Sprawa T-163/05

Bundesverband deutscher Banken eV

przeciwko

Komisji Europejskiej

Pomoc państwa – Przeniesienie majątku publicznego do Landesbank Hessen-Thüringen Girozentrale – Decyzja uznająca pomoc za częściowo niezgodną ze wspólnym rynkiem i nakazująca jej odzyskanie – Kryterium inwestora prywatnego – Obowiązek uzasadnienia

Streszczenie wyroku

1. Pomoc przyznawana przez państwa – Pojęcie – Kryterium inwestora prywatnego

(art. 87 ust. 1 WE)

2. Pomoc przyznawana przez państwa – Pojęcie – Ocena według kryterium inwestora prywatnego

(art. 87 ust. 1 WE)

3. Pomoc przyznawana przez państwa – Pojęcie – Zastosowanie kryterium inwestora prywatnego – Uprawnienia dyskrecjonalne Komisji

(art. 87 ust. 1 WE)

4. Pomoc przyznawana przez państwa – Pojęcie – Ocena według kryterium inwestora prywatnego

(art. 87 ust. 1 WE)

5. Pomoc przyznawana przez państwa – Pojęcie – Ocena według kryterium inwestora prywatnego

(art. 87 ust. 1 WE)

1. Dla dokonania oceny, czy dany środek państwowy stanowi pomoc, należy ustalić, czy przedsiębiorstwo będące jego beneficjentem uzyskuje korzyść gospodarczą, której nie uzyskałoby w normalnych warunkach rynkowych. W tym względzie nie można uznać, że badanie, czy dana transakcja przeprowadzana jest w normalnych warunkach rynkowych, należy zawsze przeprowadzać na podstawie jednego tylko inwestora lub przedsiębiorstwa będącego beneficjentem inwestycji, skoro gospodarkę rynkową cechuje właśnie wzajemne oddziaływanie między różnymi podmiotami gospodarczymi. Ponadto badanie takie nie wymaga także całkowitego pomijania znaczenia ograniczeń wynikających z charakteru przenoszonego majątku, skoro za punkt odniesienia należy przyjąć postępowanie inwestora prywatnego, który znajduje się w sytuacji jak najbardziej zbliżonej do sytuacji inwestora publicznego

W tych okolicznościach w celu dokonania oceny, czy przedsiębiorstwo uzyskało korzyść, jakiej nie uzyskałoby w warunkach rynkowych, Komisja powinna przeprowadzić pełną analizę wszystkich istotnych okoliczności spornej transakcji przy uwzględnieniu jej kontekstu, w tym sytuacji przedsiębiorstwa będącego beneficjentem korzyści oraz warunków panujących na właściwym rynku. W tym względzie Komisja może w szczególności zbadać kwestię, czy przedsiębiorstwo mogło pozyskać od innych inwestorów kapitał przynoszący mu takie same korzyści oraz – w danym wypadku – na jakich warunkach, zważywszy że dany środek nie może stanowić pomocy państwa, jeśli nie stawia on przedsiębiorstwa w sytuacji korzystniejszej niż ta, w jakiej znajdowałoby się ono, gdyby interwencja władz publicznych nie miała miejsca.

(por. pkt 35–37, 175)

2. Organ władzy publicznej przysparzający danemu bankowi korzyści w postaci wkładu majątkowego przewidującego wynagrodzenie oparte na modelu stopniowym, zgodnie z którym podczas pierwszych lat po wniesieniu tego wkładu wynagrodzenie ustalone za wykorzystywanie funduszu do rozwoju działalności gospodarczej nie zostało wypłacone od całości wkładu, ale od ustalonych uprzednio transz, niekoniecznie przysparza temu bankowi korzyści, której nie mógłby on uzyskać w inny sposób.

Wobec braku argumentów, które pozwalałyby na ustalenie, że Komisja popełniła oczywisty błąd w ocenie, Komisja może uznać, że w sytuacji, w której z jednej strony organ władzy publicznej zamierzał zainwestować majątek pozbawiony cechy płynności, którego nie chciał dzielić na części, a z drugiej strony w krótkim ani w średnim okresie rzeczony bank nie miał zapotrzebowania na kapitał o wartości tak znacznej jak wartość funduszu celowego, inwestorowi prywatnemu nie udałoby się uzyskać od banku natychmiastowego wynagrodzenia za całość spornego wkładu według stawki przyjętej w odniesieniu do wynagrodzenia za wykorzystywanie funduszu do rozwoju działalności gospodarczej banku. W każdym wypadku twierdzenie, że bank nie zgodziłby się na zapłatę wynagrodzenia według stawki odpowiadającej stawce wynagrodzenia za wykorzystywanie funduszu do rozwoju działalności gospodarczej w odniesieniu do tej części funduszu, co do której już wcześniej wiedział, że nie będzie w stanie przeznaczyć jej na ten cel, nie wydaje się ewidentnie błędne. O ile bowiem środki te mogą przyczynić się do poprawy wypłacalności tego banku lub zapobieżenia osłabieniu jego pozycji, a zatem do obniżenia lub utrzymania jego kosztów finansowania, o tyle nie umożliwiają one uzyskania dodatkowych dochodów generowanych przez nowe transakcje.

W konsekwencji inwestor prywatny znajdujący się w położeniu takiego organu władzy publicznej musiałby wziąć pod uwagę okoliczność, że wobec braku możliwości natychmiastowego przeznaczenia przez ten bank całego dostępnego z punktu widzenia nadzoru bankowego wkładu na rozwój działalności komercyjnej cześć wkładu, której bank ten nie był w stanie wykorzystać w tym celu, nie pełniła dla niego takiej samej funkcji ekonomicznej jak funkcja tej części wkładu, którą mógł on wykorzystać.

(por. pkt 51, 58, 66–68)

3. Dokonana przez Komisję ocena kwestii, czy inwestycja przynosi przedsiębiorstwu korzyść, jakiej nie mogłoby ono uzyskać na rynku, wiąże się z przeprowadzeniem złożonej oceny ekonomicznej. Kiedy zaś Komisja wydaje akt wiążący się z taką oceną, korzysta z szerokiego zakresu uznania, a kontrola sądowa tego aktu – nawet jeśli kwestia, czy dany środek wchodzi w zakres zastosowania art. 87 ust. 1 WE, podlega kontroli w pełnym zakresie – ogranicza się do sprawdzenia przestrzegania reguł proceduralnych oraz obowiązku uzasadnienia, a także sprawdzenia prawidłowości ustaleń faktycznych będących podstawą kwestionowanego rozstrzygnięcia oraz tego, czy nie został popełniony oczywisty błąd w ocenie tego stanu faktycznego, jak również czy nie nastąpiło nadużycie władzy. W szczególności Sąd nie może zastąpić oceny ekonomicznej dokonanej przez autora decyzji swoją własną oceną.

Zatem porównanie spornego wkładu majątkowego z innymi instrumentami hybrydowymi stanowi stosunkowo złożone pod względem ekonomicznym zagadnienie, w odniesieniu do którego Komisja dysponuje szerokim zakresem uznania. Ponadto kwalifikacja spornego wkładu jako terminowego wkładu cichego lub jako inwestycji w kapitał zakładowy stanowi jedynie narzędzie analityczne, którym Komisja posłużyła się w ramach stosowania art. 87 ust. 1 WE.

Ocena przedstawiona w tym względzie przez Komisję nie pozwala zatem na ustalenie w sposób automatyczny istnienia i rozmiaru pomocy państwa, ale może jedynie posłużyć jako ocena wyjściowa, uwzględniająca warunki, w których inwestorzy prywatni zawierali transakcje możliwie jak najbardziej zbliżone do rozpatrywanej. Sformułowany w odniesieniu do tej kwestii wniosek Komisji nie zwalnia jej z obowiązku przeprowadzenia pełnej analizy wszystkich istotnych elementów spornej transakcji oraz jej kontekstu, w tym położenia przedsiębiorstwa będącego jej beneficjentem i sytuacji panującej na właściwym rynku, tak aby zbadać, czy przedsiębiorstwo to uzyskało korzyść gospodarczą, której nie uzyskałoby w normalnych warunkach rynkowych.

(por. pkt 38, 96–98)

4. Nawet jeśli wniesienie całości wkładu majątkowego stanowiącego 40% środków własnych banku-emitenta jest dla inwestora bardziej ryzykowne, zwiększenie wynagrodzenia o marżę uzasadnione jest tylko wtedy, gdy okoliczność ta stanowi dla banku-emitenta korzyść, za którą gotowy jest on zapłacić, lub gdy bank ten potrzebuje środków zaoferowanych przez inwestora, nie będąc w stanie pozyskać ich od innych osób. Jeżeli natomiast wzrost ryzyka inwestora wynika z decyzji, jaką podjął on z przyczyn leżących po jego stronie, nie kierując się przy tym życzeniami ani potrzebami banku, bank odmówi zapłaty wyższego wynagrodzenia i pozyska środki od innych inwestorów.

(por. pkt 229, 234)

5. Jeśli chodzi o kwalifikację pomocy państwa jako inwestycji w przedsiębiorstwo, decydujące znaczenie ma to, czy po stronie przedsiębiorstwa powstała korzyść. Wobec tego w sytuacji, w której organ władzy publicznej zamierza zainwestować aktywa o szczególnym charakterze, nie można uznać, że transakcja prowadzi do zastosowania pomocy państwa, gdy w wyniku negocjacji między tym organem władzy publicznej skłonnym do zainwestowania a przedsiębiorstwem, w świetle warunków, jakie przedsiębiorstwo takie gotowe jest przyjąć ze względu na niedogodności wynikające z charakteru wnoszonego kapitału, ustalone wynagrodzenie jest niższe od wynagrodzenia stosowanego na rynku w odniesieniu do inwestycji o charakterze płynnym. O ile bowiem warunki te nie są dla przedsiębiorstwa bardziej korzystne niż te, jakie mogłoby ono uzyskać, gdyby przedmiotem transakcji był – tak jak zazwyczaj – kapitał płynny, przedsiębiorstwo to nie uzyskuje korzyści, której nie mogłoby uzyskać na rynku. Nie można natomiast uznać, że aby transakcja tego rodzaju nie została uznana za pomoc państwa, władza publiczna winna w każdym wypadku otrzymać z tytułu swej inwestycji wynagrodzenie takie samo jak to, które otrzymałby inwestor skłonny do wniesienia kapitału płynnego.

(por. pkt 277)

WYROK SĄDU (czwarta izba)

z dnia 3 marca 2010 r.( )

Pomoc państwa – Przeniesienie majątku publicznego do Landesbank Hessen-Thüringen Girozentrale – Decyzja uznająca pomoc za częściowo niezgodną ze wspólnym rynkiem i nakazująca jej odzyskanie – Kryterium inwestora prywatnego – Obowiązek uzasadnienia

W sprawie T–163/05

Bundesverband deutscher Banken eV, z siedzibą w Berlinie (Niemcy), reprezentowany przez adwokatów H.J. Niemeyera, K.S. Scholza oraz J.O. Lenschowa,

strona skarżąca,

przeciwko

Komisji Europejskiej, reprezentowanej przez N. Khana oraz T. Scharfa, działających w charakterze pełnomocników,

strona pozwana,

popieranej przez:

Republikę Federalną Niemiec, reprezentowaną przez M. Lummę oraz C. Schulze-Bahr, działających w charakterze pełnomocników, wspieranych przez adwokata J. Wittinga,

przez:

Land Hessen (Niemcy), reprezentowany początkowo przez adwokatów H.J. Freunda oraz M. Holzhäusera, a następnie przez adwokatów H.J. Freunda oraz S. Lehra,

oraz przez:

Landesbank Hessen-Thüringen Girozentrale, z siedzibą we Frankfurcie nad Menem (Niemcy), reprezentowany przez adwokata H.J. Freunda,

interwenienci,

mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji 2006/742/WE z dnia 20 października 2004 r. w sprawie przyznania przez Niemcy pomocy Landesbank Hessen-Thüringen – Girozentrale (Dz.U. 2006, L 307, s. 159),

SĄD (czwarta izba),

w składzie: O. Czúcz (sprawozdawca), prezes, V. Vadapalas i I. Labucka, sędziowie,

sekretarz: C. Kristensen, administrator,

uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 9 września 2008 r.,

wydaje następujący

Wyrok

Okoliczności postania sporu

A – Sporny wkład

1 Landesbank Hessen-Thüringen Girozentrale (zwany dalej „Helabą”) jest jednym z największych banków w Niemczech. Ma on status prawny podmiotu prawa publicznego. Od dnia 1 stycznia 2001 r. właścicielami Helaby są Sparkassen- und Giroverband Hessen-Thüringen, której udział wynosi 85%, Land Hessen (zwany dalej „krajem związkowym”), z udziałem 10%, oraz Land Thüringen, z udziałem wynoszącym 5%. Helaba zapewnia stałą obsługę bankową kraju związkowego oraz Land Thüringen. Jest także centralną instytucją dla kas oszczędnościowych Hesji i Turyngii, a ponadto prowadzi działalność jako bank komercyjny, zarówno na rynku krajowym, jak i na rynkach międzynarodowych.

2 Na mocy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. kraj związkowy utworzył fundusz celowy o nazwie Wohnungswesen und Zukunftsinvestition (budownictwo mieszkaniowe i inwestycja w przyszłość, zwany dalej „funduszem celowym”). Fundusz celowy obejmuje wierzytelności kraju związkowego z tytułu kredytów o niskim oprocentowaniu, przyznanych w latach 1948–1998 na wspieranie budowy mieszkań socjalnych. Na dzień 31 grudnia 1998 r. wartość portfela kredytów wynosiła 7,829 mld DEM (około 4 mld EUR). Jego wartość gotówkowa została obliczona przez dwóch niezależnych biegłych na 2,473 mld DEM (1,264 mld EUR).

