Sprawy połączone od C‑148/13 do C‑150/13

A i in.

przeciwko

Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie

[wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożone przez Raad van State (Niderlandy)]

„Odesłanie prejudycjalne — Przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości — Dyrektywa 2004/83/WE — Minimalne normy dotyczące warunków przyznania statusu uchodźcy lub statusu ochrony uzupełniającej — Artykuł 4 — Ocena faktów i okoliczności — Szczegółowe zasady oceny — Uwzględnienie określonych dowodów — Zakres uprawnień właściwych organów krajowych — Obawa przed prześladowaniem ze względu na orientację seksualną — Różnice między z jednej strony ograniczeniami odnoszącymi się do sprawdzania oświadczeń oraz dokumentacji lub innego materiału dowodowego w odniesieniu do podnoszonej orientacji seksualnej osoby ubiegającej się o azyl oraz z drugiej strony ograniczeniami odnoszącymi się do sprawdzania tych elementów w odniesieniu do innych powodów prześladowania — Dyrektywa 2005/85/WE — Minimalne normy dotyczące procedur nadawania i cofania statusu uchodźcy w państwach członkowskich — Artykuł 13 — Wymogi dotyczące przesłuchania — Karta praw podstawowych Unii Europejskiej — Artykuł 1 — Godność człowieka — Artykuł 7 — Poszanowanie życia prywatnego i rodzinnego”

Streszczenie – wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 2 grudnia 2014 r.

Kontrole graniczne, azyl i imigracja – Polityka azylowa – Status uchodźcy lub status ochrony uzupełniającej – Dyrektywa 2004/83 – Procedura nadawania i cofania statusu uchodźcy w państwach członkowskich – Dyrektywa 2005/85 – Procedura rozpatrywania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej – Ocena faktów i okoliczności – Obawa przed prześladowaniem ze względu na orientację seksualną – Obowiązek uznania orientacji seksualnej za fakt udowodniony na podstawie samych tylko oświadczeń wnioskodawcy – Brak – Ocena oświadczeń i dowodów, która musi być zgodna z dyrektywami 2004/83 i 2005/85 oraz art. 1 i 7 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 1, 7; dyrektywy Rady: 2004/83, art. 4 ust. 3; 2005/85) Kontrole graniczne, azyl i imigracja – Polityka azylowa – Status uchodźcy lub status ochrony uzupełniającej – Dyrektywa 2004/83 – Procedura nadawania i cofania statusu uchodźcy w państwach członkowskich – Dyrektywa 2005/85 – Procedura rozpatrywania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej – Ocena faktów i okoliczności – Obawa przed prześladowaniem ze względu na orientację seksualną – Ocena za pomocą przesłuchań opartych wyłącznie na stereotypowych pojęciach dotyczących osób homoseksualnych – Niedopuszczalność [dyrektywy Rady: 2004/83, art. 4 ust. 3; 2005/85, art. 13 ust. 3 lit. a)] Kontrole graniczne, azyl i imigracja – Polityka azylowa – Status uchodźcy lub status ochrony uzupełniającej – Dyrektywa 2004/83 – Procedura rozpatrywania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej – Ocena faktów i okoliczności – Obawa przed prześladowaniem ze względu na orientację seksualną – Ocena za pomocą szczegółowych przesłuchań na okoliczność praktyk seksualnych osoby ubiegającej się o azyl – Poszanowanie życia prywatnego i rodzinnego – Niedopuszczalność (Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 7; dyrektywy Rady: 2004/83, art. 4) Kontrole graniczne, azyl i imigracja – Polityka azylowa – Status uchodźcy lub status ochrony uzupełniającej – Dyrektywa 2004/83 – Procedura rozpatrywania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej – Ocena faktów i okoliczności – Obawa przed prześladowaniem ze względu na orientację seksualną – Uwzględnianie dowodów takich jak dokonanie przez daną osobę ubiegającą się o azyl czynności homoseksualnych, poddanie się przez nią testom mającym wykazać jej homoseksualność lub przedstawienie przez nią zapisów wideo takich czynności – Naruszenie godności człowieka – Niedopuszczalność (Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 1; dyrektywa Rady 2004/83, art. 4) Kontrole graniczne, azyl i imigracja – Polityka azylowa – Status uchodźcy lub status ochrony uzupełniającej – Dyrektywa 2004/83 – Procedura nadawania i cofania statusu uchodźcy w państwach członkowskich – Dyrektywa 2005/85 – Procedura rozpatrywania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej – Ocena faktów i okoliczności – Obawa przed prześladowaniem ze względu na orientację seksualną – Możliwość stwierdzenia przez właściwy organ krajowy braku wiarygodności osoby ubiegającej się o azyl jedynie z powodu późnego podniesienia przez nią jej homoseksualności – Niedopuszczalność [dyrektywy Rady: 2004/83, art. 4 ust. 3; 2005/85, art. 13 ust. 3 lit. a)]

