OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

MICHALA BOBEKA

przedstawiona w dniu 27 października 2016 r. ( 1 )

Sprawa C‑640/15

Minister for Justice and Equality

przeciwko

Tomasowi Vilkasowi

[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Court of Appeal (sąd apelacyjny, Irlandia)]

„Europejski nakaz aresztowania — Terminy przekazania osoby, której dotyczy wniosek — Przekazanie udaremnione przez okoliczności niezależne od któregokolwiek z państw członkowskich — Siła wyższa — Zachowanie osoby — Możliwość ustalenia nowej daty przekazania więcej niż jeden raz — Przesłanki — Artykuł 6 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej — Nowe, zaistniałe ponownie lub utrzymujące się okoliczności niezależne od państw członkowskich”

1. W filmie „Zdążyć przed północą”, który wszedł na ekrany w 1988 r., Robert de Niro gra łowcę nagród, którego zadaniem jest dostarczenie z powrotem do Los Angeles byłego księgowego mafii, zbiegłego po zwolnieniu za kaucją. Po zatrzymaniu księgowego w Nowym Jorku wchodzą oni na pokład samolotu lecącego lotem komercyjnym. Jednak przed startem księgowy staje się rozdrażniony i agresywny. Pilot każe im opuścić samolot. Zmuszeni są wobec tego do udania się w zamian w długą podróż do Los Angeles drogą lądową, przy czym plakat z filmu nieco zaskakująco obiecuje, że „może to być początek pięknej przyjaźni” ( 2 ).

2. Dla Tomasa Vilkasa, będącego w niniejszej sprawie drugą stroną postępowania, analogia z filmem, jeśli można ją w ogóle wywieść, zdaje się kończyć na pierwszym etapie: wykluczenia z lotu komercyjnego z powodu agresywnego zachowania podczas procedury przekazania z jednego państwa członkowskiego do drugiego. Z drugiej strony wydaje się, że ta właśnie scena została powtórzona dwukrotnie.

3. Wobec T. Vilkasa władze litewskie wydały dwa europejskie nakazy aresztowania (zwane dalej „ENA”). Organ sądowy wykonujący nakaz w Irlandii wyraził zgodę na przekazanie. Ustalono, że nastąpi ono lotem komercyjnym. Jednak w wyznaczonym dniu T. Vilkas stał się rozdrażniony i agresywny oraz odmówił wejścia do samolotu. W rezultacie pilot odmówił przyjęcia go na pokład. Dwa tygodnie później, z powodu podobnych wydarzeń, nie powiodła się także druga próba przekazania. Przekazanie ponownie zostało udaremnione wskutek agresywnego zachowania T. Vilkasa.

4. Wobec powyższego Court of Appeal (sąd apelacyjny, Irlandia), będący w niniejszej sprawie sądem odsyłającym, występuje o wskazówki dotyczące interpretacji art. 23 decyzji ramowej Rady 2002/584/WSiSW z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi ( 3 ). Sąd odsyłający zwraca się do Trybunału z pytaniem, czy art. 23 decyzji ramowej zezwala na ustalenie nowego terminu przekazania osoby, której dotyczy wniosek, więcej niż jeden raz, a jeśli tak, to w jakich okolicznościach. Zwrócono się zatem do Trybunału o przeanalizowanie, czy art. 23 ust. 3 może być stosowany kilkukrotnie oraz jakie sytuacje należy uznać na mocy tego przepisu za „okoliczności niezależne” od któregokolwiek z państw członkowskich.

I – Ramy prawne

A – Prawo Unii

5. Artykuł 23 decyzji ramowej, zatytułowany „Terminy przekazania” stanowi: „1. Osoba, której dotyczy wniosek, zostaje przekazana tak szybko, jak to możliwe, w dniu uzgodnionym przez zainteresowane organy. 2. Osoba ta zostaje przekazana najpóźniej po upływie 10 dni od daty wydania prawomocnej decyzji w sprawie wykonania europejskiego nakazu aresztowania. 3. Jeśli przekazanie osoby, której dotyczy wniosek, w terminie ustanowionym w ust. 2 udaremniają okoliczności niezależne od któregokolwiek z państw członkowskich, wykonujące i wydające nakaz organy sądowe niezwłocznie porozumiewają się ze sobą i ustalają nowy termin przekazania. W takim przypadku przekazanie ma miejsce w ciągu 10 dni od w ten sposób uzgodnionej nowej daty. 4. Wyjątkowo przekazanie może być czasowo odroczone z ważnych przyczyn natury humanitarnej, na przykład gdy zachodzą poważne podstawy do przypuszczenia, że zagrozi to w sposób ewidentny życiu lub zdrowiu osoby, której dotyczy wniosek. Wykonanie europejskiego nakazu aresztowania ma miejsce w terminie możliwie najkrótszym po ustąpieniu tych podstaw. Wykonujący nakaz organ sądowy niezwłocznie powiadamia wydający nakaz organ sądowy o ustaleniu nowej daty przekazania. W takim przypadku przekazanie ma miejsce w ciągu 10 dni od w ten sposób uzgodnionej nowej daty. 5. Po upłynięciu terminów określonych w ust. 2–4 osoba nadal przebywająca w areszcie powinna zostać zwolniona”.

B – Prawo irlandzkie

6. Terminy przekazania określa sekcja 16 podsekcje od 3 do 5A European Arrest Warrant Act 2003 (ustawy o europejskim nakazie aresztowania z 2003 r.), która według sądu odsyłającego transponuje art. 23 decyzji ramowej. Istotne dla niniejszej sprawy przepisy brzmią następująco: „Sekcja 16 […] (3) Z zastrzeżeniem przepisów sekcji 18 postanowienie wydane na podstawie podsekcji 1 lub 2 staje się prawomocne po upływie 15 dni od dnia wydania postanowienia lub wcześniejszej daty określonej przez High Court na wniosek krajowego organu centralnego i za zgodą osoby, której dotyczy nakaz. (3A) Z zastrzeżeniem przepisów podsekcji 5 i 6 osoba, której dotyczy aktualnie obowiązujące postanowienie wydane na podstawie podsekcji 1 lub 2, powinna zostać przekazana państwu wydania nakazu nie później niż w terminie 10 dni od dnia uprawomocnienia się postanowienia zgodnie z podsekcją 3. (4) Wydając postanowienie na podstawie podsekcji 1 lub 2, High Court, o ile nie odroczy przekazania na podstawie sekcji 18: […] (b) wydaje postanowienie o umieszczeniu takiej osoby w areszcie […] na okres nie dłuższy niż 25 dni w oczekiwaniu na wykonanie postanowienia; oraz (c) zarządza ponowne doprowadzenie osoby przed High Court, (i) jeśli nie została ona przekazana przed upływem terminu na przekazanie określonego zgodnie z podsekcją 3A – w możliwie najkrótszym czasie po jego upływie, lub (ii) jeśli krajowy organ centralny przypuszcza, że z powodu okoliczności niezależnych od państwa [irlandzkiego] lub państwa wydania nakazu osoba ta nie zostanie przekazana w terminie, o którym mowa w ppkt (i) – przed upływem tego terminu. (5) W przypadku doprowadzenia osoby przed High Court zgodnie z podsekcją 4 lit. c) High Court: (a) jeśli ustali, że z powodu okoliczności niezależnych od państwa [irlandzkiego] lub państwa wydania nakazu, osoba ta nie została przekazana w terminie określonym w podsekcji 3A lub, stosownie do okoliczności, nie zostanie przekazana (i) w porozumieniu z organem sądowym wydającym nakaz, ustala nowy termin przekazania takiej osoby, oraz (ii) wydaje postanowienie o umieszczeniu jej w areszcie […] na okres nie dłuższy niż 10 dni od dnia określonego na podstawie ppkt (i), do czasu przekazania. oraz (b) w każdym innym przypadku – zarządza zwolnienie takiej osoby. (5A) Osobę, wobec której wydano aktualnie obowiązujące postanowienie zgodnie z podsekcją 5 lit. a), (a) przekazuje się państwu wydania nakazu nie później niż 10 dni od dnia uprawomocnienia się postanowienia, lub (b) jeśli przekazanie na podstawie lit. a) nie zostało dokonane, zwalnia się. […]”.

II – Okoliczności sprawy, pytania prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem

7. W dniu 9 lipca 2015 r. High Court (Irlandia), działając jako organ sądowy wykonujący nakaz, wydał dwa postanowienia o przekazaniu T. Vilkasa (drugiej strony postępowania) Republice Litewskiej. Postanowienia te zostały wydane w celu wykonania dwóch europejskich nakazów aresztowania wydanych przez sąd litewski (organ sądowy wydający nakaz). Zgodnie z krajowym prawem procesowym postanowienia te stały się prawomocne w dniu 24 lipca 2015 r.