3 Na mocy umowy zawartej między krajem związkowym a Helabą (zwanej dalej „umową”) z dniem 31 grudnia 1998 r. fundusz celowy został wniesiony do Helaby w formie spółki wewnętrznej jako „cichy wkład majątkowy” (zwany dalej „spornym wkładem”). Zgodnie z § 1 ust. 2 umowy wkład ten miał służyć w banku stale jako obowiązkowy kapitał własny w formie kapitału podstawowego. Bundesaufsichtsamt für das Kreditwesen (federalny urząd nadzoru bankowości, zwany dalej „BAKred”) zakwalifikował rzeczywiście całość wkładu jako kapitał podstawowy. Uznano także w szczególności, że wkład ten jest zgodny z deklaracją z Sydney – komunikatem prasowym Bazylejskiego Komitetu Nadzoru Bankowego z dnia 27 października 1998 r. wskazującym, że udział hybrydowych instrumentów kapitału podstawowego (instrumentów posiadających pewne cechy zarówno tytułów uczestnictwa, jak i tytułów dłużnych) w podstawowym kapitale własnym instytucji kredytowych nie może przekroczyć 15%, chyba że chodzi o instrumenty, w odniesieniu do których regulująca je umowa przewiduje, że kapitał wnoszony jest na czas nieokreślony i że nie ma on żadnych wyraźnych cech – innych niż zwykłe prawo emitenta do jego wypowiedzenia – które mogłyby prowadzić do jego przedwczesnego wycofania.

4 Strony umowy uzgodniły, że Helaba płaci krajowi związkowemu wynagrodzenie z tytułu cichego wkładu w wysokości 1,4% p.a. kwoty wkładu, po odliczeniu części niezbędnej do zagwarantowania działalności w zakresie wspierania budowy mieszkań socjalnych. Wynagrodzenie to składa się z wynagrodzenia za funkcję gwarancyjną w wysokości 1,2% p.a. oraz marży w wysokości 0,2% za bezterminowość wkładu oraz za jednostronne prawo do wypowiedzenia, jakim dysponuje Helaba. Przewidziano w tym względzie, zgodnie z systemem stopniowym, że wynagrodzenie w pierwszych czterech latach (1998–2002) płacone jest nie od wartości całego majątku, ale od corocznie stopniowo zwiększających się transz („model stopniowy”). Wysokość transz ustalono na 700 mln, 1,2 mld, 1,6 mld i 2 mld DEM (czyli odpowiednio około 380 mln, 61 mln, 820 mln i 1,02 mld EUR).

B – Sprawy dotyczące niemieckich Landesbanken (banków krajów związkowych)

5 Pismami z dnia 31 maja 1994 r. i 21 grudnia 1994 r. Bundesverband deutscher Banken eV (niemiecki związek banków prywatnych) poinformował Komisję Wspólnot Europejskich o tym, że kilka krajów związkowych, w tym kraj związkowy Nadrenii Północnej-Westfalii, wniosło lub zamierzało wnieść pożyczki na wspieranie budownictwa mieszkaniowego do obowiązkowego kapitału własnego pewnych Landesbanken (banków regionalnych), w tym Westdeutsche Landesbank Girocentrale (zwanego dalej „WestLB”). Według skarżącego z tytułu wniesienia tych wkładów nie określono żadnego wynagrodzenia, które spełniałoby kryterium inwestora prywatnego prowadzącego działalność w warunkach gospodarki rynkowej (zwane dalej „kryterium inwestora prywatnego”), tak że będące skutkiem tych transakcji zwiększenie kapitałów własnych stosownych banków krajów związkowych zakłócało konkurencję na korzyść tychże banków.

6 Dwoma pismami z dnia 6 sierpnia 1997 r. i 30 lipca 1998 r. skarżący poinformował Komisję o dwóch dodatkowych przeniesieniach majątku, w tym o wniesieniu spornego wkładu.

7 Komisja zbadała najpierw przeniesienie majątku do WestLB (zwane dalej „sprawą WestLB”), oświadczając przy tym, że przeniesienia majątku na rzecz pozostałych banków zostaną zbadane w świetle wyników postępowania w tej sprawie. W dniu 8 lipca 1999 r. Komisja wydała decyzję 2000/392/WE w sprawie pomocy przyznanej przez Niemcy bankowi WestLB (Dz.U. 2000, L 150, s. 1, zwaną dalej „decyzją w sprawie WestLB z 1999 r.”), w której uznała, że rozpatrywana transakcja stanowi niezgodną ze wspólnym rynkiem pomoc państwa i nakazała odzyskanie pomocy. Wyrokiem z dnia 6 marca 2003 r. w sprawach połączonych T‑228/99 i T‑233/99 Westdeutsche Landesbank Girozentrale i Land Nordrhein-Westfalen przeciwko Komisji, Rec. s. II‑435 (zwanym dalej „wyrokiem w sprawie WestLB”), Sąd stwierdził nieważność tej decyzji ze względu na brak uzasadnienia.

8 Pismem z dnia 13 listopada 2002 r. Komisja poinformowała Republikę Federalną Niemiec o tym, że postanowiła wszcząć formalne postępowania wyjaśniające dotyczące w szczególności spornego wkładu. Decyzję o wszczęciu postępowania dotyczącego spornego wkładu opublikowano w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (Dz.U. 2003, C 72, s. 3).

C – Zaskarżona decyzja

9 W dniu 20 października 2004 r. Komisja wydała decyzję 2006/742/WE w sprawie przyznania przez Niemcy pomocy Landesbank Hessen-Thüringen – Girozentrale (Dz.U. 2006, L 307, s. 159, zwaną dalej „zaskarżoną decyzją”).

10 W zaskarżonej decyzji Komisja stwierdziła, że skoro BAKred uznał fundusz celowy za kapitał podstawowy Helaby, to w celu zbadania, czy kraj związkowy postąpił tak, jak postąpiłby inwestor prywatny, należy porównać sporny wkład z innymi instrumentami kapitału podstawowego, które zostały w Niemczech uznane za kapitał podstawowy w roku, w którym wniesiono wkład, i które z chwilą ich pozyskania Helaba mogła przeznaczyć konkretnie na inwestycje tej wielkości, tj. inwestycje o wartości znacznie przewyższającej 15% kapitału podstawowego tego banku. W tym względzie Komisja odrzuciła argument skarżącego, według którego określone w umowie między krajem związkowym a Helabą cechy spornego wkładu świadczą o jego podobieństwie do kapitału zakładowego, a nie do zwykłego wkładu cichego wnoszonego na czas nieokreślony (motywy 128–139 zaskarżonej decyzji).

11 Co się tyczy kwestii obliczenia wysokości wynagrodzenia, jakiego zażądałby inwestor prywatny za wniesienie wkładu takiego jak sporny wkład, Komisja dokonuje rozróżnienia między kwotą, którą Helaba mogła wykorzystać na zagwarantowanie działalności komercyjnej, a kwotą, która z różnych względów nie mogła być – jej zdaniem – wykorzystana przez nią w tym celu (motywy 141, 142 zaskarżonej decyzji).

12 W odniesieniu do kwoty, którą Helaba mogła przeznaczyć na zagwarantowanie działalności komercyjnej, Komisja uznała po pierwsze, iż należy wziąć pod uwagę okoliczność, że Helaba zobowiązana jest do zapłaty podatku pobieranego od podmiotów prowadzących działalność przemysłową i handlową (zwanego dalej „podatkiem od działalności gospodarczej”), który obciąża inwestorów przemysłowych i handlowych prowadzących działalność w Niemczech, a który w tym przypadku powinien zostać zapłacony przez Helabę ze względu na to, że kraj związkowy jest z niego zwolniony (motywy 157–159 zaskarżonej decyzji).

13 Po drugie Komisja wyjaśnia, że na rynku stopa referencyjna stosowana przy obliczaniu wynagrodzenia jest stała – odpowiada z reguły zyskowi z dziesięcioletnich obligacji publicznych – lub zmienna – odpowiada ona wówczas stopie depozytów pieniężnych na rynku międzybankowym takiej jak Libor czy Euribor. Komisja wskazuje, że bez względu na rodzaj zastosowanej stopy referencyjnej, do wynagrodzenia dodaje się marżę, której elementy różnią się w zależności od tego, czy wynagrodzenie jest zmienne, czy stałe. Instytucja ta wyjaśnia, że jeśli wynagrodzenie jest zmienne, marża odpowiada wynagrodzeniu z tytułu funkcji gwarancyjnej, jaką pełni rozpatrywany wkład cichy (zwanemu dalej „wynagrodzeniem gwarancyjnym”). Jeżeli jednak wynagrodzenie jest stałe, marża ta składa się z dwóch elementów: marży za refinansowanie, tzn. marży zysku z obligacji państwowych, jaką bank zobowiązany jest wypłacić na rynku za przysporzenie płynności, oraz z wynagrodzenia gwarancyjnego odpowiadającego profilowi ryzyka rozpatrywanego wkładu cichego (motyw 162 zaskarżonej decyzji).

14 Biorąc pod uwagę to, że wniesienie spornego wkładu nie oznacza zwiększenia płynności i skutkuje powstaniem po stronie Helaby dodatkowych kosztów refinansowania, Komisja uważa, że bank ten nie powinien wypłacać krajowi związkowemu wynagrodzenia gwarancyjnego (motywy 162, 184–187 zaskarżonej decyzji).

15 Co się tyczy zgodności z zasadami rynkowymi uzgodnionego wynagrodzenia, powiększonego o wartość podatku od działalności gospodarczej, Komisja uznała, że skoro wynagrodzenie to mieści się w górnym zakresie widełek rynkowego wynagrodzenia gwarancyjnego, nie było żadnych podstaw by uznać, że mamy do czynienia ze sprzyjaniem Helabie, tzn. z pomocą państwa (pkt 172 i 183 zaskarżonej decyzji).

16 Jeśli chodzi o kwotę, której według Komisji Helaba nie mogła przeznaczyć na zagwarantowanie działalności komercyjnej ze względu na to, że miała ona służyć pokryciu działalności pomocowej funduszu celowego na rzecz budowy mieszkań socjalnych bądź ze względu na zastosowanie modelu stopniowego, Komisja uznała, że ujęcie tej kwoty w bilansie Helaby już w momencie wniesienia wkładu prowadziło do powstania korzyści po stronie tego banku, gdyż wkład ten funkcjonował jako awal, za który – wbrew temu, co uzgodniły strony – należało wypłacić wynagrodzenie w wysokości 0,3% rocznie przed opodatkowaniem. Komisja uznała zatem, że Helaba otrzymała pomoc państwa w kwocie 6,09 mln EUR (motywy 155, 190 zaskarżonej decyzji).

Przebieg postępowania i żądania stron

17 Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 18 kwietnia 2005 r. skarżący wniósł niniejszą skargę.

18 Pismami złożonymi w sekretariacie Sądu odpowiednio w dniach 29 lipca, 4 sierpnia i 8 sierpnia 2005 r. Helaba, Republika Federalna Niemiec i kraj związkowy wniosły o dopuszczenie ich do udziału w niniejszym postępowaniu w charakterze interwenientów popierających żądania Komisji. Postanowieniem z dnia 30 września 2005 r. prezes trzeciej izby Sądu dopuścił te interwencje.

19 W pismach z dnia 9 sierpnia, 23 sierpnia i 15 grudnia 2005 r. skarżący wniósł o to, aby pewne informacje poufne zawarte w skardze oraz w replice nie zostały ujawnione interwenientom. Przedstawił on nieobjęte klauzulą poufności wersje tych pism i tylko te wersje doręczono interwenientom. Interwenienci nie podnieśli co do tej kwestii żadnych zastrzeżeń.

20 Pismem z dnia 20 grudnia 2005 r. skarżący powiadomił Sąd, że nie ujawnił nazw banków, które przekazały mu pewne informacje zawarte w replice, ze względu na to, że banki te wyrażają obawę o to, że poznanie ich nazw przez Helabę spowoduje poważny uszczerbek dla ich stosunków handlowych. Wyjaśnił on, że informacje te zostaną ujawnione wyłącznie Sądowi, na jego żądanie.

21 Interwenienci przedstawili swe uwagi w wyznaczonych terminach. Skarżący ustosunkował się do uwag interwenientów także w wyznaczonych terminach. Komisja nie ustosunkowała się do uwag interwenientów.

22 Pismem z dnia 28 marca 2006 r. Komisja zwróciła się do Sądu o wycofanie z akt sprawy pewnych załączników do repliki. Ponieważ skarżący nie sprzeciwił się temu wnioskowi w odniesieniu do załącznika C.3 do repliki, decyzją prezesa trzeciej izby Sądu z dnia 28 czerwca 2006 r. załącznik ten usunięto z akt sprawy. Kwestię usunięcia z akt sprawy pozostałych załączników wskazanych przez Komisję pozostawiono do rozstrzygnięcia w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.

23 Ze względu na zmianę składu izb Sądu sędzia sprawozdawca został przydzielony do czwartej izby, której w związku z tym przydzielono niniejszą sprawę.

24 Z uwagi na upływ kadencji jednego z członków izby prezes Sądu wyznaczył innego sędziego w celu uzupełnienia jej składu, zgodnie z art. 32 § 3 regulaminu Sądu.

25 Na podstawie sprawozdania sędziego sprawozdawcy Sąd (czwarta izba) zdecydował o otwarciu procedury ustnej oraz w ramach środków organizacji postępowania przewidzianych w art. 64 regulaminu postępowania, wezwał Komisję do przedłożenia pewnych dokumentów i zadał stronom pytania na piśmie, na które strony udzieliły odpowiedzi w wyznaczonym terminie.

26 Na rozprawie w dniu 9 września 2008 r. wysłuchane zostały wystąpienia stron i ich odpowiedzi na pytania Sądu. Po koniec rozprawy Komisji zezwolono na udzielenie pisemnej odpowiedzi na jedno z przedstawionych przez Sąd pytań. Pismem z dnia 19 września 2008 r. Komisja udzieliła odpowiedzi, a w dniu 2 października 2008 r. skarżący przedstawił swe uwagi w przedmiocie odpowiedzi Komisji. Procedurę ustną zamknięto w dniu 8 października 2008 r.

27 Skarżący wnosi do Sądu o:

– stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji;

– obciążenie Komisji kosztami postępowania.

28 Komisja, popierana przez interwenientów, wnosi do Sądu o:

– uznanie skargi za niedopuszczalną lub – tytułem żądania ewentualnego – oddalenie jej jako bezzasadnej;

– obciążenie skarżącego kosztami postępowania.

Co do prawa

A – W przedmiocie dopuszczalności

29 Komisja podnosi, że skarga jest prawdopodobnie niedopuszczalna, ponieważ zaskarżona decyzja nie dotyczy skarżącego indywidualnie.

30 Należy przypomnieć, że sąd ma prawo ocenić, biorąc pod uwagę okoliczności konkretnej sprawy, czy dobra administracja wymiarem sprawiedliwości uzasadnia oddalenie skargi co do istoty bez uprzedniego orzekania w przedmiocie zarzutu niedopuszczalności podniesionego przez stronę pozwaną (wyrok Trybunału z dnia 26 lutego 2002 r. w sprawie C‑23/00 P Rada przeciwko Boehringer, Rec. s. I‑1873, pkt 51, 52; wyrok Sądu z dnia 13 września 2006 r. w sprawach połączonych T‑217/99, T‑321/00 i T‑222/01 Sinaga przeciwko Komisji, pkt 68).

