OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

NIILA JÄÄSKINENA

przedstawiona w dniu 5 marca 2015 r. ( 1 )

Sprawa C‑242/14

Saatgut-Treuhandverwaltungs GmbH

przeciwko

Gerhard und Jürgen Vogel GbR

Jürgenowi Voglowi

Gerhardowi Voglowi

[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Landgericht Mannheim (Niemcy)]

„Wspólnotowa ochrona odmian roślin — Rozporządzenie (WE) nr 2100/94 — Artykuły 14 i 94 — Rozporządzenie (WE) nr 1768/95 — Korzystanie przez rolnika z materiału ze zbioru chronionej odmiany roślin bez zezwolenia podmiotu uprawnionego — Odstępstwo od ochrony — Przywilej rolników — Obowiązek zapłaty godziwego wynagrodzenia uprawnionemu — Termin do dokonania zapłaty w celu skorzystania z odstępstwa — Początek i koniec tego terminu”

I – Wprowadzenie

1. Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym przedłożony przez Landgericht Mannheim (Niemcy) dotyczy zasadniczo wykładni art. 14 i 94 rozporządzenia Rady (WE) nr 2100/94 z dnia 27 lipca 1994 r. w sprawie wspólnotowego systemu ochrony odmian roślin ( 2 ) (zwanego dalej „rozporządzeniem podstawowym”), jak również niektórych przepisów rozporządzenia Komisji (WE) nr 1768/95 z dnia 24 lipca 1995 r. ustanawiającego przepisy wykonawcze w zakresie odstępstwa rolnego przewidzianego w art. 14 ust. 3 rozporządzenia nr 2100/94 ( 3 ) (zwanego dalej „rozporządzeniem wykonawczym”) ( 4 ).

2. Wniosek ten wpisuje się w ramy sporu pomiędzy Saatgut‑Treuhandverwaltungs GmbH (zwaną dalej „spółką STV”), reprezentującą interesy wielu podmiotów uprawnionych ze wspólnotowych praw do ochrony odmian roślin, a spółką Gerhard und Jürgen Vogel GbR, będącą zarządcą gospodarstwa rolnego, oraz Gerhardem i Jürgenem Voglami, wspólnikami odpowiedzialnymi osobiście za zobowiązania tej spółki (zwanymi dalej „Voglem i in.”), dotyczącego korzystania przez Vogla i in. z materiału rozmnożeniowego jednej z chronionych odmian roślin bez uprzedniego zezwolenia udzielonego przez uprawnionego ze wspólnotowych praw do ochrony odmian roślin.

3. Zarzucając, że takie korzystanie stanowiło naruszenie wspólnotowych praw do ochrony odmian roślin, spółka STV na podstawie art. 94 rozporządzenia podstawowego zażądała od pozwanych w postępowaniu głównym zapłaty kwoty równej tej, która byłaby należna z tytułu używania chronionej odmiany na podstawie umowy licencyjnej. Vogel i in. sprzeciwili się temu, powołując się na zasady ustanowione w art. 14 tego samego rozporządzenia, zgodnie z którymi rolnicy mogą skorzystać z odstępstwa od wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin, z zastrzeżeniem spełnienia określonych warunków, w szczególności takich jak obowiązek zapłaty uprawnionemu ze wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin godziwego wynagrodzenia, którego poziom jest niższy niż poziom odszkodowania należnego w przypadku dowiedzionego naruszenia.

4. Sąd odsyłający zwraca się w istocie do Trybunału o udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy rolnik może powoływać się na wspomniane odstępstwo, w przypadku gdy dokonuje zapłaty godziwego wynagrodzenia wymaganego przez art. 14 w terminie po wykorzystaniu przez niego danej odmiany poprzez wysiew materiału z własnego zbioru, tak że działanie takie byłoby wówczas uznane za uprawnione, a więc nie podlegałoby sankcjom przewidzianym w ww. art. 94. W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej Trybunał będzie miał za zadanie dokonać wykładni tych dwóch przepisów, aby określić również, w jakim terminie zainteresowany rolnik może dokonać zapłaty wspomnianego wynagrodzenia.

II – Postępowanie główne, pytania prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem

5. STV jest spółką z siedzibą w Niemczech zrzeszającą uprawnionych ze wspólnotowego prawa do ochrony różnych odmian roślin ( 5 ) i reprezentującą między innymi interesy podmiotu, któremu przysługują prawa do jęczmienia ozimego odmiany „Finita” (zwanego dalej „odmianą »Finita«”), chronionej na terytorium Unii Europejskiej na mocy rozporządzenia podstawowego.

6. W ramach tej działalności spółka STV publikuje na swojej stronie internetowej wykaz, w którym wymienione są wszystkie odmiany objęte zarządzanymi przez tę spółkę umowami oraz opłaty należne za produkcję własną materiału siewnego tych odmian. Ponadto spółka STV co roku zwraca się do rolników w ogólnej formie o dostarczenie jej informacji na temat ewentualnej produkcji własnej materiału siewnego jednej ze wspomnianych odmian, przesyłając w tym celu formularze oświadczeń wraz z poradnikiem zawierającym dane o wszystkich chronionych odmianach, którymi zarządza w poszczególnych latach gospodarczych, jak również dane podmiotów uprawnionych ze wspólnotowych praw do ochrony odmian roślin oraz podmiotów uprawnionych do korzystania z tych odmian na podstawie licencji.

7. Vogel i in., których nie łączy ze spółką STV żaden stosunek umowny, nie odpowiedzieli na powyższe wezwanie do udzielenia informacji. Jednakże w dniu 16 grudnia 2011 r. spółka STV dowiedziała się za pośrednictwem jednego z przetwórców ( 6 ), że w roku gospodarczym 2010/2011 Vogel i in. zlecili między innymi przygotowanie do rozmnażania materiału siewnego odmiany „Finita”.

8. Pismem z dnia 31 maja 2012 r. spółka STV wezwała Vogla i in. do weryfikacji tych danych świadczących o niezgłoszonym prawidłowo wykorzystaniu materiału rozmnożeniowego tej odmiany uzyskanego z własnej produkcji oraz do dostarczenia jej informacji w tym przedmiocie, żądając udzielenia odpowiedzi w terminie do dnia 20 czerwca 2012 r. Zainteresowani pozostawili pismo bez odpowiedzi.

9. Pismem z dnia 27 lipca 2012 r. spółka STV zażądała od Vogla i in., tytułem naprawienia szkody poniesionej w wyniku niezgłoszonej prawidłowo produkcji własnej odmiany „Finita”, zapłaty kwoty 262,50 EUR, stanowiącej równowartość pełnej opłaty licencyjnej, zwanej „opłatą licencyjną C”, która byłaby należna za korzystanie z materiału siewnego tej odmiany na podstawie umowy licencyjnej.

10. Wobec braku zapłaty spółka STV pismem z dnia 18 marca 2013 r. wniosła pozew do Amtsgericht Euskirchen (sądu rejonowego w Euskirchen), żądając między innymi zapłaty wspomnianego odszkodowania. W dniu 13 września 2013 r. sąd ten uznał się za niewłaściwy i przekazał sprawę do Landgericht Mannheim (sąd krajowy w Mannheimie).