8. Na mocy sekcji 16 podsekcja 3A European Arrest Warrant Act 2003 irlandzki organ centralny (Minister for Justice and Equality, będący w niniejszej sprawie „stroną wnoszącą środek zaskarżenia”) jest zobowiązany przekazać T. Vilkasa państwu wydania nakazu „nie później niż 10 dni” po uprawomocnieniu się postanowień. W niniejszej sprawie oznaczało to, że miało to nastąpić nie później niż 3 sierpnia 2015 r. Wspólnie z władzami litewskimi poczynione zostały ustalenia, że przekazanie nastąpi lotem komercyjnym w dniu 31 lipca 2015. Jednak w tym dniu T. Vilkas odmówił wejścia na pokład samolotu. Stał się tak bardzo rozdrażniony i agresywny, że pilot tego lotu odmówił przyjęcia go na pokład.

9. Poczyniono zatem nowe ustalenia dotyczące przekazania T. Vilkasa. High Court wyznaczył datę na 6 sierpnia 2015 r. i osadził go w areszcie. W dniu 13 sierpnia 2015 r. podjęto drugą próbę przekazania, ponownie lotem komercyjnym. Także tym razem wskutek zachowania T. Vilkasa jego przekazanie zostało udaremnione.

10. Strona wnosząca środek zaskarżenia skontaktowała się niezwłocznie z władzami litewskimi w celu ustalenia nowej daty przekazania. Wobec zachowania T. Vilkasa w przeszłości tym razem zaproponowano, aby przetransportować go do Europy kontynentalnej drogą morską i następnie lądem na Litwę. Organizacja tego rodzaju transportu była bardziej skomplikowana, wobec czego, z zastrzeżeniem wyrażenia zgody przez High Court, nową datę przekazania wyznaczono na 15 września 2015 r.

11. W dniu 14 sierpnia 2015 r., dokonując wykładni sekcji 16 podsekcje od 3 do 5A European Arrest Warrant Act 2003, High Court uznał, że nie jest właściwy do rozpatrzenia wniosku o wyznaczenie nowej daty przekazania. Wniosek został oddalony, a T. Vilkas zwolniony z aresztu. Irlandzki organ centralny odwołał się od tej decyzji do sądu odsyłającego – Court of Appeal (sądu apelacyjnego, Irlandia). Sąd odsyłający uważa natomiast za niezbędną dla wyjaśnienia sekcji 16 podsekcje od 3 do 5A European Arrest Warrant Act 2003 pomoc Trybunału wobec tego, że przepisy te transponują art. 23 decyzji ramowej.

12. W tych okolicznościach Court of Appeal (sąd apelacyjny, Irlandia) postanowił zawiesić postępowanie i skierować do Trybunału następujące pytania prejudycjalne: „1) Czy art. 23 decyzji ramowej dopuszcza możliwość ustalenia lub zezwala na ustalenie nowego terminu przekazania więcej niż jeden raz? 2) W razie udzielenia na pytanie pierwsze odpowiedzi twierdzącej – czy ponowne ustalenie nowego terminu przekazania jest możliwe w razie wystąpienia którejkolwiek z poniższych sytuacji (łącznie lub oddzielnie), tj. gdy przekazanie osoby, której dotyczy wniosek, w terminie ustanowionym art. 23 w ust. 2 decyzji ramowej zostało udaremnione przez okoliczności niezależne od któregokolwiek z państw członkowskich, wskutek czego ustalony został nowy termin przekazania, i zostało stwierdzone, że okoliczności te: (i) mają charakter trwały; lub (ii) ustały, a następnie zaistniały ponownie; lub (iii) ustały, ale zaistniały inne okoliczności, które udaremniły lub mogą udaremnić przekazanie osoby, której dotyczy wniosek, w wymaganym terminie wynikającym z ustalenia nowej daty przekazania?”.

13. Postanowieniem z dnia 24 listopada 2015 r. sąd odsyłający wystąpił do Trybunału o zastosowanie w niniejszej sprawie trybu przyspieszonego na podstawie art. 105 § 1 regulaminu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości. Postanowieniem prezesa Trybunału z dnia 23 grudnia 2015 r. wniosek ten został oddalony ( 4 ).

14. Uwagi na piśmie zostały przedstawione przez T. Vilkasa, Irlandię, rządy francuski, litewski, austriacki, polski i Zjednoczonego Królestwa oraz Komisję. Tomas Vilkas, Irlandia, rządy litewski i Zjednoczonego Królestwa oraz Komisja przedstawiły argumenty ustnie na rozprawie, która odbyła się w dniu 20 lipca 2016 r.

III – Analiza

15. Przez pytanie pierwsze Court of Appeal (sąd apelacyjny, Irlandia) zwraca się do Trybunału o rozstrzygnięcie, czy art. 23 decyzji ramowej pozwala na ustalenie nowego terminu przekazania więcej niż jeden raz. Drugie pytanie koncentruje się na wykładni art. 23 ust. 3 decyzji ramowej i dotyczy wykładni „okoliczności niezależnych od któregokolwiek z państw członkowskich”.

A – Pytanie pierwsze: ustalenie nowego terminu przekazania więcej niż jeden raz

16. Sąd odsyłający zwrócił się z pytaniem pierwszym zasadniczo w odniesieniu do art. 23 decyzji ramowej. Dwa ustępy tego przepisu – art. 23 ust. 3 i 4 decyzji ramowej – dopuszczają ustalenie nowego terminu przekazania w szczególnych okolicznościach po upływie okresu 10 dni od daty wydania prawomocnej decyzji w sprawie wykonania ENA zgodnie z art. 23 ust. 2. Artykuł 23 ust. 3 dopuszcza możliwość ustalenia nowego terminu przekazania, jeśli przekazanie w terminie ustanowionym w art. 23 ust. 2 zostało udaremnione przez okoliczności niezależne od któregokolwiek z państw członkowskich. Przepis ten ma znaczenie w niniejszej sprawie.

17. W pierwszej części niniejszej opinii rozpatrzę art. 23 ust. 3 z perspektywy językowej, systemowej i celowościowej. Ponieważ wykładnia tego przepisu ma bezpośredni wpływ na możliwość pozostawienia w areszcie tymczasowym osoby, której dotyczy wniosek, zbadam następnie zgodność proponowanego podejścia z prawem podstawowym do wolności, o którym mowa w art. 6 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”).

1. Wykładnia językowa art. 23 ust. 3

18. Zdaniem T. Vilkasa jednoznaczne brzmienie art. 23 uniemożliwia ustalenie nowego terminu przekazania więcej niż jeden raz. Komisja i wszystkie państwa członkowskie, które przedstawiły uwagi na piśmie, są jednak innego zdania.

19. Po pierwsze należy podkreślić, że brzmienie art. 23 decyzji ramowej nie ogranicza w żaden sposób liczby prób przekazania. Treść tego przepisu, a także jego tytuł odnoszą się jedynie do terminów skutecznego przekazania.

20. Opierając się zatem na samym brzmieniu tego przepisu, należy przyjąć logiczną konkluzję, że nic w art. 23 nie stoi na przeszkodzie więcej niż jednej próbie przekazania w ramach maksymalnych terminów przekazania ustanowionych w ust. 2–4, o ile jest to praktycznie możliwe.

21. Po drugie wbrew temu, co twierdzi T. Vilkas, odniesienie do „terminu ustanowionego w ust. 2” zawarte w art. 23 ust. 3 nie wyłącza wyraźnie możliwości ustalenia nowej daty przekazania więcej niż jeden raz.

22. Tomas Vilkas utrzymuje, że sformułowanie „termin ustanowiony w ust. 2” odnosi się do ustalonego terminu, którego bieg rozpoczyna się w dniu wydania prawomocnej decyzji w sprawie wydania ENA. Tym samym art. 23 ust. 3 pozwalałby na ustalenie tylko jednej nowej daty przekazania.

23. Nie zgadzam się z tym poglądem. Jak zauważyły Komisja i rząd polski, odniesienie do „terminu ustanowionego w ust. 2” zawarte w art. 23 ust. 3, z uwagi na swoją niejednoznaczność, może być rozumiane w różny sposób.

