OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

PAOLA MENGOZZIEGO

przedstawiona w dniu 12 kwietnia 2016 r. ( *1 )

Sprawa C‑121/15

Association nationale des opérateurs détaillants en énergie (ANODE)

przeciwko

Premier ministre,

Ministre de l’Économie, de l’Industrie et du Numérique,

Commission de régulation de l’énergie,

ENGIE, dawniej GDF Suez

[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Conseil d’État (radę stanu, Francja)]

„Odesłanie prejudycjalne — Dyrektywa 2009/73/WE — Rynek wewnętrzny gazu ziemnego — Interwencja państwa w cenę dostaw gazu ziemnego — Przeszkoda w realizacji konkurencyjnego rynku gazu ziemnego — Zobowiązanie z zakresu usług publicznych — Ogólny interes gospodarczy — Cele bezpieczeństwa dostaw i spójności terytorialnej — Pokrycie całkowitych kosztów”

1. W niniejszej sprawie Trybunał ma ponownie rozważyć delikatną kwestię granic uprawnień państw członkowskich do interwencji w ustalanie cen dostaw gazu ziemnego. Chodzi o kwestię delikatną, ponieważ wymaga ona pogodzenia dwóch wymogów, które nie są wolne od wzajemnych sprzeczności: z jednej strony wyraźnego celu dyrektywy 2009/73/WE ( *2 ) otwarcia rynków krajowych dla realizacji całkowicie otwartego rynku wewnętrznego gazu ziemnego w Unii Europejskiej, a z drugiej strony wymogów usługi publicznej świadczonej w ogólnym interesie gospodarczym, co do których państwa członkowskie nadal posiadają znaczny zakres uznania.

2. Pytania przedstawione przez francuską Conseil d’État w niniejszym odesłaniu prejudycjalnym wpisują się w ramy sporu dotyczącego ważności francuskiego uregulowania dotyczącego regulowanych taryf sprzedaży gazu ziemnego. Uregulowanie to nakłada na niektórych dostawców, wśród nich w szczególności na dostawcę historycznego, obowiązek oferowania pewnym kategoriom końcowych odbiorców dostaw gazu ziemnego według regulowanych taryf. Niemniej oferty konkurencyjne wobec regulowanych taryf mogą być swobodnie proponowane przez ogół dostawców, w tym dostawców objętych taryfami regulowanymi. Konsumenci uprawnieni do dostaw po regulowanej cenie mają więc wybór pomiędzy dwoma rodzajami ofert: ofertami według regulowanych taryf, dostępnymi jedynie u niektórych dostawców, oraz ofertami w cenie rynkowej proponowanymi przez wszystkich operatorów na rynku.

3. Pytania przedstawione przez Conseil d’État zmierzają w istocie do ustalenia, czy uregulowanie tego rodzaju stanowi z samej swojej natury przeszkodę w realizacji otwartego i konkurencyjnego rynku gazu ziemnego, takiego jak przewidziany w dyrektywie 2009/73, a w przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej, czy realizacja celów bezpieczeństwa dostaw i spójności terytorialnej może ewentualnie uzasadnić tego rodzaju interwencję. Conseil d’État zastanawia się również nad oparciem takiej interwencji państwa na zasadzie pokrycia całkowitych kosztów dostawcy historycznego. Dla udzielenia odpowiedzi na te pytania Trybunał, podążając za wcześniejszą linią swojego orzecznictwa, a w szczególności swoim podstawowym wyrokiem Federutility (C‑265/08, EU:C:2010:205), musiał będzie znaleźć słuszną równowagę pomiędzy wszystkimi rozpatrywanymi interesami.

I – Ramy prawne

A – Prawo Unii

4. Dyrektywa 2009/73 jest częścią „trzeciego pakietu energetycznego” ( *3 ). Zmierza ona do ustanowienia w Unii całkowicie otwartego rynku pozwalającego wszystkim konsumentom na swobodny wybór dostawców, a wszystkim dostawcom na swobodną realizację dostaw dla swoich odbiorców ( *4 ). W tym kontekście uznaje ona jednak istotne znaczenie wypełniania zobowiązań w zakresie usług publicznych ( *5 ). Zmierza ona tym samym do ustalenia w tym względzie wspólnych minimalnych standardów, które powinny być przestrzegane przez wszystkie państwa członkowskie, z uwzględnieniem celów ochrony konsumentów, bezpieczeństwa dostaw, ochrony środowiska i równoważnych poziomów konkurencji we wszystkich państwach członkowskich. Uznaje ona również za istotne, aby wymogi dotyczące usług użyteczności publicznej podlegały interpretacji na poziomie krajowym, uwzględniając uwarunkowania krajowe i pod warunkiem przestrzegania prawa wspólnotowego ( *6 ).

5. Zgodnie z tym podejściem, z jednej strony art. 3 ust. 1 dyrektywy 2009/73 stanowi, że „[p]aństwa członkowskie, opierając się na swojej strukturze organizacyjnej i z należytym uwzględnieniem zasady pomocniczości, zapewniają, aby – bez uszczerbku dla ust. 2 – przedsiębiorstwa gazowe działały zgodnie z zasadami niniejszej dyrektywy, mając na celu stworzenie konkurencyjnego, bezpiecznego i zrównoważonego pod względem środowiskowym rynku gazu ziemnego, oraz nie dyskryminują tych przedsiębiorstw w odniesieniu do ich praw lub obowiązków”.

6. Z drugiej strony zgodnie z art. 3 ust. 2 tej samej dyrektywy „[w] pełni uwzględniając odpowiednie postanowienia Traktatu, w szczególności [art. 106 TFUE], państwa członkowskie mogą w ogólnym interesie gospodarczym nałożyć na przedsiębiorstwa działające w sektorze gazu obowiązki użyteczności publicznej obowiązki użyteczności publicznej, które mogą odnosić się do bezpieczeństwa, w tym również do bezpieczeństwa dostaw, regularności, jakości i ceny dostaw, a także ochrony środowiska, w tym również do wydajności energetycznej, energii ze źródeł odnawialnych i ochrony klimatu. Takie obowiązki muszą być jasno określone, przejrzyste, niedyskryminacyjne, weryfikowalne i gwarantować [unijnym] przedsiębiorstwom gazowym równość dostępu do konsumentów krajowych. W odniesieniu do bezpieczeństwa dostaw, efektywności energetycznej/zarządzania popytem i realizacji celów ochrony środowiska oraz celów dotyczących energii ze źródeł odnawialnych, o których mowa w niniejszym ustępie, państwa członkowskie mogą wprowadzić konieczność realizacji planów długoterminowych, uwzględniając przy tym fakt, że o dostęp do systemu mogą się ubiegać strony trzecie”.

B – Prawo francuskie

7. We Francji cele polityki energetycznej definiuje kodeks energetyczny. Ma ona na celu zagwarantowanie strategicznej niezależności narodu i promowanie konkurencyjności gospodarczej, w szczególności zapewnienie bezpieczeństwa dostaw, utrzymanie konkurencyjnej ceny energii i zagwarantowanie społecznej i terytorialnej spójności poprzez zapewnienie wszystkim dostępu do energii ( *7 ). Ten sam kodeks przewiduje, że na dostawcach gazu ziemnego ciążą zobowiązania z zakresu usług publicznych, dotyczące w szczególności bezpieczeństwa dostaw oraz jakości i ceny dostarczanych produktów ( *8 ).

8. W art. L. 410‑2 kodeksu handlowego wyrażono zasadę, zgodnie z którą, jeżeli przepisy prawa nie stanowią inaczej, ceny dóbr, produktów i usług są kształtowane swobodnie w oparciu o konkurencję. Akapit drugi tego samego artykułu pozwala jednak na regulowanie cen dekretem Conseil d’État po zasięgnięciu opinii urzędu ds. konkurencji, „w sektorach lub strefach, w których konkurencja cenowa jest ograniczona ze względu albo na istnienie monopolu lub trwałe trudności w zapewnieniu dostaw, albo na przepisy ustawowe i wykonawcze”. Akapit trzeci tego samego przepisu przewiduje, że „[p]rzepisy dwóch poprzednich akapitów nie stanowią przeszkody dla tego, aby rząd przyjął przeciwko nadmiernemu wzrostowi lub spadkowi cen, w drodze dekretu Conseil d'État, środki tymczasowe uzasadnione sytuacją kryzysową, nadzwyczajnymi okolicznościami, klęską powszechną lub wystąpieniem oczywistych anomalii na rynku danego sektora. Dekret ten jest przyjmowany po zasięgnięciu opinii Conseil national de la consommation (krajowej rady konsumentów). Wskazuje się w nim okres jego ważności nieprzekraczający sześciu miesięcy”.

9. W zastosowaniu akapitu drugiego art. L. 410‑2 ( *9 ), art. od L. 445‑1 do L. 445‑4 kodeksu energetycznego przewidują regulowane taryfy sprzedaży gazu ziemnego. Reguły ustalania tych taryf ustanowione zostały dekretem 2009–1603 z dnia 18 grudnia 2009 r., zmienionym dekretem 2013‑400 z dnia 16 maja 2013 r. (zwanym dalej „dekretem 2013‑400”) ( *10 ). W postępowaniu krajowym żąda się stwierdzenia nieważności tego ostatniego dekretu.

10. System regulowanych taryf sprzedaży gazu ziemnego, w kształcie wynikającym z postanowienia odsyłającego, wykazuje następujące cechy.

11. Jeśli chodzi w pierwszej kolejności o przedsiębiorstwa, których dotyczą regulowane taryfy sprzedaży gazu ziemnego, to są one nieliczne. Taryfy te powinny być stosowane wyłącznie przez dostawcę historycznego, GDF Suez (obecnie zwanego Engie), przez 22 lokalne przedsiębiorstwa dystrybucyjne i przez spółkę Total Energie Gaz ( *11 ).

