Sprawa C-55/06

Arcor AG & Co. KG

przeciwko

Republice Federalnej Niemiec

(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Verwaltungsgericht Köln)

„Telekomunikacja — Rozporządzenie (WE) nr 2887/2000 — Dostęp do pętli lokalnej — Zasada ustalania opłat na podstawie kosztów — Koszty — Odsetki od zainwestowanego kapitału — Amortyzacja środków trwałych — Ocena lokalnych infrastruktur telekomunikacyjnych — Koszty bieżące i koszty poniesione w przeszłości — Podstawa obliczenia — Koszty rzeczywiste — Koszty już zapłacone i koszty szacunkowe — Uzasadnienie kosztów — Analityczny wstępujący i zstępujący model kosztów — Szczegółowe uregulowanie krajowe — Zakres uznania przysługujący krajowym organom regulacyjnym — Kontrola sądowa — Autonomia proceduralna państw członkowskich — Zasady równoważności i skuteczności — Zaskarżenie przez beneficjentów na drodze sądowej decyzji o zatwierdzeniu opłat notyfikowanego operatora — Ciężar dowodu — Postępowanie nadzorcze i postępowanie sądowe”

Opinia rzecznika generalnego M. Poiaresa Madura przedstawiona w dniu 18 lipca 2007 r. I - 2938

Wyrok Trybunału (czwarta izba) z dnia 24 kwietnia 2008 r. I - 2976

Streszczenie wyroku

Zbliżanie ustawodawstw – Sektor telekomunikacji – Uwolniony dostęp do pętli lokalnej – Rozporządzenie nr 2887/2000 – Zasada ustalania opłat za uwolniony dostęp do pętli lokalnej na podstawie kosztów – Nadzór krajowych organów regulacyjnych

Zbliżanie ustawodawstw – Sektor telekomunikacji – Uwolniony dostęp do pętli lokalnej – Rozporządzenie nr 2887/2000 – Zasada ustalania opłat za uwolniony dostęp do pętli lokalnej na podstawie kosztów – Stosowanie

Zbliżanie ustawodawstw – Sektor telekomunikacji – Uwolniony dostęp do pętli lokalnej – Rozporządzenie nr 2887/2000 – Zasada ustalania opłat za uwolniony dostęp do pętli lokalnej na podstawie kosztów – Stosowanie

Zbliżanie ustawodawstw – Sektor telekomunikacji – Uwolniony dostęp do pętli lokalnej – Rozporządzenie nr 2887/2000 – Zasada ustalania opłat za uwolniony dostęp do pętli lokalnej na podstawie kosztów – Nadzór krajowych organów regulacyjnych

Zbliżanie ustawodawstw – Sektor telekomunikacji – Uwolniony dostęp do pętli lokalnej – Rozporządzenie nr 2887/2000 – Zasada ustalania opłat za uwolniony dostęp do pętli lokalnej na podstawie kosztów

Zbliżanie ustawodawstw – Sektor telekomunikacji – Uwolniony dostęp do pętli lokalnej – Rozporządzenie nr 2887/2000 – Zasada ustalania opłat za uwolniony dostęp do pętli lokalnej na podstawie kosztów

Zbliżanie ustawodawstw – Sektor telekomunikacji – Uwolniony dostęp do pętli lokalnej – Rozporządzenie nr 2887/2000 – Zasada ustalania opłat za uwolniony dostęp do pętli lokalnej na podstawie kosztów

Zbliżanie ustawodawstw – Sektor telekomunikacji – Uwolniony dostęp do pętli lokalnej – Rozporządzenie nr 2887/2000 – Zasada ustalania opłat za uwolniony dostęp do pętli lokalnej na podstawie kosztów – Koszty

Zbliżanie ustawodawstw – Sektor telekomunikacji – Uwolniony dostęp do pętli lokalnej – Rozporządzenie nr 2887/2000 – Zasada ustalania opłat za uwolniony dostęp do pętli lokalnej na podstawie kosztów

Zasada ustalania opłat za uwolniony dostęp do pętli lokalnej na podstawie kosztów, wyrażona w art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 2887/2000 w sprawie uwolnionego dostępu do pętli lokalnej, nie odpowiada regułom otwartego rynku konkurencyjnego posłusznego regułom podaży i popytu, w ramach którego opłaty za uwolniony dostęp do pętli lokalnej są swobodnie ustalane na podstawie zasad wolnej konkurencji. Natomiast w ramach stopniowego otwierania rynku telekomunikacyjnego na konkurencję zasada ta nakłada na notyfikowanych operatorów obowiązek ustalania opłat za uwolniony dostęp do pętli lokalnej na podstawie kosztów poniesionych z tytułu stworzenia tej pętli, zapewniając im w wyniku ustalenia tych opłat odpowiedni zysk w celu umożliwienia długookresowego rozwoju i ulepszania istniejących infrastruktur. (por. pkt 60, 61, 64, 69)

