Wydanie tymczasowe

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

MACIEJA SZPUNARA

przedstawiona w dniu 20 października 2022 r.( )

Sprawa C‑291/21

Starkinvest SRL

[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez tribunal de première instance de Liège (sąd pierwszej instancji w Liège, Belgia)]

Odesłanie prejudycjalne – Współpraca sądowa w sprawach cywilnych – Rozporządzenie (UE) nr 655/2014 – Procedura europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym – Warunki wydania nakazu zabezpieczenia – Pojęcie „orzeczenia” i „orzeczenia zobowiązującego dłużnika do zapłacenia roszczenia wierzyciela” – Orzeczenie sądowe nakazujące zapłatę okresowej kary pieniężnej za naruszenie nakazu zaniechania





I. Wprowadzenie

1. Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym został złożony w ramach postępowania, w którym spółka prawa belgijskiego Starkinvest SRL domaga się wydania europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym kwot, które potencjalnie znajdują się na francuskim rachunku bankowym spółki prawa irlandzkiego.

2. W ramach tego postępowania skarżąca w postępowaniu głównym dąży do zabezpieczenia roszczenia o zapłatę okresowej kary pieniężnej należnej od owej spółki prawa irlandzkiego na podstawie orzeczenia sądowego wydanego w Belgii, na mocy którego spółka ta została zobowiązana, pod groźbą okresowej kary pieniężnej w wysokości 2500 EUR za każde naruszenie, do zaniechania określonych zachowań.

3. Jak wyjaśnił Trybunał, rozporządzenie (UE) nr 655/2014( ) przewiduje różne warunki wydania europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym (zwanego dalej „nakazem”) w zależności od tego, czy wierzyciel uzyskał już tytuł prawny zobowiązujący dłużnika do zapłaty należności w państwie członkowskim pochodzenia, czy też nie. W pierwszym przypadku wierzyciel musi wykazać jedynie, że pilny charakter środka jest związany z istnieniem bezpośredniego zagrożenia dla jego interesów, podczas gdy w drugim przypadku musi również uprawdopodobnić przed sądem zasadność swojego żądania (fumus boni iuris)( ).

4. W niniejszej sprawie powstaje pytanie, czy wierzyciel, który uzyskał orzeczenie sądowe nakazujące dłużnikowi zapłatę okresowej kary pieniężnej w przypadku naruszenia nałożonego tym orzeczeniem nakazu zaniechania, dysponuje tytułem prawnym spełniającym wymogi sformułowane w rozporządzeniu nr 655/2014 i czy w związku z tym jest zwolniony z obowiązku, który ciąży na nim w tym drugim przypadku.

II. Ramy prawne

A. Prawo Unii

5. Zgodnie z art. 4 pkt 5 i 8 rozporządzenia nr 655/2014:

„5) »roszczenie« oznacza roszczenie dotyczące wypłaty określonej kwoty, która stała się wymagalna, lub wypłaty możliwej do określenia kwoty wynikającej z transakcji lub wydarzenia, które już miały miejsce, pod warunkiem że takie roszczenie można zaskarżyć przed sądem;

[…]

8) »orzeczenie« oznacza każde orzeczenie wydane przez sąd państwa członkowskiego, niezależnie od tego, jak zostanie nazwane, łącznie z postanowieniem w przedmiocie ustalenia kosztów lub wydatków wydanym przez urzędnika sądowego”.

6. Artykuł 5 tego rozporządzenia, zatytułowany „Możliwość uzyskania nakazu”, przewiduje:

„Wierzyciel ma możliwość uzyskania nakazu zabezpieczenia w następujących sytuacjach:

a) przed wszczęciem przez wierzyciela postępowania w państwie członkowskim w sprawie głównej przeciwko dłużnikowi lub na którymkolwiek etapie takiego postępowania do momentu wydania orzeczenia albo zatwierdzenia lub zawarcia ugody sądowej;

b) po uzyskaniu przez wierzyciela w państwie członkowskim orzeczenia, ugody sądowej lub dokumentu urzędowego, na mocy których wymaga się od dłużnika zapłaty roszczenia wierzyciela”.

7. Artykuł 7 tego rozporządzenia, który określa warunki wydania nakazu zabezpieczenia, stanowi:

„1. Sąd wydaje nakaz zabezpieczenia, gdy wierzyciel przedłożył wystarczające dowody, by przekonać sąd, że istnieje pilna potrzeba zastosowania środka zabezpieczającego w formie nakazu zabezpieczenia, ponieważ istnieje realne ryzyko, że bez takiego środka późniejsze dochodzenie roszczenia wierzyciela wobec dłużnika będzie niemożliwe lub znacząco utrudnione.

2. W przypadku gdy wierzyciel nie uzyskał jeszcze w państwie członkowskim orzeczenia, ugody sądowej lub dokumentu urzędowego zobowiązujących dłużnika do zapłacenia roszczenia wierzyciela, wierzyciel przedkłada również wystarczające dowody, by przekonać sąd, że może wygrać w sprawie głównej przeciwko dłużnikowi”.

8. Artykuł 55 rozporządzenia (UE) nr 1215/2012/WE( ) stanowi, że „orzeczenie wydane w państwie członkowskim nakazujące płatność kary pieniężnej jest wykonalne w wezwanym państwie członkowskim tylko wówczas, gdy wysokość tej kary została ostatecznie określona przez sąd pochodzenia”.

B. Prawo belgijskie

9. W prawie belgijskim okresowa kara pieniężna uregulowana jest przepisami art. 1385a–1385h code judiciaire (kodeksu postępowania cywilnego)( ). Przepisy te pochodzą z Konwencji Beneluksu z 1973 r. dotyczącej jednolitego prawa regulującego okresowe kary pieniężne( ).

