Keywords

Summary



Keywords

1. Odwołanie – Zarzuty – Błąd w ustaleniach faktycznych – Niedopuszczalność – Kontrola oceny dowodów przez Trybunał – Wykluczenie, z wyjątkiem przypadku ich przeinaczenia – Zarzut przeinaczenia dowodów

(art. 81ust. 1 WE, art. 25 WE; statut Trybunału Sprawiedliwości, art. 51 akapit pierwszy; regulamin Trybunału, art. 112 ust. 1 akapit pierwszy lit. c))

2. Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Uzgodniona praktyka –Dowód naruszenia – Ciężar dowodu

(art. 81 ust. 1 WE).

3. Odwołanie – Zarzuty – Zarzut podniesiony po raz pierwszy w odwołaniu – Niedopuszczalność

4. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Okoliczności obciążające – Powrót do naruszenia – Podstawa prawna

(art.81 WE, 82 WE; rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2)

5. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Okoliczności obciążające – Powrót do naruszenia – Pojęcie

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03)

6. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Okoliczności obciążające – Powrót do naruszenia – Pojęcie – Naruszenie stwierdzone decyzją będącą przedmiotem kontroli sądowej – Włączenie – Decyzja, której nieważność następnie stwierdzono – Konsekwencje

(art.233 WE; art. 242 WE; rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 2)

7. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Uprawnienia dyskrecjonalne przyznane Komisji w art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 – Naruszenie zasady legalności kar – Brak

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03)

8. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Odstraszający charakter – Uwzględnienie rozmiaru i całkowitych zasobów ukaranego przedsiębiorstwa – Znaczenie

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 1A)

Summary

1. Jeżeli skarżący, w ramach odwołania, zarzuca przeinaczenie dowodów przez Sąd, winien on – na podstawie art. 225 WE, art. 51 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości i art. 112 § 1 akapit pierwszy lit. c) regulaminu postępowania przed Trybunałem – dokładnie wskazać, które dowody zostały jego zdaniem przeinaczone przez Sąd, oraz wykazać błędy w ocenie, które w jego opinii doprowadziły Sąd do tego przeinaczenia.

Takie przeinaczenie występuje wówczas, gdy – bez potrzeby przeprowadzania nowych dowodów – ocena dowodów istniejących okazuje się oczywiście błędna.

W sprawie dotyczącej stosowania art. 81 ust. 1 WE, istnienie przeinaczenia dowodów winno zostać zbadane w świetle faktu, iż skoro zakaz udziału w praktykach i porozumieniach antykonkurencyjnych, jak również sankcje, które grożą podmiotom naruszającym prawo, są powszechnie znane, jest normalne, że działania, które te praktyki i porozumienia obejmują, mają miejsce poza prawem, że spotkania odbywają się potajemnie, najczęściej w państwie trzecim, a dokumentacja z tym związania jest ograniczona do minimum. Nawet jeśli Komisja odkryje dokumenty świadczące wyraźnie o bezprawnym nawiązaniu kontaktu pomiędzy przedsiębiorstwami, takie jak protokoły ze spotkań, będą one zazwyczaj jedynie fragmentaryczne i odosobnione, i dlatego często będzie konieczna rekonstrukcja niektórych elementów w drodze dedukcji. W większości przypadków istnienie praktyki lub porozumienia antykonkurencyjnego musi być wywnioskowane na podstawie szeregu zbieżnych okoliczności oraz wskazówek, które rozpatrywane łącznie mogą stanowić, w przypadku braku innego możliwego wytłumaczenia, dowód naruszenia reguł konkurencji.

(por. pkt 16, 17, 22)

2. Do strony lub organu, które zarzucają naruszenie reguł konkurencji, należy udowodnienie istnienia tego naruszenia, a do przedsiębiorstwa lub związku przedsiębiorstw podnoszących środek obrony przed zarzutem naruszenia należy wykazanie, że przesłanki skorzystania z takiej obrony są spełnione, w związku z czym organ ten będzie wówczas musiał przedstawić inne dowody.

Chociaż zgodnie z tymi zasadami ciężar dowodu spoczywa na Komisji albo na przedsiębiorstwie lub danym związku przedsiębiorstw, okoliczności faktyczne, na które strona powołuje się, mogą być tego rodzaju, że druga strona będzie musiała przedstawić wyjaśnienie lub uzasadnienie, a w przypadku ich braku będzie można uznać, że dowód został przedstawiony.

