POSTANOWIENIE TRYBUNAŁU (dziesiąta izba)

z dnia 17 stycznia 2023 r.( )

Odesłanie prejudycjalne – Artykuł 53 § 2 i art. 94 regulaminu postępowania przed Trybunałem – Wymóg wskazania przyczyn uzasadniających potrzebę udzielenia odpowiedzi przez Trybunał – Brak dostatecznych wyjaśnień – Oczywista niedopuszczalność

W sprawie C‑410/22

mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Sąd Okręgowy w Słupsku, Wydział I Cywilny (Polska) postanowieniem z dnia 17 września 2021 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 20 czerwca 2022 r., w postępowaniu:

KL, reprezentowany przez przedstawicieli ustawowych IJ i GE,

NP, reprezentowana przez przedstawicieli ustawowych IJ i GE,

RS,

UP,

VT,

XZ,

YU,

Powszechna Kasa Oszczędności Bank Polski S.A.

przeciwko

Skarbowi Państwa – Sądowi Okręgowemu w Koszalinie, Sądowi Rejonowemu w Szczecinku,

Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym w Szczecinku Krzysztofowi Robertowi Wisłockiemu,

Powszechnej Kasie Oszczędności Bankowi Polskiemu S.A.,

CP,

SQ,

przy udziale:

Rzecznika Praw Obywatelskich,

TRYBUNAŁ (dziesiąta izba),

w składzie: D. Gratsias, prezes izby, I. Jarukaitis (sprawozdawca) i Z. Csehi, sędziowie,

rzecznik generalny: A. Collins,

sekretarz: A. Calot Escobar,

podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy w drodze postanowienia z uzasadnieniem zgodnie z art. 53 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem,

wydaje następujące

Postanowienie

1 Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE i art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”).

2 Wniosek ten został złożony w ramach sporów pomiędzy KL i NP, reprezentowanymi przez przedstawicieli ustawowych IJ i GE, RS, UP, VT, XZ, YU i Powszechną Kasą Oszczędności Bankiem Polskim S.A. a Skarbem Państwa – Sądem Okręgowym w Koszalinie, Sądem Rejonowym w Szczecinku, Komornikiem Sądowym przy Sądzie Rejonowym w Szczecinku Krzysztofem Robertem Wisłockim, Powszechną Kasą Oszczędności Bankiem Polskim S.A., CP, SQ i Rzecznikiem Praw Obywatelskich.

Ramy prawne

Prawo Unii

3 Artykuł 94 regulaminu postępowania przed Trybunałem stanowi:

„Poza sformułowaniem pytań skierowanych do Trybunału wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym zawiera:

a) zwięzłe omówienie przedmiotu sporu oraz istotnych okoliczności faktycznych sprawy, jakie ustalił sąd odsyłający, lub co najmniej wskazanie okoliczności faktycznych, na jakich oparte są pytania;

b) treść przepisów krajowych mogących mieć zastosowanie w sprawie oraz, w stosownym przypadku, wskazanie istotnego dla sprawy orzecznictwa sądów krajowych;

c) omówienie powodów, dla których sąd odsyłający rozpatruje kwestię wykładni lub ważności określonych przepisów prawa Unii Europejskiej, jak również związku, jaki dostrzega on między tymi przepisami a uregulowaniami krajowymi, które znajdują zastosowanie w postępowaniu głównym”.

Prawo krajowe

4 Artykuł 3271 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 1805), w wersji mającej zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (zwanej dalej „kodeksem postępowania cywilnego”), stanowi:

„Uzasadnienie wyroku powinno zawierać:

1) wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, obejmującej ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej;

2) wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa”.

5 Artykuł 386 kodeksu postępowania cywilnego stanowi:

„§ 1. W razie uwzględnienia apelacji sąd drugiej instancji zmienia zaskarżony wyrok i orzeka co do istoty sprawy.

§ 2. W razie stwierdzenia nieważności postępowania sąd drugiej instancji uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazuje sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

§ 3. Jeżeli pozew ulega odrzuceniu albo zachodzi podstawa do umorzenia postępowania, sąd drugiej instancji uchyla wyrok oraz odrzuca pozew lub umarza postępowanie.

§ 4. Poza wypadkami określonymi w § 2 i 3 sąd drugiej instancji może uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania tylko w razie nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości.

[…]

§ 6. Ocena prawna wyrażona w uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji wiąże zarówno sąd, któremu sprawa została przekazana, jak i sąd drugiej instancji, przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Nie dotyczy to jednak przypadku, gdy nastąpiła zmiana stanu prawnego lub faktycznego, albo po wydaniu wyroku sądu drugiej instancji Sąd Najwyższy [(Polska)] w uchwale rozstrzygającej zagadnienie prawne wyraził odmienną ocenę prawną”.

