Wydanie tymczasowe

OPINIA RZECZNIK GENERALNEJ

JULIANE KOKOTT

przedstawiona w dniu 14 lipca 2022 r.( )

Sprawa C‑201/19 P

Servier SAS,

Servier Laboratories Ltd,

Les Laboratoires Servier SAS

przeciwko

Komisji Europejskiej

Odwołanie – Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Rynek peryndoprylu, produktu leczniczego stosowanego w chorobach układu krążenia – Ugody w sporach patentowych zawierane między laboratorium innowacyjnym będącym uprawnionym z patentów a przedsiębiorstwami działającymi w sektorze generycznych produktów leczniczych – Potencjalna konkurencja – Ograniczenie konkurencji ze względu na cel – Czas trwania naruszenia – Pojęcie jednolitego naruszenia – Grzywny





Spis treści





I. Wprowadzenie

II. Okoliczności powstania sporu

A. Okoliczności faktyczne

1. Podmioty, których dotyczy niniejsza sprawa

2. Produkty i patenty, których dotyczy sprawa

3. Spory patentowe dotyczące peryndoprylu i wprowadzenie na rynek generycznych odmian peryndoprylu

a) Spory przed EUP

b) Spory przed sądami krajowymi

4. Ugody w sporach patentowych, których dotyczy niniejsza sprawa, zawarte między Servier a przedsiębiorstwami działającymi w sektorze generycznych produktów leczniczych

a) Ugody zawarte z Niche/Unichem i Matrix

b) Ugoda zawarta z Teva

c) Ugoda zawarta z Lupin

B. Sporna decyzja

C. Zaskarżony wyrok

III. Postępowanie przed Trybunałem i żądania stron

IV. Ocena

A. W przedmiocie stwierdzenia naruszenia

1. Struktura i dopuszczalność argumentacji Servier

2. W przedmiocie potencjalnej konkurencji (zarzut drugi oraz pierwsze części zarzutów trzeciego, czwartego i piątego)

a) W przedmiocie zakresu patentów w kontekście analizy potencjalnej konkurencji

b) W przedmiocie analizy rzeczywistych i konkretnych możliwości wejścia na rynek przez przedsiębiorstwa działające w sektorze generycznych produktów leczniczych mimo istnienia przeszkód

1) W przedmiocie istnienia porozumienia wykluczającego z rynku przedsiębiorstwa mogące potencjalnie wejść na ten rynek

2) W przedmiocie czynności przygotowawczych podjętych przez przedsiębiorstwa działające w sektorze generycznych produktów leczniczych oraz ich zamiaru pokonania przeszkód

3) W przedmiocie istnienia różnorakich przeszkód

c) W przedmiocie rozkładu ciężaru dowodu

d) W przedmiocie dodatkowych argumentów dotyczących każdego z przedsiębiorstw działających w sektorze generycznych produktów leczniczych, będących stronami ugód

1) Niche/Unichem i Matrix

2) Teva

3) Lupin

e) Wniosek

3. W przedmiocie zakwalifikowania ugód jako ograniczeń konkurencji ze względu na cel (zarzut pierwszy oraz drugie części zarzutów trzeciego, czwartego i piątego)

a) W przedmiocie doświadczenia i „łatwo wykrywalnego” charakteru ograniczenia konkurencji

b) W przedmiocie płatności i domniemanych „pozytywnych” lub „ambiwalentnych” skutków ugód

1) W przedmiocie płatności

2) W przedmiocie domniemanych „pozytywnych” lub „ambiwalentnych” skutków ugód

c) W przedmiocie badania, czy celem rozpatrywanych ugód jest ograniczenie konkurencji

1) W przedmiocie ugód Niche/Unichem i Matrix

2) W przedmiocie ugody Teva

i) W przedmiocie celów i domniemanych „ambiwalentnych” skutków ugody Teva

– W przedmiocie domniemanych „ambiwalentnych” lub „prokonkurencyjnych” skutków

– W przedmiocie domniemanego braku szkodliwości klauzul ugody Teva

ii) W przedmiocie płatności

3) W przedmiocie ugody Lupin

i) W przedmiocie płatności

ii) W przedmiocie klauzul ugody Lupin

d) Wniosek

4. W przedmiocie daty, w której ustało naruszenie wynikające z ugody Lupin (część trzecia zarzutu piątego)

5. W przedmiocie uznania ugody Niche i ugody Matrix za odrębne naruszenia (zarzut szósty)

B. W przedmiocie grzywien

1. W przedmiocie podnoszonych przez Servier naruszeń prawa odnoszących się do grzywien (zarzut siódmy)

a) W przedmiocie zasady ustawowej określoności czynów zabronionych i kar

b) W przedmiocie zasady proporcjonalności i oceny wagi naruszeń

2. W przedmiocie grzywny nałożonej na Servier w związku z ugodą Lupin (część trzecia zarzutu piątego)

3. Wniosek dotyczący grzywien

C. Wniosek pośredni

V. Koszty

VI. Wnioski





I. Wprowadzenie

1. Podobnie jak sprawy Generics (UK) i in.( ) oraz Lundbeck/Komisja( ) niniejsza sprawa, która należy do grupy dziewięciu postępowań odwoławczych dotyczących ośmiu wyroków Sądu( ), także dotyczy oceny pod kątem prawa konkurencji Unii szeregu ugód w sporach patentowych zawartych pomiędzy wytwórcą oryginalnego produktu leczniczego, w tym przypadku Servier, a przedsiębiorstwami działającymi w sektorze generycznych produktów leczniczych.

2. Podobnie jak w sprawach Generics (UK) i in. oraz Lundbeck/Komisja do zawarcia tych ugód doszło w sytuacji, gdy patent na substancję czynną rozpatrywanego produktu leczniczego, w tym przypadku peryndoprylu, przeszedł już do domeny publicznej, ale Servier posiadała jeszcze tak zwane patenty „wtórne”, dotyczące niektórych procesów produkcji tego produktu leczniczego.

3. Sporne ugody skutkowały w istocie tym, że przedsiębiorstwa działające w sektorze generycznych produktów leczniczych, które zamierzały wejść na rynek z generycznymi odmianami wspomnianego produktu leczniczego, zobowiązywały się opóźnić to wejście w zamian za transfery wartości majątkowych dokonane przez Servier.

4. W spornej decyzji( ) Komisja uznała, po pierwsze, że rozpatrywane ugody zawarte pomiędzy Servier a Niche/Unichem, Matrix, Teva, Krka i Lupin stanowią ograniczenia konkurencji ze względu na cel i skutek, a w konsekwencji stanowią naruszenia art. 101 TFUE.

5. Po drugie, Komisja uznała, że ich zawarcie w połączeniu z innymi działaniami, takimi jak zakup technologii do produkcji aktywnego składnika farmakologicznego peryndoprylu (ASF), stanowiło ze strony Servier strategię mającą na celu opóźnienie wejścia przedsiębiorstw działających w sektorze generycznych odmian peryndoprylu na rynek tego produktu leczniczego, na którym Servier zajmowała pozycję dominującą. W związku z powyższym Komisja wymierzyła karę za to zachowanie zakwalifikowane jako nadużycie pozycji dominującej w rozumieniu art. 102 TFUE.

6. W zaskarżonym wyroku, podobnie jak w swoich pozostałych wyrokach dotyczących tej grupy spraw, Sąd potwierdził analizę Komisji, zgodnie z którą ugody zawarte pomiędzy Servier a Niche/Unichem, Matrix, Teva i Lupin mają charakter ograniczeń konkurencji ze względu na cel. Te wnioski Sądu są kwestionowane zarówno przez Servier w ramach niniejszego odwołania, które pełni rolę sprawy „pilotażowej”, jak i przez wspomniane przedsiębiorstwa działające w sektorze generycznych produktów leczniczych we wniesionych przez nie odwołaniach od dotyczących ich wyroków Sądu.

7. Sąd stwierdził natomiast nieważność spornej decyzji w zakresie, w jakim Komisja uznała ugody zawarte pomiędzy Servier a Krka za ograniczenie konkurencji ze względu na cel i skutek, oraz w zakresie stwierdzenia nadużycia pozycji dominującej przez Servier, ponieważ Komisja popełniła błędy przy określeniu rynku właściwego.

8. Komisja kwestionuje stwierdzenie nieważności orzeczone przez Sąd w zakresie tych aspektów w sprawie Komisja/Servier i in. (C‑176/19 P), w której również przedstawiam dziś opinię, oraz w sprawie Komisja/Krka (C‑151/19 P). W sprawach tych pojawiają się nowe zagadnienia dotyczące zakwalifikowania umowy licencyjnej zawartej jednocześnie z ugodą w sporze patentowym jako ograniczenia konkurencji ze względu na cel, zakwalifikowania takiego porozumienia jako ograniczenia konkurencji ze względu na skutek oraz określenia rynku właściwego w sektorze farmaceutycznym.

9. Natomiast niniejsza sprawa porusza w zasadzie wyłącznie zagadnienia przybliżone już w sprawach Generics (UK) i in. oraz Lundbeck/Komisja, w związku z czym chodzi o przeniesienie zasad wypracowanych w tych dwóch sprawach na grunt niniejszego przypadku.

II. Okoliczności powstania sporu

A. Okoliczności faktyczne

10. Sąd przedstawił okoliczności powstania sporu w pkt 1–73 zaskarżonego wyroku, które na potrzeby niniejszego postępowania odwoławczego można streścić w następujący sposób.

1. Podmioty, których dotyczy niniejsza sprawa

11. Grupa Servier, składająca się między innymi z Servier SAS, spółki dominującej grupy z siedzibą we Francji, Les Laboratoires Servier SAS oraz Servier Laboratories Ltd (zwanych dalej łącznie „Servier” lub „wnoszącymi odwołanie”), zrzesza przedsiębiorstwa farmaceutyczne na szczeblu światowym. Les Laboratoires Servier jest francuską spółką farmaceutyczną specjalizującą się w opracowywaniu oryginalnych produktów leczniczych stosowanych między innymi w chorobach układu krążenia( ). Biogaran jest spółką zależną w 100% od Les Laboratoires Servier, odpowiadającą za obszar generycznych produktów leczniczych( ).

12. Niche Generics Ltd (zwana dalej „Niche”) jest przedsiębiorstwem prowadzącym działalność w zakresie wprowadzania na rynek i dostarczania generycznych produktów leczniczych, w którym indyjska spółka farmaceutyczna Unichem Laboratories Ltd (zwana dalej „Unichem”), prowadząca działalność w zakresie badań oraz wytwarzania ASF i produktów końcowych, posiadała pierwotnie 60%, a następnie od 2006 r. posiada 100% udziałów (zwane dalej łącznie „Niche/Unichem”)( ).

13. Matrix Laboratories Ltd (zwana dalej „Matrix”) jest indyjską spółką, która opracowuje, produkuje i wprowadza na rynek głównie ASF przeznaczone dla przedsiębiorstw działających w sektorze generycznych produktów leczniczych. W wyniku kilkukrotnego nabycia udziałów Mylan Inc. posiada od 2011 r. 97–98% kapitału Matrix, która od dnia 5 października 2011 r. nosi nazwę Mylan Laboratories Ltd( ).

14. Teva Pharmaceutical Industries Ltd jest międzynarodowym przedsiębiorstwem farmaceutycznym prowadzącym działalność w zakresie opracowywania, produkcji i wprowadzania na rynek generycznych produktów leczniczych oraz ASF przeznaczonych na potrzeby jej własnej produkcji i dla innych przedsiębiorstw. Teva UK Ltd jest spółką zależną w 100% od Teva Pharmaceuticals Europe BV, która z kolei jest spółką zależną w 100% od Teva Pharmaceutical Industries (zwane dalej łącznie „Teva”). Teva należy do największych światowych grup farmaceutycznych działających w sektorze generycznych produktów leczniczych. W dniu 26 stycznia 2006 r. Teva połączyła się z Ivax Europe (zwaną dalej „Ivax”), międzynarodowym przedsiębiorstwem farmaceutycznym wytwarzającym generyczne produkty lecznicze, które tym samym stało się spółką w 100% zależną od Teva( ).

15. Lupin Ltd jest zarejestrowaną w Indiach spółką dominującą względem spółek należących do grupy Lupin (zwane dalej łącznie „Lupin”), w tym Lupin (Europe) Limited, która prowadzi działalność głównie w zakresie sprzedaży ASF i produktów końcowych wyprodukowanych przez Lupin, lecz również w zakresie udzielania licencji na dokumentację pozwolenia na dopuszczenie do obrotu produktów Lupin oraz bezpośredniej sprzedaży na małą skalę produktów końcowych Lupin w Zjednoczonym Królestwie( ).

2. Produkty i patenty, których dotyczy sprawa

16. Servier opracowała peryndopryl – produkt leczniczy zalecany w leczeniu chorób układu krążenia, głównie w zwalczaniu nadciśnienia i niewydolności serca. ASF peryndoprylu występuje w postaci soli. Początkowo stosowaną solą była erbumina (lub tert-butyloamina), która z powodu procesu stosowanego przez Servier do jej syntezy ma postać krystaliczną( ).

17. Zgłoszenia patentu EP0049658 dotyczącego cząsteczki peryndoprylu dokonano w Europejskim Urzędzie Patentowym (EUP) w dniu 29 września 1981 r. Patent ten miał wygasnąć w dniu 29 września 2001 r., ale jego ochrona została przedłużona w kilku państwach członkowskich Unii Europejskiej, w tym w Zjednoczonym Królestwie, do dnia 22 czerwca 2003 r.( ). We Francji ochrona wspomnianego patentu została przedłużona do dnia 22 marca 2005 r., a we Włoszech do dnia 13 lutego 2009 r.( ). W Europie pozwolenie na dopuszczenie do obrotu peryndoprylu z erbuminą w postaci tabletek (2 i 4 mg) do celów leczenia nadciśnienia tętniczego zostało udzielone w latach 1988–1989( ).

18. Po zgłoszeniu patentu dotyczącego cząsteczki, Servier zgłosiła do EUP kilka patentów dotyczących procesów wytwarzania peryndoprylu. Patentami, których dotyczy niniejsze postępowanie, są między innymi patenty EP0308339, EP0308340 i EP0308341 (zwane dalej odpowiednio „patentem 339”, „patentem 340” i „patentem 341”), zgłoszone w 1988 r. i mające wygasnąć w 2008 r., a przede wszystkim patent EP1296947 (tak zwany „patent alfa”, zwany dalej „patentem 947”), zgłoszony w 2001 r. Patent 947 obejmujący krystaliczną postać alfa peryndoprylu z erbuminą oraz proces jego wytwarzania został udzielony w dniu 4 lutego 2004 r.( ).