10. Zgodnie z art. 1385a tego kodeksu:

„Sąd może na wniosek strony nakazać drugiej stronie, na wypadek niewykonania obowiązków wynikających z orzeczenia głównego, zapłatę oznaczonej sumy pieniężnej, zwanej okresową karą pieniężną, z zastrzeżeniem należnych ewentualnie odsetek. […]”

11. Zgodnie z art. 1385b wspomnianego kodeksu:

„Sąd może ustalić okresową karę pieniężną albo jako jednorazową sumę pieniężną, albo jako sumę oznaczoną w stawkach naliczanych okresowo lub za każde kolejne naruszenie. W tych dwóch ostatnich przypadkach sąd może również wskazać kwotę, powyżej której nakaz zapłaty zasądzonej okresowej kary pieniężnej przestaje obowiązywać”.

12. Zgodnie z art. 1385c tego samego kodeksu orzeczenie sądowe nakazujące zapłatę okresowej kary pieniężnej jest tytułem egzekucyjnym, w związku z czym wierzyciel nie musi występować o ostateczne określenie jej wysokości przed wszczęciem egzekucji.

13. Na podmiocie uprawnionym do otrzymania zapłaty okresowej kary pieniężnej spoczywa ciężar dowiedzenia, że spełnione zostały warunki do jej zapłaty. W przypadku kwestionowania tego przez dłużnika, podmiot ten musi udowodnić zarzucane dłużnikowi naruszenia. Wówczas sąd podejmujący czynności w postępowaniu egzekucyjnym powinien ocenić, czy przesłanki uprawniające do domagania się okresowej kary pieniężnej zostały spełnione.

III. Postępowanie główne, pytania prejudycjalne oraz postępowanie przed Trybunałem

14. Na mocy orzeczenia z dnia 3 września 2013 r. tribunal de commerce de Liège (sąd gospodarczy w Liège, Belgia), w ramach sporu między spółką Starkinvest a dwiema innymi spółkami, potwierdzonego następnie wyrokiem cour d’appel de Liège (sądu apelacyjnego w Liège, Belgia) z dnia 6 stycznia 2015 r.( ), nakazano tym dwóm spółkom, pod groźbą nałożenia okresowej kary pieniężnej w wysokości 2500 EUR za każde naruszenie( ), między innymi zaniechanie wszelkiego wprowadzania do obrotu na terytorium Beneluksu ich towarów i usług oznaczonych słownym znakiem towarowym SOFT PARIS.

15. W dniu 27 kwietnia 2021 r. Starkinvest sformułowała zażądanie zapłaty kwoty 86 694,22 EUR, w tym 85 000 EUR tytułem okresowej kary pieniężnej za okres od 24 marca do 27 kwietnia 2021 r.

16. We wniosku złożonym w dniu 3 maja 2021 r. w sekretariacie tribunal de première instance de Liège (sądu pierwszej instancji w Liège, Belgia) spółka Starkinvest wniosła o a wydanie europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym do maksymalnej kwoty 85 000 EUR w odniesieniu do wszystkich kwot potencjalnie znajdujących się na francuskich rachunkach bankowych jednej ze spółek uczestniczących w sporze, mającej siedzibę w Irlandii.

17. Sąd odsyłający wskazuje, że orzeczenie nakazujące zapłatę okresowych kar pieniężnych w przypadku niewykonania nakazu zaniechania nie wskazuje ich dokładnej wysokości. Z definicji kwota ta nie jest więc znana w chwili wydania tego orzeczenia.

18. Ponadto prawo belgijskie przewiduje, że nie jest konieczne, aby kwota okresowych kar pieniężnych została ostatecznie określona przed wydaniem nakazu zabezpieczenia. Jak wynika z informacji przekazanych przez zainteresowane strony, naruszenia nakazu zaniechania są stwierdzane jedynie przez komornika. W związku z tym, zgodnie z prawem belgijskim, jeżeli orzeczenie nakazujące zapłatę okresowej kary pieniężnej jest wykonalne i doręczone, dopiero w ramach postępowania w sprawie sprzeciwu wobec dokonanego zajęcia sąd orzeka w szczególności o tym, czy te okresowe kary pieniężne są należne w świetle przewidzianych obowiązków.

19. Po otrzymaniu wniosku o wydanie nakazu zabezpieczenia sąd odsyłający jest zobowiązany do zbadania, czy spełnione są przesłanki i wymogi określone w rozporządzeniu nr 655/2014.

20. Sąd odsyłający przyznaje, że w ramach reżimu prawnego ustanowionego przez rozporządzeniem 655/2014( ) sytuacja wierzyciela, który posiada tytuł prawny do wierzytelności, o której zabezpieczenie się ubiega, taki jak orzeczenie, ugoda sądowa lub dokument urzędowy, jest zupełnie inna niż sytuacja wierzyciela, który takiego tytułu prawnego nie posiada.

21. To właśnie w tym kontekście sąd odsyłający wyraża wątpliwości co do wykładni rozporządzenia nr 655/2014.

22. Dokładniej rzecz ujmując, po pierwsze, o ile „roszczenie” zostało zdefiniowane w art. 4 pkt 5 rozporządzenia nr 655/2014 jako „roszczenie dotyczące wypłaty określonej kwoty, która stała się wymagalna, lub wypłaty możliwej do określenia kwoty wynikającej z transakcji lub wydarzenia, które już miały miejsce, pod warunkiem że takie roszczenie można zaskarżyć przed sądem”, o tyle sąd odsyłający zastanawia się, czy okresowa kara pieniężna, zasądzona co do zasady i co do wysokości kwoty podstawowej w orzeczeniu sądowym, lecz której należna wysokość uzależniona jest od ewentualnego niewykonania obowiązków w przyszłości przez dłużnika, może być uznana za „roszczenie” w rozumieniu tego przepisu.