12. Jeśli chodzi w drugiej kolejności o zakres stosowania tych taryf ratione personae, a dokładniej klientów mogących z nich korzystać, w wyniku zmiany ustawy dokonanej w 2014 r. ( *12 ). od dnia 1 stycznia 2016 r. tylko odbiorcy będący gospodarstwami domowymi (w tym wspólnoty właścicieli mieszkań w budynkach obejmujących wiele mieszkań zużywający mniej niż 30000 kilowatogodzin rocznie) oraz odbiorcy końcowi niebędący gospodarstwami domowymi zużywający mniej niż 30000 kilowatogodzin rocznie są uprawnieni do zakupu gazu ziemnego według regulowanych taryf.

13. Jeśli chodzi w trzeciej kolejności o kryteria ustalania regulowanych taryf, opierają się one na zasadzie pokrycia kosztów. Taryfy te definiowane są w zależności od nieodłącznych cech dostaw i kosztów związanych z tymi dostawami i pokrywają one wszystkie te koszty z wyłączeniem jakichkolwiek subwencji na rzecz tych klientów, którzy zdecydowali się na przyjęcie oferty po cenie rynkowej ( *13 ). Taryfy te obliczane są z uwzględnieniem kosztów zaopatrzenia i kosztów innych niż koszty zaopatrzenia danych dostawców gazu ziemnego ( *14 ). Obejmują one część zmienną związaną z rzeczywistym zużyciem i część ryczałtową obliczaną na podstawie stałych kosztów dostawy gazu ziemnego mogących również uwzględniać ilości zużywane, zamówione lub zarezerwowane przez klienta oraz warunki zużycia, w szczególności rozdział kupowanych ilości na przestrzeni roku ( *15 ).

14. Jeśli chodzi w czwartej kolejności o procedurę ustalania regulowanych taryf, z art. L. 445‑2 kodeksu energetycznego wynika, że decyzje dotyczące regulowanych taryf sprzedaży gazu ziemnego podejmowane są wspólnie przez ministrów odpowiedzialnych za sprawy gospodarki i energetyki, po zasięgnięciu opinii Komisji regulacji energetyki (zwanej dalej „KRE”).

15. Dokładniej rzecz ujmując, z art. 4 dekretu nr 2009‑1603 w brzmieniu zmienionym dekretem 2013‑400 wynika, że dwa dekrety ministerialne definiują odpowiednio, po zasięgnięciu opinii KRE, z jednej strony dla każdego dostawcy formułę taryfową obejmującą całość kosztów zaopatrzenia w gaz ziemny, a z drugiej strony metodę oceny kosztów innych niż koszty zaopatrzenia. Formuła taryfowa i koszty inne niż koszty zaopatrzenia pozwalają na określenie średniego kosztu dostawy gazu ziemnego, na podstawie którego ustalane są regulowane taryfy sprzedaży tego gazu, w zależności od sposobów dostawy do objętych nimi klientów. KRE przeprowadza corocznie szczegółową analizę wszystkich kosztów zaopatrzenia w gaz ziemny i kosztów innych niż koszty zaopatrzenia.

16. Dla każdego dostawcy dekret ministrów odpowiedzialnych za sprawy gospodarki i energetyki wydany po zasięgnięciu opinii KRE ustala, po przedłożeniu przez nią szczegółowej analizy, wysokość regulowanych taryf, w odpowiednim przypadku na podstawie propozycji dostawcy ( *16 ). Te wielkości są ponownie analizowane i w razie potrzeby rewidowane, po zasięgnięciu opinii KRE, a w odpowiednim przypadku na podstawie propozycji dostawcy, w zależności od zmian formuły taryfowej oraz kosztów innych niż koszty zaopatrzenia ( *17 ).

17. Wreszcie dany dostawca zmienia z częstotliwością określoną dekretem ministerialnym i maksymalnie raz w miesiącu wysokość swoich regulowanych taryf w sposób odzwierciedlający zmiany kosztów zaopatrzenia w gaz ziemny w kształcie wynikającym z zastosowania swojej formuły taryfowej, jeśli premier nie wyrazi sprzeciwu w przypadku wyjątkowego wzrostu cen produktów naftowych lub cen rynkowych gazu ziemnego w ostatnim miesiącu lub w skumulowanym okresie trzech miesięcy ( *18 ).

II – Okoliczności faktyczne w postępowaniu głównym, postępowanie krajowe i pytania prejudycjalne

18. Pismem z dnia 17 lipca 2013 r. Association nationale des opérateurs détaillants en énergie (ANODE) wniosło do Conseil d’État skargę o stwierdzenie nieważności dekretu nr 2013‑400 ze względu na nadużycie władzy. W swojej skardze ANODE utrzymuje między innymi, że art. od L. 445‑1 do L. 445‑4 kodeksu energetycznego, wprowadzone w życie dekretem, którego stwierdzenia nieważności żąda, naruszają cele dyrektywy 2009/73.

19. W ramach tego sporu Conseil d’État zastanawia się w pierwszej kolejności nad tym, czy interwencję państwa w ceny, taką jak przewidziana we francuskim uregulowaniu, należy uważać za prowadzącą do ustalenia cen dostaw gazu ziemnego do końcowego odbiorcy niezależnie od swobodnej gry rynkowej i stanowiącą w związku z tym z samej swojej natury przeszkodę w realizacji konkurencyjnego rynku gazu ziemnego z naruszeniem art. 3 ust. 1 dyrektywy 2009/73.

20. Jeśli tak jest, Conseil d’État zastanawia się w drugiej kolejności nad właściwymi kryteriami oceny zgodności takiego uregulowania, a w szczególności nad tym, czy art. 106 ust. 2 TFUE w związku z art. 3 ust. 2 dyrektywy 2009/73 pozwala państwom członkowskim na realizowanie poprzez ustalanie regulowanych cen celów takich jak bezpieczeństwo dostaw i spójność terytorialna. Conseil d’État zastanawia się również nad możliwością interwencji państwa w ustalanie ceny opartej na zasadzie pokrycia całkowitych kosztów dostawcy historycznego i nad tym, które składniki kosztów mogą ewentualnie być uwzględniane przy ustalaniu regulowanych taryf.

21. W tych okolicznościach Conseil d’État postanowiła zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „1) Czy należy uznać, że interwencja państwa członkowskiego polegająca na nałożeniu na historycznego operatora obowiązku oferowania końcowym odbiorcom dostawy gazu ziemnego po regulowanych taryfach, ale niestojąca na przeszkodzie przedstawianiu konkurencyjnych ofert po cenach niższych niż te taryfy zarówno przez historycznego dostawcę, jak i przez alternatywnych dostawców, prowadzi do ustalenia poziomu cen dostawy gazu ziemnego do końcowego odbiorcy w sposób niezależny od swobodnej gry rynkowej oraz czy stanowi ona z samej swojej natury przeszkodę w realizacji konkurencyjnego rynku gazu ziemnego, o którym mowa w art. 3 ust. 1 dyrektywy 2009/73? 2) W przypadku udzielenia na pytanie pierwsze odpowiedzi twierdzącej, na podstawie jakich kryteriów należy oceniać zgodność takiej interwencji państwa w cenę dostawy gazu ziemnego do końcowego odbiorcy z dyrektywą 2009/73? W szczególności: a) W jakim zakresie i pod jakimi warunkami art. 106 ust. 2 TFUE w związku z art. 3 ust. 2 dyrektywy 2009/73 zezwala państwom członkowskim na dążenie poprzez interwencję w cenę dostawy gazu ziemnego do końcowego odbiorcy do realizacji celów innych niż utrzymanie ceny dostawy na rozsądnym poziomie, takich jak bezpieczeństwo dostaw i spójność terytorialna? b) Czy art. 3 ust. 2 dyrektywy 2009/73 zezwala, biorąc pod uwagę cele bezpieczeństwa dostaw i spójności terytorialnej, na interwencję państwa członkowskiego w ustalanie ceny dostawy gazu ziemnego w oparciu o zasadę całkowitego pokrycia kosztów historycznego dostawcy, oraz czy koszty, które mają być pokryte przez te taryfy, mogą obejmować inne składniki niż część odpowiadająca długoterminowemu zaopatrzeniu?”.

III – Postępowanie przed Trybunałem

22. Postanowienie odsyłające wpłynęło do sekretariatu Trybunału w dniu 18 grudnia 2014 r. Uwagi przedstawiły ANODE, Engie, rządy francuski, węgierski i polski, a także Komisja Europejska.

IV – Analiza prawna

23. Oba pytania prejudycjalne podnoszą w istocie kwestię zgodności systemu regulowanych taryf sprzedaży gazu ziemnego, takiego jak ten istniejący we Francji i opisany w pkt 7–17 niniejszej opinii, z dyrektywą 2009/73 i z art. 106 ust. 2 TFUE.

24. W swoim orzecznictwie, w szczególności w wyroku Federutility i in. (C‑265/08, EU:C:2010:205), Trybunał wyznaczył już ramy analizy dla oceny zgodności z prawem Unii interwencji państwa w ceny, w szczególności w sektorze gazu ziemnego. W tym wyroku i w dalszym orzecznictwie ( *19 ) Trybunał dostarczył szeregu wskazówek dotyczących kryteriów, na podstawie których należy przeprowadzać taką ocenę. Pytania przedstawione przez Conseil d’État należy zatem przeanalizować w świetle tej linii orzecznictwa.

A – W przedmiocie przeszkody w realizacji konkurencyjnego rynku gazu ziemnego

25. Sąd odsyłający ma wątpliwości na wstępie co do tego, czy interwencja państwa w ceny gazu ziemnego, taka jak ta przewidziana w rozpatrywanym francuskim uregulowaniu, stanowi z samej swojej natury przeszkodę w realizacji konkurencyjnego rynku gazu ziemnego przewidzianej w art. 3 ust. 1 dyrektywy 2009/73.

