Wydanie tymczasowe

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

GIOVANNIEGO PITRUZZELLI

przedstawiona w dniu 14 lipca 2022 r.( )

Sprawa C‑690/20 P

Casino, Guichard-Perrachon,

Achats Marchandises Casino SAS (AMC)

przeciwko

Komisji Europejskiej

Odwołanie – Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Postępowanie administracyjne – Decyzja Komisji nakazująca przeprowadzenie kontroli – Zarzut niezgodności z prawem podniesiony w stosunku do art. 20 rozporządzenia (WE) nr 1/2003 – Zarzut braku skutecznego środka prawnego przeciwko przebiegowi kontroli – Skarga o stwierdzenie nieważności





1. W odwołaniu Casino, Guichard-Perrachon (zwana dalej „Casino”) i Achats Marchandises Casino SAS (zwana dalej „AMC” oraz łącznie z Casino „stroną wnoszącą odwołanie”) domagają się uchylenia części wyroku Sądu Unii Europejskiej z dnia 5 października 2020 r., Casino, Guichard‑Perrachon i AMC/Komisja( ) (zwanego dalej „zaskarżonym wyrokiem”), w którym Sąd częściowo oddalił wniesioną przez nie na podstawie art. 263 TFUE skargę o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji C(2017) 1054 final z dnia 9 lutego 2017 r.( ) (zwanej dalej „sporną decyzją”), nakazującej Casino, jak również wszystkim spółkom bezpośrednio lub pośrednio przez nią kontrolowanym poddania się kontroli zgodnie z art. 20 ust. 1 i 4 rozporządzenia (WE) nr 1/2003( ).

Okoliczności powstania sporu

2. Okoliczności powstania sporu, które zostały przedstawione w pkt 2–8 zaskarżonego wyroku, można dla celów niniejszego postępowania streścić w następujący sposób.

3. Casino jest spółką dominującą grupy Casino, która prowadzi działalność przede wszystkim we Francji, głównie w sektorze dystrybucji produktów spożywczych i niespożywczych. Jej spółka zależna AMC jest centralą zarządzającą, który negocjuje warunki zakupów z dostawcami w imieniu sklepów skupionych w ramach grupy Casino we Francji.

4. Otrzymawszy informacje dotyczące wymiany informacji pomiędzy Casino a innymi przedsiębiorstwami lub związkami przedsiębiorstw, w szczególności Intermarché – spółką, która również prowadzi działalność gospodarczą w sektorze dystrybucji produktów spożywczych i niespożywczych, Komisja Europejska wydała sporną decyzją.

5. Sentencja tej decyzji brzmi następująco:

„Artykuł 1

Casino […], a także wszystkie spółki kontrolowane przez nią bezpośrednio lub pośrednio są zobowiązane do poddania się kontroli dotyczącej ich ewentualnego udziału w uzgodnionych praktykach sprzecznych z art. 101 [TFUE] na rynkach zaopatrzenia w produkty szybko zbywalne [towary codziennego użytku], na rynku sprzedaży usług producentom towarów markowych [wytwórcom produktów opatrzonych znakiem towarowym] i na rynkach sprzedaży konsumentom produktów szybko zbywalnych [na rynkach konsumenckich sprzedaży towarów codziennego użytku]. Takie uzgodnione praktyki polegają na:

a) wymianie informacji, począwszy od 2015 r., między przedsiębiorstwami lub związkami przedsiębiorstw, w szczególności między ICDC […] lub jego członkami, w szczególności Casino [i] AgeCore lub jego członkami, w szczególności Intermarché, dotyczących rabatów uzyskanych przez nich na rynkach zaopatrzenia w produkty szybko zbywalne [w towary codziennego użytku] w sektorach produktów spożywczych, produktów higienicznych i środków czystości oraz cen na rynku sprzedaży usług producentom towarów markowych [wytwórcom produktów opatrzonych znakiem towarowym] w sektorach produktów spożywczych, produktów higienicznych i środków czystości, w kilku państwach członkowskich Unii Europejskiej, w szczególności we Francji;

b) wymianie informacji, co najmniej od 2016 r., między Casino a Intermarché dotyczących ich przyszłych strategii handlowych, w szczególności w zakresie asortymentu, rozwoju sklepów, handlu elektronicznego i polityki promocyjnej na rynkach zaopatrzenia w produkty szybko zbywalne i na rynkach sprzedaży konsumentom produktów szybko zbywalnych we Francji [zaopatrzenia w towary codziennego użytku i na rynkach konsumenckich sprzedaży towarów codziennego użytku we Francji].

