnika,

– w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez R. Lyala i H. van Vlieta, działających w charakterze pełnomocników,

po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 19 maja 2004 r.,

wydaje następujący

Wyrok

1 Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w niniejszej sprawie dotyczy wykładni art. 1 ust. 2 lit. c) oraz art. 3 akapit pierwszy lit. a) rozporządzenia Rady (EWG) nr 918/83 z dnia 28 marca 1983 r. ustanawiającego wspólnotowy system zwolnień celnych (Dz.U. 1983, L 105, str. 1).

2 Wniosek ten został przedłożony w ramach sporu toczącego się między J. H. M. Feronem a Staatssecretaris van Financiën w związku z decyzją odmowną tego ostatniego w przedmiocie przyznania zwolnienia od podatku samochodu udostępnionego J. H. M. Feronowi przez pracodawcę.

Postępowanie przed sądem krajowym i ramy prawne

3 Jak wynika z orzeczenia odsyłającego, J. H. M. Feron był zatrudniony w Austrii w spółce Océ Österreich GmbH (zwanej dalej „pracodawcą”). W okresie od dnia 18 października 1996 r. do dnia 14 grudnia 1997 r. ów pracodawca oddał mu samochód do wyłącznej dyspozycji, tak do prywatnego użytku, jaki i w celu wykonywania czynności dla tego pracodawcy. W rzeczonym okresie pracodawca pozostawał właścicielem pojazdu. Jednakże w związku ze swym przeniesieniem do Niderlandów dnia 15 grudnia 1997 r. J. H. M. Feron skorzystał z prawa pierwokupu, przyznanego wraz z oddaniem mu do dyspozycji pojazdu i odkupił samochód od swego pracodawcy. W styczniu 1998 r. opuścił Austrię i w dniu 10 lutego 1998 r. zameldował się w gminie Venlo (Niderlandy). Władze niderlandzkie odmówiły mu przyznania zwolnienia od podatku od samochodów osobowych i motocykli [(„belasting van personenauto’s en motorrijwielen”), zwanego dalej „BPM”] w odniesieniu do rzeczonego pojazdu. Wskutek apelacji wniesionej przez J. H. M. Ferona do Gerechtshof te’s‑Hertogenbosch sąd ten uchylił przedmiotową decyzję i orzekł o przyznaniu zwolnienia od BPM. Staatssecretaris van Financiën wniósł kasację przed Hoge Raad der Nederlanden.

4 Hoge Raad der Nederlanden stwierdza, iż zgodnie z art. 1 ust. 2 Wet op de belasting van personenauto’s en motorrijwielen (ustawy o podatku od samochodów osobowych i motocykli) z dnia 24 grudnia 1992 r. BPM jest należny z chwilą rejestracji samochodu osobowego bądź motocykla zgodnie z Wegenverkeerswet z 1994 r. (ustawą o kodeksie drogowym). Jak wynika z art. 14 tej ustawy, w związku z art. 2 ust. 2 i z art. 4 ust. 1 i 4 Uitvoeringsbesluit belasting van personenauto’s en motorrijwielen (zarządzenia wykonawczego do ustawy o podatku od samochodów osobowych i motocykli) z dnia 24 grudnia 1992 r., w brzmieniu zmienionym przez zarządzenie z dnia 14 listopada 1997 r., zwolnienie od podatku należnego z chwilą rejestracji samochodów osobowych i motocykli pochodzących z zagranicy, w tym z państwa członkowskiego, jest przyznawane, w przypadku gdy dany pojazd korzystałby, w momencie wprowadzenia do swobodnego obrotu, ze zwolnienia z należności celnych na podstawie rozporządzenia nr 918/83.

