Sprawa C‑306/16

António Fernando Maio Marques da Rosa

przeciwko

Varzim Sol – Turismo, Jogo e Animação SA

(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Tribunal da Relação do Porto)

Odesłanie prejudycjalne – Ochrona bezpieczeństwa i zdrowia pracowników – Dyrektywa 2003/88/WE – Artykuł 5 – Odpoczynek tygodniowy – Uregulowanie krajowe przewidujące co najmniej jeden dzień odpoczynku w każdym okresie siedmiodniowym – Okres powyżej sześciu kolejnych dni pracy

Streszczenie – wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 9 listopada 2017 r.

Polityka społeczna – Ochrona bezpieczeństwa i zdrowia pracowników – Organizacja czasu pracy – Odpoczynek tygodniowy – Minimalny nieprzerwany okres odpoczynku w wymiarze 24 godzin – Obowiązek przyznania owego minimalnego okresu najpóźniej w dniu następującym po okresie sześciu kolejnych dni pracy – Brak – Obowiązek przyznania owego minimalnego okresu w ramach każdego siedmiodniowego okresu

[dyrektywa 2003/88 Parlamentu Europejskiego i Rady, art 3, art. 5, art. 6, art. 16 lit. a), lit. b), art. 22 ust. 1 lit. a); dyrektywa Rady 93/104 zmieniona dyrektywą 2000/34, art. 5]

Artykuł 5 dyrektywy Rady 93/104/WE z dnia 23 listopada 1993 r. dotyczącej niektórych aspektów organizacji czasu pracy, zmienionej dyrektywą 2000/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 2000 r., oraz art. 5 akapit pierwszy dyrektywy 2003/88/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 4 listopada 2003 r. dotyczącej niektórych aspektów organizacji czasu pracy należy interpretować w ten sposób, że nie wymagają one, by minimalny nieprzerwany okres odpoczynku tygodniowego w wymiarze 24 godzin, do którego uprawniony jest pracownik, był udzielany najpóźniej w dniu następującym po okresie sześciu kolejnych dni pracy, lecz nakładają obowiązek udzielania go w ramach każdego siedmiodniowego okresu.

Co się tyczy, po pierwsze, brzmienia art. 5 dyrektywy 2003/88, wynika z niego, że państwa członkowskie przyjmują niezbędne środki w celu zapewnienia, by każdy pracownik był uprawniony „w okresie siedmiodniowym” do minimalnego nieprzerwanego okresu odpoczynku w wymiarze 24 godzin oraz również do odpoczynku dobowego w wymiarze 11 godzin, określonego w art. 3 dyrektywy 2003/88. Jednakże artykuł ten nie uściśla chwili, w której powinien nastąpić ten okres minimalnego odpoczynku, i tym samym przyznaje państwom członkowskim pewną swobodę co do wyboru tej chwili.

Jak zauważył rzecznik generalny w pkt 40 opinii, taką wykładnię wskazanego przepisu wspierają różne wersje językowe dyrektywy 2003/88. I tak, w większości wersji językowych wspomnianego artykułu, wśród których znajdują się wersje angielska, niemiecka i portugalska, przewidziano, że minimalnego nieprzerwanego okresu odpoczynku należy udzielić „na” każdy siedmiodniowy okres. Inne wersje wspomnianego artykułu są zbliżone do wersji francuskiej, która wskazuje, że odpoczynku tygodniowego należy udzielić „podczas” każdego siedmiodniowego okresu.

Co się tyczy, po drugie, kontekstu, w który wpisuje się rozpatrywane sformułowanie, kontekst ten wspiera wykładnię językową. W tym względzie trzeba zauważyć, że prawodawca Unii zastosował w kilku przepisach dyrektywy 2003/88 sformułowanie „okres rozliczeniowy” dla celów określenia terminu, w ramach którego należy udzielić minimalnego okresu odpoczynku. Odnosi się to w szczególności do art. 16 lit. a) tej dyrektywy, który stanowi, że państwa członkowskie mogą ustanowić okres rozliczeniowy nieprzekraczający 14 dni w celu stosowania art. 5 tej dyrektywy. Choć nie jest on wyraźnie tak nazwany, siedmiodniowy okres, o którym mowa w tym ostatnim przepisie, można jednak również uważać za okres rozliczeniowy (zob. podobnie wyrok z dnia 12 listopada 1996 r., Zjednoczone Królestwo/Rada, C‑84/94, EU:C:1996:431, pkt 62).

Okres rozliczeniowy można zaś zdefiniować w tym kontekście jako stały okres, w ramach którego należy udzielić pewnej liczby następujących po sobie godzin odpoczynku niezależnie od chwili, w której godziny te są udzielane. Definicję tę potwierdza mutatis mutandis art. 16 lit. b) w związku z art. 22 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2003/88. Według pierwszego z tych przepisów państwa członkowskie mogą ustanowić w celu stosowania art. 6 tej dyrektywy okres rozliczeniowy nieprzekraczający czterech miesięcy. Drugi z tych przepisów przewiduje, że żaden pracodawca nie może wymagać od pracownika pracy w wymiarze przekraczającym 48 godzin w okresie siedmiodniowym, obliczonym jako średnia w odniesieniu do okresu rozliczeniowego określonego w tym art. 16 lit. b). Z tego względu równy rozkład czasu pracy nie jest wymagany.

Co się tyczy, po trzecie, celu dyrektywy 2003/88, należy przypomnieć, że jest nim skuteczna ochrona bezpieczeństwa oraz zdrowia pracowników. Przy uwzględnieniu tego zasadniczego celu każdy pracownik powinien w szczególności korzystać z odpowiednich okresów odpoczynku (wyroki: z dnia 9 września 2003 r., Jaeger, C‑151/02, EU:C:2003:437, pkt 92; z dnia 23 grudnia 2015 r., Komisja/Grecja, C‑180/14, niepublikowany, EU:C:2015:840, pkt 51). W tym zamiarze art. 5 akapit pierwszy tej dyrektywy przewiduje na rzecz każdego pracownika minimalny nieprzerwany okres odpoczynku tygodniowego.

(zob. pkt 39, 40, 42, 43, 45, 51; sentencja)