Kontrola ta może być prowadzona we wszystkich pomieszczeniach przedsiębiorstwa.

Casino zapewnia [dostęp do wszystkich swoich pomieszczeń i środków transportu w zwykłych godzinach pracy przedsiębiorstwa] urzędnikom i innym osobom upoważnionym przez Komisję do przeprowadzenia kontroli oraz urzędnikom i innym osobom upoważnionym przez organ ochrony konkurencji danego państwa członkowskiego do udzielenia im pomocy lub [osobom] powołanym w tym celu przez to państwo […]. [Casiono] [p]rzedstawia do kontroli księgi i wszelkie inne rejestry dotyczące spraw przedsiębiorstwa, bez względu na rodzaj ich nośnika, jeżeli urzędnicy i inne upoważnione osoby tego żądają, i umożliwia im ich zbadanie na miejscu oraz zabranie lub uzyskanie w każdej formie kopii lub wyciągów z tych ksiąg lub rejestrów. Zezwala ona na pieczętowanie wszelkich pomieszczeń handlowych i ksiąg lub dokumentów na czas trwania kontroli i w zakresie koniecznym do jej przeprowadzenia. Udziela niezwłocznie na miejscu wyjaśnień ustnych dotyczących przedmiotu i celu kontroli, jeżeli ci urzędnicy lub te osoby tego żądają, i zezwala każdemu przedstawicielowi lub członkowi personelu na udzielenie takich wyjaśnień. Zezwala ona na zarejestrowanie tych wyjaśnień w jakiejkolwiek formie.

Artykuł 2

Kontrola może rozpocząć się w dniu 20 lutego 2017 r. lub wkrótce po tej dacie.

Artykuł 3

Adresatami niniejszej decyzji są Casino, a także wszystkie spółki kontrolowane przez nią bezpośrednio lub pośrednio.

Decyzję tę doręcza się bezpośrednio przed kontrolą przedsiębiorstwu, które jest jej adresatem, na podstawie art. 297 ust. 2 [TFUE]”.

6. Po tym, jak Komisja poinformowała francuski Autorité de la concurrence (organ ochrony konkurencji) o tej kontroli, organ ten wystąpił do juges des libertés et de la détention des tribunaux de grande instance (wydziałów ds. ograniczenia wolności i pozbawienia wolności w sądach okręgowych) w Créteil (Francja) i w Paryżu (Francja) w celu uzyskania od nich zezwolenia na przeprowadzenie przeszukania pomieszczeń skarżących i na dokonanie w nich zajęcia. Postanowieniami z dnia 17 lutego 2017 r. wspomniane wydziały ds. ograniczenia wolności i pozbawienia wolności zezwoliły na dokonanie przeszukania i zajęcia, o które wnioskowano tytułem prewencyjnym (postanowienia zwane dalej „postanowieniami z dnia 17 lutego 2017 r.”). Ponieważ żaden ze środków podjętych podczas kontroli nie wymagał skorzystania z pomocy „władzy egzekwującej prawo [organu uprawnionego do stosowania środków przymusu” w rozumieniu art. 20 ust. 6–8 rozporządzenia nr 1/2003, postanowień tych nie doręczono skarżącym.

7. Kontrola rozpoczęła się w dniu 20 lutego 2017 r., kiedy to inspektorzy Komisji, którym towarzyszyli przedstawiciele francuskiego organu ochrony konkurencji, stawili się w paryskiej siedzibie grupy Casino, a także w pomieszczeniach ACM, i doręczyli sporną decyzję.

8. W ramach kontroli Komisja w szczególności dokonała przeszukania w pomieszczeniach biurowych, zebrała sprzęt, zwłaszcza sprzęt informatyczny (komputery przenośne, telefony komórkowe, tablety, urządzenia peryferyjne do przechowywania danych), przesłuchała wiele osób i sporządziła kopię treści zgromadzonych na zebranym sprzęcie.

9. Strona wnosząca odwołanie skierowała do Komisji pismo opatrzone datą 24 lutego 2017 r., w których to pismach wyraziły one zastrzeżenia co do spornej decyzji i co do przebiegu przeprowadzonej na jej podstawie kontroli.

Postępowanie przed Sądem i zaskarżony wyrok

10. Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 28 kwietnia 2017 r. na podstawie art. 263 TFUE strona wnosząca odwołanie wniosła skargę o stwierdzenie nieważności spornej decyzji. Rada Unii Europejskiej została dopuszczona do sprawy w charakterze interwenienta popierającego żądania Komisji.