24. Według Komisji sformułowanie „termin ustanowiony w ust. 2” może być rozumiane jako odnoszące się do długości tego terminu: 10 dni. Taka interpretacja, z którą zgadza się Irlandia, zakłada, że po zaistnieniu po raz pierwszy „okoliczności niezależnych od któregokolwiek z państw członkowskich” ustalenie nowej daty przekazania powodowałoby rozpoczęcie biegu nowego terminu 10 dni. W przypadku zaś zaistnienia w czasie biegu tego terminu 10 dni nowych „okoliczności niezależnych […]”, istniałaby możliwość ustalenia nowej daty przekazania.

25. Możliwa jest też dalsza interpretacja: art. 23 ust. 3 decyzji ramowej dopuszcza wyjątek, jeśli przekazanie nie może zostać dokonane w terminie określonym w ust. 2. Oznacza to, że jakakolwiek nowa data przekazania wynikająca z ponownego zastosowania art. 23 ust. 3 także spełniałaby warunek, że przekazanie zostało udaremnione w pierwotnym terminie „ustanowionym w ust. 2”.

26. W moim przekonaniu odniesienie do „terminu ustanowionego w ust. 2” zawarte w art. 23 ust. 3 decyzji ramowej należy rozumieć w kontekście ogólnego podejścia przewidzianego w art. 23. Jak już zaznaczono, przepis ten reguluje terminy, a nie liczbę prób przekazania.

27. Tak czy inaczej, z alternatywnych wykładni proponowanych przez T. Vilkasa i Komisję wynika, że choć sformułowanie art. 23 ust. 3 wyraźnie sugeruje, iż odniesienie do „terminu ustanowionego w ust. 2” odnosi się raczej do terminów, a nie liczby prób, brzmienie tego przepisu nie jest jednoznaczne: konieczne jest zatem zbadanie kontekstu i celu tego przepisu.

2. Wykładnia systematyczna i celowościowa

28. Artykuł 23 ust. 3 stanowi wyjątek w zakresie art. 23. Jego celem jest regulacja tych konkretnych i określonych sytuacji, gdy przekazanie w „normalnych” terminach ustalonych w art. 23 ust. 2 zostało udaremnione przez „okoliczności niezależne od któregokolwiek z państw członkowskich”. Pozwala on na odstępstwo od normalnie sztywnych terminów w wąsko zdefiniowanych okolicznościach, które to okoliczności, tak jak w przypadku innych wyjątków zawartych w prawie, muszą być interpretowane ściśle.

29. Artykuł 23 ust. 3 decyzji ramowej jest więc mechanizmem zabezpieczającym, uwzględniającym złożoność procedur przekazania, które z definicji łączą się ze skomplikowaną organizacją podróży międzynarodowych. Podobne lub analogiczne wyjątki występują tradycyjnie w traktatach w sprawie ekstradycji ( 5 ). Artykuł 23 ust. 3 ma zatem na celu niedopuszczenie do udaremnienia ENA, na którego wykonanie wyraził już zgodę organ sądowy wykonujący nakaz, przez nadzwyczajne lub losowe zdarzenia spoza zakresu normalnego toku procedury. Wreszcie art. 23 ust. 3 służy zapobieganiu „przypadkowej” bezkarności ( 6 ).

30. W związku z powyższym, zgadzając się z rządem litewskim, uważam, że wyjątkowy charakter okoliczności powodujących stosowanie art. 23 ust. 3 sam stanowi argument przeciw przyjęciu założenia o ograniczeniu liczby dopuszczalnych ustaleń w kwestii nowej daty przekazania. Odmienna interpretacja grozi raczej absurdalnymi skutkami. W krańcowym przypadku, po fiasku próby przekazania spowodowanym wybuchem wulkanu i będącej jego skutkiem niemożności odbywania podróży lotniczych, ustalenia w przedmiocie drugiej próby mogłyby zostać udaremnione z powodu wystąpienia trzęsienia ziemi.

31. Ponadto, pozostając na poziomie systemowym, należy podkreślić, że art. 23 został umieszczony na samym końcu raczej skomplikowanej procedury przekazania ustanowionej w rozdziale 2 decyzji ramowej. Ma on zatem zastosowanie po tym, gdy wszystkie inne niezbędne kroki zostały już podjęte przez organ sądowy wykonujący nakaz, w tym decyzja o wykonaniu ENA na mocy art. 15. W przypadku ponownego zaistnienia „okoliczności niezależnych […]” wykładnia na mocy art. 23 ust. 3 uniemożliwiająca wyznaczenie nowej daty przekazania więcej niż jeden raz stałaby na przeszkodzie skuteczności całej procedury.

32. Komisja i państwa członkowskie, które złożyły uwagi na piśmie, powołują się także w szerokim zakresie na cele ogólne decyzji ramowej. Z orzecznictwa Trybunału wynika, że instrument ten ma na celu ułatwienie i przyspieszenie współpracy sądowej poprzez ustanowienie nowego, uproszczonego i skuteczniejszego systemu. W ten sposób decyzja ramowa ma przyczynić się do realizacji bardziej ogólnego celu Unii, którym jest „ustanowienie przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości w oparciu o wysoki stopień zaufania, jakie powinno istnieć pomiędzy państwami członkowskimi” ( 7 ). Cel przyspieszenia współpracy sądowej jest szczególnie widoczny w traktowaniu terminów na podjęcie decyzji dotyczących ENA ( 8 ) jak również terminów skutecznego przekazania.

33. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału, gdy możliwe są różne wykładnie, należy dać pierwszeństwo tej, która pozwoli na zapewnienie skuteczności przepisu i danego instrumentu prawnego ( 9 ). Wykładnia art. 23 ust. 3 decyzji ramowej pozwalająca na ustalenie nowej daty przekazania więcej niż jeden raz, jeśli spełnione są warunki przewidziane w tym przepisie, bez wątpienia realizuje cele decyzji ramowej polegające na ułatwieniu i przyspieszeniu współpracy sądowej.

3. Wniosek wstępny

34. Z przytoczonych powyżej powodów jestem zdania, że art. 23 ust. 3 decyzji ramowej należy interpretować jako zezwalający na ustalenie nowej daty przekazania więcej niż jeden raz.

35. Bezsprzecznie taka wykładnia wpływa także na możliwość zatrzymania w areszcie osoby, której dotyczy wniosek. Doraźne zastosowanie art. 23 ust. 3 decyzji ramowej zapobiega zastosowaniu art. 23 ust. 5, wymagającego zwolnienia osoby, której dotyczy wniosek, jeśli znajduje się ona w areszcie. Ponadto, jak słusznie stwierdziła Komisja w czasie rozprawy, i wbrew temu, co utrzymują rządy francuski i litewski, obowiązek zwolnienia osoby, której dotyczy wniosek, na podstawie art. 23 ust. 5 jest jednoznaczny z faktycznym i bezwarunkowym zwolnieniem, odmiennie niż w przypadku „zwolnienia tymczasowego” na mocy art. 12 decyzji ramowej. W związku z tym w przypadku zastosowania art. 23 ust. 5 wynikający z art. 12 decyzji ramowej obowiązek podjęcia niezbędnych środków, aby zapobiec ucieczce osoby, której dotyczy wniosek, nie może być utrzymany jedynie na podstawie ENA.

36. W ogólności zgadzam się z T. Vilkasem, że przepisy decyzji ramowej muszą być interpretowane z poszanowaniem prawa do wolności, o którym mowa w art. 6 karty ( 10 ). Jak stanowi art. 1 ust. 3 decyzji ramowej i co potwierdził Trybunał, instrument ten nie może skutkować modyfikacją obowiązku poszanowania praw fundamentalnych zawartych w karcie ( 11 ).

37. Zgadzam się jednak także z twierdzeniami Irlandii i rządu Zjednoczonego Królestwa, że interpretacja art. 23 ust. 3 decyzji ramowej pozwalająca na ustalenie nowej daty przekazania więcej niż jeden raz sama w sobie nie prowadzi do skutków sprzecznych z art. 6 karty. Przyczyna jest prosta. Artykuł 23 ust. 3 ani nie nakazuje pozbawiania wolności ani go nie reguluje ( 12 ). Decyzja ramowa celowo nie ingeruje w uprawnienia państw członkowskich do regulowania aresztowania tymczasowego poprzedzającego przekazanie. Przekazanie nie jest zależne od tego, czy osoba, której dotyczy wniosek, została tymczasowo aresztowana. Potwierdza to art. 12 decyzji ramowej, który stanowi, że w przypadku tymczasowego aresztowania danej osoby na podstawie ENA organ sądowy wykonujący nakaz podejmuje decyzję, czy osoba ta powinna pozostać w areszcie. Ponadto nawet jeśli w trakcie procedury przekazania organ sądowy wykonujący nakaz jest zobowiązany do podjęcia środków niezbędnych dla zapewnienia, że warunki materialne dla jej skutecznego przekazania pozostają spełnione ( 13 ), decyzja ramowa nie nakłada obowiązku zastosowania aresztu tymczasowego ani też nie reguluje jego długości czy warunków, które pozostają w gestii prawa krajowego ( 14 ).

