OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

ELEANOR SHARPSTON

przedstawiona w dniu 23 stycznia 2014 r. ( 1 )

Sprawa C‑184/11

Komisja Europejska

przeciwko

Królestwu Hiszpanii

„Decyzje Komisji stwierdzające niezgodność pomocy państwa ze wspólnym rynkiem — Środki konieczne dla wykonania tych decyzji — Wyrok Trybunału Sprawiedliwości stwierdzający niewykonanie przez państwo członkowskie zobowiązań — Niewykonanie wyroku we właściwym czasie — Kara pieniężna”

1. W 2001 r. Komisja przyjęła sześć decyzji stwierdzających, że określone środki fiskalne przyjęte w Comunidad Autónoma del País Vasco (zwanym dalej „Krajem Basków”) stanowią pomoc państwa niezgodną ze wspólnym rynkiem, i nakazujących Królestwu Hiszpanii odzyskanie tej pomocy. W 2006 r. Komisja uzyskała od Trybunału wyrok w przedmiocie niewykonania tych decyzji przez Hiszpanię. Obecnie zmierza ona do ustalenia, że Hiszpania nie wykonała tego wyroku we właściwym czasie, oraz do nałożenia ryczałtu za okres niewykonania wyroku.

2. Hiszpania argumentuje, że Komisja zawyżyła kwoty, które powinny zostać zwrócone i że w każdym wypadku kara powinna być niższa niż kara, której nałożenia żąda Komisja.

Kontekst

Pomoc i decyzje z 2001 r.

3. W latach 1994–1997 trzy prowincje Kraju Basków – Álava, Vizcaya i Guipúzcoa ( 2 ) – wprowadziły dwa rodzaje środków fiskalnych, utrzymanych w mocy do 1999 lub 2000 r.: ulgę podatkową dla przedsiębiorstw w wysokości 45% inwestycji oraz stopniowe, rozłożone na cztery lata, obniżenie podstawy opodatkowania dla nowych przedsiębiorstw, oba wymagające spełnienia określonych warunków.

4. Środki te nie zostały zgłoszone Komisji. Komisja dowiedziawszy się o nich, zadecydowała o wszczęciu postępowania na podstawie art. 88 ust. 2 WE ( 3 ). W dniu 11 lipca 2001 r. przyjęła ona sześć decyzji ( 4 ).

5. W każdej ze spraw Komisja ustaliła, że środek stanowił program pomocy państwa. Przy braku szczegółów odnoszących się do rzeczywistych beneficjentów wystarczyło, że potencjalnie można było z pomocy korzystać, co było niezgodne ze znajdującymi zastosowanie dyrektywami i wytycznymi ( 5 ). Przed przyjęciem wniosku, że programy zostały wprowadzone niezgodnie z prawem i że były niezgodne ze wspólnym rynkiem, Komisja wskazała, że decyzje te pozostawały „bez wpływu na to, czy indywidualnie udzielona pomoc mogła być uznana, w całości lub w części, za zgodną w treści ze wspólnym rynkiem, w kolejnych decyzjach Komisji lub w rozporządzeniach wyłączających” ( 6 ). Zatem żadna z decyzji nie zidentyfikowała konkretnej pomocy jako niezgodnej ze wspólnym rynkiem i żadna z nich nie wykluczyła możliwości, że część pomocy mogła być z nim zgodna. Jednakże wszystkie programy pomocy zostały uznane za niezgodne.

Ocena zgodności

– Program 45‑procentowych ulg podatkowych dla przedsiębiorstw

6. Oceny są w większości te same we wszystkich trzech decyzjach ( 7 ). Pomoc mogła być uznana za pomoc inwestycyjną w rozumieniu wytycznych w sprawie krajowej pomocy regionalnej z 1998 r. ( 8 ), pod warunkiem że była udzielana w oparciu o kwoty inwestycji w regionie i w granicach pułapu określonego jako procent od tych kwot. Jednakże wskaźnik PKB na jednego mieszkańca był za wysoki dla zastosowania regionalnego wyłączenia przewidzianego w art. 87 ust. 3 lit. a) WE i, w odniesieniu do art. 87 ust. 3 lit. c) WE, przekroczony został odpowiedni próg ekwiwalentów dotacji netto (EDN). Ponadto jedynie wstępne inwestycje mogły się kwalifikować w ramach wytycznych, podczas gdy programy te mogły znajdować zastosowanie również do innych wydatków. Należało ponadto spełnić dalsze wymagania ( 9 ). Pomoc niespełniająca odpowiednich wymagań musi być kwalifikowana jako pomoc operacyjna, a nie inwestycyjna. Pomoc operacyjna musi z kolei spełnić wymagania określone w pkt od 4.15 do 4.17 wytycznych z 1998 r. w sprawie pomocy regionalnej, które w niniejszej sprawie nie zostały spełnione, ponieważ prowincje Kraju Basków nie stanowią najbardziej oddalonych regionów ani regionów o niskim zaludnieniu. W konsekwencji programy pomocy nie odpowiadają zasadom pomocy regionalnej. Ponadto pomoc z tytułu inwestycji realizowanych poza regionem nie mogłaby być uznana za pomoc regionalną, a przyjęcie odstępstwa w zakresie pomocy dla małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) nie było możliwe, ponieważ pomoc nie była ograniczona odpowiednio do 7,5% i 15% ekwiwalentu dotacji brutto (EDB). W każdym wypadku niektóre sektory były wyłączone spod wytycznych z 1998 r. w sprawie pomocy regionalnej, a nie zostały wyłączone spod omawianych programów pomocowych.

– Programy obniżenia podstawy opodatkowania

7. Oceny są znowu zasadniczo takie same we wszystkich trzech decyzjach ( 10 ) i podobne do tych dotyczących programów 45‑procentowych ulg podatkowych. Wskaźnik PKB na jednego mieszkańca był za wysoki dla zastosowania odstępstwa przewidzianego w art. 87 ust. 3 lit. a) WE. Pomimo że pomoc dla rozwoju regionalnego mogła być uznana za zgodną z art. 87 ust. 3 lit. c) WE, programy muszą być uznawane nie za pomoc inwestycyjną lub pracowniczą, ale za pomoc operacyjną. Podobnie jednakże jak w przypadku programów 45‑procentowych ulg podatkowych i z tych samych przyczyn nie są one zgodne z zasadami pomocy regionalnej. Ponadto pomoc nie mogłaby zostać uznana za zgodną ze wspólnym rynkiem, gdyż była dostępna dla beneficjentów z zastrzeżeniem spełnienia określonych warunków sektorowych, w szczególności z powodu niespełnienia warunku niewspierania tworzenia nowych mocy produkcyjnych. W końcu żadne z pozostałych odstępstw przewidzianych w art. 87 ust. 2 i ust. 3 WE nie mogło być uwzględnione.

8. Jeśli chodzi o oba typy programów podatkowych, Komisja oceniła je w całości, biorąc pod uwagę nie tyle okoliczności, w jakich zostały zastosowane, ale okoliczności w jakich mogły zostać zastosowane.

Sentencje decyzji z 2001 r.

9. Artykuł 1 każdej z decyzji stanowił, że odpowiedni program pomocy został wprowadzony niezgodnie z prawem i był niezgodny ze wspólnym rynkiem. Artykuł 2 zobowiązywał Hiszpanię do zakazania stosowania tego programu. Artykuł 3 ust. 1 nakładał na Hiszpanię obowiązek „podjęcia wszelkich środków niezbędnych do odzyskania od beneficjentów pomocy, o której mowa w art. 1, przyznanej im niezgodnie z prawem” oraz wstrzymania wypłat wszelkiej pomocy pozostałej do wypłacenia. Na podstawie art. 3 ust. 2 pomoc miała być bezzwłocznie odzyskana, wraz z odsetkami, na podstawie natychmiastowych i skutecznych procedur krajowych.

Postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, odwołania i postępowania w sprawie naruszenia

10. Władze prowincji Kraju Basków wszczęły postępowanie przed Sądem Pierwszej Instancji w celu stwierdzenie nieważności wskazanych sześciu decyzji.

11. Wszczęcie tych postępowań nie miało skutku zawieszającego i Komisja przypomniała władzom hiszpańskim o obowiązku odzyskania pomocy uznanej za niezgodną z prawem w decyzjach z 2001 r. Po mniej więcej dwóch latach bezowocnej wymiany pism Komisja w listopadzie 2003 r. wszczęła przeciwko Królestwu Hiszpanii sześć postępowań o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego.

12. W wyroku z dnia 14 grudnia 2006 r. ( 11 ) Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że nie przyjmując w wyznaczonym terminie niezbędnych środków w celu dostosowania się do przepisów art. 2 i 3 każdej z sześciu decyzji, Królestwo Hiszpanii uchybiło zobowiązaniom, które na nim ciążą na mocy tych decyzji. Hiszpania uchybiła w szczególności zobowiązaniu przyjęcia środków koniecznych do odzyskania udzielonej pomocy ( 12 ). Jednakże w wyroku z 2006 r. omawiana pomoc nie została zidentyfikowana ani też jej zidentyfikowanie nie było przedmiotem postępowania sądowego.

13. Dalsza wymiana pism w okresie od grudnia 2006 r. do listopada 2010 r. ujawniła różnice w stanowiskach co do wysokości kwot podlegających odzyskaniu. W tym okresie Hiszpania odzyskała część pomocy. Komisja przyjęła również, że Hiszpania nie przedstawiała wystarczających informacji. Na podstawie art. 228 ust. 2 WE Komisja w dniu 11 lipca 2007 r. sporządziła wezwanie do usunięcia uchybienia, a następnie w dniu 26 czerwca 2008 r. uzasadnioną opinię, żądając pełnego wykonania wyroku z 2006 r. w terminie dwóch miesięcy, to jest do dnia 26 sierpnia 2008 r.

14. W dniu 9 września 2009 r. Sąd Pierwszej Instancji oddalił skargi o stwierdzenie nieważności, o których mowa powyżej ( 13 ). Odwołania władz prowincji baskijskich zostały oddalone w dniu 28 lipca 2011 r. ( 14 ).

15. W swoim wyroku odnoszącym się do programu 45‑procentowych ulg podatkowych Trybunał przypomniał, że przy rozstrzyganiu w ogólny i abstrakcyjny sposób o programach pomocy państwa Komisja nie jest zobowiązana do analizowania poszczególnych przypadków. Tylko na poziomie odzyskiwania pomocy państwo członkowskie jest zobowiązane do zweryfikowania indywidualnej sytuacji każdego przedsiębiorcy, a w szczególności kwestii, czy pomoc udzielona konkretnemu beneficjantowi może zakłócać konkurencję i wpływać wewnątrzwspólnotową wymianę handlową ( 15 ).

Żądania Komisji

16. W międzyczasie w dniu 18 kwietnia 2011 r. Komisja wniosła skargę w niniejszej sprawie. W dniu 30 października 2013 r. zmieniła ona przedstawione żądania. Obecnie wnosi ona do Trybunału o: — stwierdzenie, że Królestwo Hiszpanii nie wypełniło zobowiązań wynikających z decyzji z 2001 r. oraz art. 260 TFUE z uwagi na niewykonanie wyroku z 2006 r.; — zasądzenie od Królestwa Hiszpanii ryczałtu w wysokości 64543000 EUR (wynikającej z pomnożenia dziennej stawki 25817,40 EUR przez 2500 – liczbę dni od daty wydania wyroku z 2006 r. do dnia 15 października 2013 r., kiedy to pomoc uznana za bezprawną na mocy decyzji z 2001 r. została całkowicie zwrócona); oraz — obciążenie Królestwa Hiszpanii kosztami postępowania.

Postępowanie

17. Nawet po zakończeniu pisemnego etapu postępowania oświadczenia stron dotyczące wysokości kwot pomocy, jaka została udzielona, jaka polega odzyskaniu, jaka została odzyskana i jaka pozostała do odzyskania, znacznie się różniły. Trybunał zwrócił się zatem do każdej ze stron o wyszczególnienie w tabeli danych odnoszących się do każdej z decyzji z 2001 r., odnoszących się do każdego z zagadnień prawnych i do każdego z przedsiębiorstw, którego to dotyczyło. Strony miały również wskazać w każdym z dokumentów przedkładanych Trybunałowi konkretne strony zawierające informacje na poparcie tych danych, przy czym stwierdzono, iż dowody, które nie zostaną wyraźnie wskazane, mogą zostać pominięte. Odpowiedzi stron zostały dostarczone w marcu 2013 r. (zwanych dalej „tabelami z 2013 r.”). Z uwagi na pozostałe rozbieżności i wątpliwości zadane zostały dalsze pytania, na które udzielono odpowiedzi na piśmie, co jednak nie pozwoliło na usunięcie wszelkiej niepewności.

18. Podczas rozprawy w dniu 10 września 2013 r. strony zostały poproszone o skoncentrowanie się na kwestiach podniesionych przez Królestwo Hiszpanii w duplice, na którą Komisja nie miała okazji w pełni odpowiedzieć.

19. W dniu 30 października 2013 r. Komisja poinformowała Trybunał, że jej zdaniem pomoc została w całości odzyskana, łącznie z odsetkami, przy czym ostatnia płatność została dokonana w dniu 15 października 2013 r.

Streszczenie istotnych kwestii

20. Komisja twierdzi, że władze hiszpańskie nie dopełniły obowiązku odzyskania całej przedmiotowej pomocy we właściwym czasie. Podnosi ona, że początkowo: (i) władze te uważały za zgodnie z prawem udzieloną pomoc, która nie spełniała wymagań wytycznych z 1998 r. w sprawie pomocy regionalnej (Hiszpania twierdzi, że pomoc ta jest objęta wcześniejszymi wytycznymi w sprawie pomocy regionalnej albo innymi zasadami sektorowymi i że interpretacja Komisji wytycznych z 1998 r. jest nieprawidłowa); (ii) władze te zastosowały odliczenie do kwoty 100000 EUR na beneficjenta, pomimo że zasady de minimis znajdują zastosowanie tylko wtedy, gdy całość udzielonej pomocy nie przekracza tego progu (Hiszpania twierdzi, że żadna kwota udzielonej pomocy poniżej tego progu nie powinna być brana pod uwagę); (iii) władze retroaktywnie zastosowały odliczenia podatkowe, bez ustalenia, czy zostały spełnione wymagania ich zastosowania (Hiszpania twierdzi, że odliczenia zostały dokonane prawidłowo, gdyż beneficjenci, którzy nie byli wcześniej uprawnieni do ich dokonania, ponieważ otrzymali pomoc, powinni mieć do nich prawo w momencie cofnięcia pomocy); oraz (iv) nie wszystkie polecenia zapłaty zostały zrealizowane (Hiszpania twierdzi, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w każdym wypadku, kiedy było to możliwe, oraz że władze zgłosiły wierzytelności w przypadkach upadłości).