11. Na poparcie skarg w strona wnosząca odwołanie podniosła zasadniczo trzy zarzuty. Zarzut pierwszy dotyczy niezgodności z prawem art. 20 rozporządzenia nr 1/2003, zarzut drugi – naruszenia obowiązku uzasadnienia, a zarzut trzeci – naruszenia prawa do nienaruszalności miru domowego. W ramach tego ostatniego zarzutu strona wnosząca odwołanie podniosła nieproporcjonalną ingerencję w sferę jej prywatnej działalności, z uwzględnieniem innych spółek i pomieszczeń, o których mowa w spornej decyzji.

12. W zaskarżonym wyroku Sąd, uznawszy, że Komisja nie dysponowała dowodami o wystarczająco poważnym charakterze pozwalającymi podejrzewać istnienie naruszenia polegającego na wymianie informacji pomiędzy Casino i Intermarché na temat ich przyszłej strategii handlowej, stwierdził nieważność art. 1 lit. b) spornej decyzji( ). W pozostałym zakresie Sąd skargę oddalił( ).

Odwołanie i żądania stron

13. Strona wnosząca odwołanie podnosi na jego poparcie cztery zarzuty. Zarzut pierwszy dotyczy tego, że Sąd naruszył prawo poprzez orzeczenie, iż oświadczenia ustne zgromadzone przez Komisję nie musiały zostać zarejestrowane, aby móc służyć jako dowód na okoliczność zasadności spornej decyzji. Zarzut drugi dotyczy tego, że Sąd naruszył prawo poprzez orzeczenie, że prawo podstawowe do nienaruszalności miru domowego nie wymaga, by decyzja ograniczała w czasie wykonywanie uprawnień kontrolnych Komisji. Zarzut trzeci dotyczy tego, że Sąd naruszył prawo poprzez orzeczenie, że prawo podstawowe do nienaruszalności miru domowego nie wymaga, by sporna decyzja ograniczała zakres osób, które są uprawnione do przeprowadzania kontroli, i zakres pomieszczeń, które mogą zostać kontroli poddane. Zarzut czwarty dotyczy tego, że Sąd naruszył prawo poprzez orzeczenie, że prawo podstawowe do skutecznego środka prawnego nie wymagało odrębnego i natychmiastowego środka odwoławczego od przebiegu kontroli.

14. Strona wnosząca odwołanie wnosi do Trybunału o uchylenie pkt 2 sentencji zaskarżonego wyroku, uwzględnienie jej żądań przedstawionych w pierwszej instancji i w konsekwencji stwierdzenie nieważności spornej decyzji i obciążenie Komisji kosztami niniejszego postępowania odwoławczego oraz kosztami poniesionymi przed Sądem.

15. Komisja wnosi do Trybunału o oddalenie odwołania i o obciążenie strony je wnoszącej kosztami postępowania.

16. Rada wnosi do Trybunału o oddalenie odwołania w zakresie, w jakim strona wnosząca odwołanie zarzuca Sądowi, że naruszył prawo poprzez orzeczenie, iż prawo podstawowe do skutecznego środka prawnego nie wymagało odrębnego i natychmiastowego środka odwoławczego od przebiegu kontroli, oraz o obciążenie strony wnoszącej odwołanie kosztami postępowania odwoławczego.

W przedmiocie trzeciego zarzutu odwołania

17. Zgodnie z wnioskiem Trybunału skoncentruję moją analizę na trzecim zarzucie odwołania.

18. W zarzucie trzecim, dotyczącym tego, że Sąd naruszył prawo poprzez orzeczenie, iż prawo podstawowe do nienaruszalności miru domowego nie wymagało, aby sporna decyzja ograniczała zakres osób, które są uprawnione do przeprowadzania kontroli i zakres pomieszczeń, które mogą zostać poddane kontroli, strona wnosząca odwołanie kwestionuje w szczególności pkt 144–147 zaskarżonego wyroku.

19. W pierwszej kolejności podsumuję rozumowanie Sądu, które jest przedmiotem zastrzeżeń podniesionych przez stronę wnoszącą odwołanie, a następnie przeanalizuję kolejno cztery zastrzeżenia, na które dzieli się badany zarzut.

Zaskarżony wyrok

20. W pkt 133 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził przede wszystkim, że ze spornej decyzji faktycznie wynika, że nie wskazano z nazwy ani kontrolowanych spółek, ani kontrolowanych pomieszczeń, ponieważ z jednej strony w art. 1 akapit drugi zaskarżonej decyzji wskazano, że „[k]ontrola […] [mogła] być prowadzona we wszystkich pomieszczeniach przedsiębiorstwa”, po czym posłużono się sformułowaniem „a w szczególności”, po którym podano dwa adresy. Z drugiej strony w art. 1 akapit pierwszy i w art. 3 akapit pierwszy tej decyzji wskazano, że decyzja w sprawie kontroli dotyczy Casino, a także wszystkich spółek kontrolowanych przez nią bezpośrednio lub pośrednio.

