Keywords

Summary



Keywords

1. Skarga o stwierdzenie nieważności – Osoby fizyczne lub prawne – Akty dotyczące ich bezpośrednio i indywidualnie

(art. 88 ust. 2 WE i art. 230 akapit czwarty WE)

2. Skarga o stwierdzenie nieważności – Osoby fizyczne lub prawne – Akty dotyczące ich bezpośrednio i indywidualnie

(art. 88 ust. 2 i 3 WE i art. 230 akapit drugi i czwarty WE)

3. Pomoc przyznawana przez państwa – Pojęcie – Charakter selektywny środka

(art. 87 ust. 1 WE)

4. Pomoc przyznawana przez państwa – Pojęcie

(art. 6 WE, 87 ust. 1 WE i art. 88 ust. 2 i 3 WE)

5. Pomoc przyznawana przez państwa – Pojęcie

(art. 87 ust. 1 WE)

6. Pomoc przyznawana przez państwa – Decyzja Komisji o niewnoszeniu zastrzeżeń wobec sektorowego podatku ekologicznego, wydana po przeprowadzeniu wstępnego postępowania wyjaśniającego

(art. 88 ust. 2 i 3 WE i art. 253 WE)

7. Pomoc przyznawana przez państwa – Pojęcie – Charakter selektywny środka

(art. 87 ust. 1 WE i art. 91 WE)

8. Pomoc przyznawana przez państwa – Badanie przez Komisję – Etap postępowania przygotowawczego i etap postępowania kontradyktoryjnego

(art. 88 ust. 2 i 3 WE; rozporządzenie Rady nr 659/1999, art. 4 ust. 4 i art. 13 ust. 1)

9. Pomoc przyznawana przez państwa – Postępowanie administracyjne – Obowiązki Komisji – Sumienne i bezstronne badanie skarg do Komisji

(art. 88 ust. 3 WE)

Summary

1. Okoliczność, iż związek przedsiębiorstw złożył skargę do Komisji dotyczącą zarzucanej pomocy państwa i zgłosił wniosek o dopuszczenie go do udziału w postępowaniu w charakterze strony zainteresowanej w rozumieniu art. 88 ust. 2 WE, nie jest wystarczająca do przyznania temu związkowi, jako takiemu, legitymacji czynnej, która umożliwiłaby mu wniesienie skargi o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji o niewszczynaniu formalnego postępowania wyjaśniającego. W szczególności okoliczność, że ta skarga wraz z innymi skargami do Komisji doprowadziły do zbadania przez Komisję w zaskarżonej decyzji wprowadzonego przez państwo środka, nie pozwala na traktowanie tego związku jak negocjatora, na którego pozycję decyzja ta mogłaby wpłynąć.

(por. pkt 46)

2. W ramach postępowania w sprawie kontroli pomocy państwa, przewidzianego w art. 88 WE, należy wyróżnić dwa etapy. Po pierwsze, wstępne postępowanie wyjaśniające ustanowione w ust. 3 tego artykułu, które ma na celu wyłącznie umożliwienie Komisji sformułowania pierwszej opinii na temat częściowej lub całkowitej zgodności danej pomocy ze wspólnym rynkiem, oraz po drugie, postępowanie wyjaśniające przewidziane w ust. 2 tego artykułu. Tylko w ramach tego drugiego etapu, mającego na celu umożliwienie Komisji uzyskania pełnych informacji dotyczących wszystkich danych w sprawie, traktat nakłada na Komisję obowiązek wezwania zainteresowanych stron do przedstawienia swoich uwag.

W przypadku gdy bez wszczynania formalnego postępowania wyjaśniającego przewidzianego w art. 88 ust. 2 WE Komisja stwierdza, w formie decyzji podjętej na podstawie ustępu 3 tego artykułu, że pomoc jest zgodna ze wspólnym rynkiem, poszanowanie tych gwarancji proceduralnych może być zapewnione tylko wtedy, gdy osoby, na rzecz których je ustanowiono, mogą zaskarżyć tę decyzję przed sądem wspólnotowym. Z tych powodów sąd wspólnotowy uznaje za dopuszczalną skargę o stwierdzenie nieważności tejże decyzji, wniesioną przez zainteresowaną stronę w rozumieniu art. 88 ust. 2 WE, w sytuacji gdy skarżący przez jej wniesienie dąży do ochrony swych praw procesowych, które wywodzi z tego ostatniego postanowienia. Stąd zainteresowanymi stronami w rozumieniu art. 88 ust. 2 WE, mogącymi przez to wnieść skargę o stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 230 akapit czwarty WE, są osoby, przedsiębiorstwa lub związki, których interesy mogą zostać naruszone w wyniku przyznania pomocy, to znaczy w szczególności przedsiębiorstwa konkurencyjne w stosunku do beneficjentów pomocy oraz organizacje zawodowe.