Właściwe organy krajowe zajmujące się badaniem wniosków o udzielenie azylu motywowanych obawą przed prześladowaniem ze względu na orientację seksualną osoby ubiegającej się o azyl nie muszą uznać wskazywanej przez nią orientacji seksualnej za fakt udowodniony na podstawie samych tylko oświadczeń tej osoby. Rzeczone oświadczenia powinny stanowić – z uwzględnieniem szczególnego kontekstu, w który wpisują się wnioski o udzielenie azylu – jedynie punkt wyjścia w procesie badania faktów i okoliczności przewidzianym w art. 4 dyrektywy 2004/83 w sprawie minimalnych norm dla kwalifikacji i statusu obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako uchodźców lub jako osoby, które z innych względów potrzebują międzynarodowej ochrony oraz zawartości przyznawanej ochrony. W istocie choć obowiązkiem osoby ubiegającej się o azyl jest wskazanie orientacji seksualnej, co stanowi istotny element jej sfery osobistej, wnioski o udzielenie statusu uchodźcy uzasadniane obawą przed prześladowaniem ze względu na orientację – tak jak wnioski uzasadniane innymi powodami prześladowania – mogą podlegać procesowi oceny przewidzianemu w art 4 tej dyrektywy. Jednak szczegółowe zasady dokonywania przez właściwe organy oceny oświadczeń oraz dokumentacji i innego materiału dowodowego przedstawianych na poparcie takich wniosków powinny być zgodne z przepisami dyrektywy 2004/83 i dyrektywy 2005/85 w sprawie ustanowienia minimalnych norm dotyczących procedur nadawania i cofania statusu uchodźcy w państwach członkowskich oraz, jak wynika, odpowiednio, z motywów 10 i 8 tych dyrektyw, z prawami podstawowymi gwarantowanymi w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej, takimi jak prawo do poszanowania godności człowieka, zapewnione w art. 1 karty, oraz prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, gwarantowane w jej art. 7. (por. pkt 49, 52, 53) Artykuł 4 ust. 3 lit. c) dyrektywy 2004/83 w sprawie minimalnych norm dla kwalifikacji i statusu obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako uchodźców lub jako osoby, które z innych względów potrzebują międzynarodowej ochrony oraz zawartości] przyznawanej ochrony oraz art. 13 ust. 3 lit. a) dyrektywy 2005/85 w sprawie ustanowienia minimalnych norm dotyczących procedur nadawania i cofania statusu uchodźcy w państwach członkowskich należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by w ramach badania przez właściwe organy krajowe, działające pod kontrolą sądu, faktów i okoliczności dotyczących podnoszonej orientacji seksualnej osoby ubiegającej się o azyl, której wniosek motywowany jest obawą przed prześladowaniem ze względu na tę orientację, oświadczenia wnioskodawcy, jak również dokumentacja i inny materiał dowodowy przedstawione na poparcie tego wniosku były przedmiotem oceny przeprowadzanej przez te organy w drodze przesłuchań opartych wyłącznie na stereotypowych pojęciach dotyczących zachowań osób homoseksualnych. O ile przesłuchania obejmujące stereotypowe pojęcia mogą stanowić użyteczne narzędzie pozostające w dyspozycji właściwych organów dla potrzeb tej oceny, o tyle ocena wniosków o udzielenie statusu uchodźcy wyłącznie na podstawie stereotypowych pojęć kojarzonych z osobami homoseksualnymi nie spełnia wymogów wskazanych powyżej przepisów, ponieważ nie pozwala na uwzględnienie przez te organy indywidualnej i osobistej sytuacji konkretnej osoby ubiegającej się o azyl. Niezdolność osoby ubiegającej się o azyl do udzielenia odpowiedzi na takie pytania nie może zatem sama w sobie stanowić wystarczającego powodu dla potrzeb stwierdzenia braku wiarygodności wnioskodawcy. (por. pkt 62–63, 72; sentencja) Artykuł 4 dyrektywy 