21. Następnie w pkt 135 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdził, że bardzo szeroki zakres kontroli, który implikują takie wzmianki, nie został uznany w orzecznictwie za stanowiący jako taki nadmierną ingerencję w sferę prywatnej działalności przedsiębiorstw.

22. Po przypomnieniu w pkt 137–141 zaskarżonego wyroku orzecznictwa, które uzależnia wykonywanie szerokich uprawnień kontrolnych przyznanych Komisji na mocy rozporządzenia nr 1/2003 od warunków, które pozwalają zagwarantować poszanowanie praw zainteresowanych przedsiębiorstw, Sąd odpowiedział w następujący sposób na podniesiony przez stronę wnoszącą odwołanie zarzut, że Komisja powinna w niniejszym przypadku, z tytułu gwarancji mających na celu ich ochronę przed nieproporcjonalną ingerencją, dokładniej wyszczególnić spółki i pomieszczenia objęte kontrolą.

23. Po pierwsze, w pkt 144 zaskarżonego wyroku Sąd wskazał, że informacje zawarte w spornej decyzji, rozpatrywane łącznie, umożliwiają określenie spółek i pomieszczeń, których dotyczy kontrola. Uściślił on w tym względzie, że „[d]zięki uszczegółowieniu przedmiotu i celu kontroli, a zwłaszcza właściwych rynków produktów i usług, oraz uściśleniu, zgodnie z którym sprawa odnosi się do Casino i jej spółek zależnych oraz ich pomieszczeń, z zaskarżonej decyzji można bowiem z łatwością wywnioskować, że kontrola dotyczy Casino i jej spółek zależnych prowadzących działalność w sektorach, których dotyczy podejrzewane naruszenie – mianowicie na rynkach zaopatrzenia w produkty szybko zbywalne [w towary codziennego użytku] (produkty spożywcze, produkty higieniczne i środki czystości), rynkach sprzedaży tych produktów konsumentom [konsumenckich rynkach sprzedaży tych towarów] oraz rynku sprzedaży usług producentom towarów markowych w sektorach produktów szybko zbywalnych [wytwórcom produktów opatrzonych znakiem towarowym w sektorze towarów codziennego użytku] – i że kontrolę będzie można przeprowadzić we wszystkich ich pomieszczeniach”( ). W tych okolicznościach Sąd uznał, że „[t]ak więc bardziej precyzyjne uszczegółowienie zakresu kontroli nie było niezbędne dla ochrony praw skarżących”( ).

24. Po drugie, w pkt 145 zaskarżonego wyroku Sąd oddalił podniesione przez stronę wnoszącą odwołanie uwagi krytyczne, zgodnie z którymi zakres kontroli był ze względu na brak szczegółowego wskazania odnośnych spółek i pomieszczeń zbyt szeroki. W tym względzie Sąd wskazał również, że w spornej decyzji Komisja odniosła się do „podstawow[ego] podmiot[u] prawa konkurencji, jakim jest przedsiębiorstwo, obejmujące najczęściej spółkę dominującą oraz jej spółki zależne, któremu można przypisać naruszenia, a w szczególności naruszenia podejrzewane w niniejszej sprawie, wobec czego uzasadnione jest wskazanie w [spornej] decyzji zarówno spółki dominującej Casino, jak i jej spółek zależnych”.

25. Po trzecie, w pkt 146 zaskarżonego wyroku Sąd wskazał, że „[…] brak precyzji w określeniu odnośnych spółek i pomieszczeń przyczynia się do prawidłowego przebiegu kontroli Komisji, ponieważ daje jej margines swobody niezbędny do zgromadzenia maksymalnej liczby możliwych dowodów i pozwala zachować efekt zaskoczenia niezbędny do zapobieżenia ryzyku zniszczenia lub ukrycia tych dowodów”.