26. Sąd odsyłający podnosi w szczególności, że francuskie uregulowanie cechuje po pierwsze okoliczność, iż regulowane ceny nie dotyczą wszystkich dostawców gazu ziemnego, a jedynie niektórych z nich, a w szczególności dostawcy tak zwanego historycznego; po drugie okoliczność, że omawiane uregulowanie nie powstrzymuje ani dostawców objętych regulowanymi taryfami, ani innych dostawców od oferowania wszystkim konsumentom dostaw po cenach niższych od regulowanych taryf; a po trzecie okoliczność, że uregulowanie to oparte jest na zasadzie pokrycia kosztów. Według twierdzeń sądu odsyłającego ta ostatnia cecha pozwala na zapobieżenie stosowaniu przez operatora historycznego nadmiernie niskich cen.

27. Należy w tym względzie wskazać, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału, jakkolwiek z żadnego przepisu dyrektywy 2009/73 ( *20 ) nie wynika obowiązek ustalania cen dostaw gazu ziemnego wyłącznie w oparciu o grę popytu i podaży, wymóg ten wypływa jednak z samego celu i ogólnej systematyki omawianej dyrektywy, której celem, jak wskazuje szereg jej motywów ( *21 ) i wiele jej przepisów ( *22 ), jest realizacja rynku wewnętrznego gazu ziemnego całkowicie i skutecznie otwartego i konkurencyjnego, na którym wszyscy konsumenci mogą swobodnie wybierać swoich dostawców, a wszyscy dostawcy mogą swobodnie dostarczać swoje produkty do klientów ( *23 ).

28. Należy ponadto wskazać, że w wyroku Federutility i in. (C‑265/08, EU:C:2010:205) Trybunał uznał za środek interwencji publicznej w ceny sprzedaży gazu ziemnego środek, który „ze swej natury stanowi przeszkodę w osiągnięciu działającego rynku wewnętrznego gazu” ( *24 ).

29. W niniejszej sprawie rozpatrywane francuskie uregulowanie przewiduje interwencję państwa polegającą w istocie na nałożeniu na niektóre przedsiębiorstwa obowiązku oferowania na rynku pewnym kategoriom klientów sprzedaży gazu ziemnego po cenach wynikających z obliczeń dokonanych według kryteriów i przy użyciu pułapów ustalonych przez władze publiczne.

30. Jak słusznie podnosi Komisja, taryfy ustalone w zastosowaniu tego uregulowania stanowią ceny regulowane niewynikające w żaden sposób ze swobodnej rynkowej gry popytu i podaży. Przeciwnie, taryfy te wynikają z ustaleń dokonanych na podstawie kryteriów określonych przez władze publiczne, pozostających poza dynamiką sił rynkowych.

31. Środek, który wymaga oferowania produktu lub usługi na rynku po ustalonej cenie wpływa zaś siłą rzeczy na swobodę działania zainteresowanych przedsiębiorstw na rozpatrywanym rynku, a w konsekwencji na proces konkurencji przebiegający na tym rynku. Chociaż stopień wpływu takiego środka na rynek zależy od jego subiektywnego i obiektywnego zakresu, nie zmienia to faktu, że taki środek, wpływając na omawiany proces konkurencji, jest ze swej natury sprzeczny z celem realizacji otwartego i konkurencyjnego rynku, zaś to stwierdzenie jest oczywiście niezależne od okoliczności, że środek może ewentualnie mieć uzasadnienie w obowiązujących ramach prawnych.

32. W tym przypadku co prawda, jak wskazują zarówno sąd odsyłający, jak i Republika Francuska, szereg elementów odróżnia francuskie uregulowanie rozpatrywane w niniejszej sprawie od uregulowania włoskiego leżącego u podstaw sprawy Federutility (C‑265/08, EU:C:2010:205), przewidującego ustalanie cen referencyjnych, które wszyscy dostawcy gazu ziemnego byli zobowiązani włączyć do swoich ofert handlowych.

33. Niemniej żadna z cech uregulowania rozpatrywanego w niniejszej sprawie, rozważanych przez sąd odsyłający i wymienionych w pkt 26 niniejszej opinii, nie umożliwia odparcia stwierdzenia, że ustalanie taryf narzuconych przez władze publiczne wpływa siłą rzeczy na grę konkurencyjną, oraz że w konsekwencji uregulowanie takie jak to rozpatrywane w sporze w postępowaniu głównym jest niezgodne z celem realizacji otwartego i konkurencyjnego rynku gazu ziemnego przewidzianym w art. 3 ust. 1 dyrektywy 2009/73.

34. Po pierwsze bowiem okoliczność, że francuski system regulowanych taryf nakłada obowiązek oferowania gazu ziemnego na rynku po określonej cenie tylko niektórym operatorom działającym na rynku, nie wpływa na stwierdzenie, że ze względu na to, iż ogranicza on swobodę działania tych przedsiębiorstw na rynku, wpływa na przebiegający na nim proces konkurencyjny. Takie uregulowanie powoduje nierówność operatorów działających na rynku i jest w sposób oczywisty sprzeczne z wymogiem, wskazanym w motywie 3 dyrektywy 2009/73 i w orzecznictwie wymienionym w pkt 27 niniejszej opinii, aby wszyscy operatorzy mogli swobodnie dostarczać swoje produkty do swoich klientów.

35. Po drugie, w tym samym kontekście, okoliczność, że przedsiębiorstwa, których dotyczą regulowane taryfy, mogą również swobodnie ustalać swoją ofertę na rynku, nie może w żaden sposób podważyć stwierdzenia, iż rozpatrywana interwencja państwa wpływa na rynkową grę konkurencyjną. Niezależnie bowiem od tej możliwości, w wyniku interwencji państwa na rynku istnieją siłą rzeczy dwa segmenty: segment „regulowany” – który ma zresztą na rynku gazu ziemnego we Francji znaczne rozmiary ( *25 ) – w którym ceny produktów lub usług są ustalane poza grą konkurencyjną, i segment wolny. Taki podział rynku jest sam w sobie niezgodny z ideą rynku wewnętrznego gazu ziemnego całkowicie i skutecznie otwartego i konkurencyjnego. W tym względzie stwierdzenie rządu francuskiego, powtórzone przez sąd odsyłający, zgodnie z którym regulowane taryfy odgrywają w praktyce rolę pułapu odniesienia dla ustalania cen dostaw oferowanych przez innych dostawców, dowodzi, że taryfy te mają konkretny wpływ na rynek.

36. Po trzecie, okoliczność, że ustalanie regulowanych taryf oparte jest na zasadzie pokrycia kosztów nie może również zmienić stwierdzenia, zgodnie z którym regulowane taryfy wpływają na konkurencję. Cecha ta bowiem, z pewnością nie mająca prokonkurencyjnego skutku, wydaje mi się raczej wywierać skutek w postaci zapewnienia zainteresowanym dostawcom pewnego rodzaju gwarancji, że poprzez regulowane taryfy będą oni w stanie pokryć wszystkie swoje koszty, przynajmniej w odniesieniu do klientów korzystających z tych taryf. Należy tymczasem stwierdzić, że inni dostawcy nie mają podobnej gwarancji, co jest dla nich niezaprzeczalnie niekorzystne z punktu widzenia konkurencji, a wynika z istnienia tego uregulowania.

37. Jeśli chodzi wreszcie o przekonanie sądu odsyłającego, zgodnie z którym regulowane taryfy stanowią przeszkodę dla dominującego operatora w stosowaniu nadmiernie niskich cen, nie wydaje mi się ono istotne dla dokonania oceny wpływu tych taryf na konkurencję, ponieważ taka praktyka jest już zakazana przez uregulowania w dziedzinie nadużywania pozycji dominującej, w szczególności przez art. 102 TFUE.

38. Reasumując uważam, że interwencja państwa członkowskiego polegająca na zobowiązaniu pewnych dostawców, wśród nich dostawcy historycznego, do oferowania końcowemu odbiorcy dostaw gazu według regulowanych taryf, która jednak nie stoi na przeszkodzie oferowaniu konkurencyjnych dostaw po cenach niższych od tych taryf przez wszystkich dostawców na rynku, stanowi z samej swojej natury przeszkodę w realizacji konkurencyjnego rynku gazu ziemnego wymienionego w art. 3 ust. 1 dyrektywy 2009/73.

B – W przedmiocie przesłanek interwencji państw członkowskich

39. Z orzecznictwa Trybunału wynika, że chociaż interwencja państwa w ustalanie cen dostaw gazu ziemnego do końcowego odbiorcy stanowi przeszkodę w realizacji konkurencyjnego rynku gazu ziemnego, interwencja ta może być jednak dopuszczalna w ramach dyrektywy 2009/73 z zastrzeżeniem, że spełnione zostaną ustanowione przez nią przesłanki ( *26 ).

40. Jak bowiem wyjaśniono w motywach 43 i 44 tej dyrektywy, poza celem stworzenia otwartego i konkurencyjnego rynku wewnętrznego gazu ziemnego, dyrektywa 2009/73 ma również na celu zagwarantowanie utrzymania „wysokich standardów” usługi publicznej, ochronę końcowego odbiorcy i zapewnienie bezpieczeństwa dostaw. Dla realizacji tego ostatniego celu w art. 3 ust. 1 dyrektywy 2009/73 wyjaśniono, że ma on zastosowanie „bez uszczerbku” dla ust. 2 tego samego artykułu.

41. Z orzecznictwa Trybunału wynika, że w świetle tego ostatniego przepisu ( *27 ) oraz wymienionego w nim art. 106 TFUE ( *28 ) interwencja państwa członkowskiego w ustalanie cen dostaw gazu ziemnego jest dopuszczalna jedynie przy spełnieniu trzech przesłanek. Po pierwsze, interwencja powinna realizować cel leżący w ogólnym interesie gospodarczym; po drugie musi być zgodna z zasadą proporcjonalności; i po trzecie musi przewidywać jasno określone, przejrzyste, niedyskryminacyjne i weryfikowalne zobowiązania z zakresu usług publicznych, oraz powinna gwarantować równy dostęp przedsiębiorstw gazowych Unii do odbiorców. Sąd odsyłający w ramach swojego drugiego pytania prejudycjalnego ma wątpliwości co do zakresu tych przesłanek i ich stosowania w niniejszej sprawie.