23. Sąd odsyłający uważa, że jeśli tak by miało być, to orzeczenie nakładające okresową karę pieniężną mogłoby zostać uznane za orzeczenie „zobowiązujące dłużnika do zapłacenia roszczenia [wierzyciela]” w rozumieniu art. 7 ust. 2 rozporządzenia nr 655/2014. Zauważa on, że gdyby tak było, sąd rozpatrujący wnioski o zajęcie odpowiedzialny za wydawanie europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym byłby pozbawiony wszelkich uprawnień umożliwiających mu weryfikację „istnienia” danego roszczenia. Zdaniem tego sądu taka kontrola umożliwia sądowi, do którego wniesiono sprawę, sprawdzenie, czy żądana okresowa kara pieniężna jest rzeczywiście należna, czy nie ma podstaw do zastosowania jakiegokolwiek terminu przedawnienia i czy przestrzegane były wszystkie przepisy proceduralne.

24. Po drugie, odwołując się do art. 55 rozporządzenia nr 1215/2012, sąd odsyłający, jak się zdaje, pragnie zwrócić uwagę Trybunału na to, że w ramach reżimu prawnego ustanowionego przez to rozporządzenie orzeczenie nakazujące płatność okresowej kary pieniężnej jest wprawdzie wykonalne w państwie członkowskim pochodzenia, ale już w państwie członkowskim wykonania tylko wtedy, gdy kwota okresowej kary pieniężnej została ostatecznie ustalona przez sąd pochodzenia( ). Sąd ten zastanawia się, czy to samo należy odnieść do rozporządzenia nr 655/2014, a więc czy – aby orzeczenie nakazujące zapłatę kary pieniężnej mogło być zakwalifikowane jako „orzeczenie” w rozumieniu art. 4 pkt 8 tego rozporządzenia – wymagane jest ostateczne określenie wysokości okresowej kary pieniężnej.

25. W tych okolicznościach tribunal de première instance de Liège (sąd pierwszej instancji w Liège), postanowieniem z dnia 6 maja 2021 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 7 maja 2021 r., zawiesił postępowanie i zwrócił się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

„1) Czy doręczone orzeczenie sądowe nakładające na stronę obowiązek zapłaty kary pieniężnej w przypadku naruszenia nakazu zaniechania stanowi orzeczenie zobowiązujące dłużnika do zapłacenia roszczenia wierzyciela w rozumieniu art. 7 ust. 2 [rozporządzenia nr 655/2014]?

2) Czy orzeczenie sądowe nakładające na stronę obowiązek zapłaty kary pieniężnej, pomimo że jest wykonalne w państwie członkowskim wydania, jest objęte zakresem pojęcia »orzeczenia« w rozumieniu art. 4 [rozporządzenia nr 655/2014], jeżeli wysokość rzeczonej kary pieniężnej nie została ostatecznie określona zgodnie z art. 55 [rozporządzenia nr 1215/12]?”.

26. Uwagi na piśmie przedstawiły spółka Starkinvest, rządy belgijski i niderlandzki oraz Komisja. Spółka Starkinvest, rząd belgijski i Komisja reprezentowane były na rozprawie w dniu 16 czerwca 2022 r.

IV. Analiza

27. Pytania prejudycjalne dotyczą, po pierwsze, tego, czy orzeczenie sądowe nakazujące stronie zapłatę okresowej kary pieniężnej w przypadku naruszenia nakazu zaniechania stanowi „orzeczenie zobowiązujące dłużnika do zapłacenia roszczenia” w rozumieniu art. 7 ust. 2 rozporządzenia nr 655/2014, a po drugie, czy to orzeczenie sądowe mieści się w zakresie znaczeniowym pojęcia „orzeczenia” w rozumieniu art. 4 pkt 8 tego rozporządzenia.

28. Wydaje się, że właściwsze jest albo odwrócenie kolejności pytań prejudycjalnych, jak proponuje rząd belgijski, albo rozpatrywanie ich łącznie, jak proponuje rząd niderlandzki. Jestem za przyjęciem tej drugiej propozycji.

29. Odpowiedź Trybunału na pytania prejudycjalne umożliwi bowiem sądowi odsyłającemu ustalenie, jakie czynności musi on podjąć, by móc wydać nakaz zabezpieczenia.

30. W tym zakresie z art. 17 ust. 1 rozporządzenia nr 655/2014 wynika, że sąd, do którego wpłynął wniosek o wydanie nakazu zabezpieczenia, musi sprawdzić, czy spełnione są przesłanki i wymogi określone w tym rozporządzeniu. W tym kontekście należy podkreślić, że oba pytania prejudycjalne dotyczą tej samej kwestii objętej owym badaniem, tj. tego, czy sąd krajowy, do którego wpłynął wniosek o wydanie nakazu zabezpieczenia, może sprawdzić w szczególności, czy roszczenie, które wierzyciel chce zabezpieczyć za pomocą środka zabezpieczającego, istnieje i jaka jest jego wysokość.

31. Ponadto na gruncie rozporządzenia nr 655/2014 fakt wydania „orzeczenia” w rozumieniu art. 4 pkt 8 tego rozporządzenia – której to hipotezy dotyczy drugie pytanie prejudycjalne – nie zmienia w sposób istotny, w odniesieniu do tego punktu badania prowadzonego przez sąd rozpoznający sprawę, pozycji wierzyciela w porównaniu z pozycją wierzyciela, który nie uzyskał żadnego orzeczenia. Zgodnie bowiem z art. 7 ust. 2 rzeczonego rozporządzenia sytuacja wierzyciela jest inna tylko wtedy, gdy uzyskał on „orzeczenie zobowiązujące dłużnika do zapłacenia roszczenia wierzyciela”, a właśnie tej hipotezy dotyczy pierwsze pytanie prejudycjalne.