26. Wreszcie w pkt 147 zaskarżonego wyroku Sąd zauważył, że postanowienia z dnia 17 lutego 2017 r. przywołane w pkt 6 niniejszej opinii, zezwalające na dokonanie przeszukania i zajęcia tytułem prewencyjnym w przypadku sprzeciwu wobec kontroli, określają wyraźnie i wyczerpująco pomieszczenia, w których można dokonać przeszukań i zajęć. Zdaniem Sądu dodatkowa gwarancja, polegająca na wskazaniu przeszukiwanych pomieszczeń, zostałaby zatem przedstawiona gdyby ingerencja związana z kontrolą okazała się większa, w niniejszym przypadku ze względu na to, że byłaby prowadzona pomimo sprzeciwu kontrolowanych spółek poprzez odwołanie się do asysty organów ścigania na podstawie art. 20 ust. 6–8 rozporządzenia nr 1/2003. Ponieważ strona wnosząca odwołanie nie sprzeciwiła się kontroli, to dodatkowe zabezpieczenie nie było w tym przypadku konieczne.

Analiza

27. Strona wnosząca odwołanie zarzuca Sądowi naruszenie art. 7 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”) oraz wymogu ochrony przed arbitralną ingerencją władzy publicznej w sferę prywatnej działalności osoby. Twierdzi ona co do zasady, że w zaskarżonym wyroku Sąd naruszył prawo, ponieważ nie orzekł, iż sporna decyzja, w której nie wskazano indywidualnie osób prawnych objętych kontrolą ani pomieszczeń, w których kontrola była dozwolona, była oczywiście niezgodna z prawem, ponieważ naruszała prawo do nienaruszalności miru domowego.

28. Jak wcześniej wskazałem, zarzut trzeci podniesiony przez stronę wnoszącą odwołanie dzieli się na cztery części.

29. W pierwszej części strona wnosząca odwołanie podnosi, że wbrew temu, co przyjął Sąd, w szczególności w pkt 144 zaskarżonego wyroku, definicja przedmiotu i celu kontroli nie stanowi okoliczności uzupełniającej brak ograniczenia uprawnień Komisji w zakresie identyfikacji osób i pomieszczeń, które mogą zostać poddane kontroli. Powołując się na orzeczenie niemieckiego trybunału konstytucyjnego( ), dodaje ona, że niedopuszczalne jest, aby uprawnieni z tytułu prawa do poszanowania miru domowego – w tym przypadku każda osoba prawna tworząca grupę Casino – musieli wywodzić z określenia przedmiotu dochodzenia, a tym samym w momencie przybycia inspektorów, że znajdują się wśród podmiotów podlegających kontroli.

30. W tym względzie pragnę zauważyć tytułem wstępu, że – jak słusznie podkreśliła Komisja i wbrew temu, co twierdzi wnosząca odwołanie – Sąd nie uznał, iż definicja przedmiotu i celu kontroli stanowiła okoliczność uzupełniającą podnoszony brak ograniczenia uprawnień Komisji.

31. Sąd natomiast uznał z jednej strony, że poszanowanie prawa do nienaruszalności mieszkania nie wymaga, aby kontrolowane przedsiębiorstwa i pomieszczenia zostały wskazane z nazwy w decyzji w sprawie kontroli. W tym zakresie przypomniał on, że sformułowania podobne do tych zawartych w spornej decyzji pojawiały się w decyzjach zaskarżanych w innych sprawach rozstrzyganych przez Sąd( ) i że bardzo szeroki zakres kontroli, do którego prowadzą takie sformułowania, nie został uznany w orzecznictwie za stanowiący jako taki nadmierną ingerencję w prywatną sferę działalności przedsiębiorstw.

32. Z drugiej strony Sąd uznał, że w niniejszej sprawie uszczegółowienie zakresu kontroli zawarte w spornej decyzji było wystarczające, aby umożliwić ustalenie przedsiębiorstw i lokali objętych kontrolą, a bardziej precyzyjne uszczegółowienie nie było niezbędne dla ochrony praw strony wnoszącej odwołanie. Aby dojść do tego wniosku, Sąd uznał nie tylko wskazanie przedmiotu i celu kontroli zawarte w spornej decyzji, a zwłaszcza wyszczególnienie właściwych rynków produktów i usług, ale również zawarte w tej decyzji wyjaśnienie, zgodnie z którym „sprawa odnosi się do Casino i jej spółek zależnych oraz ich pomieszczeń”. Wskazał on ponadto, że wszystkie te informacje pozwalały z łatwością wywnioskować ze spornej decyzji, że kontrola dotyczyła jedynie Casino i jej spółek zależnych prowadzących działalność na rynkach właściwych.

33. Opisane powyżej podejście przyjęte przez Sąd nie jest moim zdaniem sprzeczne z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (zwanego dalej „ETPC”) w odniesieniu do przeszukań przeprowadzanych w lokalach handlowych spółek, w szczególności przeprowadzanych w ramach kontroli zmierzających do ścigania naruszeń prawa konkurencji, ani też nie upoważnia Komisji do przyjmowania środków, które stanowiłyby pogwałcenie prawa do nienaruszalności miru domowego uznanego w art. 7 karty i art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności podpisanej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (zwanej dalej „EKPC”) oraz były nieproporcjonalne lub arbitralne.