19. Servier dokonała również krajowych zgłoszeń patentowych w wielu państwach członkowskich Unii, przykładowo w Bułgarii, w Republice Czeskiej, w Estonii, na Węgrzech, w Polsce i na Słowacji. Patentów udzielono w dniu 16 maja 2006 r. w Bułgarii, w dniu 17 sierpnia 2006 r. na Węgrzech, w dniu 23 stycznia 2007 r. w Republice Czeskiej, w dniu 23 kwietnia 2007 r. na Słowacji i w dniu 24 marca 2010 r. w Polsce. Patenty te odpowiadały w istocie patentom zgłoszonym do EUP( ).

20. W 2002 r. Servier opracowała peryndopryl drugiej generacji, wytwarzany na bazie nowej soli, mianowicie na bazie argininy, w odniesieniu do którego dokonała zgłoszenia patentowego (EP1354873B) w dniu 17 lutego 2003 r. Patentu udzielono w dniu 17 lipca 2004 r., a datę jego wygaśnięcia określono na dzień 17 lutego 2023 r. Wprowadzanie peryndoprylu z argininą na rynki Unii rozpoczęło się w 2006 r. Ten produkt leczniczy jest generyczną odmianą biorównoważną produktu pierwszej generacji, lecz jest sprzedawany w innych dawkach z powodu innej masy cząsteczkowej nowej soli( ). Peryndopryl z argininą uzyskał pozwolenie na dopuszczenie do obrotu we Francji w 2004 r., a następnie został dopuszczony do obrotu w innych państwach członkowskich w ramach procedury wzajemnego uznawania( ).

3. Spory patentowe dotyczące peryndoprylu i wprowadzenie na rynek generycznych odmian peryndoprylu

21. W latach 2003–2009 Servier była stroną wielu sporów dotyczących peryndoprylu zarówno przed EUP, jak i przed sądami krajowymi. Były to głównie sprawy o wydanie zakazów tymczasowych i postępowania dotyczące patentu 947, wszczynane w różnych państwach członkowskich między Servier a szeregiem przedsiębiorstw działających w sektorze generycznych produktów leczniczych, przygotowujących wprowadzenie na rynek generycznej odmiany peryndoprylu( ).

a) Spory przed EUP

22. Najpierw w 2004 r. dziesięć przedsiębiorstw działających w sektorze generycznych produktów leczniczych, w tym Niche, Teva i Lupin, wniosło do EUP sprzeciw wobec patentu 947 celem jego całkowitego unieważnienia, powołując się na brak aspektu nowości i brak poziomu wynalazczego, a także na niedostatecznie jasne ujawnienie wynalazku( ).

23. W dniu 27 lipca 2006 r. Wydział Sprzeciwów EUP potwierdził ważność patentu 947 po dokonaniu drobnych poprawek w pierwotnym zgłoszeniu Servier (decyzja zwana dalej „decyzją EUP z dnia 27 lipca 2006 r.”). Dziewięć przedsiębiorstw wniosło odwołania od tej decyzji, lecz Krka i Lupin, odpowiednio w dniach 11 stycznia i 5 lutego 2007 r., powiadomiły o cofnięciu odwołań w następstwie zawarcia ugód z Servier. Decyzją z dnia 6 maja 2009 r. techniczna komisja odwoławcza EUP uchyliła decyzję EUP z dnia 27 lipca 2006 r. i unieważniła patent 947 (decyzja zwana dalej „decyzją EUP z dnia 6 maja 2009 r.”). Wniosek Servier o zbadanie tej decyzji przez rozszerzoną komisję odwoławczą został oddalony w dniu 19 marca 2010 r.( ).

b) Spory przed sądami krajowymi

24. Ważność patentu 947 została zakwestionowana przez przedsiębiorstwa działające w sektorze generycznych produktów leczniczych również przed sądami niektórych państw członkowskich, przy czym Servier wniosła o wydanie zakazów tymczasowych, które to wnioski częściowo odniosły sukces( ). Jednakże większość z tych sporów została zakończona przed wydaniem ostatecznego rozstrzygnięcia co do ważności patentu 947 z powodu zawarcia ugód między Servier a przedsiębiorstwami działającymi w sektorze generycznych produktów leczniczych.

25. W tym kontekście należy jednakże zwrócić uwagę na dwa spory między Servier a Apotex, jedynym przedsiębiorstwem działającym w sektorze generycznych produktów leczniczych będącym w sporze z Servier w Zjednoczonym Królestwie, z którym Servier nie zawarła ugody. Spory te, jeden zawisły w Zjednoczonym Królestwie, a drugi w Niderlandach, nie zostały zatem przerwane przez zawarcie ugody i doprowadziły w konsekwencji do unieważnienia patentu 947.

26. Otóż, po pierwsze, w dniu 1 sierpnia 2006 r. Servier wytoczyła przed High Court of Justice (England & Wales), Chancery Division (patents court) [wysoki trybunał (Anglia i Walia), wydział kanclerski (izba patentowa)] powództwo o stwierdzenie naruszenia patentu 947 przeciwko Apotex, ponieważ przedsiębiorstwo to wprowadziło na rynek Zjednoczonego Królestwa generyczną odmianę peryndoprylu „z ryzykiem”, i w dniu 8 sierpnia 2006 r. uzyskała zakaz tymczasowy. Jednakże w następstwie wniesienia przez Apotex powództwa wzajemnego o unieważnienie tego patentu, w dniu 6 lipca 2007 r. patent 947 został unieważniony, zakaz zniesiono i Apotex weszła na rynek z generycznym peryndoprylem, co otworzyło rynek dla generycznych produktów leczniczych w Zjednoczonym Królestwie. W dniu 9 maja 2008 r. orzeczenie unieważniające patent 947 zostało utrzymane w postępowaniu apelacyjnym( ).

27. Po drugie, w dniu 13 listopada 2007 r. Katwijk Farma, spółka zależna od Apotex, wytoczyła przed sąd niderlandzki powództwo o unieważnienie patentu 947 w postaci zatwierdzonej w Niderlandach i w dniu 13 grudnia 2007 r. wprowadziła na rynek swój generyczny peryndopryl, podczas gdy złożony przez Servier wniosek o wydanie zakazu tymczasowego został oddalony. W dniu 11 czerwca 2008 r. sąd niderlandzki unieważnił patent 947 w Niderlandach w wyniku powództwa wniesionego w tym samym czasie przez Pharmachemie, spółkę zależną od Teva( ).

28. W maju 2008 r. Sandoz, inne przedsiębiorstwo działające w sektorze generycznych produktów leczniczych, zaczęło wprowadzać swój generyczny peryndopryl na rynek kilku państw członkowskich( ).

4. Ugody w sporach patentowych, których dotyczy niniejsza sprawa, zawarte między Servier a przedsiębiorstwami działającymi w sektorze generycznych produktów leczniczych

29. W latach 2005–2007 Servier zawarła ugody z przedsiębiorstwami działającymi w sektorze generycznych produktów leczniczych: Niche/Unichem, Matrix, Teva, Krka i Lupin. Niniejsze postępowanie odwoławcze dotyczy ugód zawartych między Servier a Niche/Unichem, Matrix, Teva i Lupin.

a) Ugody zawarte z Niche/Unichem i Matrix

30. Niche/Unichem i Matrix współpracowały w celu wprowadzenia na rynek generycznej odmiany peryndoprylu. Matrix pełniła funkcję dostawcy ASF, a Niche/Unichem odpowiadała za uzyskanie pozwoleń na dopuszczenie do obrotu i dystrybucję produktu końcowego( ).

31. Poza okolicznością, że Niche wniosła sprzeciw do EUP( ), od dnia 25 czerwca 2004 r. Servier i Niche toczyły spór przed High Court of Justice (England & Wales), Chancery Division (patents court) [wysokim trybunałem (Anglia i Walia), wydział kanclerski (izba patentowa), Zjednoczone Królestwo] dotyczący patentów 339, 340, 341 i 947. Termin rozprawy w tym postępowaniu został wyznaczony na dni 7 i 8 lutego 2005 r. Matrix była zaangażowana w owo postępowanie, gdyż składała w nim zeznania, jednakże sama nie pozostawała w sporze z Servier( ).

32. W dniu 8 lutego 2005 r. Servier zawarła dwie ugody, jedną z Niche/Unichem (zwaną dalej „ugodą Niche”), a drugą z Matrix (zwaną dalej „ugodą Matrix”). W tym samym dniu Niche zawarła umowę licencyjną i o dostawy z Biogaran, spółką zależną w 100% od Les Laboratoires Servier.

33. Ugody zawarte między Servier a Niche/Unichem i Matrix obejmowały wszystkie państwa, w których istniały patenty 339, 340, 341 i 947, z wyjątkiem jednego państwa nienależącego do Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG), jeśli chodzi o ugodę Matrix. Ugody te przewidywały pokrótce( ), że Niche/Unichem i Matrix miały zaprzestać wytwarzania lub dostarczania peryndoprylu, uznawanego przez Servier za naruszający jej patenty, oraz kwestionowania patentów Servier.

34. W zamian Servier zobowiązała się nie wnosić powództw o stwierdzenie naruszenia patentów przeciwko Niche/Unichem i Matrix oraz zapłacić, po pierwsze, 11,8 mln funtów szterlingów (GBP) na rzecz Niche/Unichem, a po drugie, 11,8 mln GBP na rzecz Matrix. Ponadto, w ramach ugody z Biogaran, Niche zobowiązała się przekazać Biogaran dokumentację dotyczącą trzech produktów leczniczych, niezbędną do uzyskania pozwoleń na dopuszczenie do obrotu oraz francuskiego pozwolenia na dopuszczenie do obrotu dla jednego z tych produktów. W zamian Biogaran miała zapłacić Niche kwotę 2,5 mln GBP niepodlegającą zwrotowi nawet w przypadku nieotrzymania pozwolenia na dopuszczenie do obrotu przez Biogaran.

b) Ugoda zawarta z Teva

35. Poza okolicznością, że Teva wniosła sprzeciw do EUP( ), od dnia 9 sierpnia 2005 r. Servier i Ivax toczyły w Zjednoczonym Królestwie spór dotyczący patentu 947, jednakże postanowiły zawiesić postępowanie do czasu wydania ostatecznej decyzji w postępowaniu w sprawie sprzeciwu przed EUP. W dniu 15 sierpnia 2007 r. Pharmachemie, spółka zależna od Teva, złożyła wniosek o unieważnienie patentu 947 w postaci zatwierdzonej w Niderlandach, który to wniosek został uwzględniony w dniu 11 czerwca 2008 r.( ).

36. W dniu 13 czerwca 2006 r. Servier i Teva zawarły ugodę, która obejmowała wyłącznie Zjednoczone Królestwo (zwaną dalej „ugodą Teva”). Ugoda ta została zawarta na okres trzech lat z możliwością przedłużenia na dodatkowy okres dwóch lat.

37. W myśl tej ugody Teva zobowiązała się, że przez okres trzech lat będzie się zaopatrywała w peryndopryl z erbuminą przeznaczony do dystrybucji w Zjednoczonym Królestwie wyłącznie u Servier. W zamian za zapłatę przez Servier kwoty 5 mln GBP Teva zobowiązała się, że nie będzie sprzedawała generycznego peryndoprylu (poza tym dostarczonym przez Servier) i nie będzie kwestionowała patentów Servier w Zjednoczonym Królestwie, przy czym nie zostało jej zakazane kontynuowanie przed EUP postępowania w sprawie sprzeciwu dotyczącego spornych patentów. Poza tym Servier i Teva uzgodniły, że w przypadku niedostarczenia peryndoprylu do dnia 1 sierpnia 2006 r. Teva otrzyma ryczałtowe odszkodowanie, lecz nie będzie miała prawa do rozwiązania ugody. W następstwie decyzji EUP z dnia 27 lipca 2006 r. potwierdzającej patent 947 oraz wydanego w dniu 8 sierpnia 2006 r. przez High Court of Justice (England & Wales), Chancery Division (patents court) [wysoki trybunał (Anglia i Walia), wydział kanclerski (izba patentowa)] zakazu przeciwko Apotex( ) Servier skorzystała z klauzuli dotyczącej ryczałtowego odszkodowania, przez co Teva otrzymała od Servier w okresie 11 miesięcy kwotę 5,5 mln GBP w związku z niedostarczeniem peryndoprylu. Zatem w ramach tej ugody Servier zapłaciła na rzecz Teva 10,5 mln GBP( ).

38. W dniu 23 lutego 2007 r. Servier i Teva podpisały aneks do ugody Teva potwierdzający faktyczne wdrożenie zobowiązania w zakresie wyłącznego zakupu i określiły datę, od której Teva mogła rozpocząć dystrybucję generycznego peryndoprylu dostarczanego przez Servier. Data ta miała być albo ustalona jednostronnie przez Servier, albo odpowiadać dacie unieważnienia lub wygaśnięcia patentu 947, czyli dacie, w której Apotex miałaby rozpocząć dystrybucję generycznego peryndoprylu w Zjednoczonym Królestwie po rozstrzygnięciu sporu z Servier( ). Ostatecznie Teva weszła na rynek Zjednoczonego Królestwa z generycznym peryndoprylem dostarczanym przez Servier po unieważnieniu patentu 947 dla Zjednoczonego Królestwa w dniu 6 lipca 2007 r. w sporze z Apotex( ).

c) Ugoda zawarta z Lupin

39. Poza wniesieniem sprzeciwu do EUP( ) Lupin w dniu 18 października 2006 r. wytoczyła przed brytyjski sąd powództwo o unieważnienie patentu 947 w postaci zatwierdzonej w Zjednoczonym Królestwie oraz o stwierdzenie braku naruszenia tego patentu przez generyczną odmianę peryndoprylu, którą Lupin zamierzała wprowadzić do obrotu w tym państwie( ).

40. W dniu 30 stycznia 2007 r. Servier i Lupin zawarły ugodę patentową obejmującą wszystkie państwa z wyłączeniem państwa nienależącego do EOG (zwaną dalej „ugodą Lupin”).