Natomiast jeśli skarżący kwestionuje zasadność samej decyzji, w której dokonano oceny pomocy, sam fakt, że może zostać on uznany za zainteresowaną stronę w rozumieniu art. 88 ust. 2 WE, nie jest wystarczający do uznania dopuszczalności skargi. Musi on więc wykazać, że ma szczególny status, a mianowicie, że decyzja ma wpływ na jego sytuację ze względu na szczególne dla niego cechy charakterystyczne lub na sytuację faktyczną, która odróżnia go od wszelkich innych osób i w związku z tym indywidualizuje go w sposób podobny jak adresata decyzji. Jest tak w szczególności w przypadku, gdy pomoc będąca przedmiotem spornej decyzji wpływa w sposób istotny na pozycję skarżącego na rynku.

Jest zatem dopuszczalna skarga związku przedsiębiorstw kwestionująca zasadność decyzji Komisji kończącej wstępne postępowanie wyjaśniające o niewnoszeniu zastrzeżeń wobec środka przedsięwziętego przez państwo, jeśli środek ten może mieć istotny wpływ na pozycję na rynku przynajmniej jednego z jego członków. W tym przypadku związek jest uprawniony do podniesienia któregokolwiek z zarzutów niezgodności z prawem wymienionych w art. 230 akapit drugi WE, a nie tylko zarzutu naruszenia obowiązku wszczęcia formalnego postępowania wyjaśniającego.

(por. pkt 49–54, 68)

3. Określony środek, aby stanowił pomoc państwa w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE, powinien móc przyznawać korzyść o charakterze selektywnym wyłącznie na rzecz niektórych przedsiębiorstw lub niektórych sektorów działalności. Artykuł ten dotyczy bowiem pomocy zakłócającej lub mogącej zakłócać konkurencję „przez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów”. W tym zakresie postanowienie to nie dokonuje rozróżnienia według przyczyn lub celów środka zmniejszającego obciążenia spoczywające normalnie na przedsiębiorstwie, lecz definiuje ten środek ze względu na jego skutki. Wynika z tego, że ani charakter podatkowy, ani cel społeczny czy ekonomiczny lub też cele w postaci ochrony środowiska lub bezpieczeństwa osób, którym tego rodzaju środek może służyć, nie są wystarczające dla uniknięcia zastosowania powołanego postanowienia.

Przy kontroli selektywności środka sąd wspólnotowy bada, czy Komisja słusznie uznała, że wprowadzone przez ten środek zróżnicowanie przedsiębiorstw pod względem korzyści lub obciążeń jest zgodne z charakterem lub strukturą ogólnego systemu znajdującego zastosowanie w danym przypadku. Jeśli zróżnicowanie to oparte jest na celach innych niż realizowane przez ogólny system, badany środek uznawany jest co do zasady za spełniający przesłanki selektywności przewidziane w art. 87 ust. 1 WE.

(por. pkt 105–107)

4. Opłata środowiskowa lub podatek ekologiczny jest samodzielnym środkiem fiskalnym cechującym się ukierunkowaniem na ochronę środowiska oraz szczególną podstawą opodatkowania. Obciąża on niektóre towary lub usługi, w celu uwzględnienia w ich cenie kosztów ekologicznych lub sprawienia, by produkty z recyklingu stały się bardziej konkurencyjne, a także w celu ukierunkowania producentów i konsumentów na działalność szanującą w większym zakresie środowisko naturalne. W obecnym stanie prawa wspólnotowego, wobec braku koordynacji w tej dziedzinie, państwa członkowskie mogą zachować swe kompetencje – należące do zakresu polityki ochrony środowiska – do wprowadzania sektorowych podatków ekologicznych w celu osiągnięcia określonych celów związanych z ochroną środowiska. Państwa członkowskie mają w szczególności swobodę, wyważając różne istniejące interesy, do określania swych priorytetów w dziedzinie ochrony środowiska oraz w konsekwencji do określania towarów lub usług, które postanowiły obciążyć podatkiem ekologicznym.