4. Ograniczenia

38. Jednakże fakt, że sama decyzja ramowa nie reguluje tymczasowego aresztowania, nie oznacza, że nie istnieją ograniczenia związane z ewentualnym ponownym zastosowaniem art. 23 ust. 3 decyzji ramowej. Przeciwnie. Stosując art. 23 ust. 3, państwa członkowskie muszą przestrzegać dwojakiego rodzaju ograniczeń: po pierwsze, tych wewnętrznych zawartych w decyzji ramowej, a po drugie, zewnętrznych w stosunku do decyzji ramowej, wynikających z prawa podstawowego do wolności i bezpieczeństwa przewidzianego w art. 6 karty.

a) Ograniczenia ustanowione w decyzji ramowej

39. Kilka ograniczeń zawartych jest w samej decyzji ramowej.

40. Po pierwsze, ponowne zastosowanie art. 23 ust. 3 dopuszczalne jest jedynie w przypadku zaistnienia okoliczności niezależnych od któregokolwiek z państw członkowskich, rozumianych ściśle, o czym będzie mowa w odpowiedzi na drugie pytanie prejudycjalne.

41. Po drugie, państwa członkowskie podlegają nieodmiennie zawartemu w art. 23 ust. 1 obowiązkowi przekazania osoby, której dotyczy wniosek, tak szybko, jak to możliwe.

42. Po trzecie, możliwość ponownego zastosowania art. 23 ust. 3 pozostaje ograniczona ścisłymi terminami. Organ sądowy wykonujący nakaz jest zobowiązany skontaktować się niezwłocznie z organem sądowym wydającym nakaz i ustalić nową datę przekazania, od której termin 10 dni zaczyna biec ponownie.

43. Wreszcie, co najważniejsze, niedotrzymanie któregokolwiek z terminów, czy to przewidzianego w art. 23 ust. 2, czy też w art. 23 ust. 3 spowoduje natychmiastowe stosowanie art. 23 ust. 5, który nakazuje zwolnić z aresztu osobę, której dotyczy wniosek.

44. W związku z powyższym art. 23 ust. 3, ustanawiając ścisłe terminy służące przyspieszeniu współpracy sądowej, nakłada także obowiązek starannego działania. Jest to zgodne z art. 6 karty interpretowanym w związku z art. 5 ust. 1 lit. f) europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka (zwanej dalej „EKPC”). Terminy te, jak zauważono już w propozycji Komisji, mają na celu nie tylko przyspieszenie procedur w celu zwiększenia skuteczności współpracy sądowej i wzajemnego uznawania orzeczeń, ale są także powiązane z prawem stron do uzyskania wyroku w rozsądnym czasie ( 15 ). Jak twierdzi rząd polski, art. 23 ma także na celu ochronę osoby, której dotyczy wniosek, przed zbyt długim przetrzymywaniem w areszcie wskutek opóźnień w procedurze przekazania.

b) Ograniczenia wynikające z obowiązków w zakresie praw podstawowych

45. Podejmując decyzję o tymczasowym aresztowaniu w celu realizacji zobowiązań wynikających z decyzji ramowej, państwa członkowskie działają w zakresie stosowania prawa Unii. Są więc tym samym związane kartą na mocy jej art. 51 ust. 1.

46. W szczególności państwa członkowskie zobowiązane są do przestrzegania prawa do wolności i bezpieczeństwa, o którym mowa w art. 6 karty. Ponadto z art. 52 ust. 3 karty wynika, że w zakresie, w jakim zawiera ona prawa, które odpowiadają prawom zagwarantowanym w EKPC, ich znaczenie i zakres są takie same jak praw przyznanych przez tę konwencję ( 16 ). Wyjaśnienia dotyczące karty stanowią, że art. 6 karty odpowiada art. 5 EKPC ( 17 ). Na mocy art. 5 ust. 1 EKPC nikt nie może być pozbawiony wolności, z wyjątkiem szczególnych przypadków wymienionych w tym ustępie i w trybie ustanowionym przez prawo.

47. Mimo różnic w stosunku do tradycyjnych systemów ekstradycji ( 18 ), których zastąpienie ma na celu decyzja ramowa ( 19 ), uznaje się, że standardem ochrony mającym zastosowanie do poprzedzającego przekazanie tymczasowego aresztowania na podstawie ENA jest ten obowiązujący na mocy art. 5 ust. 1 lit. f) EKPC ( 20 ). Przepis ten dotyczy „zgodnego z prawem zatrzymania lub aresztowania […] osoby, przeciwko której toczy się postępowanie o […] ekstradycję”.

48. Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (zwanego dalej „ETPC”) odnoszące się do art. 5 ust. 1 lit. f) EKPC wymienia istotne wymogi dotyczące tymczasowego aresztowania poprzedzającego przekazanie na mocy art. 23 decyzji ramowej. Po pierwsze tymczasowe aresztowanie jest uzasadnione, tylko jeśli procedura prowadzona jest z zachowaniem „wymaganej staranności”. Po drugie tymczasowe aresztowanie musi być „zgodne z prawem”, także w zakresie wymogów dotyczących „jakości prawa”. Po trzecie zgodnie z art. 52 ust. 1 karty ograniczenia w zakresie praw podstawowych – takie jak pozbawienie wolności – muszą być zgodne z zasadą proporcjonalności. Rozpatrzę teraz kolejno te trzy ograniczenia.

49. Pierwsze ograniczenie dotyczy przede wszystkim całkowitego okresu tymczasowego aresztowania poprzedzającego przekazanie. Jeśli postępowanie nie jest przeprowadzone z wymaganą starannością, aresztowanie przestaje być uzasadnione ( 21 ). Organ sądowy wykonujący nakaz może zdecydować o zatrzymaniu danej osoby w areszcie jedynie w zakresie, w jakim postępowanie dotyczące przekazania jest „prowadzone z wystarczającą starannością, a w konsekwencji okres pobawienia wolności nie jest nadmierny” ( 22 ). Jak stwierdzono w pkt 44 niniejszej opinii, terminy przewidziane w art. 23 decyzji ramowej wspierają wymóg wymaganej staranności.

50. W ramach drugiego ograniczenia, na mocy art. 5 ust. 1 lit. f) EKPC jakiekolwiek pozbawienie wolności musi być „zgodne z prawem”. Oznacza to, że tymczasowe aresztowanie powinno być dokonane „w trybie ustalonym przez prawo”, jak stanowi art. 5 ust. 1 EKPC ( 23 ). Musi być zatem zgodne z przepisami krajowego prawa materialnego i procesowego oraz realizować cel ochrony jednostki przed arbitralnością ( 24 ). W ocenie „zgodności z prawem” tymczasowego aresztowania bardzo ważną rolę odgrywa ogólna zasada pewności prawa. Wymóg „zgodności z prawem” dotyczy więc także „jakości prawa”: „niezbędne jest zatem, aby warunki pozbawienia wolności na podstawie prawa krajowego były jasno zdefiniowane i aby stosowanie prawa samego w sobie było przewidywalne […]” ( 25 ).

51. Mając powyższe na względzie, należy zauważyć, że art. 23 ust. 3 zawiera ramy prawne uzasadniające przedłużenie tymczasowego aresztowania poprzedzającego przekazanie. Jednak przepis ten nie definiuje szczegółowych warunków pozbawienia wolności.

52. Zgodnie z argumentami wysuniętymi przez rzecznik generalną E. Sharpston w sprawie N. badanie, czy ograniczenia prawa do wolności spełniają wymogi zgodności z prawem i „jakości prawa”, musi uwzględniać nie tylko odnośne przepisy prawa Unii, ale także prawa krajowego ( 26 ). Rzeczywiście, oceniając wymóg „zgodności z prawem”, ETPC uznał, że instrumenty współpracy międzynarodowej mogą stanowić podstawę prawną tymczasowego aresztowania w celu ekstradycji. Rozpatrując jednak kryteria „jakości prawa” (potrzebę zapewnienia dostępności, precyzji i przewidywalności), ETPC stwierdził, iż brak kompleksowego uregulowania odpowiedniej procedury w tych instrumentach sprawia, iż konieczne staje się zbadanie prawa krajowego ( 27 ).