31 W rozpatrywanych okolicznościach należy zwrócić uwagę na to, że zarzuty niedopuszczalności podniesione w niniejszym postępowaniu oraz w postępowaniu, w którym w dniu dzisiejszym zapadł wyrok w sprawie T‑36/06 Bundesverband deutscher Banken przeciwko Komisji, są częściowo odmienne ze względu na to, że inna jest podstawa prawna każdej z zaskarżonych decyzji, natomiast podniesione w obu tych postępowaniach zagadnienia merytoryczne są zasadniczo podobne, przy czym w postępowaniu, w którym zapadł wskazany wyrok, strony powtarzają znaczną liczbę argumentów przedstawionych w niniejszym postępowaniu. Wobec tego Sąd stoi na stanowisku, że należy od razu rozpoznać zarzuty podniesione przez skarżącego, bez uprzedniego rozstrzygania zarzutu niedopuszczalności podniesionego przez Komisję, ponieważ ze względów przedstawionych poniżej skarga o stwierdzenie nieważności w każdym wypadku jest bezzasadna.

B – Co do istoty

32 Skarżący podnosi, że zaskarżona decyzja jest sprzeczna z art. 87 ust. 1 WE, ponieważ uzgodnione między krajem związkowym a Helabą wynagrodzenie z tytułu tej części wkładu, którą bank ten mógł przeznaczyć na zagwarantowanie działalności komercyjnej, nie odpowiada wynagrodzeniu, jakiego zażądałby inwestor prywatny w czasie właściwym dla przeprowadzenia tej transakcji, oraz że rezygnację przez kraj związkowy z odpowiedniego wynagrodzenia należy uznać za pomoc państwa. Utrzymuje on ponadto, że niektóre z ocen dokonanych w zaskarżonej decyzji są niewystarczająco uzasadnione.

33 W szczególności skarżący utrzymuje przede wszystkim, że Komisja nie wzięła pod uwagę sytuacji rynkowej, jaka panowała w czasie, gdy sporny wkład został wniesiony. Kwestionuje następnie ocenę Komisji dotyczącą każdego z etapów analizy, która doprowadziła ją do wniosku, że wynagrodzenie uzgodnione w odniesieniu do tej części spornego wkładu, którą Helaba mogła przeznaczyć na zagwarantowanie działalności komercyjnej, nie stanowi pomocy państwa. Po pierwsze, skarżący krytykuje Komisję za to, że stwierdziła ona, iż dla celów porównania wynagrodzenia uzgodnionego w odniesieniu do spornego wkładu z wynagrodzeniem dotyczącym innych transakcji dokonywanych na rynku wkład ten należy raczej postrzegać jako wkład cichy wniesiony na czas nieokreślony, a nie jako inwestycję w kapitał zakładowy. Po drugie, kwestionuje on okoliczność, że Komisja przyjęła rozwiązanie przewidujące – zgodnie z modelem stopniowym – wynagrodzenie progresywne w odniesieniu do części spornego wkładu, jaką Helaba mogła przeznaczyć na zagwarantowanie działalności komercyjnej. Po trzecie, kwestionuje on ocenę Komisji dotyczącą kwestii ewentualnego podwyższenia lub obniżenia wynagrodzenia mieszczącego się w widełkach rynkowego wynagrodzenia gwarancyjnego, po to by uwzględnić specyfikę spornego wkładu. Po czwarte, skarżący krytykuje Komisję za to, że pomniejszyła wynagrodzenie, którego zażądano by na rynku, o koszty refinansowania, jakie ponosi Helaba ze względu na podnoszony brak płynności wkładu.

34 Tytułem wstępu należy przypomnieć, że celem art. 87 ust. 1 WE jest uniknięcie tego, aby korzyści przyznawane przez władze państwowe, które w różny sposób zakłócają konkurencję lub grożą jej zakłóceniem przez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, wpływały na wymianę handlową między państwami członkowskimi.

35 Dla dokonania oceny, czy dany środek państwowy stanowi pomoc, należy zatem ustalić, czy przedsiębiorstwo będące jego beneficjentem uzyskuje korzyść gospodarczą, której nie uzyskałoby w normalnych warunkach rynkowych (wyrok Trybunału z dnia 11 lipca 1996 r. w sprawie C‑39/94 SEFI i in., Rec. s. I‑3547, pkt 60; ww. w pkt 7 wyrok w sprawie WestLB, pkt 207, 243).

36 W tym względzie nie można uznać, że analizę polegającą na weryfikacji tego, czy dana transakcja przeprowadzana jest w normalnych warunkach rynkowych, należy zawsze przeprowadzać na podstawie jednego tylko inwestora lub przedsiębiorstwa będącego beneficjentem inwestycji, gdyż to właśnie wzajemne oddziaływanie między różnymi podmiotami gospodarczymi cechuje gospodarkę rynkową (ww. w pkt 7 wyrok w sprawie WestLB, pkt 327). Ponadto badanie takie nie wymaga także całkowitego pominięcia ograniczeń wynikających z charakteru przenoszonego majątku, skoro za punkt odniesienia należy przyjąć postępowanie inwestora prywatnego, który znajduje się w sytuacji jak najbardziej zbliżonej do sytuacji inwestora publicznego (zob. podobnie wyroki Trybunału: z dnia 16 maja 2002 r. w sprawie C‑482/99 Francja przeciwko Komisji, Rec. s. I‑4397, pkt 70; z dnia 28 stycznia 2003 r. w sprawie C‑334/99 Niemcy przeciwko Komisji, Rec. s. I‑1139, pkt 33; ww. w pkt 7 wyrok w sprawie WestLB, pkt 270).

37 W tych okolicznościach, w celu dokonania oceny, czy przedsiębiorstwo uzyskało korzyść, jakiej nie uzyskałoby w warunkach rynkowych, Komisja powinna przeprowadzić pełną analizę wszystkich istotnych okoliczności spornej transakcji przy uwzględnieniu jej kontekstu, w tym sytuacji przedsiębiorstwa będącego beneficjentem korzyści oraz warunków panujących na właściwym rynku (ww. w pkt 7 wyrok w sprawie WestLB, pkt 251). W tym względzie Komisja może w szczególności zbadać kwestię, czy w sytuacji takiej jak rozpatrywana w niniejszej sprawie przedsiębiorstwo mogło pozyskać od innych inwestorów kapitał przynoszący mu te same korzyści oraz – w danym wypadku – na jakich warunkach, zważywszy że dany środek nie może stanowić pomocy państwa, jeśli nie stawia on przedsiębiorstwa w sytuacji korzystniejszej niż ta, w jakiej znajdowałoby się ono, gdyby interwencja władz publicznych nie miała miejsca.

38 Należy wreszcie przypomnieć, że dokonana przez Komisję ocena kwestii, czy inwestycja przynosi przedsiębiorstwu korzyść, jakiej nie mogłoby ono uzyskać na rynku, wiąże się z przeprowadzeniem złożonej oceny ekonomicznej. Kiedy zaś Komisja wydaje akt wiążący się z taką oceną, korzysta z szerokiego zakresu uznania, a kontrola sądowa tego aktu – nawet jeśli kwestia, czy dany środek wchodzi w zakres zastosowania art. 87 ust. 1 WE, podlega kontroli w pełnym zakresie – ogranicza się do sprawdzenia przestrzegania reguł proceduralnych oraz obowiązku uzasadnienia, a także sprawdzenia prawidłowości ustaleń faktycznych będących podstawą kwestionowanego rozstrzygnięcia oraz tego, czy nie został popełniony oczywisty błąd w ocenie tego stanu faktycznego, jak również czy nie nastąpiło nadużycie władzy. W szczególności Sąd nie może zastąpić oceny ekonomicznej dokonanej przez autora decyzji swoją własną oceną (wyroki Sądu: z dnia 15 września 1998 r. w sprawach połączonych T‑126/96 i T‑127/96 BFM i EFIM przeciwko Komisji, Rec. s. II‑3437, pkt 81; z dnia 12 grudnia 2000 r. w sprawie T‑296/97 Alitalia przeciwko Komisji, Rec. s. II‑3871, pkt 105; ww. w pkt 7 wyrok w sprawie WestLB, pkt 282).

39 Przed rozpatrzeniem poszczególnych zarzutów podniesionych przez skarżącego w odniesieniu do zaskarżonej decyzji należy przeanalizować argumenty stron dotyczące kontekstu, w którym wynegocjowano wniesienie spornego wkładu.

1. Kontekst, w którym wynegocjowano wniesienie spornego wkładu

40 Skarżący podnosi, iż błędne jest twierdzenie, że po stronie Helaby nie zachodziła potrzeba pozyskania wkładu w kapitał podstawowy i że wniesienie tego wkładu leżało zasadniczo w interesie Republiki Federalnej Niemiec, a zwłaszcza kraju związkowego.

41 Komisja, popierana przez kraj związkowy i Helabę, sprzeciwia się przedstawianiu kontekstu sprawy w ten sposób.

42 Co się tyczy sytuacji, w której znajdowała się Helaba, należy stwierdzić, że przed wniesieniem spornego wkładu współczynnik kapitału podstawowego wynosił 5,4%, a współczynnik funduszy własnych 9,6%, czyli obydwa te współczynniki były wyższe od przewidzianych przez prawo współczynników minimalnych wynoszących odpowiednio 4% i 8% (motywy 28, 32 zaskarżonej decyzji). W odróżnieniu od sytuacji rozpatrywanej w sprawie WestLB, na którą wielokrotnie powołuje się skarżący, żadna ze zmian stosownych przepisów w 1998 r. nie wiązała się z koniecznością podwyższenia współczynników funduszy własnych banków europejskich. Okoliczność, że współczynniki Helaby były mniej korzystne niż współczynniki dużych niemieckich banków prywatnych, nie może oznaczać, że sporny wkład był niezbędny dla jej przetrwania lub utrzymania dotychczasowego rozmiaru działalności, ponieważ nie można uznać, że wszystkie banki niemieckie, których współczynniki są mniej korzystne niż współczynniki dużych banków prywatnych, potrzebują zastrzyku kapitału. Tak czy inaczej, skarżący nie przedstawił danych na temat współczynników dużych banków prywatnych za 1998 r., ale jedynie za okres od 1984 r. do 1994 r.

43 W tych okolicznościach należy stwierdzić, że Helaba potrzebowała nowych funduszy jedynie po to, by osiągnąć wzrost na poziomie, jaki wyznaczono w planie działalności. Poza tym, że ewentualny brak uzyskania funduszy niezbędnych do realizacji tego celu skutkowałby jedynie uniemożliwieniem osiągnięcia takiego wzrostu i nie zagroziłby przetrwaniu ani utrzymaniu dotychczasowego poziomu działalności Helaby, realizacja wyznaczonych w planie działalności tego banku celów w zakresie wzrostu wymagała – w świetle uwag Republiki Federalnej Niemiec, które przedstawiono w pkt 54 zaskarżonej decyzji – podwyższenia kapitału podstawowego o kwotę znacznie niższą od wartości spornego wkładu, tzn. transz, które przewidywał model stopniowy.

44 Twierdzenia tego nie podważają przywołane przez skarżącego oświadczenia przewodniczącego rady nadzorczej Helaby, opublikowane w prasie niemieckiej w 1998 r. Uzależnienia dalszego funkcjonowania Helaby od wniesienia spornego wkładu w żadnym razie nie można bowiem wywnioskować z treści wygłoszonego przez tego przewodniczącego stwierdzenia, że „[j]eśli rozwój sytuacji w skali międzynarodowej na to pozwoli, [Helaba] chciałaby pozyskać [fundusz celowy] w formie środków własnych, w zamian za wynagrodzenie zgodne z zasadami rynkowymi”. Podobnie istnienia pilnej potrzeby pozyskania środków własnych nie można wywnioskować z jego twierdzenia, że „przynajmniej w dłuższym okresie należ[ałoby] rozważyć kwestię zwiększenia środków własnych Helaby”.

45 Z twierdzeń tych wynika z pewnością, że Helaba była zainteresowana pozyskaniem spornego wkładu i że wkład ten powinien umożliwić jej zaspokojenie zapotrzebowania na środki własne na kilka lat oraz zwiększenie rozmiaru działalności wiążącej się z ryzykiem. W rzeczywistości Helaba zaproponowała wniesienie funduszu celowego w postaci wkładu cichego wyłącznie dlatego, że zamierzała czerpać z tego korzyści. Nie oznacza to jednak, że bank ten musiał pozyskać sporny wkład ani że nie mógł zwiększyć swego kapitału podstawowego przy pomocy inwestorów prywatnych.

46 Co się tyczy sytuacji, w jakiej znajdował się kraj związkowy, z zaskarżonej decyzji oraz z akt sprawy wynika, że zamierzał on wygenerować dodatkowe wpływy poprzez wykorzystanie do innych celów funduszu pomocowego na rzecz wspierania budowy mieszkań socjalnych, że nie zamierzał on jednak zbywać tego funduszu, aby móc zachować jego przeznaczanie na działalność pomocową, że nie chciał dzielić go między różne instytucje kredytowe – po pierwsze dlatego, że jako fundusz odnawialny fundusz ten wymagał refinansowania ze spłat udzielonych pożyczek, a po drugie, ze względu na wynikające stąd koszty utraty elastyczności zarządzania pomocą – oraz że zamierzał zorganizować zarządzanie funduszem w sposób tak wydajny i ekonomiczny, jak to tylko możliwe (motyw 20 zaskarżonej decyzji).

47 Helaba zadeklarowała gotowość do przejęcia całości środków pomocowych funduszu celowego i do zarządzania tymi środkami. Kraj związkowy został skłoniony do wyboru jako partnera Helaby zwłaszcza przez okoliczność, że bank ten zarządzał już funduszami i programami pomocowymi, a także przez okoliczność, że jest to bank prawa publicznego, nad którym kraj związkowy sprawuje nadzór i w odniesieniu do którego posiada on lepsze narzędzia kontroli wypłacalności i rozwoju. Spontaniczne zainteresowanie funduszem celowym okazały z pewnością banki spółdzielcze, jednak banki te oczekiwały sprzedaży funduszu przez kraj związkowy. Ponadto, mimo że uzgodnione w odniesieniu do spornego wkładu wynagrodzenie było ponoć bardzo niskie i że kraj związkowy podał do publicznej wiadomości swój zamiar zbycia funduszu, o czym skarżący wiedział przynajmniej od lata 1998 r., duże banki prywatne – w odróżnieniu od banków spółdzielczych – nie złożyły konkurencyjnych ofert.