34. W tym względzie należy przede wszystkim przypomnieć, że – jak wyjaśnił Trybunał w wyroku z dnia 18 czerwca 2015 r., Deutsche Bahn i in./Komisja( ) (zwanym dalej „wyrokiem Deutsche Bahn”) – choć z orzecznictwa ETPC wynika, iż przewidziana w art. 8 EKPC ochrona może obejmować również niektóre lokale komercyjne, to jednak sąd ten rozstrzygnął, że ingerencja publiczna odnośnie do takich lokali oraz działalności zawodowej może sięgać dalej niż ma to miejsce w innych przypadkach.

35. Należy w dalszej kolejności podkreślić, że uprawnienia kontrolne przysługujące Komisji na mocy art. 20 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 ograniczają się do tego, iż jej urzędnicy mają w szczególności możliwość wejścia do wskazanych przez siebie pomieszczeń, uzyskania i skopiowania żądanych dokumentów oraz zajrzenia do wskazanych mebli( ). W szczególności art. 20 ust. 2 lit. a) tego rozporządzenia stanowi, że urzędnicy i inne osoby im towarzyszące upoważnione przez Komisję do prowadzenia kontroli mają między innymi prawo do wstępu do wszelkich pomieszczeń, na teren i do środków transportu przedsiębiorstwa i związków przedsiębiorstw; Trybunał miał okazję wskazać, że prawo to ma szczególne znaczenie, ponieważ winno ono umożliwić Komisji zebranie dowodów naruszeń reguł konkurencji w miejscach, w których są one zwykle stwierdzane, tj. w lokalach handlowych przedsiębiorstw, oraz że zarówno cel rozporządzenia nr 1/2003, jak i wyliczenie w art. 20 praw przysługujących urzędnikom Komisji wskazują, że zakres kontroli może być bardzo szeroki( ).

36. Należy wreszcie przypomnieć, po pierwsze, że wykonywanie przez Komisję uprawnień kontrolnych jest obwarowane dostatecznymi gwarancjami zapewniającymi ochronę przed arbitralnymi działaniami władzy publicznej( ) – wśród których – jak wyjaśnił Trybunał – obowiązek szczegółowego uzasadnienia decyzji w sprawie kontroli odgrywa pierwszorzędną rolę( ) – a po drugie, że kontrole prowadzone, tak jak w niniejszym przypadku, na podstawie art. 20 ust. 4 rozporządzenia nr 1/2003 nie obejmują stosowania środków przymusu, które to środki mogą być stosowane jedynie przez organy krajowe w przypadku zastosowania procedury przewidzianej w art. 20 ust. 6–8 tego rozporządzenia.

37. W tych okolicznościach nie można moim zdaniem czynić Sądowi zarzutu z tego, że uzna on, iż w przypadku gdy przedsiębiorstwa i pomieszczenia poddane kontroli nie są wymienione z nazwy w decyzji w sprawie kontroli, lecz uzasadnienie tej decyzji pozwala z łatwością, a zatem bez nadmiernego wysiłku interpretacyjnego, na zrozumienie, które osoby prawne i ich pomieszczenia są konkretnie objęte kontrolami, nie dochodzi do naruszenia zasady proporcjonalności, której przestrzeganie jest konieczne przy przyjmowaniu środków zawierających ingerencję w art. 7 karty( ).

38. ETPC przyjął podobne podejście w wyroku z dnia 20 grudnia 2010 r. w sprawie Société Canal Plus i in. przeciwko Francji( ), w którym uznał, że okoliczność, iż jedna ze spółek kontrolowanych w sprawie, w której zapadł ten wyrok, nie była wyraźnie wymieniona w wydanym w tej sprawie postanowieniu zezwalającym na przeszukanie pomieszczeń, „nie podważa zgodności z prawem ingerencji, ponieważ postanowienie zezwalające dotyczyło zasadniczo pomieszczeń »Canal Plus«”, „bez precyzowania organizacji prawnej poszczególnych podmiotów, których z tego tytułu dotyczyło postępowanie, ale z pewnością należących do tej kategorii”.

39. Wreszcie jeśli chodzi o wyrok niemieckiego trybunału konstytucyjnego, na który powołują się strona wnosząca odwołanie, pragnę zauważyć, że w wyroku tym sąd ten stwierdził naruszenie prawa do nienaruszalności miru domowego, ponieważ rozpatrywany nakaz przeszukania nie pozwalał na zidentyfikowanie spółki, której pomieszczenia miały zostać przeszukane, a zatem miał on nieokreślony charakter.