21. Strony pozostają w sporze co do wysokości kwot, jakie pozostawały do odzyskania w dniu wydania wyroku z 2006 r. oraz w dniu wszczęcia postępowania, choć obecnie zgadzają się one co do tego, że wszystkie te kwoty zostały odzyskane do dnia 15 października 2013 r. W dniu wydania wyroku z 2006 r. Komisja uważała, że 358 mln EUR, z odsetkami w wysokości 270 mln EUR, pozostawało ciągle do odzyskania; według Hiszpanii kwoty te wynosiły odpowiednio 120,7 mln EUR i 48,4 mln EUR. W dniu wniesienia skargi w niniejszej sprawie Komisja uważała, że do odzyskania pozostawało 321 mln EUR, z odsetkami w wysokości 248 mln EUR; według Hiszpanii kwoty te wynosiły odpowiednio 60 mln EUR i 31 mln EUR.

22. Hiszpania zgadza się, że znaczna część została odzyskana od czasu wszczęcia niniejszego postępowania. Podkreśla ona, że omawiana pomoc została odzyskana celem zmniejszenia kary nakładanej przez Trybunał, nie przyznając jednak, że pomoc ta powinna zostać odzyskana zgodnie z prawem.

23. Następnie strony nie zgadzają się co do wysokości kary, jaka ma być nałożona. Wyliczenia Komisji są zgodne z Komunikatem w sprawie stosowania art. 228 traktatu WE ( 16 ). Hiszpania wnosi o odrębne kary w odniesieniu do każdej z decyzji z 2001 r., wzięcie pod uwagę, że Kraj Basków przyczynia się tylko w 6,24% do hiszpańskiego PKB, i zastosowanie niższych współczynników wagi i czasu trwania uchybienia.

Uwagi wstępne i uwagi ogólne

24. Po pierwsze, kwestie sporne w niniejszej sprawie wynikają w znacznym stopniu z okoliczności, że ani decyzje z 2001 r., ani wyrok z 2006 r. nie określiły niegodnej ze wspólnym rynkiem pomocy państwa. Ponadto w 2011 r. w postępowaniach odwoławczych odnoszących się do kwestionowanej pomocy Trybunał potwierdził, że Komisja nie musiała analizować pomocy udzielonej w indywidualnych przypadkach i to do władz krajowych należała weryfikacja, na etapie odzyskiwania, sytuacji każdego z beneficjentów oraz tego, czy przyznana pomoc mogła zakłócić konkurencję lub stanowić przeszkodę dla wspólnego handlu ( 17 ). Takie stanowisko zostało już wyrażone przez Komisję wobec władz hiszpańskich w dniu 3 października 2007 r., zgodnie z twierdzeniem Królestwa Hiszpanii, które nie było podważane przez Komisję.

25. Z drugiej strony żadna pomoc nie była notyfikowana Komisji przed jej wdrożeniem. Była to zatem „pomoc przyznana bezprawnie” w rozumieniu rozporządzenia nr 659/1999 ( 18 ). Z tego względu nieodzyskanie jej zgodnie z decyzjami z 2001 r. oraz wyrokiem z 2006 r. stanowi dalsze naruszenie, chyba że Hiszpania udowodni, że prawidłowo uznała tę pomoc za zgodną ze wspólnym rynkiem.

26. Zatem konieczne jest – niezależnie od okoliczności, że pomoc została już odzyskana – ustalenie przez Trybunał, jaką część pomocy Hiszpania była zobowiązana odzyskać, oraz potraktowanie tej kwoty jako podstawy dla określenia wysokości kary finansowej, jaka miałaby być nałożona ze względu na opóźnienie w odzyskiwaniu.

27. Po drugie, Komisja podnosi, że podczas postępowania poprzedzającego wniesienie skargi władze hiszpańskie, po pierwsze, nie przedstawiły odpowiednich informacji lub przedstawiły je z opóźnieniem, a po wtóre, zasypały Komisję nieadekwatnymi dokumentami. Nie ulega wątpliwości, że dziesiątki tysięcy stron zostały przedstawione Trybunałowi (przez obie strony) i że przydatność wielu z nich jest co najmniej wątpliwa. Z kolei Trybunał wielokrotnie powtarzał pytania w celu zrozumienia sprzecznych danych, na których każda ze stron opierała swoje argumenty. W mojej opinii Trybunał nie otrzymał od żadnej ze stron odpowiedniej pomocy w wykonywaniu powierzonego mu zadania, które w sprawach takich jak niniejsza wymaga nie tylko dokonania oceny prawnej, ale też ustaleń faktycznych. Wydaje się zatem wręcz nieuniknione, że wszelkie kwoty, co do których Trybunał uzna, że Hiszpania ich nie odzyskała, choć powinna była, i które będą stanowiły podstawę kar finansowych, zostaną określone jedynie w przybliżeniu.

28. Po trzecie, Królestwo Hiszpanii skorzystało z uprawnienia przysługującego mu na podstawie art. 16 akapit trzeci statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, obejmującego złożenie wniosku, aby sprawę rozpatrywała wielka izba. Wydaje mi się jednak, że taki liczny skład – 15 sędziów – nie jest właściwy w sprawie zawierającej tak wiele faktycznych szczegółów jak niniejsza, chyba że jedna ze stron zmierza do zmiany dotychczasowego orzecznictwa. Stoję zatem na stanowisku, że państwa członkowskie powinny mieć na uwadze tę okoliczność, w interesie proceduralnej efektywności Trybunału, przy podejmowaniu decyzji o skorzystaniu z przysługującego im uprawnienia.

29. Przejdę obecnie do kwestii prawnych. Odniosę się w pierwszej kolejności do ogólnych zagadnień dotyczących obowiązku odzyskania pomocy (wytycznych z 1998 r. dotyczących pomocy regionalnej, wymogu dotyczącego efektu zachęty, zasad de minimis, zasad sektorowych lub znajdujących zastosowanie w wielu sektorach, retroaktywnego odliczenia od podatku), a w drugiej kolejności w odniesieniu do każdej z decyzji do szczegółów wymaganego odzyskania, w tym zaniechania dochodzenia roszczeń. W końcu odniosę się do wielkości kary, jaka powinna zostać nałożona.

Ogólne zagadnienia odnoszące się do obowiązku odzyskania pomocy

Zgodność z wytycznymi z 1998 r. w sprawie pomocy regionalnej

30. Komisja twierdzi, że władze hiszpańskie nie spełniły przewidzianego w wytycznych z 1998 r. w sprawie pomocy regionalnej „wymogu dotyczącego efektu zachęty” (zgodnie z którym wniosek o udzielenie pomocy musi zostać przedłożony przed rozpoczęciem pracy nad projektem) w odniesieniu do programu 45‑procentowych ulg podatkowych. Hiszpania twierdzi, że wytyczne nie znajdowały zastosowania lub, alternatywnie, że interpretacja Komisji odnosząca się do wymogu dotyczącego efektu zachęty jest zbyt rygorystyczna.

Zastosowanie wytycznych w sprawie pomocy regionalnej z 1998 r.

– Argumenty stron

31. Hiszpania twierdzi, że z uwagi na okoliczność, iż sporna pomoc została wprowadzona przed 1998 r., znajdują do niej zastosowanie wytyczne zawarte w komunikacie z 1979 r. w sprawie systemów pomocy regionalnej ( 19 ). Przytacza ona wytyczne Komisji z 2002 r. w sprawie zasad stosowanych przy ocenie pomocy państwa przyznanej niezgodnie z prawem ( 20 ), zgodnie z którymi „Komisja zawsze będzie oceniać zgodność przyznanej niezgodnie z prawem pomocy ze wspólnym rynkiem według kryteriów materialnych określonych we wszystkich instrumentach pozostających w mocy w czasie udzielania pomocy” [tłumaczenie nieoficjalne]. Ponadto zmiana wprowadzona w 2000 r. do wytycznych z 1998 r. w sprawie pomocy regionalnej potwierdziła, że wszelka nowa pomoc wprowadzona bez wcześniejszej notyfikacji Komisji ma być „oceniana zgodnie z zasadami i wytycznymi obowiązującymi w czasie udzielania pomocy”. Ponadto zarówno w decyzjach dotyczących formalnego wszczęcia postępowania, jak i w decyzjach z 2001 r. Komisja wskazywała, że wytyczne z 1998 r. w sprawie pomocy regionalnej znajdowały zastosowanie jedynie począwszy od dnia 1 stycznia 1999 r.

32. Komisja wskazuje, że wytyczne z 1998 r. w sprawie pomocy regionalnej same przewidują w pkt 6.1, iż „Komisja oceni zgodność pomocy regionalnej ze wspólnym rynkiem na podstawie niniejszych wytycznych od chwili ich przyjęcia. Jednakże propozycje pomocy państwa nienotyfikowane przed przekazaniem wytycznych państwom członkowskim oraz wobec których Komisja nie przyjęła jeszcze ostatecznej decyzji, będą oceniane na gruncie kryteriów obowiązujących w czasie notyfikacji”. Ponieważ sporna pomoc nie została notyfikowana, zastosowanie znalazły wytyczne z 1998 r. w sprawie pomocy regionalnej. Ponadto w zbliżonej sprawie z 2011 r. ( 21 ) Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że nienotyfikowana pomoc w tej sprawie powinna być oceniona w świetle wytycznych z 1998 r. w sprawie pomocy regionalnej.

– Ocena

33. Nie mogę zaakceptować stanowiska Hiszpanii.

34. W decyzjach z 2001 r. Komisja rzeczywiście niestety niejednoznacznie odnosiła się raz do wytycznych z 1998 r. w sprawie pomocy regionalnej, a innym razem do swoich wcześniejszych komunikatów ( 22 ). Nie jest to również jasne w jej ogólniejszych komunikatach ( 23 ). Jednak wbrew temu, co twierdzi Hiszpania, wszczynając formalne postępowanie sprawdzające oraz w decyzjach z 2001 r. Komisja powoływała się na wymóg dotyczący efektu zachęty zawarty w wytycznych z 1998 r. w sprawie pomocy regionalnej ( 24 ).

35. Ponadto Trybunał orzekł, że omawiana nienotyfikowana pomoc miała być oceniana świetle wytycznych z 1998 r. w sprawie pomocy regionalnej ( 25 ). Zastosowanie tych wytycznych nie było kwestionowane aż do wydania wyroku z 2006 r. Przeciwnie, Hiszpania zmierzała do uzyskania potwierdzenia, że wytyczne z 1998 r. w sprawie pomocy regionalnej znajdowały zastosowanie ( 26 ). Nie może ona zatem podnosić tej kwestii po raz pierwszy w sytuacji, gdy zarzucono jej niewykonanie wyroku z 2006 r. Ponadto Hiszpania nie może podnosić, że uzasadniona opinia w niniejszej sprawie nie odnosiła się wprost do wytycznych z 1998 r., bowiem od samego początku zgodność z tymi wytycznymi wyraźnie stanowiła kryterium oceny.

Wykładnia wytycznych z 1998 r. w sprawie pomocy regionalnej

– Argumenty stron

36. Zgodnie z akapitem trzecim pkt 4.2 wytycznych z 1998 r. w sprawie pomocy regionalnej wniosek o przyznanie pomocy musi zostać złożony przed rozpoczęciem prac nad danym projektem ( 27 ). Wymaganie to, jak twierdzi Komisja, nie zostało spełnione w przypadku wielu beneficjentów 45‑procentowych ulg podatkowych, a pomimo tego władze hiszpańskie uważały omawianą pomoc za zgodną ze wspólnym rynkiem.

37. Hiszpania zauważa, że w decyzjach z 2001 r. ( 28 ) Komisja ustaliła, że 45‑procentowa ulga podatkowa była „uzależniona od inwestycji” w rozumieniu wytycznych z 1979 r. w sprawie programów pomocy regionalnej ( 29 ), co pociągało za sobą efekt zachęty. Stanowisko Komisji, że wniosek o przyznanie pomocy musi zostać złożony przed rozpoczęciem prac jest formalistyczne. Procedury fiskalne mają inny charakter: art. 5 ust. 2 rozporządzenia nr 1628/2006 ( 30 ) oraz art. 8 ust. 4 lit. b) rozporządzenia nr 800/2008 ( 31 ) wymagają jedynie, aby środek fiskalny był przyjęty przed rozpoczęciem realizacji projektu. Przed przyjęciem rozporządzenia nr 1628/2006 nie było bardziej rygorystycznego kryterium. Ponadto w odrębnej decyzji ( 32 ) Komisja uznała pomoc na podstawie programu 45‑procentowej ulgi podatkowej w prowincji Álava za zgodną ze wspólnym rynkiem, pod warunkiem że nie przekroczyła ona 25% pułapu EDN pomocy regionalnej w Kraju Basków. Zasada równego traktowania wymaga tego samego podejścia do wszystkich beneficjentów.

38. Komisja zaprzecza nadmiernemu formalizmowi. Przyznała ona, że pomoc dla jednego przedsiębiorstwa, które rozpoczęło prace badawcze przed złożeniem wniosku, była zgodna ze wspólnym rynkiem. Ponadto rozporządzenia nr 1628/2006 oraz nr 800/2008 nie znajdują zastosowania w niniejszej sprawie. Zastosowanie zasady wyrażonej w art. 8 ust. 4 lit. b) rozporządzenia nr 800/2008 zostało wykluczone przez samo rozporządzenie ( 33 ), które z założenia nie znajduje zastosowania w sprawach, w których wymagana jest szczegółowa ocena. Ponadto zasada ta zakłada automatyczne uprawnienia do pomocy, podczas gdy w niniejszych prawach wymagana jest zgoda administracyjna. W wyroku w sprawie HGA ( 34 ) Trybunał orzekł, że należy wykazać, iż w braku planowanej pomocy inwestycja wspierająca rozwój danego regionu nie zostałaby zrealizowana; w innym wypadku pomoc służy jedynie poprawie sytuacji jej odbiorców. Jeśli chodzi o równe traktowanie, to żadna z wcześniejszych interpretacji przepisów traktatu przez Komisję nie może mieć wpływu na interpretację tego przepisu na cele omawianych decyzji ( 35 ).