11. Na poparcie swoich żądań spółka STV podnosi, że Vogel i in. na podstawie art. 94 ust. 1 rozporządzenia podstawowego są zobowiązani do zapłaty słusznego wynagrodzenia w wysokości pełnej opłaty z tytułu licencji C, ponieważ dokonali produkcji własnej materiału siewnego stanowiącej naruszenie z uwagi na fakt, iż produkcja ta była „nieuprawniona” w rozumieniu tego przepisu. Spółka STV twierdzi, że Vogel i in. nie mogą powoływać się na odstępstwo wynikające z art. 14 ust. 1 tego rozporządzenia, gdyż nie spełnili przewidzianego w art. 14 ust. 3 tiret czwarte obowiązku zapłaty godziwego wynagrodzenia na rzecz uprawnionego ze wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin. Spółka STV uważa, że każdy rolnik powinien wywiązać się z obowiązku zapłaty co do zasady przed wysiewem, a w każdym razie przed upływem roku gospodarczego, w którym miała miejsce produkcja własna materiału siewnego, i to z własnej inicjatywy, niezależnie od tego, czy został on wezwany we właściwym czasie do udzielenia informacji przez podmiot uprawniony ze wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin.

12. Vogel i in. kwestionują te roszczenia. Twierdzą, że powinni co najwyżej zapłacić obniżoną opłatę za „uprawnioną” produkcję własną materiału siewnego, w myśl odstępstwa wynikającego z art. 14 ust. 1 rozporządzenia podstawowego. Ponadto uważają, że aby uznać, iż zostały spełnione przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej, o której mowa w art. 94 tego rozporządzenia, musiałoby dojść do naruszenia wynikającego z prawa Unii obowiązku informowania uprawnionego ze wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin, co ich zdaniem nie zostało w niniejszej sprawie dowiedzione ( 7 ).

13. W tych okolicznościach, postanowieniem z dnia 9 maja 2014 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 19 maja 2014 r., Landgericht Mannheim zawiesił postępowanie i zwrócił się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „1) Czy rolnik, który bez zawarcia umowy z uprawnionym ze wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin wykorzystał uzyskany z własnej produkcji materiał rozmnożeniowy chronionej odmiany, jest zobowiązany do zapłaty słusznego wynagrodzenia na podstawie art. 94 ust. 1 rozporządzenia [podstawowego], a w przypadku działania umyślnego lub niedbalstwa – ponadto do naprawienia na podstawie art. 94 ust. 2 tego rozporządzenia wszelkich szkód wynikających z naruszenia systemu ochrony odmian roślin, jeżeli nie spełnił ciążącego na nim na podstawie art. 14 ust. 3 tiret czwarte tego rozporządzenia w związku z art. 5 i nast. rozporządzenia [wykonawczego] obowiązku zapłaty godziwego wynagrodzenia (opłata za produkcję własną) w momencie rzeczywistego wykorzystania materiału ze zbioru w celach reprodukcyjnych w uprawie polowej? 2) Jeżeli na pytanie pierwsze zostałaby udzielona odpowiedź, że rolnik może jeszcze spełnić ciążący na nim obowiązek zapłaty godziwego wynagrodzenia za produkcję własną także po rzeczywistym wykorzystaniu materiału ze zbioru w celach reprodukcyjnych w uprawie polowej: czy wskazane przepisy należy interpretować w ten sposób, że określają one termin, w ramach którego rolnik wykorzystujący uzyskany z produkcji własnej materiał rozmnożeniowy chronionej odmiany musi wypełnić ciążący na nim obowiązek zapłaty godziwego wynagrodzenia, aby przyjąć, iż produkcja własna może zostać uznana za »uprawnioną« w rozumieniu art. 94 ust. 1 w związku z art. 14 rozporządzenia podstawowego?”.

14. Uwagi na piśmie zostały przedstawione Trybunałowi przez spółkę STV, Vogla i in., przez rządy hiszpański i niderlandzki oraz Komisję Europejską. Rozprawa nie została przeprowadzona.

III – Analiza

A – Zarys problematyki przedstawionej Trybunałowi

15. Tytułem wstępu należy przede wszystkim przypomnieć niektóre kwestie dotyczące uregulowań prawnych będących przedmiotem niniejszej sprawy, które bądź to są bezsporne w świetle właściwych przepisów oraz odnoszącego się do nich orzecznictwa, bądź też w aktualnym stanie prawa Unii pozostają niejasne. Następnie, w świetle tych informacji, trzeba będzie wyjaśnić treść pytań przedstawionych Trybunałowi.

16. Zgodnie z art. 11 ust. 1 rozporządzenia podstawowego uprawnionym ze wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin jest osoba określona jako „hodowca”, to jest osoba, „która wyhodowała lub odkryła i rozwinęła odmianę lub jej następca prawny”. Artykuł 13 ust. 1 tego rozporządzenia wyjaśnia, że wspomniane prawo do ochrony wywiera taki skutek, iż posiadaczowi lub posiadaczom tego prawa przysługuje prawo do wykonywania działań wymienionych w ust. 2 tego artykułu.

17. I tak, wspomniany ust. 2 co do zasady uzależnia od zgody podmiotu uprawnionego ze wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin (zwanego dalej „uprawnionym”) wykonywanie przez osobę trzecią czynności wymienionych w tym przepisie, wśród których figurują „rozmnażanie (reprodukcja)” oraz „przygotowanie do rozmnażania” materiału ze zbioru rośliny chronionej odmiany. Wymóg ten powiązany jest z możliwością dochodzenia przez uprawnionego roszczeń w drodze powództwa cywilnego na podstawie art. 94 tego rozporządzenia, w przypadku gdy korzystanie z takiej odmiany stanowi naruszenie wspólnotowego systemu ochrony odmian roślin.

18. Jednakże w „interesie publicznym” ( 8 ), a w szczególności „w celu ochrony produkcji rolnej” ( 9 ), art. 14 rozporządzenia podstawowego ustanawia „odstępstwo” od tej zasady, określane zwykle jako „przywilej rolników” ( 10 ). Z zastrzeżeniem łącznego spełnienia warunków określonych w tym przepisie, rolnikom przysługuje samodzielne uprawnienie, niewymagające zgody podmiotu uprawnionego ze wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin, do korzystania z materiału ze zbiorów uzyskanych z własnej produkcji jednej z wyszczególnionych chronionych odmian ( 11 ), w celach reprodukcyjnych w uprawie polowej, we własnym gospodarstwie, która to czynność określana jest również jako korzystanie z „materiału siewnego z własnego gospodarstwa” ( 12 ). Zasady wprowadzające warunki, od których spełnienia uzależnione jest zastosowanie odstępstwa, zostały ustanowione we wspomnianym rozporządzeniu wykonawczym, które określa te zasady jako „odstępstwo rolne” ( 13 ).

19. W szczególności wspomniany art. 14 ust. 3 tiret czwarte ustanawia wymóg, zgodnie z którym w zamian za takie korzystanie ( 14 ) rolnik chcący skorzystać z tego przywileju ma obowiązek zapłaty uprawnionemu „godziwego wynagrodzenia” ( 15 ). Artykuł 6 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego określa, w jakich okolicznościach powstaje i kiedy staje się wymagalne „indywidualne zobowiązanie” do zapłaty wspomnianego wynagrodzenia, nie wskazując jednak wyraźnie terminu albo konkretnego momentu, w którym powinna nastąpić wymagana zapłata. Międzynarodowa konwencja o ochronie nowych odmian roślin ( 16 ) (zwana dalej „konwencją UPOV”), na której wzorowane są przepisy rozporządzenia podstawowego ( 17 ), przewiduje podobne odstępstwo, lecz również nie przynosi wskazówek na potrzeby określenia tego terminu ( 18 ). W dalszej części wyjaśnię, że właśnie ta niepewność co do terminu leży u podstaw niniejszego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.