41. W myśl tej ugody Lupin zobowiązała się, że nie będzie sprzedawać generycznego peryndoprylu (do czasu wprowadzenia na rynek generycznego peryndoprylu przez Servier lub podmiot trzeci albo do czasu wygaśnięcia/unieważnienia patentów Servier) oraz że nie będzie kwestionować szeregu patentów przysługujących Servier. Poza tym ugoda przewidywała, że strony podejmą „wszelkie racjonalne środki” w celu zawarcia umowy dystrybucyjnej, na podstawie której Servier rozpoczęłaby dostarczanie dla Lupin peryndoprylu po wprowadzeniu na rynek generycznego peryndoprylu przez Servier lub podmiot trzeci. Ostatecznie taka umowa nie została zawarta i Lupin nigdy nie weszła na rynek peryndoprylu.

42. Ponadto Servier i Lupin zawarły również, w ramach ugody Lupin, umowę przeniesienia praw własności intelektualnej oraz umowę licencyjną. Zgodnie z tymi umowami Servier zapłaciła na rzecz Lupin kwotę 40 mln EUR w zamian za nabycie dokonanych przez Lupin zgłoszeń patentowych dotyczących peryndoprylu, a tej spółce została udzielona zwrotna licencja na zbyte przez nią zgłoszenia patentowe( ).

B. Sporna decyzja

43. W dniu 9 lipca 2014 r. Komisja wydała sporną decyzję( ).

44. W zakresie objętym niniejszym postępowaniem odwoławczym Komisja uznała, że ugody zawarte między Servier a Niche/Unichem, Matrix, Teva i Lupin stanowią ograniczenia konkurencji ze względu na cel i skutek.

45. Ponadto Komisja uznała również, że porozumienia zawarte między Servier a Krka stanowią ograniczenie konkurencji ze względu na cel i skutek oraz że Servier naruszyła art. 102 TFUE, opracowując i wdrażając, między innymi poprzez nabycie technologii i w drodze ugód, strategię wykluczenia obejmującą rynek postaci użytkowych peryndoprylu we Francji, w Niderlandach, w Polsce i w Zjednoczonym Królestwie oraz rynek technologii ASF peryndoprylu.

46. W konsekwencji Komisja stwierdziła, że Servier naruszyła art. 101 i 102 TFUE i nałożyła na nią grzywny za te naruszenia.

C. Zaskarżony wyrok

47. Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 21 września 2014 r. Servier wniosła skargę na sporną decyzję. Żądania Servier przed Sądem były popierane przez European Federation of Pharmaceutical Industries and Associations (EFPIA).

48. Zaskarżonym wyrokiem Sąd, orzekając w składzie powiększonym, po pierwsze, stwierdził nieważność: 1) art. 4 spornej decyzji (w którym stwierdzono, że Servier, zawierając porozumienia z Krka, naruszyła art. 101 TFUE); 2) art. 6 spornej decyzji (w którym stwierdzono, że Servier naruszyła art. 102 TFUE); oraz 3) art. 7 ust. 4 lit. b) i ust. 6 spornej decyzji (w których na Servier nałożono grzywny za te dwa naruszenia).

49. Po drugie, Sąd 4) obniżył kwotę grzywny nałożonej na Servier za zawarcie ugody z Matrix, tj. naruszenie wskazane w art. 2 spornej decyzji, która to kwota wynika z art. 7 ust. 2 lit. b) wspomnianej decyzji. Po trzecie, Sąd 5) oddalił skargę w pozostałym zakresie, a po czwarte, orzekł, że 6) Servier i Komisja oraz 7) EFPIA pokrywają własne koszty.

III. Postępowanie przed Trybunałem i żądania stron

50. Pismem z dnia 28 lutego 2019 r. Servier wniosła odwołanie od zaskarżonego wyroku, przy czym jej żądania są nadal popierane przez EFPIA.

51. Równolegle pozostali adresaci spornej decyzji, którzy przegrali sprawę przed Sądem, również wnieśli odwołania od wyroków Sądu oddalających ich skargi na wspomnianą decyzję, podczas gdy Komisja wniosła odwołania od wyroków, w których Sąd stwierdził nieważność części spornej decyzji dotyczących porozumień z Krka i art. 102 TFUE( ).

52. Pismem z dnia 22 maja 2019 r. Zjednoczone Królestwo wniosło o dopuszczenie go do udziału w postępowaniu w charakterze interwenienta popierającego żądania Komisji. Decyzją prezesa Trybunału z dnia 16 czerwca 2019 r. wniosek ten został uwzględniony.

53. Servier wnosi do Trybunału o:

– tytułem żądania głównego – w świetle zarzutów od pierwszego do piątego, kwestionujących istnienie naruszenia art. 101 TFUE:

– uchylenie pkt 4, 5 i 6 sentencji zaskarżonego wyroku;

– stwierdzenie nieważności art. 1 lit. b), art. 2 lit. b), art. 3 lit. b) i art. 5 lit. b), a w konsekwencji art. 7 ust. 1 lit. b), ust. 2 lit. b), ust. 3 lit. b) i ust. 5 lit. b) spornej decyzji lub, w przeciwnym razie, przekazanie sprawy Sądowi do ponownego rozpoznania, aby orzekł on o skutkach rozpatrywanych ugód;

– tytułem żądania ewentualnego – w świetle zarzutu szóstego:

– uchylenie pkt 4 i 5 sentencji zaskarżonego wyroku w zakresie, w jakim Sąd potwierdza w niej wnioski Komisji dotyczące istnienia odrębnych naruszeń i zbiegu grzywien w odniesieniu do ugód zawartych z Niche i Matrix, a w konsekwencji stwierdzenie nieważności art. 1 lit. b), art. 2 lit. b), art. 7 ust. 1 lit. b) i ust. 2 lit. b) spornej decyzji;

– tytułem dalszego żądania ewentualnego:

– uchylenie pkt 4 i 5 sentencji zaskarżonego wyroku oraz stwierdzenie nieważności art. 7 ust. 1 lit. b), ust. 2 lit. b), ust. 3 lit. b) i ust. 5 lit. b) spornej decyzji w kontekście części pierwszej i drugiej zarzutu siódmego, w których kwestionowana jest zasadność i kwota wszystkich grzywien;

– uchylenie pkt 5 sentencji zaskarżonego wyroku oraz stwierdzenie nieważności art. 5 lit. b) i art. 7 ust. 5 lit. b) spornej decyzji w kontekście części czwartej zarzutu piątego, dotyczącej czasu trwania zarzucanego naruszenia i obliczenia grzywny odnoszącej się do ugody zawartej między Servier a Lupin, a w konsekwencji – ustalenie grzywny w ramach nieograniczonego prawa orzekania.

– W każdym razie Servier wnosi o:

– obciążenie Komisji kosztami postępowania.

54. EFPIA wnosi do Trybunału o:

– uchylenie pkt 4, 5 i 6 sentencji zaskarżonego wyroku,

– stwierdzenie nieważności art. 1 lit. b), art. 2 lit. b), art. 3 lit. b) i art. 5 lit. b), a w konsekwencji art. 7 ust. 1 lit. b), ust. 2 lit. b), ust. 3 lit. b) i ust. 5 lit. b) spornej decyzji lub, w przeciwnym razie, przekazanie sprawy Sądowi do ponownego rozpoznania, aby orzekł on o skutkach rozpatrywanych ugód; oraz

– obciążenie Komisji kosztami niniejszego postępowania oraz postępowania w pierwszej instancji.

55. Komisja wnosi do Trybunału o:

– oddalenie odwołania oraz

– obciążenie wnoszących odwołanie kosztami postępowania poniesionymi przez Komisję zarówno przed Sądem, jak i przed Trybunałem.

56. Zjednoczone Królestwo popiera te żądania Komisji.

57. W dniu 13 września 2021 r. Trybunał wezwał strony do przedstawienia uwag w przedmiocie wyroku Generics (UK) i in. oraz grupy wyroków Lundbeck/Komisja( ).

58. Na wspólnej rozprawie w dniach 20 i 21 października 2021 r. wysłuchano wystąpień stron dziewięciu postępowań odwoławczych od ośmiu wyroków Sądu dotyczących spornej decyzji oraz ich odpowiedzi na pytania Trybunału.

IV. Ocena

59. Servier twierdzi, że Sąd niesłusznie potwierdził wniosek Komisji, że ugody zawarte z Niche/Unichem, Matrix, Teva i Lupin stanowią naruszenia art. 101 TFUE oraz że mogła ona nałożyć z tego tytułu grzywny na Servier.

60. Servier konstruuje swoją argumentację wokół siedmiu zarzutów, z których pierwszych sześć dotyczy stwierdzenia naruszeń (A), natomiast siódmy dotyczy grzywien (B).

A. W przedmiocie stwierdzenia naruszenia

1. Struktura i dopuszczalność argumentacji Servier

61. W ramach swoich dwóch pierwszych zarzutów Servier, ogólnie rzecz ujmując, zarzuca Sądowi naruszenia prawa przy dokonywaniu analizy antykonkurencyjnego celu ugód (zarzut pierwszy) oraz potencjalnej konkurencji między stronami (zarzut drugi).

62. Następnie, w ramach zarzutów od trzeciego do piątego, Servier podnosi, że te naruszenia prawa odnoszą się do każdej z rozpatrywanych ugód, a mianowicie ugód Niche i Matrix (zarzut trzeci), ugody Teva (zarzut czwarty) i ugody Lupin (zarzut piąty). W ramach części trzeciej zarzutu piątego Servier podnosi ponadto, że Sąd dopuścił się błędów, ustalając datę ustania naruszenia wynikającego z ugody Lupin.

63. W ramach zarzutu szóstego Servier podnosi tytułem pomocniczym popełnienie przez Sąd naruszeń prawa odnoszących się do uznania ugód Niche i Matrix za odrębne naruszenia.

64. Komisja podnosi na wstępie, że zarzuty pierwszy i drugi są częściowo niedopuszczalne w zakresie, w jakim Servier krytykuje w nich w sposób teoretyczny i abstrakcyjny naruszenia prawa popełnione rzekomo przez Sąd, nie odnosząc się do konkretnych punktów zaskarżonego wyroku. Poza tym Servier powtarza argumenty, które były już przedstawione Sądowi i zostały przezeń oddalone, nie wyjaśniając, jaki błąd Sąd popełnił, oddalając te argumenty.

65. Krytyka ta jest uzasadniona, jeśli chodzi o część argumentów podniesionych przez Servier, i to nie tylko w ramach zarzutów pierwszego i drugiego, lecz również w ramach zarzutów trzeciego, czwartego i piątego. W części swojej argumentacji Servier prowadzi bowiem ogólne rozważania i wymienia wiele punktów zaskarżonego wyroku rzekomo naruszających prawo, nie wskazując, na czym konkretnie polegają naruszenia prawa popełnione przez Sąd w tych punktach. Podobnie w kilku punktach odwołania Servier ogranicza się do powtórzenia argumentów podniesionych już przed Sądem oraz do odesłania do swoich pism przedstawionych przed Sądem i licznych załączników do tych pism.

66. Jednakże, jak przyznaje sama Komisja, pomijając wspomniane rozważania, które istotnie są niedopuszczalne, z łącznej lektury argumentów podniesionych przez Servier w ramach poszczególnych zarzutów wynika, że spółka ta wiąże swoje ogólne zarzuty dotyczące badania przez Sąd potencjalnej konkurencji i antykonkurencyjego celu ugód z badaniem przezeń szeregu aspektów dotyczących relacji Servier i jej konkretnych porozumień z poszczególnymi przedsiębiorstwami działającymi w sektorze generycznych produktów leczniczych. W tym kontekście Servier wskazuje punkty uzasadnienia wyroku, o które chodzi, oraz popełnione rzekomo w tych punktach błędy.

67. Istotnie, badanie tej argumentacji jest skomplikowane z uwagi na to, że owe argumenty są przedstawione w różnych miejscach odwołania. Otóż, jeśli chodzi o potencjalną konkurencję, należy czytać łącznie zarzut drugi oraz pierwsze części zarzutów trzeciego, czwartego i piątego. Podobnie, jeśli chodzi o antykonkurencyjny cel ugód, należy odnieść się do zarzutu pierwszego oraz do drugich części zarzutów trzeciego, czwartego i piątego. Poprzez taką lekturę można jednak zidentyfikować konkretne uwagi krytyczne Servier wobec zaskarżonego wyroku i należy przyznać, że w tym zakresie argumentacja Servier niewątpliwie jest dopuszczalna. Zatem w dalszej części opinii, w toku badania poszczególnych zarzutów Servier, analizie będzie poddana dopuszczalna część jej argumentacji, przy czym argumentacja ta sytuuje się często w „szarej strefie” między kwalifikacją prawną a oceną okoliczności faktycznych.

68. Po dokonaniu tych uściśleń należy najpierw przeanalizować argumenty Servier dotyczące potencjalnej konkurencji (2), następnie przejść do jej argumentów odnoszących się do antykonkurencyjnego celu ugód (3), do daty, w której ustało naruszenie wynikające z ugody Lupin (4), a wreszcie do zakwalifikowania ugody Niche i ugody Matrix jako odrębnych naruszeń (5).

2. W przedmiocie potencjalnej konkurencji (zarzut drugi oraz pierwsze części zarzutów trzeciego, czwartego i piątego)

69. Servier podnosi przede wszystkim, że Sąd popełnił trzy błędy, gdy badał, czy Servier i przedsiębiorstwa działające w sektorze generycznych produktów leczniczych były względem siebie potencjalnymi konkurentami w momencie zawierania ugód. Sąd nie uwzględnił w należyty sposób zakresu patentów (a), niesłusznie stwierdził, że czynności przygotowawcze podjęte przez przedsiębiorstwa działające w sektorze generycznych produktów leczniczych świadczą o rzeczywistej zdolności do wejścia na rynek (b), i odwrócił ciężar dowodu (c). Następnie Servier stara się zilustrować te błędy, jeśli chodzi o ocenę stosunku konkurencji istniejącego między nią a każdym z przedsiębiorstw działających w sektorze generycznych produktów leczniczych będących stronami ugód (d).

a) W przedmiocie zakresu patentów w kontekście analizy potencjalnej konkurencji

70. Servier podnosi na wstępie, że Sąd, analizując zdolność przedsiębiorstwa działającego w sektorze generycznych produktów leczniczych do szybkiego wejścia na rynek, nie wziął pod uwagę zakresu patentów, gdyż pominął kwestię przeszkód patentowych. Nawet przed wydaniem decyzji co do ważności patentu i co do tego, czy został on naruszony przez generyczny produkt leczniczy, patent postrzegany jako silny, podobnie jak środki tymczasowe zakazujące przedsiębiorstwom działającym w sektorze generycznych produktów leczniczych wejścia na rynek, mógłby wpłynąć negatywnie na zdolność takich przedsiębiorstw do wejścia na rynek.