39. W odpowiedzi Hiszpania twierdzi, że 45-procentowa ulga podatkowa nie była przedmiotem uznania administracyjnego; nie można było zatem jej odmówić żadnemu przedsiębiorcy spełniającemu kryteria określone w przepisach, a tym samym posiadała ona oczywisty efekt zachęty. Ponadto orzecznictwo wskazane w wyroku w sprawie Freistaat Sachsen i in. ( 36 ) nie może stanowić podstawy dla działań sprzecznych z zasadą równego traktowania, będącą podstawową zasadą prawa UE.

– Ocena

40. Mamy tu do czynienia z trzema zagadnieniami. Po pierwsze, czy w decyzjach z 2001 r. Komisja przyjęła, że miał miejsce efekt zachęty, a jeśli tak, to czy oznacza to, że pomoc udzielona na podstawie programu 45‑procentowych ulg podatkowych nie musiała być zwracana? Po drugie, czy wymaganie efektu zachęty powinno być stosowane inaczej ze względu na fiskalny charakter programów, a jeśli tak, to czy zostało spełnione kryterium automatycznego przysługiwania? Po trzecie, czy zasada równego traktowania ma wpływ na analizę?

41. W zakresie pierwszego punktu Komisja wyraźnie odniosła się do wymagania efektu zachęty w decyzjach z 2001 r. jako jednego z wymagań, które powinny zostać spełnione przez programy 45‑procentowych ulg podatkowych dla stwierdzenia ich zgodności ze wspólnym rynkiem ( 37 ). Jednakże nie stwierdziła ona, że wymaganie to nie zostało spełnione. Przeciwnie, odnosiła się do programów nie tylko jako do „pomocy uzależnionej od inwestycji”, ale też jako do „zachęty podatkowej” ( 38 ). Kwestia zgodności z wymogiem dotyczącym efektu zachęty nie została też podniesiona w postępowaniu prowadzącym do wydania wyroku z 2006 r. Przeciwnie, Komisja stwierdziła w decyzjach z 2001 r., że wymagania określone w wytycznych z 1998 r. w sprawie pomocy regionalnej nie zostały spełnione ( 39 ) oraz że stanowiło to podstawę dla stwierdzenia, iż programy 45‑procentowych ulg podatkowych nie mogły być uważane za zgodne ze wspólnym rynkiem na podstawie regionalnych odstępstw w traktacie, gdyż nie były zgodne z zasadami dotyczącymi pomocy regionalnej ( 40 ).

42. W świetle powyższego argumenty Hiszpanii wydają się w pewnym stopniu wiarygodne. Ani w decyzjach z 2001 r., ani w wyroku z 2006 r. nie zostało stwierdzone, że programy 45‑procentowych ulg nie spełniły tego wymogu, a decyzje 2001 r. posługują się językiem, który mógłby sugerować, że go spełniły.

43. Uważam jednak, że Komisja ma rację twierdząc, że w zakresie w jakim programy pomocy jako całość były niezgodne z prawem i stwierdzono ich niezgodność ze wspólnym rynkiem, państwa członkowskie nie powinny przy dokonywaniu oceny indywidualnych przypadków pomijać weryfikacji, czy został spełniony wymóg dotyczący efektu zachęty.

44. Jeśli chodzi o drugi punkt, w kolejnych regulacjach Komisja traktowała wymóg dotyczący efektu zachęty mniej restrykcyjnie w odniesieniu do środków fiskalnych ( 41 ). Takie podejście jest logiczne. Jeśli dane przedsiębiorstwo podejmuje decyzję o inwestowaniu w konkretny projekt, a następnie wnioskuje o udzielenie i otrzymuje uznaniową pomoc (której otrzymania nie było pewne) już po rozpoczęciu prac w ramach tego projektu, to jest mało prawdopodobne, że pomoc ta miała wpływ na jego decyzję o inwestowaniu. Jeśli z kolei przedsiębiorstwo wstrzymuje się z tą decyzją do czasu uzyskania pewności, że otrzyma pomoc, o którą się starało, decyzja ta może być postrzegana jako zależna od objętej wnioskiem pomocy. Jeśli na gruncie danego reżimu podatkowego pomoc przyznawana jest dla każdej inwestycji spełniającej określone kryteria, to rozróżnienie to nie ma znaczenia, a sam reżim może być postrzegany jako zachęta do inwestowania.

45. Wydaje mi się, że logika ta znajduje zastosowanie w każdym wypadku, kiedy musi zostać spełniony wymóg dotyczący efektu zachęty. Nie trzeba koniecznie w tym celu stosować w całości w drodze analogii rozporządzeń nr 1628/2006 lub 800/2008, rezygnując z obowiązku notyfikowania pomocy Komisji w przypadkach, w których rozporządzenia te nie znalazłyby zastosowania. Jest to wyłącznie kwestia uznania, że pod pewnymi warunkami już sama okoliczność, że istnieje program podatkowy, wystarcza jako zachęta do inwestowania, więc związek pomiędzy datą rozpoczęcia pracy a datą, w której pomoc zostanie udzielona, traci znaczenie. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której wymóg dotyczący efektu zachęty musi zostać spełniony, i zgadzam się z Hiszpanią, że ocena spełnienia tego wymagania musi uwzględniać szczególny charakter środków fiskalnych w tym zakresie.

46. Zgadzam się jednak z Komisją, że automatycznie działanie środka fiskalnego stanowi zasadniczy element efektu zachęty oraz że w takich okolicznościach jak w niniejszej sprawie to do państwa członkowskiego należy ustalenie, że wymóg ten został spełniony.

47. Strony pozostają w sporze co do tego, czy ulgi przysługiwały automatycznie i obie powołują się na odpowiednie przepisy prawa miejscowego, którego postanowienia są zasadniczo identyczne: „Inwestycje w ruchomości [...] o wartości przewyższającej 2500 mln ESP, w drodze decyzji [...] rady regionu, uprawniają do ulgi podatkowej w wysokości odpowiadającej 45% wartości inwestycji, określonej przez [...] radę regionu, w odniesieniu do kwot podatku dochodowego”. [...] [Decyzja, o której mowa powyżej] określi ramy czasowe i ograniczenia znajdujące zastosowanie w każdej indywidualnej sprawie” ( 42 ).

48. Komisja podkreśla konieczność wydania decyzji przez radę regionu i zauważa, że Trybunał w wyroku z 2006 r. wyciągnął na podstawie decyzji z 2001 r. wniosek, że otrzymanie pomocy było uzależnione od wydania decyzji administracyjnej ( 43 ). Hiszpania podkreśla, że użycie formy czasownika „gozarán” („uprawniają”) pozbawia radę regionu możliwości jakiejkolwiek uznaniowości w tym zakresie.

49. Ostatni argument wydaje się przekonujący (chociaż Trybunał nie jest oczywiście kompetentny do dokonywania interpretacji prawa krajowego). Podważa go jednak w każdym razie okoliczność, że nawet jeśli prawo wymaga od rady regionu wydania decyzji o udzieleniu pomocy, musi ona poza tym określić wielkość inwestycji stanowiącą podstawę uprawnienia oraz ramy czasowe i ograniczenia. Te czynniki na pierwszy rzut oka wprowadzają poważny element uznaniowości decyzji, do którego Hiszpania nie odniosła się w swojej argumentacji. W mojej opinii przyczyny przyjęcia szczególnego podejścia w ocenie efektu zachęty w kontekście środków fiskalnych muszą wykluczać to podejście, w przypadku gdy wielkość pomocy i warunki jej wykorzystania są przedmiotem decyzji administracyjnej.

50. W związku z powyższym uważam, że Komisja trafnie stoi na stanowisku, że pomoc udzielana po rozpoczęciu pracy nad omawianym projektem nie może spełniać wymagania efektu zachęty określonego w trzecim akapicie pkt 4.2 wytycznych z 1998 r. w sprawie pomocy regionalnej. Ponadto zauważam, że tylko w odniesieniu do czterech przedsiębiorstw w prowincji Guipúzcoa Hiszpania twierdziła, że pomoc została udzielona przed rozpoczęciem pracy oraz że Komisja przyjęła, że tak było w przypadku trzech z nich ( 44 ).

51. Przejdę w końcu do zasady równego traktowania. W 1999 r., nie odnosząc się do wymogu dotyczącego efektu zachęty, Komisja uznała pomoc przyznaną na podstawie programu 45‑procentowej ulgi podatkowej w prowincji Álava za „zgodną ze wspólnym rynkiem w zakresie, w jakim [...] nie przekracza ona progu 25% EDN pomocy regionalnej w Kraju Basków” ( 45 ). Hiszpania podnosi, że zasada równego traktowania stanowi ogólną zasadę prawa UE i że wymaga ona takiego samego podejścia do wszystkich spraw odnoszących się do programów 45‑procentowych ulg podatkowych oraz że art. 14 ust. 1 rozporządzenia nr 659/1999 stanowi, że „Komisja nie wymaga windykacji pomocy, jeżeli byłoby to sprzeczne z ogólną zasadą prawa wspólnotowego”.

52. Nie mogę się zgodzić z tym argumentem. Z przyjętego przeze mnie powyżej stanowiska wynika, że nie badając omawianej pomocy w 1999 r. pod kątem wymogu dotyczącego efektu zachęty, Komisja błędnie zastosowała wytyczne z 1998 r. w sprawie pomocy regionalnej. Przyjęcie poglądu Hiszpanii oznaczałby, że Komisja nie mogła już stosować wymogu dotyczącego efektu zachęty wynikającego z tych wytycznych w odniesieniu do żadnej pomocy udzielonej na podstawie programu 45‑procentowych ulg podatkowych ani nawet, być może, na podstawie jakiegokolwiek innego programu.

53. Byłoby to moim zdaniem niezgodne z orzecznictwem Trybunału, zgodnie z którym poszanowanie zasady równego traktowania musi iść w parze z poszanowaniem zasady legalności, według której nikt nie może powoływać się na swoją korzyść na niezgodne z prawem działanie, którego dopuszczono się na rzecz innej osoby ( 46 ). Prawdą jest, że wytyczne z 1998 r. w sprawie pomocy regionalnej, inaczej niż niektóre późniejsze środki, nie posiadają mocy wiążącej, niemniej jednak, jak argumentuje Hiszpania, wiążą one samą Komisję. Nieprawidłowe ich zastosowanie w jednym przypadku, które nie zostało zakwestionowane, nie może, w imię zasady równego traktowania, wykluczać zastosowania ich przez Komisję prawidłowo w kolejnych sprawach.

54. Uważam zatem, iż twierdzenie Hiszpanii, że wytyczne z 1998 r. w sprawie pomocy regionalnej nie znajdowały zastosowania do pomocy udzielonej na podstawie programu 45‑procentowych ulg podatkowych albo że pomoc była zgodna z tymi wytycznymi, powinno zostać odrzucone. Kwoty objęte tym żądaniem nie mogą zatem zostać wyłączone z obowiązku zwrotu pomocy.

Zgodność ze szczególnymi zasadami sektorowymi lub wielosektorowymi

55. W swojej skardze Komisja twierdzi, że pomoc udzielona niektórym beneficjentom na podstawie trzech programów 45‑procentowych ulg podatkowych nie była objęta zastosowaniem wytycznych z 1998 r. w sprawie pomocy regionalnej ( 47 ). Musiała ona raczej być zgodna z określonymi sektorowymi lub wielosektorowymi zasadami. Hiszpania jednakże ani nie odzyskała nigdy tej pomocy ani nie wykazała, że zasady te były przestrzegane.

Sektor winiarstwa

56. Strony są zgodne co do tego, że 12 beneficjentów 45‑procentowej ulgi podatkowej w prowincji Álava prowadziło działalność w sektorze rolnictwa (winiarstwa). Komisja wymienia w szczególności spółkę Comercializadora de la Rioja Alta SLU (zwaną dalej „Rioja Alta”) jako nieobjętą wytycznymi z 1998 r. w sprawie pomocy regionalnej. W swoich pismach strony wyrażają różne opinie w sprawie zasad znajdujących zastosowanie do różnych działań podejmowanych w sektorze winiarstwa oraz w sprawie zgodności z tymi zasadami.

57. Z tabeli z 2013 r. wnioskuję jednak, że z wyjątkiem drobnych rozbieżności zamykających się w kwocie kilku tysięcy euro strony nie zgadzają się co do kwot podlegających zwrotowi, zarówno tych, które do marca 2013 r. zostały już zwrócone, jak i tych, które pozostają do zwrotu, włącznie w dwóch z 12 spraw. Te dwa przypadki dotyczą Rioja Alta oraz Familia Martínez Bujanda SL (zwanej dalek „Martínez Bujanda”).

58. Wydaje się, że w odniesieniu do Rioja Alta nie ma sporu co do ogólnej kwoty podlegającej zwrotowi. Jedyna rozbieżność (w zakresie około 4 mln EUR) dotyczy kwoty już zwróconej do marca 2013 r.

59. Jeśli chodzi o Martínez Bujanda, nie znajduję żadnych przekonujących dowodów, przywołanych przez którąkolwiek ze stron, które byłyby adekwatne w odniesieniu do znajdujących zastosowanie wytycznych czy zasad. Ponadto dane Komisji w tabeli z 2013 są niespójne. Proponuję zatem, aby Trybunał przyjął po prostu dane Hiszpanii, które są bardziej spójne.

60. Wnioskuję, że pomiędzy stronami nie istnieje żaden wymagający rozstrzygnięcia spór, czy omawiana pomoc powinna być oceniana w świetle wytycznych z 1998 r. w sprawie pomocy regionalnej, czy w świetle szczególnych zasad znajdujących zastosowanie w sektorze winiarstwa.