1. W przedmiocie ogólnego interesu gospodarczego

42. Jeśli chodzi o pierwszą przesłankę, czyli że interwencja państwa w ustalanie cen dostaw gazu ziemnego ma być uzasadniona realizacją ogólnego interesu gospodarczego, sąd odsyłający w ramach swojego drugiego pytania prejudycjalnego lit. a) zastanawia się nad tym, w jakim stopniu i pod jakimi warunkami państwo członkowskie może realizować cele ogólnego interesu gospodarczego inne niż utrzymanie cen dostaw na rozsądnym poziomie, który to cel uznany został przez Trybunał w wyroku Federutility (C‑265/08, EU:C:2010:205). Sąd odsyłający odnosi się w szczególności do celów bezpieczeństwa dostaw i spójności terytorialnej, wymienionych w art. L. 100‑1 kodeksu energetycznego, które zostały podniesione przez rząd francuski w ramach postępowania głównego jako cele, do których zmierza system obejmujący regulowane taryfy.

43. W tym względzie pragnę na wstępie wskazać, że chociaż dyrektywa 2003/73 nie definiuje pojęcia „ogólnego interesu gospodarczego” ( *29 ), to jednak z orzecznictwa wynika, iż odesłanie w art. 3 ust. 2 tej dyrektywy zarówno do tego pojęcia, jak i do art. 106 TFUE, który dotyczy przedsiębiorców, na których spoczywa obowiązek świadczenia usług leżących w ogólnym interesie gospodarczym, prowadzi do wniosku, że omawiane pojęcie należy interpretować w świetle tego ostatniego postanowienia traktatu ( *30 ).

44. Ogólniej rzecz ujmując sądzę, że zgodnie z systemowym i spójnym podejściem w prawie Unii przesłanka przewidziana w dyrektywie 2009/73, zgodnie z którą zobowiązania z zakresu usług publicznych w sektorze gazu mają zostać nałożone „w ogólnym interesie gospodarczym”, należy interpretować w świetle innych właściwych przepisów prawa Unii, a w szczególności prawa pierwotnego. Z tego punktu widzenia nieuniknione jest umiejscowienie tej interpretacji w nowym kontekście wynikającym z wejścia w życie traktatu z Lizbony, zawierającego, poza art. 106 TFUE, również art. 14 TFUE, nowy protokół nr 26 w sprawie usług świadczonych w interesie ogólnym (zwany dalej „protokołem nr 26”) oraz art. 36 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej dotyczący dostępu do usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, który uzyskał tę samą moc prawną co traktaty.

45. W tym nowym kontekście analiza właściwych przepisów, a także orzecznictwa Trybunału, prowadzi mnie do następujących rozważań.

46. Pierwsza uwaga dotyczy roli, jaką należy przyznać państwom członkowskim przy definiowaniu celów leżących w ogólnym interesie gospodarczym, które mogą uzasadnić nałożenie zobowiązań z zakresu usług publicznych. W tym względzie pragnę wskazać, że protokół nr 26 uznaje wyraźnie w sposób ogólny zasadniczą rolę i szeroki zakres uprawnień dyskrecjonalnych organów państw członkowskich w zakresie świadczenia, zlecania i organizowania usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym ( *31 ). W odniesieniu w szczególności do sektora gazu ziemnego ze zdania drugiego motywu 47 dyrektywy 2009/73 wynika, że „[w]ymogi usługi publicznej należy określać na poziomie krajowym, z uwzględnieniem sytuacji krajowej; prawo [Unii] powinno być jednak przestrzegane przez państwa członkowskie” ( *32 ).

47. Podejście to, zmierzające do przyznania szerokiego zakresu uznania państwom członkowskim ( *33 ), odzwierciedlone jest w orzecznictwie dotyczącym zobowiązań z zakresu usług publicznych w sektorze energetycznym, w którym Trybunał, odnosząc się do celu charakterystycznego dla art. 106 TFUE i dotyczącego go orzecznictwa ( *34 ), wskazał, że państwom członkowskim przysługuje uprawnienie – pod warunkiem przestrzegania prawa Unii – do określania zakresu i organizacji świadczenia usług w ogólnym interesie gospodarczym w danym państwie ( *35 ).

48. Druga uwaga, do pewnego stopnia związana z pierwszą, dotyczy możliwości państw członkowskich uwzględnienia przy definiowaniu celów leżących w ogólnym interesie gospodarczych swojej sytuacji i swojej polityki krajowej. Tym samym, ogólnie rzecz biorąc, protokół nr 26 uznaje wyraźnie wymóg uwzględnienia różnorodności usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym oraz różnic w potrzebach i preferencjach odbiorców mogących wynikać z odmiennej sytuacji geograficznej, społecznej lub kulturowej ( *36 ). Ten sam wymóg znajduje wyraz w odniesieniu do sektora gazowego zarówno w motywie 44 dyrektywy 2009/73 ( *37 ), jak i w orzecznictwie Trybunału, zgodnie z którym przy określaniu zakresu i organizacji świadczenia usług w ogólnym interesie gospodarczym w państwach członkowskich są one uprawnione do uwzględnienia celów odpowiadających ich polityce krajowej ( *38 ).

49. Z rozważań tych wynika, że co do zasady do państw członkowskich należy, z uwzględnieniem ich sytuacji i polityki krajowej, zdefiniowanie celów leżących w ogólnym interesie gospodarczym, do jakich chcą zmierzać poprzez nałożenie zobowiązań z zakresu usług publicznych w sektorze gazowym. Niemniej to uprawnienie do określania celów leżących w ogólnym interesie gospodarczym nie jest wyrazem całkowitej swobody państw członkowskich ( *39 ), ale powinno być realizowane w poszanowaniu prawa Unii.

50. Powstaje zatem pytanie o to, jak należy w konkretnym przypadku pogodzić zakres uznania przyznanego państwom członkowskim w odniesieniu do celów leżących w ogólnym interesie gospodarczym, do jakich chcą zmierzać nakładając zobowiązania z zakresu usług publicznych, z wymogiem przestrzegania prawa Unii.

51. W tym względzie należy na wstępie zbadać dyskusyjną do pewnego stopnia kwestię dotyczącą wykładni wyliczenia zawartego w art. 3 ust. 2 dyrektywy 2009/73, wspomnianego w pkt 6 niniejszej opinii. Utrzymuje się bowiem, że przepis ten zawiera wyczerpujące wyliczenie względów ogólnego interesu gospodarczego mogących uzasadnić interwencję państwa ( *40 ). Trybunał nie zajął dotychczas stanowiska w tej kwestii, która jest nie bez znaczenia, ponieważ przyjęcie takiej ścisłej wykładni będzie miało tę konsekwencję, że interwencja państwa zmierzająca do celu ogólnego interesu gospodarczego, jak na przykład spójność terytorialna, który nie jest wymieniony na tej liście, nie będzie uzasadniona.

52. W tym względzie podzielam jednak w pełni podejście zasugerowane przez rzecznika generalnego D. Ruiza-Jaraba Colomera, zgodnie z którym lista ta nie dotyczy względów interesu ogólnego, ale wymienia raczej „rodzaje działań”, jakie mogą być przedmiotem zobowiązań z zakresu usług publicznych ( *41 ). Taka wykładnia jest moim zdaniem zgodna z dosłownym brzmieniem rozpatrywanego przepisu, który stwierdza, że zobowiązania z zakresu usług publicznych „mogą odnosić się” do bezpieczeństwa, regularności, jakości i ceny dostaw i do innych wymienionych tam elementów. I tak zgodnie z tym przepisem państwa członkowskie mogą nałożyć na przedsiębiorstwa zobowiązania z zakresu usług publicznych odnoszące się, a więc mające za przedmiot, między innymi bezpieczeństwo, regularność, jakość i cenę dostaw. Zobowiązania te muszą przy tym być zawsze nakierowane na realizację jednego lub więcej celów leżących w ogólnym interesie gospodarczym ( *42 ). Z tych rozważań wynika, że wyliczenie zawarte w art. 3 ust. 2 dyrektywy 2009/73 nie jest w żaden sposób wyczerpującą listą celów leżących w ogólnym interesie gospodarczym, do jakich państwa członkowskie mogą dążyć w ramach tej dyrektywy.

53. Po wyjaśnieniu tej kwestii, jakkolwiek państwa członkowskie zachowują swobodę określania celów leżących w ogólnym interesie gospodarczym, które chcą realizować nakładając zobowiązania z zakresu usług publicznych, to jednak nie można pominąć okoliczności, że sektor gazu ziemnego jest dziedziną, w której prawodawca Unii tworzył uregulowania zmierzając wyraźnie do pewnych szczególnych celów.

54. W tym względzie Trybunał wskazał, że w ramach oceny, którą powinny przeprowadzić państwa członkowskie zgodnie z dyrektywą 2009/73, o ile w ogólnym interesie gospodarczym należy nałożyć na przedsiębiorstwa działające w sektorze gazowym zobowiązania z zakresu usług publicznych, o tyle na państwach członkowskich ciąży obowiązek pogodzenia ze sobą celu w postaci liberalizacji oraz innych celów, do których zmierza dyrektywa 2009/73 ( *43 ).

55. Ten wymóg poszukiwania równowagi, jaki Trybunał postawił w odniesieniu do celów wskazanych wyraźnie przez prawodawcę Unii w dyrektywie 2009/73, jest moim zdaniem przejawem szczególnego znaczenia tych celów. Chodzi bowiem o cele, które prawodawca Unii wyraźnie uznał za niezbędne do realizacji. Wynika z tego, że realizacja tych celów może odgrywać ważniejszą rolę w analizie proporcjonalności środka nakładającego zobowiązania z zakresu usług publicznych, mogącego naruszyć cel bardziej ogólny, do którego zmierza dyrektywa 2009/73, polegający na otwarciu rynków z zamiarem stworzenia rynku wewnętrznego gazu ziemnego.