Postępowania główne i pytania prejudycjalne

6 Z postanowienia odsyłającego wynika, że kilka wyroków wydanych w pierwszej instancji przez Sąd Okręgowy w Słupsku, Wydział I Cywilny (Polska), który jest sądem odsyłającym, zostało uchylonych przez właściwy sąd apelacyjny ze względu na niespełnienie wymogów określonych w art. 3271 § 1 kodeksu postępowania cywilnego dotyczących treści uzasadnienia wyroku. W szczególności sąd apelacyjny stwierdził, że uzasadnienie tych wyroków obarczone było na tyle poważnymi uchybieniami, że niemożliwa stała się kontrola tych wyroków przez sąd wyższej instancji.

7 Ponieważ sprawy w postępowaniu głównym zostały przekazane sądowi odsyłającemu zgodnie z art. 386 § 4 kodeksu postępowania cywilnego, sąd ten zauważa, że na podstawie tego przepisu sąd drugiej instancji może uchylić wyrok sądu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania „tylko w razie nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości”.

8 Podkreśla on, że w przeszłości tendencja polskich sądów drugiej instancji polegała na przyjmowaniu bardzo szerokiej wykładni tego przepisu, tak że uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd pierwszej instancji stało się zasadą, a badanie sprawy co do istoty przez sąd drugiej instancji stanowiło wyjątek. Z tego względu polski ustawodawca dokonał nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego i wprowadził sprawowaną przez Sąd Najwyższy kontrolę orzeczeń drugiej instancji przekazujących sprawy do ponownego rozpoznania sądom pierwszej instancji.

9 Jednakże pomimo tej reformy kodeksu postępowania cywilnego polskie sądy drugiej instancji stały na stanowisku, że mogą nadal przekazywać sprawy do ponownego rozpoznania sądom pierwszej instancji, jeżeli treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie pozwala na odtworzenie okoliczności faktycznych i prawnych leżących u podstaw rozumowania sądu pierwszej instancji.

10 Sąd odsyłający zastanawia się zatem, czy praktyka ta jest zgodna ze standardami sprawowania wymiaru sprawiedliwości w Unii Europejskiej.

11 W tych okolicznościach Sąd Okręgowy w Słupsku, Wydział I Cywilny postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

„1) Czy art. 47 [karty], […] w związku z [art.] 19 ust. 1 akapit drugi [TUE] sprzeciwia się [takiej] wykładni art. 386 § 4 kodeksu postępowania cywilnego […], by stanowił on podstawę uchylenia wyroku ze względu na uznanie przez sąd [drugiej] instancji, że uzasadnienie uniemożliwia kontrolę orzeczenia?

2) Jakie są skutki przeprowadzenia wskazanej wykładni, w tym czy wówczas sąd [pierwszej] instancji jest związany wyrokiem sądu [drugiej] instancji, czy pierwszeństwo art. 47 [karty] usuwa związanie art. 386 § 6 [kodeksu postępowania cywilnego]?”.

W przedmiocie dopuszczalności wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym

12 Zgodnie z art. 53 § 2 regulaminu postępowania, jeżeli wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest oczywiście niedopuszczalny, Trybunał, po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, może w każdej chwili wydać postanowienie z uzasadnieniem, bez dalszych czynności procesowych.

13 W niniejszej sprawie należy zastosować ów przepis.

14 Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału, procedura ustanowiona w art. 267 TFUE jest instrumentem współpracy między Trybunałem a sądami krajowymi, dzięki któremu Trybunał dostarcza sądom krajowym elementów wykładni prawa Unii, które są im niezbędne do rozstrzygnięcia zawisłych przed nimi sporów (wyrok z dnia 26 marca 2020 r., Miasto Łowicz i Prokurator Generalny, C‑588/18 i C‑563/18, EU:C:2020:234, pkt 44 i przytoczone tam orzecznictwo).

15 Skoro postanowienie odsyłające służy za podstawę tego postępowania, to sąd krajowy powinien określić w samym postanowieniu odsyłającym ramy faktyczne i prawne sporu w postępowaniu głównym oraz udzielić niezbędnych wyjaśnień dotyczących powodów wyboru przepisów prawa Unii, o których wykładnię się zwraca, a także związku, jaki dostrzega on pomiędzy tymi przepisami a przepisami krajowymi znajdującymi zastosowanie w sprawie [zob. podobnie wyrok z dnia 4 czerwca 2020 r., C.F. (Kontrola podatkowa), C‑430/19, EU:C:2020:429, pkt 23 i przytoczone tam orzecznictwo].