Sektor stalowy

61. W swoje skardze Komisja stwierdziła, że niektórzy beneficjenci 45‑procentowej ulgi w prowincji Álava aktywnie działali w sektorze stalowym, nieobjętym wytycznymi z 1998 r. w sprawie pomocy regionalnej. Hiszpania zaprzeczyła jakoby ktokolwiek z nich działał w odpowiednich podsektorach ( 48 ). Komisja wymieniła następnie sześć przedsiębiorstw, których jej zdaniem pomoc dotyczyła. Hiszpania odpowiedziała, że zasady obowiązujące w momencie przyznania pomocy wymagały jedynie notyfikacji pomocy i tworzenia raportów dwa razy w roku ( 49 ). W każdym wypadku pięć z wymienionych przedsiębiorstw ani nie wytwarzało produktów ze stali objętych zasadami dla sektora stali z 1988 r., ani nie było objętych obowiązkiem notyfikacji.

62. W tabelach z 2013 r. Komisja wymienia siedem przedsiębiorstw działających w sektorze stalowym, podczas gdy Hiszpania wymienia sześć przedsiębiorstw jako te, których kwestia miałaby dotyczyć. Niewymienione przez Hiszpanię przedsiębiorstwo nie zostało wskazane przez Komisję jako działające w sektorze stalowym, a żaden z dowodów, na których się opiera, nie wydaje się dotyczyć działalności tego przedsiębiorstwa. Tytułem przypomnienia, istnieje całkowita zgodność co do odpowiednich kwot i dat w trzech sprawach, w dwóch sprawach istnieją drobne rozbieżności dotyczące odzyskiwania; w jednej sprawie ( 50 ) istnieje różnica zdań co do kwoty, jaka nie podlega odzyskaniu, wynosząca około 4 mln EUR. Jednakże nic w dokumentach, do których odwołują się strony, nie wskazuje na to, aby rozbieżność ta była związana z charakterem sektora, w jakim działa beneficjent.

63. W swojej skardze Komisja wymieniła również trzech beneficjantów programu 45‑procentowych ulg podatkowych w prowincji Guipúzcoa, co których uważała, że działają w sektorze stalowym. W ramach obrony Hiszpania przedstawiła zaświadczenia dotyczące działalności tych beneficjentów i można założyć, że Komisja je zaakceptowała, bowiem w tabelach z 2013 r. nie wymienia żadnego z trzech przedsiębiorstw jako tego, którego dotyczy zagadnienie działalności w sektorze stalowym.

64. Wnioskuję zatem, że do rozstrzygnięcia nie pozostaje żadna kwestia dotycząca tego, czy pomoc została przyznana przedsiębiorstwom działającym w sektorze stalowym.

Duże projekty inwestycyjne

65. W odniesieniu do jednego z beneficjantów 45‑procentowej ulgi podatkowej w prowincji Vizcaya ( 51 ) Komisja twierdzi w swojej skardze, że władze hiszpańskie potrąciły z kwoty podlegającej zwrotowi większą część niż pozwalają na to wielosektorowe zasady ramowe z 1998 r. ( 52 ). Pomimo znacznych rozbieżności w stanowiskach przedstawianych na piśmie z tabeli z 2013 r. wydaje się jasno wynikać, że obecnie strony są zgodne co do kwoty podlegającej zwrotowi, niezależnie od podstawy dokonywania oceny oraz że Komisja zgadza się, iż kwota ta została w istocie zwrócona w dniu 20 lipca 2011 r.

66. W replice Komisja twierdziła następnie, że dwóch beneficjentów 45‑procentowych ulg podatkowych w prowincji Álava dokonywało znaczących inwestycji, a władze Hiszpanii nie wykazały, że spełnione zostały warunki określone w wielosektorowych zasadach ramowych z 1998 r. Twierdzenie to nie znalazło się w tabeli Komisji z 2013 r., wobec czego uważam, że instytucja ta nie podtrzymuje go przed Trybunałem.

67. Do rozstrzygnięcia nie pozostaje zatem żadna kwestia w odniesieniu do zastosowania wielosektorowych zasad ramowych z 1998 r.

Możliwość odliczenia pomocy poniżej pułapu de minimis

68. Zgodnie z art. 2 rozporządzenia nr 60/2001 ( 53 ) środki pomocy są uznane za niespełniające wszystkich kryteriów określonych w art. 107 ust. 1 TFUE i niepodlegające w związku z tym wymogowi powiadomienia przewidzianemu w art. 108 ust. 3 TFUE, jeżeli w szczególności ogólna kwota pomocy przyznana przedsiębiorstwu nie przekracza 100000 EUR brutto (albo EDB) w okresie trzech lat. Artykuł 3 tego rozporządzenia wymagał od państw członkowskich weryfikacji, że każda taka przyznana pomoc de minimis spełnia te kryteria w każdym przypadku oraz przechowywania odpowiedniej dokumentacji przez 10 lat i przedstawiania jej na żądanie. Podobne zasady były wcześniej przewidywane w komunikacie Komisji z 1996 r. w sprawie zasady de minimis w odniesieniu do pomocy państwa ( 54 ), jakkolwiek komunikat ten nie zawierał wymogu przechowywania dokumentacji.

69. Przy odzyskiwaniu pomocy udzielanej w postaci obniżenia podstawy opodatkowania dla nowych przedsiębiorstw władze Hiszpańskie początkowo potrącały 100000 EUR za okres trzech lat z kwoty podlegającej odzyskaniu od każdego z beneficjentów, z których większość skorzystała z pomocy przekraczającej tę kwotę.

Argumenty stron

70. Komisja podnosi, że jedynie pomoc nieprzekraczająca 100000 EUR w okresie trzech lat może kwalifikować się jako pomoc de minimis; ponadto władze Hiszpanii nie przedstawiły żadnego dokumentu dowodzącego, że pomoc była zgodna z zasadą de minimis. Pomoc nie może być dzielona na część powyżej pułapu wymaganego zgodnie z zasadą de minimis oraz część poniżej tego pułapu. Stanowiąc odstępstwo od art. 107 ust. 1 TFUE, wyjątek od zasady de minimis musi być interpretowany w sposób ścisły, zarówno na gruncie komunikatu z 1996 r., jak i na gruncie rozporządzenia nr 69/2001. Jego cel w postaci uproszczenia procedur nie mógłby zostać osiągnięty, gdyby miał zastosowanie do większych kwot, które w każdym wypadku wymagają przeprowadzenia badania. Gdyby otrzymujący pomoc mieli pewność, że zatrzymają część pomocy poniżej pułapu, nie istniałby żaden bodziec dla ograniczenia kwot lub dla zaprzestania wprowadzania pomocy przed udzieleniem zgody ( 55 ). Decyzja w sprawie WAM, na którą powołuje się Hiszpania ( 56 ), nie jest jedyną dostępną sprawą o charakterze precedensowym, na którą można się powołać ( 57 ).

71. Hiszpania podnosi, że zastosowanie znajduje komunikat z 1996 r., na podstawie którego nie ma obowiązku przechowywania dokumentów celem ustalenia statusu de minimis w okresie trzyletnim. W każdym razie nie można łączyć poprzedniej pomocy z pomocą udzieloną nowym przedsiębiorstwom. Ponadto celem odzyskania pomocy jest przywrócenie sytuacji, w której nie istnieją zakłócenia konkurencji, zaś wyjątek zgodny z zasadą de minimis został wprowadzony z uwagi na fakt, że pomoc poniżej tego pułapu nie ma wpływu na handel pomiędzy państwami członkowskimi ( 58 ). Ponieważ pomoc poniżej 100000 EUR w ciągu trzech lat z założenia nie zakłóca konkurencji, odzyskanie kwot przekraczających tę sumę jest wystarczające. Skoro pomoc w wysokości 100000 EUR nie musi być notyfikowana, wymaganie zwrotu całości kwoty 100000,01 EUR jest nieproporcjonalne. W decyzji w sprawie WAM Komisja zażądała zwrotu tylko kwoty wykraczającej ponad pułap. Decyzja ta została unieważniona, ale nie na podstawach związanych z zasadą de minimis. Hiszpania podnosi w końcu naruszenie zasady równego traktowania. We wcześniejszej sprawie ( 59 ) Hiszpania odzyskała jedynie kwoty przekraczające 100000 EUR za każde trzy lata, a Komisja była tym usatysfakcjonowana.

Ocena

72. Po pierwsze, uważam, że kwestia ta podlega ocenie na podstawie komunikatu z 1996 r. W każdej z trzech decyzji dotyczących obniżenia podstawy opodatkowania Komisja odniosła się szczegółowo do tego komunikatu, stwierdzając, że pomoc udzielana na podstawie odpowiednich programów nie odpowiada zasadzie de minimis ( 60 ). Ponadto stwierdziła ona, że tak samo byłoby na gruncie rozporządzenia nr 60/2001 ( 61 ), ale że rozporządzenie to znajduje zastosowanie jedynie do pomocy udzielanej po jego wejściu w życie w dniu 2 lutego 2001 r. ( 62 ). Komisja nie podniosła żadnych szczególnych zarzutów odnośnie pomocy udzielonej pomiędzy tą datą a wstrzymaniem spornych programów ( 63 ).

73. Obowiązek prowadzenia i przedstawiania dokumentacji nie był zawarty w komunikacie z 1996 r. Nie mogę jednak zgodzić się z tym, że Hiszpania nie była zobowiązana do ustalenia, że łączny trzyletni pułap był zachowany przy udzielaniu pomocy, która nie została odzyskana na podstawie zasady de minimis. Państwo to powinno było zatem przedstawić odpowiednią dokumentację. Argument, że programy pomocy objęły jedynie nowe przedsiębiorstwa, nie ma żadnego znaczenia, ponieważ wszystkie one zostały zastosowane „przez cztery kolejne lata podatkowe, poczynając od pierwszego roku, w którym, w ciągu czterech lat od rozpoczęcia ich działalności, przedsiębiorstwa uzyskały dodatnią podstawę opodatkowania [...]” ( 64 ), a zatem w grę wchodziły okresy dłuższe niż trzyletnie. Komisja twierdzi, że nie została przedstawiona żadna dokumentacja. Hiszpania odpowiada jedynie, że wysłała do Komisji deklaracje podatkowe odnośnych przedsiębiorstw, z których nie wynikało przyznanie żadnej innej pomocy. Nie uważam, aby przedstawienie dokumentów, z których nie wynika istnienie pomocy wystarczało dla dowiedzenia braku pomocy albo ustalenia, że pułap przewidziany w ramach zasady de minimis nie został przekroczony przez pomoc łącznie udzieloną w okresie trzyletnim.

74. Jeśli chodzi o możliwość podziału pomocy na część de minimis i część, która nie ma tego charakteru, to art. 2 ust. 2 akapit drugi rozporządzenia nr 1998/2006 ( 65 ) przewiduje, że „jeśli łączna kwota pomocy przewidziana w ramach środka pomocy przekracza wymieniony pułap, do pomocy tej nie stosują się przepisy niniejszego rozporządzenia, nawet w odniesieniu części, która nie przekracza tego pułapu [...]”. Stan prawny w toku postępowania przed Trybunałem, przynajmniej do czasu, kiedy cała sporna pomoc została odzyskana ( 66 ), był taki, jak argumentuje Komisja, jednak wyraźnie zasada ta została wprowadzona w 2006 r.

75. Komisja również nie zawsze powoływała się na to podejście, za którym opowiada się obecnie i decyzja w sprawie WAM nie jest jedynym przykładem. W 2005 r. stwierdziła ona, że: „obowiązek odzyskania pomocy nie [...] wyklucza możliwości, że całość lub część pomocy udzielonej beneficjentom może być zgodna na podstawie art. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 69/2001 [...]” ( 67 ). Ponadto w sprawie dotyczącej odzyskania pomocy, co do której stwierdzono jej niezgodność ze wspólnym rynkiem za wyjątkiem zakresu, w jakim spełniała warunki de minimis, Komisja pytała dlaczego miałoby nie być możliwe żądanie zwrotu w pełnym zakresie pomocy, pozostawiając beneficjentowi ustalenie kwestii, że jej część podlega w istocie wyjątkom obejmującym pomoc de minimis ( 68 ).

76. W związku z powyższym choć należy pozytywnie ocenić jasną zasadę wprowadzoną rozporządzeniem nr 1998/2006, to treść tej zasady nie może znajdować zastosowania przed jej formalnym wprowadzeniem. Jaka zasada znajdowała więc zastosowanie?

77. Dwojaki cel zasad de minimis – określenie pomocy, która nie ma odczuwalnego skutku dla konkurencji lub handlu pomiędzy państwami członkowskimi oraz pozwolenie Komisji na skoncentrowanie się na pomocy, która przekracza ten pułap – doprowadził strony do sprzecznych poglądów, z których każdy jest w pewien sposób uzasadniony.

78. Uważam jednak, że stanowisko Komisji jest prawidłowe. Jej argumentacja znajduje szczegółowe i jednoznaczne poparcie Sądu w wyroku w sprawie Regione autonoma della Sardegna przeciwko Komisji ( 69 ), który należy uznać za obowiązujące stanowisko w kwestii stanu prawa, który poprzedzał rozporządzenie nr 1998/2006. Wyrok ten dotyczył rozporządzenia nr 69/2001, które nie znajduje zastosowania w niniejszym przypadku, jednak zawarta w nim argumentacja została oparta na zasadach ogólnych stojących u podstaw odstępstwa de minimis. Okoliczność, że omawiany wyrok nie był wydany w czasie, kiedy od Hiszpanii żądano odzyskania odnośnej pomocy, nie zmienia faktu, że stanowi on prawidłowe określenie wcześniejszego stanu prawa. Hiszpania nie może też powołać się na żadną wyraźną wskazówkę, że stan prawny przed rozporządzeniem nr 1998/2006 nie był taki jak obecnie. Może ona jedynie podnosić brak jasności tego stanu prawnego. W tych okolicznościach państwo to może wyłącznie współpracować z Komisją, zgodnie z zasadą lojalnej współpracy wyrażoną obecnie w art. 4 ust. 3 TUE, celem rozwiania wszelkich wątpliwości.

