Sprawa C‑687/15

Komisja Europejska

przeciwko

Radzie Unii Europejskiej

Skarga o stwierdzenie nieważności – Konkluzje Rady Unii Europejskiej dotyczące Światowej Konferencji Radiokomunikacyjnej 2015 Międzynarodowego Związku Telekomunikacyjnego – Artykuł 218 ust. 9 TFUE – Odstępstwo od przewidzianej formy prawnej – Brak wskazania podstawy prawnej

Streszczenie – wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 25 października 2017 r.

Akty instytucji–Procedura przyjęcia–Normy traktatowe–Charakter wiążący–Praktyka instytucji co do formy prawnej decyzji–Brak znaczenia w świetle postanowień traktatu

Zobacz tekst orzeczenia. (zob. pkt 23)

W zakresie, w jakim normy regulujące sposób dochodzenia do decyzji przez instytucje Unii ustanowione są przez traktaty i nie pozostają do dyspozycji ani państw członkowskich, ani samych instytucji, jedynie traktaty mogą – w szczególnych przypadkach – upoważnić instytucję do zmiany ustanowionej w nich procedury decyzyjnej. W tym kontekście praktyka instytucji, a w szczególności utrwalona praktyka w odniesieniu do opracowywania stanowiska Unii, zgodnie z art. 218 ust. 9 TFUE, w drodze konkluzji nie może zmienić norm traktatów, których instytucje mają obowiązek przestrzegać.. Sama praktyka Rady nie może bowiem prowadzić do odchodzenia od norm traktatu, a w konsekwencji nie może stanowić precedensu wiążącego instytucje Unii. Ponadto niezachowanie przez instytucję Unii formy prawnej przewidzianej w traktatach stanowi naruszenie istotnych wymogów proceduralnych mogące skutkować stwierdzeniem nieważności aktu, jeżeli niezachowanie tej formy grozi powstaniem wątpliwości co do charakteru rzeczonego aktu lub procedury, według jakiej należało go przyjąć, naruszając tym samym pewność prawa. Tak samo jest w wypadku gdy sformułowania użyte w danym akcie przyczyniają się do tej niepewności, ponieważ nie współgrają z mocą wiążącą, jaką powinna mieć decyzja instytucji Unii zgodnie z art. 288 TFUE i gdy żaden element tego aktu nie świadczy o tym, że państwa członkowskie miałyby być zobowiązane do zajęcia stanowiska w imieniu Unii, wbrew temu, co przewiduje art. 218 ust. 9 TFUE. (zob. pkt 41, 42, 44, 46)

Wskazanie podstawy prawnej jest niezbędne w świetle zasady kompetencji powierzonych ustanowionej w art. 5 ust. 2 TUE, zgodnie z którą Unia działa wyłącznie w granicach kompetencji przyznanych jej przez państwa członkowskie w traktatach do osiągnięcia określonych w nich celów zarówno w działaniach wewnętrznych, jak i międzynarodowych Unii. Wybór właściwej podstawy prawnej ma bowiem znaczenie konstytucyjne, ponieważ posiadając tylko kompetencje powierzone, Unia musi powiązać akty, które przyjmuje, z upoważniającym ją do tego postanowieniem traktatu FUE. Dalej, wskazanie podstawy prawnej ma znaczenie dla zachowania uprawnień instytucji Unii, których dotyczy procedura przyjęcia aktu. Ponadto wskazanie podstawy prawnej jest konieczne ze względu na obowiązek uzasadnienia wynikający z art. 296 TFUE. Obowiązek ten, uzasadniony w szczególności kontrolą sądową, której powinien móc dokonać Trybunał, należy co do zasady stosować do każdego aktu Unii mogącego powodować skutki prawne. Wreszcie, zgodnie z zasadą pewności prawa każdy akt, który ma wywoływać skutki prawne, wywodzi swój wiążący charakter z przepisu prawa Unii, który należy wyraźnie wskazać jako podstawę prawną i który określa formę prawną, jaka ma być nadana temu aktowi. Co się tyczy decyzji ustalającej stanowiska jakie zgodnie z art. 218 ust. 9 TFUE miałyby zostać zajęte w imieniu Unii, niewskazanie podstawy prawnej, połączone z odstąpieniem od formy prawnej aktu przewidzianej w tym przepisie, powoduje niejasność co do charakteru i zakresu prawnego zaskarżonego aktu, a także co do procedury, zgodnie z którą powinien on zostać przyjęty, która to niejasność mogła osłabić Unię przy obronie jej stanowiska. (zob. pkt 48–50, 52, 53, 58)