Odsetki od zainwestowanego kapitału i odpisy amortyzacyjne od środków trwałych wykorzystane do stworzenia pętli lokalnej zaliczają się do kosztów, które muszą zostać uwzględnione zgodnie z zasadą ustalania opłat za uwolniony dostęp do pętli lokalnej na podstawie kosztów przewidzianą w art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 2887/2000 w sprawie uwolnionego dostępu do pętli lokalnej. Przy ustalaniu opłat za uwolniony dostęp do pętli lokalnej należy bowiem uwzględnić koszty, które notyfikowany operator musiał ponieść w ramach inwestycji mających na celu stworzenie jego infrastruktur lokalnych. W tym zakresie odsetki od zainwestowanego kapitału stanowią przychody, jakie zostałyby uzyskane z tego kapitału, gdyby nie został on zainwestowany w pętlę lokalną, podczas gdy odsetki od pożyczki stanowią koszt zadłużenia w ramach inwestycji mających na celu stworzenie pętli lokalnej. Jeśli chodzi o odpisy amortyzacyjne środków trwałych wykorzystanych w celu stworzenia sieci lokalnej, których uwzględnienie umożliwia ujęcie zmniejszenia wartości rzeczywistej tych środków, odnoszą się one do inwestycji poniesionych przez notyfikowanego operatora na stworzenie pętli lokalnej i w związku z tym zaliczają się do kosztów operacyjnych, które muszą zostać uwzględnione zgodnie z zasadą ustalania cen przewidzianą w art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 2887/2000. (por. pkt 72, 77–80, 84; pkt 1 sentencji)

W ramach stosowania zasady ustalania opłat za uwolniony dostęp do pętli lokalnej na podstawie kosztów przewidzianej w art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 2887/2000 w sprawie uwolnionego dostępu do pętli lokalnej krajowe organy regulacyjne muszą uwzględnić, w celu określenia podstawy obliczania kosztów notyfikowanego operatora, koszty rzeczywiste, to jest koszty już zapłacone przez notyfikowanego operatora, jak i koszty szacunkowe, przy czym te ostatnie opierają się na szacunku kosztów odtworzenia sieci lub niektórych elementów tej sieci. W tym zakresie obliczanie kosztów nie może opierać się wyłącznie ani na kosztach, które powstałyby w przypadku budowy przez innego operatora niż notyfikowany operator całkowicie nowej lokalnej infrastruktury dostępu w celu świadczenia równorzędnych usług telekomunikacyjnych (koszty bieżące), ani na kosztach rzeczywiście poniesionych przez notyfikowanego operatora z uwzględnieniem już dokonanych odpisów amortyzacyjnych (koszty poniesione w przeszłości). Wyłączne uwzględnienie jednej lub drugiej podstawy obliczania może bowiem zagrozić celowi, do jakiego zmierza to rozporządzenie, a mianowicie wzmocnieniu konkurencji poprzez ustanowienie zharmonizowanych warunków dla uwolnionego dostępu do pętli lokalnej, aby wspierać świadczenie na zasadach konkurencji szerokiej palety usług łączności elektronicznej. Z jednej strony umożliwienie notyfikowanemu operatorowi przyjęcia wyłącznie bieżących kosztów jego inwestycji jako podstawy obliczania kosztów pozwalałoby mu wybrać te koszty, które mogą go uprawnić do ustalenia opłat na możliwie wysokim poziomie, i pominąć elementy taryfowe, które byłyby korzystne dla beneficjentów, a w konsekwencji obejść reguły dotyczące ustalania opłat za uwolniony dostęp do pętli lokalnej na podstawie kosztów. Z drugiej strony gdyby podstawa obliczania kosztów była wyłącznie oparta na kosztach poniesionych w przeszłości — co, w zależności od wieku sieci, mogłoby ewentualnie doprowadzić do uwzględnienia niemalże zamortyzowanej sieci i tym samym do bardzo niskiej ceny — notyfikowany operator znalazłby się w niczym nieuzasadnionej niekorzystnej sytuacji, czemu rozporządzenie nr 2887/2000 ma właśnie zapobiegać. (por. pkt 86, 98, 104, 108, 109, 119; pkt 2 sentencji)