79. Jeśli w końcu chodzi o zarzucane Komisji naruszenie zasady równego traktowania, Hiszpania podniosła je dopiero w duplice, nie przedstawiając żadnych dowodów, że we wspomnianej precedensowej sprawie odzyskała rzeczywiście jedynie kwoty przekraczające 100000 EUR za trzyletni okres. W związku z tym argument ten nie może być uwzględniony.

80. Mając ponadto na uwadze, że programy pomocy były ogólnie niezgodne z prawem, dochodzę do wniosku, że władze Hiszpanii nie mogły zrezygnować z odzyskania kwot niższych niż pułap de minimis w wysokości 100000 EUR, w sytuacji gdy cała pomoc przekazana beneficjentom przekraczała ten pułap.

Zastosowanie retroaktywne innych odliczeń podatkowych

Argumenty stron

81. Komisja twierdzi, że w odniesieniu do pomocy udzielanej na podstawie programu 45‑procentowych ulg podatkowych w prowincjach Álava i Guipúzcoa oraz w postaci obniżenia podstawy opodatkowania dla nowych przedsiębiorstw w prowincji Álava Hiszpania zmniejszyła kwoty, o których odzyskanie się stara, poprzez retroaktywne zastosowanie określonych odliczeń podatkowych w sytuacjach, w których nie były one, względnie nie zostało ustalone, że były prawidłowo przyznane na podstawie odpowiedniego ustawodawstwa, a mianowicie art. 37 i 46 ustawy regionalnej 24/1996 w prowincji Álava oraz art. 37 ustawy regionalnej 24/1996 w prowincji Guipúzcoa o „praktycznie identycznej treści”.

82. Artykuł 37 każdej z tych ustaw przyznaje przedsiębiorstwom prawo do odliczenia podatkowego w wysokości 15% wielkości inwestycji w nowe ruchomości, dokonanych celem rozwoju ich działalności ekonomicznej, pod warunkiem spełnienia określonych warunków. Artykuł 45 ust. 1 ustawy prowincji Álava pozwala na odliczenie w wysokości 600000 ESP (3606 EUR) za każde nowo utworzone miejsce pracy, pod warunkiem że zostanie ono utrzymane przez dwa lata. Na wypadek gdy 10-procentowy wzrost zatrudnienia jest połączony z 10-procentowym obniżeniem godzin pracy art. 45 ust. 2 wprowadza wyjątek od określonych warunków wynikających z art. 37 i zwiększa wysokość odliczenia na podstawie obu przepisów, z zastrzeżeniem przedstawienia organom podatkowym szczegółowych planów.

83. Komisja nie wyklucza możliwości retroaktywnego zastosowania tych odliczeń. Jednakże w stosunku do szeregu beneficjentów, co do których ustalono, że pomoc była bezprawna, Komisja twierdzi, że Hiszpania nie przedstawiła dowodów na okoliczność, że odliczenia były przyznane zgodnie z obowiązującymi warunkami. Hiszpania odpowiada, że odpowiednie dowody zostały dostarczone w postępowaniu poprzedzającym wniesienie skargi oraz że dalsze dokumenty były przedstawione w toku postępowania. Komisja nie zgadza się, aby dowody miały być wystarczające w stosunku do prowincji Álava, ale zgadza się, że w momencie złożenia odpowiedzi na skargę naruszenie nie miało już miejsca w stosunku do prowincji Guipúzcoa.

Ocena

84. Wydaje mi się, by ten aspekt argumentacji Komisji powinien zostać oddalony. Nie zostało podniesione, by omawiane odliczenia stanowiły części programów ulg podatkowych, co do których ustalono, że stanowiły niezgodną z prawem pomoc państwa. Nie były one wspomniane w decyzjach z 2001 r. ani w wyroku z 2006 r., a naruszenie będące przedmiotem niniejszego postępowania polega właśnie na niewykonaniu tego wyroku. Jak wynika z powyższego, to, czy odliczenia zostały przyznane zgodnie z prawem krajowym, względnie czy zostało to wykazane, nie jest objęte zakresem niniejszego postępowania.

85. Przyznać należy, że zarzut Komisji w tym zakresie jest niezwiązany z odzyskaniem pomocy w postaci ulg podatkowych, której niezgodność z prawem ustalono w decyzjach z 2001 r. Odnosi się on do kwot tej pomocy, które nie zostały odzyskane ze względu na to, że jej beneficjenci mogliby żądać takich samych kwot w przypadku nieistnienia niezgodnej z prawem pomocy, ale nie żądali ich, gdyż taką pomoc otrzymali. Komisja nie twierdzi jednak, że kwoty te zostały błędnie uznane za pomoc, która była zgodna ze wspólnym rynkiem i która wobec tego nie musiała być odzyskana.

86. Ponadto Komisja zgadza się, że podejście Hiszpanii jest co do zasady trafne. Nie twierdzi ona na przykład, że wszelka niezgodna z prawem pomoc powinna zostać najpierw odzyskana, przed zastosowaniem, niezależnie od siebie, omawianych odliczeń (co również mogłoby być trafnym podejściem). W przypadku przyjęcia takiego podejścia lub forsowania go przez Komisję nie mogłoby być żadnych wątpliwości co do tego, że warunki wprowadzenia odliczeń nie miały związku z wykonaniem wyroku z 2006 r. (nawet jeśli, oceniane odrębnie, odliczenia te okazały się stanowić niezgodną z prawem pomoc państwa). Nie dostrzegam, dlaczego sposób wynik rozumowania miałby być inny tylko z tego powodu, że zamiast tego pewien rodzaj korzyści podatkowych (odliczenia) został zrekompensowany drugim (ulgi), zakładając, iż rekompensata ta jest możliwa do zaakceptowania jako zgodna z prawem.

Kwoty podlegające zwrotowi na podstawie każdej decyzji

87. Doszłam do następujących wniosków: 1) konieczność odzyskania spornej pomocy powinna być oceniana w świetle wytycznych z 1998 r. w sprawie pomocy regionalnej; 2) wymóg dotyczący efektu zachęty wynikający z tych wytycznych pozwala na nieodzyskanie tylko tej pomocy, co do której zostanie ustalone, że wniosek o nią został złożony przed rozpoczęciem prac nad inwestycją; 3) nie ma żadnych nierozstrzygniętych pomiędzy stronami kwestii prawnych odnoszących się do zastosowania szczególnych zasad sektorowych lub znajdujących zastosowanie do kilku sektorów; 4) władze hiszpańskie nie były uprawnione do wyłączenia z odzyskania kwot spornej pomocy niższych niż próg 100000 EUR w okresie trzech lat; 5) Komisja nie ma jednak racji twierdząc, że kwoty odpowiadające przyznanym odliczeniom podatkowym, do których beneficjenci nie byli uprawnieni tak długo, jak długo korzystali ze spornej pomocy, powinny zostać odzyskane.

88. W świetle powyższych wniosków pozostaje do ustalenia wysokość, w jakiej pomoc podlegała obowiązkowi odzyskania na gruncie każdej z decyzji z 2001 r. Będzie to związane z analizą danych przedstawionych przez obie strony w tabelach z 2013 r. oraz – tam, gdzie to jest właściwe i możliwe – uzgodnieniem rozbieżności.

89. Nie wszystkie podane przeze mnie poniżej zostały podane w takiej postaci przez strony, lecz wynikają one w niektórych wypadkach z porównania tych danych.

Decyzja 2002/820 (45‑procentowa ulga podatkowa w prowincji Álava)

90. Z tabel z 2013 r. wynika, po pierwsze, że jedyna niezgodność odnośnie do kwoty pomocy przyznanej początkowo dotyczy różnicy wynoszącej 2048,87 EUR dla Martínez Bujanda. Proponuję rozstrzygnąć tę wątpliwość na korzyść Hiszpanii ( 70 ). Po drugie, Komisja uważa, że 10683553,22 EUR powinno zostać odzyskane z tytułu retroaktywnego zastosowania odliczeń podatkowych. Proponuję pominąć tę kwotę ( 71 ). W pozostałym zakresie (zgodność z wytycznymi z 1998 r. w sprawie pomocy regionalnej) Komisja stoi na stanowisku, że odzyskaniu podlega kwota 207461498,01 EUR. Uważam, że pominięte powinny zostać jedynie kwoty, w stosunku do których Hiszpania ustaliła, że wniosek został złożony przed rozpoczęciem prac nad projektem inwestycyjnym ( 72 ). Hiszpania nie wskazuje na istnienie takich kwot w odniesieniu do prowincji Álava.

91. W związku z powyższym, przy uwzględnieniu różnicy dotyczącej Martínez Bujanda, uważam, że odzyskaniu podlega kwota 207459449,14 EUR.

92. Jest bezsporne, że całość tej kwoty (łącznie z odsetkami) została odzyskana do dnia 15 października 2013 r. Z dat przedstawionych przez strony wynika, że kwota ta była odzyskiwana począwszy od marca 2012 r. i do marca 2013 r. została odzyskana w około 90%.

Decyzja 2002/892 (obniżenie podstawy opodatkowania w prowincji Álava)

93. Jeśli chodzi o odliczenia pierwotnie dokonane przez Hiszpanię na podstawie zasad de minimis, tabele z 2013 r. wskazują na ustalenia pomiędzy stronami na poziomie łącznej kwoty 2316461,49 EUR, odzyskanej pomiędzy wrześniem 2011 r. a wrześniem lub grudniem 2012 r. Istnieje pewna rozbieżność odnośnie retroaktywnych odliczeń, proponuję jednak, tak czy inaczej, żeby te kwoty pominąć ( 73 ).

94. Pozostaje spór odnoszący się do odzyskania kwoty 2586312,37 EUR z odsetkami od spółki w likwidacji ( 74 ). Komisja twierdzi, że do dnia 21 stycznia 2013 r. nie była poinformowana, że wierzytelność władz Hiszpanii została prawidłowo zgłoszona, podczas gdy Hiszpania twierdzi, że Komisja została o niej poinformowana w dniu 28 czerwca 2010 r. W każdym wypadku podstawę twierdzenia miało stanowić pismo przesłane przez władze Hiszpanii do Komisji, które jednak nie zostało odnalezione w dziesiątkach tysięcy stron dokumentacji dowodowej przestawionej Trybunałowi. W tej sytuacji proponuję, aby Trybunał wziął pod uwagę wcześniejszą datę.

Decyzja 2003/27 (45‑procentowa ulga podatkowa w prowincji Vizcaya)

95. Jedyną kwestią sporną w odniesieniu do tej decyzji jest data, w której władze hiszpańskie ustaliły, że kwota 6194944,87 EUR została prawidłowo potrącona z kwoty odzyskanej od Norbegi ( 75 ). Z uwag stron i tabel z 2013 r. wnioskuję, że kwota, która powinna być odzyskana ( 76 ), została rzeczywiście odzyskana w listopadzie 2007 r., jednak prawidłowość dokonania potrącenia została wykazana dopiero w lipcu 2012 r., w odpowiedzi na skargę. Zatem obowiązkiem odzyskania, z uwzględnieniem wymogu dotyczącego efektu zachęty, objęta jest kwota pomocy w wysokości 59247555,26 EUR, co do której strony pozostają zgodne ( 77 ).

96. W związku z powyższym, w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, proponuję, aby Trybunał uznał kwotę 66664908,29 EUR za podlegającą odzyskaniu na podstawie decyzji 2003/27, z czego 54261801,88 EUR zostało odzyskane w okresie od września do listopada 2011 r., 7417353,03 EUR w lipcu 2012 r., a 4 985 753,38 EUR ( 78 ) w lutym 2013 r., wraz z odsetkami.

Decyzja 2002/806 (obniżenie podstawy opodatkowania w prowincji Vizcaya)

97. W tym kontekście jedyna sporna kwestia w tej decyzji dotyczy odliczeń pierwotnie dokonywanych przez Hiszpanię w oparciu o zasady de minimis. Całość tej kwoty ustalono wspólnie na 2004658,60 EUR, przy czym całość tej kwoty została odzyskana (razem z odsetkami) pomiędzy 30 września i 14 listopada 2011 r. ( 79 ).

Decyzja 2002/894 (45‑procentowa ulga podatkowa w prowincji Guipúzcoa)

98. Kwestie sporne dotyczące tej decyzji to: po pierwsze, wyłączenie trzech przedsiębiorstw sektora metalowego – od której to kwestii Komisja jak uważam odstąpiła ( 80 ); po drugie, retroaktywne odliczenie innych podatków, w kwocie 4110495,50 EUR, które proponuję pominąć ( 81 ); po trzecie, zgodność z wymogiem dotyczącym efektu zachęty w odniesieniu do kwoty 5909830,30 EUR pomocy udzielonej spółce GKN ( 82 ); po czwarte, zastosowanie wytycznych wspólnotowych dotyczących pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw ( 83 ) do pomocy w wysokości około 20 mln EUR udzielonej przedsiębiorstwu Papresa ( 84 ).

99. Tabele z 2013 r. wskazują na szereg rozbieżności pomiędzy danymi przedstawionymi przez strony; te przedstawione przez Hiszpanię są w niektórych przypadkach trudne do pogodzenia ze sobą nawzajem, podczas gdy te przedstawione przez Komisję są czasem bardziej korzystne dla Hiszpanii. W tej sytuacji wolę przyjąć za podstawę dane Komisji. Uważa ona, że odzyskana powinna zostać kwota 39900773,41 EUR. Odniosę się zatem do tejkwoty, z zastrzeżeniem różnic w stanowiskach w odniesieniu do 5909830,30 EUR dla GKN oraz 20 mln EUR dla Papresa.

100. Jeśli chodzi o GKN, Hiszpania twierdzi, że jedyny wydatek dokonany przed przedłożeniem wniosku o pomoc był niewielki i dotyczył analiz wykonalności; Komisja nie przyjmuje przedłożonych dowodów. Hiszpania powołuje się na dokumenty załączone do skargi Komisji, których nie udało mi się znaleźć, kierując się jej wskazówkami ( 85 ). Nie zgadzam się zatem, że Hiszpania wykazała spełnienie wymogu dotyczącego efektu zachęty.

