Sprawa C‑508/08

Komisja Europejska

przeciwko

Republice Malty

Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Swoboda świadczenia usług transportu morskiego – Rozporządzenie (EWG) nr 3577/92 – Artykuły 1 i 4 – Usługi kabotażu w obrębie państwa członkowskiego – Obowiązek udzielania zamówień publicznych w sposób wolny od dyskryminacji – Udzielenie bez przeprowadzenia uprzedniego postępowania przetargowego wyłącznego zamówienia przed dniem przystąpienia państwa członkowskiego do Unii Europejskiej

Streszczenie wyroku

1. Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Przedmiot sporu – Zmiana w toku postępowania – Zakaz

2. Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego – Skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom przez państwo członkowskie ze względu na jego postępowanie w okresie poprzedzającym jego akcesję do Unii – Rozporządzenie nr 3577/92 – Udzielenie zamówienia publicznego w przedmiocie kabotażu morskiego niepoprzedzone postępowaniem przetargowym

(rozporządzenie Rady nr 3577/92, art. 1, 4)

1. Z art. 38 § 1 lit. c) regulaminu postępowania przed Trybunałem, jak i z orzecznictwa odnoszącego się do tego przepisu, wynika, że skarga wszczynająca postępowanie musi wskazywać przedmiot sporu oraz zawierać zwięzłe przedstawienie zarzutów, zaś owo przedstawienie przedmiotu sporu i zarzutów musi być wystarczająco zrozumiałe i precyzyjne, tak aby pozwalało stronie pozwanej na przygotowanie obrony, a Trybunałowi Sprawiedliwości na dokonanie kontroli. Wynika z tego, że istotne okoliczności faktyczne i prawne, na których opiera się skarga, muszą wynikać w sposób spójny i zrozumiały z tekstu samej skargi oraz że żądania w niej zawarte powinny być sformułowane w sposób pozbawiony dwuznaczności w celu uniknięcia orzekania przez Trybunał ultra petita lub z pominięciem któregoś zarzutu.

Gdy zarówno z brzmienia uzasadnionej opinii, jak i z żądania zawartego w skardze Komisji, wynika jednoznacznie, że zarzucane przez tę ostatnią uchybienie zobowiązaniom ciążącym na danym państwie członkowskim, na mocy rozporządzenia nr 3577/92 dotyczącego stosowania zasady swobody świadczenia usług w transporcie morskim w obrębie państw członkowskich (kabotaż morski), polega na udzieleniu zamówienia publicznego w przedmiocie kabotażu morskiego, bez przeprowadzenia postępowania przetargowego w okresie poprzedzającym jego akcesję zarzut, podniesiony zarówno w replice jak i podczas rozprawy, zgodnie z którym dane państwo członkowskie, uchybiło swoim zobowiązaniom wynikającym z tego rozporządzenia, od dnia jego akcesji do Unii, nie jest zbieżny z żądaniami skargi. Wobec tego Trybunał nie mógłby wypowiedzieć się w przedmiocie takiego zarzutu, po zbadaniu jego zasadności, bez orzekania ultra petita.

(por. pkt 12, 15-19)

2. Skarga, której przedmiotem jest stwierdzenie uchybienia przez państwo członkowskie zobowiązaniom ciążącym na nim na mocy rozporządzenia nr 3577/92 dotyczącego stosowania zasady swobody świadczenia usług w transporcie morskim w obrębie państw członkowskich (kabotaż morski), polega na udzieleniu w dniu 16 kwietnia 2004 r. zamówienia publicznego bez przeprowadzenia postępowania przetargowego, może zostać uwzględniona tylko wówczas gdy wspomniane rozporządzenie mimo wszystko obligowało owe państwo, przed 1 maja 2004 r. – datą akcesji wspomnianego państwa członkowskiego – do przestrzegania niektórych zobowiązań. Takie zobowiązania oznaczałyby w szczególności, że w okresie poprzedzającym stosowanie w odniesieniu do nich rozporządzenia nr 3577/92 państwa musiałyby powstrzymać się od udzielania zamówień publicznych w sposób niezgodny z art. 1 i 4 tego rozporządzenia.

Ponieważ Komisja w żaden sposób nie oparła zarzutów podniesionych na poparcie jej skargi na ewentualnym istnieniu takich zobowiązań, jej skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego nie może zostać uwzględniona.