53. Ma to bardzo konkretne skutki dla ponownego zastosowania art. 23 ust. 3 decyzji ramowej. Wymóg dotyczący „jakości prawa” oznacza, że środek w postaci tymczasowego aresztowania może być stosowany dalej zgodnie z prawem na podstawie ponownego zaistnienia „okoliczności niezależnych od któregokolwiek z państw członkowskich”, jeśli zarówno przepisy decyzji ramowej, jak i transponujące ją przepisy krajowe spełniają wymogi dostępności, precyzji i przewidywalności.

54. W przypadku trzeciego ograniczenia należy mieć na uwadze, że organ sądowy wykonujący nakaz związany jest również wymogiem proporcjonalności. Jak stwierdził Trybunał, art. 52 ust. 1 karty stanowi, że ENA nie może uzasadniać pozostawienia zainteresowanej osoby w areszcie bez jakiegokolwiek ograniczenia czasowego ( 28 ). Tym samym, podejmując decyzję o dalszym zatrzymaniu w areszcie dla celów zastosowania art. 23 ust. 3, wykonujący nakaz organ sądowy powinien – podobnie jak orzekł Trybunał w wyroku Lanigan – przeprowadzić konkretną kontrolę sytuacji z uwzględnieniem wszelkich elementów istotnych dla oceny zasadności czasu trwania aresztowania, takich jak kara, która może być lub już została orzeczona w odniesieniu do okoliczności faktycznych stanowiących podstawę wydania ENA, istnienie ryzyka ucieczki, działania podejmowane przez właściwe władze i wreszcie „przyczynieni[e] się do tej długotrwałości osoby, której dotyczy wniosek” ( 29 ).

55. Do sądu odsyłającego należy stwierdzenie, czy przepisy krajowe dotyczące tymczasowego aresztowania poprzedzającego przekazanie w związku z art. 23 ust. 3 decyzji ramowej i ich zastosowanie w niniejszej sprawie spełniają te trzy wymogi.

5. Odpowiedź na pytanie pierwsze

56. W moim przekonaniu art. 23 ust. 3 decyzji ramowej należy interpretować w ten sposób, że pozwala on na ustalenie nowej daty przekazania więcej niż jeden raz. W przypadku ponownego zastosowania art. 23 ust. 3 osoba, której dotyczy wniosek, może być pozostawiona w areszcie zgodnie z art. 6 karty, tylko jeśli procedura przekazania spełnia wymóg wymaganej staranności, jeśli właściwe przepisy prawa krajowego są przewidywalne, dostępne i precyzyjne oraz jeśli aresztowanie jest zgodne z zasadą proporcjonalności.

B – Pytanie drugie

57. W razie udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze poprzez pytanie drugie sąd odsyłający pragnie się dowiedzieć, w jakich okolicznościach na podstawie art. 23 ust. 3 można ustalić nową datę przekazania więcej niż jeden raz. Sąd odsyłający przedstawia tu różne możliwości: gdy „okoliczności niezależne […]” mają charakter trwały; lub ustały, a następnie zaistniały ponownie; lub gdy zaistniały inne okoliczności, które udaremniły lub mogą udaremnić przekazanie w wymaganym terminie osoby, której dotyczy wniosek.

58. Wspólnym i wstępnym elementem wszystkich tych scenariuszy jest zaistnienie „okoliczności niezależnych od któregokolwiek z państw członkowskich”. W tej części opinii przeanalizuję zatem najpierw to pojęcie. Następnie zbadam, czy zachowanie osoby może być uważane za „okoliczność niezależną” od któregokolwiek z państw członkowskich. W trzeciej kolejności rozważę natomiast to pojęcie w kontekście trwającej, zaistniałej ponownie lub nowej przeszkody w przekazaniu na mocy art. 23 ust. 3.

1. „Okoliczności niezależne od któregokolwiek z państw członkowskich” czy „siła wyższa”?

59. Brzmienie art. 23 ust. 3 różni się w zależności od wersji językowych decyzji ramowej. W wersji angielskiej i w większości wersji językowych przepis ten odnosi się do „okoliczności niezależnych” od któregokolwiek z państw członkowskich ( 30 ). Inne wersje językowe odnoszą się natomiast do pojęcia siły wyższej ( 31 ).

60. Rozbieżność ta ma swoje konsekwencje. Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa Trybunału w różnych kontekstach, pojęcie siły wyższej należy rozumieć jako nadzwyczajne i nieprzewidywalne okoliczności niezależne od powołującego się na nie podmiotu, których następstw nie można było uniknąć mimo zachowania należytej staranności ( 32 ). Natomiast „okoliczności niezależne” można uznać za odnoszące się do tylko jednego z elementów definicji siły wyższej. Element ten stanowi zatem logiczną podklasę siły wyższej. Tym samym obejmowałby szerszy zakres sytuacji ( 33 ).

61. Jednakże, jak zauważył rząd litewski, z prac przygotowawczych wynika, że pojęcie „okoliczności niezależnych” w rozumieniu art. 23 ust. 3 miało odpowiadać tradycyjnemu pojęciu siły wyższej rozumianej zgodnie z wykładnią Trybunału.

62. Angielska wersja projektu art. 23 ust. 3 zawarta w pierwotnym wniosku Komisji odnosiła się do „okoliczności niezależnych” (jednak tylko od wykonującego nakaz państwa członkowskiego) ( 34 ). Uzasadnienie załączone do wniosku Komisji odnosiło się natomiast do pojęcia siły wyższej. Uzasadnienie to zawierało także informację, że brzmienie art. 23 ust. 2 i 3 zostało zainspirowane art. 11 konwencji z 1995 r. ( 35 ). Brzmienie tego przepisu w większości języków autentycznych odnosi się natomiast do pojęcia siły wyższej ( 36 ).

63. Sam wniosek Komisji powoływał się na raport wyjaśniający do konwencji z 1995 r., zgodnie z którym pojęcie siły wyższej należy interpretować ściśle ( 37 ). Wymóg ścisłej interpretacji wynika także z faktu, że art. 23 ust. 3 stanowi wyjątek od normalnego toku procedury przekazania ( 38 ) i może mieć wpływ na pozbawienie wolności osoby, której dotyczy wniosek.

64. Podsumowując, w moim przekonaniu dla celów art. 23 ust. 3 decyzji ramowej pojęcia „okoliczności niezależnych” i „siły wyższej” powinny być uważane za równoważne.

2. Siła wyższa i zachowanie osoby w kontekście art. 23 ust. 3 decyzji ramowej

65. Jak uznał Trybunał w różnych kontekstach, siła wyższa nie ogranicza się do absolutnej niemożliwości ( 39 ). Zidentyfikował dwa podstawowe elementy siły wyższej istotne dla wykładni tego pojęcia w kontekście decyzji ramowej. Po pierwsze, element obiektywny dotyczący charakteru okoliczności: okoliczności powinny być nadzwyczajne, nieprzewidywalne i niezależne od podmiotu powołującego się na wyjątek. Po drugie, element subiektywny polegający na obowiązku „zabezpieczenia się […] przed skutkami nadzwyczajnych zdarzeń poprzez przedsięwzięcie odpowiednich środków bez konieczności nadmiernych poświęceń” ( 40 ).

66. Ocena tych dwóch elementów zależy jednak od kontekstu. Może więc być różna w różnych dziedzinach prawa Unii ( 41 ).

67. Należy wziąć zatem pod uwagę specyficzny kontekst decyzji ramowej. Instrument ten stosuje się w obszarze współpracy sądowej w sprawach karnych, mając na celu przyspieszenie i uproszczenie procedur przekazania. Z tych względów konieczne jest przestrzeganie ścisłych terminów. Szybkość działania i staranność władz są zatem niezwykle ważne na etapie przekazania. Te powody w połączeniu z wyjątkowym charakterem art. 23 ust. 3 decyzji ramowej oraz jego wpływ na wolność osobistą prowadzą w konsekwencji do ścisłej i raczej wąskiej oceny tych elementów.

68. Jeśli chodzi o pierwszy element siły wyższej, to zachowanie osoby, której dotyczy wniosek, może być uznane za „okoliczność niezależną […]” w rozumieniu art. 23 ust. 3, jeśli nie można go przewidzieć i jeśli jest poza kontrolą państwa członkowskiego, które się na nie powołuje. Agresywne zachowanie w momencie przekazania może być zatem uważane za zdarzenie nieprzewidywalne o charakterze zewnętrznym, tylko jeśli stan faktyczny, na którym opierają się władze, w żaden sposób nie wskazywał na wystąpienie takiego scenariusza. Oceniając prawdopodobieństwo takiego scenariusza, władze krajowe muszą wziąć pod uwagę specyficzne okoliczności faktyczne każdej pojedynczej sprawy, w tym kwestie takie jak: czyny karalne, z powodu których wydano nakaz lub za które skazano; zachowanie w okresie zatrzymania, wcześniejsza karalność i wszelkie inne elementy związane z daną osobą, które mogą wynikać z krajowych akt postępowania.