2004/83 w sprawie minimalnych norm dla kwalifikacji i statusu obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako uchodźców lub jako osoby, które z innych względów potrzebują międzynarodowej ochrony oraz zawartości] przyznawanej ochrony, czytany w świetle art. 7 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie temu, by w ramach badania faktów i okoliczności dotyczących podnoszonej orientacji seksualnej osoby ubiegającej się o azyl, której wniosek motywowany jest obawą przed prześladowaniem ze względu na tę orientację, właściwe organy krajowe przeprowadzały szczegółowe przesłuchania na okoliczność praktyk seksualnych osoby ubiegającej się o azyl. W istocie o ile organy krajowe mają prawo, w stosownym przypadku, przeprowadzać przesłuchania w celu dokonania oceny faktów i okoliczności dotyczących podnoszonej przez osobę ubiegającą się o azyl orientacji seksualnej, o tyle przesłuchania dotyczące szczegółów praktyk seksualnych tego wnioskodawcy są sprzeczne z prawami podstawowymi gwarantowanymi w karcie, w szczególności z prawem do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego zawartego w jej art. 7. (por. pkt 64, 72; sentencja) Artykuł 4 dyrektywy 2004/83 w sprawie minimalnych norm dla kwalifikacji i statusu obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako uchodźców lub jako osoby, które z innych względów potrzebują międzynarodowej ochrony oraz zawartości] przyznawanej ochrony, czytany w świetle art. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie temu, by w ramach badania faktów i okoliczności dotyczących podnoszonej orientacji seksualnej osoby ubiegającej się o azyl, której wniosek motywowany jest obawą przed prześladowaniem ze względu na tę orientację, właściwe organy krajowe przeprowadzały szczegółowe przesłuchania na okoliczność praktyk seksualnych osoby ubiegającej się o azyl. W istocie nie tylko takie elementy niekoniecznie posiadają wartość dowodową, ale ponadto mogą naruszać godność człowieka, której poszanowanie gwarantowane jest w art. 1 karty. (por. pkt 65, 72; sentencja) Artykuł 4 ust. 3 dyrektywy 2004/83 w sprawie minimalnych norm dla kwalifikacji i statusu obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako uchodźców lub jako osoby, które z innych względów potrzebują międzynarodowej ochrony oraz zawartości] przyznawanej ochrony oraz art. 13 ust. 3 lit. a) dyrektywy 2005/85 w sprawie ustanowienia minimalnych norm dotyczących procedur nadawania i cofania statusu uchodźcy w państwach członkowskich należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by w ramach badania faktów i okoliczności dotyczących podnoszonej orientacji seksualnej osoby ubiegającej się o azyl, której wniosek motywowany jest obawą przed prześladowaniem ze względu na tę orientację, właściwe organy krajowe stwierdzały brak wiarygodności danej osoby ubiegającej się o azyl z tego jedynie powodu, że wskazywana orientacja seksualna tego wnioskodawcy nie została podniesiona przy pierwszej okazji, gdy mógł on przedstawić powody prześladowania. Z art. 4 ust. 1 dyrektywy 2004/83 wynika, że państwa członkowskie mogą uznać za obowiązek wnioskodawcy, aby ten wskazał, „tak szybko, jak jest to możliwe”, wszystkie elementy potrzebne do uzasadnienia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej. Jednak ze względu na delikatny charakter pytań dotyczących sfery osobistej danej osoby, a w szczególności jej orientacji seksualnej, nie można wyprowadzać wniosku o braku jej wiarygodności wyłącznie na tej podstawie, że z powodu niechęci do ujawniania intymnych aspektów życia osoba ta nie zadeklarowała od początku swojej homoseksualności. (por. pkt 68, 69, 72; sentencja)