32. W związku z tym należy uznać, że poprzez swoje dwa pytania prejudycjalne, które należy rozpatrywać łącznie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 7 ust. 2 rozporządzenia nr 655/2014 należy interpretować w ten sposób, że doręczone orzeczenie sądu nakazujące dłużnikowi zapłatę okresowej kary pieniężnej w przypadku naruszenia nakazu zaniechania stanowi „orzeczenie zobowiązujące dłużnika do zapłacenia roszczenia [wierzyciela]” w rozumieniu tego przepisu, tak że sąd, do którego wpłynął wniosek o wydanie nakazu zabezpieczenia, w którym wierzyciel domaga się zabezpieczenia zapłaty wierzytelności z tytułu okresowej kary pieniężnej, nie może weryfikować, czy wierzytelność ta istnieje i jaka jest jej wysokość.

A. Stanowiska stron

33. Jedynie Starkinvest uważa, że na oba pytania należy odpowiedzieć twierdząco.

34. Z jej uwag na piśmie odnoszących się do pierwszego pytania prejudycjalnego wynika, że jej zdaniem wierzytelność o zapłatę okresowej kary pieniężnej jest „roszczeniem” w rozumieniu art. 4 pkt 5 rozporządzenia nr 655/2014. Starkinvest podnosi, że kwota okresowej kary pieniężnej może zostać jednoznacznie ustalona i wynika ze zdarzenia, które już miało miejsce, a mianowicie niewykonania nakazu zaniechania w określonym czasie, przy czym przyjmuje się, że ustalenie wysokości tej kwoty stało się możliwe po wydaniu wyroku z dnia 6 stycznia 2015 r.

35. W odniesieniu do drugiego pytania prejudycjalnego Starkinvest podnosi, po pierwsze, że nakaz zabezpieczenia nie jest środkiem egzekucyjnym, lecz środkiem zabezpieczającym, o którego wydanie strona ubiega się w celu zagwarantowania późniejszego skutecznego wykonania wydanego orzeczenia krajowego. Jej zdaniem rozporządzenie nr 655/2014 ma zastosowanie na etapie poprzedzającym wykonanie i nie może być interpretowane w świetle rozporządzenia nr 1215/2012.

36. Po drugie, Starkinvest podnosi, że zastosowanie art. 55 rozporządzenia nr 1215/2012 na etapie zabezpieczania roszczenia jest w rzeczywistości niemożliwe, ponieważ prawo belgijskie nie przewiduje żadnych działań ani żadnych środków prawnych umożliwiających wierzycielowi doprowadzenie do ostatecznego określenia wysokości kary pieniężnej.

37. Rząd holenderski wskazuje, że zgodnie z art. 48 lit. b rozporządzenia nr 655/2014 przepis ten nie narusza rozporządzenia nr 1215/2012. Według tego rządu europejskie zabezpieczenie na rachunkach bankowych jest również objęte zakresem tego ostatniego rozporządzenia, które ma zastosowanie w sprawach cywilnych i handlowych. Tym samym wspomniany rząd twierdzi, że w zakresie, w jakim rozporządzenie nr 655/2014 odnosi się do „orzeczenia zobowiązującego dłużnika do zapłacenia roszczenia [wierzyciela]”, wyrażenie to należy interpretować w świetle art. 55 rozporządzenia nr 1215/2012. Z wykładni tej wynika, że orzeczenie nakazujące płatność okresowej kary pieniężnej za ewentualne przyszłe naruszenia nakazu zaniechania nie stanowi takiego „orzeczenia zobowiązującego dłużnika do zapłacenia roszczenia [wierzyciela]”.

38. W uwagach pisemnych dotyczących drugiego pytania prejudycjalnego rząd belgijski przypomina, że Trybunał wyjaśnił już, że tytuł prawny musi być wykonalny w państwie członkowskim pochodzenia, aby wierzyciel będący posiadaczem tego tytułu mógł powołać się na art. 7 ust. 2 rozporządzenia nr 655/2014( ). Jednakże, jego zdaniem, wyjaśnienie to należy odczytywać w związku z art. 39 i 55 rozporządzenia nr 1215/2012. Zdaniem rządu belgijskiego orzeczenie sądu nakazujące stronie zapłatę okresowej kary pieniężnej w przypadku niewykonania zobowiązania głównego, nawet jeśli jej wysokość nie została ostatecznie określona, nie stanowi „orzeczenia” w rozumieniu art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 655/2014.

39. W odniesieniu do pierwszego pytania prejudycjalnego rząd belgijski wskazuje dodatkowo, że okresowa kara pieniężna jest karą pomocniczą w stosunku do głównego zobowiązania do działania lub powstrzymania się od działania, a jej celem jest zapewnienie przestrzegania tego głównego zobowiązania. Niewykonanie zobowiązania głównego jest jednak zdarzeniem, które z definicji nie miało jeszcze miejsca w chwili wydania orzeczenia nakazującego stronie zapłatę okresowej kary pieniężnej z tytułu niewykonania zobowiązania głównego.

40. Ponadto, zdaniem tego rządu, orzeczenie sądowe nakazujące zapłatę okresowej kary pieniężnej w przypadku naruszenia nakazu zaniechania nie stanowi orzeczenia zobowiązującego dłużnika do zapłacenia roszczenia wierzyciela, ponieważ postępowanie prowadzące do wydania tego orzeczenia sądowego nie może być uznane za „postępowanie mające na celu uzyskanie wykonalnego tytułu dla roszczenia będącego powodem wydania nakazu zabezpieczenia” w rozumieniu motywu 13 rozporządzenia nr 655/2014. Rząd belgijski twierdzi mianowicie, że głównym celem nakazania płatności okresowej kary pieniężnej nie jest samo ustanowienie wierzytelności z tytułu okresowej kary pieniężnej, lecz ustanowienie obowiązku działania lub powstrzymania się od działania.