20. Rolnik, który we właściwym czasie nie spełni ciążącego na nim indywidualnego zobowiązania do zapłaty, zostanie uznany za korzystającego z chronionej odmiany w sposób nieuprawniony ( 19 ). Podobnie rzecz się ma w przypadku rolnika, który nie zgłosił części wyprodukowanego przez siebie materiału ze zbioru i nie zapłacił godziwego wynagrodzenia ( 20 ). W takiej sytuacji zainteresowany traci możliwość powoływania się na przywilej rolników i wówczas nie stosuje się wobec niego odstępstwa przewidzianego w art. 14 rozporządzenia podstawowego, lecz zastosowaniu podlega zasada podstawowa wynikająca z jego art. 13 ust. 2, na co powołuje się spółka STV w postępowaniu głównym ( 21 ).

21. W takich przypadkach uprawniony ze wspólnotowego prawa do ochrony danej odmiany może wnieść powództwo przeciwko rolnikowi, który korzystał z tej odmiany bez zezwolenia ( 22 ), na podstawie art. 94 rozporządzenia podstawowego ( 23 ). Artykuł 17 rozporządzenia wykonawczego potwierdza, że zainteresowanemu przysługuje prawo wniesienia powództwa o „naruszenie” przeciwko każdemu, kto naruszył którykolwiek z warunków związanych z odstępstwem przewidzianym w art. 14 rozporządzenia podstawowego. Na podstawie art. 94 ust. 1 tego ostatniego rozporządzenia uprawniony może żądać bądź zaniechania naruszenia, bądź zapłaty słusznego wynagrodzenia, bądź też jednego i drugiego. Artykuł 94 ust. 2 dodaje także, że jeżeli rolnik, przeciwko któremu skierowane jest roszczenie, popełnił zarzucany czyn umyślnie lub z niedbalstwa, jest on ponadto obowiązany do naprawienia wszelkich szkód, jakie poniósł uprawniony w wyniku naruszenia ( 24 ).

22. W celu uniknięcia jakiegokolwiek nieporozumienia w tym względzie należy podkreślić, że godziwe wynagrodzenie należne na podstawie wspomnianego art. 14 ust. 3 tiret czwarte, płatne tytułem należnej rekompensaty bezpośrednio na rzecz uprawnionego przez osobę korzystającą z przywileju rolników, różni się od słusznego wynagrodzenia należnego na podstawie wspomnianego art. 94 ust. 1, do zapłaty którego może zostać zobowiązany pozwany rolnik, jeżeli będący stroną powodową uprawniony udowodni zarzucane naruszenie ( 25 ). Ta różnica w zakresie przedmiotu uwidacznia się na poziomie kryteriów ustalania omawianych wynagrodzeń. W pierwszym wypadku wynagrodzenie podlega większym ograniczeniom, gdyż „powinn[o] być w rozsądnym stopniu [znacząco] niższ[e] od wysokości wynagrodzenia pobieranego w przypadku umowy licencyjnej na produkcję materiału rozmnożeniowego tej samej odmiany, na tym samym obszarze” ( 26 ), natomiast w drugim wypadku „za podstawę obliczenia należy przyjąć kwotę równą opłacie należnej za produkcję objętą licencją C” ( 27 ). Vogel i in. twierdzą, że ich sytuacja może ewentualnie odpowiadać pierwszemu wypadkowi, który jest dla nich korzystniejszy pod względem finansowym, lecz w żadnym wypadku nie drugiemu.

23. W tak określonych ramach Trybunał ma w istocie za zadanie określić, od jakiego momentu i do kiedy rolnik, który wykorzystuje uzyskany z własnej produkcji materiał rozmnożeniowy chronionej odmiany, bez zawarcia umowy z uprawnionym ze wspólnotowego prawa do ochrony tej odmiany, powinien zapłacić uprawnionemu godziwe wynagrodzenie należne na podstawie art. 14 ust. 3 tiret czwarte rozporządzenia podstawowego, tak aby ów rolnik mógł skorzystać z przewidzianego w tym przepisie odstępstwa od obowiązku uzyskania zgody uprawnionego, unikając w ten sposób sankcji przewidzianych w art. 94 tego rozporządzenia.

24. Ponieważ przepisy te same w sobie nie zawierają jasnej odpowiedzi na to podwójne pytanie, należy przeanalizować treść art. 14 i 94 rozporządzenia podstawowego nie tylko w związku z art. 5 i nast. rozporządzenia podstawowego, lecz także w świetle zasad wykładni, które wielokrotnie przypominał i którymi kieruje się Trybunał. Należy zatem uwzględnić zwykle stosowane kryteria, takie jak geneza tych przepisów ( 28 ), ich ogólna systematyka, ich szczególny cel, ich brzmienie w różnych wersjach językowych obydwu rozporządzeń ( 29 ), a przede wszystkim – w przypadku milczenia, to jest luk w tych przepisach – ogólny system, w który wpisują się te przepisy.

25. Mimo, że sądzę, iż ostatecznie będzie możliwe udzielenie łącznej odpowiedzi na dwa przedstawione pytania – albowiem obydwa zmierzają do określenia terminu, w jakim rolnik powinien spełnić obowiązek zapłaty godziwego wynagrodzenia w okolicznościach, o których mowa w art. 14 rozporządzenia podstawowego – to moim zdaniem oba te pytania należy rozpatrywać odrębnie, ponieważ jedno z nich dotyczy początku, a drugie końca tego terminu, a także ponieważ w przypadku każdego z nich różne są czynniki mające znaczenie dla dokonania wykładni. Odrębne potraktowanie wydaje mi się tym bardziej konieczne, że zastosowane metody wykładni oraz podstawy prawne właściwe dla udzielenia odpowiedzi na te dwa pytania będą się różniły w taki sposób, iż początek biegu terminu zostanie w głównej mierze określony w oparciu o wykładnię przepisu rozporządzenia wykonawczego, natomiast koniec biegu tego terminu zostanie raczej wywiedziony z głównych zasad, na podstawie których zostało opracowane rozporządzenie podstawowe.

B – W przedmiocie początku biegu terminu, w którym rolnik obowiązany jest zapłacić godziwe wynagrodzenie należne na podstawie art. 14 rozporządzenia podstawowego

26. W ramach pytania pierwszego sąd odsyłający w istocie zwraca się do Trybunału o określenie momentu, od którego rolnik chcący skorzystać z odstępstwa wynikającego z art. 14 rozporządzenia podstawowego ma obowiązek zapłaty godziwego wynagrodzenia przewidzianego w ust. 3 tiret czwarte tego artykułu uprawnionemu ze wspólnotowego prawa do ochrony odmiany danej rośliny, z której ów rolnik chce korzystać na podstawie tego przepisu, pod groźbą skierowania przeciwko niemu roszczeń wynikających z popełnionego naruszenia, o którym mowa w art. 94 tego rozporządzenia. Sąd odsyłający rozważa w szczególności, czy korzyści wynikające z tego odstępstwa przysługują wyłącznie wówczas, gdy wymagana zapłata zostaje dokonana przed użyciem materiału ze zbioru rośliny tej odmiany jako materiału siewnego, czy też nawet wówczas, gdy zostaje dokonana później.

27. Spółka STV twierdzi, że konieczne jest, aby zainteresowany rolnik spełnił wszystkie przesłanki zastosowania omawianego odstępstwa w momencie rzeczywistego wykorzystania materiału ze zbioru chronionej odmiany, to znaczy w dniu, w którym materiał ten został wysiany w celach reprodukcyjnych w uprawie polowej. W szczególności rolnik taki powinien wywiązać się dobrowolnie z obowiązku zapłaty godziwego wynagrodzenia ( 30 ), zanim dokona wysiewu chronionej odmiany, to znaczy w momencie, gdy podjął decyzję o skorzystaniu z przywileju rolników wynikającego ze wspomnianego art. 14. Sąd odsyłający wyraża poważne wątpliwości względem takiego stanowiska. Pozostałe strony, które przedstawiły Trybunałowi swoje uwagi, zgodnie popierają tezę przeciwstawną tej, której broni strona powodowa w postępowaniu głównym.