5 Sąd odsyłający zauważa, iż zgodnie z art. 2 powołanego rozporządzenia zwolnienie z BPM przysługuje w stosunku do pojazdu mechanicznego do użytku prywatnego w rozumieniu art. 1 ust. 2 lit. c) tego rozporządzenia, sprowadzonego z zagranicy przez osobę, która przenosi swe miejsce zamieszkania do Niderlandów, pod warunkiem że pojazd ten pozostawał w posiadaniu zainteresowanej osoby oraz był przez nią użytkowany przez co najmniej sześć miesięcy przed datą, w której przestała ona na stałe zamieszkiwać w państwie pochodzenia, w rozumieniu art. 3 akapit pierwszy lit. a) rozporządzenia nr 918/83, oraz pod warunkiem że rzeczony pojazd jest przeznaczony do użytku w takim samym celu w nowym miejscu zamieszkania, zgodnie z art. 3 akapit pierwszy lit. b) tegoż rozporządzenia.

6 W opinii Hoge Raad der Nederlanden z art. 2 w związku z art. 3 rozporządzenia nr 918/83 wynika, że powołane zwolnienie ma zastosowanie do rzeczy, które były w posiadaniu osoby zainteresowanej, jako składniki mienia osobistego, w okresie co najmniej sześciu miesięcy.

7 Zdaniem sądu odsyłającego pierwszą kwestię stanowi trudność w ocenie, czy rzecz użytkowana jednocześnie w celach służbowych i prywatnych winna być uważana za składnik mienia osobistego.

8 Sąd odsyłający wskazuje, iż w kontekście tym pojawia się również pytanie o znaczenie pojęcia „posiadanie” w rozumieniu art. 3 akapit pierwszy lit. a) rozporządzenia nr 918/83. Zastanawia się on w szczególności, czy pojęcie to odnosi się również do przypadków dysponowania daną rzeczą na podstawie stosunku prawnego łączącego z inną osobą będącą właścicielem rzeczy, która udostępnia tę rzecz w ramach działalności swego przedsiębiorstwa, zezwalając na jej użytek do celów prywatnych.

Pytania prejudycjalne

9 Postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2003 r. Hoge Raad der Nederlanden zawiesił postępowanie w sprawie i zwrócił się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

„1) Czy samochód osobowy udostępniony osobie prywatnej przez pracodawcę i przez nią użytkowany, tak do celów służbowych, jak i prywatnych, należy uznać za mienie osobiste, w rozumieniu art. 1 ust. 2 lit. c) rozporządzenia […] nr 918/83 […]?

2) Czy art. 3 lit. a) rozporządzenia, zgodnie z którym rzecz winna pozostawać w posiadaniu osoby zainteresowanej przez co najmniej sześć miesięcy przed datą, w której przestała ona na stałe zamieszkiwać w państwie trzecim, które opuściła, należy interpretować w ten sposób, że osoba zainteresowana, która dysponowała rzeczą odpłatnie lub nieodpłatnie, w ramach swej działalności zawodowej, którą wykonywała na rachunek właściciela tej rzeczy, pozostaje w jej posiadaniu w rozumieniu powołanego przepisu?

3) Czy dla odpowiedzi na pytanie drugie istotna jest kwestia, czy osoba zainteresowana miała – czy też nie – możliwość zakupu owego samochodu w trakcie całego sześciomiesięcznego okresu?”.

W przedmiocie pytań prejudycjalnych

10 Rozporządzenie nr 918/83, o którym mowa w przedstawionych pytaniach prejudycjalnych, dotyczy zwolnień ze wspólnotowych należności celnych przywozowych w przywozie z państw trzecich i nie ma bezpośredniego zastosowania do sporu w postępowaniu przed sądem krajowym. W istocie przepisy tego rozporządzenia mają zastosowanie do niniejszego sporu jedynie na mocy przepisów prawa niderlandzkiego, które odsyłają do przepisów prawa wspólnotowego.

11 Wystarczy w tym względzie przypomnieć, iż Trybunał uznał wielokrotnie swą właściwość do orzekania w przedmiocie pytań prejudycjalnych dotyczących przepisów prawa wspólnotowego w sprawach, w których stan faktyczny w postępowaniu przed sądem krajowym nie wchodzi w zakres przedmiotowy prawa wspólnotowego, lecz w których te przepisy prawa wspólnotowego mają zastosowanie na mocy przepisów prawa krajowego (zob. w szczególności wyroki: z dnia 17 lipca 1997 r. w sprawie C‑28/95 Leur‑Bloem, Rec. str. I‑4161, pkt 27; w sprawie C‑130/95 Giloy, Rec. str. I‑4291, pkt 23 oraz z dnia 3 grudnia 1998 r. w sprawie C‑247/97 Schoonbroodt, Rec. str. I‑8095, pkt 14).

