Sprawa C‑235/14

Safe Interenvios SA

przeciwko

Liberbank SA i in.

(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym

złożony przez Audiencia Provincial de Barcelona

„Odesłanie prejudycjalne — Przeciwdziałanie korzystaniu z systemu finansowego w celu prania pieniędzy oraz finansowania terroryzmu — Dyrektywa 2005/60/WE — Środki nadzoru wobec klientów — Dyrektywa 2007/64/WE — Usługi płatnicze w ramach rynku wewnętrznego”

Streszczenie – Wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 10 marca 2016 r.

Artykuły 5, 7, art. 11 ust. 1 i art. 13 dyrektywy 2005/60 w sprawie przeciwdziałania korzystaniu z systemu finansowego w celu prania pieniędzy oraz finansowania terroryzmu, zmienionej dyrektywą 2010/78, należy interpretować w ten sposób, że nie sprzeciwiają się one uregulowaniu krajowemu, które, po pierwsze, zezwala na stosowanie standardowych środków nadzoru wobec klientów, którzy są instytucjami finansowymi, w odniesieniu do których przestrzeganie środków nadzoru stanowi przedmiot kontroli, jeżeli istnieje podejrzenie prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu w rozumieniu art. 7 lit. c) tej dyrektywy, oraz po drugie, nakłada na instytucje i osoby podlegające wspomnianej dyrektywie obowiązek stosowania, w zależności od dokonanej przez nie oceny ryzyka, środków wzmożonego nadzoru wobec klientów w sytuacjach, które z uwagi na ich charakter mogą wiązać się z dużym ryzykiem prania pieniędzy i finansowania terroryzmu w rozumieniu art. 13 ust. 1 tej dyrektywy, takich jak transfer środków pieniężnych. W istocie pomimo wyjątku przewidzianego w art. 11 ust. 1 dyrektywy 2005/60, art. 7 i 13 tej dyrektywy nakładają na państwa członkowskie obowiązek czuwania nad tym, aby instytucje i osoby objęte dyrektywą stosowały w sytuacjach dotyczących ich klientów, którzy sami są instytucjami lub osobami objętymi dyrektywą o praniu pieniędzy, standardowe środki nadzoru wobec klientów na podstawie art. 7 lit. c) tej dyrektywy i środki wzmożonego nadzoru na wobec klientów przewidziane w art. 13 wspomnianej dyrektywy w sytuacjach, które ze względu na ich charakter mogą wiązać się z dużym ryzykiem prania pieniędzy i finansowania terroryzmu. Ponadto nawet w braku takiego podejrzenia lub ryzyka art. 5 dyrektywy 2005/60 zezwala państwom członkowskim na przyjęcie lub utrzymanie w mocy bardziej rygorystycznych przepisów, jeżeli przepisy te mają na celu wzmocnienie walki z praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu. (por. pkt 75, 80; pkt 1 sentencji)

Zobacz tekst orzeczenia. (por. pkt 76, 79)