Wynika z tego, że zasadniczo sam fakt, iż podatek ekologiczny stanowi szczególny środek dotyczący określonych towarów lub usług i nie może zostać umiejscowiony w ogólnym systemie podatkowym znajdującym zastosowanie do wszelkiej podobnej działalności mającej porównywalny wpływ na środowisko, nie pozwala na uznanie, że w przypadku podobnej działalności, niepodlegającej owemu podatkowi ekologicznemu, powstaje korzyść o charakterze selektywnym. W szczególności nieobciążenia tego rodzaju podobnej działalności podatkiem ekologicznym nałożonym na niektóre szczególne produkty nie można porównywać z ulgą stanowiącą odstępstwo do systemu obciążeń normalnie spoczywających na przedsiębiorstwach, skoro podatek ekologiczny charakteryzuje się właśnie szczególnym zakresem zastosowania i szczególnymi celami i z tego względu nie może co do zasady zostać umiejscowiony w jakimkolwiek ogólnym systemie.

Skoro w przedstawionych ramach prawnych podatki ekologiczne stanowią ze swej istoty specyficzne środki wprowadzane przez państwa członkowskie w ramach prowadzonej przez nie polityki ochrony środowiska, będącej dziedziną, w której wobec braku środków harmonizacji zachowują one swe kompetencje, zadaniem Komisji jest uwzględnienie przy dokonywaniu oceny podatku ekologicznego pod względem wspólnotowych przepisów dotyczących pomocy państwa wymogów związanych z ochroną środowiska zawartych w art. 6 WE. Powołane postanowienie przewiduje bowiem, że wymogi te muszą być brane pod uwagę przy ustalaniu i realizacji między innymi regulacji mających na celu zapewnienie, aby konkurencja na rynku wewnętrznym nie była zakłócana.

Ponadto dokonując kontroli decyzji Komisji o niewszczynaniu formalnego postępowania wyjaśniającego przewidzianego w art. 88 ust. 2 WE, Sąd powinien, ze względu na szeroki zakres swobodnego uznania przysługującego Komisji przy stosowaniu art. 88 ust. 3 WE, ograniczyć się do zweryfikowania poszanowania przepisów proceduralnych i przepisów dotyczących uzasadniania, prawidłowości ustaleń okoliczności faktycznych będących podstawą zaskarżonych decyzji, braku oczywistego błędu w ocenie tych okoliczności faktycznych oraz braku nadużycia władzy.

(por. pkt 114–118)

5. Przy dokonywaniu oceny pod względem wspólnotowych przepisów dotyczących pomocy państwa wprowadzonego przez państwo członkowskie podatku ekologicznego obciążającego co do zasady gospodarcze użycie kruszywa naturalnego – to znaczy materiałów okruchowych pochodzących z pierwszego wydobycia, wykorzystywanych w budownictwie i przy robotach publicznych – i którego celem jest zmaksymalizowanie stosowania kruszywa z recyklingu lub innych materiałów alternatywnych w stosunku do kruszywa naturalnego, zachęcanie do racjonalnego korzystania z kruszywa naturalnego jako nieodnawialnych zasobów naturalnych i zapewnienie uwzględniania kosztów ekologicznych wydobycia objętego podatkiem kruszywa zgodnie z zasadą „zanieczyszczający płaci”, fakt, że materiały wykorzystywane gospodarczo w innych celach niż jako kruszywo nie należą do sektora podlegającego temu podatkowi, nie stanowi elementów pomocy państwa. Zwolnienie bowiem tych materiałów nie ma wcale charakteru odstępstwa od omawianego systemu podatku ekologicznego. W szczególności decyzja o ustanowieniu podatku ekologicznego tylko w sektorze kruszywa – a nie w sposób ogólny we wszystkich sektorach eksploatacji kamieniołomów i kopalni mających taki sam wpływ na środowisko jak wydobycie kruszywa – należy do zakresu kompetencji danego państwa członkowskiego w zakresie ustalania priorytetów w dziedzinie polityki gospodarczej, podatkowej i ochrony środowiska. Tego rodzaju rozwiązanie, nawet jeśli uzasadniane jest względami zachowania międzynarodowej konkurencyjności niektórych sektorów, nie pozwala zatem na podważanie spójności podatku ekologicznego z realizowanymi celami w zakresie ochrony środowiska.