71. Należy w tym względzie przypomnieć, że w celu zbadania, czy przedsiębiorstwo będące stroną porozumienia jest potencjalnym konkurentem na danym rynku, należy sprawdzić, czy na rynku tym nie ma niemożliwych do pokonania barier w wejściu( ) oraz czy w razie braku rozpatrywanego porozumienia istniałyby rzeczywiste i konkretne możliwości pozwalające danemu przedsiębiorstwu na wejście na rynek oraz na konkurowanie z przedsiębiorstwami tam działającymi. Badanie to powinno być prowadzone z uwzględnieniem konkretnego kontekstu gospodarczego i prawnego, w którym zawarto rozpatrywane porozumienie( ).

72. W związku z tym w toku badania, czy istnieje potencjalna konkurencja między uprawnionym z patentów chroniących proces wytwarzania składnika aktywnego, który przeszedł do domeny publicznej, z jednej strony, a przedsiębiorstwami zamierzającymi wejść na rynek z generycznymi produktami leczniczymi zawierającymi ten składnik aktywny, z drugiej strony, które to podmioty zawarły ugody takie jak te rozpatrywane w niniejszym przypadku, nie można z pewnością pominąć wspomnianych patentów, które stanowią niewątpliwie część rozpatrywanego kontekstu gospodarczego i prawnego( ).

73. Jednakże w tym kontekście należy również uwzględnić okoliczność, że domniemanie ważności patentu chroniącego proces wytwarzania produktu leczniczego nie jest równoznaczne z domniemaniem niezgodności z prawem generycznych odmian tego produktu leczniczego, w odniesieniu do których posiadacz patentu uważa, że naruszają one ów patent. Przeciwnie, spory dotyczące tych kwestii – zarówno jeśli chodzi o ważność patentów chroniących proces wytwarzania, jak i jeśli chodzi o naruszenie patentu przez generyczne produkty lecznicze, czyli spory dotyczące kwestii ustalenia, czy produkty te zostały wytworzone przy zastosowaniu procesów produkcji chronionych w dalszym ciągu przez patenty – są powszechne, a nawet stanowią wskazówkę co do istnienia stosunku potencjalnej konkurencji między stronami sporu( ).

74. Wynika z tego, że w takich okolicznościach istnienie patentu chroniącego proces wytwarzania składnika aktywnego, który przeszedł do domeny publicznej, nie powinno samo w sobie być postrzegane jako niemożliwa do pokonania bariera w wejściu na rynek generycznego produktu leczniczego zawierającego ten składnik aktywny( ).

75. Badanie istnienia potencjalnej konkurencji między uprawnionym z takiego patentu a przedsiębiorstwami zamierzającymi wejść na rynek z odmianami generycznymi, które to przedsiębiorstwa zawarły ugody takie jak te rozpatrywane w niniejszej sprawie, powinno dotyczyć właśnie ustalenia, czy mimo istnienia praw z rozpatrywanego patentu przedsiębiorstwa te, w momencie zawierania ugód, mają rzeczywiste i konkretne możliwości wejścia na rynek. O istnieniu takich możliwości może świadczyć szereg spójnych wskazówek, takich jak między innymi podjęcie czynności przygotowawczych przez przedsiębiorstwa działające w sektorze generycznych produktów leczniczych oraz postrzeganie sytuacji przez owe przedsiębiorstwa i przez uprawnionego z patentu( ).

76. Wbrew temu, co twierdzi Servier, w niniejszym przypadku Sąd w należyty sposób przeprowadził takie badanie w pkt 432 i następnych zaskarżonego wyroku (jeśli chodzi o Niche/Unichem), pkt 579 i następnych zaskarżonego wyroku (jeśli chodzi o Teva) oraz pkt 718 i następnych zaskarżonego wyroku (jeśli chodzi o Lupin). Sąd skrupulatnie zbadał, czy owe przedsiębiorstwa miały rzeczywiste i konkretne możliwości wejścia na ten rynek mimo przeszkód, jakimi były nie tylko patenty Servier, lecz również przeszkody o charakterze technicznym związane z pracami rozwojowymi nad ich produktami oraz przeszkody o charakterze regulacyjnym związane z uzyskiwaniem pozwoleń na dopuszczenie do obrotu tych produktów.

b) W przedmiocie analizy rzeczywistych i konkretnych możliwości wejścia na rynek przez przedsiębiorstwa działające w sektorze generycznych produktów leczniczych mimo istnienia przeszkód

77. Z powyższego wynika, że Sąd nie ograniczył się, jak twierdzi Servier, do zastosowania testu dotyczącego samego, czysto teoretycznego zamiaru wejścia na rynek w nieokreślonym horyzoncie czasowym. Przeciwnie, nie poprzestając na czysto hipotetycznych, oderwanych od kontekstu możliwościach wejścia na rynek, Sąd zbadał właśnie, czy konkretne czynności podjęte przez przedsiębiorstwa działające w sektorze generycznych produktów leczniczych świadczyły o ich rzeczywistych i konkretnych możliwościach wejścia na rynek mimo istnienia patentów Servier. W toku tego badania Sąd oparł się na okolicznościach obiektywnych, których prawdziwość nie została zakwestionowana przez Servier, między innymi takich jak zrealizowane już inwestycje, czynności podjęte w celu uzyskania pozwolenia na dopuszczenie do obrotu oraz umowy zawarte z partnerami handlowymi.

78. Poszczególne zastrzeżenia wysunięte w tym względzie przez Servier nie pozwalają dopatrzyć się naruszeń prawa popełnionych przez Sąd w toku tego badania.

1) W przedmiocie istnienia porozumienia wykluczającego z rynku przedsiębiorstwa mogące potencjalnie wejść na ten rynek

79. Na wstępie, wbrew temu, co twierdzi Servier, Trybunał przyznał wprost, że w sytuacji takiej jak niniejsza zawarcie przez podmioty gospodarcze porozumienia, którego celem jest utrzymanie jednego z nich poza rynkiem, stanowi nie tylko poważną wskazówkę, lecz również dowód „o największej mocy” wskazujący na istnienie stosunku konkurencji pomiędzy tymi podmiotami. Taką wskazówką jest również okoliczność, że wytwórca oryginalnego produktu leczniczego dokonuje transferów wartości majątkowych na rzecz przedsiębiorstwa działającego w sektorze generycznych produktów leczniczych w zamian za odroczenie terminu jego wejścia na rynek. Wola dokonywania takich transferów wskazuje bowiem na postrzeganie przez wytwórcę oryginalnych produktów leczniczych kwestii ryzyka, jakie stanowi dla jego interesów handlowych dane przedsiębiorstwo działające w sektorze generycznych produktów leczniczych, które to postrzeganie jest istotne dla oceny istnienia potencjalnej konkurencji( ).

80. Jest to spójne, ponieważ okoliczności te istotnie potwierdzają fakt, że dane przedsiębiorstwo działające w sektorze generycznych produktów leczniczych posiada rzeczywiste i konkretne możliwości wejścia na rynek oraz nie napotyka na niemożliwe do pokonania bariery. Nie jest bowiem prawdopodobne, aby w przypadku przedsiębiorstwa działającego w sektorze generycznych produktów leczniczych, które nie może wejść na rynek, a zatem nie stanowi zagrożenia dla wytwórcy oryginalnego produktu leczniczego, wytwórca ten zawarłby z nim odpłatne porozumienie mające na celu utrzymanie go poza rynkiem. Zatem przy ocenie istnienia stosunku potencjalnej konkurencji między podmiotami gospodarczymi wskazówki te należy uwzględnić na tym samym etapie badania i na tej samej zasadzie, co rzeczywiste i konkretne możliwości wejścia na rynek przez przedsiębiorstwa działające w sektorze generycznych produktów leczniczych oraz brak niemożliwych do pokonania barier. Wszystkie te okoliczności łącznie stanowią w istocie łańcuch poszlak, na którym może oprzeć się Komisja, aby wykazać istnienie potencjalnej konkurencji między podmiotami gospodarczymi, z których jeden jest już obecny na rynku, na który inni zamierzają wejść.

81. Zatem znajdujące się w pkt 450 zaskarżonego wyroku stwierdzenie Sądu, zgodnie z którym zawarcie przez Servier spornych ugód z przedsiębiorstwami działającymi w sektorze generycznych produktów leczniczych jest istotnym elementem dla oceny potencjalnej konkurencji między tymi podmiotami gospodarczymi, nie jest obarczone żadnym błędem.

2) W przedmiocie czynności przygotowawczych podjętych przez przedsiębiorstwa działające w sektorze generycznych produktów leczniczych oraz ich zamiaru pokonania przeszkód

82. Następnie, wbrew twierdzeniom Servier, istnienie rzeczywistych i konkretnych możliwości wejścia na rynek jest potwierdzone okolicznością, że w chwili zawarcia ugód przedsiębiorstwa działające w sektorze generycznych produktów leczniczych podejmowały czynności przygotowawcze wystarczające dla umożliwienia im wejścia na rynek w takim terminie, aby wywrzeć presję konkurencyjną na wytwórcę oryginalnego produktu leczniczego. Podejmowanie takich czynności dowodzi silnej determinacji, jak również własnej zdolności wytwórcy generycznych produktów leczniczych do wejścia na rynek produktu leczniczego zawierającego składnik aktywny, który przeszedł do domeny publicznej, mimo istnienia patentów na proces posiadanych przez wytwórcę oryginalnych produktów leczniczych( ).

83. Jak słusznie przypomniał Sąd w pkt 384, 444, 458 i 728 zaskarżonego wyroku, w tym kontekście zamiar wejścia na rynek przez podmiot gospodarczy jest czynnikiem, który może potwierdzić ustalenie, że posiada on taką zdolność( ). Servier nie może zatem zarzucać Sądowi, że popełnił on błędy, dokonując oceny postrzegania ryzyk związanych z patentami przez przedsiębiorstwa działające w sektorze generycznych produktów leczniczych. Ponadto, z punktów tych oraz z pkt 445 i następnych oraz 729 i następnych zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd stwierdził, iż nawet gdyby pominąć okoliczności powoływane przez Komisję w celu wykazania, że przedsiębiorstwa działające w sektorze generycznych produktów leczniczych spodziewały się korzystnego rozstrzygnięcia sporów patentowych, to jednak podejmowane przez te przedsiębiorstwa czynności techniczne i czynności w ramach sporów świadczyły o ich zamiarze wejścia na rynek.

84. Wbrew twierdzeniom Servier Sąd słusznie uznał, że owe działania świadczą o tym, iż przedsiębiorstwa te nie były w żadnym razie zniechęcone różnymi przeszkodami patentowymi, regulacyjnymi i technicznymi w wejściu na rynek, lecz przeciwnie, były w pełni zdeterminowane, aby przezwyciężyć te przeszkody.

3) W przedmiocie istnienia różnorakich przeszkód

85. Servier podnosi jednak, iż Sąd naruszył prawo, analizując odrębnie, a nie w ujęciu całościowym, trudności patentowe, techniczne, regulacyjne i finansowe, z którymi mierzyły się przedsiębiorstwa działające w sektorze generycznych produktów leczniczych, w szczególności Niche i Matrix. Nawet jeżeli każda z tych trudności ujmowana indywidualnie była możliwa do przezwyciężenia, nie znaczy to, że owe przedsiębiorstwa miały zdolność do przezwyciężenia wszystkich tych trudności.

86. Zdaniem Komisji argument ten nie został przedstawiony w pierwszej instancji, a zatem jest niedopuszczalny. Jednakże ponieważ wspomniany argument jest rozszerzeniem zarzutu przedstawionego przed Sądem i stanowi krytykę zastosowania przez Sąd art. 101 TFUE, Servier może podnosić go w odwołaniu( ).

87. Jednakże co do istoty argument ten nie zasługuje na uwzględnienie.

88. W pkt 442 i następnych zaskarżonego wyroku (jeśli chodzi o Niche/Unichem), 589 i następnych (jeśli chodzi o Teva) oraz 726 i następnych (jeśli chodzi o Lupin) Sąd przeprowadził skrupulatne i szczegółowe badanie poszczególnych przeszkód patentowych, technicznych, regulacyjnych i finansowych, na które zdaniem Servier przedsiębiorstwa te napotykały w toku przygotowań do wejścia na rynek ze swoimi produktami. Podczas tego badania Sąd stwierdził, że nieprzerwane działania podejmowane przez wspomniane przedsiębiorstwa w celu przezwyciężenia tych trudności świadczą o tym, że nie były to przeszkody niemożliwe do pokonania i uniemożliwiające takie wejście na rynek.

89. Orzekając w ten sposób, Sąd oparł się na szeregu okoliczności faktycznych, które nie były kwestionowane przez Servier.

90. W tych okolicznościach Servier nie może zarzucać Sądowi, że nie przeanalizował w większym stopniu różnych przeszkód ujmowanych całościowo.

91. Jak słusznie podnosi Komisja, Servier nie wyjaśnia, dlaczego ani w jaki sposób te przeszkody, ujmowane całościowo, mogłyby okazać się niemożliwe do pokonania, skoro Sąd, nie naruszając prawa, doszedł do wniosku, że przedsiębiorstwa działające w sektorze generycznych produktów leczniczych były gotowe pokonać odrębnie każdą z nich. Servier nie wyjaśnia też zresztą, na czym konkretnie miałoby polegać takie badanie i czym różniłoby się od badania przeprowadzonego przez Sąd.

92. Komisja ma zresztą rację, gdy twierdzi, że przyjęła właśnie podejście „holistyczne”, wykazując, w jaki sposób przedsiębiorstwa działające w sektorze generycznych produktów leczniczych, zwłaszcza Niche, podjęły działania zarówno w sferze patentów (wytaczanie powództw), jak i w sferze technicznej (rozwiązywanie problemów technicznych), regulacyjnej (korespondencja z organami krajowymi w celu uzyskania pozwoleń na dopuszczenie do obrotu) lub finansowej (kontakty ze spółką dominującą w celu uzyskania wsparcia). Zresztą Sąd nie tylko zweryfikował zasadność elementów powołanych przez Komisję, lecz przeanalizował także współzależności między poszczególnymi sferami, przykładowo odrzucając w pkt 494 zaskarżonego wyroku twierdzenia Servier, zgodnie z którymi trudności finansowe Niche uniemożliwiły tej spółce podjęcie ryzyka w postaci kosztów sądowych i ryzyka w postaci kosztów odszkodowań, wiążących się ze sporami patentowymi.