56. W niniejszej sprawie z powyższych rozważań wynika, że bezpieczeństwo dostaw energii stanowi niewątpliwie cel leżący w ogólnym interesie gospodarczym, który może z poszanowaniem innych przesłanek uzasadnić interwencję państwa w cenę dostaw gazu ziemnego. Już bowiem na poziomie prawa pierwotnego art. 194 ust. 1 lit. b) TFUE wskazuje bezpieczeństwo dostaw energii w Unii jako jeden z podstawowych celów polityki Unii w dziedzinie energetyki. Następnie, jeśli chodzi w szczególności o dziedzinę gazu ziemnego, z szeregu motywów i artykułów dyrektywy 2009/73 wynika, że przewiduje ona wyraźnie bezpieczeństwo dostaw energii jako jeden ze swoich podstawowych celów ( *44 ). Dokładniej rzecz ujmując dyrektywa 2009/73 uznaje raczej wyraźnie bezpieczeństwo dostaw energii za jeden z celów, które należy uwzględnić przy ewentualnym nakładaniu zobowiązań z zakresu usług publicznych w sektorze gazu ziemnego ( *45 ).

57. Natomiast spójność terytorialna nie została w sposób szczególny wymieniona w dyrektywie 2009/73 jako cel leżący w ogólnym interesie gospodarczym, mogący uzasadnić nałożenie zobowiązań z zakresu usług publicznych w dziedzinie gazu ziemnego. Niemniej należy w tym względzie wskazać z jednej strony, że art. 14 TFUE uznaje wyraźnie rolę odgrywaną przez usługi świadczone w ogólnym interesie gospodarczym we wspieraniu spójności terytorialnej w Unii, oraz z drugiej strony, że art. 36 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej wymienia wyraźnie spójność terytorialną w ramach prawa dostępu do usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym. Co więcej, o ile interwencja państwa ma na celu spójność terytorialną w tym rozumieniu, że zmierza do umożliwienia powszechnego i równego dostępu do gazu ziemnego na całym terytorium państwa członkowskiego, a więc cel polega na unikaniu sytuacji, w której niektóre regiony kraju, na przykład ze względu na swoje położenie geograficzne lub warunki naturalne byłyby pozbawione tego dostępu, o tyle realizację takiego celu należy niewątpliwie uważać za zgodną z dyrektywą 2009/73, w szczególności z jej art. 3 ust. 3, który przewiduje, że „[w] szczególności państwa członkowskie podejmują odpowiednie środki w celu ochrony odbiorców końcowych na obszarach oddalonych, którzy są podłączeni do systemu gazowego”. W tych okolicznościach należy uznać, że interpretowany w ten sposób cel spójności terytorialnej stanowi integralną część celów, do których zmierza dyrektywa 2009/73.

58. Reasumując, z powyższych rozważań wynika, że dyrektywa 2009/73, w szczególności jej art. 3 ust. 2 interpretowany w świetle art. 14 i 106 TFUE, a także protokołu nr 26, pozwala państwom członkowskim na dokonanie oceny, czy należy w ogólnym interesie gospodarczym nałożyć na przedsiębiorstwa działające w sektorze gazowym zobowiązania z zakresu usług publicznych dotyczące ceny dostaw gazu ziemnego w celu w szczególności zapewnienia bezpieczeństwa dostaw i spójności terytorialnej, z zastrzeżeniem spełnienia wszystkich innych przewidzianych w niej przesłanek.

2. W przedmiocie poszanowania zasady proporcjonalności

59. Druga przesłanka, jaką należy spełnić, aby interwencja państwa członkowskiego w ustalanie cen dostaw gazu ziemnego mogła być dopuszczalna, polega na tym, że zobowiązania z zakresu usług publicznych nałożone na przedsiębiorstwa muszą być zgodne z zasadą proporcjonalności. Podkreślając wymóg ścisłej kontroli poszanowania tej zasady Trybunał wyjaśnił, że omawiane zobowiązania z zakresu usług publicznych mogą naruszać swobodę ustalania cen dostawy gazu ziemnego jedynie w zakresie niezbędnym do osiągnięcia celu leżącego w ogólnym interesie gospodarczym, do którego zmierzają ( *46 ).

60. Poszanowanie zasady proporcjonalności wymaga w pierwszej kolejności, aby środek nadawał się do realizacji celu leżącego w ogólnym interesie gospodarczym, do którego zmierza ( *47 ). Po drugie, jeśli chodzi o czas trwania interwencji państwa w ceny, Trybunał orzekł, że powinna ona być ograniczona w czasie, w zakresie w jakim jest to ściśle niezbędne do osiągnięcia celu, do którego interwencja ta zmierza; w szczególności, środek, który ze swej natury stanowi przeszkodę w osiągnięciu działającego rynku wewnętrznego gazu, nie może mieć charakteru trwałego ( *48 ). Po trzecie Trybunał wskazał, że wprowadzony w życie sposób interweniowania nie powinien wykraczać poza to, co jest niezbędne dla osiągnięcia celu leżącego w ogólnym interesie gospodarczym, do którego interwencja zmierza ( *49 ). Po czwarte, proporcjonalność środka należy także oceniać z punktu widzenia jego zakresu stosowania ratione personae ( *50 ).

61. Do sądu krajowego należy w ramach sporu w postępowaniu głównym dokonanie oceny, czy nałożenie na niektórych dostawców obowiązku oferowania pewnym kategoriom klientów dostaw gazu ziemnego według regulowanych taryf spełnia wymogi proporcjonalności. Trybunał może jednak udzielić mu, w miarę możliwości i na podstawie posiadanych informacji, niezbędnych w tym celu wskazówek w oparciu o prawo Unii ( *51 ).

a) W przedmiocie zdolności środka do realizacji zamierzonych celów leżących w ogólnym interesie gospodarczym

62. W pierwszej kolejności sąd odsyłający będzie musiał dokonać oceny, czy rozpatrywany środek w zamierzonym kształcie nadaje się do realizacji wymienionych celów, mianowicie celu bezpieczeństwa dostaw i celu spójności terytorialnej. Zdolność środka wymaga istnienia bezpośredniego związku pomiędzy nałożonym obowiązkiem a wymienionym celem. W tym względzie należy dokonać rozróżnienia pomiędzy omawianymi dwoma celami.

63. Jeśli chodzi o bezpieczeństwo dostaw, sąd odsyłający odnosi się do argumentu przedstawionego przez rząd francuski, zgodnie z którym wybór w zakresie zaopatrzenia dostawcy historycznego i tworzenie jego portfela dostaw głównie poprzez umowy długoterminowe zindeksowane na cenę ropy zapewnia większe bezpieczeństwo dostaw. Ponadto w swoich uwagach rząd francuski dodaje, że niestabilność hurtowego rynku gazu ziemnego może spowodować chwiejność ceny gazu, odbijającą się na cenie dostaw gazu do końcowych odbiorców. Regulowane taryfy oraz ich sposób obliczania zawierają mechanizm uśredniania ceny gazu, amortyzując w rezultacie wpływ raptownych zmian wynikających z chwiejności ceny ropy i gazu na końcowego odbiorcę.

64. Należy w tym względzie w pierwszej kolejności wskazać, że żaden element akt sprawy nie wskazuje na istnienie obowiązku dostawców, których dotyczą regulowane taryfy (ani innych dostawców), zawierania długoterminowych umów zaopatrzenia, które miałyby na celu zapewnienie bezpieczeństwa dostaw po rozsądnych cenach (mianowicie według regulowanych taryf) w przypadku kryzysu energetycznego lub znacznej chwiejności cen ( *52 ). Postanowienie odsyłające odnosi się co więcej do „wyboru” w zakresie zaopatrzenia dostawcy historycznego, co wydawałoby się wskazywać, że zawarcie długoterminowych umów stanowi raczej decyzję handlową omawianego dostawcy, a nie ciążący na nim obowiązek prawny. W braku związku pomiędzy zawarciem długoterminowych umów zaopatrzenia a regulowanymi taryfami, nie jest jasne, na podstawie informacji zawartych w aktach sprawy, w jaki sposób nałożenie tych taryf miałoby być uzasadnione istnieniem tych umów.

65. Po drugie, jakkolwiek nie jest wykluczone, że w przypadku kryzysu energetycznego powodującego znaczny wzrost cen środek obejmujący obowiązek oferowania i dostarczania gazu ziemnego po określonej cenie może być ewentualnie uważany za właściwy dla zapewnienia bezpieczeństwa dostaw, to jednak należy stwierdzić, że taka możliwość interwencji o wyjątkowym charakterze została przewidziana pod surowymi warunkami w art. L. 410‑2 akapit trzeci kodeksu handlowego. Do sądu odsyłającego należy dokonanie oceny, czy występuje nagła zmienność cen gazu ziemnego wynikająca z chwiejności ceny samego gazu lub ropy naftowej, która uzasadniałaby przyjęcie środka stanowiącego w istocie trwałą interwencję państwa w cenę. Przy dokonywaniu oceny proporcjonalności rozpatrywanego środka z punktu widzenia celu bezpieczeństwa dostaw sąd odsyłający powinien również uwzględnić środki przyjęte w ramach rozporządzenia 994/2010 ( *53 ).

66. Jeśli chodzi o spójność terytorialną, postanowienie odsyłające przytacza argument rządu francuskiego, zgodnie z którym regulowane taryfy sprzedaży gazu pozwalają na harmonizację cen na całym terytorium krajowym. W swoich uwagach Republika Francuska podnosi, że koszt przesyłu poprzez sieć przesyłową zafakturowany na dostawców gazu przez dystrybutora może różnić się znacznie w zależności od oddalenia odbiorcy od głównej infrastruktury przesyłowej, oraz że w tych okolicznościach regulacja taryf pozwalałaby na złagodzenie różnic w kosztach w odniesieniu do klienta poprzez wprowadzenie częściowego wyrównania.