48 To właśnie w tym kontekście należy więc zbadać argumenty stron i ustalić, czy Komisja popełniła oczywisty błąd w ocenie, uznając zasadniczo, że obciążenie finansowe, jakiego przysparzała Helabie część funduszu celowego, którą mogła ona wykorzystać do zagwarantowania działalności komercyjnej, nie było niższe niż ciężar, jaki ponosiłaby w normalnych warunkach rynkowych, aby uzyskać te same korzyści, oraz że wobec tego sporny wkład nie stanowił pomocy państwa.

49 Biorąc pod uwagę okoliczność, że jeden z argumentów skarżącego, według którego sporny wkład błędnie uznano za wkład cichy, a wynagrodzenie było zbyt niskie, dotyczy kwestii znacznej wartości wkładu, oraz okoliczność, że Komisja kwestionuje ten argument, opierając się na modelu stopniowym, zagadnienie to należy zbadać w pierwszej kolejności.

2. W przedmiocie uwzględnienia modelu stopniowego

a) Zaskarżona decyzja

50 Jak wskazano w pkt 11 powyżej, Komisja uznała, iż należy odróżnić wynagrodzenie za część spornego wkładu, którą Helaba mogła wykorzystać na zagwarantowanie działalności komercyjnej, od wynagrodzenia za tę część wkładu, która z różnych względów nie mogła być wykorzystana w tym celu.

51 Co się tyczy określenia części spornego wkładu, którą Helaba mogła przeznaczyć na zagwarantowanie działalności komercyjnej, Komisja zgodziła się na uwzględnienie uzgodnionego między stronami modelu stopniowego, zgodnie z którym w ciągu pierwszych czterech lat po wniesieniu spornego wkładu ustalone w umowie na 1,4% wynagrodzenie nie było wypłacane od całości wkładu – z wyjątkiem części koniecznej do zapewnienia działalności pomocowej na rzecz budowy mieszkań socjalnych – ale od ustalonych uprzednio transz. Komisja uzasadniła przyjęcie modelu stopniowego tym, że po pierwsze, jeżeli fundusz rzeczywiście mógł być wykorzystywany przez Helabę od samego początku, to bank ten wskazał, iż miał potrzebę przeznaczania wniesionego majątku na działalność komercyjną tylko sukcesywnie, a po drugie, wzięto pod uwagę okoliczność, że uzgodnione transze mogą, ale nie muszą zostać faktycznie wykorzystane. Komisja uznała, że znajdujący się w położeniu kraju związkowego inwestor prywatny, który chciałby uniknąć podziału funduszu celowego, nie byłby w stanie wynegocjować szybszego wzrostu bazy kapitałowej, za którą należy zapłacić wynagrodzenie według uzgodnionej stawki 1,4% (motywy 143–146 zaskarżonej decyzji). Uznała ona jedna, że w odniesieniu do przewyższającej uzgodnione transze części spornego wkładu należało zapłacić wynagrodzenie według stawki 0,3% (motywy 142, 191, 192 zaskarżonej decyzji).

b) Argumenty stron

52 Skarżący podnosi, że Komisja popełniła oczywisty błąd w ocenie, uznając, że model stopniowy spełnia kryterium inwestora prywatnego. Utrzymuje on, że – jak sama przyznała Komisja – dla inwestora bez znaczenia jest to, czy emitent rzeczywiście wykorzysta całą kwotę przeznaczoną na pokrycie działalności komercyjnej, ponieważ dla inwestora liczy się tylko to, że przekazał on swój majątek do dyspozycji banku, rezygnując z możliwości korzystania z niego i podejmując ryzyko jego utraty.

53 Skarżący twierdzi, że wskazane przez Komisję powody, dla których mimo wszystko zgodziła się ona przyjąć model stopniowy, są błędne.

54 Co się tyczy okoliczności, że Helaba poinformowała kraj związkowy o tym, iż nie zamierza od razu wykorzystać całości spornego wkładu, skarżący podnosi, że o ile z ekonomicznego punktu widzenia Helaba prawdopodobnie postąpiła rozsądnie, żądając zastosowania modelu stopniowego, o tyle nie było tak w przypadku kraju związkowego, ponieważ w takich okolicznościach inwestor prywatny nie zrezygnowałby z części wynagrodzenia, ale poszukiwałby innych możliwości inwestycyjnych, które pozwoliłyby mu na maksymalizację jego zysków, a przynajmniej przekazywałby majątek funduszu celowego stopniowo, w miarę potrzeb Helaby. Na rozprawie, w odpowiedzi na zadane przez Sąd pytanie, skarżący stwierdził jednak, iż w niniejszej sprawie nie chodzi o to, czy kraj związkowy powinien był stopniowo przekazywać majątek funduszu celowego bądź próbować ulokować go gdzie indziej, ale o to, czy nie powinien on był zażądać wynagrodzenia od całości przeniesionego majątku.

55 Skarżący utrzymuje, iż wbrew temu, co twierdzi Komisja, instytucja ta odstąpiła od swej praktyki decyzyjnej stosowanej w innych postępowaniach dotyczących banków krajów związkowych. Podnosi ona także, że w odpowiedzi na skargę przedstawioną w postępowaniu, w którym zapadł ww. w pkt 7 wyrok w sprawie WestLB, Komisja stała na stanowisku, że żaden inwestor prywatny nie przekazałby kapitału do dyspozycji przedsiębiorstwa, wyrażając zgodę na to, że otrzyma jedynie część stosownego wynagrodzenia z tej przyczyny, że przekazana kwota faktycznie przewyższa rzeczywiste potrzeby tego przedsiębiorstwa.

56 Co się tyczy okoliczności, że należało wypłacać wynagrodzenie przypadające na każdą kolejną uzgodnioną między stronami transzę, bez względu na to, czy Helaba wykorzystała stosowne kwoty w całości, skarżący podnosi, że umowa nie zawierała klauzuli, która zakazywałaby Helabie wykorzystania spornego wkładu do finansowania rozwoju działalności w zakresie przekraczającym kwoty referencyjne. Twierdzi on zatem, że z ustalenia tychże kwot referencyjnych nie wynikały żadne korzyści dla kraju związkowego, ponieważ przewidywano, że Helaba i tak wykorzysta kwotę wyższą w celach gwarancyjnych. Skarżący twierdzi ponadto, że inwestor prywatny zażądałby wynagrodzenia z tego tytułu, że w związku z podwyższeniem kapitału podstawowego ocena ratingowa Helaby uległa polepszeniu.

57 Komisja, popierana przez kraj związkowy i Helabę, kwestionuje te argumenty.

c) Ocena Sądu

58 Przede wszystkim należy stwierdzić, że – jak sam skarżący przyznał na rozprawie – w niniejszej sprawie nie ma znaczenia kwestia, jakie inwestycyjne alternatywne mogły wydawać się interesujące z punktu widzenia kraju związkowego. Nie chodzi tu bowiem o ustalenie, czy kraj związkowy mógł osiągnąć wyższy zysk w przypadku zainwestowania majątku funduszu celowego w inny sposób lub w innym przedsiębiorstwie, ale o ustalenie, czy inwestując ten majątek w Helabie na uzgodnionych warunkach, kraj związkowy przysporzył temu bankowi korzyści, której nie mógłby on uzyskać w inny sposób.

59 Ponadto należy zaznaczyć, że strony są zgodne co do tego, iż inwestor prywatny, który przekazał swój majątek bankowi na poczet jego kapitału podstawowego, rezygnując tym samym z możliwości korzystania z tego majątku oraz narażając się na ryzyko jego utraty, zażądałby wynagrodzenia od wartości całego przekazanego majątku. Tak oto w zaskarżonej decyzji Komisja uznała, że wynagrodzenie winno przysługiwać w odniesieniu do całości spornego wkładu od dnia, w którym został wniesiony do Helaby, gdyż to właśnie od tej chwili kraj związkowy ponosi ryzyko jego utraty, a Helaba może czerpać z niego korzyści (motywy 142, 155, 191, 192 zaskarżonej decyzji).

60 Komisja uznała jednak, że inwestor prywatny zgodziłby się na ustalenie dwóch odrębnych stawek wynagrodzenia, stosownie do roli pełnionej przez każdą z części spornego wkładu (motywy 142, 143, 191–193 zaskarżonej decyzji). Instytucja ta stwierdziła mianowicie, że inwestor prywatny z jednej strony zaakceptowałby wynagrodzenie uzgodnione między krajem związkowym a Helabą w odniesieniu do tej części spornego wkładu, którą bank ten mógł przeznaczyć na rozwój swej działalności komercyjnej, a z drugiej strony zażądałby wynagrodzenia według stawki 0,3% w odniesieniu do pozostałej części spornego wkładu, w szczególności ze względu na korzyść w postaci poprawy oceny ratingowej, jakiej sporny wkład przysporzył Helabie od chwili jego przeznaczenia na poczet kapitału podstawowego. Ponieważ kraj związkowy nie zażądał wynagrodzenia w odniesieniu do tej części wkładu, która nie mogła zostać przeznaczona na rozwój działalności komercyjnej Helaby, Komisja uznała, że w okresie od dnia 31 grudnia 1998 r. do dnia 31 grudnia 2003 r. udzielono pomocy państwa w kwocie 6,09 mln EUR, i nakazała Republice Federalnej Niemiec odzyskanie tej pomocy.

61 Skarżący krytykuje ocenę Komisji, według której w rozpatrywanych okolicznościach inwestor prywatny zaakceptowałby model stopniowy, a w związku z tym w pierwszych latach inwestycji do części kapitału, która z punktu widzenia nadzoru bankowego mogła zostać wykorzystana do pokrycia działalności komercyjnej Helaby – czyli tej części spornego wkładu, która przekraczała transze modelu stopniowego i która nie była niezbędna do zapewnienia działalności pomocowej na rzecz finansowania budowy mieszkań socjalnych z funduszu celowego – nie miałaby zastosowanie taka sama stawka wynagrodzenia jak ta, która dotyczyłaby pozostałej części funduszu.

62 Po pierwsze, skarżący podnosi, że – jak Komisja sama przyznała w zaskarżonej decyzji oraz w sprawie WestLB – inwestor prywatny nie zgodziłby się na to, aby wysokość jego zysku zależała od tego, jaka kwota funduszy własnych zostanie rzeczywiście wykorzystana.

63 W tym względzie należy stwierdzić, że uzgodniona między stronami podstawa wynagrodzenia nie zależała – nawet w pierwszych latach po wniesieniu spornego wkładu – od tego, jaką część wkładu rzeczywiście wykorzystano. Z zaskarżonej decyzji wynika bowiem, że Helaba zobowiązana była do wypłaty na rzecz kraju związkowego wynagrodzenia za całość uzgodnionych transz, bez względu na to, czy transze te rzeczywiście zostały wykorzystane w celach rozwoju działalności komercyjnej. Wraz z upływem okresu stosowania modelu stopniowego, tj. począwszy od 2003 r., uzgodnione między stronami wynagrodzenie należało wypłacać od całości spornego wkładu, z wyłączeniem tej części wkładu, która winna zostać przeznaczona na działalność pomocową w zakresie budowy mieszkań socjalnych, bez względu na wysokość kwoty, jaką Helaba rzeczywiście przeznaczyła na pokrycie swej działalności komercyjnej. Zaskarżona decyzja jest zatem zgodna z przywołaną przez skarżącego zasadą, zgodnie z którą inwestor prywatny nie zgodziłby się na to, aby wysokość jego zysku zależała od tego, jaka kwota środków własnych zostanie rzeczywiście wykorzystana.

64 Po drugie, skarżący twierdzi, że dokonane przez Komisję rozróżnienie pomiędzy sytuacją, w której kapitał – tak jak w niniejszej sprawie – nie zostanie przeznaczony na rozwój działalności, jako że bank oznajmił uprzednio, że nie potrzebuje tego kapitału i że go nie wykorzysta, a sytuacją, w której kapitał może być swobodnie wykorzystywany, jest bez znaczenia dla inwestora, gdyż w obu tych przypadkach przestaje on rozporządzać kapitałem. Skarżący utrzymuje, że ostatecznie umowa zawarta między krajem związkowym a Helabą nie zapewnia krajowi związkowemu ochrony, ponieważ nie zapisano w niej, że Helaba jest zobowiązana wykorzystać przekazany mu majątek jedynie do wysokości uzgodnionych transz.

65 Co się tyczy twierdzenia skarżącego, iż dla inwestora nie ma znaczenia to, iż Helaba oznajmiła, że nie ma potrzeby natychmiastowego wykorzystania całości funduszy, należy przypomnieć, że zgodnie z orzecznictwem (zob. pkt 36 powyżej) zgodności danej transakcji z rynkiem nie można oceniać z punktu widzenia jednego inwestora, ale należy uwzględnić wzajemne oddziaływania między różnymi podmiotami gospodarczymi oraz kontekst, w którym transakcja ta została przeprowadzona.

66 Skarżący nie przedstawił jednak argumentów, które pozwalałyby uznać, że Komisja popełniła oczywisty błąd w ocenie, uznając, że w sytuacji takiej jak rozpatrywana w niniejszym postępowaniu, w której z jednej strony kraj związkowy zamierzał zainwestować majątek pozbawiony cechy płynności, którego nie chciał dzielić na części, a z drugiej strony w krótkim ani w średnim okresie Helaba nie miała zapotrzebowania na kapitał o wartości tak znacznej jak wartość funduszu celowego, inwestorowi prywatnemu nie udałoby się uzyskać od banku natychmiastowego wynagrodzenia za całość spornego wkładu według stawki przyjętej w odniesieniu do wynagrodzenia za wykorzystywanie funduszu do rozwoju działalności gospodarczej banku. Przeciwnie, skarżący sam przyznaje, że Helaba prawdopodobnie postąpiła w sposób rozsądny, żądając zastosowania modelu stopniowego.