93. Należy zatem oddalić również zarzut szczegółowy dotyczący braku całościowej analizy przeszkód w wejściu przedsiębiorstw działających w sektorze generycznych produktów leczniczych na rynek.

c) W przedmiocie rozkładu ciężaru dowodu

94. Servier podnosi, że Sąd w celu wykazania rzeczywistych i konkretnych możliwości wejścia przedsiębiorstw działających w sektorze generycznych produktów leczniczych na rynek ograniczył się do ustalenia, że podjęły one działania w tym kierunku, a następnie zażądał od Servier, aby spółka ta w celu podważenia owego ustalenia przedstawiła dowód na to, że wejście tych przedsiębiorstw na rynek napotykało na niemożliwe do pokonania przeszkody. Jest to zaś bliskie żądaniu dowodu negatywnego (probatio diabolica). W ten sposób Sąd odwrócił ciężar dowodu i naruszył zasadę, zgodnie z którą ciężar dowodu na okoliczność, że przedsiębiorstwa działające w sektorze generycznych produktów leczniczych mają rzeczywiste i konkretne możliwości wejścia na rynek, spoczywa na Komisji.

95. Argumentacja ta jest pozbawiona wszelkich podstaw.

96. Jak słusznie przyznał Sąd w pkt 386 zaskarżonego wyroku, prawdą jest, że ciężar dowodu istnienia rzeczywistych i konkretnych możliwości wejścia konkurenta na rynek spoczywa na Komisji. Jednakże, jak równie słusznie przyznał Sąd w tym samym punkcie, jeżeli Komisja zgromadziła zbiór spójnych poszlak potwierdzających starania zmierzające do rozpoczęcia produkcji i wprowadzenia do obrotu danego produktu wystarczająco szybko, aby wywrzeć presję na podmiot obecny na rynku, to w braku przeciwnych dowodów dotyczących trudności technicznych, prawnych, handlowych lub finansowych Komisja dostatecznie wykazała istnienie takich możliwości w okolicznościach rozpatrywanej sprawy.

97. Wbrew opinii Servier taki rozkład ciężaru dowodu jest w pełni zgodny z zasadami ugruntowanymi w orzecznictwie Trybunału dotyczącym naruszeń prawa konkurencji Unii. Prawdą jest, że z orzecznictwa tego wynika, iż na Komisji spoczywa ciężar dowodu na okoliczność stwierdzonych przez nią naruszeń oraz obowiązek przedstawienia dowodów mogących wykazać w stopniu wystarczającym w świetle wymogów prawa okoliczności faktyczne wskazujące na takie naruszenie( ). Komisja powinna w tym celu zgromadzić wystarczająco dokładny i wewnętrznie spójny materiał dowodowy mogący uzasadniać silne przekonanie, że zarzucane naruszenie miało miejsce( ). Jednakże gdy Komisja zgromadzi takie dowody, podmioty gospodarcze, których dotyczy sprawa, powinny wykazać, że dowody zgromadzone przez Komisję celem wykazania znamion naruszenia są niewystarczające( ).

98. Zatem nawet jeżeli zgodnie z tymi zasadami ciężar dowodu spoczywa bądź na Komisji, bądź na danym przedsiębiorstwie, okoliczności faktyczne, na które powołuje się strona, mogą być tego rodzaju, że druga strona będzie musiała przedstawić wyjaśnienie lub uzasadnienie, a w przypadku ich braku będzie można uznać, że dowód został przedstawiony( ).

99. W niniejszym przypadku właśnie z analizy argumentów Servier przeprowadzonej w pkt 70–93 i 108–117 niniejszej opinii wynika, że Sąd nie popełnił błędów, gdy stwierdził, iż Komisja wykazała w sposób wystarczający pod względem prawnym, że przedsiębiorstwa działające w sektorze generycznych produktów leczniczych posiadały w momencie zawierania ugód rzeczywiste i konkretne możliwości wejścia na rynek. Zatem Sąd stwierdził też słusznie, że w tych okolicznościach do Servier należało przedstawienie dowodów mogących podważyć to ustalenie( ).

100. Po bliższej analizie należy stwierdzić, że argumentacja przedstawiona w niniejszym przypadku przez Servier wynika przede wszystkim z pomylenia pojęć rzeczywistej i potencjalnej konkurencji. Servier nie rozumie bowiem, że w celu wykazania istnienia potencjalnej konkurencji Komisja powinna udowodnić jedynie, iż przedsiębiorstwa działające w sektorze generycznych produktów leczniczych miały rzeczywiste i konkretne możliwości wejścia na rynek w takim terminie, aby wywrzeć presję konkurencyjną na wytwórcę oryginalnych produktów leczniczych. Natomiast w żadnym razie nie jest wymagane, aby Komisja udowodniła ponad wszelką wątpliwość, że działania podjęte przez przedsiębiorstwa działające w sektorze generycznych produktów leczniczych zostaną rzeczywiście uwieńczone sukcesem i że te przedsiębiorstwa faktycznie wejdą na dany rynek( ).

101. Podążając tym samym tokiem rozumowania, należy wskazać, że wbrew twierdzeniom Servier Komisja nie musi udowadniać, iż działania podjęte w celu wejścia na rynek przez przedsiębiorstwo działające w sektorze generycznych produktów leczniczych z pewnością zakończą się powodzeniem „w krótkim terminie”. Istotne jest to, że owe działania świadczą o możliwości wejścia na rynek w takim terminie, aby wywrzeć presję konkurencyjną. Zatem tak długo, jak działania te są podejmowane, na przykład w ramach wymiany korespondencji z organami regulacyjnymi w celu uzyskania pozwolenia na dopuszczenie do obrotu lub w ramach starań podjętych w celu przezwyciężenia trudności technicznych dotyczących aspektów produktu generycznego, świadczą one o możliwości wejścia na rynek w takim terminie, aby wywrzeć presję konkurencyjną. Jest tak zwłaszcza wtedy, gdy istnienie wspomnianych działań zostanie skonfrontowane, w trakcie badania zbioru poszlak świadczących o istnieniu potencjalnej konkurencji, z dowodami wskazującymi na postrzeganie przez wytwórcę oryginalnego produktu leczniczego zagrożenia, jakie stanowią przedsiębiorstwa działające w sektorze generycznych produktów leczniczych, takimi jak okoliczność, że ów wytwórca stara się zawrzeć z nimi ugody w celu opóźnienia ich wejścia na rynek( ).

102. Servier nie może zatem twierdzić, że Sąd popełnił błąd, potwierdzając w pkt 481 zaskarżonego wyroku stanowisko Komisji, która odmówiła uwzględnienia wniosku Servier o przedstawienie korespondencji między Niche lub jej partnerami a odpowiednimi krajowymi organami regulacyjnymi. Błędne jest bowiem twierdzenie, że Komisja powinna była, poprzez zadawanie pytań tym organom, ocenić szanse powodzenia Niche, jeśli chodzi o pokonanie przeszkód regulacyjnych związanych z uzyskaniem pozwolenia na dopuszczenie do obrotu.

103. Komisja nie musi bowiem oceniać szans powodzenia lub prawdopodobnego wyniku postępowania w sprawie pozwolenia na dopuszczenie do obrotu wszczętego przed organami krajowymi z wniosku przedsiębiorstwa działającego w sektorze generycznych produktów leczniczych. Wystarczy, aby ustaliła, że przedsiębiorstwo takie podjęło konkretne działania (złożenie wniosku o pozwolenie na dopuszczenie do obrotu, korespondencja z odpowiednim organem regulacyjnym) w celu uzyskania pozwolenia na dopuszczenie do obrotu w takim terminie, aby wywrzeć presję konkurencyjną na wytwórcę oryginalnego produktu leczniczego( ). Jeśli chodzi o tę kwestię, opóźnienie w uzyskaniu pozwolenia na dopuszczenie do obrotu w żadnym razie nie świadczy o tym, że przedsiębiorstwo działające w sektorze generycznych produktów leczniczych nie stanowi już źródła potencjalnej konkurencji, w szczególności jeżeli wspomniane przedsiębiorstwo – tak jak przedsiębiorstwa, których dotyczy niniejsza sprawa – podejmuje działania w celu pokonania trudności, które spowodowały opóźnienie (zob. pkt 109 niniejszej opinii).

104. W tym kontekście argument wywiedziony z faktu, że to przedsiębiorstwa działające w sektorze generycznych produktów leczniczych, a nie Servier, są w stanie lepiej przedstawić ewentualne trudności, z jakimi się mierzyły między innymi w związku z ich wnioskami o pozwolenie na dopuszczenie do obrotu, także nie pozwala na wykazanie odwrócenia ciężaru dowodu na niekorzyść Servier. Punktem wyjścia tak ukierunkowanej argumentacji też jest bowiem błędne założenie, zgodnie z którym aby wykazać istnienie potencjalnej konkurencji, należy udowodnić ponad wszelką wątpliwość, że działania podjęte przez przedsiębiorstwa działające w sektorze generycznych produktów leczniczych zostały uwieńczone sukcesem, oraz zgodnie z którym wystarczy w tym kontekście wskazać na trudności lub opóźnienia, aby podważyć ustalenie dotyczące istnienia potencjalnej konkurencji.

105. Jak właśnie wskazano i wbrew temu, co twierdzi Servier, tak długo jak przedsiębiorstwa działające w sektorze generycznych produktów leczniczych kontynuują działania przed organami regulacyjnymi i nie rezygnują z nich z powodu ewentualnych trudności, wykazują one nadal swoją silną determinację i własną zdolność do wejścia na rynek. W związku z tym wymiana korespondencji pomiędzy przedsiębiorstwami działającymi w sektorze generycznych produktów leczniczych a organami regulacyjnymi – nawet gdyby założyć, że świadczy ona o trudnościach – nie może podważyć ustalenia co do istnienia potencjalnej konkurencji.

106. W każdym razie z pkt 481 zaskarżonego wyroku wynika zresztą, że w toku postępowania administracyjnego przed Komisją Servier miała dostęp do przedstawionej przez Niche tabeli podsumowującej treść korespondencji, z której wynika, że wskazywane przez krajowe organy regulacyjne problemy nie przeszkodziły Niche w zareagowaniu na nie ani w dalszym prowadzeniu postepowania w sprawie pozwolenia na dopuszczenie do obrotu.

107. Należy zatem oddalić również argumentację wywiedzioną z odwrócenia ciężaru dowodu oraz z naruszenia prawa do dobrej administracji.

d) W przedmiocie dodatkowych argumentów dotyczących każdego z przedsiębiorstw działających w sektorze generycznych produktów leczniczych, będących stronami ugód

108. W świetle powyższych rozważań dodatkowe argumenty podniesione przez Servier, dotyczące posiadania statusu potencjalnego konkurenta przez każde z przedsiębiorstw działających w sektorze generycznych produktów leczniczych, będących stronami ugód, także nie wskazują na to, że Sąd błędnie uznał, iż w chwili zawierania ugód owe przedsiębiorstwa podejmowały w wystarczającym zakresie czynności przygotowawcze umożliwiające im wejście na rynek w takim terminie, aby wywrzeć presję konkurencyjną na Servier.

1) Niche/Unichem i Matrix

109. Po pierwsze, przeciwnie niż twierdzi Servier, Sąd słusznie uznał, że czynności podjęte przez Niche i Matrix w celu przezwyciężenia trudności technicznych, takie jak modyfikacja procesu wytwarzania i postaci produktu wytwarzanego przez Matrix, o których to czynnościach jest mowa w pkt 446 i 447 zaskarżonego wyroku, nie dowodzą tego, że patenty Servier stanowiły przeszkody niemożliwe do pokonania, lecz – przeciwnie – świadczą o silnej determinacji i własnej zdolności Niche i Matrix do wejścia na rynek mimo istnienia tych patentów. To samo odnosi się do starań podejmowanych na zaawansowanym etapie opracowywania generycznego produktu leczniczego oraz do czynnego udziału w postępowaniu dotyczącym udzielenia pozwolenia na dopuszczenie do obrotu (pkt 459–480 zaskarżonego wyroku). W tym kontekście opóźnienia w toku postępowania dotyczącego udzielenia pozwolenia na dopuszczenie do obrotu w żadnym razie nie podważają ustalenia, że Niche i Matrix mają status potencjalnych konkurentów, ponieważ, jak wskazałam w pkt 100-103 niniejszej opinii, aby zakwalifikować przedsiębiorstwa podejmujące działania w celu uzyskania pozwolenia na dopuszczenie do obrotu jako potencjalnych konkurentów, nie ma wymogu wykazania, że działania te zostaną sfinalizowane w zamierzonym czasie lub uwieńczone sukcesem.

110. Po drugie, wbrew temu, co twierdzi Servier, rozważania Sądu w pkt 446 zaskarżonego wyroku nie wskazują na żadne przeinaczenie. Wspomniane w tym punkcie działania podjęte przez Niche, których prawdziwość nie jest kwestionowana przez Servier, świadczą o determinacji Niche, aby pokonać przeszkody związane z patentami Servier i „otworzyć drogę” do wejścia na rynek, uzyskując orzeczenie ustalające brak naruszenia patentu 947, uchylenie decyzji o udzieleniu tego patentu lub jego unieważnienie. Wbrew temu, co twierdzi Servier, w punkcie tym Sąd nie zajmował się ustaleniem, czy Niche działała „w dobrej wierze”. Sąd nie zajmował się również okolicznościami faktycznymi przedstawionymi w tym względzie przez Servier (odmowa Niche dostarczenia szczegółowego opisu stosowanego przez nią procesu produkcyjnego, umożliwienia oględzin jej zakładu lub dostarczenia próbki jej produktu). Niezależnie od tego, że takie okoliczności nie mogą być badane po raz pierwszy na etapie odwołania, w każdym razie należy stwierdzić, że nie podważają one ustaleń Sądu w tym punkcie i nie wskazują na żadne przeinaczenie.

2) Teva

111. Przede wszystkim nie można uwzględnić podnoszonych przez Servier zastrzeżeń, jakoby Sąd w pkt 589 i następnych zaskarżonego wyroku niesłusznie nałożył na tę spółkę ciężar wykazania, że wejście Teva na rynek napotkało niemożliwe do pokonania przeszkody. Podobnie jak w przypadku pozostałych przedsiębiorstw działających w sektorze generycznych produktów leczniczych Sąd stwierdził bowiem, po przeprowadzeniu szczegółowej analizy dowodów przedstawionych przez Servier, że dowody te nie mogą podważyć ustalenia Komisji, zgodnie z którym działania podjęte przez Teva świadczą o jej determinacji i zdolności do wejścia na rynek.