28. Podobnie jak sąd odsyłający i wspomniane powyżej strony uważam, że nawet jeśli art. 14 ust. 3 tiret czwarte rozporządzenia podstawowego nie jest w tym zakresie całkiem jednoznaczny, to wskazówki mające znaczenie dla udzielenia odpowiedzi znajdują się w przepisach rozporządzenia wykonawczego, których celem jest właśnie określenie zasad realizacji odstępstwa ustanowionego we wspomnianym art. 14.

29. Uważam bowiem, że brzmienie art. 6 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego nie pozwala przyjąć, iż rolnik ma obowiązek zapłaty wspomnianego wynagrodzenia z góry, to znaczy nawet przed dokonaniem danego wysiewu.

30. Jak wynika ze wspomnianego ust. 1 akapit pierwszy, ciążące na rolniku zobowiązanie do zapłaty godziwego wynagrodzenia należnego na podstawie art. 14 ust. 3 tiret czwarte rozporządzenia podstawowego „powstaje w chwili, gdy rolnik rzeczywiście korzysta z materiału ze zbioru w swojej uprawie polowej” w prowadzonym gospodarstwie rolnym ( 31 ), a więc dopiero w tym właśnie momencie ( 32 ).

31. Spółka STV twierdzi, że z owego akapitu pierwszego może wynikać, iż zobowiązanie do zapłaty wspomnianego wynagrodzenia powstawałoby w momencie, gdy rolnik podejmuje decyzję o dokonaniu ponownego wysiewu z wykorzystaniem materiału rozmnożeniowego chronionej odmiany, który sam wyprodukował, bez zezwolenia podmiotu uprawnionego, oraz że w tym właśnie momencie zapłata staje się wymagalna.

32. Jednakże moim zdaniem dalsza część omawianego art. 6 ust. 1 przeczy takiej wykładni. Zgodnie z omawianym art. 6 ust. 1 akapit drugi zdanie pierwsze rozporządzenia wykonawczego „[p]osiadacz [uprawniony z tytułu prawa do ochrony] odmiany może ustalić datę i sposób płatności” godziwego wynagrodzenia, w szczególności jeżeli zawarł z rolnikiem umowę, co nie miało miejsca w sprawie, której dotyczy postępowanie główne. W każdym razie zdanie drugie tego akapitu uściśla, że „[d]zień płatności nie może być jednak dniem wcześniejszym niż dzień powstania zobowiązania” ( 33 ). Z łącznej lektury tego przepisu i przywołanego wyżej akapitu pierwszego wynika, że podmiot uprawniony nie może żądać zapłaty z góry, to znaczy zanim materiał ze zbioru zostanie wykorzystany jako materiał rozmnożeniowy.

33. Co więcej, uważam, że taka wykładnia art. 14 ust. 3 tiret czwarte rozporządzenia podstawowego z jednej strony jest zgodna z celem, jakiemu służy odstępstwo ustanowione „w interesie publicznym w celu ochrony produkcji rolnej”, w myśl sformułowania utrwalonego w orzecznictwie Trybunału ( 34 ), a z drugiej strony – z koniecznością zapewnienia w tym zakresie rozsądnej równowagi pomiędzy uzasadnionymi interesami rolnika i podmiotu uprawnionego ( 35 ), w myśl motywu drugiego oraz art. 2 rozporządzenia wykonawczego ( 36 ).

34. Moim zdaniem nadmierne byłoby wymaganie od rolnika zamierzającego skorzystać z omawianego odstępstwa, aby dokonywał zapłaty, zanim jeszcze wysieje materiał, który uzyskał ze zbiorów chronionej odmiany, w sytuacji gdy prawa uprawnionego podmiotu nie zostały jeszcze w rzeczywistości naruszone, a więc gdy nie ma jeszcze podstaw do przyznania uprawnionemu rekompensaty finansowej z tego tytułu. Wymóg taki mógłby zniechęcić rolników do korzystania z przysługującego im przywileju, a w ten sposób narazić na uszczerbek produkcję rolną, której mają służyć omawiane zasady ( 37 ).

35. W konsekwencji proponuję, aby na pierwsze pytanie prejudycjalne odpowiedzieć przecząco, a więc w ten sposób, że rolnik jest zobowiązany do zapłaty godziwego wynagrodzenia na rzecz uprawnionego ze wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin na podstawie art. 14 ust. 3 tiret czwarte rozporządzenia podstawowego dopiero od momentu rzeczywistego wykorzystania materiału ze zbioru w celach reprodukcyjnych w uprawie polowej, a zatem jeżeli taki rolnik w momencie rzeczywistego wykorzystania materiału nie dokonał jeszcze zapłaty, nie można kierować przeciwko niemu roszczeń wynikających z art. 94 tego rozporządzenia.

C – W przedmiocie zakończenia biegu terminu, w którym rolnik obowiązany jest zapłacić godziwe wynagrodzenie należne na podstawie art. 14 rozporządzenia podstawowego

36. Sąd odsyłający stawia drugie pytanie prejudycjalne pomocniczo, na wypadek gdyby Trybunał orzekł – jak proponuję – że w celu skorzystania z odstępstwa przewidzianego w art. 14 rozporządzenia podstawowego rolnik nie ma obowiązku zapłaty godziwego wynagrodzenia na rzecz uprawnionego ze wspólnotowego prawa do ochrony odmiany, z której zamierza skorzystać, zanim dokona czynności, o których mowa w tym artykule. Sąd ten w istocie zwraca się do Trybunału z pytaniem, czy w przypadku gdy nie została zawarta umowa z uprawnionym, przywilej rolników uzależniony jest od zachowania określonego terminu na dokonanie zapłaty, który to termin wynika z właściwych przepisów prawa Unii, a jeżeli tak, to jakie są kryteria pozwalające określić ów termin. Zdaniem sądu odsyłającego zarówno w obowiązujących w tej materii przepisach, jak i w orzecznictwie Trybunału brak jest jasnych podstaw prawnych dla określenia takiego terminu.

37. Vogel i in. oraz rząd hiszpański twierdzą w tym względzie, że prawo Unii nie określa jakiegokolwiek terminu, w którym rolnik byłby w takich okolicznościach zobowiązany do dokonania zapłaty na rzecz uprawnionego. Natomiast rząd niderlandzki stoi na stanowisku, że w sytuacji gdy uprawniony nie wezwał rolnika do zapłaty omawianego wynagrodzenia, zainteresowany, aby mieć możliwość skorzystania z odstępstwa, powinien zapłacić wynagrodzenie „w rozsądnym terminie”. Tymczasem spółka STV i Komisja proponują, aby odpowiedzieć, że zapłaty należy dokonać najpóźniej przed zakończeniem roku gospodarczego, w którym rolnik dokonał wysiewu materiału ze zbioru, chyba że uprawniony i rolnik jednoznacznie uzgodnili inny termin. Sam podzielam tę ostatnią opinię.

38. Co prawda, jak zauważyli między innymi Vogel i in. oraz rząd hiszpański, ani art. 14 rozporządzenia podstawowego, ani art. 6 rozporządzenia wykonawczego nie określają jednoznacznie terminu końcowego w odniesieniu do obowiązku zapłaty omawianego godziwego wynagrodzenia, ponieważ ten ostatni przepis reguluje wyłącznie powstanie tego zobowiązania, a nie jego wygaśnięcie.