Ponadto zainteresowane państwo członkowskie ma prawo swobodnego określenia, w ramach swej polityki ochrony środowiska, materiałów używanych jako kruszywo, których obciążenie opłatą uważa za właściwe, oraz do wyłączenia niektórych materiałów, ze względu na realizowane cele w zakresie ochrony środowiska, z zakresu zastosowania podatku ekologicznego, nawet jeśli po wydobyciu używane są one jako kruszywo, o ile w świetle realizowanych w zakresie ochrony środowiska celów zwolnienie tego rodzaju materiałów pozwala na ich użycie w charakterze substytutów kruszywa naturalnego objętego podatkiem ekologicznym i może w ten sposób przyczyniać się do racjonalizacji wydobycia i używania kruszywa naturalnego.

Wreszcie obciążenie podatkiem ekologicznym niektórych materiałów, które nie mogą zostać zastąpione produktami alternatywnymi, może w sposób racjonalny odpowiadać celowi podatku ekologicznego polegającemu na uwzględnieniu w cenie produktu kosztów ekologicznych związanych z produkcją kruszywa naturalnego, jeśli jego kwota odpowiada w przybliżeniu kosztom ekologicznym związanym z wydobyciem kruszywa.

Objęcie opłatą produktów pochodnych z wydobycia materiałów niezastępowalnych produktami alternatywnymi może być również uzasadnione zasadą „zanieczyszczający płaci”, jak również uzasadnione celem podatku ekologicznego polegającym na zachęcaniu do wydobywania i racjonalniejszego gospodarowania kruszywem, tak aby zmniejszyć udział kruszywa o niskiej jakości.

(por. pkt 124, 127, 128, 130, 135–137, 139)

6. Wymóg uzasadnienia decyzji podjętej w dziedzinie pomocy państwa nie może być określony jedynie z uwzględnieniem interesu, jaki w uzyskaniu informacji ma państwo członkowskie, do którego decyzja ta jest skierowana. W szczególności w przypadku zatwierdzenia danego środka po przeprowadzeniu wstępnego postępowania wyjaśniającego przewidzianego w art. 88 ust. 3 WE obowiązkiem Komisji jest podanie w sposób zwięzły głównych przyczyn wydania decyzji zatwierdzającej, aby umożliwić zainteresowanym osobom trzecim poznanie jej uzasadnienia i dokonanie oceny, czy wskazane jest wniesienie skargi na tę decyzję w wykonaniu uprawnień proceduralnych przyznanych im na mocy art. 88 ust. 2 WE.

Jeśli chodzi natomiast o decyzję Komisji o zakończeniu wstępnego postępowania wyjaśniającego, stwierdzającą niewystąpienie zarzucanej przez składającego skargę pomocy państwa, to Komisja zobowiązana jest w każdym razie podać składającemu skargę w sposób odpowiedni przyczyny, dla których przywołane w złożonej do niej skardze okoliczności faktyczne i prawne nie były wystarczające do wykazania wystąpienia pomocy państwa. Jednakże Komisja nie jest zobowiązana do ustosunkowywania się do okoliczności, które są oczywiście nieistotne, pozbawione znaczenia lub czysto drugorzędne.

Decyzja Komisji o niewnoszeniu zastrzeżeń wobec sektorowego podatku ekologicznego, wydana po przeprowadzeniu wstępnego postępowania wyjaśniającego, podająca skrótowo zasadnicze względy, na których została oparta, nie może zostać uznana za dotkniętą brakiem uzasadnienia w stosunku do składającego skargę do Komisji związku skupiającego należycie poinformowane podmioty gospodarcze, biorąc pod uwagę swobodę państw członkowskich w zakresie określania własnej polityki podatkowej i polityki ochrony środowiska przez wprowadzanie podatku ekologicznego.