112. Ponadto Sąd nie popełnił również błędu, który zarzuca mu Servier, gdy stwierdził w pkt 590 i następnych zaskarżonego wyroku, że ryzyko wydania zakazu tymczasowego nie wpłynęło na rzeczywiste i konkretne możliwości wejścia Teva na rynek, ponieważ omówił on dowody świadczące o tym, że Teva była zdecydowana ponieść to ryzyko. Servier poprzestaje zresztą na ogólnym odesłaniu do swojej argumentacji przedstawionej w tej kwestii przed Sądem, nie wykazując błędu popełnionego przez Sąd. W każdym razie, jak przyznał Trybunał, wydanie zakazów tymczasowych z pewnością nie wyklucza istnienia potencjalnej konkurencji, ponieważ chodzi o środki tymczasowe, które nie przesądzają w żaden sposób o zasadności powództwa o stwierdzenie naruszenia patentu( ).

113. Podobnie, wbrew temu, co twierdzi Servier, zawarte w pkt 601–603 zaskarżonego wyroku rozumowanie Sądu, zgodnie z którym opóźnienia w postępowaniach o udzielenie pozwoleń na dopuszczenie do obrotu nie wystarczają, aby wykluczyć status Teva jako potencjalnego konkurenta w sytuacji, gdy spółka ta dokładała starań w celu pokonania napotkanych trudności, nie jest obarczone żadnym błędem z powodów wskazanych już w pkt 100-103 i 109 niniejszej opinii. Servier ogranicza się zresztą do odesłania do swojej skargi w pierwszej instancji i załączników do niej, aby twierdzić, że dowody, które przedstawiła przed Sądem, wykazały, iż trudności te miały negatywny wpływ na rzeczywiste i konkretne możliwości wejścia przez Teva na rynek, aczkolwiek nie przedstawia wyjaśnień co do tych dowodów, ani nie wykazuje błędu, jaki miał popełnić Sąd przy ich ocenie.

114. Następnie, jeśli chodzi o przeinaczenia, jakich miał dopuścić się Sąd, gdy badał problemy techniczne napotkane przez produkt Teva, nie można dopatrzyć się ich, ani biorąc pod uwagę zarzuty Servier, ani też biorąc pod uwagę punkty wyroku, o których mowa w tych zarzutach. Otóż, po pierwsze, Servier twierdzi, że w pkt 586 i 609–612 zaskarżonego wyroku Sąd przeinaczył dowody świadczące o tym, że Teva nie posiadała wystarczających zapasów peryndoprylu, przy czym Servier nie wskazuje jakiegokolwiek dowodu, który miałby zostać przeinaczony. Po drugie, Servier twierdzi, że Sąd przeinaczył e-mail wysłany przez Teva do Hetero w dniu 15 października 2007 r. (czyli po zawarciu ugody Teva), w którym to e-mailu Teva wskazała, że rezygnuje z wprowadzenia na rynek swojego produktu. Tymczasem to właśnie ta rezygnacja została przewidziana w zawartej ugodzie( ). Zatem przeprowadzona przez Sąd analiza, zgodnie z którą rozpatrywany e-mail miał na celu wdrożenie wspomnianej ugody, nie jest obarczona jakimkolwiek przeinaczeniem.

115. Wreszcie, wbrew zarzutom Servier, Sąd nie odmówił w pkt 610 zaskarżonego wyroku uwzględnienia dowodów z okresu po zawarciu ugody, lecz słusznie ograniczył się do stwierdzenia, że korespondencja odzwierciedlająca postrzeganie przez Teva sytuacji konkurencyjnej w okresie po zawarciu ugody nie może dowodzić, że Teva zrezygnowała z wprowadzenia do obrotu swojego produktu już przed jej zawarciem( ).

3) Lupin

116. Co się tyczy oceny posiadania przez Lupin statusu potencjalnego konkurenta, Servier w zasadzie poprzestaje na odesłaniu do swoich ogólnych zarzutów dotyczących potencjalnej konkurencji, które zostały już przeanalizowane w pkt 70–84 niniejszej opinii.

117. W pozostałym zakresie Servier podnosi, że Sąd błędnie uznał, iż Lupin miała rzeczywiste i konkretne możliwości wprowadzenia swojego produktu do obrotu w całej Unii, podczas gdy przedsiębiorstwo to było obecne wyłącznie w Zjednoczonym Królestwie, a wdrożenie partnerstwa handlowego pozostawało w sferze teorii i spekulacji. Sąd wziął pod uwagę prowadzone w tym celu między Lupin a potencjalnymi partnerami handlowymi negocjacje, które stanowiły konkretne czynności świadczące o determinacji i zdolności Lupin do wejścia na rynek( ). W tym kontekście pkt 745 zaskarżonego wyroku nie zawiera żadnego przeinaczenia argumentacji Servier, zgodnie z którą Lupin napotkała na niemożliwe do pokonania przeszkody handlowe, ponieważ chodzi właśnie o to stanowisko, które Servier wciąż prezentuje w ramach niniejszego odwołania i które Sąd przeanalizował i oddalił w pkt 745 i następnych zaskarżonego wyroku.

e) Wniosek

118. Z powyższych rozważań wynika, że należy w całości oddalić argumentację Servier odnoszącą się do potencjalnej konkurencji, przedstawioną w ramach jej zarzutu drugiego oraz pierwszych części zarzutów trzeciego, czwartego i piątego.

3. W przedmiocie zakwalifikowania ugód jako ograniczeń konkurencji ze względu na cel (zarzut pierwszy oraz drugie części zarzutów trzeciego, czwartego i piątego)

119. W ramach zarzutu pierwszego oraz drugich części zarzutów trzeciego, czwartego i piątego Servier podnosi, że Sąd popełnił błędy, potwierdzając ustalenie Komisji, zgodnie z którym sporne ugody stanowią ograniczenia konkurencji ze względu na cel.

120. Co się tyczy tej kwestii, po pierwsze, Sąd nie uwzględnił należycie braku doświadczenia, jeśli chodzi o ugody takie jak te rozpatrywane w niniejszej sprawie, oraz faktu, że z tego powodu ograniczenie konkurencji nie było łatwo wykrywalne (a). Po drugie, z uwagi na to, że ugody wywierały pozytywne lub co najmniej ambiwalentne skutki, nie można było stwierdzić, że miały one antykonkurencyjny cel (b). Wreszcie, po trzecie, Sąd popełnił błąd, koncentrując się zbytnio na płatnościach lub innych korzyściach o charakterze zachęt przyznanych przez Servier przedsiębiorstwom działającym w sektorze generycznych produktów leczniczych (c).

a) W przedmiocie doświadczenia i „łatwo wykrywalnego” charakteru ograniczenia konkurencji

121. Servier podnosi na wstępie, powołując się między innymi na opinię rzecznika generalnego N. Wahla w sprawie CB/Komisja( ), że pierwsza grupa błędów obarczających zaskarżony wyrok dotyczy uznania w nim spornych ugód za ograniczenia konkurencji ze względu cel, mimo braku nabytego doświadczenia i wiedzy ekonomicznej oraz mimo że zarzucane ograniczenie konkurencji nie było łatwo wykrywalne.

122. Otóż o precedensowym charakterze zagadnień powstałych na gruncie ugód świadczy wiele elementów, takich jak odesłanie prejudycjalne w sprawie Generics (UK) i in. Podobnie, o trudno wykrywalnym charakterze ograniczenia konkurencji wynikającego ze spornych ugód świadczy między innymi okoliczność, że Komisja potrzebowała kilkuset stron, aby zaprezentować swoje rozumowanie. Sąd sam przyznał w pkt 1666 zaskarżonego wyroku, że bezprawny charakter rozpatrywanych ugód mógł nie być wyraźnie widoczny dla obserwatora zewnętrznego, takiego jak Komisja lub wyspecjalizowani prawnicy.

123. Argumentacja ta nie zasługuje jednak na uwzględnienie, ponieważ Trybunał stwierdził już wyraźnie, że nie istnieje żaden wymóg, aby do uznania danego porozumienia za ograniczenie konkurencji ze względu na cel konieczne było, by ten sam rodzaj porozumień został już negatywnie oceniony przez Komisję, i to nawet jeśli występuje ono w szczególnym kontekście, takim jak kontekst praw własności intelektualnej( ). Orzecznictwo nie wymaga, aby porozumienie było wystarczająco szkodliwe dla konkurencji na pierwszy rzut oka lub bez żadnych wątpliwości, bez przeprowadzenia pogłębionej analizy jego treści, celu oraz kontekstu prawnego i gospodarczego, w jaki się ono wpisuje, aby mogło zostać uznane za ograniczenie konkurencji ze względu na cel w rozumieniu art. 101 TFUE( ).

b) W przedmiocie płatności i domniemanych „pozytywnych” lub „ambiwalentnych” skutków ugód

124. W ramach kolejnej grupy argumentów Servier podnosi, po pierwsze, że Sąd popełnił błąd, kwalifikując sporne ugody jako ograniczenia konkurencji ze względu na cel, podczas gdy ugody te miały pozytywne lub co najmniej ambiwalentne skutki dla konkurencji.

125. Po drugie, Servier twierdzi, że Sąd błędnie uznał, iż wspomniane ugody stanowią ograniczenia konkurencji ze względu na cel, ponieważ przewidziano w nich płatności lub inne korzyści o charakterze zachęt na rzecz przedsiębiorstw działających w sektorze generycznych produktów leczniczych w zamian za klauzule o niekwestionowaniu ważności patentów Servier oraz o niewprowadzaniu do obrotu produktów tych przedsiębiorstw. W ten sposób Sąd pominął okoliczność, że ugody zostały zawarte w kontekście patentów, oraz pomylił pojęcia ograniczeń handlowych i ograniczeń konkurencji.

126. Należy przypomnieć, że z wyroków Generics (UK) i in.( ) i Lundbeck/Komisja( ) wynika, iż ugody takie jak te, których dotyczy niniejsza sprawa, stanowią ograniczenia konkurencji ze względu na cel,

– jeśli z całokształtu dostępnych informacji wynika, że dodatnie saldo transferów wartości majątkowych dokonanych przez wytwórcę oryginalnych produktów leczniczych na rzecz przedsiębiorstwa działającego w sektorze generycznych produktów leczniczych można usprawiedliwić jedynie interesem handlowym stron ugody w tym, by nie konkurować ze sobą w oparciu o jakość,

– chyba że z rozpatrywaną ugodą wiążą się udowodnione skutki prokonkurencyjne, które mogą wzbudzić uzasadnione wątpliwości co do jej wystarczająco szkodliwego dla konkurencji charakteru.

127. W świetle tych zasad argumentacja Servier odnosząca się do płatności (1) oraz do domniemanych „pozytywnych” lub „ambiwalentnych” skutków spornych ugód (2) nie zasługuje na uwzględnienie.

1) W przedmiocie płatności

128. Z powyższego wynika, że należy oddalić podniesiony przez Servier argument, zgodnie z którym transfer wartości majątkowych przez wytwórcę oryginalnego produktu leczniczego na rzecz przedsiębiorstwa działającego w sektorze generycznych produktów leczniczych, na podstawie ugody zawartej w sporze dotyczącym patentu, nie może być rozstrzygający dla zakwalifikowania takiej ugody jako ograniczenia konkurencji ze względu na cel.

129. Okoliczność, że tłem takich ugód są kwestie patentu oraz że pozasądowe rozstrzyganie sporów patentowych leży w interesie publicznym, w żadnym razie nie zmienia faktu, iż ugody te są antykonkurencyjne, jeśli jedynym uzasadnieniem transferów wartości majątkowych dokonywanych przez wytwórcę oryginalnego produktu leczniczego na rzecz przedsiębiorstwa działającego w sektorze generycznych produktów leczniczych jest interes handlowy tych podmiotów gospodarczych, aby nie konkurować ze sobą. W tym kontekście nie jest wymagane, jak twierdzi Sevier, aby kwota tych transferów wartości majątkowych stanowiła odpowiednik zysków spodziewanych przez przedsiębiorstwa działające w sektorze generycznych produktów leczniczych( ).

130. Wbrew temu, co twierdzi Servier, w niniejszym przypadku Sąd zastosował zatem właściwy test, aby ustalić, czy sporne ugody miały antykonkurencyjny cel. W pkt 263–273, a w szczególności w pkt 265 i 272 zaskarżonego wyroku Sąd wyjaśnił bowiem w istocie, że należy uznać, iż płatność stanowi zachętę dla przedsiębiorstwa działającego w sektorze generycznych produktów leczniczych do zaakceptowania klauzul o niekwestionowaniu ważności patentów oraz o niewprowadzaniu do obrotu produktów, jeżeli świadczeniem wzajemnym za otrzymywaną płatność jest wyłącznie powstrzymanie się od konkurowania z uprawnionym z patentu.

131. Jeśli chodzi o tę ostatnią kwestię, Sąd wskazał w pkt 277–280 zaskarżonego wyroku, że tak zwana płatność „odwrócona”, czyli płatność dokonywana przez wytwórcę oryginalnego produktu leczniczego na rzecz przedsiębiorstwa działającego w sektorze generycznych produktów leczniczych, mogłaby zostać uznana za uzasadnioną, jeżeli pokrywałaby koszty nieodłącznie związane z polubownym rozstrzygnięciem sporu, przykładowo koszty postępowania poniesione przez przedsiębiorstwo działające w sektorze generycznych produktów leczniczych w ramach sporu patentowego, pod warunkiem, że kwoty tych kosztów są wykazane przez strony i nie są zawyżone.

132. W pkt 798–810, a w szczególności w pkt 804 i 806 zaskarżonego wyroku Sąd rozważał również przypadek powiązania ugody dotyczącej sporu patentowego, zawierającej klauzulę o niewprowadzaniu do obrotu i klauzulę o niekwestionowaniu ważności patentów, z umową handlową obejmującą przeniesienie mienia posiadającego wartość gospodarczą przez przedsiębiorstwo działające w sektorze generycznych produktów leczniczych na rzecz wytwórcy oryginalnego produktu leczniczego. W niniejszej sprawie przykładem takiego powiązania jest ugoda Lupin( ).