67. Osiągnięcie celu spójności terytorialnej, w kształcie zdefiniowanym w pkt 57 niniejszej opinii, poprzez nałożenie obowiązku dostaw gazu po określonej cenie nie wydaje mi się wykluczone. Do sądu odsyłającego należy jednak dokonanie oceny w ramach analizy niezbędnego charakteru środka, czy nie istnieją środki równie właściwe do zapewnienia tego celu, ale w mniejszym stopniu naruszające realizację otwartego rynku wewnętrznego gazu ziemnego, niż ogólny nakaz stosowania określonych cen nie odnoszący się do pewnych kategorii klientów znajdujących się w odległych rejonach i określanych według obiektywnych geograficznych kryteriów, ale do całości pewnych kategorii klientów określanych na podstawie ich zużycia gazu.

b) W przedmiocie długości trwania środka

68. W drugiej kolejności, jeśli chodzi o czas trwania środka, należy wskazać na podstawie informacji przedstawionych Trybunałowi, że wydaje się, iż rozpatrywane francuskie uregulowanie nie przewiduje żadnych ograniczeń długości trwania obowiązku oferowania końcowym odbiorcom dostaw gazu ziemnego według regulowanych taryf, co czyni ten obowiązek trwałym. Co prawda, jak podkreśla rząd francuski w swoich uwagach, francuskie uregulowanie przewiduje obowiązek periodycznego badania regulowanych taryf ( *54 ), niemniej wydaje się, że ten obowiązek okresowej rewizji dotyczy ustalania poziomu tych taryf, a nie konieczności i metod interwencji państwa w ceny w zależności od zmian zachodzących w sektorze gazu. Nie wydaje się zatem, aby mógł on podważyć stwierdzenie dotyczące trwałego charakteru tej interwencji ( *55 ).

69. Do sądu odsyłającego należy dokonanie oceny, czy nałożenie obowiązku, w kształcie takim jak przewidziany, o w istocie trwałym charakterze, dostaw gazu ziemnego po określonej cenie może być uważane za ograniczone do tego, co jest ściśle niezbędne dla osiągnięcia obu wymienionych celów.

c) W przedmiocie niezbędnego charakteru środka

70. Po trzecie, do sądu odsyłającego należy także dokonanie oceny niezbędnego charakteru rozpatrywanego uregulowania. Będzie zatem należało do niego dokonanie oceny, czy sposób interwencji państwa w ceny wprowadzony w życie w rozpatrywanym uregulowaniu, w zamierzonym kształcie, nie wykracza poza to niezbędne dla osiągnięcia celów leżących w ogólnym interesie gospodarczym, do których ono zmierza, oraz czy nie istnieją odpowiednie mniej ograniczające środki.

71. W tym względzie w wyroku Federutility (C‑265/08, EU:C:2010:205) Trybunał wskazał, że gdyby okazało się, że interwencja państwa w ceny dostaw gazu ziemnego może być uzasadniona, z wymogu proporcjonalności wynikać będzie w szczególności, iż interwencja ta powinna ograniczyć się, co do zasady, do składnika ceny bezpośrednio związanego z podwyżką uwarunkowaną szczególnymi okolicznościami, których wpływ interwencja państwa zamierza ograniczyć ( *56 ).

72. W tym kontekście w ramach swojego drugiego pytania prejudycjalnego lit. b) sąd odsyłający zastanawia się, czy biorąc pod uwagę w szczególności oba wspomniane cele, interwencja państwa w cenę gazu ziemnego może być oparta na zasadzie całkowitego pokrycia kosztów dostawcy historycznego. Ponadto zastanawia się on w istocie, jakie składniki kosztów mogą być pokryte przez regulowane taryfy.

73. Jeśli chodzi na wstępie o dopuszczalność w rozumieniu dyrektywy 2009/73 ustalania regulowanych taryf opartego na zasadzie pokrycia kosztów, należy wskazać, że dyrektywa ta nie dostarcza żadnych wskazówek co do sposobów obliczania takich taryf, ani kosztów, jakie mogą być ewentualnie pokryte. Jak bowiem słusznie wskazuje Komisja, dyrektywa ta oparta jest na koncepcji, zgodnie z którą co do zasady cena dostaw gazu ziemnego powinna wynikać ze swobodnej gry konkurencyjnej. W tych okolicznościach, pod warunkiem, że wszystkie przesłanki interwencji państwa w cenę są spełnione, nic nie stoi co do zasady na przeszkodzie stosowaniu metody ustalania regulowanych taryf opartej na uwzględnieniu kosztów. Powstaje jednak pytanie o to, jakie koszty z punktu widzenia zasady proporcjonalności mogą być brane pod uwagę przy takim ustalaniu.

74. W tym względzie jeśli chodzi o odniesienie do „całkowitych” kosztów, pragnę wskazać na wstępie, że wymóg wyrażony przez Trybunał w pkt 36 i 38 wyroku Federutility (C‑265/08, EU:C:2010:205), zgodnie z którym interwencja państwa w cenę powinna być ograniczona do tego, co niezbędne do osiągnięcia zamierzonego celu, wydaje się wymagać określenia w miarę możliwości składnika ceny, w który konieczna jest interwencja w celu osiągnięcia celu zamierzonego przez planowaną interwencję.

75. Tym samym w niniejszej sprawie, gdyby okazało się, że ustanowienie regulowanych taryf jest rzeczywiście niezbędne dla zapewnienia celu bezpieczeństwa dostaw i celu spójności terytorialnej, w kształcie określonym w pkt 57 niniejszej opinii, wówczas poszanowanie zasady proporcjonalności wymagało będzie ograniczenia interwencji co do zasady do składników ceny, które mogą ulec podwyższeniu ze względu na realizację tych celów.

76. Jak zaś wskazano w pkt 42–58 niniejszej opinii, państwa członkowskie mają szeroki zakres uznania przy określaniu, wykonywaniu i organizacji zobowiązań z zakresu usług publicznych, jakie zamierzają nałożyć na przedsiębiorstwa w sektorze gazu ziemnego w ogólnym interesie gospodarczym, przez co należy im przyznać autonomię organizacyjną w odniesieniu do określania w konkretnym przypadku sposobów funkcjonowania tych obowiązków. Jakkolwiek taka autonomia ma im pozwolić na zorganizowanie tych zobowiązań z zakresu usług publicznych w sposób zapewniający ich działanie, wydaje mi się jednak, że sposób określania regulowanych taryf oparty na całkowitym pokryciu kosztów wymaga siłą rzeczy uwzględnienia kosztów, stanowiących w zastosowaniu tej metody składniki taryfy ( *57 ), które nie mogą wzrosnąć ze względu na realizację celu leżącego w przywołanym ogólnym interesie gospodarczym. W tych okolicznościach mam wątpliwości co do zgodności metody ustalania regulowanych taryf opartej na pokryciu wszystkich kosztów z wyżej wymienionym wymogiem wyrażonym przez Trybunał w wyroku Federutility (C‑265/08, EU:C:2010:205), zgodnie z którym interwencja państwa nie powinna wykraczać poza to, co jest niezbędne dla osiągnięcia zamierzonego przez nią celu leżącego w ogólnym interesie gospodarczym.

77. Następnie, jeśli chodzi o odniesienie do pokrycia kosztów „operatora historycznego”, należy przypomnieć, że art. 3 ust. 2 dyrektywy 2009/73 wymaga, aby zobowiązania z zakresu usług publicznych były niedyskryminacyjne. W tym aspekcie pragnę jednak wskazać na pkt 81–83 niniejszej opinii.

d) W przedmiocie zakresu stosowania ratione personae

78. Po czwarte, należy zbadać przestrzeganie wymogu proporcjonalności w odniesieniu do zakresu stosowania interwencji ratione personae, a dokładniej mówiąc, w odniesieniu do jej beneficjentów. W wyroku Federutility (C‑265/08, EU:C:2010:205) Trybunał rozważał ten aspekt proporcjonalności danego środka z punktu widzenia przywołanego celu, a mianowicie utrzymania ceny dostaw gazu ziemnego na rozsądnym poziomie w celu ochrony końcowego odbiorcy. Orzekł on, że wymóg proporcjonalności nie jest co do zasady spełniony, jeśli z uregulowania korzystają w ten sam sposób jednostki i przedsiębiorstwa, będące odbiorcami końcowymi gazu ( *58 ).

79. Uregulowanie rozpatrywane w niniejszej sprawie przewiduje, że od dnia 1 stycznia 2016 r. beneficjentami dostaw po regulowanych cenach są gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa, które zużywają mniej niż 30000 kilowatogodzin rocznie. Do sądu odsyłającego należy zbadanie, czy taki system, który wydaje się tak samo korzystny dla klientów będących gospodarstwami domowymi i dla małych i średnich przedsiębiorstw, spełnia wymóg proporcjonalności, jeśli chodzi o zakres stosowania ratione personae tego środka w odniesieniu do celów bezpieczeństwa dostaw i spójności terytorialnej.

3. Jasno określony, przejrzysty, niedyskryminacyjny i weryfikowalny charakter zobowiązań z zakresu usług publicznych oraz konieczność równego dostępu przedsiębiorstw gazowych Unii do odbiorców

80. Wreszcie rozpatrywany środek powinien spełniać inne przesłanki wymienione w art. 3 ust. 2 dyrektywy 2009/73, dotyczące jasno określonego, przejrzystego, niedyskryminacyjnego i weryfikowalnego charakteru zobowiązań z zakresu usług publicznych, oraz konieczności równego dostępu przedsiębiorstw gazowych Unii do odbiorców. Stwierdzenie, czy taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, należy do sądu krajowego.