12 Należy zatem odpowiedzieć na postawione pytania.

13 W swych trzech pytaniach, które winny zostać rozpoznane łącznie, Hoge Raad der Nederlanden zwraca się z zapytaniem, czy samochód osobowy, taki jak będący przedmiotem sporu w postępowaniu przed sądem krajowym, może być uznany za składnik mienia osobistego w rozumieniu art. 1 ust. 2 lit. c) rozporządzenia nr 918/83, korzystający ze zwolnienia celnego na podstawie art. 2 i 3 tego rozporządzenia.

14 Należy w tym względzie wskazać, iż – jak wynika z łącznej wykładni obu przepisów – możliwość skorzystania z rzeczonego zwolnienia celnego jest uzależniona, co do zasady, od tego, czy ów składnik mienia osobistego pozostawał w posiadaniu osoby zainteresowanej i czy był przez nią użytkowany jako mienie osobiste przez co najmniej sześć miesięcy przed datą, w której przestała ona na stałe zamieszkiwać w państwie pochodzenia. Ponadto składnik mienia osobistego winien być przeznaczony do użytku w takim samym celu w nowym miejscu zamieszkania osoby zainteresowanej.

15 Zgodnie z treścią art. 1 ust. 2 lit. c) rozporządzenia nr 918/83 przez pojęcie „mienie osobiste” rozumie się każde mienie przeznaczone na własny użytek osób zainteresowanych lub do zaspokojenia potrzeb ich gospodarstw domowych.

16 W niniejszym przypadku samochód został udostępniony J. H. M. Feronowi przez jego pracodawcę tak do użytku prywatnego, jak i w celu wykonywania czynności dla tego pracodawcy, w okresie od dnia 18 października 1996 r. do dnia 14 grudnia 1997 r.

17 Kwestia, czy rzecz użytkowaną w tych dwóch celach w okresie sześciu miesięcy poprzedzających przeniesienie miejsca zamieszkania J. H. M. Ferona można uznać za mienie osobiste, nie została wyraźnie uregulowana przepisami rozporządzenia nr 918/83.

18 Niemniej tego rodzaju możliwość nie pozostaje w sprzeczności z logiką i celami niniejszego rozporządzenia.

19 Po pierwsze, art. 1 ust. 2 lit. c) rozporządzenia nr 918/83 przewiduje wyraźnie, że pewne składniki mienia konieczne do wykonywania zawodu osoby zainteresowanej mogą być traktowane jako mienie osobiste.

20 Po drugie, z przepisu tego wynika przede wszystkim, iż mienie osobiste nie może mieć takiego charakteru bądź występować w ilości, która wskazywałaby, że jest przywożone w celach handlowych.

21 Wobec braku wyraźnego przepisu w tym zakresie, użytek wyłącznie osobisty nie może w związku z tym stanowić kryterium niezbędnego do zaliczenia składnika mienia do kategorii mienia osobistego w rozumieniu rozporządzenia nr 918/83 bez względu na okoliczności.

22 Winna istnieć możliwość traktowania samochodu osobowego, takiego jak będący przedmiotem postępowania przed sądem krajowym, użytkowanego tak w celach prywatnych, jaki i służbowych, jako składnika mienia osobistego.

23 Ponadto samochód osobowy będący przedmiotem sporu w postępowaniu przed sądem krajowym został dnia 15 grudnia 1997 r. odkupiony przez J. H. M. Ferona od swojego pracodawcy i jak wynika z orzeczenia odsyłającego został po sprowadzeniu do państwa, w którym znalazł on nowe miejsce zamieszkania przeznaczony wyłącznie do użytku osobistego.