133. Sąd wyjaśnił, że w przypadku takiej konstrukcji umownej należy zbadać, czy płatność dokonana przez wytwórcę oryginalnego produktu leczniczego na rzecz przedsiębiorstwa działającego w sektorze generycznych produktów leczniczych przewyższa normalną wartość gospodarczą mienia podlegającego wymianie, to znaczy wartość, jaką mienie to miałoby w przypadku transakcji zwieranej na normalnych warunkach rynkowych. Zdaniem Sądu jeżeli kwota płatności dokonanej przez wytwórcę oryginalnego produktu leczniczego na rzecz przedsiębiorstwa działającego w sektorze generycznych produktów leczniczych przewyższa normalną wartość gospodarczą mienia podlegającego wymianie, można uznać, że doszło do nieuzasadnionej płatności na rzecz tego przedsiębiorstwa. Taką płatność można zakwalifikować jako zachętę do zaciągnięcia zobowiązania do niekonkurowania wynikającego z ugody powiązanej z umową handlową, jeżeli nieuzasadniona część płatności jest na tyle istotna, aby stanowić zachętę.

134. Schemat analizy stworzony w ten sposób przez Sąd jest w pełni dostosowany do analizy ugód takich jak te, których dotyczy niniejsza sprawa. Schemat ten jest w istocie odpowiednikiem schematu potwierdzonego przez Trybunał w wyrokach Generics (UK) i in. i Lundbeck/Komisja. W wyrokach tych Trybunał również wskazał, że w celu dokonania oceny, czy transfery wartości majątkowych przewidziane w ugodzie, takie jak transfery rozpatrywane w tej sprawie, można usprawiedliwić jedynie interesem handlowym stron danej ugody w tym, by nie konkurować między sobą, należy wziąć pod uwagę całokształt transferów wartości majątkowych między stronami, niezależnie od tego, czy mają charakter pieniężny, czy niepieniężny. Zdaniem Trybunału należy przy tym ustalić, czy dodatnie saldo transferów wartości majątkowych dokonanych przez wytwórcę oryginalnych produktów leczniczych na rzecz przedsiębiorstwa działającego w sektorze generycznych produktów leczniczych można uzasadnić istnieniem ewentualnych świadczeń wzajemnych ze strony tego przedsiębiorstwa( ).

135. Wynika z tego, że zarzut szczegółowy dotyczący przeprowadzenia przez Sąd błędnej analizy płatności należy oddalić.

2) W przedmiocie domniemanych „pozytywnych” lub „ambiwalentnych” skutków ugód

136. Co się tyczy domniemanych „pozytywnych” lub „ambiwalentnych” skutków spornych ugód, Servier podnosi w pierwszej kolejności, że szkodliwość tak zwanych ugód „pay for delay” wynika z opóźnienia w wejściu na rynek. Tymczasem w niniejszym przypadku po unieważnieniu patentu 947 przez EUP nie doszło do żadnego opóźnienia w wejściu na rynek.

137. Ponieważ mimo zawarcia ugód postępowanie przed EUP w sprawie podważenia patentu 947 było kontynuowane przez podmioty, które wniosły sprzeciw i nie zawarły z Servier ugód zakazujących kontynuacji tego postępowania, cofnięcie sprzeciwów przez przedsiębiorstwa działające w sektorze generycznych produktów leczniczych, które zawarły takie ugody, nie mogło mieć na celu uniemożliwienia lub opóźnienia podważenia patentu.

138. Jak słusznie zauważył Sąd w szczególności w pkt 644 zaskarżonego wyroku, argumentacja ta jest oparta na hipotetycznych okolicznościach niemożliwych do przewidzenia w dacie zawierania ugód, a takich okoliczności nie można uwzględniać w ramach analizy celu polegającego na ograniczeniu konkurencji.

139. Poza tym, jak słusznie zauważa Komisja, argumentacji tej nie można uwzględnić, ponieważ myli ona z natury szkodliwy charakter porozumienia wykluczającego z rynku w zamian za płatność z możliwością, że takie porozumienie nie wywrze w rzeczywistości znaczącego wpływu na konkurencję w późniejszym czasie z uwagi na okoliczności niezależne od woli stron, na przykład uchylenie decyzji o udzieleniu patentu w następstwie sprzeciwu osoby trzeciej.

140. Jak wyjaśniłam w mojej opinii w sprawie Generics (UK) i in.( ), aby ustalić, czy ugoda w sporze patentowym ma antykonkurencyjny cel, należy zbadać, czy przez zawarcie tej ugody strony zastąpiły ryzyko związane z konkurencją praktyczną współpracą między nimi. Jeśli tak jest, to sytuacja stworzona przez takie ugody charakteryzuje się tym, że nie jest wynikiem normalnej gry konkurencyjnej, lecz wynikiem uzgodnienia, poprzez które strony wyeliminowały ryzyko konkurencji. Kwestia, czy w przypadku braku ugody sytuacja, jeśli chodzi o patent, byłaby siłą rzeczy inna z powodu późniejszej zmiany w zakresie uprawnień z patentu, nie jest zatem rozstrzygająca dla oceny, czy ugoda ma zdolność do ograniczenia konkurencji.

141. Dla oceny tej zdolności do ograniczenia konkurencji rozstrzygające nie jest bowiem ustalenie, czy w przypadku braku ugody wytwórcy generycznych produktów leczniczych mogliby, czy też nie mogliby wejść na rynek z powodu zmiany sytuacji w zakresie uprawnień patentowych (z definicji nieznanej w chwili zawierania ugody). Rozstrzygające jest natomiast ustalenie, czy zaniechanie wprowadzenia na rynek generycznych produktów leczniczych wynika z normalnej gry konkurencyjnej, czy z antykonkurencyjnego porozumienia( ).

142. W drugiej kolejności Servier podnosi, że szczególnie ugody Teva i Lupin miały skutki prokonkurencyjne dzięki niektórym zawartym w nich klauzulom. Twierdzenia te należy przeanalizować w świetle konkretnych klauzul tych ugód, podobnie jak uczynił to Sąd.

c) W przedmiocie badania, czy celem rozpatrywanych ugód jest ograniczenie konkurencji

143. W świetle powyższych rozważań należy teraz przeanalizować argumenty, przy pomocy których Servier stara się wykazać, że Sąd popełnił błędy, kwalifikując ugody zawarte z Niche/Unichem i Matrix (1), Teva (2) i Lupin (3) jako naruszenia konkurencji ze względu na cel.

1) W przedmiocie ugód Niche/Unichem i Matrix

144. Servier twierdzi, że Sąd popełnił błędy, orzekając, iż uzasadnieniem płatności dokonanej przez Servier na rzecz Niche i Matrix jest wyłącznie ich interes, aby nie konkurować ze sobą, który to interes był prawdziwą przyczyną zawarcia ugód. Servier podnosi w szczególności, że Sąd popełnił błąd, ponieważ nie uznał dokonanej przez nią płatności za świadczenie wzajemne z tytułu kosztów Niche i Matrix wynikających między innymi z grożącego im ryzyka wypłaty odszkodowań na rzecz osób trzecich – dystrybutorów.

145. Jak wskazałam w pkt 34 powyżej, w ramach ugody Niche Servier zapłaciła Niche/Unichem 11,8 mln GBP. W ramach ugody Matrix spółka ta zapłaciła Matrix 11,8 mln GBP. Ponadto, w ramach zawartej w tym samym dniu ugody między Niche a Biogaran, ta ostatnia zapłaciła Niche 2,5 mln GBP.

146. Jeśli chodzi najpierw o ugodę zawartą między Servier a Niche, Sąd przeanalizował w pkt 527 i następnych zaskarżonego wyroku kwestię, czy płatność dokonana przez Servier na rzecz Niche miała inne uzasadnienie niż stworzenie zachęty dla Niche do zaakceptowania zawartych w tej ugodzie klauzul o niewprowadzaniu do obrotu i o niekwestionowaniu ważności patentów. Czyniąc to, Sąd przeanalizował, czy kwota, którą Servier zapłaciła Niche, była możliwa do uzasadnienia kosztami nieodłącznie związanymi z ugodą.

147. Jeśli chodzi o tę kwestię, po pierwsze, w pkt 536 i 537 zaskarżonego wyroku Sąd uznał, że kosztami, na które wskazywały w tym kontekście Niche i Servier, były przede wszystkim poniesione przez Niche koszty opracowania peryndoprylu i koszty odszkodowania należnego klientom Niche. Sąd uznał, że nie są one nieodłącznie związane z polubownym rozstrzygnięciem sporu dotyczącego patentu. Po drugie, w pkt 538 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził, że wskazywane przez Niche i Servier koszty doradztwa prawnego nie mogą być nieodłącznie związane z polubownym rozstrzygnięciem sporu, ponieważ odnoszą się do okresu sprzed powstania sporu między Niche a Servier.

148. W pkt 539 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził tytułem uzupełnienia, że nawet gdyby wskazywane kwoty 1,1 mln GBP z tytułu kosztów doradztwa prawnego oraz kwoty z tytułu kosztów opracowania produktu i wypłaty odszkodowań dla klientów Niche ustalone przez Komisję w motywie 1336 spornej decyzji odpowiednio na poziomie 1,2 i 1,3 mln GBP, miały zostać uznane za uzasadnione, ich suma, to jest 3,6 mln GBP, byłaby nadal znacznie niższa od kwoty 11,8 mln GBP, którą Servier zapłaciła Niche.

149. Następnie, jeśli chodzi o ugodę zawartą między Niche i Biogaran, Sąd stwierdził w pkt 542–544 zaskarżonego wyroku, że płatność dokonana przez Biogaran na rzecz Niche stanowiła dodatkową zachętę dla Niche do zaakceptowania klauzul ograniczających konkurencję zawartych w ugodzie Niche.

150. Wreszcie, jeśli chodzi o ugodę Matrix, Sąd stwierdził w pkt 546 zaskarżonego wyroku, że strony nie przedstawiły żadnego dowodu, który mógłby uzasadnić zapłatę przez Servier kwoty 11,8 mln GBP na rzecz Matrix.

151. Przede wszystkim należy stwierdzić, że w ramach niniejszego odwołania Servier nie przedstawia żadnego dowodu, który mógłby wykazać, że wskazany w poprzednim punkcie wniosek Sądu odnoszący się do ugody Matrix jest błędny. Servier ogranicza się do ogólnego i niejasnego odniesienia do ryzyka odszkodowawczego ciążącego na Matrix. W tych okolicznościach należy oddalić zarzut szczegółowy tej spółki dotyczący domniemanej błędnej kwalifikacji płatności dokonanej przez Servier na rzecz Matrix jako zachęty dla tej ostatniej do podjęcia zobowiązania do niekonkurowania.

152. Następnie Servier nie przedstawia również żadnego dowodu, który mógłby podważyć wskazany w pkt 149 powyżej wniosek Sądu, zgodnie z którym dokonana przez Biogaran płatność na rzecz Niche stanowiła dodatkową zachętę dla Niche do podjęcia zobowiązania do niekonkurowania.

153. Wreszcie, jeśli chodzi o zapłatę przez Servier kwoty 11,8 mln GBP na rzecz Niche, żaden z dowodów przedstawionych przez Servier w ramach niniejszego odwołania nie świadczy o tym, że wniosek Sądu, zgodnie z którym płatność ta była uzasadniona wyłącznie zaciągniętym przez Niche zobowiązaniem do niekonkurowania, jest obarczony błędami.

154. Otóż nietrafna jest argumentacja, jakoby Sąd popełnił błąd, uznając, że poniesione przez Niche koszty opracowania peryndoprylu i koszty odszkodowań należnych osobom trzecim, nie mogą uzasadniać dokonanej przez Servier płatności. Jak wskazałam w pkt 148 powyżej, Sąd stwierdził, że nawet gdyby te koszty (oraz powoływane koszty doradztwa prawnego) miały zostać odjęte od kwoty 11,8 mln GBP zapłaconej przez Servier, nadal pozostawałaby kwota 8,2 mln GBP, dla której nie ma innego uzasadnienia niż podjęcie przez Niche zobowiązania do niekonkurowania.

155. W tym kontekście należy oddalić argument Servier, zgodnie z którym pkt 537 zaskarżonego wyroku jest wadliwy z uwagi na brak uzasadnienia i przeinaczenie okoliczności faktycznych w zakresie, w jakim Sąd nie uwzględnił wyższych szacunkowych kwot potencjalnych odszkodowań, na które powoływała się Servier. Sąd w wystarczający sposób wyjaśnił, że nie uwzględnia tych kwot, ponieważ chodzi o zwykłe roszczenia. Podobnie nie jest jasne, w jaki sposób Sąd miał przeinaczyć powoływane przez Servier pismo, w którym jedno z przedsiębiorstw domaga się odszkodowania w kwocie wyższej niż przyjęta przez Komisję, skoro sama Servier przyznaje, że chodziło wyłącznie o roszczenie.

156. Dla kompletności analizy pragnę zauważyć, że zawarte w pkt 280, 531 i 537 zaskarżonego wyroku stwierdzenie Sądu, zgodnie z którym poniesionych przez Niche kosztów opracowania produktu i kosztów ewentualnych odszkodowań należnych osobom trzecim nie można uważać za nieodłącznie związane z polubownym rozstrzygnięciem sporu, wobec czego brak jest uzasadnienia dla ich zwrotu na rzecz Niche przez Servier, nie jawi się jako obarczone błędem.

157. Jak bowiem przyznaje sama Servier, odszkodowania na rzecz osób trzecich z powodu niedostarczenia produktu Niche mogłyby być należne nawet w przypadku braku polubownego rozwiązania sporu z Servier. Jednakże nie wydaje się prawdopodobne, aby Servier zgodziła się zwrócić te koszty Niche, gdyby ta ostatnia postanowiła samodzielnie, bez zachęt ze strony Servier, o zaniechaniu wprowadzania na rynek owego produktu z tego powodu, że była przekonana o sile patentów Servier.

158. Prawdą jest, jak wskazuje Servier, że przedsiębiorstwo działające w sektorze generycznych produktów leczniczych, które postanawia – po przeprowadzeniu samodzielnej analizy ryzyka patentowego, na które jest narażone – rozwiązać w sposób polubowny toczący się spór patentowy, może chcieć zabezpieczyć się przed skutkami finansowymi takiego polubownego rozwiązania sporu. Jednakże w takiej sytuacji nie istnieje żadna racjonalna przyczyna gospodarcza skłaniająca wytwórcę oryginalnego produktu leczniczego do zapłaty odszkodowania temu przedsiębiorstwu w związku z takimi skutkami wynikającymi z własnego wyboru owego przedsiębiorstwa inna niż zachęcenie go do zawarcia ugody, w której jedynym świadczeniem wzajemnym jest zobowiązanie do niekonkurowania.