39. Uważam jednak, że przyjęcie, iż wykonanie tego obowiązku nie jest ograniczone jakimkolwiek terminem, sprzeciwiałoby się strukturze i skuteczności przepisów mających zastosowanie w tej materii. W szczególności przewidziana w art. 94 rozporządzenia podstawowego możliwość dochodzenia roszczeń na drodze sądowej byłaby bezprzedmiotowa, gdyby osoba zamierzająca skorzystać z przywileju rolników dysponowała niczym nieograniczonym terminem na dokonanie zapłaty godziwego wynagrodzenia na podstawie art. 14 tego rozporządzenia. Jedynie wyznaczenie zainteresowanemu rolnikowi określonego terminu umożliwia dochodzenie na drodze sądowej roszczeń przeciwko winnym ewentualnych naruszeń, a tym samym zapewnienie przestrzegania tego obowiązku.

40. Podkreślę w tym względzie, że rozporządzenie podstawowe ustanowiło system ochrony, który powinien funkcjonować jednolicie na całym terytorium Unii, w szczególności jeżeli chodzi o zasady, zgodnie z którymi rolnik może wykorzystywać materiał ze zbioru w celach reprodukcyjnych ( 38 ), co nie miałoby miejsca, gdyby akt ów interpretowano w ten sposób, że nie wynika z niego jednoznacznie wymóg przestrzegania jednego terminu zapłaty. Co więcej, podkreślam, że chodzi tu nie o termin procesowy, należący do kategorii terminów, co do których państwa członkowskie dysponują kompetencjami prawodawczymi, gdy brak jest uregulowań Unii w danej kwestii ( 39 ), lecz o termin materialnoprawny, gwarantujący zachowanie uprawnienia materialnego, jakim jest przywilej rolników.

41. Ponadto przypominam, że należy w sposób rozsądny wyważyć uzasadnione interesy rolnika i podmiotu uprawnionego, zgodnie z celem wyrażonym w art. 2 rozporządzenia wykonawczego. Tymczasem w braku ściśle oznaczonego terminu działający w złej wierze rolnik mógłby bez większego ryzyka oczekiwać bez końca w nadziei, że uniknie obowiązku dokonania zapłaty ( 40 ), podczas gdy rolników powinno się zachęcać do przestrzegania obowiązków ciążących na nich względem uprawnionych ze wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin ( 41 ). Jak zauważa spółka STV, gdyby rolnik mógł zalegalizować swoją sytuację nawet po wykryciu przez uprawnionego niezgłoszonego prawidłowo korzystania, interesy uprawnionego nie byłyby wówczas należycie chronione ( 42 ). Ponadto przyzwolenie na taką legalizację stałoby w sprzeczności z zamiarem prawodawcy wspólnotowego, skoro przewidział on w ramach art. 94 rozporządzenia podstawowego możliwość dochodzenia roszczeń na drodze sądowej w przypadku dowiedzionego uchybienia obowiązkowi zapłaty godziwego wynagrodzenia w rozumieniu art. 14 tego rozporządzenia. Należy zatem przyznać, że logika wymaga, aby ustalić termin, w którym rolnik może powoływać się na odstępstwo wynikające z tego art. 14.

42. Mając na względzie wzmocnienie pewności prawa, stanowiącej ogólną zasadę prawa Unii, której przestrzeganie jest tym bardziej wymagane w kwestiach dotyczących zobowiązań finansowych ( 43 ), nie wydaje mi się pożądane przyjęcie propozycji zgłoszonej jako główna przez rząd niderlandzki, zmierzającej do uznania, że kryterium „rozsądnego terminu” byłoby wystarczające na potrzeby określenia granic czasowych dotyczących zapłaty omawianego wynagrodzenia. Według mnie zalecane byłoby przyjęcie takiej daty upływu terminu, która będzie łatwiejsza do określenia, a tym samym przewidywalna.

43. Podobnie jak spółka STV i Komisja uważam, że najodpowiedniejszym terminem byłby dzień końca roku gospodarczego, w którym zainteresowany rolnik rzeczywiście wykorzystał materiał rozmnożeniowy chronionej odmiany. Artykuł 7 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego stanowi bowiem, że godziwe wynagrodzenie przewidziane w art. 14 ust. 3 rozporządzenia podstawowego powinno zostać zapłacone „w ciągu roku gospodarczego”, zdefiniowanego jako okres „rozpoczynając[y] się dnia 1 lipca, a kończąc[y] dnia 30 czerwca roku następnego”. Podzielam punkt widzenia Komisji, zgodnie z którym nawet jeśli przepis ten dotyczy innej tematyki niż przywilej rolników ( 44 ), to jednak wskazuje on, iż prawodawca wspólnotowy postrzega zakończenie roku gospodarczego jako właściwy termin, w którym należy dokonać zapłaty godziwego wynagrodzenia przewidzianego w art. 14 rozporządzenia podstawowego.

44. Zresztą rząd niderlandzki podziela to stanowisko, ponieważ precyzuje, że proponowany „rozsądny termin” powinien w każdym razie upływać przed datą rozpoczęcia wysiewu dokonywanego po zakończeniu roku gospodarczego, w trakcie którego wysiany został materiał ze zbioru, uzasadniając to, moim zdaniem słusznie, w ten sposób, że wymóg, aby rolnik spełnił swoje zobowiązanie finansowe najpóźniej w tym terminie, jest rozsądny, ponieważ zwykle rolnik ten zebrał już wówczas plon uzyskany z materiału ze zbioru.

45. Wreszcie, jeżeli chodzi o zasady płatności godziwego wynagrodzenia należnego na podstawie art. 14 ust. 3 tiret czwarte rozporządzenia podstawowego, kwestia, czy zapłata powinna zostać dokonana dobrowolnie przez rolnika, czy też na żądanie uprawnionego, nie została co prawda jednoznacznie sformułowana w pytaniach prejudycjalnych, lecz przewija się w tle uzasadnienia postanowienia odsyłającego. Spółka STV podnosi w tym względzie, że wbrew twierdzeniom Vogla i in. oraz rządu hiszpańskiego ( 45 ), zobowiązanie do zapłaty omawianego wynagrodzenia nie jest uzależnione od wezwania czy też od uprzedniego wystawienia faktury przez uprawnionego, ponieważ rolnicy są w stanie samodzielnie określić kwotę tego wynagrodzenia na potrzeby dokonania zapłaty na rzecz uprawnionego ( 46 ).

46. Brzmienie omawianego tiret czwartego zdaje się przemawiać za przyjęciem stanowiska prezentowanego przez spółkę STV, ponieważ z przepisu tego wynika w sposób bezwzględny, że „rolnicy obowiązani są do zapłaty godziwego wynagrodzenia posiadaczowi [uprawnionemu]”, podczas gdy ten sam ust. 3 tiret szóste stanowi, iż „rolnicy […] przekazują posiadaczom [uprawnionym] na ich żądanie istotne informacje” ( 47 ). Ponadto gdyby dla działającego w złej wierze rolnika, który wykonał czynności, o których mowa w art. 14 rozporządzenia podstawowego, wystarczające było, aby się nie ujawnić, wówczas uniknięcie obowiązku zapłaty do czasu potencjalnej kontroli byłoby dla niego zbyt proste, zwłaszcza że ryzyko takiej kontroli jest niewielkie, jeśli chodzi o te rośliny uprawne, które, tak jak ziemniaki, nie wymagają przygotowania do rozmnażania.