67 W każdym wypadku twierdzenie, że bank nie zgodziłby się na zapłatę wynagrodzenia według stawki odpowiadającej stawce wynagrodzenia za wykorzystywanie funduszu do rozwoju działalności gospodarczej w odniesieniu do tej części funduszu, co do której już wcześniej wiedział, że nie będzie w stanie przeznaczyć jej na ten cel, nie wydaje się ewidentnie błędne. O ile bowiem środki te mogą przyczynić się – jak wskazuje Komisja – do poprawy wypłacalności tego banku lub zapobieżenia osłabieniu jego pozycji, a zatem do obniżenia lub utrzymania jego kosztów finansowania, o tyle nie umożliwiają one uzyskania dodatkowych dochodów generowanych przez nowe transakcje.

68 W rozpatrywanych okolicznościach inwestor prywatny znajdujący się w położeniu kraju związkowego musiałby wziąć pod uwagę okoliczność, że wobec braku możliwości natychmiastowego przeznaczenia przez Helabę całego dostępnego z punktu widzenia nadzoru bankowego wkładu na rozwój działalności komercyjnej cześć wkładu, której bank ten nie był w stanie wykorzystać w tym celu, nie pełniła dla niego takiej samej funkcji ekonomicznej jak funkcja tej części wkładu, którą mógł on wykorzystać.

69 Okoliczność ta nie uzasadnia oczywiście rezygnacji przez kraj związkowy ze wszelkiego wynagrodzenia za majątek, którego Helaba nie mogła wykorzystać, a który mimo to został jej przekazany, by uniknąć podziału funduszu celowego. Ponieważ już od chwili wniesienia majątku tego funduszu do Helaby służył on zabezpieczeniu jej zobowiązań, to właśnie od tej chwili ów majątek narażony był na ryzyko utraty i przysparzał Helabie korzyści w postaci poprawy oceny ratingowej i reputacji. To właśnie w celu zapewnienia wynagrodzenia za ryzyko podjęte przez kraj związkowy oraz za korzyść, którą uzyskała Helaba, w odniesieniu do tej części spornego wkładu, Komisja nałożyła na nią obowiązek zapłaty wynagrodzenia w wysokości 0,3% rocznie.

70 Co się tyczy okoliczności, że umowa nie zawiera klauzuli, która przewidywałaby, że Helaba zobowiązała się do tego, by nie wykorzystywać – do finansowania rozwoju działalności komercyjnej – kwot przewyższających uzgodnione transze, należy stwierdzić, iż okoliczność ta nie czyni oczywiście błędną oceny Komisji, według której część spornego wkładu przewyższająca te transze nie pełni roli polegającej na finansowaniu rozwoju działalności komercyjnej. Należy bowiem zaznaczyć, że kraj związkowy zdołał zapewnić sobie to, by transze ustalono na poziomie znacznie wyższym niż poziom niezbędny z punktu widzenia zapotrzebowania Helaby na kapitał, które wynikało z jej planu działalności, upewniając się w ten sposób, że transze nie zostaną przekroczone. Z treści uwag Republiki Federalnej Niemiec przytoczonych w motywie 54 zaskarżonej decyzji oraz potwierdzonych przez skarżącego i Helabę w ich pismach procesowych wynika bowiem, że wysokość transz ustalono na kwoty wynoszące około 384 mln EUR (1999 r.), 614 mln EUR (2000 r.), 818 mln EUR (2001 r.) i 1,02 mld EUR (2002 r.), podczas gdy w świetle planowanego rocznego wzrostu bank miał zapotrzebowanie na około 150 mln EUR rocznie.

71 Należy wreszcie zaznaczyć, że skarżący, który skupia swą uwagę na sytuacji kraju związkowego jako inwestora, nie wyjaśnia, w jakim sensie zastosowane przez Komisję rozwiązanie, polegające na przyjęciu modelu stopniowego oraz określeniu wynagrodzenia na poziomie 0,3% w odniesieniu do części wkładu przewyższającej uzgodnione transze, prowadziło do powstania po stronie Helaby korzyści konkurencyjnej, której nie mogłaby uzyskać w warunkach rynkowych.

72 Komisja nie popełniła zatem oczywistego błędu w ocenie, uznając, iż w rozpatrywanej sytuacji okoliczność, że w okresie od 1999 r. do 2002 r. Helaba nie wypłacała wynagrodzenia na poziomie dostosowanym do funkcji finansowania rozwoju działalności komercyjnej w odniesieniu do tej części kapitału, która nie została przeznaczona na pokrycie działalności komercyjnej, mimo że z punktu widzenia nadzoru bankowego mogła zostać wykorzystana w tym celu, nie oznacza powstania korzyści, której bank ten nie mógłby uzyskać w warunkach rynkowych.

73 Wniosku tego nie podważa argument skarżącego, iż zastosowawszy w niniejszej sprawie model stopniowy, Komisja odstąpiła od swej wcześniejszej praktyki, a w szczególności zmieniła stanowisko, które prezentowała w postępowaniu sądowym dotyczącym decyzji w sprawie WestLB z 1999 r. W tym względzie należy bowiem stwierdzić, że Sąd stwierdził nieważność tej decyzji w ww. w pkt 7 wyroku w sprawie WestLB oraz że decyzja wydana przez Komisję w następstwie tego stwierdzenia nieważności – a mianowicie decyzja 2006/737/WE z dnia 20 października 2004 r. dotycząca pomocy państwa przyznanej przez Niemcy Westdeutsche Landesbank – Girozentrale, obecnie WestLB AG (Dz.U. 2006, L 307, s. 22, zwana dalej „decyzją w sprawie WestLB z 2004 r.”) – nie przewiduje już powiększenia stawki wynagrodzenia o marżę, które Komisja uzasadniła przy użyciu argumentów podniesionych przez skarżącego. W każdym razie nie można uznać, by Komisja przyjęła, że kraj związkowy otrzyma jedynie częściowe wynagrodzenie w odniesieniu do tej części spornego wkładu, która z punktu widzenia nadzoru bankowego mogła zostać przeznaczona na rozwój działalności komercyjnej Helaby. Komisja uznała bowiem w istocie, że w ramach kompromisu, jaki wynika z przyjęcia modelu stopniowego, kraj związkowy nie pozostawił kwestii wykorzystania przekazanych środków ocenie gospodarczej Helaby oraz że w związku z określeniem wynagrodzenia na poziomie 0,3% w odniesieniu do tej części spornego wkładu, która przewyższała przewidziane transze, kraj związkowy nie otrzymywał wynagrodzenia częściowego, ale wynagrodzenie odpowiadające funkcji, jaką pełniła każda z części spornego wkładu z punktu widzenia Helaby.

74 Wobec powyższego rozpatrywany zarzut należy oddalić.

3. W przedmiocie zarzutu, zgodnie z którym Komisja błędnie uznała sporny wkład za „normalny” wkład cichy, a nie za inwestycję w kapitał zakładowy

a) Zaskarżona decyzja

75 Komisja podsumowuje przedstawione jej argumenty, wskazując, że „Helaba mogła […] skorzystać [jedynie] z formy prawnej kapitału akcyjnego lub zakładowego” oraz że w związku z tym sporny wkład stanowił „nadużycie [»normalnej«] formy cichego wkładu” Komisja wskazuje także, że według skarżącego sporny wkład wykazywał pod względem ekonomicznym tak silne podobieństwo do kapitału zakładowego, że inwestor zażądałby oprocentowania odpowiadającego wynagrodzeniu za kapitał zakładowy. Jednakże według Republiki Federalnej Niemiec „można było skorzystać z formy prawnej bezterminowego cichego wkładu” (zwanego dalej „perpetualem”) (motywy 127, 128 zaskarżonej decyzji).

76 W pierwszej kolejności Komisja przyjmuje do wiadomości okoliczność, że kraj związkowy oraz Helaba wyraźnie uzgodniły formę cichego wkładu, którą uznały również właściwe niemieckie władze (motyw 129 zaskarżonej decyzji).

77 W drugiej kolejności Komisja potwierdza, że z punktu widzenia analizy ryzyka sporny wkład bardziej przypomina „normalny” cichy wkład, tj. wkład terminowy, niż inwestycję w kapitał zakładowy. Twierdzi ona, że zasadnicze znaczenie ma w tym względzie okoliczność, że – jak wyjaśniła Republika Federalna Niemiec opierając się na opinii biegłego – w przypadku ogłoszenia upadłości sporny wkład, tak jak inne „normalne” wkłady ciche, winien zostać zwrócony przed kapitałem zakładowym. Komisja dodaje, że zarówno kraj związkowy, jak i inwestor terminowego cichego wkładu otrzyma, dopóki przedsiębiorstwo nie przynosi strat, całe uzgodnione wynagrodzenie, podczas gdy inwestorowi w kapitał zakładowy przysługuje tylko roszczenie do wypłaty dywidendy odpowiednio do jego udziału w zyskach (motywy 130–132 zaskarżonej decyzji).

78 W trzeciej kolejności Komisja wyjaśnia, dlaczego stoi ona na stanowisku, że argumenty przedstawione przez skarżącego w postępowaniu administracyjnym nie wystarczą do obalenia tego wniosku.

79 Tak oto, po pierwsze, Komisja oddala argument skarżącego, iż cichy wkład należy porównać – tak jak zrobiono to w sprawie WestLB – z kapitałem zakładowym, ze względu na jego znaczną wysokość, która doprowadziła do długoterminowego podniesienia kapitału podstawowego Helaby o prawie 50%. Komisja wskazuje w tym względzie, że Helaba mogła bez problemu zaspokoić swoje szacowane zapotrzebowanie na kapitał w latach od 1998 do 2002 r., przyjmując od różnych inwestorów kilka rozłożonych w czasie cichych wkładów o mniejszej wartości (motyw 133 zaskarżonej decyzji).

80 Po drugie, Komisja oddala argument skarżącego, iż udział kapitału zakładowego w całkowitej kwocie funduszy własnych (zwany dalej „buforem kapitału zakładowego”) nie był w przypadku Helaby wyższy niż 50%, podczas gdy w przypadku prywatnych instytucji kredytowych wynosił on ponad 80%. Komisja uznała, że okoliczność ta nie musi oznaczać, że inwestor prywatny nie wniósłby spornego wkładu, ponieważ Republika Federalna Niemiec wskazała, że banki regionalne częściej decydują się na pozyskiwanie cichych wkładów powyżej granicy 15%, i to po części od inwestorów prywatnych (motyw 134 zaskarżonej decyzji).

81 Po trzecie, co się tyczy wpływu na poziom ryzyka okoliczności, że sporny wkład miał charakter bezterminowy, Komisja oddala argumenty skarżącego, według których inwestorzy instytucjonalni gotowi są kupować tylko hybrydowe instrumenty kapitału podstawowego z określonym terminem lub takie instrumenty, co do których zakładają, że zostaną one zwrócone, ponieważ wzrasta stopa dywidendy. Komisja twierdzi, że bezterminowość powoduje zasadniczo powstanie po stronie inwestora ryzyka związanego z tym, że nie może on skorzystać z podwyżek odsetek na rynku, lecz nie ma wpływu na ryzyko poniesienia straty. Komisja wnioskuje na tej podstawie, że bezterminowość spornego wkładu nie uzasadnia w tym przypadku porównania tego wkładu – w celu dokonania weryfikacji, czy uzgodnione wynagrodzenie miało odpowiedni poziom – z wynagrodzeniem za wniesienie kapitału zakładowego, zamiast porównania go z wynagrodzeniem za wniesienie wkładów cichych (motywy 136, 138 zaskarżonej decyzji).

82 Komisja wywodzi stąd, że wniesienie funduszu celowego przez kraj związkowy „bez wątpienia miało formę prawną cichego [wkładu], który ma więcej cech wspólnych z innymi cichymi [wkładami] niż z kapitałem zakładowym”. Twierdzi ona w tym względzie, że „nie ma wystarczających podstaw, aby uznać, że doszło do nadużycia formy prawnej cichego [wkładu] wskutek wniesienia kapitału, który z ekonomicznego punktu widzenia miałby stanowić kapitał zakładowy”. Komisja stoi na stanowisku, że „punktem wyjścia dla wynagrodzenia za [sporny wkład] są w związku z tym »normalne«, tzn. terminowe ciche [wkłady] o wartości typowej dla rynku, i do wynagrodzenia za nie należy doliczyć marżę” (motyw 139 zaskarżonej decyzji).

b) Argumenty stron

83 Skarżący podnosi, że sporny wkład nie powinien był zostać uznany za normalny cichy wkład oraz że w związku z tym wynagrodzenie z tytułu jego wniesienia nie powinno zostać porównane z wynagrodzeniem za wnoszone na rynku terminowe wkłady ciche.

84 Podkreśla on, że Komisja zbadała, czy strony dopuściły się nadużycia polegającego na uznaniu spornego wkładu za cichy wkład zamiast za inwestycję w kapitał zakładowy, zaś cechy ekonomiczne spornego wkładu zbadała jedynie pomocniczo. Skarżący wskazuje, że rozumowanie to jest błędne, gdyż w niniejszej sprawie nie chodzi o to, czy dopuszczono się nadużycia, ale o zbadanie, czy z ekonomicznego punktu widzenia sporny wkład przypominał bardziej inne wkłady ciche wnoszone na rynku, czy też inwestycję w kapitał zakładowy.

85 Skarżący stoi na stanowisku, że – wbrew temu, co twierdzi Komisja – sporny wkład różni się pod względem prawnym i ekonomicznym od określonego w prawie spółek modelu cichego wkładu czy też od terminowych wkładów cichych funkcjonujących na rynku i uznawanych za kapitał podstawowy i ze względu na swą szczególną strukturę nie może on być porównywany z wkładami cichymi wybranymi w tym celu przez Komisję. Skarżący twierdzi ponadto, że przeprowadzając swą ocenę, Komisja nie wzięła pod uwagę okoliczności, jakie zachodziły w czasie właściwym dla wniesienia spornego wkładu, a nadto że błędnie oceniła sytuację, jaka ówcześnie panowała na rynku.

86 Co się tyczy, po pierwsze, cech prawnych spornego wkładu, skarżący podnosi, że pod względem formalnym wkład ten nie stanowi „normalnego” wkładu cichego w rozumieniu niemieckiego prawa spółek, w szczególności dlatego, że nie został on skonstruowany tak, aby spełniał on określone przez prawo oraz deklarację z Sydney przesłanki umożliwiające uznanie go za część kapitału podstawowego Helaby, i to w zakresie przewyższającym wynoszący 15% limit.

87 Po drugie, co się tyczy cech ekonomicznych spornego wkładu, skarżący wymienia pięć elementów, które świadczą o tym, że charakteryzujący sporny wkład profil ryzyka zbliżony jest bardziej do profilu ryzyka inwestycji w kapitał zakładowy niż do profilu ryzyka terminowych wkładów cichych. Elementami tymi są: wysokość wkładu, jego funkcja gwarancyjna, profil rentowności, ochrona zainwestowanego kapitału, a także okres, na jaki został wniesiony, oraz brak możliwości zbycia.