159. Należy bowiem odróżnić przyczynę powstania zobowiązania Niche do wypłaty odszkodowania osobom trzecim od przyczyny zwrotu Niche kosztów tego odszkodowania przez Servier. Prawdą jest, że zobowiązanie odszkodowawcze Niche wobec osób trzecich wynikające z braku dostaw mogłoby powstać, jeżeli Niche postanowiłaby samodzielnie o zaprzestaniu dostaw, co oznaczałoby, że ma ono inne uzasadnienie niż wola Niche i Servier, aby nie konkurować ze sobą. Jednakże okoliczność, że to Servier zwraca Niche te koszty, nie może mieć innego „uzasadnienia” niż zobowiązanie do niekonkurowania, ponieważ koszty te nie są nieodłącznie związane z polubownym rozstrzygnięciem sporu i nie odpowiadają jakiemukolwiek innemu świadczeniu wzajemnemu spełnionemu przez Niche na rzecz Servier. To samo rozumowanie odnosi się do kosztów opracowania produktu Niche.

160. W związku z powyższym te koszty opracowania produktu i koszty odszkodowań na rzecz osób trzecich z tytułu zaniechania dostaw a priori nie należą do kosztów, których zwrot przez wytwórcę oryginalnego produktu leczniczego może być uznany za uzasadniony w ramach polubownego rozwiązania sporu takiego jak rozpatrywany w niniejszej sprawie( ).

161. Na zakończenie, argument Servier, zgodnie z którym Sąd powinien był ocenić, czy zapłacona kwota stanowiła odpowiednik sprzedaży w okresie ponad 10 lat i marży brutto w okresie ponad 20 lat, należy oddalić z powodów wskazanych już w pkt 129 powyżej. Podobnie nie zasługuje na uwzględnienie argument, zgodnie z którym Niche przyjęła płatność z powodu trudnej sytuacji, w jakiej się znajdowała. Okoliczność, że zawarcie danej ugody jest rozwiązaniem racjonalnym i opłacalnym dla stron pod względem gospodarczym i handlowym, nie sprawia, że ugoda ta jest wyłączona z zakresu stosowania art. 101 TFUE( ).

162. Wynika z tego, że należy oddalić argumentację Servier odnoszącą się do ugód Niche i Matrix.

2) W przedmiocie ugody Teva

163. Jak wskazałam w pkt 36-38 powyżej, w myśl ugody Teva spółka Teva miała nie kwestionować patentów Servier przed sądami Zjednoczonego Królestwa i nie sprzedawać własnego peryndoprylu w tym państwie w zamian za zapłatę przez Servier kwoty 5 mln GBP. W późniejszym czasie Servier mogła, według swego wyboru, bądź dostarczać generyczny peryndopryl dla Teva, aby ta prowadziła jego dystrybucję, bądź – w razie niedostarczenia – zapłacić jej ryczałtowe odszkodowanie. Teva nie była uprawniona do rozwiązania ugody w przypadku niedostarczenia tego produktu. Następnie Servier skorzystała z możliwości niedostarczania produktu i przez pewien okres płaciła na rzecz Teva comiesięczne odszkodowanie ryczałtowe w kwocie 500 000 GBP, którego ostateczna kwota wyniosła 5,5 mln GBP. Zatem w ramach ugody Teva Servier zapłaciła na rzecz Teva łącznie 10,5 mln GBP.

164. W pkt 646–698 zaskarżonego wyroku Sąd uznał, że nie może uwzględnić argumentów Servier kwestionujących ograniczający charakter ugody Teva.

165. Servier podnosi obecnie, że Sąd pominął cele i ambiwalentne skutki tej ugody (i) oraz błędnie stwierdził, że płatności dokonane przez Servier na rzecz Teva są płatnościami odwróconymi (ii).

i) W przedmiocie celów i domniemanych „ambiwalentnych” skutków ugody Teva

166. Servier twierdzi, że Sąd pominął istotny cel ugody Teva, jakim było zawarcie porozumienia w sprawie dostaw umożliwiającego Teva wejście na rynek z pierwszą grupą generycznych produktów leczniczych i z produktem bardziej atrakcyjnym pod względem handlowym oraz umożliwiającego Servier korzystanie z usług głównego dystrybutora w Zjednoczonym Królestwie. W tych okolicznościach nie można było uznać, że klauzule ugody są szkodliwe dla konkurencji.

167. Jak słusznie podnosi Komisja, Servier przy pomocy swojej argumentacji stara się „wymontować” poszczególne klauzule ugody Teva, aby ukazać je osobno jako neutralne z punktu widzenia konkurencji. Jednakże Servier nie przedstawia żadnego dowodu, który mógłby podważyć ustalenia Sądu, zgodnie z którymi ugoda ta, rozpatrywana jako całość, niewątpliwie miała na celu uzyskanie od Teva zobowiązania do niekonkurowania z Servier w zamian za zapłatę, podczas gdy możliwość dostarczania przez Servier peryndoprylu dla Teva nie dość, że pozostawała jedynie w sferze hipotez, to jeszcze nie mogła wywołać skutków prokonkurencyjnych.

168. Należy stwierdzić, że dowody przedstawione przez Servier w ramach niniejszego postępowania odwoławczego, w zakresie w jakim można je rozumieć jako zmierzające do podważenia przyjętej przez Sąd kwalifikacji prawnej okoliczności faktycznych, a nie tylko do doprowadzenia do ponownej oceny tych okoliczności, nie umożliwiają wykazania, że owe ustalenia Sądu są błędne.

– W przedmiocie domniemanych „ambiwalentnych” lub „prokonkurencyjnych” skutków

169. W pkt 667–671 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził, że nie można uznać, iż podnoszone potencjalne skutki ugody Teva nie ograniczają konkurencji, a nawet są prokonkurencyjne. Servier podniosła w tym względzie, że mająca zapaść w przyszłości decyzja EUP w przedmiocie ważności patentu 947 z natury rzeczy nie była znana stronom. Ugoda Teva ma skutki prokonkurencyjne, ponieważ umożliwia Teva wejście na rynek niezależnie od kierunku tej decyzji. Tymczasem Sąd uznał, że bez względu na kierunek późniejszej decyzji EUP, którego nie można było przewidzieć w dacie ugody, żadna z opcji przewidzianych w ugodzie Teva nie może prowadzić do sytuacji, którą można byłoby określić jako „prokonkurencyjną”. Ugoda ta w każdym przypadku uniemożliwiałaby bowiem Teva wejście na rynek z jej produktem lub produktem podmiotu trzeciego, natomiast wejście Teva na rynek z produktem dostarczonym przez Servier nie spowodowałoby powstania sytuacji konkurencji między Teva a Servier.

170. Wbrew temu, co twierdzi Servier, ta ocena Sądu nie jest obarczona błędami. Trybunał miał już sposobność, by stwierdzić, że kontrolowane wejście na rynek przedsiębiorstwa działającego w sektorze generycznych produktów leczniczych z ograniczoną ilością produktów, w wyniku uzgodnienia z wytwórcą oryginalnych produktów leczniczych zaaranżowanego w ramach ugody uniemożliwiającej samodzielne wejście tego przedsiębiorstwa na rynek, nie może zostać uznane za prokonkurencyjne( ). Wbrew temu, co podnosi Servier, jeżeli w takiej sytuacji ilości produktów, jakie ma dostarczyć wytwórca oryginalnego produktu leczniczego przedsiębiorstwu działającemu w sektorze generycznych produktów leczniczych, są ograniczone (tak jak w niniejszym przypadku( )), przedsiębiorstwo to nie ma interesu w prowadzeniu konkurencji cenowej( ).

171. Ponadto Trybunał stwierdził już, że strony ugody takiej jak ugoda rozpatrywana w niniejszej sprawie nie mogą budować argumentacji w oparciu o ewentualne przyszłe, nieznane w chwili zawierania ugody zmiany odnoszące się do uprawnień z patentów, od których zależałaby szkodliwość tej ugody w świetle prawa konkurencji( ). Jak wskazałam w pkt 139-141 powyżej, należy zbadać, czy przez zawarcie tej ugody strony zastąpiły ryzyko związane z konkurencją praktyczną współpracą między nimi, natomiast ustalenie, czy w przypadku braku ugody sytuacja, jeśli chodzi o uprawnienia z patentów, byłaby siłą rzeczy inna, nie jest rozstrzygające( ).

– W przedmiocie domniemanego braku szkodliwości klauzul ugody Teva

172. Co się tyczy klauzuli o niekwestionowaniu ważności patentów, której szkodliwość neguje Servier, Sąd zwrócił uwagę w pkt 646–653 zaskarżonego wyroku, że okoliczność, iż klauzula ta nie zakazywała Teva kontynuowania postępowania przed EUP, nie pozbawia jej ograniczającego charakteru. Stwierdzenie to jest prawidłowe, ponieważ wspomniana klauzula zakazywała Teva dochodzenia przed sądami Zjednoczonego Królestwa ustalenia, że jej produkt nie narusza patentów, i zakazywała jej powoływania się przed tymi sądami w sposób incydentalny na nieważność patentów Servier. Poza tym z powodu wskazanego w poprzednim punkcie ewentualne przyszłe zmiany dotyczące uprawnień z patentu, takie jak w niniejszym przypadku zmiany mogące wyniknąć z kontynuacji postępowania przed EUP, nie są rozstrzygające dla analizy ugody, której celem jest ograniczenie konkurencji.

173. Co się tyczy klauzuli wyłącznego zakupu i klauzuli o niewprowadzaniu do obrotu, których szkodliwość jest również kwestionowana przez Servier, Sąd w pkt 654–666 zaskarżonego wyroku mógł stwierdzić, nie popełniając błędów, że Komisja prawidłowo przeanalizowała te klauzule łącznie jako jedno zobowiązanie do niekonkurowania. W myśl tych klauzul Servier mogła zadecydować według swojego uznania bądź o dostarczaniu peryndoprylu dla Teva, bądź o wypłacaniu jej ryczałtowego odszkodowania w przypadku niedostarczania tego produktu. Z uwagi na zobowiązanie do wyłącznego zakupu Teva nie mogła zaopatrywać się u innych dostawców nawet w przypadku braku dostaw od Servier.

174. Jak słusznie wskazuje Komisja, skutkiem tych postanowień było to, że Servier posiadała „klucz, aby otworzyć Teva drzwi do wejścia na rynek”. Było jednak oczywiste, że Servier nie zamierza tego robić oraz że będzie ona dostarczać swój produkt dla Teva wyłącznie, jeżeli osobie trzeciej uda się otworzyć te drzwi i wejść na rynek. Servier chciała zabezpieczyć swój udział w rynku na taką okoliczność, dystrybuując własny produkt generyczny za pośrednictwem „zaprzyjaźnionego” przedsiębiorstwa działającego w sektorze generycznych produktów leczniczych, jakim była Teva( ).

175. Wbrew twierdzeniom Servier Sąd nie popełnił błędu, orzekając w pkt 666 zaskarżonego wyroku, że okoliczność, iż ugoda Teva była ograniczona do peryndoprylu z erbuminą, nie pozbawiała tej ugody jej antykonkurencyjnego charakteru. Sąd słusznie uznał, że nawet gdyby w okresie objętym ugodą Teva mogła wejść na rynek z peryndoprylem składającym się z innej soli niż erbumina, nie zmienia to faktu, że ugoda ta uniemożliwiała Teva konkurowanie z Servier w zakresie peryndoprylu z erbuminą i ograniczała konkurencję w tym względzie. Zresztą produktem, który Teva zamierzała wprowadzać do obrotu w momencie zawierania wspomnianej ugody, był właśnie peryndopryl z erbuminą, ponieważ produkt na bazie innej soli został przez nią opracowany dopiero później.

ii) W przedmiocie płatności

176. Co się tyczy płatności dokonywanych w ramach ugody Teva, Servier podnosi, po pierwsze, że Sąd popełnił błąd przy dokonywaniu kwalifikacji ryczałtowego odszkodowania, które spółka ta zapłaciła na rzecz Teva.

177. W pkt 684–686 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził, że ryczałtowe odszkodowanie zapłacone przez Servier na rzecz Teva z tytułu braku dostaw, którego ostateczna kwota wyniosła 5,5 mln GBP, stanowiło uzgodnioną z Teva płatność w zamian za jej zobowiązanie do niekonkurowania z Servier. Płatność ta stanowiła świadczenie wzajemne z tytułu rezygnacji przez Teva z wejścia na rynek, przewidzianej w klauzuli wyłącznego zakupu i w klauzuli dotyczącej zakazu rozwiązania umowy.

178. Servier nie przedstawia jednak żadnego dowodu, który mógłby podważyć te ustalenia, gdyż nie wskazuje jakiegokolwiek innego świadczenia wzajemnego, jakie otrzymała od Teva w zamian za tę płatność. W tych okolicznościach Sąd miał podstawy, by uznać, że płatność ta jest uzasadniona jedynie interesem handlowym stron ugody w tym, by nie konkurować ze sobą w oparciu o jakość. Okoliczność, że owa płatność miała postać odszkodowania z tytułu braku dostaw należnego wyłącznie w przypadku takiego braku, jest w tym względzie bez znaczenia.

179. Po drugie, Servier podnosi, że Sąd niesłusznie zakwalifikował wstępną płatność w kwocie 5 mln GBP dokonaną przez Servier na rzecz Teva jako płatność odwróconą. Celem tej płatności było pokrycie kosztów związanych z rozwiązaniem przez Teva umów wiążących ją z dostawcą ASF i z dostawcą postaci użytkowych produktu, kosztów zniszczenia istniejących zapasów produktu Teva i kosztów sądowych. Ponadto zdaniem Servier kwota była uzasadniona faktem uniknięcia sporu oraz zabezpieczeniem umowy dostawy zawartej z Teva.

180. Argumentacja ta jest bezskuteczna.

181. Nie jest bowiem konieczne ustalenie, czy płatność dokonana przez wytwórcę oryginalnego produktu leczniczego na rzecz przedsiębiorstwa działającego w sektorze generycznych produktów leczniczych, która to płatność stanowi równowartość kosztów zniszczenia produktu tego przedsiębiorstwa oraz kosztów odszkodowania dla osób trzecich należnego od tego prze