47. W przypadku korzystania z praw własności intelektualnej jest bowiem ogólnie przyjęte, że korzystający obowiązani są we własnym zakresie zdobyć informacje dotyczące podmiotów, którym prawa te przysługują, oraz warunków korzystania z nich, w tym warunków finansowych. Wynika to z przepisu art. 94 ust. 1 rozporządzenia podstawowego, który ustanawia obowiązek zapłaty słusznego wynagrodzenia o charakterze odszkodowawczym, nawet w wypadku niezawinionego naruszenia, co oznacza, że roszczenia przeciwko zainteresowanemu rolnikowi mają wówczas charakter obiektywny ( 48 ).

48. Jednakże aby w myśl art. 2 rozporządzenia wykonawczego zachować rozsądną równowagę pomiędzy uzasadnionymi interesami rolnika i podmiotu uprawnionego, uważam, że rolnik powinien co do zasady z własnej inicjatywy dokonać zapłaty godziwego wynagrodzenia w terminie, który zostanie określony przez Trybunał, natomiast w razie wątpliwości co do wysokości należnej kwoty, której samodzielne obliczenie może niekiedy okazać się utrudnione ( 49 ), powinien zwrócić się do uprawnionego, aby przy jego pomocy określić, jaką kwotę winien mu zapłacić ( 50 ). Trybunał wykluczył co prawda, aby obowiązek informowania uprawnionego przewidziany w art. 14 ust. 3 tiret szóste rozporządzenia podstawowego można było traktować jako generalnie ciążący na wszystkich rolnikach ( 51 ), jednak orzecznictwo to w żadnym razie nie wyklucza, aby rolnik, który świadomie postanowił skorzystać z odstępstwa przewidzianego w art. 14 rozporządzenia podstawowego, mógł dobrowolnie poinformować o tym uprawnionego ( 52 ).

49. W konsekwencji moim zdaniem należy udzielić łącznej odpowiedzi na obydwa przedstawione Trybunałowi pytania i orzec, że art. 14 i 94 rozporządzenia podstawowego należy interpretować w ten sposób, że jeżeli umowa zawarta pomiędzy zainteresowanymi stronami nie stanowi inaczej, rolnik, który powołuje się na odstępstwo wynikające z rzeczonego art. 14, obowiązany jest zapłacić godziwe wynagrodzenie uprawnionemu ze wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin dopiero po rzeczywistym wykorzystaniu tej odmiany, przy czym najpóźniej do końca roku gospodarczego, w którym wykorzystanie miało miejsce, to znaczy do dnia 30 czerwca po terminie ponownego wysiewu.

50. Na poparcie zalecanej przeze mnie wykładni przepisów, których dotyczy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, zaznaczę, że podejście takie jest zgodne z przyjętą w dziedzinie prawa własności intelektualnej zasadą, zgodnie z którą w przypadku gdy nie ustalono płatności zaliczkowej, która według mnie w niniejszej sprawie jest wykluczona, obowiązek zapłaty wynagrodzenia, zwykle w postaci tantiem, jest związany z rzeczywistym korzystaniem z danego prawa. Ponadto sąd odsyłający podkreślił, że takie podejście jest również zgodne ze zwykle stosowaną (także przez spółkę STV) praktyką w dziedzinie ochrony odmian roślin.

IV – Wnioski

51. Mając na względzie powyższe rozważania, proponuję, aby Trybunał odpowiedział na przedstawione mu przez Landgericht Mannheim (Niemcy) pytania w sposób następujący: Artykuły 14 i 94 rozporządzenia Rady (WE) nr 2100/94 z dnia 27 lipca 1994 r. w sprawie wspólnotowego systemu ochrony odmian roślin w związku z art. 5 i nast. rozporządzenia Komisji (WE) nr 1768/95 z dnia 24 lipca 1995 r. ustanawiającego przepisy wykonawcze w zakresie odstępstwa rolnego przewidzianego w art. 14 ust. 3 rozporządzenia nr 2100/94 należy interpretować w ten sposób, że rolnik ma możliwość wykorzystania materiału ze zbiorów uzyskanych we własnym gospodarstwie rolnym jako materiału rozmnożeniowego chronionej odmiany bez upoważnienia podmiotu uprawnionego ze wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin, jeżeli zapłaci uprawnionemu godziwe wynagrodzenie w rozumieniu rzeczonego art. 14 w terminie, którego bieg rozpoczyna się w dniu, w którym rolnik rzeczywiście dokonał wysiewu materiału z uzyskanych przez siebie zbiorów, a kończy się z upływem roku gospodarczego, w którym takie wykorzystanie miało miejsce.

( 1 ) Język oryginału: francuski.

( 2 ) Dz.U. L 227, s. 1.

( 3 ) Dz.U. L 173, s. 14.

( 4 ) Kolejne zmiany, jakim podlegały omawiane rozporządzenia od czasu ich przyjęcia, nie mają bezpośredniego wpływu na niniejszą sprawę.

( 5 ) Jeżeli chodzi o przedmiot działalności STV oraz o dopuszczalność tego rodzaju organizacji osób uprawnionych, zob. wyrok Saatgut‑Treuhandverwaltungsgesellschaft, C‑182/01, EU:C:2004:135, pkt 17, 51, 58.

( 6 ) Jeżeli chodzi o spoczywający na przetwórcach na podstawie art. 14 rozporządzenia podstawowego obowiązek dostarczania informacji podmiotom uprawnionym ze wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin, zob. wyroki: Brangewitz, C‑336/02, EU:C:2004:622, pkt 54, 66; Raiffeisen‑Waren‑Zentrale Rhein‑Main, C‑56/11, EU:C:2012:713, pkt 42.

( 7 ) Vogel i in. podnoszą, że nie byli zobowiązani do odpowiedzi na wezwanie do udzielenia informacji z dnia 31 maja 2012 r., gdyż wbrew postanowieniom art. 8 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego wezwanie to nie odnosiło się do bieżącego roku gospodarczego. Wspomniany przepis dotyczy informacji, które zgodnie z art. 14 ust. 3 tiret szóste rozporządzenia podstawowego rolnik powinien przekazywać uprawnionemu ze wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin. Zobacz w tym względzie wyroki: Schulin, C‑305/00, EU:C:2003:218, zwłaszcza pkt 59–72; Saatgut-Treuhandverwaltungsgesellschaft, C‑182/01, EU:C:2004:135, pkt 59–62.

( 8 ) Zgodnie z motywem siedemnastym rozporządzenia podstawowego „wykonanie wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin powinno zostać poddane pewnym ograniczeniom ustanowionym w przepisach przyjętych w interesie publicznym”.

( 9 ) Zobacz motyw osiemnasty oraz art. 14 ust. 1 rozporządzenia podstawowego.

( 10 ) Zobacz w szczególności wyrok Schulin, C‑305/00, EU:C:2003:218, pkt 7, 47.

( 11 ) Odstępstwo ma zastosowanie wyłącznie do odmian roślin uprawnych enumeratywnie wymienionych w art. 14 ust. 2, wśród których znajduje się „Hordeum vulgare L. – jęczmień”, to jest zboże, którego dotyczy niezgłoszone prawidłowo korzystanie będące przedmiotem sporu w postępowaniu głównym.