(por. pkt 20-22)

WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)

z dnia 28 października 2010 r.( )

Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Swoboda świadczenia usług transportu morskiego – Rozporządzenie (EWG) nr 3577/92 – Artykuły 1 i 4 – Usługi kabotażu w obrębie państwa członkowskiego – Obowiązek udzielania zamówień publicznych w sposób wolny od dyskryminacji – Udzielenie bez przeprowadzenia uprzedniego postępowania przetargowego wyłącznego zamówienia przed dniem przystąpienia państwa członkowskiego do Unii Europejskiej

W sprawie C‑508/08

mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie, na podstawie art. 226 WE, uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, wniesioną w dniu 20 listopada 2008 r.,

Komisja Europejska, reprezentowana przez J. Aquilina i K. Simonssona, działających w charakterze pełnomocników, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

strona skarżąca,

przeciwko

Republice Malty, reprezentowanej przez S. Camilleriego, L. Spiteri i A. Fenech, działających w charakterze pełnomocników,

strona pozwana,

TRYBUNAŁ (druga izba),

w składzie: J.N. Cunha Rodrigues, prezes izby, A. Arabadjiev, U. Lõhmus (sprawozdawca), A. Ó Caoimh i P. Lindh, sędziowie,

rzecznik generalny: E. Sharpston,

sekretarz: L. Hewlett, główny administrator,

uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 11 maja 2010 r.,

po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 1 lipca 2010 r.,

wydaje następujący

Wyrok

1 W swojej skardze Komisja Wspólnot Europejskich wnosi do Trybunału o stwierdzenie, że udzielając w dniu 16 kwietnia 2004 r., bez uprzedniego przeprowadzenia postępowania przetargowego, wyłączonego zamówienia na usługi publiczne spółce Gozo Channel Co. Ltd (zwanej dalej „GCCL”), Republika Malty uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy rozporządzenia Rady (EWG) nr 3577/92 z dnia 7 grudnia 1992 r. dotyczącego stosowania zasady swobody świadczenia usług w transporcie morskim w obrębie państw członkowskich (kabotaż morski) (Dz.U. L 364, s. 7), w szczególności na mocy art. 1 i 4 tego rozporządzenia.

Ramy prawne

Akt przystąpienia

2 Artykuł 2 Aktu dotyczącego warunków przystąpienia Republiki Czeskiej, Republiki Estońskiej, Republiki Cypryjskiej, Republiki Łotewskiej, Republiki Litewskiej, Republiki Węgierskiej, Republiki Malty, Rzeczypospolitej Polskiej, Republiki Słowenii i Republiki Słowackiej oraz dostosowań w traktatach stanowiących podstawę Unii Europejskiej (Dz.U. 2003, L 236, s. 33, zwanego dalej „aktem przystąpienia”) stanowi:

„Od dnia przystąpienia nowe państwa członkowskie są związane postanowieniami traktatów założycielskich i aktów przyjętych przez instytucje Wspólnot i Europejski Bank Centralny przed dniem przystąpienia; postanowienia te są stosowane w nowych państwach członkowskich zgodnie z warunkami określonymi w tych traktatach i w niniejszym akcie”.

Rozporządzenie nr 3577/92

3 Zgodnie z art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 3577/92 :

„Od dnia 1 stycznia 1993 r. swobodę w świadczeniu usług transportu morskiego w obrębie państwa członkowskiego (kabotażu morskiego) mają ci armatorzy Wspólnoty, których statki są zarejestrowane i pływają pod banderą państwa członkowskiego, pod warunkiem, że statki te spełniają wszystkie warunki wykonywania kabotażu w tym państwie członkowskim, łącznie ze statkami zarejestrowanymi w Euros, po przyjęciu tego rejestru przez Radę”.

4 Artykuł 4 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi:

„Państwo członkowskie może przyjmować zamówienia [udzielać zamówień] na usługi publiczne lub nakładać obowiązek świadczenia usług publicznych jako warunek prowadzenia [świadczenia] usług kabotażowych, na spółki żeglugowe uczestniczące w świadczeniu regularnych usług na, z i między wyspami [na wyspy, z wysp i między nimi].

Zawsze wtedy, gdy państwo członkowskie przyjmuje [udziela] zamówienia na usługi publiczne lub nakłada obowiązek świadczenia usług publicznych, postępować będzie stosując zasadę niedyskryminowania wobec armatorów Wspólnoty”.

Okoliczności powstania sporu i postępowanie poprzedzające wniesienie skargi

5 W ramach negocjacji dotyczących przystąpienia Republiki Malty do Unii Europejskiej ta ostatnia wydała w dniu 26 października 2001 r. wspólne stanowisko (Konferencja w sprawie przystąpienia do Unii Europejskiej – Malta – doc. 20766/01 CONF–M 80/01) dotyczące rozdziału poświęconego polityce transportowej. Zgodnie z tym wspólnym stanowiskiem „UE przyjmuje do wiadomości, że przed dniem 30 czerwca 2002 r. Malta zamierza zawrzeć umowy na okres pięciu lat, przewidujące w sposób wyraźny zobowiązania do świadczenia usług publicznych, z Sea Malta Co. Ltd i [GCCL] oraz że po wygaśnięciu tych umów będą przeprowadzane postępowania przetargowe zgodnie z właściwymi postanowieniami acquis”.