69. Komisja podnosi, że w wielu przypadkach władze muszą polegać na prywatnych spółkach jako pośrednikach w transporcie: fakt, że komercyjni przewoźnicy lotniczy mogą odmówić wpuszczenia na pokład osoby agresywnej, należy zatem uznać za w dużej mierze niezależny od władz.

70. Zgadzam się, że takie zdarzenie można uznać za niezależne od (fizycznej) kontroli państw członkowskich. Trudno jednak uznać za nieprzewidywalne zdarzenie reakcję pilota przewoźnika komercyjnego na rozdrażnienie lub agresywne zachowanie pasażera. Przeciwnie, w rzeczywistości biorąc pod uwagę istnienie dobrze znanych zasad i procedur bezpieczeństwa na wypadek takich zdarzeń, taka reakcja pilota jest raczej przewidywalna.

71. To stwierdzenie nie stoi jednak na przeszkodzie uznaniu faktu, że nagłe niespodziewane agresywne zachowanie osoby, której dotyczy wniosek, może samo w sobie odpowiadać pierwszemu elementowi definicji siły wyższej. Nie można jednak twierdzić, że naturalna i przewidywalna reakcja pilota w obliczu takiego zdarzenia jest sama w sobie siłą wyższą. Ostatecznie wybór środka transportu spoczywa na państwie członkowskim, podobnie jak odpowiedzialność za dokonanie takiego wyboru.

72. Przechodząc do drugiego elementu, należy zauważyć, że dla spełnienia wymogu zachowania „należytej staranności” w celu uniknięcia uniemożliwienia przekazania, staranność wymagana od władz państw członkowskich jest szczególnie większa, gdy działają w obszarze współpracy sądowej w sprawach karnych, a tym bardziej w newralgicznym momencie skutecznego przekazania. Władze odpowiedzialne za przekazanie w państwach członkowskich powinny dołożyć wszelkich uzasadnionych starań, aby zagwarantować skuteczne przekazanie danej osoby. Po zapoznaniu się z profilem osoby, której dotyczy wniosek, konieczne mogą być plany awaryjne.

73. Co się tyczy zachowania takiej należytej staranności, starania zmierzające do skutecznego przekazania muszą być proporcjonalne do konkretnej sytuacji osoby, której dotyczy wniosek, aby nie doszło do naruszenia art. 4 karty. Jak twierdzi Irlandia, opierając się na orzecznictwie ETPC, wobec osoby pozbawionej wolności „wszelkie użycie siły fizycznej, jeśli nie jest absolutnie konieczne ze względu na jej zachowanie, narusza ludzką godność i w zasadzie powinno być traktowane jako naruszenie art. 3 konwencji” ( 42 ).

74. Nie można się jednak powoływać na wymóg przestrzegania standardów w zakresie praw podstawowych podczas procedury przekazania stanowiącej część normalnych obowiązków władz w celu nadmiernego rozszerzania pojęcia „siły wyższej”. Wymogi w zakresie przestrzegania praw podstawowych mogą uzasadniać powoływanie się przez państwo członkowskie na siłę wyższą, gdy z zastrzeżeniem podjęcia wszelkich środków wymaganych przez należytą staranność przekazanie zostało udaremnione przez nieprzewidywalne zachowanie osoby, której dotyczy wniosek, zgodnie z oceną przedstawioną w pkt 65 niniejszej opinii.

3. Trwające, zaistniałe ponownie lub nowe „okoliczności niezależne […]”

75. W świetle powyższej analizy agresywne zachowanie osoby, której dotyczy wniosek, z zastrzeżeniem spełnienia wymogów siły wyższej, może uzasadniać zastosowanie art. 23 ust. 3 decyzji ramowej. Jednakże możliwość uznania zaistnienia okoliczności „niezależnych […]” od państw członkowskich w celu ponownego zastosowania art. 23 ust. 3 z uwagi na ponowne zaistnienie epizodu agresywnego zachowania – do czego sprowadza się drugie pytanie prejudycjalne zadane przez sąd odsyłający – wymaga dalszego zbadania.

76. Komisja, Irlandia oraz rząd Zjednoczonego Królestwa uważają, że „okoliczności niezależne […]” w rozumieniu art. 23 ust. 3 decyzji ramowej istnieją w każdej z trzech sytuacji wymienionych przez sąd odsyłający w pytaniu drugim – trwających, zaistniałych ponownie lub nowych „okoliczności niezależnych […]”.

77. Jednak moim zdaniem należy zastosować bardziej zróżnicowane podejście. Trzy rodzaje sytuacji przedstawionych przez sąd odsyłający w sposób abstrakcyjny mogą prowadzić do ponownego zaistnienia „okoliczności niezależnych […]”, tylko jeśli obecne są obydwa elementy siły wyższej opisane powyżej w pkt 65. Czy tak jest, będą musiały stwierdzić sądy krajowe w kontekście okoliczności sprawy. Możliwe jest jednak przedstawienie pewnych rozważań ogólnych, aby wspomóc w tym zadaniu krajowe organy sądowe.

78. W odniesieniu do pierwszej sytuacji, a mianowicie trwających okoliczności, zgadzam się z rządem litewskim, który podnosi, że okoliczności trwające w nowo ustalonym okresie, nie powinny być co do zasady traktowane jako siła wyższa, ponieważ byłyby one faktycznie przewidywalne ze względu na ich trwanie. Jeśli utrzymują się tego samego typu okoliczności nadzwyczajne, żadna sumienny organ krajowy działający z należytą starannością nie wyznaczy nowej daty przekazania.

79. Druga sytuacja – przypadek ustania „okoliczności niezależnych”, a następnie ich ponownego zaistnienia – także pozbawiona jest elementu nieprzewidywalności. Chyba że to ponowne zaistnienie byłoby samo w sobie nieprzewidywalne lub gdyby na przykład sytuacja zaistniała ponownie z intensywnością lub w okolicznościach, które zmieniają ją zasadniczo w stosunku do pierwszego zdarzenia.

80. Jeśli chodzi o element subiektywny siły wyższej, w obydwu przypadkach, gdy okoliczności trwają lub następują ponownie, fakt, że podobna sytuacja miała już miejsce, w sposób oczywisty zwiększa stopień „wymaganej staranności”, którą muszą zastosować władze krajowe.

81. Podsumowując, wcześniejsze istnienie lub trwanie okoliczności o takim samym charakterze prowadzące do zastosowania art. 23 ust. 3 czyni szczególnie trudną możliwość spełnienia wymogów nieprzewidywalności i należytej staranności, nieodłącznie związanych z pojęciem siły wyższej.

82. Trzecia sytuacja dotyczy ustania„okoliczności niezależnych […]” i zaistnienia innych okoliczności niezależnych, które udaremniają lub mogą udaremnić przekazanie w wymaganym terminie osoby, której dotyczy wniosek.

83. W moim przekonaniu to w przypadku tej trzeciej sytuacji istnieje największe prawdopodobieństwo zgodnego z prawem ponownego zastosowania art. 23 ust. 3 decyzji ramowej. Oczywiście prawdopodobieństwo zaistnienia w toku procedury przekazania innej i rzeczywistej siły wyższej więcej niż jeden raz jest niewielkie. Ponieważ jednak rzeczywistość często wyprzedza fikcję, nie można z pewnością wykluczyć zaistnienia takich zdarzeń.

84. Podsumowując, jeśli przyjąć sugerowaną w opinii, wąską wykładnię siły wyższej, oczywiste jest, że jakiekolwiek ponowne zastosowanie art. 23 ust. 3 decyzji ramowej będzie miało miejsce jedynie w bardzo wyjątkowych sytuacjach. W związku z tym agresywne zachowanie osoby, której dotyczy wniosek, udaremniające pierwszą próbę przekazania może być uznane za siłę wyższą, tylko jeśli żaden element akt lub okoliczności faktycznych danej sprawy nie pozwalał krajowym organom sądowym racjonalnie przewidzieć takiego biegu zdarzeń. Natomiast powtórzenie się prawie identycznego zachowania udaremniającego kolejną próbę przekazania nie może być zasadnie uznane za siłę wyższą, chyba że w świetle okoliczności sprawy właściwa władza miała podstawy przypuszczać, że taki scenariusz się nie może powtórzyć.

85. Do sądu krajowego należy ustalenie w świetle wszystkich faktów, którymi dysponuje, czy wymogi art. 23 ust. 3 decyzji ramowej zostały w niniejszej sprawie spełnione po raz drugi.