41. Nie proponując zmiany kolejności pytań prejudycjalnych, Komisja stwierdza, że chociaż orzeczenie nakazujące dłużnikowi zapłatę okresowej kary pieniężnej w przypadku niewykonania obowiązków wynikających z orzeczenia głównego stanowi „orzeczenie” w rozumieniu art. 4 pkt 8 rozporządzenia nr 655/2014 (drugie pytanie prejudycjalne), to decyzja taka nie stanowi jednak „orzeczenia zobowiązującego dłużnika do zapłacenia roszczenia [wierzyciela]” w rozumieniu art. 7 ust. 2 tego rozporządzenia (pierwsze pytanie prejudycjalne).

B. Ocena

1. Uwagi wstępne

42. Aby wierzyciel był zwolniony z obowiązku uprawdopodobnienia przed sądem, do którego wpłynął wniosek o wydanie nakazu zabezpieczenia, fumus boni iuris, wierzyciel ten musi, zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia nr 655/2014, dysponować „orzeczeniem […] zobowiązującym dłużnika do zapłacenia roszczenia [wierzyciela]”. W art. 5 lit. b) rozporządzenia użyto zasadniczo identycznego wyrażenia.

43. W związku z tym aby odpowiedzieć na pytania prejudycjalne w sposób użyteczny, należy ustalić, czy wierzyciel dysponuje orzeczeniem zobowiązującym dłużnika do zapłacenia jego „roszczenia”, w sytuacji gdy dysponuje on orzeczeniem sądowym ustalającym podstawową wysokość okresowej kary pieniężnej za każde naruszenie nakazu zaniechania nałożonego tym orzeczeniem.

44. U podstaw wątpliwości sądu odsyłającego wydaje się leżeć definicja „roszczenia” zawarta w art. 4 pkt 5 rozporządzenia nr 655/2014( ).

45. Definicja ta składa się z dwóch części, które odnoszą się do różnych hipotez, a mianowicie do roszczenia dotyczącego „wypłaty określonej kwoty, która stała się wymagalna” (pierwsza część definicji) oraz do roszczenia dotyczącego „wypłaty możliwej do określenia kwoty wynikającej z transakcji lub wydarzenia, które już miały miejsce, pod warunkiem że takie roszczenie można zaskarżyć przed sądem” (druga część definicji).

46. W pierwszej kolejności, w odniesieniu do pierwszej części tej definicji, powstaje pytanie, czy orzeczenie sądu ustalające podstawową wysokość okresowej kary pieniężnej za każde naruszenie nałożonego tym orzeczeniem nakazu zaniechania stanowi orzeczenie zobowiązujące dłużnika do zapłaty sumy pieniężnej w określonej wysokości, która stała się wymagalna.

47. Uważam, że nie mamy tu do czynienia z takim przypadkiem.

48. Orzeczenie sądowe, takie jak wyrok z dnia 3 września 2013 r., czy wyrok z dnia 6 stycznia 2015 r., ustalające podstawową wysokość okresowej kary pieniężnej nie określa kwoty, jaką dłużnik musi zapłacić wierzycielowi. Ta ostatnia kwota nie jest nawet znana w chwili wydania orzeczenia sądowego i zależy od zdarzeń późniejszych. Natomiast w prawie belgijskim wspomniana kwota jest ustalana na podstawie ustaleń dokonywanych przez komornika( ), po wydaniu wszelkich ewentualnych orzeczeń sądowych.

49. W drugiej kolejności, w odniesieniu do drugiej części tej definicji, powstaje pytanie, czy dla uznania, że wierzyciel dysponuje orzeczeniem zobowiązującym dłużnika do zapłaty roszczenia, wystarczy, że kwota, którą wierzyciel stara się zabezpieczyć w drodze nakazu zabezpieczenia, jest „możliwa do określenia” w rozumieniu drugiej części definicji podanej w art. 4 pkt 5 rozporządzenia nr 655/2014.

50. Punktem wyjścia jest to, czy pojęcie „roszczenia”, użyte w sformułowaniu „orzeczenie zobowiązujące dłużnika do zapłacenia roszczenia [wierzyciela]”, należy odczytywać także w rozumieniu drugiej części tej definicji, zgodnie z którą roszczenie dotyczy „wypłaty możliwej do określenia kwoty wynikającej z transakcji lub wydarzenia, które już miały miejsce, pod warunkiem że takie roszczenie można zaskarżyć przed sądem”.

51. Na pytanie w tej kwestii zadane na rozprawie Starkinvest i Komisja stwierdziły, że pojęcie to należy odczytywać w rozumieniu drugiej części definicji podanej w art. 4 pkt 5 rozporządzenia nr 655/2014( ), natomiast rząd belgijski stwierdził, że wspomniane pojęcie należy odczytywać wyłącznie w rozumieniu pierwszej części tej definicji.

52. Należy zauważyć, że pojęcie „roszczenia” jest używane w rozporządzeniu nr 655/2014 kilkakrotnie i w różnych kontekstach.

53. Co do zasady dane pojęcie powinno mieć to samo znaczenie w tym samym tekście legislacyjnym, niezależnie od kontekstu, w jakim się w nim pojawia. Zgodnie z tą logiką można zakładać tożsamość znaczenia tych samych pojęć użytych w tym samym akcie Unii( ).

54. W tym zakresie z jednej strony, jak wynika z art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 655/2014, nakaz zabezpieczenia zapobiega temu, by późniejsze dochodzenia „roszczenia” zostało narażone na szwank( ). Dlatego też nakaz zabezpieczenia musi zawsze odnosić się do „roszczenia” w rozumieniu art. 4 pkt 5 tego rozporządzenia, a obie części definicji tego pojęcia mają w tym kontekście pełne zastosowanie.

55. Z drugiej jednak strony, z uwagi na cechy „roszczenia” zdefiniowanego w drugiej części definicji tego pojęcia wydaje się wątpliwe, czy ta część definicji ma znaczenie w sytuacji, gdy wierzyciel stara się powołać na orzeczenie, w którym określono podstawową wysokość okresowej kary pieniężnej, aby zostać zwolnionym z obowiązku uprawdopodobnienia przed sądem rozpoznającym wniosek o wydanie nakazu zabezpieczenia fumus boni iuris.