101. W odniesieniu do Papresa Hiszpania podnosi, że przedsiębiorstwo to jest następcą prawnym La Papelera Española SA, którego status jako zagrożonego przedsiębiorstwa został uznany przez Komisję w 1993 r. ( 86 ). Powołuje się ona na pkt 99 decyzji 2002/894, w którym Komisja odwołuje się do swoich twierdzeń w wytycznych w sprawie ratowania i restrukturyzacji przedsiębiorstw, zgodnie z którymi „uznaje [ona], że pomoc w celu ratowania i restrukturyzacji może mieć pozytywny wpływ na rozwój działalności gospodarczej, bez zmieniania warunków wymiany handlowej w zakresie sprzecznym z interesem Wspólnoty tylko wtedy, gdy warunki ustalone w niniejszych wytycznych są spełnione” tłumaczenie nieoficjalne, podobnie jak pozostałe cytaty z tej decyzji poniżej].

102. Ten argument był jednak podnoszony tylko w duplice i Komisja nie miała okazji na niego odpowiedzieć. Hiszpania pominęła ponadto, że pkt 99 decyzji 2002/894 stanowił, co następuje: „Jeśli warunki te nie są spełnione, pomoc skierowana do zagrożonych przedsiębiorstw jest niezgodna ze wspólnym rynkiem. Komisja stwierdza zatem, że odnośna pomoc podatkowa udzielana na rzecz zagrożonych przedsiębiorstw jest niezgodna ze wspólnym rynkiem w świetle odstępstwa przewidzianego w art. 87 ust. 3 lit. c) traktatu w celu wspierania określonych działań”. Celem wykazania zgodności z warunkami zawartymi w wytycznych z 1994 r. w sprawie ratowania i restrukturyzacji przedsiębiorstw Hiszpania przedkłada ekspertyzę stwierdzającą zgodność z ogólnymi warunkami zawartymi w pkt 3.2.2 tych wytycznych. Jednakże analiza tej ekspertyzy ujawnia, że warunki zostały przytoczone jedynie w skróconej formie oraz że niektóre aspekty nie podlegały badaniu.

103. Wobec powyższego nie uważam, aby Hiszpania wykazała, że pomoc udzielona przedsiębiorstwu Papresa może być uważana za spełniającą warunki wytycznych w sprawie ratowania i restrukturyzacji przedsiębiorstw.

104. Konkludując: kwota 39900773,41 EUR podlegała odzyskaniu na podstawie decyzji 2002/894. Strony zgadzają się, że z wyjątkiem pomocy udzielonej Papresa, odnośne kwoty zostały odzyskane, łącznie z odsetkami, w okresie pomiędzy listopadem 2011 r. a październikiem 2012 r. Pozostała pomoc udzielona Papresa (19448623,59 EUR, łącznie z odsetkami) została odzyskana w okresie pomiędzy marcem a wrześniem 2013 r.

Decyzja 2002/540 (obniżenie progu podatkowego w prowincji Guipúzcoa)

105. W tabelach z 2013 r. Komisja twierdzi, że 211159,23 EUR zostało nieprawidłowo wyłączone z odzyskania z tytułu retroaktywnie przyznanych odliczeń podatkowych. Proponuję pominąć tę kwotę ( 87 ).

106. Strony zgadzają się, że kwota, której dotyczyły odliczenia de minimis, wynosiła 1344192,60 EUR, która to kwota, zgodnie z moją analizą, podlegała odzyskaniu. Zdaniem Komisji cała wskazana kwota została odzyskana, wraz z odsetkami, w 2012 r. Hiszpania podaje wcześniejsze daty zakończenia odzyskania, ale wydają się one dotyczyć innych kwot niż te odliczone na podstawie zasady de minimis. Proponuję wobec tego przyjąć daty wskazane przez Komisję.

107. Na koniec mamy ciekawą kwotę w wysokości 8,74 EUR, w odniesieniu do której Komisja podnosi, że polecenie zapłaty nie zostało wykonane. Ponieważ jednak w innym zestawieniu Komisja twierdzi, że ta sama kwota nie podlegała odzyskaniu, proponuję ją pominąć.

Wnioski dotyczące kwot podlegających odzyskaniu

108. Konkluduję zatem, że w chwili wydania wyroku z 2006 r. odzyskaniu podlegała kwota, w zaokrągleniu, 322 mln EUR, czyli około 10% mniej niż 358 mln EUR, o których mówiła Komisja. Nie mogę dokładnie wyliczyć kwoty odsetek, proponuję jednak, aby Trybunał przyjął za kwotę odsetek również kwotę 10% niższą niż kwota podana przez Komisję.

109. Według Komisji około 13% całej kwoty zostało odzyskane do czasu wszczęcia niniejszego postępowania. Mając na uwadze, że Komisja nie była w stanie określić jasno wierzytelności Gasteiz Desarrollo ( 88 ), proponuję przyjąć, że naprawdę było to 14%. Pozostałe 86% zostało odzyskane po wszczęciu niniejszego postępowania, w okresie pomiędzy wrześniem 2011 r. a październikiem 2013 r.

Kara finansowa (wysokość ryczałtu)

Argumenty stron

110. Komisja powołuje się na swoje aktualne wytyczne w sprawie stosowania art. 260 TFUE ( 89 ), w których podaje, że będzie wnosiła zarówno o karę ryczałtową stanowiącą sankcję za utrzymywanie się uchybienia między pierwszym a drugim wyrokiem oraz okresową karę pieniężną naliczaną za każdy dzień zwłoki następujący po wydaniu drugiego wyroku. W niniejszej sprawie Komisja wycofała żądanie w zakresie tej drugiej sankcji. Komisja wylicza ryczałt albo jako stałe minimum określone dla każdego państwa członkowskiego i oparte na jego współczynniku „n” ( 90 ), albo mnożąc stawkę dzienną ( 91 ) przez liczbę dni pomiędzy datą pierwszego wyroku a datą zakończenia naruszenia, jeśli iloczyn ten ma większą wartość.

111. W niniejszej sprawie Komisja uważa, że współczynnik wagi uchybienia powinien zostać określony na 9 w skali od 1 do 20. Podkreśla ona zasadnicze znaczenie zasad pomocy państwa i potrzebę zlikwidowania zakłóceń konkurencji spowodowanych przez tę pomoc, okoliczność, że ponad 100 beneficjentów skorzystało z pomocy, kwotę, jaka ciągle pozostawała do odzyskania w dniu wniesienia skargi (według jej wyliczeń 569 mln EUR) oraz okoliczność, że w odniesieniu do Hiszpanii ustalono już w dwóch przypadkach nieodzyskanie niezgodnej z prawem pomocy w Kraju Basków ( 92 ).

112. W związku z powyższym Komisja proponuje ryczałt w wysokości 25817,40 EUR ( 93 ) dziennie od dnia wydania wyroku z 2006 r. do zakończenia naruszenia w dniu 15 października 2013 r. zgodnie z wyliczeniami Komisji liczba dni wynosi 2500, a zatem cała kwota będzie wynosiła 64543500 EUR.

113. Hiszpania twierdzi, że sześć różnych programów zostało przyjętych przez trzy różne lokalne władze, przy czym każdej z nich będzie musiała przypisać część kar. Ponieważ pomoc dotyczyła jedynie Kraju Basków, który przynosi 6,24% hiszpańskiego PKB, stawka dzienna w wysokości 210 EUR powinna być pomnożona przez 6,24%, co daje 13 EUR dziennie.

114. Jeśli chodzi o wagę naruszenia, Hiszpania podnosi, że powinno się zastosować minimalny wskaźnik, ponieważ Komisja nigdy wcześniej w ciągu 40 lat nie skorzystała ze swoich kompetencji w zakresie pomocy państwa w odniesieniu do pomocy w postaci środków podatkowych. Ponadto odnośne środki zostały przyjęte przed obwieszczeniem Komisji w sprawie stosowania reguł pomocy publicznej do środków związanych z bezpośrednim opodatkowaniem działalności gospodarczej ( 94 ), a władze Kraju Basków wycofały programy, kiedy tylko dowiedziały się, że Komisja uważa, że stanowią pomoc państwa.

115. W związku z powyższym Hiszpania proponuje karę w wysokości 177,58 EUR ( 95 ) za każdy dzień.

116. Komisja odrzuca pogląd, że podstawowa kwota powinna być pomnożona przez 6,24%. Kwoty te są takie same dla wszystkich państw członkowskich (i muszą być wystarczająco wysokie, aby wywierać na państwa odpowiednią presję) ( 96 ), a Trybunał nigdy wcześniej nie dostosowywał kar, uwzględniając ograniczony charakter terytorium, na którym doszło do naruszenia.

117. Jeśli chodzi o wagę naruszenia, Komisja zaprzecza, by nigdy wcześniej nie wykonywała swoich kompetencji w odniesieniu do pomocy państwa w postaci środków podatkowych ( 97 ) oraz by obwieszczenie z 1998 r. zmieniło sytuację ( 98 ).

118. W duplice Hiszpania odnosi się do wyroku w sprawie Komisja przeciwko Włochom ( 99 ), podkreślając, że to Trybunał decyduje o wysokości kary. Jeśli pomoc musi zostać odzyskana od dużej liczby beneficjentów, kara uwzględniająca postępy dokonywane przez państwo członkowskie w wykonywaniu jego zobowiązań może być odpowiednia i tym samym proporcjonalna do naruszenia ( 100 ). Stosując kryteria wagi uchybienia i możliwości finansowych danego państwa członkowskiego, Trybunał musi wziąć pod uwagę skutki niewykonania wyroku dla interesu publicznego i interesów prywatnych oraz pilność w doprowadzeniu do zastosowania się przez dane państwo członkowskie do ciążących na nim zobowiązań ( 101 ). Nałożenie ryczałtu, w ramach którego Trybunałowi przysługuje szeroki zakres uznania, powinno w każdym przypadku uwzględniać całokształt istotnych czynników związanych z cechami charakterystycznymi stwierdzonego uchybienia, jak i postawą państwa członkowskiego, którego dotyczy postępowanie ( 102 ). W niniejszej sprawie władze działały sumiennie. Zarówno autonomia władz Kraju Basków ( 103 ), jak i zasada proporcjonalności powinny prowadzić do moderowania przez Trybunał wysokości kary z uwagi na to, jakiego obszaru geograficznego sprawa dotyczy.

119. Jeśli chodzi o wagę naruszenia, Hiszpania wskazuje w szczególności, że wyrok ( 104 ), na który powołała się Komisja w związku z obwieszczeniem z 1998 r., został wydany w zupełnie innym stanie faktycznym oraz że brak wyroków wydanych w podobnych sprawach komplikuje wyliczenia zarówno kwot, jakie należy odzyskać, jak i odsetek, co jeszcze bardziej utrudnia wykonanie wyroku z 2006 r. Ponadto władze krajowe w dobrej wierze chciały stosować kryteria, co do których prawidłowości były przekonane, podejmując decyzje, czy dana pomoc powinna być odzyskana.

Ocena

120. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem to do Trybunału należy określenie, w świetle okoliczności sprawy oraz wymaganego skutku odstraszającego, wysokości kary pieniężnej koniecznej dla zapobieżenia powtarzaniu się podobnych naruszeń. Wytyczne Komisji i jej sugestie nie mogą wiązać Trybunału, mogą jednak stanowić użyteczny punkt odniesienia i przyczynić się do zapewnienia, aby działania Komisji były przejrzyste, przewidywalne i zgodne z zasadą pewności prawa. Trybunał określa karę na poziomie odpowiednim do okoliczności i proporcjonalnym do naruszenia oraz zdolności płatniczych państw członkowskich. Istotne czynniki obejmują wagę naruszenia i długość jego trwania od wydaniu stwierdzającego je wyroku ( 105 ).

121. W niniejszej sprawie wydaje mi się jasne, że nałożenie grzywny ryczałtowej jest odpowiednie jako środek odstraszający. Zarówno wielkość niezgodnie z prawem przyznanej pomocy, jak i opóźnienie w jej odzyskaniu są znaczące, a z niezliczonych dokumentów zawartych w aktach wydaje się wynikać, że władze Hiszpanii poświęciły znaczną ilość czasu i energii na minimalizowanie kwot podlegających odzyskaniu, wchodząc często przy tym w szczegóły powodujące dalsze opóźnienie.

122. Komisja żąda nałożenia ryczałtu w kwocie 64543500 EUR, stanowiącej iloczyn stawki podstawowej w wysokości 210 EUR, współczynnika 9 (waga uchybienia) i współczynnika „n” wynoszącego 13,66 pomnożonych przez 2500 dni.

123. W ramach opublikowanych kryteriów Komisji nie ma miejsca na zróżnicowanie stawki podstawowej w wysokości 210 EUR za dzień. Stawka ta pozostała stała w opublikowanych kryteriach w czasie, którego dotyczy niniejsze postępowanie. Sugestia Hiszpanii, że powinna ona zostać pomnożona przez 6,24%, została odrzucona przez Trybunał w wyroku w sprawie C‑610/10 ( 106 ).

124. Jednakże współczynnik wagi uchybienia mógłby zostać proporcjonalnie zmniejszony z 9 do 8 w skali do 20, jeśli Trybunał przyjmie moją ocenę kwot, które w rzeczywistości podlegały odzyskaniu ( 107 ). Współczynnik „n” również mógłby w świetle uzupełnionych danych Komisji ( 108 ) zostać zmniejszony do 13,28. To dawałoby ryczałt w wysokości 22310,40 EUR za dzień, nie zaś 25817,40 EUR za dzień, jak pierwotnie żądała Komisja.

125. Komisja wyliczyła, że od chwili wydania wyroku z 2006 r. w dniu 14 grudnia 2006 r. do ostatecznego i pełnego odzyskania omawianej pomocy upłynęło 2500 dni. Te obliczenia wydają mi się prawidłowe, o ile weźmie się pod uwagę cały okres do dnia 8 października 2013 r., kiedy to Komisja stwierdziła, że cała pomoc wraz z odsetkami została odzyskana. Przy przyjęciu kwoty 22310,40 EUR za dzień dałoby to łączną kwotę grzywny ryczałtowej w wysokości 55776000 EUR.