81. W odniesieniu w szczególności do niedykryminacyjnego charakteru nasuwają się następujące refleksje.

82. Na wstępie pragnę wskazać, że art. 3 ust. 2 dyrektywy 2009/73 przewiduje możliwość nałożenia zobowiązań z zakresu usług publicznych ogólnie „na przedsiębiorstwa działające w sektorze gazowym”, a nie tylko na niektóre przedsiębiorstwa. Ponadto z art. 3 ust. 1 tej samej dyrektywy wynika, że państwa członkowskie „nie dyskryminują w odniesieniu do ich praw i obowiązków” przedsiębiorstw gazu ziemnego. Celem przesłanki opartej na niedyskryminacyjnym charakterze jest, aby rozpatrywane obowiązki wiązały w równym stopniu wszystkich operatorów z tego sektora, unikając wywierania wpływu na konkurencję ( *59 ). W tych okolicznościach mechanizm wyznaczania przedsiębiorstw obciążonych zobowiązaniami z zakresu usług publicznych nie powinien z góry wykluczać żadnych przedsiębiorstw działających w sektorze gazowym ( *60 ).

83. W niniejszej sprawie należy stwierdzić, że rozpatrywany system regulowanych taryf ma zastosowanie wyłącznie do niektórych przedsiębiorstw gazowych, zaś z akt sprawy nie wynika, iż jego stosowanie nie jest ograniczone do niektórych operatorów, którzy w danym okresie podlegali mu bez rozróżnienia wyłącznie na podstawie wcześniej zdefiniowanych obiektywnych kryteriów ( *61 ).

V – Wnioski

84. Na podstawie powyższych rozważań proponuję Trybunałowi udzielenie na pytania prejudycjalne przedstawione przez Conseil d’État następującej odpowiedzi: Interwencja państwa członkowskiego polegająca na nałożeniu na niektórych dostawców, w tym na dostawcę historycznego, obowiązku oferowania końcowym odbiorcom dostaw gazu ziemnego według regulowanych taryf, jednak niestojąca na przeszkodzie przedstawianiu konkurencyjnych ofert po cenach niższych od tych taryf przez wszystkich dostawców na rynku, stanowi z samej swojej natury przeszkodę w realizacji konkurencyjnego rynku gazu ziemnego, o którym mowa w art. 3 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/73/WE z dnia 13 lipca 2009 r. dotyczącej wspólnych zasad rynku wewnętrznego gazu ziemnego i uchylającej dyrektywę 2003/55/WE. Dyrektywa 2009/73/WE, w szczególności jej art. 3 ust. 2 interpretowany w świetle art. 14 TFUE i 106 TFUE, a także protokołu nr 26 w sprawie usług świadczonych w interesie ogólnym, pozwala państwom członkowskim na dokonanie oceny, czy należy w ogólnym interesie gospodarczym nałożyć na przedsiębiorstwa działające w sektorze gazowym zobowiązania z zakresu usług publicznych dotyczące ceny dostaw gazu ziemnego w celu w szczególności zapewnienia bezpieczeństwa dostaw i spójności terytorialnej, z zastrzeżeniem spełnienia z jednej strony wszystkich przesłanek zawartych w art. 3 ust. 2 tej dyrektywy, a w szczególności niedyskryminacyjnego charakteru tych obowiązków, a z drugiej strony poszanowania w rozpatrywanym środku zasady proporcjonalności. W takim przypadku art. 3 ust. 2 dyrektywy 2009/73 nie stoi co do zasady na przeszkodzie metodzie ustalania ceny opartej na uwzględnieniu kosztów, pod warunkiem, że stosowanie takiej metody nie skutkuje tym, iż interwencja państwa wykracza poza to co jest niezbędne dla osiągnięcia zamierzonych przez nią celów leżących w ogólnym interesie gospodarczym.

( *1 ) Język oryginału: francuski.

( *2 ) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 lipca 2009 r. dotycząca wspólnych zasad rynku wewnętrznego gazu ziemnego i uchylająca dyrektywę 2003/55/WE (Dz.U. L 211, s. 94).

( *3 ) „Trzeci pakiet energetyczny” został przyjęty w lipcu 2009 r. i obejmuje, wraz z dyrektywą 2009/73, również dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/72/WE z dnia 13 lipca 2009 r. dotyczącą wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej i uchylającą dyrektywę 2003/54/WE (Dz.U. L 211, s. 55), oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 713/2009 z dnia 13 lipca 2009 r. ustanawiające Agencję ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki (Dz.U. L 211, s. 1), rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 714/2009 z dnia 13 lipca 2009 r. w sprawie warunków dostępu do sieci w odniesieniu do transgranicznej wymiany energii elektrycznej i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1228/2003 (Dz.U. L 211, s. 15), oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 715/2009 z dnia 13 lipca 2009 r. w sprawie warunków dostępu do sieci przesyłowych gazu ziemnego i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1775/2005 (Dz.U. L 211, s. 36).

( *4 ) Zobacz motyw 3 dyrektywy 2009/73.

( *5 ) Zobacz motywy 44 i 47 dyrektywy 2009/73.

( *6 ) Ibidem.

( *7 ) Zobacz art. L. 100‑1 kodeksu energetycznego.

( *8 ) Zobacz art. L. 121‑32 kodeksu energetycznego. Co do postanowień umów z zakresu usług publicznych pomiędzy państwem a GDF Suez, zob. art. L. 121‑46 kodeksu energetycznego, oraz przypis 52 do niniejszej opinii.

( *9 ) Zobacz art. L. 445‑1 kodeksu energetycznego.

( *10 ) Dekret nr 2009‑1603 z dnia 18 grudnia 2009 r. dotyczący taryf regulowanych sprzedaży gazu ziemnego, w brzmieniu zmienionym dekretem 2013‑400 z dnia 16 maja 2013 r. (JORF nr 113 z dnia 17 maja 2013 r., s. 8189, poz. nr 12).

( *11 ) Zobacz art. 2 dekretu nr 2009‑1603 w brzmieniu zmienionym dekretem 2013‑400 z dnia 16 maja 2013 r.

( *12 ) Zobacz ustawę nr 2014–344 z dnia 17 marca 2014 r. w sprawie zużycia (JORF nr 65 z dnia 18 marca 2014 r., s. 5400, poz. nr 1).

( *13 ) Artykuł L. 445‑3 kodeksu energetycznego w związku z art. L. 441‑1 tego samego kodeksu.

( *14 ) Zobacz art. 3 dekretu nr 2009‑1603 w brzmieniu zmienionym dekretem 2013‑400 z dnia 16 maja 2013 r. Zgodnie z art. 4 tego dekretu koszty inne niż koszty zaopatrzenia obejmują w szczególności koszty używania sieci dystrybucyjnych gazu ziemnego, magazynowania i sprzedawania dostarczanych usług, w tym rozsądną marżę handlową. Zobacz także opinię francuskiego urzędu ds. konkurencji nr 13-A-09 z dnia 25 marca 2013 r. w sprawie projektu dekretu dotyczącego regulowanych taryf sprzedaży gazu ziemnego, s. 4.

( *15 ) Zobacz art. 3 dekretu nr 2009‑1603 w brzmieniu zmienionym dekretem 2013‑400 z dnia 16 maja 2013 r.

( *16 ) Artykuł 5 dekretu nr 2009‑1603 w brzmieniu zmienionym dekretem nr 2013‑400.

( *17 ) Ibidem.

( *18 ) Artykuł 6 dekretu nr 2009‑1603 w brzmieniu zmienionym dekretem nr 2013‑400.

( *19 ) Zobacz w szczególności wyroki Enel Produzione (C‑242/10, EU:C:2011:861) dotyczący dyrektywy 2003/54/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 czerwca 2003 r. dotyczącej wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej i uchylającej dyrektywę 96/92/WE (Dz.U. L 176, s. 37) i Komisja/Polska (C‑36/14, EU:C:2015:570).

( *20 ) Trybunał przyjął z początku tę wykładnię w wyroku Federutility i in. (C‑265/08, EU:C:2010:205, pkt 18) w odniesieniu do dyrektywy 2003/55/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 czerwca 2003 r. dotyczącej wspólnych zasad rynku wewnętrznego gazu ziemnego i uchylającej dyrektywę 98/30/WE (Dz.U. L 176, s. 57). Następnie wskazał, że ta wykładnia i wskazówki dotyczące dopuszczalności interwencji państwa polegającej na regulowaniu cen, zawarte w wyroku Federutility, dotyczą w pełni także dyrektywy 2009/73 (zob. wyrok Komisja/Polska, C‑36/14, EU:C:2015:570, pkt 45 i 53).

( *21 ) Zobacz motywy 3, 5, 22, 33 i 44 dyrektywy 2009/73.

( *22 ) Zobacz art. 3 ust. 1 i 4, art. 13 ust. 1 lit. a), art. 34 ust. 2, art. 37, 40 lit. a) i art. 48 ust. 3 lit. a) dyrektywy 2009/73.

( *23 ) Zobacz podobnie wyrok Federutility i in. (C‑265/08, EU:C:2010:205, pkt 18). Zobacz również wyrok Komisja/Polska (C‑36/14, EU:C:2015:570, pkt 45).

( *24 ) Zobacz pkt 35 tego wyroku. Zobacz także wyrok Komisja/Polska (C‑36/14, EU:C:2015:570, pkt 56).

( *25 ) I tak z rocznego sprawozdania z działalności KRE za rok 2014 (s. 3) wynika, że w 2014 r. 67,5% wszystkich gospodarstw domowych (odpowiadające 68,7% rocznego zużycia) i 40,2% wszystkich użytkowników niebędących gospodarstwami domowymi (odpowiadające 10,4% rocznego zużycia) korzystało z dostaw według regulowanych taryf.

( *26 ) Zobacz w odniesieniu do dyrektywy 2003/55 wyrok Federutility i in. (C‑265/08, EU:C:2010:205, pkt 24) i w odniesieniu do dyrektywy 2009/73 wyrok Komisja/Polska (C‑36/14, EU:C:2015:570, pkt 52 i 53). Zobacz także przypis 20 do niniejszej opinii.

( *27 ) Zobacz w odniesieniu do dyrektywy 2003/55 wyroki: Federutility i in. (C‑265/08, EU:C:2010:205, pkt 20–22 i 47); Komisja/Polska (C‑36/14, EU:C:2015:570, pkt 51 i 52).