4. Odpowiedź na pytanie drugie

86. Moim zdaniem art. 23 ust. 3 decyzji ramowej należy interpretować w ten sposób, że pozwala on na ustalenie nowej daty przekazania więcej niż jeden raz, tylko jeśli nowe lub ponownie zaistniałe okoliczności, które udaremniły przekazanie, stanowią same w sobie nowy przypadek siły wyższej.

C – Postscriptum

87. W tle tej sprawy znajdują się dwa kolidujące ze sobą interesy o szerszym znaczeniu, być może nie w pełni wyrażone, z pewnością jednak istotne: podstawowa zasada moralna, że nikt nie może czerpać korzyści z zachowania sprzecznego z prawem ( 43 ) oraz potrzeba skłonienia państw członkowskich do odpowiedzialnego traktowania przekazania w znaczeniu jego planowania i przeprowadzania.

88. Opinia ta stara się osiągnąć racjonalny kompromis między tymi dwoma interesami, szanując jednocześnie prawa podstawowe osoby, której dotyczy wniosek: i tak w przypadku nowych lub ponownie zaistniałych okoliczności niezależnych od któregokolwiek z państw członkowskich, interpretowanych ściśle, art. 23 ust. 3 decyzji ramowej dopuszcza wyznaczenie nowej daty przekazania więcej niż jeden raz. Istnieją jednak ewidentne ograniczenia tej możliwości, zarówno wewnętrzne, jak i zewnętrzne. W aspekcie wewnętrznym, w ramach decyzji ramowej, muszą istnieć rzeczywiste okoliczności niezależne od państw członkowskich – nie tylko sytuacje wynikające z braku przygotowania czy wygody państw członkowskich. Jeśli nie istnieją takie okoliczności, osoba, której dotyczy wniosek, musi zostać bezzwłocznie zwolniona na podstawie art. 23 ust. 5. W aspekcie zewnętrznym długość i warunki tymczasowego aresztowania w ramach powtarzającego się zastosowania art. 23 ust. 3 regulowane są przez kartę interpretowaną w świetle EKPC.

89. Wreszcie należy zauważyć, że zakres niniejszej opinii jest ograniczony do wykładni pojęcia „okoliczności niezależnych […]” i możliwości ponownego zastosowania art. 23 ust. 3. Należy jednak zauważyć, że kwestie prawne stanowiące przedmiot tej opinii, mającej na celu udzielenie użytecznej odpowiedzi na konkretne pytania zadane w niniejszej sprawie przez sąd odsyłający, nie wyczerpują problemów interpretacyjnych, które mogą ewentualnie wyniknąć z obecnego brzmienia art. 23 decyzji ramowej. W szczególności opinia ta nie zawiera stanowiska w kwestii statusu prawnego lub zgodności z prawem ENA po zastosowaniu art. 23 ust. 5 decyzji ramowej, prowadzącym do obowiązkowego zwolnienia z aresztu osoby, której dotyczy wniosek.

IV – Wnioski

90. W świetle powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał odpowiedział na pytania prejudycjalne Court of Appeal (sądu apelacyjnego, Irlandia) w następujący sposób: 1) Artykuł 23 ust. 3 decyzji ramowej Rady 2002/584/WSiSW z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi należy interpretować w ten sposób, że pozwala on na ustalenie nowej daty przekazania więcej niż jeden raz. W przypadku ponownego zastosowania art. 23 ust. 3 osoba, której dotyczy wniosek, może być pozostawiona w areszcie zgodnie z art. 6 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, tylko jeśli procedura przekazania spełnia wymóg wymaganej staranności; jeśli właściwe przepisy prawa krajowego są przewidywalne, dostępne i precyzyjne oraz jeśli aresztowanie jest zgodne z zasadą proporcjonalności. 2) Artykuł 23 ust 3 decyzji ramowej należy interpretować w ten sposób, że pozwala on na ustalenie nowej daty przekazania więcej niż jeden raz, tylko jeśli nowe lub ponownie zaistniałe okoliczności, które udaremniły przekazanie, stanowią same w sobie nowy przypadek siły wyższej.

( 1 ) Język oryginału: angielski.

( 2 ) „Zdążyć przed północą” (1988), reżyseria: Martin Brest, produkcja: Universal Pictures.

( 3 ) Dz.U. 2002, L 190, s. 1, zmieniona decyzją ramową Rady 2009/299/WSiSW z dnia 26 lutego 2009 r. (Dz.U. 2009, L 81, s. 24) (zwana dalej „decyzją ramową”).

( 4 ) Vilkas (C‑640/15, EU:C:2015:862).

( 5 ) Na przykład art 11 ust. 3 Konwencji sporządzonej na podstawie artykułu K.3 Traktatu o Unii Europejskiej, w sprawie uproszczonej procedury ekstradycyjnej między państwami członkowskimi Unii Europejskiej (Dz.U. 1995, C 78, s. 2) i art. 18 ust. 5 Europejskiej konwencji o ekstradycji z 1957 r. Jeśli chodzi o Konwencję o ekstradycji z 1957 r., zasugerowano, że nie sprzeciwia się ona powtórnemu zastosowaniu tej zasady (zobacz J.L. Manzanares Samaniego, El Convenio Europeo de Extradición, Barcelona, Bosch 1986, s. 219).

( 6 ) Cel zapobiegania bezkarności został uznany przez Trybunał za zgodny z prawem cel mieszczący się w interesie ogólnym prawa Unii (zobacz wyroki: z dnia 6 września 2016 r., Petruhhin, C‑182/15, EU:C:2016:630, pkt 37–39; z dnia 27 maja 2014 r., Spasic, C‑129/14 PPU, EU:C:2014:586, pkt 63, 65).

( 7 ) Wyrok z dnia 5 kwietnia 2016 r., Aranyosi i Căldăraru, C‑404/15 i C‑659/15 PPU, (EU:C:2016:198 pkt 76 i przytoczone tam orzecznictwo).

( 8 ) Wyrok z dnia 30 maja 2013 r., F. (C‑168/13 PPU, EU:C:2013:358, pkt 58).

( 9 ) Zobacz na przykład wyrok z dnia 7 października 2010 r., Lassal (C‑162/09, EU:C:2010:592, pkt 51). Zobacz także w tym względzie wyrok z dnia 16 lipca 2015 r., Lanigan (C‑237/15 PPU, EU:C:2015:474, pkt 35–42.

( 10 ) Zobacz podobnie w odniesieniu do art. 12 wyrok z dnia 16 lipca 2015 r., Lanigan (C‑237/15 PPU, EU:C:2015:474, pkt 54).

( 11 ) Wyrok z dnia 16 lipca 2015 r., Lanigan (C‑237/15 PPU, EU:C:2015:474, pkt 53).

( 12 ) Kwestia pozbawienia wolności w sprawach karnych nie jest obecnie regulowana na szczeblu Unii. Mimo że Rada zwróciła się do Komisji o zaprezentowanie zielonej księgi w sprawie tymczasowego aresztowania, nie podjęto dalszych kroków w celu przyjęcia w tym obszarze instrumentu Unii. Zobacz zielona księga „Zwiększenie wzajemnego zaufania w ramach europejskiej przestrzeni sądowej – Zielona księga w sprawie stosowania przepisów UE dotyczących wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych w obszarze pozbawienia wolności”, Bruksela, z dnia 14 czerwca 2011 r., COM(2011) 327 wersja ostateczna. Istnieje także widoczna rozbieżność w podejściu poszczególnych państw członkowskich do kwestii pozbawienia wolności poprzedzającego przekazanie lub ekstradycję. Zobacz w szczególności Europejski Komitet ds. Problemów Związanych z Przestępczością – Komitet ekspertów ds. funkcjonowania konwencji europejskich w sprawach karnych, „Provisional arrest and detention pending extradition – time limits applicable in each country” (Areszt tymczasowy i pozbawienie wolności poprzedzające ekstradycję – terminy obowiązujące w poszczególnych krajach), Strasburg 2 lipca 2012 r., PC-OC / Inf 71, dokument dostępny na stronie www.coe.int/tcj/.

( 13 ) W kwestii sytuacji przed podjęciem prawomocnej decyzji w sprawie wykonania zob. wyrok z dnia 16 lipca 2015 r., Lanigan (C‑237/15 PPU, EU:C:2015:474, pkt 61).