56. Konieczne jest zatem zbadanie tych cech w świetle wymogów, jakie rozporządzenie nr 655/2014 ustanawia dla sytuacji, w których wierzyciel jest zwolniony z obowiązku uprawdopodobnienia przed sądem fumus boni iuris. Wymogi te dotyczą z jednej strony konieczności określenia w orzeczeniu, które uzyskał ten wierzyciel, wysokości wierzytelności, którą wierzyciel chce zabezpieczyć za pomocą nakazu zabezpieczenia, a z drugiej strony konieczności uzyskania tego orzeczenia w ramach postępowania dotyczącego tej wierzytelności.

2. W przedmiocie konieczności określenia wysokości wierzytelności, którą wierzyciel chce zabezpieczyć za pomocą europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym

57. Aby roszczenie o zapłatę odpowiadało cechom określonym w drugiej części definicji pojęcia „roszczenia”, zawartej w art. 4 pkt 5 rozporządzenia nr 655/2014, wystarczy, by roszczenie to dotyczyło zapłaty kwoty „możliwej do określenia”.

58. Jednakże, jak podniósł rząd belgijski na rozprawie, wyrażenie „orzeczenie zobowiązujące dłużnika do zapłacenia roszczenia [wierzyciela]” – zarówno w art. 5 lit. b), jak i w art. 7 ust. 2 rozporządzenia nr 655/2014 – należy odczytywać w związku z art. 8 ust. 2 lit. g) ppkt (ii) tego rozporządzenia.

59. Zgodnie z tym argumentem z art. 8 ust. 2 lit. g) ppkt (ii) rozporządzenia nr 655/2014( ), odczytanego w świetle jego motywu 12( ), wynika, że wierzyciel może zażądać wydania nakazu zabezpieczenia na „kwotę [jego] głównego roszczenia określoną w orzeczeniu” lub na „część tego roszczenia”. Podobnie art. 6 ust. 3 tego rozporządzenia stanowi, że „w przypadku gdy wierzyciel uzyskał już orzeczenie […], do wydania nakazu zabezpieczenia dotyczącego roszczenia określonego w orzeczeniu […] jurysdykcję posiadają sądy państwa członkowskiego, w którym wydano orzeczenie […]”( ).

60. W związku z tym, zgodnie z informacjami zawartymi w formularzu, który ma być stosowany( ) na potrzeby wniosku o wydanie nakazu zabezpieczenia( ), wierzyciel, który posiada tytuł prawny zobowiązujący dłużnika do zapłaty należności, wskazuje, zgodnie z pkt 8 tego formularza, oprócz informacji dotyczących owego dokumentu, kwotę do zabezpieczenia, którą jest albo kwota wskazana w rzeczonym tytule prawnym, tj. „kwota głównego roszczenia zasądzona w orzeczeniu”, albo kwota niższa( ). Ponadto w formularzu zaznaczono, że „kwota [na którą wydaje się nakaz zabezpieczenia] powinna zasadniczo odpowiadać kwocie określonej w orzeczeniu”.

61. W niniejszej sprawie jedyną kwotą określoną w orzeczeniu sądowym, na które powołuje się Starkinvest, jest kwota podstawowa za każde naruszenie nakazu zaniechania( ). Kwota odpowiadająca wielokrotności podstawowej kwoty okresowej kary pieniężnej za każde naruszenie nakazu zaniechania, którą spółka ta stara się zabezpieczyć za pomocą nakazu zabezpieczenia, jest więc siłą rzeczy wyższa od kwoty, którą można uznać za „określoną” w tym orzeczeniu sądowym. Rozporządzenie nr 655/2014 przewiduje natomiast, że nakaz zabezpieczenia może być wydany na kwotę należności głównej określoną w decyzji lub na kwotę niższą.

62. Co ważniejsze, choć teoretycznie „możliwa do określenia”, kwota odpowiadająca wielokrotności podstawowej kwoty okresowej kary pieniężnej za każde naruszenie nakazu zaniechania nie jest określona w orzeczeniu sądowym uwzględniającym wniosek o wydanie tego nakazu. Kwota ta nie jest również zasądzona przez to orzeczenie.

63. Zatem orzeczenie sądowe, na które wierzyciel zamierza się powołać, aby zwolnić się, zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia nr 655/2014, z obowiązku uprawdopodobnienia przed sądem, do którego wpłynął wniosek o wydanie nakazu zabezpieczenia, fumus boni iuris, musi dotyczyć nie roszczenia o zapłatę kwoty pieniężnej o możliwej do określenia wysokości, lecz kwoty określonej w tym orzeczeniu. Inaczej jest jednak w przypadku orzeczenia sądu nakazującego dłużnikowi zapłatę okresowej kary pieniężnej w przypadku naruszenia nałożonego tym orzeczeniem nakazu zaniechania.

3. W przedmiocie konieczności uzyskania orzeczenia w ramach postępowania dotyczącego wierzytelności podstawowej

64. Nawet gdyby chcieć rozumieć pojęcie „roszczenia” w wyrażeniu „orzeczenie zobowiązujące dłużnika do zapłacenia roszczenia [wierzyciela]” w rozumieniu drugiej części definicji zawartej w art. 4 pkt 5 rozporządzenia nr 655/2014, to należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z tą częścią definicji wierzytelność musi wynikać z „transakcji” lub „wydarzenia, które już miał[o] miejsce”.

65. Na rozprawie rząd belgijski argumentował, że druga część definicji pojęcia „roszczenia” może odnosić się jedynie do roszczeń, które wynikają ze zdarzeń, takich jak „transakcja” lub „wydarzenie, które już miało miejsce”, poprzedzających wydanie orzeczenia sądowego („[roszczenie można] zaskarżyć przed sądem”), na które wierzyciel zamierza się powołać, aby zostać zwolnionym z obowiązku uprawdopodobnienia przed sądem, do którego wpłynął wniosek o wydanie nakazu zabezpieczenia, fumus boni iuris.