(por. pkt 29, 30)

3. Umożliwienie stronie przedstawienia po raz pierwszy przed Trybunałem zarzutu i argumentów, których nie podniosła przed Sądem, byłoby równoznaczne z pozwoleniem jej na wniesienie do Trybunału, którego kompetencje w postępowaniu odwoławczym są ograniczone, sprawy o szerszym zakresie niż ta, która była rozpoznawana przez Sąd. W postępowaniu odwoławczym kompetencje Trybunału są zatem ograniczone do oceny prawnego rozstrzygnięcia w kwestii zarzutów, które były roztrząsane w pierwszej instancji.

(por. pkt 52)

4. Artykuł 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 upoważnia Komisję do nakładania grzywien na przedsiębiorstwa i związki przedsiębiorstw za naruszenia art. 81 WE i 82 WE. Zgodnie z tym przepisem przy ustalaniu kwoty grzywny należy wziąć pod uwagę czas trwania rozpatrywanego naruszenia i jego wagę. W tym względzie ewentualny powrót do naruszenia jest jednym z czynników, jakie należy wziąć pod uwagę przy przeprowadzaniu analizy wagi danego naruszenia. Wynika stąd, że art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 stanowi właściwą podstawę prawną, by uwzględnić powrót do naruszenia przy obliczaniu grzywny.

W konsekwencji, potwierdzając dokonane przez Komisję ustalenie, że przedsiębiorstwo powróciło do naruszenia, i kwalifikację tegoż powrotu do naruszenia jako okoliczności obciążającej, Sąd nie narusza zasady nulla poena sine lege.

(por. pkt 62, 65)

5. Zasada pewności prawa nie zostaje naruszona przez okoliczność że nie istnieje z góry określony termin, by móc uwzględnić powrót do naruszenia. Co prawda ani rozporządzenie nr 17, ani przyjęte przez Komisje wytyczne w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 EWWiS, nie przewidują maksymalnego terminu, po przekroczeniu którego nie można brać pod uwagę powrotu do naruszenia, to Komisja nie może dokonać, bez ograniczenia w czasie, podwyższenia grzywny z tytułu powrotu do naruszenia.

Komisja może zatem w każdym z poszczególnych przypadków wziąć pod uwagę sygnały świadczące o tego typu skłonności, takie jak dla przykładu czas, jaki upłynął między poszczególnymi spornymi naruszeniami. Ponadto zasada proporcjonalności wymaga, by czas, jaki upłynął między danym naruszeniem a poprzednim naruszeniem reguł konkurencji, został wzięty pod uwagę przy ocenie skłonności przedsiębiorstwa do naruszania tych reguł.

W ramach sądowej kontroli aktów Komisji z zakresu prawa konkurencji Sąd, a w stosownym przypadku Trybunał mogą więc być zmuszone do sprawdzenia, czy Komisja przestrzegała wspomnianej zasady, gdy podwyższyła – z tytułu powrotu do naruszenia – nałożoną grzywnę, a w szczególności czy takie podwyższenie było wymagane zwłaszcza w świetle czasu, jaki upłynął między danym naruszeniem a poprzednim naruszeniem reguł konkurencji.

(por. pkt 66, 70, 72, 73)

6. Decyzjom Komisji przysługuje domniemanie legalności, dopóki nie zostanie stwierdzona ich nieważność, nie zostaną one uchylone albo wycofane. Ponadto jak to wyraźnie przewiduje art. 242 WE skargi do Trybunału nie mają skutku zawieszającego. Wynika stąd, że nawet jeżeli decyzja Komisji wciąż podlega kontroli sądowej, wywołuje ona nadal wszystkie skutki, chyba że Sąd lub Trybunał postanowią inaczej.

Dlatego też teza, zgodnie z którą wniesienie skargi o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji prowadzi do zawieszenia stosowania tej decyzji w czasie postępowania sądowego, przynajmniej jeśli chodzi o skutki stąd wynikające dla stwierdzenia w późniejszej decyzji ewentualnego powrotu do naruszenia, nie ma żadnej podstawy prawnej, a wręcz przeciwnie, jest sprzeczna w szczególności z brzmieniem art. 242 WE.

Ponadto gdyby przyjąć powyższą tezę, sprawcy naruszeń zostaliby zachęceni do wnoszenia skarg mających charakter czysto dylatoryjny wyłącznie w celu uniknięcia skutków powrotu do naruszenia w czasie trwania postępowania przed Sądem i Trybunałem.