Dyrektywa 2005/60 w sprawie przeciwdziałania korzystaniu z systemu finansowego w celu prania pieniędzy oraz finansowania terroryzmu, zmieniona przez dyrektywę 2010/78, powinna być interpretowana w ten sposób, że instytucje i osoby objęte tą dyrektywą nie mogą stanowić zagrożenia dla zadania nadzoru nad instytucjami płatniczymi, które zgodnie z art. 21 dyrektywy 2007/64 w sprawie usług płatniczych w ramach rynku wewnętrznego, zmienionej dyrektywą 2009/111, należą do właściwych organów, i nie mogą zastępować tych organów. Dyrektywę 2005/60 należy interpretować w ten sposób, że o ile instytucja finansowa może w ramach obowiązku nadzoru ciążącego na niej wobec klientów przyjąć środki nadzoru stosowane przez instytucję płatniczą wobec jej klientów, to jednak wszystkie przyjmowane przez nią środki nadzoru powinny być dostosowane do poziomu ryzyka prania pieniędzy i finansowania terroryzmu. W istocie zgodnie z art. 8 ust. 2 dyrektywy 2005/60 instytucje i osoby objęte tą dyrektywą powinny być w stanie wykazać właściwym organom określonym w art. 37 tej dyrektywy, że zakres środków przyjętych w ramach ich obowiązku nadzoru wobec klientów, których zakres może być dostosowany na podstawie ryzyka przypisanego danemu rodzajowi klienta, stosunków gospodarczych, towaru lub transakcji, jest odpowiedni z uwagi na ryzyko prania pieniędzy i finansowania terroryzmu. W tym zakresie środki te powinny pozostawać w konkretnym związku z ryzykiem prania pieniędzy i finansowania terroryzmu oraz powinny być do niego proporcjonalne. Z powyższego wynika, że przyjęcie środka takiego jak rozwiązanie stosunku gospodarczego, przewidziane w art. 9 ust. 5 akapit pierwszy dyrektywy 2005/60, nie powinno mieć miejsca z uwagi na art. 8 ust. 2 wspomnianej dyrektywy w braku wystarczających informacji co do związku z ryzykiem prania pieniędzy i finansowania terroryzmu. (por. pkt 86, 87, 93; pkt 2 sentencji)

Zobacz tekst orzeczenia. (por. pkt 98, 100)

Artykuły 5 i 13 dyrektywy 2005/60 w sprawie przeciwdziałania korzystaniu z systemu finansowego w celu prania pieniędzy oraz finansowania terroryzmu, zmienionej przez dyrektywę 2010/78, należy interpretować w ten sposób, że uregulowanie krajowe ustanowione na podstawie bądź to zakresu uznania pozostawionego państwom członkowskim przez art. 13 tej dyrektywy, bądź to kompetencji przyznanej państwom członkowskim w art. 5 tej dyrektywy, powinno być zgodne z prawem Unii, w szczególności z podstawowymi swobodami zagwarantowanymi przez traktaty. O ile jednak takie uregulowanie krajowe zmierzające do zwalczania prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu jest właściwe dla zagwarantowania realizacji wspomnianego celu, mogącego uzasadniać ograniczenie podstawowych wolności, oraz pomimo istnienia domniemania, że transfery środków pieniężnych przez instytucje podlegające wspomnianej dyrektywie do innych państw niż państwo ich siedziby wiążą się zawsze z dużym ryzykiem prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu, o tyle wykracza ono poza to, co jest konieczne dla osiągnięcia zamierzonego przez nie celu, ponieważ ustanowione przez nie domniemanie ma zastosowanie do wszystkich transferów środków, bez przewidzenia możliwości jego obalenia dla transferów funduszy niewiążących się obiektywnie z takim ryzykiem. Ponadto co się tyczy oceny ryzyka prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu, ocena ta musi uwzględniać przynajmniej wszystkie istotne okoliczności faktyczne umożliwiające wykazanie poziomu występującego dla danego rodzaju zachowania uznanego za pranie pieniędzy lub finansowanie terroryzmu. (por. pkt 108, 111; pkt 3 sentencji)

Jeżeli państwo członkowskie powołuje się na nadrzędne względy interesu ogólnego w celu uzasadnienia przepisów, które mogą ograniczać korzystanie ze swobody świadczenia usług, to takie uzasadnienie, przewidziane w prawie Unii, powinno być interpretowane w świetle ogólnych zasad prawa Unii, a w szczególności praw podstawowych zagwarantowanych obecnie w karcie praw podstawowych Unii Europejskiej. Omawiane przepisy krajowe mogą zatem być objęte przewidzianymi wyjątkami, wyłącznie jeżeli są zgodne z prawami podstawowymi, nad których przestrzeganiem czuwa Trybunał. (por. pkt 109)

Zobacz tekst orzeczenia. (por. pkt 114–116)