( 14 ) Na mocy art. 12 decyzja w sprawie kontynuowania tymczasowego aresztowania musi zostać podjęta „zgodnie z prawem państwa członkowskiego wykonującego europejski nakaz aresztowania”. Artykuł 12 stanowi także, że osoba może być zwolniona tymczasowo w dowolnym terminie „zgodnie z prawem krajowym wykonującego nakaz państwa członkowskiego”. W takim przypadku właściwy organ podejmuje w związku z tymczasowym zwolnieniem „wszelkie środki, jakie uważa za niezbędne, aby zapobiec ucieczce tej osoby”.

( 15 ) Zobacz strona 4 wniosku Komisji dotyczącego decyzji ramowej Rady w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi, COM(2001) 522 wersja ostateczna.

( 16 ) Zobacz także wyrok z dnia 16 lipca 2015 r., Lanigan (C‑237/15 PPU, EU:C:2015:474, pkt 56).

( 17 ) Zobacz wyroki: z dnia 28 lipca 2016 r., JZ (C‑294/16 PPU, EU:C:2016:610, pkt 48); z dnia 15 lutego 2016 r., N. (C‑601/15 PPU, EU:C:2016:84, pkt 47, 77).

( 18 ) Zobacz w szczególności opinię rzecznika generalnego D. Ruiza-Jaraba Colomera w sprawie Advocaten voor de Wereld (C‑303/05, EU:C:2006:552, pkt 38–47).

( 19 ) Zobacz na przykład wyrok z dnia 5 kwietnia 2016 r., Aranyosi i Căldăraru (C‑404/15 i C‑659/15 PPU, EU:C:2016:198, pkt 75 i przytoczone tam orzecznictwo).

( 20 ) Zobacz wyrok z dnia 16 lipca 2015 r., Lanigan (C‑237/15 PPU, EU:C:2015:474, pkt 56–58).

( 21 ) Wyrok z dnia 16 lipca 2015 r., Lanigan (C‑237/15 PPU, EU:C:2015:474, pkt 57).

( 22 ) Wyroki: z dnia 5 kwietnia 2016 r., Aranyosi i Căldăraru (C‑404/15 i C‑659/15 PPU, EU:C:2016:198, pkt 100); z 16 lipca 2015 r., Lanigan (C‑237/15 PPU, EU:C:2015:474, pkt 58).

( 23 ) Wyrok ETPC z dnia 26 czerwca 2012 r. w sprawie Toniolo przeciwko San Marino i Włochom (skarga nr 44853/10, CE:ECHR:2012:0626JUD004485310, pkt 44).

( 24 ) Wyrok ETPC z dnia 19 lutego 2009 r. w sprawie A. i in. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (CE:ECHR:2009:0219JUD000345505, pkt 164).

( 25 ) Wyrok ETPC z dnia 24 lipca 2014 r. w sprawie Čalovskis przeciwko Łotwie (CE:ECHR:2014:0724JUD002220513, pkt 182).

( 26 ) Stanowisko rzecznik generalnej E. Sharpston w sprawie N. (C‑601/15 PPU, EU:C:2016:85, pkt 131).

( 27 ) Wyroki ETPC: z dnia 23 października 2008 r. w sprawie Soldatenko przeciwko Ukrainie (CE:ECHR:2008:1023JUD000244007, pkt 112); z dnia 26 czerwca 2012 r. w sprawie Toniolo przeciwko San Marino i Włochom (skarga nr 44853/10 CE:ECHR:2012:0626JUD004485310, pkt 46–50).

( 28 ) Wyrok z dnia 5 kwietnia 2016 r., Aranyosi i Căldăraru (C‑404/15 i C‑659/15 PPU, EU:C:2016:198, pkt 101).

( 29 ) Zobacz w tym znaczeniu wyrok z dnia 16 lipca 2015 r., Lanigan (C‑237/15 PPU, EU:C:2015:474, pkt 59).

( 30 ) Jest tak na przykład w przypadku wersji bułgarskiej, hiszpańskiej, czeskiej, niemieckiej, estońskiej, greckiej, chorwackiej, łotewskiej, litewskiej, maltańskiej, niderlandzkiej, polskiej, słowackiej, słoweńskiej i szwedzkiej.

( 31 ) W szczególności wersje: francuska, włoska, portugalska, rumuńska i fińska.

( 32 ) Zobacz na przykład wyrok z dnia 18 lipca 2013 r., Eurofit (C‑99/12, EU:C:2013:487, pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo).

( 33 ) To rozróżnienie zostało poczynione wyraźnie w niektórych instrumentach prawa wtórnego, zawierających odniesienia do odrębnych regulacji dla siły wyższej i „okoliczności niezależnych”. Było tak w przypadku (uchylonego) rozporządzenia Komisji (EWG) nr 1380/75 z dnia 29 maja 1975 r. w sprawie szczegółowych zasad stosowania wyrównawczych kwot pieniężnych (Dz.U. 1975 L 139, s. 37). W związku z tym zobacz opinia rzecznika generalnego C.O. Lenza w sprawie Denkavit France (266/84, niepublikowany, EU:C:1985:425, pkt 1, zgodnie z którą „siła wyższa powinna być zatem interpretowana w inny, węższy sposób niż w przypadku okoliczności niezależnych od danej osoby”).

( 34 ) Wniosek dotyczący decyzji ramowej Rady w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi, COM(2001) 522 wersja ostateczna (Dz.U. 2001, C 332E, s. 305).

( 35 ) Konwencja sporządzona na podstawie artykułu K.3 Traktatu o Unii Europejskiej, w sprawie uproszczonej procedury ekstradycyjnej między państwami członkowskimi Unii Europejskiej (Dz.U. 1995 C 78, s. 2).

( 36 ) Wersje: hiszpańska, duńska, niemiecka, grecka, francuska, włoska, niderlandzka, portugalska i fińska. Jedynie wersje angielska i szwedzka nie posługują się tym pojęciem.

( 37 ) Raport wyjaśniający do Konwencji w sprawie uproszczonej procedury ekstradycyjnej między państwami członkowskimi Unii Europejskiej (Dz.U. 1996, C 375, s. 4).

( 38 ) Zobacz analogicznie wyroki: z dnia 4 lutego 2016 r., C & J Clark International i Puma (C‑659/13 i C‑34/14, EU:C:2016:74, pkt 191); z dnia 18 lipca 2013 r., Eurofit (C‑99/12, EU:C:2013:487, pkt 37).

( 39 ) Wyrok z dnia 18 grudnia 2007 r., Société Pipeline Méditerranée i Rhône (C‑314/06, EU:C:2007:817, pkt 23 i przytoczone tam orzecznictwo).

( 40 ) Wyrok z dnia 18 grudnia 2007 r., Société Pipeline Méditerranée i Rhône (C‑314/06, EU:C:2007:817, pkt 24 i przytoczone tam orzecznictwo).

( 41 ) Zobacz wyrok z dnia 18 lipca 2013 r., Eurofit (C‑99/12, EU:C:2013:487, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo).

( 42 ) Zobacz na przykład wyroki ETPC: z dnia 28 września 2015 r. w sprawie Bouyid przeciwko Belgii (CE:ECHR:2015:0928JUD002338009, pkt 88); z dnia 4 grudnia 1995 r. w sprawie Ribitsch przeciwko Austrii (CE:ECHR:1995:1204JUD001889691, pkt 38).

( 43 ) Na rozprawie rząd litewski i Irlandia zasugerowały, że zachowanie T. Vilkasa może stanowić nadużycie prawa. Według nich T. Vilkas poprzez agresywne zachowanie stworzył w sposób sztuczny warunki swojego zwolnienia na mocy art. 23 ust. 5.

Nie uważam, że pojęcie naruszenia prawa znajduje zastosowanie w kontekście niniejszej sprawy. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa dowód istnienia nadużycia wymaga elementu obiektywnego, mianowicie, że mimo formalnego poszanowania zasad przewidzianych w uregulowaniach Unii cel, jakiemu służą te uregulowania, nie został osiągnięty, i elementu subiektywnego w postacie woli uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii poprzez sztuczne stworzenie przesłanek wymaganych dla jej uzyskania. Zobacz na przykład wyrok z dnia 18 grudnia 2014 r., McCarthy i in. (C‑202/13, EU:C:2014:2450, pkt 54 i przytoczone tam orzecznictwo).

Trudno mi się zgodzić z twierdzeniem, że poprzez agresywne opieranie się przekazaniu T. Vilkas formalnie zastosował się do jakiejkolwiek zasady przewidzianej w uregulowaniach Unii. Takie zachowanie można by w najlepszym razie uznać na mocy kilku krajowych porządków prawnych za uniemożliwienie wykonania decyzji urzędowej lub podobny czyn zabroniony, jakkolwiek określany w prawie krajowym.