88 Po trzecie, co się tyczy sytuacji panującej na rynku w chwili wniesienia wkładu, skarżący podnosi, że Komisja naruszyła kryterium inwestora prywatnego, przyjmując za punkt odniesienia niewłaściwy okres. Utrzymuje on mianowicie, że wniosek Komisji, zgodnie z którym sporny wkład należało porównać do terminowych wkładów cichych, sformułowany został na podstawie informacji dotyczących praktyk stosowanych przez banki prywatne w okresie późniejszym niż data wniesienia spornego wkładu.

89 Skarżący kwestionuje ponadto twierdzenia Komisji, iż z jednej strony w czasie, gdy wniesiono sporny wkład, w Niemczech istniał rozwinięty rynek hybrydowych instrumentów kapitału podstawowego, a z drugiej strony Helaba mogła także pokryć swe zapotrzebowanie na kapitał poprzez zaoferowanie wkładu cichego do wniesienia w kilku transzach o niższej wartości. Podnosi on w szczególności, że nie chodzi tu o rozstrzygnięcie kwestii, co mogła zrobić Helaba, by pozyskać fundusze, lecz kwestii, czy inwestor prywatny byłby gotowy wnieść wkład o takich samych cechach i na takich samych warunkach jak cechy i warunki wniesienia spornego wkładu.

90 Komisja i interwenienci kwestionują te argumenty.

c) Ocena Sądu

91 Tytułem wstępu należy wyjaśnić stanowiska stron na temat znaczenia, jakie dla rozstrzygnięcia niniejszego sporu ma forma prawna wybrana przez Helabę i kraj związkowy dla spornego wkładu.

92 Z zaskarżonej decyzji, a zwłaszcza z motywów 127, 128 i 139 (zob. pkt 75, 82 powyżej) wynika, że Komisja uznała, iż argumenty przedstawione przez skarżącego w trakcie postępowania administracyjnego zmierzają do wykazania, że nadużyta została forma prawna wkładu cichego.

93 W skardze skarżący kwestionuje tę interpretację i podnosi, że nigdy nie twierdził, by sporny wkład stanowił pod względem prawnym kapitał zakładowy. Utrzymuje, iż w postępowaniu administracyjnym twierdził, że z uwagi na swą szczególną konstrukcję sporny wkład różnił się istotnie, pod względem ekonomicznym, od wkładu cichego i że wykazywał tak silne podobieństwo do kapitału zakładowego, że inwestor prywatny za wniesienie tego wkładu zażądałby wynagrodzenia stosownego do profilu ryzyka cechującego kapitał zakładowy. Ponadto skarżący bada cechy prawne spornego wkładu i podnosi, że twierdzenie Komisji, według którego sporny wkład jest porównywalny do „normalnych” wkładów cichych, obala pogłębiona analiza struktury prawnej wkładu i że w zestawieniu z normalnym wkładem cichym odpowiadającym modelowi wynikającemu z prawa spółek rozpatrywany wkład charakteryzują istotne cechy szczególne.

94 Z całości pism procesowych stron wynika jednak, że kwestia, czy Komisja prawidłowo zinterpretowała argumenty przedstawione przez skarżącego w postępowaniu administracyjnym, nie jest prawdziwym przedmiotem niniejszego sporu. Z argumentów stron wynika bowiem, że są one zgodne co do tego, że kraj związkowy i Helaba w sposób zgodny z prawem uznały sporny wkład za wkład cichy, co potwierdziły także władze niemieckie. Strony są także zgodne co do tego, że cechy szczególne spornego wkładu nie stały na przeszkodzie posłużeniu się przez kraj związkowy i Helabę formą prawną wkładu cichego.

95 Argumenty dotyczące kwalifikacji spornego wkładu w celu określenia, do jakich transakcji należy go porównać, skupiają się natomiast wokół kwestii, czy pod względem profilu ryzyka wkład ten jest na tyle podobny do kapitału zakładowego, że inwestor prywatny zażądałby za jego wniesienie wynagrodzenia takiego jak za wniesienie kapitału zakładowego, czy też jest on bardziej podobny do terminowych wkładów cichych uznawanych za kapitał podstawowy, tak że stosowne wynagrodzenie można porównać z wynagrodzeniem typowym dla wkładów cichych.

96 W tym względzie należy zaznaczyć, że porównanie spornego wkładu z innymi instrumentami hybrydowymi stanowi stosunkowo złożone pod względem ekonomicznym zagadnienie, w odniesieniu do którego Komisja dysponuje szerokim zakresem uznania (ww. w pkt 7 wyrok w sprawie WestLB, pkt 351).

97 Ponadto kwalifikacja spornego wkładu jako terminowego wkładu cichego lub jako inwestycji w kapitał zakładowy stanowi jedynie narzędzie analityczne, którym Komisja posłużyła się w ramach stosowania art. 87 ust. 1 WE (zob. podobnie ww. w pkt 7 wyrok w sprawie WestLB, pkt 250).

98 Ocena przedstawiona w tym względzie przez Komisję nie pozwala zatem na ustalenie w sposób automatyczny istnienia i rozmiaru pomocy państwa, ale może jedynie posłużyć jako ocena wyjściowa, uwzględniająca warunki, w których inwestorzy prywatni zawierali transakcje możliwie jak najbardziej zbliżone do rozpatrywanej. Sformułowany w odniesieniu do tej kwestii wniosek Komisji nie zwalnia jej z obowiązku przeprowadzenia pełnej analizy wszystkich istotnych elementów spornej transakcji oraz jej kontekstu, w tym położenia przedsiębiorstwa będącego jej beneficjentem i sytuacji panującej na właściwym rynku, tak aby zbadać, czy przedsiębiorstwo to uzyskało korzyść gospodarczą, której nie uzyskałoby w normalnych warunkach rynkowych (zob. podobnie ww. w pkt 7 wyrok w sprawie WestLB, pkt 251, 257).

99 W ramach analizy argumentów stron dotyczących różnych cech spornego wkładu należy zbadać w pierwszej kolejności argumenty dotyczące cech, na podstawie których Komisja uznała zasadniczo, że wynagrodzenie z tytułu wniesienia spornego wkładu winno zostać porównane z wynagrodzeniem z tytułu terminowych wkładów cichych, następnie argumenty dotyczące tych cech spornego wkładu, co do których Komisja uznała, że nie stoją one na przeszkodzie dokonaniu takiego porównania, a wreszcie argumenty dotyczące tych cech spornego wkładu, o których nie wspomniano w postępowaniu administracyjnym i które nie zostały zbadane w zaskarżonej decyzji. Należy także zbadać zarzuty skarżącego odnoszące się do okresu referencyjnego, jakim posłużyła się Komisja w celu zastosowania kryterium inwestora prywatnego.

W przedmiocie cech, na podstawie których Komisja uznała, że wynagrodzenie z tytułu spornego wkładu winno zostać porównane z wynagrodzeniem z tytułu terminowych wkładów cichych

– Ryzyko utraty wkładu w razie upadłości lub likwidacji

100 Komisja uznała, że ryzyko utraty spornego wkładu w przypadku upadłości lub likwidacji jest takie samo jak ryzyko utraty terminowych wkładów cichych istniejących na rynku, gdyż w takiej sytuacji sporny wkład należy zwrócić przed kapitałem zakładowym. Komisja oparła się w tym względzie na postanowieniach umowy, a także na opinii eksperta przedstawionej przez Republikę Federalną Niemiec (motyw 131 zaskarżonej decyzji).

101 Stosowne postanowienia umowy zawarte są w § 3 i § 9. Paragraf 3, dotyczący „uczestnictwa w stratach”, przewiduje w ust. 2:

[S]tosunki między wierzytelnościami wnoszącego wkład a wierzytelnościami innych inwestorów w środki własne w rozumieniu § 10 [Kreditwesengesetz] podlegają porządkowi chronologicznemu, w jakim kapitał wnoszony był do banku, tak że pierwszeństwo mają wierzytelności, których źródłem są środki własne wniesione wcześniej. W razie jednoczesnego wniesienia wkładów kapitałowych wierzytelności zaspokajane są w stosunku do udziału, jaki wkłady te stanowią w obowiązkowym kapitale własnym w rozumieniu § 10 ust. 4 i 5 [Kreditwesengesetz]. W odniesieniu do wkładów wnoszonych na podstawie § 10 ust. 4 [Kreditwesengesetz] właściwą datą jest data wniesienia wkładu, a w odniesieniu do wykonywania praw związanych z wkładem właściwą datą jest dzień, w którym prawa te powstały.

102 Paragraf 9, dotyczący „niskości rangi”, stanowi:

W razie upadłości lub likwidacji banku zwrot wierzytelności następuje – z zastrzeżeniem § 3 ust. 2 […] – dopiero po zaspokojeniu wszystkich wierzycieli banku – z wyjątkiem niższych rangą inwestorów prywatnych, zgodnie z § 10 [Kreditwesengesetz].

103 W przedstawionej przez Republikę Federalną Niemiec opinii biegłego wskazano:

„Paragraf 3 ust. 2 umowy nie zmienia przewidzianego przez prawo pierwszeństwa zwrotu wkładu cichego z majątku pozostałego ewentualnie w razie upadłości lub likwidacji banku. Wynika to przede wszystkim z systematyki tego przepisu, w którego w zdaniu drugim mowa jest jedynie o kapitale własnym w rozumieniu § 10 ust. 4 i 5 [Kreditwesengesetz] i który w zdaniu trzecim określa datę wyznaczającą porządek chronologiczny dla potrzeb tego przepisu jedynie w odniesieniu do wkładu cichego i korzystania z praw związanych z wkładem”.

104 Skarżący podnosi po pierwsze, że mimo iż wkład cichy należy co do zasady zwrócić przed kapitałem zakładowym, w świetle zapisów umowy nierozstrzygnięta pozostaje kwestia, czy dotyczy to także spornego wkładu. Utrzymuje on ponadto, iż nie wie, na jakiej podstawie autor zacytowanej przez Komisję opinii doszedł do sprzecznego z treścią umowy wniosku, że sporny wkład należy zwrócić przed kapitałem zakładowym. W replice skarżący twierdzi, że gdy zaspokojeni zostaną wierzyciele, którzy wnieśli kapitał podstawowy, zgodnie z § 3 ust. 2 i § 9 umowy, w porządku chronologicznym, w jakim wnieśli oni swe wkłady, kraj związkowy winien przyjąć za punkt wyjścia zasadę, że w razie upadłości lub likwidacji Helaby zostanie on zaspokojony w ostatniej kolejności, nie tylko po wszystkich „zwykłych” wierzycielach, ale także po wszystkich podmiotach, które zainwestowały w kapitał podstawowy, a więc także w kapitał zakładowy.

105 W tym względzie należy stwierdzić z jednej strony, że umowa nie przewiduje wyraźnie, że sporny wkład winien zostać zwrócony po kapitale zakładowym, a z drugiej strony, że odniesienie do „innych podmiotów, które zainwestowały w kapitał własny w rozumieniu § 10 [Kreditwesensgesetz]”, zawarte w § 3 ust. 2 zdanie pierwsze umowy, stwarza trudności interpretacyjne co do kwestii, czy pierwszeństwo wierzytelności wynikających z kapitału, który wniesiono wcześniej, dotyczy także wkładów w kapitał zakładowy.

106 Jednakże z jednej strony należy zwrócić uwagę, że nawet jeśli w pewnych fragmentach swych pism procesowych skarżący twierdzi, że sporny wkład winien zostać zwrócony przed kapitałem zakładowym, to w skardze twierdzi on również, że otwarta pozostaje kwestia, czy zasada uzupełniająca – zgodnie z którą wkłady ciche podlegają zwrotowi przed kapitałem zakładowym – ma zastosowanie do spornego wkładu; a z drugiej strony, pomimo okoliczności, że na żądanie Sądu wspomniana przez Komisję opinia biegłego została przekazana skarżącemu, nie przedstawiła ona argumentów, które zmierzałyby do zakwestionowania wykładni dokonanej autora tej opinii, zgodnie z którą odniesienie do „innych podmiotów, które zainwestowały w kapitał własny w rozumieniu § 10 [Kreditwesensgesetz]”, zawarte § 3 ust. 2 zdanie pierwsze umowy, należy interpretować w świetle zdań drugiego i trzeciego tego przepisu, które dotyczą wkładów cichych i praw uczestnictwa, a nie kapitału zakładowego.

107 W tych okolicznościach należy stwierdzić, że argumenty skarżącego nie pozwalają uznać, że Komisja popełniła oczywisty błąd w ocenie, uznając – w świetle przedstawionej przez Republikę Federalną Niemiec opinii biegłego – że w wypadku upadłości lub likwidacji sporny wkład podlega zwrotowi przed kapitałem zakładowym. Sam fakt, że skarżący interpretuje umowę inaczej niż biegły, Komisja i strony transakcji, której przedmiotem było wniesienie spornego wkładu, nie wystarczy bowiem, by wykazać, że popełniony został oczywisty błąd w ocenie.

108 Skarżący podnosi po drugie, że nawet jeśli sporny wkład podlega zwrotowi przed kapitałem zakładowym, to ryzyko jego utraty jest podobne do ryzyka utraty kapitału zakładowego, gdyż w praktyce – w razie ogłoszenia upadłości – wierzyciele niższej rangi oraz podmioty, które zainwestowały w kapitał zakładowy, nie otrzymują nic.

109 Wystarczy w tym względzie stwierdzić, iż nawet jeśli wszystkie przypadki ogłoszenia upadłości w sektorze bankowym wiążą się z całkowitą utratą kapitału wniesionego zarówno przez właścicieli, jak i przez wierzycieli niższych rangą – co kwestionują Komisja oraz interwenienci – to jest tak również w przypadku wszystkich wkładów cichych uznanych za kapitał podstawowy, ponieważ stanowią one zawsze wierzytelności niższej rangi. Dlatego ta cecha spornego wkładu, nawet jeśli stanowi ona także cechę kapitału zakładowego, nie odróżnia tego wkładu od innych wkładów cichych uznanych za kapitał podstawowy.

110 W tych okolicznościach należy uznać, że argumenty skarżącego nie pozwalają orzec, że Komisja popełniła oczywisty błąd w ocenie, uznając, że w razie upadłości lub likwidacji ryzyko utraty spornego wkładu jest takie samo jak ryzyko utraty innych wkładów cichych.