( 12 ) Rolnik, który legalnie nabył materiał siewny chronionej odmiany, posiada zgodę uprawnionego ze wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin na pierwsze rozmnożenie (reprodukcję) tej odmiany. Natomiast korzystanie z uzyskanego w ten sposób zbioru jest czynnością, na którą uprawniony co do zasady nie udzielił zgody, a więc która może stanowić naruszenie. Jednakże na podstawie odstępstwa przewidzianego we wspomnianym art. 14 rolnik jest uprawniony do wykorzystania materiału pochodzącego z własnych zbiorów na potrzeby ponownego wprowadzenia tej odmiany do uprawy, to znaczy do ponownego wysiewu we własnym gospodarstwie (zob. w szczególności N. Bouche, Protection communautaire des obtentions végétales, JurisClasseur Droit international, z. 572‑200, 2014, pkt 150 i nast.).

( 13 ) Zobacz motywy pierwszy i drugi rozporządzenia wykonawczego.

( 14 ) Wymóg „należnej rekompensaty” z tego tytułu jest zawarty w art. 5 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego, dotyczącym „poziomu wynagrodzenia” przewidzianego we wspomnianym art. 14.

( 15 ) Ustęp 3 tiret trzecie przewiduje jednak, że „rolnicy prowadzący małe gospodarstwa” w rozumieniu tego przepisu są zwolnieni z obowiązku zapłaty wynagrodzenia na rzecz uprawnionego ze wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin.

( 16 ) Konwencja podpisana w Paryżu w dniu 2 grudnia 1961 r., wielokrotnie zmieniana, ostatnio w dniu 19 marca 1991 r., której tekst jest dostępny pod następującym adresem internetowym: http://www.upov.int/fr/publications/conventions/1991/act1991.htm. Unia Europejska przystąpiła do UPOV w dniu 29 lipca 2005 r.

( 17 ) Zobacz motyw dwudziesty dziewiąty rozporządzenia podstawowego.

( 18 ) Artykuł 15 akapit drugi konwencji UPOV przewiduje następujący „wyjątek opcjonalny”: „[n]iezależnie od postanowień artykułu 14 [który dotyczy »Zakresu prawa hodowcy«], każda z umawiających się stron może, w rozsądnych granicach oraz z uwzględnieniem ochrony prawnych interesów hodowcy, ograniczyć prawo hodowcy odnośnie do jakiejkolwiek odmiany w celu umożliwienia rolnikom wykorzystania do celów siewu, w ich gospodarstwach, plonu, który uzyskali, sadząc w swoich gospodarstwach chronioną odmianę […]”. Jeżeli chodzi o genezę tego przepisu i jego odrębności względem odpowiadających mu przepisów prawa Unii, zob. G. Würtenberger i in., European Community Plant Variety Protection, Oxford University Press, Oxford 2009, s. 131.

( 19 ) Wyrok Schulin, C‑305/00, EU:C:2003:218, pkt 71.

( 20 ) Wyrok Geistbeck, C‑509/10, EU:C:2012:416, pkt 13, 23, 24.

( 21 ) Ibidem, pkt 34, 35.

( 22 ) Jak wynika z wyroku Greenstar-Kanzi Europe, C‑140/10, EU:C:2011:677, pkt 44, 49, uprawniony ze wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin lub licencjobiorca może wnieść powództwo o naruszenie również przeciwko osobie trzeciej, która otrzymała materiał ze zbiorów za pośrednictwem innego licencjobiorcy, który naruszył warunki lub ograniczenia wymienione w umowie licencyjnej zawartej uprzednio przez tego licencjobiorcę z uprawnionym, niezależnie do tego, czy osoba trzecia została powiadomiona o postanowieniach umowy.

( 23 ) Zobacz wyroki: Schulin, C‑305/00, EU:C:2003:218, pkt 71; a także Geistbeck, C‑509/10, EU:C:2012:416, pkt 25, w którym Trybunał wyjaśnił, że zasianie niezgłoszonych nasion stanowi „naruszenie ochrony odmian” w rozumieniu art. 94 rozporządzenia podstawowego.

( 24 ) Wspomniany ust. 2 precyzuje, że „[w] przypadkach winy nieumyślnej nieznacznego stopnia, roszczenia można zmniejszyć stosownie do stopnia winy nieumyślnej, nie mogą być one jednak mniejsze od korzyści, którą odniosła osoba naruszająca prawo”.

( 25 ) W przedmiocie tego rozróżnienia zob. opinia, którą przedstawiłem w sprawie Geistbeck, C‑509/10, EU:C:2012:187, pkt 41 i nast.; a także wyrok Geistbeck, C‑509/10 EU:C:2012:416, pkt 28.

( 26 ) Wyróżnienie moje. W przedmiocie tego zwrotu znajdującego się w art. 14 ust. 3 tiret czwarte zob. wyrok Saatgut‑Treuhandverwaltung, od C‑7/05 do C‑9/05, EU:C:2006:376, dotyczący wykładni art. 5 ust. 2, 4 i 5 rozporządzenia wykonawczego, zmienionego rozporządzeniem Komisji (WE) nr 2605/98 z dnia 3 grudnia 1998 r. (Dz.U. L 328, s. 6), który określa kryteria umożliwiające ustalenie odpowiedniej kwoty wynagrodzenia należnego uprawnionej osobie z tego tytułu, w sytuacji gdy pomiędzy zainteresowanymi nie została zawarta umowa lub gdy umowa taka nie ma zastosowania.

( 27 ) Wyróżnienie moje. Wyrok Geistbeck, C‑509/10, EU:C:2012:416, pkt 43.

( 28 ) Należy w tym względzie zauważyć, że odstępstwo wynikające z art. 14 rozporządzenia podstawowego jest wynikiem kompromisu, ponieważ przyjęcie tego przepisu dało okazję do długich dyskusji spowodowanych rozbieżnością koncepcji popieranych przez hodowców oraz przez producentów rolnych, jak również brakiem jednomyślności wśród państw członkowskich; por. B. Kiewiet, Régime de protection communautaire des obtentions végétales, Comptes rendus de l’Académie d’agriculture de France, 1997, vol. 83, no 2, s. 5 i nast., pkt 2.3.

( 29 ) I tak, Trybunał w wyrokach Geistbeck, C‑509/10, EU:C:2012:416, pkt 28, i Raiffeisen‑Waren‑Zentrale Rhein‑Main, C‑56/11, EU:C:2012:713, pkt 27, skorygował pewne nieścisłości we francuskiej wersji rozporządzenia podstawowego i rozporządzenia wykonawczego w oparciu o inne wersje językowe tych aktów.

( 30 ) W tym względzie zob. pkt 45 i nast. niniejszej opinii.

( 31 ) Wyróżnienie moje.

( 32 ) Koncepcja określenia momentu, w którym powstaje zobowiązanie do zapłaty, wynika w sposób bardziej wyraźny z innych niż francuska wersji językowych, na przykład z wersji hiszpańskiej, włoskiej, portugalskiej i fińskiej.

( 33 ) Wyróżnienie moje.

( 34 ) Zobacz w szczególności wyrok Schulin, C‑305/00, EU:C:2003:218, pkt 47.

( 35 ) W przedmiocie wchodzących w grę interesów zob. opinia rzecznika generalnego D. Ruiza-Jaraba Colomera w sprawach połączonych Saatgut‑Treuhandverwaltung, od C‑7/05 do C‑9/05, EU:C:2006:97, pkt 22, 23.

( 36 ) Wspomniany art. 2, zatytułowany „Ochrona interesów prawnych”, w akapicie pierwszym ustanawia wymóg, aby warunki, od których uzależnione jest zastosowanie odstępstwa przewidzianego w art. 14 rozporządzenia podstawowego, były „realizowane […] przez posiadacza [uprawnionego z tytułu prawa do ochrony] odmiany reprezentującego hodowcę oraz przez rolnika w sposób umożliwiający ochronę uzasadnionych interesów prawnych obu stron”, co zgodnie z akapitem drugim tego artykułu zakłada „uwzględnieni[e] potrzeby utrzymania rozsądnej równowagi między […] wszystkimi [tymi interesami] lub potrzeby zachowania zasady proporcjonalności między celem danego warunku a rzeczywistym skutkiem jego realizacji”.