66. W doktrynie uważa się, że drugą część definicji „roszczenia” należy odczytywać w ten sposób, że pojęcie „transakcji” odnosi się do umów lub czynności handlowych, które mogą powodować odpowiedzialność kontraktową, natomiast pojęcie „wydarzenia, które już miało miejsce” odnosi się do czynów niedozwolonych powodujących odpowiedzialność pozaumowną( ). Za takim odczytaniem przemawia motyw 12 rozporządzenia nr 655/2014, zgodnie z którym „[uzyskanie nakazu zabezpieczenia powinno również być możliwe] w odniesieniu do roszczeń, które nie są jeszcze wymagalne, o ile roszczenia te są konsekwencją transakcji lub wydarzenia, które już miał[y] miejsce, a ich kwota może zostać określona, w tym roszczeń odnoszących się do czynu niedozwolonego lub czynu podobnego do czynu niedozwolonego, a także cywilnoprawnych roszczeń odszkodowawczych lub roszczeń o przywrócenie stanu poprzedniego, których podstawą jest czyn zagrożony karą”( ).

67. W tym zakresie okresowa kara pieniężna za niewykonanie nakazu zaniechania nałożonego orzeczeniem sądowym nie poprzedza wydania tego orzeczenia. Sam nakaz zaniechania jest bowiem ustanowiony przez wspomniane orzeczenie. W konsekwencji oznacza to, że sąd, który wydał przedmiotowe orzeczenie sądowe, nie badał zdarzeń, które stały się podstawą nałożenia takiej okresowej kary pieniężnej.

68. Muszę w tym kontekście zauważyć, że odróżniając sytuację wierzyciela, który musi przekonać sąd, do którego wpłynął wniosek o wydanie nakazu zabezpieczenia, o zasadności swojego roszczenia co do istoty, od sytuacji wierzyciela, który posiada tytuł zwalniający go z tego obowiązku, art. 5 rozporządzenia nr 655/2014 określa tę pierwszą sytuację jako sytuację wierzyciela przed „wszczęciem przez wierzyciela postępowania w państwie członkowskim w sprawie głównej przeciwko dłużnikowi” oraz „na którymkolwiek etapie takiego postępowania do momentu wydania orzeczenia”( ). W konsekwencji aby znaleźć się w tej drugiej sytuacji, wierzyciel musi posiadać tytuł prawny wywodzący się z takiego postępowania w sprawie głównej.

69. Pojęcie „postępowania w sprawie głównej” ma szeroki zakres( ), jednak motyw 13 rozporządzenia nr 655/2014 precyzuje, że aby postępowanie mieściło się w zakresie znaczeniowym tego pojęcia, musi mieć ono na celu uzyskanie tytułu wykonawczego dotyczącego roszczenia podstawowego( ).

70. Musi to być zatem roszczenie, które zostało rozpatrzone w toku postępowania w sprawie głównej i którego zasadność została oceniona w wyniku przeprowadzenia tego postępowania, czyli które zostało już wniesione przed sąd. Nie wystarczy zatem, że jest to, jak stanowi druga część definicji „roszczenia” z art. 4 pkt 5 rozporządzenia nr 655/2014, roszczenie, które może zostać zaskarżone w sądzie. Z tego właśnie powodu, zgodnie z logiką, na której opiera się art. 7 ust. 2 rozporządzenia, gdy wierzyciel uzyskał już tytuł prawny, nie jest już konieczne badanie zasadności roszczenia, którego dotyczy ów tytuł prawny.

71. Idąc tym tokiem rozumowania, doktryna, odwołując się do wyjaśnienia zawartego w motywie 13 rozporządzenia nr 655/2014, zauważa, że postępowania, których celem nie jest uzyskanie tytułu wykonawczego nakazującego dłużnikowi zapłatę należności pieniężnej, którą ma „chronić” nakaz zabezpieczenia, nie powinny być objęte zakresem znaczeniowym pojęcia „postępowania w sprawie głównej”. Zgodnie z tym reprezentowanym w doktrynie poglądem z zakresu znaczeniowego owego pojęcia należy zatem wyłączyć „środki tymczasowe i zabezpieczające mające na celu uzyskanie dowodów, nakazy zamrażania aktywów i równoważne im środki krajowe, takie jak zajęcie zabezpieczające w prawie francuskim” [tłumaczenie z jęz. francuskiego]( ).

72. Podobnie okresowa kara pieniężna za naruszenie nakazu zaniechania nie stanowi roszczenia podstawowego, do którego odnosi się orzeczenie sądowe uwzględniające wniosek o wydanie tego nakazu.

73. W istocie bowiem o ile okresowa kara pieniężna należy się za nieprzestrzeganie nakazu zaniechania, o tyle wierzytelność nie istnieje w chwili wydania zasądzającego ją orzeczenia sądowego. Tym bardziej sąd, który wydał to orzeczenie sądowe nie weryfikował, czy i za jakie naruszenia, należy się okresowej kara pieniężna. Zatem okresowa kara pieniężna nałożona w przypadku niewykonania nakazu zaniechania nie stanowi roszczenia podstawowego w ramach postępowania, w którym wydano orzeczenie sądu którym została nałożona taka kara pieniężna( ). Wierzyciel nie może zatem powoływać się na to orzeczenie sądowe, aby zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia nr 655/2014 być zwolnionym z obowiązku uprawdopodobnienia przed sądem, do którego wpłynął wniosek o wydanie nakazu zabezpieczenia, fumus boni iuris w odniesieniu do swojego roszczenia związanego z okresową karą pieniężną.

74. Taka wykładnia art. 7 ust. 2 rozporządzenia nr 655/2014 znajduje oparcie w wykładni systemowej i teleologicznej tego rozporządzenia, z których wynika, że przepis ten dąży do zachowania równowagi między interesem wierzyciela a interesem dłużnika.