40. Niemiecki trybunał konstytucyjny doszedł do takiego wniosku po stwierdzeniu, że żadna spółka o jedynej firma wskazanej w nakazie przeszukania nie korzystała z pomieszczeń pod adresem wskazanym w tym nakazie oraz że spośród spółek zajmujących biura pod tym adresem, których firma składała się ze słów użytych w nakazie, po których następowało dodatkowe oznaczenie, nie można było zrozumieć, która z nich jest celem przeszukania. Wspomniany sąd stwierdził ponadto, że nie było możliwe rozwianie niepewności co do tożsamości spółki, której nakaz dotyczy, na podstawie innych informacji zawartych w nakazie przeszukania.

41. Orzekając w ten sposób, sąd ten nie wykluczył, że w przypadku gdy akt nakazujący przeszukanie pomieszczeń nie wymienia firmy spółki, której pomieszczenia mają być przeszukane, można ją zidentyfikować pośrednio na podstawie treści tego aktu. W tym względzie należy zauważyć, że niemiecki trybunał konstytucyjny sprzeciwił się natomiast możliwości dokonania takiej identyfikacji na podstawie elementów niezwiązanych z rozpatrywanym postanowieniem w przedmiocie przeszukania, takich jak akta dochodzenia.

42. Tymczasem w niniejszej sprawie Sąd uznał, że spółki, których dotyczyła sporna decyzja, można jednoznacznie zidentyfikować wyłącznie na podstawie informacji zawartych w tej decyzji.

43. Należy również zauważyć, że jednym z czynników, które sprawiły, że nie było pewności, czy można zidentyfikować przedsiębiorstwo, którego dotyczy nakaz przeszukania w sprawie, która stała się podstawą wspomnianego wyroku niemieckiego trybunału konstytucyjnego, był brak precyzyjnego określenia sektora działalności tego przedsiębiorstwa. Tymczasem w spornej decyzji wyraźnie wskazano rynki, na których podejrzewano istnienie naruszenia art. 101 TFUE, co pozwala jasno określić sektor działalności spółek, których dotyczy kontrola.

44. W drugiej części zarzutu trzeciego wnosząca odwołanie podnosi, że pojęcie „przedsiębiorstwa” – które jest pojęciem ekonomicznym i czysto funkcjonalnym, które jest używane wyłącznie do celów stosowania materialnych przepisów prawa konkurencji, takich jak kwalifikacja kartelu – nie może stanowić przeszkody dla poszanowania praw podstawowych związanych z pojęciem „osoby prawnej”. W przypadku spółek jedynym uprawnionym do nienaruszalności miru domowego jest osoba prawna, a nie przedsiębiorstwo, które jest pozbawione osobowości prawnej. W tym kontekście strona wnosząca odwołanie powołuje się na wyrok z dnia 25 października 2011 r., Uralita/Komisja( ), w którym Sąd stwierdził, że w przypadku gdy Komisja wydaje decyzję na podstawie art. 101 TFUE, musi ona zidentyfikować osobę lub osoby fizyczne lub prawne, które mogą zostać uznane za odpowiedzialne za zachowanie danego przedsiębiorstwa i które mogą zostać ukarane z tego tytułu.

45. W tym względzie pragnę zauważyć z jednej strony, że argumenty przedstawione przez stronę wnoszącą odwołanie w ramach drugiej części zarzutu nie mogą podważyć ważności podejścia Sądu i wniosku, do którego doszedł on w pkt 144 zaskarżonego wyroku.

46. Z drugiej strony, wbrew temu, co twierdzi strona wnosząca odwołanie, moim zdaniem z pkt 145 zaskarżonego wyroku jasno wynika, że w przypadku gdy Sąd odniósł się do przedsiębiorstwa jako „podstawowego podmiotu prawa konkurencji”, nie zamierzał on twierdzić, że to „przedsiębiorstwo” w rozumieniu prawa konkurencji, a nie osoby prawne, które je stanowią, należy uznać za podmiot prawa podstawowego do nienaruszalności miru domowego ograniczonego przez przyjęcie środka kontroli. Odniesienie to należy raczej rozumieć jako wyjaśnienie zakresu, jaki należy przypisać oznaczeniu zawartemu w art. 1 akapit pierwszy i w art. 3 akapit pierwszy tej decyzji, zgodnie z którymi były one zobowiązane poddać się kontroli Casino, jak również wszystkie spółki, które kontroluje bezpośrednio lub pośrednio, w celu prawidłowego wyznaczenia zakresu stosowania ratione personae tej decyzji.