Sprawy połączone od C‑148/13 do C‑150/13

A i in.

przeciwko

Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie

[wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożone przez Raad van State (Niderlandy)]

„Odesłanie prejudycjalne — Przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości — Dyrektywa 2004/83/WE — Minimalne normy dotyczące warunków przyznania statusu uchodźcy lub statusu ochrony uzupełniającej — Artykuł 4 — Ocena faktów i okoliczności — Szczegółowe zasady oceny — Uwzględnienie określonych dowodów — Zakres uprawnień właściwych organów krajowych — Obawa przed prześladowaniem ze względu na orientację seksualną — Różnice między z jednej strony ograniczeniami odnoszącymi się do sprawdzania oświadczeń oraz dokumentacji lub innego materiału dowodowego w odniesieniu do podnoszonej orientacji seksualnej osoby ubiegającej się o azyl oraz z drugiej strony ograniczeniami odnoszącymi się do sprawdzania tych elementów w odniesieniu do innych powodów prześladowania — Dyrektywa 2005/85/WE — Minimalne normy dotyczące procedur nadawania i cofania statusu uchodźcy w państwach członkowskich — Artykuł 13 — Wymogi dotyczące przesłuchania — Karta praw podstawowych Unii Europejskiej — Artykuł 1 — Godność człowieka — Artykuł 7 — Poszanowanie życia prywatnego i rodzinnego”

Streszczenie – wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 2 grudnia 2014 r.

Kontrole graniczne, azyl i imigracja — Polityka azylowa — Status uchodźcy lub status ochrony uzupełniającej — Dyrektywa 2004/83 — Procedura nadawania i cofania statusu uchodźcy w państwach członkowskich — Dyrektywa 2005/85 — Procedura rozpatrywania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej — Ocena faktów i okoliczności — Obawa przed prześladowaniem ze względu na orientację seksualną — Obowiązek uznania orientacji seksualnej za fakt udowodniony na podstawie samych tylko oświadczeń wnioskodawcy — Brak — Ocena oświadczeń i dowodów, która musi być zgodna z dyrektywami 2004/83 i 2005/85 oraz art. 1 i 7 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 1, 7; dyrektywy Rady: 2004/83, art. 4 ust. 3; 2005/85) Kontrole graniczne, azyl i imigracja — Polityka azylowa — Status uchodźcy lub status ochrony uzupełniającej — Dyrektywa 2004/83 — Procedura nadawania i cofania statusu uchodźcy w państwach członkowskich — Dyrektywa 2005/85 — Procedura rozpatrywania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej — Ocena faktów i okoliczności — Obawa przed prześladowaniem ze względu na orientację seksualną — Ocena za pomocą przesłuchań opartych wyłącznie na stereotypowych pojęciach dotyczących osób homoseksualnych — Niedopuszczalność [dyrektywy Rady: 2004/83, art. 4 ust. 3; 2005/85, art. 13 ust. 3 lit. a)] Kontrole graniczne, azyl i imigracja — Polityka azylowa — Status uchodźcy lub status ochrony uzupełniającej — Dyrektywa 2004/83 — Procedura rozpatrywania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej — Ocena faktów i okoliczności — Obawa przed prześladowaniem ze względu na orientację seksualną — Ocena za pomocą szczegółowych przesłuchań na okoliczność praktyk seksualnych osoby ubiegającej się o azyl — Poszanowanie życia prywatnego i rodzinnego — Niedopuszczalność (Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 7; dyrektywy Rady: 2004/83, art. 4) Kontrole graniczne, azyl i imigracja — Polityka azylowa — Status uchodźcy lub status ochrony uzupełniającej — Dyrektywa 2004/83 — Procedura rozpatrywania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej — Ocena faktów i okoliczności — Obawa przed prześladowaniem ze względu na orientację seksualną — Uwzględnianie dowodów takich jak dokonanie przez daną osobę ubiegającą się o azyl czynności homoseksualnych, poddanie się przez nią testom mającym wykazać jej homoseksualność lub przedstawienie przez nią zapisów wideo takich czynności — Naruszenie godności człowieka — Niedopuszczalność (Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 1; dyrektywa Rady 2004/83, art. 4) Kontrole graniczne, azyl i imigracja — Polityka azylowa — Status uchodźcy lub status ochrony uzupełniającej — Dyrektywa 2004/83 — Procedura nadawania i cofania statusu uchodźcy w państwach członkowskich — Dyrektywa 2005/85 — Procedura rozpatrywania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej — Ocena faktów i okoliczności — Obawa przed prześladowaniem ze względu na orientację seksualną — Możliwość stwierdzenia przez właściwy organ krajowy braku wiarygodności osoby ubiegającej się o azyl jedynie z powodu późnego podniesienia przez nią jej homoseksualności — Niedopuszczalność [dyrektywy Rady: 2004/83, art. 4 ust. 3; 2005/85, art. 13 ust. 3 lit. a)]