Tak więc zasadny pod względem prawnym jest wniosek, że wystarczy, by przedsiębiorstwo zostało wcześniej uznane winnym popełnienia naruszenia tego samego rodzaju, nawet jeżeli decyzja wciąż podlega kontroli sądowej, by Komisja mogła uwzględnić powrót do naruszenia.

Wniosek ten nie traci na znaczeniu w sytuacji, gdy nieważność decyzji, na podstawie której grzywna dotycząca innego naruszenia została podwyższona w późniejszej decyzji, zostaje stwierdzona przez sąd Unii Europejskiej po wydaniu tej kolejnej decyzji. W takim bowiem przypadku Komisja jest zobowiązana, na podstawie art. 233 WE, do podjęcia środków, które zapewnią wykonanie wyroku Trybunału, zmieniając w razie potrzeby późniejszą decyzję w zakresie, w jakim przewiduje ona podwyższenie grzywny z tytułu powrotu do naruszenia.

Taki system jest zgodny z ogólnymi zasadami prawidłowego administrowania wymiarem sprawiedliwości i ekonomii procesowej, ponieważ po pierwsze zobowiązuje on instytucję, która wydała dany akt, do podjęcia środków niezbędnych do zastosowania się do wyroku Trybunału, nawet jeśli zainteresowane przedsiębiorstwo nie wystąpiło z wnioskiem w tym zakresie, a po drugie czyni niemożliwym wnoszenie skarg mających charakter czysto dylatoryjny.

(por. pkt 81, 89)

7. Wprawdzie art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 pozostawia Komisji szeroki zakres uznania, ogranicza on jednak korzystanie zeń, określając obiektywne kryteria, które Komisja jest zobowiązana stosować. Tak więc po pierwsze kwota grzywny, jaka może zostać wymierzona, ma górną granicę określoną liczbowo i w sposób bezwzględny, tak że maksymalna kwota grzywny, którą można nałożyć na dane przedsiębiorstwo, może być z góry określona. Po drugie korzystanie z tych uprawnień dyskrecjonalnych jest też ograniczone normami postępowania, jakie Komisja sama sobie narzuciła w komunikacie w sprawie nienakładania grzywien lub obniżania ich kwoty w sprawach kartelowych i w wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 EWWiS. Ponadto znana i dostępna praktyka administracyjna Komisji podlega w pełni kontroli sądów Unii, których utrwalone i opublikowane orzecznictwo pozwoliło sprecyzować niedookreślone pojęcia, jakie mógł zawierać art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17. Rozsądny uczestnik obrotu gospodarczego może więc, zasięgając w razie potrzeby porady prawnej, przewidzieć w sposób wystarczająco dokładny metodę obliczeń i rząd wielkości grzywien, które mu grożą za określone zachowanie, a fakt, że nie może on z góry dokładnie wiedzieć, jakiej wysokości grzywny Komisja nałoży w każdym przypadku, nie stanowi naruszenia zasady ustawowej określoności kar.

(por. pkt 95)

8. Pojęcie odstraszania stanowi jeden z czynników, które trzeba uwzględnić przy obliczaniu kwoty grzywny z tytułu naruszenia reguł konkurencji. Związek między wielkością i całkowitymi zasobami przedsiębiorstw z jednej strony, a koniecznością zapewnienia grzywnie skutku odstraszającego z drugiej strony nie może być kwestionowany. Tak więc kiedy Komisja oblicza kwotę grzywny, może brać pod uwagę w szczególności wielkość oraz siłę gospodarczą przedsiębiorstwa, którego sytuacja jest rozpatrywana. I tak przykładowo przedsiębiorstwo – ze względu na swoje „ogromne” w porównaniu z innymi uczestnikami kartelu obroty całkowite – łatwiej zgromadzi środki potrzebne do zapłaty grzywny, co uzasadnia, celem zapewnienia grzywnie wystarczającego skutku odstraszającego, zastosowanie mnożnika.

Czynnik odstraszający, który może być uwzględniony przy obliczaniu grzywny nakładanej na przedsiębiorstwo, jest określany na podstawie szeregu elementów, a nie tylko szczególnej sytuacji danego przedsiębiorstwa. Nie jest więc wykluczone, że etap obliczeń, na którym następuje wzięcie pod uwagę czynnika odstraszającego, może okazać się stosowny w świetle elementów uwzględnionych przy określeniu tego czynnika, innych niż wielkość i całkowite zasoby danego przedsiębiorstwa.

(por. pkt 102, 105, 109)