47. W tym kontekście powołanie się przez stronę wnoszącą odwołanie na wyrok z dnia 25 października 2011 r., Uralita/Komisja( ), dotyczący decyzji stwierdzającej naruszenie, a nie decyzji w sprawie kontroli, nie może być – jak słusznie wskazała Komisja – w żaden sposób użyteczne dla strony wnoszącej odwołanie. Kontrole odbywają się na etapie, na którym Komisja nie posiada jeszcze szczegółowych informacji, w tym dotyczących sprawców domniemanego naruszenia, i musi najpierw sprawdzić zasadność swoich podejrzeń oraz zakres zaistniałych okoliczności faktycznych, ponieważ celem kontroli jest właśnie zebranie dowodów w związku z podejrzewanym naruszeniem.

48. W trzeciej części zarzutu trzeciego strona wnosząca odwołanie kwestionuje twierdzenie Sądu zawarte w pkt 146 zaskarżonego wyroku, zgodnie z którym brak precyzji przy wskazaniu spółek i pomieszczeń, których dotyczy kontrola, przyczynia się do prawidłowego jej przebiegu. Podnosi ona, że przykłady systemów sądowych, w których wymagane jest wskazanie spółek lub pomieszczeń, których dotyczy kontrola, dowodzą, że takie uściślenie nie szkodzi prawidłowemu przebiegowi przeszukań.

49. Po pierwsze, należy zauważyć, że nawet gdyby Sąd nieprawidłowo ocenił lub przecenił korzyści, jeśli chodzi o skuteczność kontroli, wynikające z niewskazania przedsiębiorstw i lokali podlegających kontroli, nie wystarczyłoby to do podważenia zasadności przyjętego przez niego podejścia i wniosku, do którego doszedł on w pkt 144 zaskarżonego wyroku.

50. Po drugie, należy przypomnieć, że krajowe praktyki ustawodawcze lub sądowe, nawet przy założeniu, że są wspólne dla wszystkich państw członkowskich, nie mogą być nadrzędne przy stosowaniu zasad konkurencji przewidzianych w traktacie( ).

51. Wreszcie w ramach czwartej części zarzutu trzeciego strona wnosząca odwołanie podnosi, że wbrew temu, co orzekł Sąd w pkt 147 zaskarżonego wyroku, nie można twierdzić, iż ryzyko arbitralności związane z brakiem precyzji spornej decyzji w odniesieniu do osób i pomieszczeń, które mogą zostać poddane kontroli, zostało zrekompensowane stopniem ochrony uzupełniającej, jaki zapewniało ewentualne wykonanie postanowień z dnia 17 lutego 2017 r. Prawo Unii powinno bowiem być samowystarczalne, oferując bezpośrednio jednostkom wszystkie gwarancje wymagane do ochrony ich praw podstawowych, a nie opierać się na przepisach prawa krajowego, które mogą znajdować inne zastosowanie. Co więcej, aby wspomniane postanowienia były wykonalne, strona wnosząca odwołanie nie powinna była udzielać urzędnikom Komisji dostępu do ich pomieszczeń, zmuszając ich w ten sposób do zwrócenia się o interwencję do organów francuskich. Sprzeciw taki naraziłby ją na ryzyko wysokiej grzywny.

52. Argumentacja strony wnoszącej odwołanie wydaje mi się raz jeszcze oparta na błędnym zrozumieniu zaskarżonego wyroku. Sąd nie uznał bowiem, że nieprawidłowość wynikająca z braku dokładnego wskazania spółek i pomieszczeń poddanych kontroli została zrekompensowana wyraźnym wskazaniem w postanowieniach z dnia 17 lutego 2017 r. pomieszczeń, które mogły być przeszukane. Ograniczył się on bowiem do stwierdzenia, że w przypadku gdyby interwencja Komisji pociągała za sobą, z powodu sprzeciwu strony wnoszącej odwołanie, wykonywanie prawa do zastosowania środków przymusu, strona wnosząca odwołanie skorzystałaby z dodatkowej gwarancji, polegającej na wyraźnemu i wyczerpującemu określeniu pomieszczeń objętych kontrolą.

53. Na podstawie całości powyższych rozważań jestem zdania, że trzeci zarzut odwołania nie może zostać uwzględniony.

Wnioski

54. Mając na względzie całość powyższych rozważań, proponuję, aby Trybunał oddalił trzeci zarzut odwołania jako bezzasadny.