6 W odpowiedzi na skierowane do niej przez Komisję żądanie udzielenia informacji, pismem z dnia 7 marca 2005 r. Republika Malty potwierdziła, że w dniu 16 kwietnia 2004 r. rząd udzielił GCCL i Sea Malta Co. Ltd. dwóch zamówień w przedmiocie zobowiązania do świadczenia usług publicznych obejmujących zapewnienie usług transportu morskiego pomiędzy wyspami Maltą i Gozo; każde z tych zamówień zostało udzielone na okres sześciu lat.

7 W tej sytuacji Komisja postanowiła wszcząć postępowanie w trybie art. 226 WE. W wezwaniu do usunięcia uchybienia z dnia 10 kwietnia 2006 r. instytucja ta wskazała, że wspomniane zamówienia, których udzielenia nie poprzedziło postępowanie przetargowe, nie były zgodne z prawem wspólnotowym, ponieważ, po pierwsze, nie zostały udzielone w ramach niedyskryminującego postępowania, a po drugie, nie wykazano ani ich konieczność, ani proporcjonalność.

8 W dniu 12 czerwca 2006 r. Republika Malty odpowiedziała na wezwanie do usunięcia uchybienia.

9 Uznawszy otrzymaną odpowiedź za niesatysfakcjonującą, Komisja w dniu 15 grudnia 2006 r. wydała uzasadnioną opinię, w której stwierdziła, że udzielając GCCL, w dniu 16 kwietnia 2004 r., wyłącznego zamówienia obejmującego zapewnienie usług transportu morskiego pomiędzy wyspami Maltą i Gozo bez uprzedniego przeprowadzenia postępowania przetargowego, Republika Malty uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy rozporządzenia nr 3577/92, w szczególności jego art. 1 i 4. Komisja wezwała to państwo członkowskie do podjęcia niezbędnych środków w celu dostosowania się do tej opinii w terminie dwóch miesięcy od dnia jej otrzymania.

10 Republika Malty odpowiedziała na wspomnianą uzasadnioną opinię pismem z dnia 15 czerwca 2008 r., w którym poinformowała Komisję, że zostały rozpoczęte przygotowania do ogłoszenia postępowania przetargowego na usługi transportu morskiego pomiędzy wyspami Maltą i Gozo, który to przetarg powinien zostać przeprowadzony najpóźniej w październiku 2008 roku.

11 W tych okolicznościach Komisja wniosła niniejszą skargę.

W przedmiocie skargi

12 Na poparcie swojej skargi Komisja podnosi, po pierwsze, iż z art. 4 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 3577/92 wynika, że udzielenie zamówienia publicznego w przedmiocie kabotażu morskiego powinno zostać poprzedzone przeprowadzeniem niedyskryminującego i otwartego na poziomie wspólnotowym postępowania przetargowego, natomiast zamówienie udzielone w dniu 16 kwietnia 2004 r. przez rząd maltański na rzecz GCCL nie było wynikiem takiego postępowania.

13 Po drugie, według Komisji z wyroku z dnia 20 lutego 2001 r. w sprawie C‑205/99 Analir i in., Rec. s. I‑1271, wynika, że zamówienie na usługi publiczne jest zgodne z wymogami określonymi w rozporządzeniu nr 3577/92 tylko wówczas, kiedy można wykazać rzeczywistą potrzebę usługi publicznej. Tymczasem w przypadku zamówienia udzielonego GCCL Republika Malty zdaniem Komisji nie wykazała w sposób wystarczający ani istnienia takiej potrzeby, ani konieczności lub proporcjonalności udzielenia wyłącznego zamówienia.

14 Republika Malty w ramach głównego środka obrony powołuje się na brak zastosowania rozporządzenia nr 3577/92 do tego zamówienia, ponieważ zostało ono udzielone przed dniem 1 maja 2004 r. – datą jej przystąpienia do Unii Europejskiej.

15 Komisja w swojej replice nie neguje braku zastosowania tego rozporządzenia do Republiki Malty w dacie udzielenia spornego zamówienia, to znaczy w dniu 16 kwietnia 2004 r. Wskazuje ona natomiast, że dokładnie od dnia 1 maja 2004 r. to państwo członkowskie w odniesieniu do tego zamówienia uchybiło zobowiązaniom ciążącym na nim na mocy wspomnianego rozporządzenia. Podczas rozprawy Komisja dodała również, że uchybienie to polega na utrzymaniu w mocy rzeczonego zamówienia po dniu przystąpienia Republiki Malty do Unii.