24 Wynika z powyższego, iż samochód osobowy, taki jak będący przedmiotem postępowania przed sądem krajowym, winien być uważany za składnik mienia osobistego, używany przez osobę zainteresowaną przez co najmniej sześć miesięcy przed dniem, w którym przestała ona na stałe zamieszkiwać w państwie pochodzenia, oraz przeznaczony do użytku w takim samym celu w nowym miejscu zamieszkania osoby zainteresowanej, w rozumieniu rozporządzenia nr 918/83.

25 W tym miejscu należy rozważyć, czy taki samochód może być uważany za będący w posiadaniu osoby zainteresowanej w rzeczonym okresie sześciu miesięcy.

26 Należy wskazać w tym względzie, iż wymóg jednolitego stosowania prawa wspólnotowego oraz zasada równości wymagają, by treści przepisu prawa wspólnotowego, który nie zawiera wyraźnego odesłania do prawa państw członkowskich dla określenia jego znaczenia i zakresu, nadawać zwykle w całej Wspólnocie autonomiczną i jednolitą wykładnię (wyroki z dnia 18 stycznia 1984 r. w sprawie 327/82 Ekro, Rec. str. 107, pkt 11; z dnia 19 września 2000 r. w sprawie C‑287/98 Linster, Rec. str. I‑6917, pkt 43 oraz z dnia 9 listopada 2000 r. w sprawie C‑357/98 Yiadom, Rec. str. I‑9265, pkt 26).

27 Jak zatem wynika z powyższego, pojęcie „posiadanie” sformułowane w art. 3 rozporządzenia nr 918/83 winno być przedmiotem wykładni autonomicznej.

28 Jak wskazuje na to rzecznik generalny w pkt 81 opinii, w różnych systemach prawnych pojęcie to charakteryzuje się w szczególności wykonywaniem faktycznego władztwa nad rzeczą, niezależnie od faktu, czy osoba będąca w posiadaniu rzeczy jest jej właścicielem.

29 Fakt, iż rozporządzenie nr 918/83 posługuje się owym pojęciem, oznacza, iż zwolnienie celne nie ogranicza się wyłącznie do rzeczy należących do majątku osoby zainteresowanej przez co najmniej sześć miesięcy poprzedzających zmianę miejsca zamieszkania, ale również do innych rzeczy, nad którymi wykonywała ona w tym samym okresie władztwo skuteczne i rzeczywiste.

30 W niniejszej sprawie pracodawca oddał rzeczony samochód osobowy do całkowitej i wyłącznej dyspozycji J. H. M. Ferona i przyznał mu prawo pierwokupu rzeczonego pojazdu.

31 Z powołanych okoliczności wynika, iż J. H. M. Feron wykonywał nad samochodem faktyczne władztwo i tym samym pozostawał on w jego posiadaniu w okresie co najmniej sześciu miesięcy przed dniem, w którym przestał zamieszkiwać na stałe w państwie pochodzenia.

32 Uwzględniając powyższe uwagi, pozostaje odpowiedzieć na postawione pytania, iż samochód osobowy, taki jak będący przedmiotem sporu w postępowaniu przed sądem krajowym, jest uważany za składnik mienia osobistego w rozumieniu art. 1 ust. 2 lit. c) rozporządzenia nr 918/83 i może korzystać ze zwolnienia celnego na podstawie art. 2 i 3 tegoż rozporządzenia.

33 Mając na uwadze udzieloną odpowiedź, bezprzedmiotowe jest orzekanie w powołanej przez Komisję kwestii obowiązywania dyrektywy Rady 83/183/EWG z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie zwolnień od podatku stosowanych do przywozu na stałe z państw członkowskich majątku prywatnego osób fizycznych [prywatnych] (Dz.U. L 105, str. 64).

W przedmiocie kosztów

34 Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:

Samochód osobowy, taki jak będący przedmiotem sporu w postępowaniu przed sądem krajowym, jest uważany za składnik mienia osobistego w rozumieniu art. 1 ust. 2 lit. c) rozporządzenia Rady (EWG) nr 918/83 z dnia 28 marca 1983 r. ustanawiającego wspólnotowy system zwolnień celnych i może korzystać ze zwolnienia celnego w rozumieniu art. 2 i 3 tegoż rozporządzenia.

Podpisy