126. Z orzecznictwa Trybunału jasno jednak wynika, że jak dotąd w praktyce Trybunał, określając kwotę ryczałtu, nigdy nie przyjmował szczegółowych wyliczeń Komisji, ale określał właściwą kwotę w zaokrągleniu, mając na uwadze wszystkie okoliczności sprawy. Nie podawał przy tym zasadniczo żadnych szczegółów swojego rozumowania, ale jedynie wskazywał różne brane pod uwagę okoliczności obciążające i łagodzące (takie jak działania na zwłokę albo działanie władz krajowych w dobrej wiarze). Ponadto analiza spraw, w których Komisja wnosiła o nałożenie takiej kary, a Trybunał ją nałożył, pokazuje, że w każdym wypadku kara nałożona przez Trybunał była wyraźnie niższa niż kara żądana przez Komisję – oscylując pomiędzy 8% a 62% tej ostatniej i wynosząc średnio około 40% żądanej kwoty ( 109 ). Nie sugerując, że Trybunał jest w jakikolwiek sposób związany swoją wcześniejszą praktyką w tym zakresie ( 110 ), uważam jednak te dane za użyteczną podstawę, w szczególności w odniesieniu do takich czynników jak waga naruszenia oraz czas trwania naruszenia, które Trybunał brał pod uwagę.

127. Niniejsza sprawa jest czwartą sprawą, w której Komisja żąda nałożenia na państwa członkowskie ryczałtu za nieodzyskanie nielegalnej pomocy państwa (pozostałe sprawy, w których Komisja żądała nałożenia takiej kary, związane są zasadniczo z niewdrożeniem dyrektywy lub niezgodnością prawa krajowego z prawem Unii Europejskiej, wobec czego są mniej porównywalne). Kwota, jaka wchodzi w grę w niniejszej sprawie, to w mojej ocenie 322 mln EUR, a długość trwania naruszenia – 6 lat i 10 miesięcy.

128. Dla porównania w sprawie C‑369/07 Komisja przeciwko Grecji ( 111 ) nieodzyskanie kwoty 23 mln EUR przez okres czterech lat dało podstawę do nałożenia ryczałtu w wysokości 2 mln EUR (około 13% kwoty żądanej przez Komisję); w sprawie C‑496/09 Komisja przeciwko Włochom ( 112 ) nieodzyskanie kwoty wynoszącej około 188 mln EUR przez okres około siedmiu i pół roku dało podstawę do nałożenia ryczałtu w wysokości 30 mln EUR (około 43% kwoty żądanej przez Komisję), a w sprawie C‑610/10 Komisja przeciwko Hiszpanii ( 113 ) nieodzyskanie kwoty wynoszącej około 23 mln EUR przez okres ponad dziesięciu lat dało podstawę do nałożenia ryczałtu w wysokości 20 mln EUR (około 38% kwoty żądanej przez Komisję).

129. W takim ujęciu podlegające zwrotowi kwoty za miesiąc zwłoki i w milionach euro są wyraźnie podobne w dwóch pierwszych sprawach (od 1730 do 1740 EUR), podczas gdy kwota w ostatniej sprawie jest dużo wyższa (około 8333 EUR). Przyjęcie za podstawę pierwszej liczby dawałoby kwotę wynoszącą około 50 mln EUR, podczas gdy przyjęcie tej ostatniej – kwotę w wysokości 220 mln EUR.

130. Mogłoby się wydawać, że tym poważnym czynnikiem obciążającym wziętym pod uwagę przez Trybunał w sprawie C‑610/10 Komisja przeciwko Hiszpanii była okoliczność, że wykonanie pierwszego wyroku „nie powinno było nastręczyć większych trudności, ponieważ liczba beneficjentów przyznanej bezprawnie pomocy była niewielka, zostali oni wskazani z nazwy, a ponadto w decyzji tej określono dokładnie kwoty, jakie należało odzyskać” ( 114 ).

131. W niniejszej sprawie nie ma to miejsca. Beneficjenci byli liczni, a kwoty podlegające i niepodlegające odzyskaniu nie były ani zidentyfikowane, ani oczywiste. Sugerowałabym wobec powyższego, aby Trybunał przyjął podejście zbliżone do przyjętego w wyrokach w sprawie C‑369/07 Komisja przeciwko Grecji oraz w sprawie C‑496/09 Komisja przeciwko Włochom, przyjmując kwotę 50 mln EUR za punkt wyjścia.

132. Nie dostrzegam też żadnego przekonującego powodu dla podwyższenia lub obniżenia tej kwoty. Jest to kwota pokaźna – wyższa niż ryczałt poprzednio nakładany przez Trybunał – która prawdopodobnie będzie miała skutek odstraszający dla wszystkich państw członkowskich, bez konieczności podwyższania jej. Ponadto naruszenie było również poważne – wiązało się z kwotami pomocy państwa przewyższającymi kwoty takiej pomocy w podobnych sprawach – na tyle, aby stanowić poważną przeszkodę w handlu pomiędzy państwami członkowskimi przez znaczny okres czasu (odzyskiwanie nie rozpoczęło się w poważnym zakresie przed upływem przeszło czterech lat od wydania wyroku z 2006 r.).

Wnioski

133. W świetle powyższych wywodów proponuję, aby Trybunał: — orzekł, że poprzez niewykonanie w odpowiednim czasie wyroku z dnia 14 grudnia 2006 r. w sprawach połączonych od C‑485/03 do C‑490/03 Królestwo Hiszpanii uchybiło zobowiązaniom wynikającym z decyzji, których wyrok ten dotyczył, oraz z art. 260 ust. 1 TFUE; — zasądził od Hiszpanii zapłatę na rzecz Komisji Europejskiej, na rachunek „Środki własne Unii Europejskiej”, ryczałtu w wysokości 50 mln EUR; — obciążył Królestwo Hiszpanii kosztami postępowania.

( 1 ) Język oryginału: angielski.

( 2 ) Dla zachowania spójności pozostawiam hiszpański sposób pisowni użyty we wcześniejszej fazie postępowania, chociaż baskijski sposób pisowni jest inny, a obecnie hiszpański sposób pisowni uwzględnia baskijską pisownie.

( 3 ) Zobacz Dz.U. 1999, C 351, s. 29; Dz.U. 2000, C 55, s. 2; Dz.U. 2000, C 71, s. 8.

( 4 ) Decyzja 2002/820/WE z dnia 11 lipca 2001 r. w sprawie programu pomocy państwa wprowadzonego w Hiszpanii dla firm z prowincji Álava w postaci ulgi podatkowej w wysokości 45% kwoty inwestycji (Dz.U. 2002, L 296, s. 1); decyzja 2002/892/WE z dnia 11 lipca 2001 r. w sprawie systemu pomocy państwa wprowadzonego przez Hiszpanię na rzecz niektórych nowo utworzonych przedsiębiorstw w prowincji Álava (Dz.U. 2002, L 314, s. 1); decyzja Komisji 2003/27/WE z dnia 11 lipca 2001 r. dotycząca systemu pomocy państwa, który Hiszpania wprowadziła na rzecz przedsiębiorstw z prowincji Vizcaya, w postaci ulgi podatkowej w wysokości 45% kwoty inwestycji (Dz.U. 2003, L 17, s. 1); decyzja 2002/806/WE z dnia 11 lipca 2001 r. w sprawie systemu pomocy państwa wprowadzonego przez Hiszpanię na rzecz niektórych nowo utworzonych przedsiębiorstw w prowincji Vizcaya (Dz.U. 2002, L 279, s. 35); decyzja 2002/894/WE z dnia 11 lipca 2001 r. w sprawie programu pomocy państwa wprowadzonego w Hiszpanii na rzecz przedsiębiorstw z prowincji Guipúzcoa w postaci ulgi podatkowej w wysokości 45% kwoty inwestycji (Dz.U. 2002 L 314, s. 26); decyzja 2002/540/WE z dnia 11 lipca 2001 r. w sprawie systemu pomocy państwa wprowadzonego przez Hiszpanię na rzecz niektórych nowo utworzonych przedsiębiorstw w prowincji Guipúzcoa (Dz.U. 2002, L 174, s. 31) (dalej zwane „decyzjami z 2001 r.”).

( 5 ) Decyzja 2002/820, pkt 76; decyzje 2002/892, 2002/806 i 2002/540, pkt 78; decyzje 2003/27 i 2002/894, pkt 83.

( 6 ) Decyzja 2002/820, pkt 98; decyzje 2002/892, 2002/806 i 2002/540, pkt 90; decyzja 2003/27, pkt 105; decyzja 2002/894, pkt 107.

( 7 ) Decyzja 2002/820, pkt 76–94; decyzje 2002/894 i 2003/27, pkt 83–100.

( 8 ) Dz.U.1998, C 74, s. 9, wraz ze zmianami opublikowanymi w Dz.U. 2000, C 258, s. 5 (dalej zwane „wytycznymi z 1998 r. w sprawie pomocy regionalnej”).

( 9 ) Decyzja 2002/820, pkt 83; decyzje 2002/894 i 2003/27, pkt 89.

( 10 ) Punkty 78–90 w każdej z decyzji (2002/540, 2002/806 i 2002/892).

( 11 ) Wyrok z dnia 14 grudnia 2006 r. w sprawach połączonych od C-485/03 do C-490/03 Komisja przeciwko Hiszpanii, Zb.Orz. s. I-11887 (dalej zwany „wyrokiem z 2006 r.”).

( 12 ) Punkt 81 wyroku z 2006 r.

( 13 ) W odniesieniu do 45‑procentowych ulg podatkowych wyrok z dnia 26 listopada 2009 r. w sprawach połączonych od T-227/01 do T-229/01, T-265/01, T-266/01 i T-270/01 Diputación Foral de Álava i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II-3029; w odniesieniu do obniżenia podstaw opodatkowania wyrok z dnia 9 września 2009 r. w sprawach połączonych od T‑230/01 do T232/01 i od T‑267/01 do T‑269/01 Diputación Foral de Álava i in. przeciwko Komisji, niepublikowany w Zbiorze.

( 14 ) W odniesieniu do 45‑procentowych ulg podatkowych wyrok z dnia 28 lipca 2011 r. w sprawach połączonych od C‑471/09 P do C‑473/09 P Diputación Foral de Vizcaya przeciwko Komisji; w odniesieniu do obniżenia podstawy opodatkowania wyrok z dnia 28 lipca 2011 r. w sprawach połączonych od C‑474/09 P do C‑476 P Diputación Foral de Vizcaya przeciwko Komisji.

( 15 ) Wyrok w sprawach połączonych od C‑471/09 P do C‑473/09 P, przywołany w przypisie 14 powyżej, pkt 98, 99, 102, w odniesieniu do wyroku w sprawach połączonych C-71/09 P, C-73/09 P i C-76/09 P Comitato „Venezia vuole vivere” i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I-4727, pkt 63, 64, 115, 130 i przytoczone tam orzecznictwo.

( 16 ) SEC(2005) 1658 z dnia 13 grudnia 2005 r., w brzmieniu wynikającym z SEC(2010) 923 z dnia 20 lipca 2010 r.

( 17 ) Punkt 15 powyżej.

( 18 ) Rozporządzenie Rady (WE) nr 659/1999 z dnia 22 marca 1999 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania art. 93 traktatu WE (Dz.U. L 83, s. 1).

( 19 ) Dz.U. 1979, C 31, s. 9.

( 20 ) Dz.U. 2002, C 119, s. 22.

( 21 ) Wyrok z dnia 9 czerwca 2011 r. w sprawach połączonych od C‑465/09 P do 470/09 P Diputación Foral de Vizcaya przeciwko Komisji, pkt 121, 122.

( 22 ) Zobacz w szczególności przypis 37 w decyzji 2002/820, przypis 22 w decyzji 2002/894 oraz przypis 34 w decyzji 2003/27.

( 23 ) Punkty 31 i 32 powyżej.

( 24 ) Dz.U. C 351, s. 33, ostatni akapit; Dz.U. C 71, s. 13, trzeci akapit; decyzja 2002/820, pkt 83, decyzje 2002/894 i 2003/27, pkt 89.

( 25 ) Punkt 32 i przypis 21 powyżej.

( 26 ) Punkty 12 i 50 wyroku z 2006 r.

( 27 ) Zobacz również wyrok z dnia 15 kwietnia 2008 r. w sprawie C-390/06 Nuova Agricast, Zb.Orz. I-2577, pkt 69.

( 28 ) Decyzja 2002/820, pkt 27; decyzje 2002/894 i 2003/27, pkt 23.

( 29 ) Punkt 31 i przypis 19 powyżej.

( 30 ) Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1628/2006 z dnia 24 października 2006 r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 traktatu w odniesieniu do regionalnej pomocy inwestycyjnej (Dz.U. L 302, s. 29).

( 31 ) Rozporządzenie Komisji (WE) nr 800/2008 z dnia 6 sierpnia 2008 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspólnym rynkiem w zastosowaniu art. 87 i 88 traktatu (Dz.U. L 214, s. 3).

( 32 ) Decyzja Komisji 2000/795/WE z dnia 22 grudnia 1999 r. w sprawie pomocy państwa wprowadzonej przez Hiszpanię dla Ramondín SA i Ramondín Cápsulas SA (Dz.U. L 318, s. 36), pkt 134 i art. 1.

( 33 ) Artykuł 1 i motyw 7 rozporządzenia.

( 34 ) Wyrok z dnia 13 czerwca 2013 r. w sprawach połączonych od C‑630/11 P do C‑633/11 P HGA i in. przeciwko Komisji, pkt 105.

( 35 ) Wyrok z dnia 30 września 2003 r. w sprawach połączonych C-57/00 P i C-61/00 P Freistaat Sachsen i in. przeciwko Komisji, Rec. s. I-9975, pkt 52.

( 36 ) Wyżej wymieniony w przypisie 35.

( 37 ) Decyzja 2002/820, pkt 83; decyzje 2002/894 i 2003/27, pkt 89.

( 38 ) Decyzja 2002/820, pkt 25, 27, 33, 87, 90, 91; decyzje 2002/894 i 2003/27, pkt 1, 7, 21, 23, 43, 49, 93, 96, 97.

( 39 ) Punkt 6 powyżej.

( 40 ) Decyzja 2002/820, pkt 84–87; decyzje 2002/894 i 2003/27, pkt 90–93.