4. W przedmiocie równowagi między interesem wierzyciela a interesem dłużnika

75. Jak potwierdza motyw 14 rozporządzenia nr 655/2014, warunki wydania nakazu zabezpieczenia powinny zapewniać właściwą równowagę między interesem wierzyciela, zmierzającego do uzyskania nakazu zabezpieczenia, a interesem dłużnika, zmierzającego do uniknięcia nadużycia tego nakazu. Taka równowaga zostałaby jednak zachwiana, gdyby kierować się wykładnią, że orzeczenie sądu nakazujące dłużnikowi zapłatę okresowej kary pieniężnej w przypadku naruszenia nakazu zaniechania stanowi „orzeczenie […] zobowiązujące dłużnika do zapłacenia roszczenia [wierzyciela]” w rozumieniu art. 7 ust. 2 rozporządzenia nr 655/2014.

76. Jak bowiem zauważa sąd odsyłający, zastosowanie tej wykładni oznaczałoby, że sąd, do którego wpłynął wniosek o wydanie nakazu zabezpieczenia, za pomocą którego wierzyciel stara się zabezpieczyć wierzytelność związaną z tą okresową karą pieniężną, byłby pozbawiony jakiegokolwiek uprawnienia umożliwiającego mu kontrolę istnienia dochodzonego roszczenia. Jeżeli wierzyciel przedstawi wystarczające dowody, aby przekonać sąd, do którego wpłynął wniosek o wydanie nakazu zabezpieczenia, że istnieje pilna potrzeba zastosowania środka zabezpieczającego, sąd ten jest zobowiązany wydać nakaz zabezpieczenia, o który wnioskuje ten wierzyciel.

77. Ponadto w takim przypadku dłużnik nie mógłby doprowadzić do kontroli „istnienia” dochodzonego roszczenia.

78. W art. 33 i 34 rozporządzenia nr 655/2014 przewidziano bowiem środki odwoławcze od nakazu zabezpieczenia oraz środki odwoławcze przeciwko wykonaniu tego nakazu. Katalog tych środków ma charakter wyczerpujący. Dłużnik nie może zatem doprowadzić do uchylenia nakazu zabezpieczenia ani w drodze powództwa opartego na przepisach krajowych, ani na podstawach innych niż przewidziane w niniejszym rozporządzeniu.

79. Rozporządzenie nr 655/2014 nie przewiduje możliwości podniesienia przez dłużnika argumentu, że kwota, której zabezpieczenia domagał się wierzyciel w drodze nakazu zabezpieczenia na podstawie orzeczenia zobowiązującego dłużnika do zapłaty tej wierzytelności, nie była należna.

80. Jeżeli w sprawie głównej nie wydano orzeczenia, w którym określono by, że wierzyciel jest uprawniony do żądania wielokrotności podstawowej okresowej kwoty kary pieniężnej, dłużnik nie może doprowadzić do uchylenia takiego orzeczenia w państwie członkowskim pochodzenia, aby móc następnie powołać się na środek odwoławczy przewidziany w art. 33 ust. 1 lit. g) rozporządzenia nr 655/2014( ).

81. W tych okolicznościach wymóg ostatecznego określenia wysokości okresowej kary pieniężnej przed wydaniem nakazu zabezpieczenia mógłby być uzasadniony ze względu na konieczność zachowania odpowiedniej równowagi między interesami wierzyciela i dłużnika. Zwracam uwagę, że Trybunał zastosował ten tok rozumowania w innym kontekście, odnoszącym się do rozporządzenia, które – podobnie jak rozporządzenie nr 655/2014 – nie zawiera przepisu będącego odpowiednikiem art. 55 rozporządzenia nr 1215/2012( ).

82. W trosce o pełność mojego wywodu pragnę uściślić, że konkluzja, iż doręczone orzeczenie sądu nakazujące dłużnikowi zapłatę okresowej kary pieniężnej w przypadku naruszenia nakazu zaniechania nie stanowi „orzeczenia zobowiązującego dłużnika do zapłacenia roszczenia [wierzyciela]” i nie zwalnia wierzyciela z obowiązku uprawdopodobnienia przed sądem, do którego wpłynął wniosek o wydanie nakazu zabezpieczenia, fumus boni iuris, nie oznacza, że takie orzeczenie sądu jest pozbawione jakiegokolwiek znaczenia dla wierzyciela.

83. Wierzyciel może załączyć do wniosku o wydanie nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym wspomniane orzeczenie sądowe wraz ze sporządzonymi przez komornika dokumentami stwierdzającymi naruszenia nakazu zaniechania, aby spróbować przekonać sąd rozpoznający jego wniosek o zasadności swojego roszczenia o zapłatę okresowej kary pieniężnej.

V. Wnioski

84. W świetle powyższych rozważań proponuję, aby na pytania prejudycjalne przedłożone przez tribunal de première instance de Liège (sąd pierwszej instancji w Liège, Belgia) Trybunał udzielił następującej odpowiedzi:

Artykuł 7 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 655/2014 z dnia 15 maja 2014 r. ustanawiającego procedurę europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym w celu ułatwienia transgranicznego dochodzenia wierzytelności w sprawach cywilnych i handlowych

należy interpretować w ten sposób, że:

doręczone orzeczenie sądu nakazujące dłużnikowi zapłatę okresowej kary pieniężnej w przypadku naruszenia nakazu zaniechania nie stanowi „orzeczenia zobowiązującego dłużnika do zapłacenia roszczenia [wierzyciela]” w rozumieniu tego przepisu, tak że sąd, do którego wpłynął wniosek o wydanie europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym, za pomocą którego wierzyciel chce zabezpieczyć zapłatę wierzytelności z tytułu tej kary pieniężnej, musi zweryfikować istnienie i wysokość tej wierzytelności.