16 W tym względzie należy również podkreślić, że informacje zawarte w postanowieniach odsyłających mają pozwolić, po pierwsze, Trybunałowi na udzielenie użytecznej odpowiedzi na pytania zadane przez sąd krajowy oraz, po drugie, rządom państw członkowskich i innym zainteresowanym podmiotom na wykonanie przysługującego im prawa do przedstawienia uwag zgodnie z art. 23 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Do Trybunału należy czuwanie, aby prawo to było zapewnione, przy uwzględnieniu faktu, że na mocy wymienionego przepisu zainteresowani są powiadamiani jedynie o postanowieniach odsyłających (zob. podobnie wyrok z dnia 2 września 2021 r., Irish Ferries, C‑570/19, EU:C:2021:664, pkt 134 i przytoczone tam orzecznictwo).

17 Te kumulatywne wymogi dotyczące treści postanowienia odsyłającego są przedstawione w wyraźny sposób w art. 94 regulaminu postępowania, z którym, w ramach współpracy ustanowionej w art. 267 TFUE, sąd odsyłający powinien być zapoznany i którego powinien skrupulatnie przestrzegać (postanowienie z dnia 3 lipca 2014 r., Talasca, C‑19/14, EU:C:2014:2049, pkt 21; a także wyrok z dnia 9 września 2021 r., Toplofikatsia Sofia i in., C‑208/20 i C‑256/20, EU:C:2021:719, pkt 20 i przytoczone tam orzecznictwo). Są one ponadto przypomniane w pkt 13, 15 i 16 zaleceń Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dla sądów krajowych dotyczących składania wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym (Dz.U. 2019, C 380, s. 1).

18 W niniejszej sprawie postanowienie odsyłające w oczywisty sposób nie spełnia wymogów ustanowionych w art. 94 lit. c) regulaminu postępowania.

19 Poprzez swoje dwa pytania prejudycjalne sąd odsyłający zmierza bowiem w istocie do ustalenia, po pierwsze, czy art. 19 TUE i art. 47 karty należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którą sąd drugiej instancji może uchylić wyrok sądu pierwszej instancji i przekazać mu sprawę do ponownego rozpoznania, jeżeli stwierdzi, że uzasadnienie tego wyroku uniemożliwia jego kontrolę, i po drugie, czy sąd pierwszej instancji, któremu sprawa została przekazana, jest związany orzeczeniem drugiej instancji lub czy art. 47 karty pozwala sądowi pierwszej instancji na odstąpienie od oceny prawnej zawartej w tym orzeczeniu.

20 Jednakże sąd odsyłający odwołuje się do art. 19 TUE i art. 47 karty, ograniczając się do ich powołania, dopiero w ramach przedstawienia ram prawnych i w treści pytań prejudycjalnych. O ile w uzasadnieniu wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym sąd odsyłający przedstawia treść przepisów krajowych mających zastosowanie do sporów w postępowaniach głównych oraz ich ewolucję, w tym w świetle polskiego orzecznictwa i doktryny, o tyle nie uściśla on związku, jaki dostrzega między tymi przepisami a art. 19 TUE lub art. 47 karty.

21 W tych okolicznościach należy stwierdzić, że sąd odsyłający nie przedstawił w sposób wystarczająco jasny i precyzyjny powodów, dla których powziął wątpliwości w przedmiocie wykładni art. 19 TUE i art. 47 karty, ani związku między tymi przepisami a przepisami krajowymi, które znajdują zastosowanie w sporach postępowaniu głównym, w związku z czym Trybunał nie może dokonać oceny, w jakim zakresie odpowiedź na zadane pytania jest niezbędna do wydania przez ten sąd orzeczenia.

22 Mając na uwadze całość powyższych rozważań, należy stwierdzić, na podstawie art. 53 § 2 regulaminu postępowania, że niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest oczywiście niedopuszczalny.

23 Należy jednak przypomnieć, że sąd odsyłający zachowuje możliwość przedłożenia nowego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, dostarczając Trybunałowi wszystkich informacji umożliwiających mu wydanie orzeczenia (zob. podobnie wyrok z dnia 11 września 2019 r., Călin, C‑676/17, EU:C:2019:700, pkt 41 i przytoczone tam orzecznictwo).

W przedmiocie kosztów

24 Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach.

Z powyższych względów Trybunał (dziesiąta izba) postanawia, co następuje:

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Sąd Okręgowy w Słupsku, Wydział I Cywilny (Polska) postanowieniem z dnia 17 września 2021 r. jest oczywiście niedopuszczalny

Podpisy