( *28 ) Zobacz w odniesieniu do dyrektywy 2003/55 wyrok Federutility i in. (C‑265/08, EU:C:2010:205, pkt 33), w odniesieniu do dyrektywy 2003/54 wyroki: Enel Produzione (C‑242/10, EU:C:2011:861, pkt 42); Komisja/Polska (C‑36/14, EU:C:2015:570, pkt 51).

( *29 ) W przedmiocie tego pojęcia zobacz rozważania rzecznika generalnego D. Ruiza-Jaraba Colomera w pkt 53–55 jego opinii w sprawie Federutility i in. (C‑265/08, EU:C:2009:640).

( *30 ) Zobacz wyrok Federutility i in. (C‑265/08, EU:C:2010:205, pkt 26 i przypis 20 powyżej).

( *31 ) Zobacz art. 1 tiret pierwsze protokołu nr 26.

( *32 ) Podkreślenie moje.

( *33 ) W tym względzie pragnę zauważyć, że rzecznik generalny D. Ruiz-Jarabo Colomer w swojej opinii w sprawie Federutility i in. (C‑265/08, EU:C:2009:640, pkt 46) wskazał już, iż niedookreślenie zawarte w dyrektywie 2009/73 odnoszące się do przewidzenia zobowiązań z zakresu usług publicznych świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym wynikało z zamiaru prawodawcy Unii przyznania szerokiego zakresu uznania państwom członkowskim. Stwierdzenie to zostało poczynione w odniesieniu do dyrektywy 2003/55. Niemniej skoro dyrektywa 2009/73 nic nie zmieniła we właściwych przepisach dyrektywy 2003/55, to stwierdzenie dotyczy także dyrektywy 2009/73.

( *34 ) Trybunał uściślił, że przepis ten służy pogodzeniu interesu, jaki mają państwa członkowskie w posługiwaniu się niektórymi przedsiębiorcami jako narzędziami prowadzenia polityki gospodarczej lub społecznej, z interesem, jaki ma Unia w poszanowaniu reguł konkurencji i zachowaniu jedności wspólnego rynku. Zobacz podobnie wyroki: Albany (C‑67/96, EU:C:1999:430, pkt 103), Federutility i in. (C‑265/08, EU:C:2010:205, pkt 28); Enel Produzione (C‑242/10, EU:C:2011:861, pkt 41).

( *35 ) Zobacz wyroki: Federutility i in. (C‑265/08, EU:C:2010:205, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo); Enel Produzione (C‑242/10, EU:C:2011:861, pkt 50).

( *36 ) Zobacz art. 1 tiret drugie protokołu nr 26.

( *37 ) Zgodnie ze zdaniem drugim tego motywu „[w]ażne jest, aby wymogi usługi publicznej podlegały interpretacji na poziomie krajowym, uwzględniając uwarunkowania krajowe i pod warunkiem przestrzegania prawa [Unii]”.

( *38 ) Zobacz wyrok Federutility i in. (C‑265/08, EU:C:2010:205, pkt 29–30).

( *39 ) Wyrażenie to zostało już użyte przez rzecznika generalnego D. Ruiza-Jaraba Colomera w jego opinii w sprawie Federutility i in. (C‑265/08, EU:C:2009:640, pkt 47).

( *40 ) Zobacz odniesienia do piśmiennictwa zawarte w przypisie 30 do opinii rzecznika generalnego D. Ruiza-Jaraba Colomera w sprawie Federutility i in. (C‑265/08, EU:C:2009:640).

( *41 ) Ibidem.

( *42 ) I tak na przykład w sprawie Federutility (C‑265/08, EU:C:2010:205). państwo członkowskie nałożyło zobowiązanie „dotyczące ceny”, mianowicie polegające na wprowadzeniu działania odnoszącego się do ceny dostawy gazu, zmierzającego do celu leżącego w ogólnym interesie gospodarczym stabilności cen dla zapewnienia ochrony końcowego odbiorcy. Zobacz wyrok Federutility i in. (C‑265/08, EU:C:2010:205, pkt 20, 24 i 32). W niniejszej sprawie zobowiązanie z zakresu usług publicznych dotyczy ceny, jednak zmierza, zgodnie z twierdzeniem rządu francuskiego przed sądem odsyłającym, do realizacji leżących w ogólnym interesie gospodarczym celów bezpieczeństwa dostaw i spójności terytorialnej.

( *43 ) Zobacz podobnie w odniesieniu do celu ochrony końcowego odbiorcy wyrok Federutility i in. (C‑265/08, EU:C:2010:205, pkt 32).

( *44 ) Motywy 1, 8, 21, 22, 35, 40, 44, 47 i 55 oraz art. 3 ust. 2, 5 i 7, art. 5 i 6, art. 11 ust. 3 lit. b), art. 11 ust. 5 lit. b), art. 11 ust. 7, 8, art. 13 ust. 2, art. 17 ust. 2 lit. f), art. 22 ust. 1, art. 34 ust. 2, art. 36 ust. 1 lit. a), art. 41 ust. 8, art. 48 ust. 3 lit. b), art. 52 ust. 1 lit. d), art. 52 ust. 4 i 6 dyrektywy 2009/73.

( *45 ) Zobacz w szczególności motywy 44 i 47 dyrektywy 2009/73.

( *46 ) Zobacz wyroki Federutility i in. (C‑265/08, EU:C:2010:205, pkt 33) oraz podobnie wyrok Enel Produzione (C‑242/10, EU:C:2011:861, pkt 42).

( *47 ) Zobacz wyrok Enel Produzione (C‑242/10, EU:C:2011:861, pkt 56).

( *48 ) Wyroki: Federutility i in. (C‑265/08, EU:C:2010:205, pkt 33 i 35); Enel Produzione (C‑242/10, EU:C:2011:861, pkt 75); Komisja/Polska (C‑36/14, EU:C:2015:570, pkt 56).

( *49 ) Wyrok Federutility i in. (C‑265/08, EU:C:2010:205, pkt 36).

( *50 ) Wyroki: Federutility i in. (C‑265/08, EU:C:2010:205, pkt 39); Komisja/Polska (C‑36/14, EU:C:2015:570, pkt 60).

( *51 ) Zobacz podobnie wyroki: Federutility i in. (C‑265/08, EU:C:2010:205, pkt 34); Enel Produzione (C‑242/10, EU:C:2011:861, pkt 49).

( *52 ) Postanowienie odsyłające wymienia art. L. 121‑46 kodeksu energetycznego, który przewiduje, że „[c]ele i sposoby umożliwiające zapewnienie realizacji misji publicznej […] są przedmiotem umów” zawieranych pomiędzy państwem a GDF Suez ze względu na powierzoną jej misję publiczną, oraz że umowa ta dotyczy w szczególności wymogów związanych ze świadczeniem usługi publicznej w dziedzinie bezpieczeństwa dostaw. Niemniej sąd odsyłający wymieniając ten przepis nie przedstawił żadnej informacji co do samego istnienia tych umów. Dokładniej rzecz biorąc, z jednej strony wskazano przed Trybunałem, że ostatnia umowa w zakresie świadczenia usługi publicznej wygasła w dniu 31 grudnia 2013 r. i nie została odnowiona, a z drugiej strony nic nie wskazuje na to, aby ewentualna umowa w zakresie usługi publicznej zawarta przez państwo francuskie i GDF-Suez miała przewidywać obowiązek zawarcia długoterminowych umów zaopatrzenia.

( *53 ) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 994/2010 z dnia 20 października 2010 r. w sprawie środków zapewniających bezpieczeństwo dostaw gazu ziemnego i uchylenia dyrektywy Rady 2004/67/WE (Dz.U. L 295, s. 1).

( *54 ) Rząd francuski zauważa, że KRE corocznie przeprowadza szczegółową analizę wszystkich kosztów zaopatrzenia w gaz ziemny i kosztów innych niż koszty zaopatrzenia, że na podstawie tej analizy KRE ministrowie odpowiedzialni za sprawy gospodarki i energetyki ustalają formułę taryfową oraz sposoby obliczania kosztów innych niż koszty zaopatrzenia przynajmniej raz w roku, oraz że każdy dostawca zmienia wielkości swoich taryf z częstotliwością przewidzianą dekretem (zob. pkt 14–18 niniejszej opinii).

( *55 ) Zobacz w tym względzie wyroki: Federutility i in. (C‑265/08, EU:C:2010:205, pkt 35); Komisja/Polska (C‑36/14, EU:C:2015:570, pkt 57, 58).

( *56 ) Zobacz wyrok Federutility i in. (C‑265/08, EU:C:2010:205, pkt 37,38).

( *57 ) W metodzie ustalania regulowanej ceny, polegającej na tym, że cena ta jest ustalana na podstawie wszystkich kosztów, każdy składnik kosztów stanowi bowiem siłą rzeczy składnik regulowanej ceny.

( *58 ) Zobacz wyroki: Federutility i in. (C‑265/08, EU:C:2010:205, pkt 39–43); Komisja/Polska (C‑36/14, EU:C:2015:570, pkt 60).

( *59 ) Zobacz podobnie opinia rzecznika generalnego D. Ruiza-Jaraba Colomera w sprawie Federutility i in. (C‑265/08, EU:C:2009:640, pkt 81).

( *60 ) Zobacz w tym względzie wyrok Komisja/Francja (C‑220/07, EU:C:2008:354, pkt 31) w odniesieniu do mechanizmu wyznaczania przedsiębiorstw zobowiązanych do dostarczania usługi powszechnej zgodnie z dyrektywą 2002/22/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie usługi powszechnej i związanych z sieciami i usługami łączności elektronicznej praw użytkowników (dyrektywa o usłudze powszechnej) (Dz.U. L 108, s. 51).

( *61 ) Zobacz podobnie wyrok Enel Produzione (C‑242/10, EU:C:2011:861, pkt 86).