( 41 ) Punkt 37 i przypisy 30 i 31 powyżej.

( 42 ) Punkt 8 każdej z decyzji odnoszących się do programów 45‑procentowych ulg podatkowych.

( 43 ) Punkt 63 wyroku z 2006 r.

( 44 ) Punkt 98 i nast.. poniżej.

( 45 ) Punkt 37 i przypis 32 powyżej.

( 46 ) Zobacz na przykład wyrok Trybunału z dnia 10 maja 2012 r. w sprawach połączonych C-259/10 i C-260/10 The Rank Group, Zb.Orz. s. I-10947, pkt 62 i przytoczone tam orzecznictwo.

( 47 ) Wytyczne z 1998 r. w sprawie pomocy regionalnej, pkt 2 i przypis 5.

( 48 ) A mianowicie podsektorach wymienionych w Zasadach dla niektórych sektorów stalowych nieobjętych traktatem EWWiS (Dz.U. 1988, C 320, s. 3, zwanych dalej „zasadami z 1988 r. dla sektora stali”).

( 49 ) Zasady z 1988 r. dla sektora stali, pkt 4.

( 50 ) Condesa Fabril SA.

( 51 ) Compañía Norteña de Bebidas Gaseosas Norbega SA (zwana dalej „Norbegą”).

( 52 ) Wielosektorowe zasady ramowe dotyczące pomocy regionalnej dla dużych projektów inwestycyjnych (Dz.U. 1998, C 107, s. 7).

( 53 ) Rozporządzenie Komisji (WE) nr 69/2001 z dnia 12 stycznia 2001 r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 traktatu WE w odniesieniu do pomocy w ramach zasady de minimis (Dz.U. L 10, s. 30). Rozporządzenie to zostało zastąpione rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1998/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 traktatu WE w odniesieniu do pomocy de minimis (Dz.U. L 379, s. 5), które z kolei zostało zastąpione rozporządzeniem Komisji (UE) nr 1407/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis (Dz.U. L 352, s. 1).

( 54 ) Dz.U. 1996, C 68, s. 9 (zwany dalej „komunikatem z 1996”).

( 55 ) Wyrok Sądu z dnia 20 września 2011 r. w sprawach połączonych T-394/08, T-408/08, T-453/08 i T-454/08 Regione autonoma della Sardegna przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II-6255, pkt 299–311. Odwołanie od tego wyroku (ww. w przypisie 34 sprawa HGA i in. przeciwko Komisji) nie dotyczyło zasady de minimis.

( 56 ) Decyzja Komisji 2006/177/WE z dnia 19 maja 2004 r. w sprawie pomocy państwa nr C 4/2003 (ex NN 102/2002) przyznanej przez Włochy na rzecz WAM SpA (Dz.U. L 63, s. 11). Jej nieważność stwierdzono w wyroku Sądu z dnia 6 września 2006 r. w sprawach połączonych T‑304/04 i T‑316/04 Włochy i WAM przeciwko Komisji, utrzymanym w mocy wyrokiem Trybunału z dnia 30 kwietnia 2009 r. w sprawie C-494/06 P Komisja przeciwko Włochom i WAM, Zb.Orz. s. I-3639, jednak bez odniesienia do zasady de minimis.

( 57 ) Komisja przytacza decyzje 2000/46/EC (Dz.U. 2001, L 18, s. 18), 2002/142/EC (Dz.U. 2002, ,L 48, s. 20), 2003/643/EC (Dz.U. 2003, L 227, s. 12) oraz 2006/937/EC (Dz.U. 2006, L 366, s. 1). W żadnej z powyższych decyzji, jak twierdzi, nie zostało przyjęte takie podejście jak w decyzji WAM.

( 58 ) Zobacz rozporządzenie Rady (WE) nr 994/98 z dnia 7 maja 1998 r. dotyczące stosowania art. 92 i 93 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską do niektórych kategorii horyzontalnej pomocy państwa (Dz.U. L 142, s. 1), które stanowiło podstawę wydania rozporządzenia nr 69/2001; zob. w szczególności motyw 9 i art. 2 tego rozporządzenia.

( 59 ) Wyrok z dnia 20 września 2007 r. w sprawie C-177/06 Komisja przeciwko Hiszpanii, Zb.Orz. s. I-7689.

( 60 ) Punkty 20 i 75 w każdej z trzech decyzji oraz przypisy do tych punktów.

( 61 ) Przypis do pkt 75 każdej z trzech decyzji.

( 62 ) Artykuł 4 tego rozporządzenia w związku z art. 4 rozporządzenia nr 1998/2006, przywołanym w przypisie 52 powyżej.

( 63 ) Zobacz też pkt 23 i 24 skargi w postępowaniu zakończonym wyrokiem z 2006 r., w którym Komisja przyznała, że żadna pomoc nie została już udzielona po 23 października 2001 r.

( 64 ) Punkt 7 każdej z trzech decyzji.

( 65 ) Wyżej wymienione w przypisie 52.

( 66 ) Ta wyraźna zasada nie wydaje się występować w obecnym rozporządzeniu nr 1407/2013 (przywołanym w przypisie 53), mimo iż art. 3 ust. 7 tego rozporządzenia stanowi: „Jeżeli z powodu udzielenia nowej pomocy de minimis odpowiednie pułapy [...] zostałyby przekroczone, nowa pomoc nie może być objęta przepisami niniejszego rozporządzenia”.

( 67 ) Decyzja Komisji 2006/638/WE z dnia 6 września 2005 r. dotycząca programu pomocy państwa wdrożonego przez Włochy na rzecz niektórych przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe, wyspecjalizowanych w inwestycjach w przedsiębiorstwa o małej i średniej kapitalizacji notowanych na rynkach regulowanych (Dz.U. L 268, s. 1), pkt 60, podkreślenie moje.

( 68 ) Wyrok z dnia 13 listopada 2008 r. w sprawie C-214/07 Komisja przeciwko Francji, Zb.Orz. s. I-8357; zob. odpowiedź Komisji w pkt 25.

( 69 ) Wyżej wymieniony w przypisie 55.

( 70 ) Punkt 59 powyżej.

( 71 ) Punkty 81–86 powyżej.

( 72 ) Punkt 38 i nast. powyżej.

( 73 ) Punkty 81–86 powyżej.

( 74 ) Gasteiz Desarrollo Industrial e Ingeniería SA (zwana dalej „Gasteiz Desarrollo”).

( 75 ) Punkt 63 powyżej.

( 76 ) Jak ustalono w wysokości 7417353,03 EUR.

( 77 ) Punkt 38 i nast. powyżej.

( 78 ) Pomoc dla Industrias de Maderas Aglomeradas.

( 79 ) W odniesieniu do kwoty 200000 EUR (Ingenería y Construcción de Matrices) Komisja twierdzi, że odzyskanie nie miało miejsca (lub nie zostało wykazane) do dnia 11 lipca 2012 r., jednak nie przedstawiła Trybunałowi odpowiednich dowodów.

( 80 ) Punkt 63 powyżej.

( 81 ) Punkty 81–86 powyżej.

( 82 ) GKN Driveline Zumaia SA. W trzech pozostałych sprawach Komisja przyjęła, że wymóg dotyczący efektu zachęty został spełniony, a w ośmiu pozostałych Hiszpania nie twierdziła, że wniosek o udzielenie pomocy został złożony przed rozpoczęciem pracy nad projektem (pkt 38 i nast. powyżej).

( 83 ) Dz.U. 1994, C 368, s. 12, zastąpione tekstem opublikowanym w Dz.U. 1999, C 288, s. 2 (zwane dalej „wytycznymi w sprawie ratowania i restrukturyzacji przedsiębiorstw”).

( 84 ) Papresa SA. Istnieje rozbieżność odnośnie do wysokości pomocy, dotycząca około 500000 EUR, pomiędzy danymi przedstawionymi przez Komisję i przez Hiszpanię.

( 85 ) Przyznaję, że przedstawienie tych załączników w formie płyt DVD zawierających „skompresowane” pliki stron zapisanych w formacie pdf, niewyposażonych w funkcję wyszukiwania, znacznie utrudnia odnalezienie jakiegokolwiek konkretnego dokumentu, jednak Hiszpania została poinformowana o koniecznośvi jednoznacznego wskazania dowodów, na które się powoływała (pkt 17 powyżej).

( 86 ) Komunikat Komisji C 29/92 (NN 12/92), Dz.U. 1993, C 123, s. 7.

( 87 ) Punkty 81–86 powyżej.

( 88 ) Punkt 94 powyżej.

( 89 ) SEC(2005) 1658 (Dz.U. 2007, C 126, s. 15), zmieniony przez SEC(2010) 923/3.

( 90 ) Współczynnik ten jest równy średniej geometrycznej opartej z jednej strony na produkcie krajowym brutto (PKB) danego państwa członkowskiego, a z drugiej strony na liczbie głosów w Radzie. Dla Hiszpanii w dniu wniesienia skargi w niniejszej sprawie współczynnik ten wynosił 13,66, a minimalny ryczałt –7215000 EUR. Obecnie wartości te wynoszą odpowiednio 13,28 i 7 036 000 EUR [C(2012) 6106 final z dnia 31 sierpnia 2012 r.].

( 91 ) Obecnie jest to minimum wynoszące 210 EUR, pomnożone przez współczynnik wagi uchybienia.

( 92 ) Wyrok z dnia 2 lipca 2002 r. w sprawie C-499/99 Komisja przeciwko Hiszpanii, Rec. s. I-6031, oraz ww. w przypisie 59 wyrok w sprawie C‑177/06.

( 93 ) To znaczy 210 EUR pomnożone przez współczynnik wagi uchybienia w wysokości 9 oraz przez współczynnik „n”, wynoszący dla Hiszpanii 13,66.

( 94 ) Dz.U. 1998, C 384, s. 3 (dalej zwane „obwieszczeniem z 1998 r.”).

( 95 ) 13 EUR pomnożone przez współczynnik wagi uchybienia w wysokości 1 oraz przez współczynnik „n”, wynoszący dla Hiszpanii 13,66.

( 96 ) SEC(2005) 1658, pkt 15.

( 97 ) Przytacza decyzję Komisji 93/337/EWG z dnia 10 maja 1993 r. dotyczącą programu ulg podatkowych dla inwestycji w Kraju Basków (Dz.U. L 134, s. 25).

( 98 ) Wyrok Sądu Pierwszej Instancji z dnia 9 września 2009 r. w sprawach połączonych od T‑30/01 do T‑32/01 oraz od T-86/02 do T-88/02 Diputación Foral de Álava i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II-2919, pkt 314, 315 i przytoczone tam orzecznictwo.

( 99 ) Wyrok Trybunału z dnia 17 listopada 2011 r. w sprawie C-496/09 Komisja przeciwko Włochom, Zb.Orz. s. I-11483.

( 100 ) Ibidem, pkt 49 i przytoczone tam orzecznictwo.

( 101 ) Ibidem, pkt 56, 57 i przytoczone tam orzecznictwo.

( 102 ) Ibidem, pkt 83 i przytoczone tam orzecznictwo.

( 103 ) Hiszpania przytacza wyroki Trybunału: z dnia 6 września 2006 r. w sprawie C-88/03 Portugalia przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I-7115; z dnia 11 września 2008 r. w sprawach połączonych od C-428/06 do C-434/06 UGT-Rioja i in., Zb.Orz. s. I-6747.

( 104 ) Wyżej wymieniony w przypisie 98.

( 105 ) Na przykład: wyrok w sprawie Komisja przeciwko Włochom, ww. w przypisie 99, pkt 35–37; wyrok z dnia 11 grudnia 2012 r. w sprawie C‑610/10 Komisja przeciwko Hiszpanii, pkt 115 i nast.

( 106 ) Wyżej wymieniony w przypisie 103, pkt 132.

( 107 ) Punkty 108, 109 powyżej.

( 108 ) Przypis 88 powyżej; w wyroku z dnia 17 października 2013 r. w sprawie C‑533/11 Komisja przeciwko Belgii, pkt 35, Komisja sama odwoływała się do danych uzupełnionych już po wniesieniu skargi.

( 109 ) Wyroki: z dnia 9 grudnia 2008 r. w sprawie C-121/07 Komisja przeciwko Francji, Zb.Orz. s. I-9159; z dnia 4 czerwca 2009 r. w sprawie C-109/08 Komisja przeciwko Grecji, Zb.Orz. s. I-4657; z dnia 7 lipca 2009 r. w sprawie C-369/07 Komisja przeciwko Grecji, Zb.Orz. s. I-5703; z dnia 4 czerwca 2009 r. w sprawie C-568/07 Komisja przeciwko Grecji, Zb.Orz. s. I-4505; z dnia 31 marca 2011 r. w sprawie C-407/09 Komisja przeciwko Grecji, Zb.Orz. s. I-2467; ww. w przypisie 99 wyrok w sprawie C‑496/09 Komisja przeciwko Włochom; ww. w przypisie 105 wyrok w sprawie C‑610/10 Komisja przeciwko Hiszpanii; wyrok z dnia 19 grudnia 2012 r. w sprawie C‑279/11 Komisja przeciwko Irlandii; wyrok z dnia 19 grudnia 2012 r. w sprawie C‑374/11 Komisja przeciwko Irlandii; wyrok z dnia 30 maja 2013 r. w sprawie C‑270/11 Komisja przeciwko Szwecji; wyrok z dnia 25 czerwca 2013 r. w sprawie C‑241/11 Komisja przeciwko Republice Czeskiej; ww. w przypisie 108 wyrok w sprawie C‑533/11 Komisja przeciwko Belgii; wyrok z dnia 28 listopada 2013 r. w sprawie C‑576/11 Komisja przeciwko Luksemburgowi.

( 110 ) Albo że – inaczej niż w sytuacji określonej w art. 260 ust. 3 TFUE – Trybunał nie może nałożyć kary w kwocie wyższej niż żądana przez Komisję.

( 111 ) Wyżej wymieniony w przypisie 109 wyrok.

( 112 ) Wyżej wymieniony w przypisie 99 wyrok.

( 113 ) Wyżej wymieniony w przypisie 105 wyrok.

( 114 ) Ibidem, pkt 145.