– Profil rentowności

111 Komisja uznała, że sporny wkład stanowił normalny wkład cichy, gdyż kraj związkowy, podobnie jak inwestor wnoszący terminowy wkład cichy, otrzymuje – tak długo jak długo przedsiębiorstwo nie przynosi strat – całe uzgodnione wynagrodzenie, podczas gdy inwestorowi w kapitał zakładowy przysługuje tylko roszczenie do wypłaty dywidendy odpowiednio do jego udziału w zyskach (motyw 132 zaskarżonej decyzji).

112 Skarżący kwestionuje tę ocenę i podnosi, że w odniesieniu do kapitału zakładowego i wkładów cichych stosować można zarówno wynagrodzenie stałe, jak i wynagrodzenie zmienne, przy czym w zależności od wyników banku korzystniejsze może okazać się pierwsze bądź drugie z nich. Skarżący zwraca w tym względzie uwagę na to, że w sprawie WestLB Komisja porównała rozpatrywaną transakcję z inwestycją w kapitał zakładowy, pomimo okoliczności, że analizowane wynagrodzenie było stałe. Dodaje on, że z punktu widzenia inwestora zasadnicze znaczenie ma w każdym razie kwestia, czy wypłata wynagrodzenia zależy od osiągnięcia zysków. Twierdzi, że w niniejszej sprawie właśnie tak jest, ponieważ kraj związkowy otrzymuje całość wynagrodzenia wyłącznie w wypadku, gdy zysk Helaby jest co najmniej równy jego kwocie i gdy kwota ta nie jest niezbędna do uzupełnienia środków własnych.

113 Co się tyczy, po pierwsze, kwestii, czy wynagrodzenie ma charakter stały, czy zmienny, należy na wstępie stwierdzić, iż w niniejszej sprawie nie chodzi o ustalenie, które z nich jest bardziej korzystne w konkretnej sytuacji, lecz o ustalenie, czy Komisja popełniła oczywisty błąd w ocenie, uznając, że okoliczność, iż uzgodnione między stronami wynagrodzenie jest wynagrodzeniem stałym, które co do zasady powinno zostać wypłacone o ile Helaba nie poniesie strat, upodabnia sporny wkład nie do kapitału zakładowego, ale do terminowych wkładów cichych, ponieważ wynagrodzenie tego rodzaju jest charakterystyczne dla wkładów cichych.

114 Helaba trafnie wskazuje w tym względzie, że nawet w wypadku gdy w odniesieniu do kapitału zakładowego przewidziane jest wynagrodzenie stałe, rzeczywiste zyski, jakie właściciele banku czerpią z tej inwestycji, są zawsze zmienne. Skoro bowiem zysk przewyższający wypłacone wynagrodzenie stałe powiększa rezerwy banku, które winny zostać rozdysponowane w razie jego likwidacji lub które wpływają na wzrost wartości akcji, zyski inwestora w kapitał zakładowy przekraczają otrzymane wynagrodzenie. W tych okolicznościach ostatecznej kwoty nie da się z góry przewidzieć, co oznacza, że ostateczne wynagrodzenie uzyskiwane z tej inwestycji jest zmienne.

115 Helaba podkreśla także – czego nie kwestionuje skarżący – że w przedstawionej przez samego skarżącego analizie dotyczącej hybrydowego kapitału podstawowego wskazano, że najlepszy kapitał podstawowy to ten, który ma postać kapitału zakładowego, gdyż jedynie on nie prowadzi do powstania – w szczególności – stałych zobowiązań płatniczych.

116 Wynika stąd zatem, że zazwyczaj – choć nie zawsze – wynagrodzenie za wkłady ciche ma charakter stały, podczas gdy z tytułu wniesienia kapitału zakładowego wypłacana jest zmienna dywidenda. Ostatecznie podczas gdy wynagrodzenie za wkłady należy wypłacić gdy tylko spełnione zostaną przewidziane w umowie przesłanki, sposób wykorzystania zysku przez właścicieli może być różny, np. może on zostać przeznaczony na kapitał rezerwowy lub rozdysponowany, przy czym decyzja w tym przedmiocie zależy co do zasady od woli większości właścicieli.

117 Wniosku tego nie podważa argument skarżącego wyprowadzony z decyzji w sprawie WestLB z 1999 r. Z jednej strony należy przypomnieć, że w ww. w pkt 7 wyroku w sprawie WestLB Sąd stwierdził nieważność tego aktu, z drugiej strony, ponieważ argument skarżącego mógłby zostać odczytany jako argument odnoszący się do decyzji w sprawie WestLB z 2004 r., należy zaznaczyć, że okoliczność, iż Komisja uznała, że wynagrodzenie z tytułu kapitału przekazanego w ramach rozpatrywanej transakcji winno zostać porównane z wynagrodzeniem z tytułu kapitału zakładowego, nie oznacza, że profil rentowności tej transakcji jest typowy dla wniesienia kapitału zakładowego, ale jedynie to, że w ramach ogólnego badania tej transakcji o jej podobieństwie do wniesienia kapitału zakładowego świadczą wyraźnie inne elementy. W tym względzie Komisja wspomniała w szczególności, że przekazany kapitał uznany został za kapitał podstawowy, podczas gdy instrumenty przedstawione do porównania przez Republikę Federalną Niemiec mogły zostać wykorzystane w Niemczech jedynie jako uzupełniający kapitał podstawowy.

118 Po drugie, co się tyczy argumentu skarżącego, iż zarówno w przypadku spornego wkładu, jak i w przypadku kapitału zakładowego wynagrodzenie zależy od istnienia zysków, należy stwierdzić, iż okoliczność, że wypłata wynagrodzenia – nawet jeśli jest ono stałe – zależy od tego, czy bank nie odnotuje rocznego deficytu oraz od tego, czy wypłata taka nie doprowadzi do wystąpienia takiego deficytu, jest wspólna dla wszystkich wkładów cichych uznanych za kapitał podstawowy, ponieważ wymaga tego § 10 ust. 4 Kreditwesengesetz (niemieckiej ustawy o instytucjach kredytowych). Wobec tego okoliczność ta nie może świadczyć o tym, że Komisja popełniła oczywisty błąd w ocenie, uznając, że sporny wkład wykazuje podobieństwo do istniejących na rynku wkładów cichych uznawanych za kapitał podstawowy.

119 Ponadto należy stwierdzić, że kwota zysku niezbędna do tego, aby wynagrodzenie z tytułu spornego wkładu bądź z tytułu innych wkładów cichych mogło zostać wypłacone, jest niższa od kwoty zysku, jaki należy wypracować, aby właściciele banku mogli otrzymać dywidendę. Zgodnie z niemieckim prawem wynagrodzenie z tytułu wkładów cichych stanowi bowiem wydatek związany z prowadzeniem działalności gospodarczej, którego dokonuje się przed zapłatą podatków i podziałem zysków. Wynika stąd, że aby inwestor mógł otrzymać całość wynagrodzenia, wystarczy, by roczna nadwyżka przed opodatkowaniem, jaką uzyskał bank, była równa kwocie wynagrodzenia z tytułu wkładów. Z kolei aby właściciele mogli otrzymać tę samą kwotę w postaci dywidendy, bank musi co do zasady uzyskać nadwyżkę roczną przed opodatkowaniem, która będzie równa sumie kwoty wynagrodzenia z tytułu wkładów cichych, kwoty podatku oraz kwoty tej dywidendy.

120 Przedstawiony w odpowiedzi na zadane przez Sąd na rozprawie pytanie argument skarżącego, iż cecha ta nie odróżnia rzeczywiście spornego wkładu i wkładów cichych negocjowanych na rynku od kapitału zakładowego, ponieważ właściciele mogą wykazać istnienie przeznaczonego do podziału zysku nawet w sytuacji, gdy w ujęciu rocznym odnotowana zostanie strata – w szczególności decydując się na zmniejszenie rezerw – pozostaje w sprzeczności z jego argumentem, że warunki wypłaty wynagrodzenia z tytułu spornego wkładu sprawiają, że przypomina on raczej inwestycję w kapitał zakładowy, a nie wkłady ciche funkcjonujące na rynku. O ile bowiem wypłata wynagrodzenia z tytułu wkładów cichych wymaga istnienia nadwyżki rocznej, o tyle wypłata dywidendy może nastąpić nawet w wypadku powstania strat w ujęciu rocznym, gdy wykazany zostanie zysk przeznaczony do podziału.

121 Ponadto podczas gdy wypłata wynagrodzenia z tytułu wkładów cichych jest obligatoryjna, o ile spełnione zostaną przewidziane w umowie przesłanki, wypłata dywidendy za rok finansowy, w którym odnotowano stratę, nie następuje automatycznie, lecz wymaga zgody większości akcjonariuszy. Co więcej – jak przyznał skarżący udzielając odpowiedzi na pytanie zadane przez Sąd podczas rozprawy – podjęcie decyzji o wypłacie dywidendy przez bank, który poniósł stratę roczną i nie wypłacił wynagrodzenia za wkłady ciche, zaszkodziłoby reputacji tego banku i zmniejszyłoby szansę powodzenia jego przyszłych emisji.

122 W tych okolicznościach należy uznać, że skarżący nie wykazał, by Komisja popełniła oczywisty błąd w ocenie, uznając, że profil rentowności spornego wkładu jest charakterystyczny dla wkładów cichych.

W przedmiocie cech spornego wkładu, które w ocenie Komisji nie stoją na przeszkodzie porównaniu wynagrodzenia za sporny wkład z wynagrodzeniem za terminowe wkłady ciche

123 Komisja oddaliła argumenty skarżącego dotyczące kwestii wartości spornego wkładu, kwestii, jaką część kapitału podstawowego Helaby wkład ten stanowił, oraz twierdzenia, że wkład ten miał charakter bezterminowy.

– Wartość spornego wkładu

124 Komisja uznała, że znaczna wartość bezwzględna spornego wkładu nie musiała wcale oznaczać, że powinien on zostać uznany za kapitał zakładowy. Powołała się w tym względzie na okoliczność, że w wyniku zastosowania modelu stopniowego w latach od 1999 do 2002 Helaba mogła przeznaczyć na działalność komercyjną jedynie część przekazanych jej środków. Za nietrafne Komisja uznała także porównanie ze sprawą WestLB, ze względu na to, że w sprawie tej znaczna wartość zainwestowanego kapitału była tylko jednym ze wskaźników świadczących o podobieństwie do kapitału zakładowego. W tym względzie Komisja twierdzi także, że wzięła ona także po uwagę w szczególności okoliczności, że majątek ten jest narażony na ryzyko pełnej utraty w przypadku upadłości lub likwidacji oraz że rynek hybrydowych instrumentów kapitałowych w Niemczech nie był jeszcze rozwinięty (motyw 133 zaskarżonej decyzji).

125 Skarżący podnosi, że z punktu widzenia inwestora należy rozróżnić dwa aspekty, a mianowicie całkowitą kwotę emisji oraz wysokość części emisji przypadających na każdego z inwestorów. Skarżący zarzuca Komisji to, że nie dokonała ona tego rozróżnienia.

126 Co się tyczy – w pierwszej kolejności – całkowitej kwoty emisji, skarżący kwestionuje, po pierwsze, przedstawione przez Komisję przesłanki, na podstawie których uznała ona, że nawet jeśli w sprawie WestLB znaczna wartość emisji została wzięta pod uwagę jako element świadczący o podobieństwie do kapitału zakładowego, to w niniejszej sprawie znaczna wartość spornego wkładu nie uzasadnia takiej kwalifikacji. Skarżący przypomina bowiem, że według niego, z ekonomicznego punktu widzenia, sporny wkład narażony jest na ryzyko pełnej utraty w przypadku upadłości lub likwidacji, oraz podnosi, że rynek kapitałowy, na którym inwestor prywatny dokonałby w Helabie inwestycji takiej jak wniesienie spornego wkładu, nie istniał ani w 1998 r., ani nigdy później. Twierdzi on, że przy dokonywaniu kwalifikacji rozpatrywanej transakcji zarówno Komisja – w decyzji w sprawie WestLB z 1999 r. – jak i Sąd – w ww. w pkt 7 wyroku w sprawie WestLB – przywiązywały znaczną wagę do kwestii dużej wartości zainwestowanego majątku. Według skarżącego okoliczność, że wartość spornego wkładu jest szczególnie wysoka i że w niniejszej sprawie ma to istotne znaczenie, potwierdza nie tylko porównanie z transakcjami wymienionymi przez Komisję w motywie 164 zaskarżonej decyzji, ale także fakt, że sporny wkład stanowił 25% całkowitej wartości europejskich hybrydowych instrumentów kapitału podstawowego w 1998 r.

127 Po drugie, skarżący utrzymuje, że nie można zgodzić się z uzasadnieniem Komisji przedstawionym w odniesieniu do modelu stopniowego, gdyż nie zaakceptowałby go inwestor prywatny, oraz że błędne jest twierdzenie, zgodnie z którym system ten został zastosowany także do pięciu wkładów o mniejszej wartości, biorąc pod uwagę to, że z jednej strony całość spornego wkładu została od razu uznana za kapitał podstawowy Helaby, a z drugiej strony to, że w przypadku wkładów wnoszonych w różnym czasie różne są warunki, jakim podlega każdy z nich, podczas gdy w niniejszej sprawie do całego wkładu zastosowanie miały jednolite warunki.

128 Odnosząc się najpierw do porównania ze sprawą WestLB, należy przypomnieć, że Sąd stwierdził nieważność decyzji w sprawie WestLB z 1999 r., na którą powołuje się skarżący. Ponadto chociaż w decyzji w sprawie WestLB z 2004 r. wydanej po tym stwierdzeniu nieważności i wspomnianej w motywie 133 zaskarżonej decyzji Komisja wzięła wprawdzie pod uwagę znaczną wartość zainwestowanego kapitału, aby wskazać na podobieństwo rozpatrywanej w tej sprawie transakcji do wniesienia kapitału zakładowego, to nie oparła się ona na wartości bezwzględnej tej transakcji, ale na tym, jaką część kapitału podstawowego WestLB stanowił rozpatrywany kapitał, a ostatecznie także na okoliczności, że w dniu, w którym transakcja ta została przeprowadzona, hybrydowe instrumenty kapitału podstawowego nie przekraczały 20% środków własnych, nie były w Niemczech uznawane za kapitał podstawowy i nie wszystkie z nich plasowano bez ograniczeń czasowych (motywy 204, 206, 208, 209 decyzji w sprawie WestLB z 2004 r.).