Na podstawie art. 4 ust. 2 lit. b) rozporządzenia nr 2887/2000 w sprawie uwolnionego dostępu do pętli lokalnej krajowy organ regulacyjny może żądać od notyfikowanego operatora przedstawienia stosownych informacji na temat dokumentów uzasadniających koszty uwzględnione w ramach stosowania zasady ustalania opłat za uwolniony dostęp do pętli lokalnej na podstawie kosztów. Jako że prawo wspólnotowe nie zawiera żadnego przepisu dotyczącego podlegających sprawdzeniu dokumentów księgowych, jedynie do krajowych organów regulacyjnych należy sprawdzenie zgodnie z mającym zastosowanie prawem, czy przedłożone dokumenty są najbardziej odpowiednie dla potrzeb księgowania kosztów. W braku wskazówek, które pozwalałyby na ustalenie w sposób wymagany prawem, że prawodawca wspólnotowy opowiedział się za wstępującym lub zstępującym modelem księgowym, jedynie do krajowych organów regulacyjnych należy dokonanie na podstawie mającego zastosowanie prawa wyboru w przedmiocie użycia metod księgowania kosztów, które w zależności od konkretnego przypadku wydają się im najbardziej odpowiednie. W rezultacie prawo wspólnotowe nie wyklucza, że w ramach stosowania zasady ustalania opłat za uwolniony dostęp do pętli lokalnej na podstawie kosztów w przypadku braku kompletnych i zrozumiałych dokumentów księgowych krajowe organy regulacyjne ustalą koszty w oparciu o analityczny wstępujący lub zstępujący model kosztów. (por. pkt 127, 131, 132, 134; pkt 3, 4 sentencji)

Przyznana państwom członkowskim w art. 1 ust. 4 rozporządzenia nr 2887/2000 w sprawie uwolnionego dostępu do pętli lokalnej możliwość wydania szczegółowych przepisów krajowych nie może doprowadzić do tego, iż zasada ustalania opłat za uwolniony dostęp do pętli lokalnej na podstawie kosztów, tak jak została ona wyrażona w art. 3 ust. 3 tego rozporządzenia, nie będzie miała zastosowania. To uprawnienie do utrzymania lub wprowadzenia środków zawierających bardziej szczegółowe przepisy upoważnia państwa członkowskie do przewidzenia w ich prawie krajowym przepisów, które konkretyzują zasadę ustalania opłat za uwolniony dostęp do pętli lokalnej na podstawie kosztów, w ramach zakresu uznania, jakim dysponują one w tej materii, przy czym ten zakres uznania nie może w każdym razie stanowić odstępstwa od zasad i granic określonych w art. 1 ust. 4 wspomnianego rozporządzenia. (por. pkt 143, 146, 150; pkt 5 sentencji)

Z przepisów art. 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 2887/2000 w sprawie uwolnionego dostępu do pętli lokalnej wynika, że przy badaniu opłat notyfikowanych operatorów za uwolniony dostęp do ich pętli lokalnej w świetle zasady ustalania cen wyrażonej w art. 3 ust. 3 tego rozporządzenia krajowe organy regulacyjne dysponują daleko sięgającym uprawnieniem, które obejmuje ocenę różnych aspektów tych opłat, w tym zmianę cen, a zatem proponowanych opłat. To daleko sięgające uprawnienie odnosi się również do kosztów poniesionych przez notyfikowanych operatorów, takich jak odsetki od zainwestowanego kapitału i amortyzacja środków trwałych, podstawy obliczania tych kosztów, jak i modeli księgowania tych kosztów. (por. pkt 159; pkt 6 sentencji)

W ramach autonomii proceduralnej, jaką dysponują państwa członkowskie, jedynie do nich należy określenie — przy poszanowaniu zasad równoważności i skuteczności ochrony sądowej — właściwego sądu, rodzaju postępowania i tym samym sposobu kontroli sądowej decyzji krajowych organów regulacyjnych dotyczących zatwierdzenia opłat notyfikowanych operatorów za uwolniony dostęp do ich pętli lokalnej. W tych okolicznościach sąd krajowy musi zapewnić, że wynikające z rozporządzenia nr 2887/2000 w sprawie uwolnionego dostępu do pętli lokalnej zobowiązania odnoszące się do uwolnionego dostępu do pętli lokalnej są faktycznie przestrzegane w sposób zgodny z zasadą ustalania cen wyrażoną w art. 3 ust. 3 tego rozporządzenia, i to na przejrzystych, uczciwych i niedyskryminacyjnych warunkach. (por. pkt 170; pkt 7 sentencji)

Artykuł 4 ust. 1 rozporządzenia nr 2887/2000 w sprawie uwolnionego dostępu do pętli lokalnej w związku z art. 5a ust. 3 dyrektywy 90/387 w sprawie ustanowienia rynku wewnętrznego dla usług telekomunikacyjnych poprzez wdrożenie zasady otwartej sieci, zmienionej dyrektywą 97/51, wymaga, by sądy krajowe interpretowały i stosowały wewnątrzkrajowe przepisy proceduralne regulujące wniesienie środków zaskarżenia w taki sposób, żeby decyzja krajowego organu regulacyjnego dotycząca zatwierdzenia opłat za uwolniony dostęp do pętli lokalnej mogła zostać zaskarżona na drodze sądowej nie tylko przez przedsiębiorstwo będące adresatem takiej decyzji, lecz również przez beneficjentów w rozumieniu tego rozporządzenia, na których prawa taka decyzja może ewentualnie wpłynąć. (por. pkt 178; pkt 8 sentencji)