16 W tej kwestii należy przypomnieć, że z art. 38 § 1 lit. c) regulaminu postępowania przed Trybunałem, jak i z orzecznictwa odnoszącego się do tego przepisu, wynika, że skarga wszczynająca postępowanie musi wskazywać przedmiot sporu oraz zawierać zwięzłe przedstawienie zarzutów, zaś owo przedstawienie przedmiotu sporu i zarzutów musi być wystarczająco zrozumiałe i precyzyjne, tak aby pozwalało stronie pozwanej na przygotowanie obrony, a Trybunałowi na dokonanie kontroli. Wynika z tego, że istotne okoliczności faktyczne i prawne, na których opiera się skarga, muszą wynikać w sposób spójny i zrozumiały z tekstu samej skargi oraz że żądania w niej zawarte powinny być sformułowane w sposób pozbawiony dwuznaczności w celu uniknięcia orzekania przez Trybunał ultra petita lub z pominięciem któregoś zarzutu (zob. wyroki: z dnia 21 lutego 2008 r. w sprawie C‑412/04 Komisja przeciwko Włochom, Zb.Orz. s. I‑619, pkt 103; z dnia 15 czerwca 2010 r. w sprawie C‑211/08 Komisja przeciwko Hiszpanii, dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo).

17 W niniejszej sprawie zarówno z brzmienia uzasadnionej opinii, jak i z żądania zawartego w skardze Komisji, wynika jednoznacznie, że zarzucane przez tę ostatnią uchybienie zobowiązaniom ciążącym na Republice Malty na mocy rozporządzenia nr 3577/92 polega na udzieleniu w dniu 16 kwietnia 2004 r. spornego zamówienia.

18 Wynika z tego, że zarzut, jakoby Republika Malty od dnia 1 maja 2004 r. uchybiła swoim zobowiązaniom wynikającym z tego rozporządzenia, nie jest zbieżny z żądaniami skargi.

19 Wobec tego Trybunał nie mógłby wypowiedzieć się w przedmiocie takiego zarzutu, po zbadaniu jego zasadności, bez orzekania ultra petita.

20 Jeżeli chodzi o przedmiot uchybienia wskazany w skardze Komisji, należy stwierdzić, że zgodnie z art. 2 aktu przystąpienia, rozporządzenie nr 3577/92 miało zastosowanie w Republice Malty, co przyznaje Komisja, dopiero od dnia 1 maja 2004 r., to znaczy daty jej przystąpienia do Unii (zob. analogicznie wyrok z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie C‑168/08 Hadadi, Zb.Orz. s. I‑6871, pkt 26).

21 W tych okolicznościach, jak wskazała rzecznik generalny w pkt 57 opinii, skarga Komisji mogłaby zostać uwzględniona tylko wówczas, gdyby przed tą datą rozporządzenie nr 3577/92 obligowało jednak Republikę Malty do przestrzegania niektórych zobowiązań. Takie zobowiązania, w kontekście niniejszego sporu, oznaczałyby w szczególności, że w okresie poprzedzającym stosowanie w odniesieniu do nich rozporządzenia nr 3577/92 państwa musiałyby powstrzymać się od udzielania zamówień publicznych w sposób niezgodny z art. 1 i 4 tego rozporządzenia.

22 Tymczasem należy stwierdzić, że uzasadnienie przez Komisję zarzutów podniesionych na poparcie jej skargi nie zostało oparte na ewentualnym istnieniu takich zobowiązań. Przeciwnie, jak wskazano w pkt 15 niniejszego wyroku, zarówno w replice jak i podczas rozprawy Komisja stwierdziła, że według niej zobowiązaniom państwa członkowskiego ciążącym na niej na mocy rozporządzenia nr 3577/92 Republika Malty uchybiła począwszy od dnia 1 maja 2004 r. – daty wejścia w życie tego rozporządzenia w odniesieniu do Republiki Malty ze względu na jej przystąpienie do Unii.

23 Zważywszy na powyższe rozważania i bez konieczności wypowiadania się w przedmiocie pozostałych środków obrony przedstawionych tytułem posiłkowym przez Republikę Malty, należy oddalić skargę Komisji.

W przedmiocie kosztów

24 Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu postępowania kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ Republika Malty wniosła o obciążenie Komisji kosztami postępowania, a ta przegrała sprawę, należy obciążyć ją kosztami postępowania.

Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:

1) Skarga zostaje oddalona.

2) Komisja Europejska zostaje obciążona kosztami postępowania.

Podpisy