129 Z kolei kwota spornego wkładu (1,264 mld EUR), nawet jeśli jest ona wyższa od kwoty transakcji przedstawionych przez Komisję do porównania, i tak odbiega znacząco od wartości transakcji rozpatrywanej w sprawie WestLB (3,02 mld EUR według bilansu, z czego 2,05 mld uznano za kapitał podstawowy) (motywy 54, 71 decyzji w sprawie WestLB z 2004 r.). Poza tym, jak podkreśla Komisja, sporny wkład wniesiono pod koniec 1998 r., podczas gdy wniesienie wkładu rozpatrywanego w sprawie WestLB nastąpiło w 1991 r. Bezsporne jest jednak to, że pod koniec 1998 r. hybrydowe instrumenty kapitału podstawowego mogły już być uznawane zgodnie z niemieckim prawem za kapitał podstawowy, a nie tylko za uzupełniający kapitał podstawowy, mogły być emitowane na czas nieokreślony, a także – wobec spełnienia przesłanek deklaracji z Sydney – mogły stanowić istotną część kapitału podstawowego banku.

130 Należy także oddalić argument skarżącego, iż w ww. w pkt 7 wyroku w sprawie WestLB Sąd przywiązywał dużą wagę do kryterium wartości inwestycji. W wyroku tym Sąd stwierdził bowiem, iż Komisja wyjaśniła, na jakiej podstawie uznała, że różnice między hybrydowymi instrumentami kapitału podstawowego a sporną transakcją były tak znaczne, że jej porównanie z tymi instrumentami miało ograniczoną wartość, oraz potwierdził w szczególności, że Komisja zwróciła uwagę na fakt, iż hybrydowe instrumenty kapitału podstawowego przywołane w tej sprawie przez skarżących stanowiły generalnie jedynie niewielką część środków własnych banku, inaczej niż majątek wniesiony do WestLB. Sąd ograniczył się zatem do zbadania, czy rozumowanie zaprezentowane w tej sprawie przez Komisję nie było obarczone oczywistym błędem w ocenie, natomiast nie potwierdził, czy kryterium znacznej wartości wniesionego majątku ma zawsze charakter decydujący. Sąd przypomniał nadto, że przy rozstrzyganiu tej kwestii Komisja dysponuje szerokim zakresem uznania (ww. w pkt 7 wyrok w sprawie WestLB, pkt 350, 351).

131 Poza tym, w odniesieniu do przedstawionego przez Komisję uzasadnienia, według którego w wyniku zastosowania modelu stopniowego między 1999 r. a 2002 r. Helaba mogła przeznaczyć na działalność komercyjną jedynie część przekazanego jej majątku, należy przypomnieć, że w pkt 58–73 niniejszego wyroku uznano, że przyjmując ten model stopniowy, Komisja nie popełniła oczywistego błędu w ocenie. Ponadto chociaż – jak podniósł skarżący – całość wkładu została wprawdzie ujęta w bilansie Helaby od dnia jego wniesienia, to jednak Komisja uznała, że część wkładu przekraczająca roczne transze przewidziane w ramach modelu stopniowego, tak jak część, która winna zostać przeznaczona na działalność w zakresie wspierania rozwoju budownictwa mieszkaniowego, pełni jedynie funkcję gwarancyjną, nie służąc rozwojowi działalności komercyjnej, oraz że w związku z tym stosowne wynagrodzenie zostało ustalone na podstawie wynagrodzenia, jakiego inwestor prywatny zażądałby za udzielenie gwarancji, a nie na podstawie wynagrodzenia, jakiego inwestor taki zażądałby za wkład cichy umożliwiający bankowi rozwój jego działalności komercyjnej. Skoro wkłady ciche umożliwiają natychmiastowe zwiększenie rozmiaru działalności komercyjnej, Komisja mogła uznać – nie popełniając przy tym oczywistego błędu w ocenie – że wobec zastosowania modelu stopniowego sporny wkład nie odpowiadał wkładowi cichemu o wartości 1,2 mld EUR, który umożliwiłby Helabie natychmiastowe zwiększenie rozmiaru działalności, lecz pięciu wkładom cichym o wartości od 180 do 380 mln EUR.

132 Wniosku tego nie pozwala obalić argument skarżącego, iż w przypadku wkładów wnoszonych w różnym czasie warunki, jakim podlega każdy z nich, są różne, podczas gdy warunki, jakim podlega sporny wkład, są jednolite. Należy bowiem stwierdzić, iż skarżący nie wyjaśnia, na jakiej podstawie twierdzi, że warunki mające zastosowanie do pięciu wkładów wnoszonych w sposób sukcesywny muszą się różnić.

133 Co się tyczy – w drugiej kolejności – części emisji przypadającej na każdego z inwestorów, skarżący utrzymuje, że nietypowa jest także okoliczność, iż emisja nie została rozdzielona między pewną liczbę inwestorów, lecz została objęta przez jednego inwestora. Twierdzi on w tym względzie, że ryzyko ponoszone przez inwestora wzrasta systematycznie wraz ze wzrostem kwoty wniesionego kapitału, zarówno w ujęciu bezwzględnym, jak i w porównaniu z ryzykiem ponoszonym przez inne podmioty gospodarcze dokonujące inwestycji na mniejszą skalę. Skarżący uważa, że w tych warunkach wniesienie spornego wkładu przez jednego tylko inwestora zbliża tę transakcję do inwestycji w kapitał zakładowy.

134 W tym względzie wystarczy stwierdzić, że skarżący nie przedstawił żadnego argumentu, który pozwalałby uznać za typową sytuację, w której wynagrodzenie inwestora wnoszącego część wkładu cichego różni się w zależności od wielkości tej części na tle całości emisji, wobec czego inwestorzy, którzy wnieśli majątek o większej wartości, pobierają wynagrodzenie wyższe od wynagrodzenia innych inwestorów. Poza tym w przypadku transakcji, które Komisja przytoczyła w zaskarżonej decyzji, w celach porównawczych wskazano jedynie stawki wynagrodzenia i nie ma żadnych podstaw, aby przyjąć, że inwestorzy, którzy zainwestowali więcej, otrzymali wyższe wynagrodzenie. Ponadto skarżący nie wyjaśnił, na jakiej podstawie twierdzi, że wzrost ryzyka ponoszonego przez kraj związkowy ze względu na to, że postanowił on nie dzielić funduszu celowego, upodabnia jego inwestycję do inwestycji w kapitał zakładowy banku. Cechą tej drugiej inwestycji nie musi być wcale jej znaczny rozmiar, gdyż osoba wnosząca kapitał zakładowy może objąć jego niewielką część, i to zarówno w ujęciu bezwzględnym, jak i na tle całości kapitału.

135 W tych okolicznościach należy stwierdzić, iż argumenty skarżącego nie pozwalają uznać, że Komisja popełniła oczywisty błąd w ocenie, uznając, iż wartość spornego wkładu nie wyklucza wniosku, że przypomina on nie tyle kapitał zakładowy, co wkłady ciche wnoszone na rynku.

– Bufor kapitału zakładowego

136 Komisja uznała, że obniżony poziom bufora kapitału zakładowego nie pozwolił jej wykluczyć wniosku, że inwestor prywatny mógłby dokonać inwestycji porównywalnej z wniesieniem spornego wkładu, polegającej na wniesieniu wkładu cichego. Swe stanowisko instytucja ta uzasadnia faktem, że skoro banki krajów związkowych – jako podmioty prawa publicznego – nie mogą pozyskiwać kapitału zakładowego na rynkach finansowych, korzystają one z wkładów cichych częściej niż banki prywatne. Komisja wskazała, że w przypadku inwestycji w banki krajów związkowych inwestorzy, w tym niektórzy inwestorzy prywatni, są bardziej skłonni zaakceptować mniejszy bufor kapitału zakładowego, ponieważ inwestowany kapitał jest narażony na mniejsze ryzyko (motyw 134 zaskarżonej decyzji).

137 Skarżący podnosi, iż chociaż Komisja wskazuje, że w rozpatrywanej sytuacji bufor kapitału zakładowego jest mniejszy niż w przypadku banków prywatnych, to nie bierze ona pod uwagę okoliczności, że sporny wkład posiada cztery cechy, które nadają mu charakter szczególnej gwarancji i które sprawiają, że podobnie jak kapitał zakładowy jest on środkiem umożliwiającym zapewnienie Helabie trwałej bazy kapitałowej. Skarżący kwestionuje nadto ocenę Komisji, według której obniżony poziom bufora kapitału zakładowego nie wyklucza wniosku, że inwestor prywatny mógłby dokonać inwestycji porównywalnej, polegającej na wniesieniu wkładu cichego.

138 Co się tyczy, z jednaj strony, czterech cech spornego wkładu, które nadają mu charakter szczególnej gwarancji, skarżący, po pierwsze, wspomina, że wkład ten stanowi nadzwyczajnie dużą część środków własnych Helaby, a mianowicie 40% tych środków. Po drugie, wskazuje on, że ta duża część środków własnych Helaby została objęta przez jednego inwestora, podczas gdy w przypadku wkładów cichych, którymi Komisja posłużyła się w celach porównawczych, żaden z inwestorów indywidualnych nie posiadał części przekraczającej 1%. W przypadku wkładów cichych, którymi Komisja posłużyła się w celach porównawczych, bufor kapitału zakładowego dla jednego inwestora wynosił zatem 99%, podczas gdy w przypadku spornego wkładu bufor ten wynosił 60%. Po trzecie, skarżący podkreśla, że całość spornego wkładu traktowano jako kapitał podstawowy, a nie tylko jako środki własne. Po czwarte, zwraca on uwagę na to, że całość tego wkładu traktowano jako kapitał podstawowy Helaby, a nie tylko jako kapitał podstawowy grupy, do której bank ten należy, co oznacza, że Helaba mogła wykorzystywać wkład w sposób bardziej elastyczny, a z tego tytułu inwestor prywatny zażądałby wyższego wynagrodzenia.

139 W tym względzie należy stwierdzić przede wszystkim, że sam sporny wkład stanowi rzeczywiście znaczną część środków własnych Helaby, podczas gdy zgodnie z deklaracją z Sydney terminowe wkłady ciche mogą stanowić nie więcej niż 15% kapitału podstawowego. Okoliczność ta stanowi bezsprzecznie różnicę między spornym wkładem a terminowymi wkładami cichymi.

140 Co się tyczy okoliczności, że sporny wkład został wniesiony przez jednego inwestora, który w związku z tym posiada 40% środków własnych Helaby, należy stwierdzić, że z ekonomicznego punktu widzenia okoliczność ta nie może oznaczać przekształcenia spornego wkładu w kapitał zakładowy, tak samo jak okoliczność, że dany inwestor posiada nieznaczny udział w kapitale zakładowym, nie pozbawia jego inwestycji charakteru inwestycji w kapitał zakładowy.

141 Wielkość udziału w środkach własnych majątku wniesionego przez inwestora warunkuje stopień narażenia tego majątku na ryzyko, lecz nie ma wpływu na charakter tego ryzyka ani na kwalifikację ekonomiczną dokonanej inwestycji. Podstawowe cechy odróżniające wkłady ciche od kapitału zakładowego, a mianowicie pierwszeństwo zwrotu w razie likwidacji, warunki wypłaty wynagrodzenia oraz związane z tymi instrumentami korzyści i niedogodności powstające po stronie banku, w przypadku gdy skorzysta on z jednego z nich, są zatem identyczne, bez względu na kwotę konkretnej inwestycji.

142 Co się tyczy okoliczności, że sporny wkład zaliczono do kapitału podstawowego Helaby, a nie grupy, w skład której wchodzi ten bank, należy stwierdzić, że Komisja ani interwenienci nie kwestionują tezy, że jest to rzeczywiście szczególna cecha spornego wkładu. Jednakże wskazana przez skarżącego okoliczność, że cecha ta umożliwia Helabie wykorzystywanie środków w sposób bardziej elastyczny, nie pozwala na zidentyfikowanie czynnika zwiększającego profil ryzyka spornego wkładu względem wkładów cichych i upodobniającego ten wkład do kapitału zakładowego.

143 Odnosząc się wreszcie do okoliczności, że sporny wkład w całości zaliczono do kapitału podstawowego, należy zaznaczyć, że skarżący ograniczył się do zasygnalizowania tej cechy, nie rozwijając argumentacji w tym zakresie. Ponieważ cecha ta jest konsekwencją okoliczności, że sporny wkład miał być perpetualem, bez klauzuli wzrostu odsetek (zwanej dalej „klauzulą step-up”), należy odesłać do oceny Sądu dotyczącej kwestii bezterminowego charakteru spornego wkładu (zob. pkt 150–154 poniżej).

144 Z drugiej strony, co się tyczy oceny Komisji, zgodnie z którą obniżony poziom bufora kapitału zakładowego nie pozwolił jej wykluczyć wniosku, że instytucjonalny inwestor prywatny mógłby dokonać inwestycji porównywalnej do wniesienia spornego wkładu, polegającej na wniesieniu wkładu cichego, skarżący utrzymuje, iż okoliczność, że banki krajów związkowych częściej korzystają z wkładów cichych nie oznacza, że inwestorzy rezygnują z odpowiedniego wynagrodzenia. Dodaje ona, że wkłady te wnoszone są w każdym wypadku przez właścicieli banków, czyli inwestorów publicznych, a nie przez inwestorów prywatnych, wobec czego Komisja nie mogła posłużyć się nimi w celach porównawczych. W odniesieniu do twierdzenia Komisji, iż w przypadku inwestycji w banki krajów związkowych inwestorzy są bardziej skłonni zaakceptować mniejszy bufor kapitału zakładowego, ponieważ kapitał jest narażony na mniejsze ryzyko, skarżący podnosi, że porównanie oceny ratingowej banków krajów związkowych z oceną ratingową banków prywatnych wskazuje na to, że w przypadku tych pierwszych ryzyko nie jest niższe.

145 Należy zaznaczyć, że jak wskazuje skarżący, rozstrzygnięcia nie wymaga tu kwestia, czy sporny wkład mógł zostać wniesiony na rynku, mimo tego, że bufor kapitału zakładowego wynosił jedynie 60%, lecz kwestia, czy okoliczność ta czyni sporny wkład bardziej podobnym – pod względem profilu ryzyka – do terminowych wkładów cichych czy do kapitału zakładowego i czy uzasadnia ona podwyższenie