(por. pkt 142, 143, 146)

7. Ponieważ podatek ekologiczny od gospodarczego wykorzystywania kruszywa dotyczący produktów, a nie dochodów producentów, stanowi podatek pośredni, którym rządzi zasada opodatkowania w państwie przeznaczenia, zgodnie z art. 91 WE, zwolnienie, z którego korzystają eksporterzy, jest uzasadnione wewnętrzną logiką systemu podatkowego, co oznacza, że nie może ono zostać uznane za selektywną korzyść przyznaną eksporterom i nie jest objęte zakresem zastosowania art. 87 ust. 1 WE.

Przyznając takie zwolnienie, zainteresowane państwo członkowskie korzysta z przysługującego mu uprawnienia do przyznania pierwszeństwa względom związanym ze strukturą omawianego systemu podatkowego w stosunku do realizowanych celów w zakresie ochrony środowiska, i bez znaczenia jest to, iż inne państwa członkowskie dokonują innego wyboru.

(por. pkt 151–153)

8. Ciążący na Komisji obowiązek zbadania ewentualnej niezgodnej z prawem pomocy państwa najpierw z udziałem danego państwa, jeśli to konieczne, żądając od niego udzielenia informacji, nie może zwalniać tej instytucji z obowiązku wszczęcia formalnego postępowania wyjaśniającego, zwłaszcza jeśli w świetle uzyskanych informacji staje ona wobec poważnych trudności w ocenie badanego środka. Obowiązek ten wynika bowiem bezpośrednio z art. 88 ust. 3 WE oraz znajduje wprost potwierdzenie w art. 4 ust. 4 w związku z art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 659/1999 ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. [88 WE], w przypadku gdy Komisja po wstępnym postępowaniu wyjaśniającym stwierdza, że niezgodny z prawem środek rodzi wątpliwości co do swojej zgodności ze wspólnym rynkiem.

Postępowanie przewidziane w art. 88 ust. 2 WE ma bowiem charakter nieodzowny, w przypadku gdy Komisja napotka poważne trudności w ocenie zgodności pomocy ze wspólnym rynkiem. Komisja nie może zatem poprzestać na wstępnym etapie, o którym mowa w art. 88 ust. 3 WE, w celu wydania korzystnej decyzji w sprawie środka wprowadzonego przez państwo, chyba że po pierwszym badaniu może dojść do przekonania, że środek ten albo nie stanowi pomocy w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE, albo – w przypadku jego zakwalifikowania jako pomocy – jest on zgodny ze wspólnym rynkiem. Natomiast jeśli to pierwsze badanie prowadzi Komisję do odmiennego przekonania lub jeśli nie pozwala na wyjaśnienie wszystkich wątpliwości powstałych w czasie badania zgodności tego środka ze wspólnym rynkiem, Komisja ma obowiązek zebrania wszelkich niezbędnych opinii i wszczęcia w tym celu postępowania, o którym mowa w art. 88 ust. 2 WE.

Okoliczność, iż Komisja wzięła pod uwagę interes zainteresowanego państwa członkowskiego w szybkim uzyskaniu decyzji, nie pozwala stronie skarżącej na przypuszczenie, że instytucja ta, decydując o niewszczynaniu formalnego postępowania wyjaśniającego, działała na podstawie innych kryteriów niż dotyczące braku poważnych trudności w ocenie.

(por. pkt 165, 166, 168)

9. W przypadku gdy zainteresowane osoby trzecie złożą do Komisji skargi dotyczące środków wprowadzonych przez państwo, które nie zostały zgłoszone zgodnie z art. 88 ust. 3 WE, instytucja ta ma obowiązek, w ramach wstępnego etapu przewidzianego w tym postanowieniu i w interesie prawidłowego stosowania podstawowych postanowień traktatu dotyczących pomocy państwa, do przystąpienia do sumiennego i bezstronnego badania tych skarg.

W braku jakichkolwiek innych wskazówek sama okoliczność, że zaskarżona decyzja została wydana szybko, nie powala na stwierdzenie braku wystarczającej analizy.

(por. pkt 177, 178)