( 37 ) Dodatkowo można zauważyć, że sąd odsyłający wyjaśnił, iż określanie terminu, w którym powstaje ciążące na rolniku zobowiązanie do zapłaty na datę przypadającą po ponownym wysiewie lub, w zależności od przypadku, po wezwaniu przez uprawnionego ze wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin, stanowi utartą praktykę w tej materii.

( 38 ) Zobacz motywy trzeci i dziewiętnasty omawianego rozporządzenia, przy czym ten ostatni stanowi, że „warunki te powinny zostać ustanowione na poziomie wspólnotowym”.

( 39 ) Zobacz w szczególności wyrok Kone i in., C‑557/12, EU:C:2014:1317, pkt 24 i nast.

( 40 ) Komisja podkreśla w tym względzie, iż należy brać pod uwagę okoliczność, że w myśl art. 14 ust. 3 tiret piąte rozporządzenia podstawowego uprawnieni z prawa do ochrony odmian są jedynymi osobami odpowiedzialnymi za kontrolę i nadzór używania odmian chronionych w ramach uprawnionej produkcji nasion i że są w związku z tym uzależnieni od dobrej wiary i współpracy danych rolników (zob. wyrok Geistbeck, C‑509/10, EU:C:2012:416, pkt 42).

( 41 ) Zobacz ibidem oraz moja opinia w sprawie Geistbeck, C‑509/10, EU:C:2012:187, pkt 54.

( 42 ) Zobacz w drodze analogii wyrok Raiffeisen‑Waren‑Zentrale Rhein‑Main, C‑56/11, EU:C:2012:713, pkt 26–28, w którym Trybunał zauważył, że sprzeczne z celem rozporządzenia wykonawczego, które ma za zadanie ochronę uzasadnionych interesów hodowcy i rolnika, byłoby twierdzenie, iż obowiązek dostarczenia informacji ciążący na podmiocie świadczącym usługi przygotowawcze nie podlega żadnemu ograniczeniu w czasie.

( 43 ) Ponieważ zasada pewności prawa należy do porządku prawnego Unii, powinna być ona przestrzegana zarówno przez instytucje, jak i przez państwa członkowskie w ramach wykonywania uprawnień przyznanych im przepisami prawa Unii. Zasada ta wymaga z jednej strony, aby przepisy prawne były jasne i precyzyjne, a drugiej strony, aby ich stosowanie było przewidywalne dla wszystkich podmiotów prawa. Zasady tej należy przestrzegać szczególnie surowo w przypadku uregulowań, które mogą nakładać ciężary finansowe, tak aby umożliwić zainteresowanym dokładne poznanie obowiązków nakładanych przez takie uregulowania. Zobacz w szczególności wyroki: Schulin, C‑305/00, EU:C:2003:218, pkt 58; „Goed Wonen”, C‑376/02, EU:C:2005:251, pkt 32; Traum, C‑492/13, EU:C:2014:2267, pkt 27–29.

( 44 ) Według motywu piątego rozporządzenia wykonawczego art. 7 tego aktu, zatytułowany „Drobni rolnicy”, zawiera uzupełnienie kryteriów umożliwiających zdefiniowanie tej kategorii rolników, do której odnosi się art. 14 ust. 3 tiret trzecie rozporządzenia podstawowego i która została jednoznacznie zwolniona z obowiązku zapłaty godziwego wynagrodzenia. Artykuł 7 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego stanowi, że obszary odłogowane w ciągu „roku gospodarczego […], za który przysługuje zapłata wynagrodzenia”, są zaliczane do obszarów uwzględnianych na potrzeby określenia, czy rolnik należy do tej kategorii, jeśli Wspólnota lub zainteresowane państwo członkowskie przyznaje dotacje lub dodatki wyrównawcze w odniesieniu do tego odłogowania (wyróżnienie moje).

( 45 ) Rząd hiszpański stoi na stanowisku, że skoro prawo Unii nie ustanawia dokładnego terminu zapłaty wspomnianego wynagrodzenia, uprawniony może domagać się jej do dnia upływu terminu przedawnienia tego rodzaju roszczeń wynikającego z właściwego prawa krajowego, określając kwotę do zapłaty w treści wystawionej faktury i wyznaczając termin zapłaty, bowiem w przeciwnym razie zobowiązanie do zapłaty tego wynagrodzenia, mimo że powstało, nie mogłoby zostać uznane za należne i wymagalne, tak że rolnik nie mógłby popełnić naruszenia objętego postanowieniami art. 94 rozporządzenia podstawowego.

( 46 ) Spółka STV twierdzi, że w niniejszej sprawie przesyłany przez nią rolnikom corocznie poradnik wyszczególniający wszystkie chronione odmiany roślin, którymi ona zarządza, jak również dodatkowe wskazówki zamieszczone na jej stronie internetowej (zob. pkt 6 niniejszej opinii) umożliwiają zainteresowanym łatwe obliczenie kwoty do zapłaty z tego tytułu.

( 47 ) Wyróżnienie moje.

( 48 ) Obowiązek naprawienia szkody poniesionej przez uprawnionego, którego prawo zostało naruszone, będący celem, któremu służy art. 94 (zob. wyrok Geistbeck, EU:C:2012:416, pkt 36), jest natomiast, w okolicznościach wskazanych w ust. 2 tego artykułu, uzależniony od elementu umyślności.

( 49 ) Stosowanie kryteriów określenia poziomu godziwego wynagrodzenia zawartych w art. 5 ust. 2 i nast. jest bowiem skomplikowane. Ponadto art. 14 ust. 3 tiret szóste in fine rozporządzenia podstawowego stanowi, że „właściwa wysokość godziwego wynagrodzenia może podlegać zmianom w czasie”.

( 50 ) Artykuł 10 rozporządzenia wykonawczego precyzuje bowiem, że uprawniony ma obowiązek dostarczać rolnikowi informacji niezbędnych do obliczenia kwoty godziwego wynagrodzenia należnego na podstawie art. 14 ust. 3 tiret czwarte rozporządzenia podstawowego.

( 51 ) W wyrokach Schulin, C‑305/00, EU:C:2003:218, pkt 69 i nast., Brangewitz, C‑336/02, EU:C:2004:622, pkt 53 i nast., oraz Saatgut-Treuhandverwaltungsgesellschaft, C‑182/01, EU:C:2004:135, pkt 62, Trybunał podkreślił, że ani rozporządzenie podstawowe, ani rozporządzenie wykonawcze nie dają uprawnionemu, który nie dysponuje poszlakami świadczącymi o możliwym korzystaniu przez daną osobę z przywileju rolnika, możliwości żądania od tej osoby informacji o tym, czy skorzystała ona lub zamierza skorzystać z tego uprawnienia.

( 52 ) W doktrynie niemieckiej stwierdzono, że nie ma żadnego powodu, dla którego osoba korzystająca z przywileju rolników miałaby nie być obowiązana do bezpośredniego dostarczenia wymaganych informacji w tym względzie (zob. G. Würtenberger, Nachbauvergütungen: eine kritische Bestandsaufnahme, w: Rechtsschutz von Pflanzenzüchtungen, Hrsg. A. Metzger, Mohr Siebeck, Tübingen 2014, s. 111).