OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

PRIITA PIKAMÄEGO

przedstawiona w dniu 24 marca 2021 r. ( 1 )

Sprawy połączone C‑845/19 i C‑863/19

Okrazhna prokuratura – Varna

Postępowanie karne

przeciwko

DR (C‑845/19)

TS (C‑863/19)

[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Apelativen sad – Varna (sąd apelacyjny w Warnie, Bułgaria)]

Odesłanie prejudycjalne – Współpraca wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych – Dyrektywa 2014/42/UE – Zabezpieczenie i konfiskata narzędzi służących do popełnienia przestępstwa i korzyści pochodzących z przestępstwa w Unii Europejskiej – Zakres stosowania – Konfiskata nielegalnie nabytego mienia – Korzyść majątkowa pochodząca z przestępstwa, które nie było przedmiotem skazania – Artykuł 4 – Konfiskata – Artykuł 5 – Konfiskata rozszerzona – Artykuł 6 – Konfiskata w stosunku do osób trzecich – Przesłanki – Konfiskata kwoty pieniężnej, której zwrotu domaga się osoba trzecia jako właściciel – Osoba trzecia niemająca prawa do wzięcia udziału w postępowaniu w sprawie konfiskaty jako strona – Artykuł 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej

1. W niniejszych sprawach Trybunał rozpoznaje skierowany do niego przez Apelativen sad – Varna (sąd apelacyjny w Warnie, Bułgaria) wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczący wykładni dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/42/UE z dnia 3 kwietnia 2014 r. w sprawie zabezpieczenia i konfiskaty narzędzi służących do popełnienia przestępstwa i korzyści pochodzących z przestępstwa w Unii Europejskiej ( 2 ).

2. W szczególności Trybunał ma po raz pierwszy sposobność udzielenia wyjaśnień w przedmiocie kwestii prawnych kluczowych dla wykładni tej dyrektywy. Pierwsza z nich dotyczy ewentualnej konieczności istnienia sytuacji transgranicznej, aby wspomniana dyrektywa mogła zostać zastosowana. Druga dotyczy związku pomiędzy przepisami dyrektywy 2014/42 przewidującymi różne przypadki konfiskaty. Trzecia odnosi się do zakresu prawa do skutecznego środka prawnego przyznanego osobie trzeciej, która twierdzi, że posiada prawo własności mienia podlegającego konfiskacie.

I. Ramy prawne

A. Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

3. Artykuł 83 ust. 1 TFUE ma następujące brzmienie: „1. Parlament Europejski i Rada, stanowiąc w drodze dyrektyw zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą, mogą ustanowić normy minimalne odnoszące się do określania przestępstw oraz kar w dziedzinach szczególnie poważnej przestępczości o wymiarze transgranicznym, wynikające z rodzaju lub skutków tych przestępstw lub ze szczególnej potrzeby wspólnego ich zwalczania. Powyższe dziedziny przestępczości są następujące: terroryzm, handel ludźmi oraz seksualne wykorzystywanie kobiet i dzieci, nielegalny handel narkotykami, nielegalny handel bronią, pranie pieniędzy, korupcja, fałszowanie środków płatniczych, przestępczość komputerowa i przestępczość zorganizowana. […]”.

B. Prawo Unii

1. Decyzja ramowa 2004/757/WSiSW

4. Artykuł 2 ust. 1 decyzji ramowej Rady 2004/757/WSiSW z dnia 25 października 2004 r. ustanawiającej minimalne przepisy określające znamiona przestępstw i kar w dziedzinie nielegalnego handlu narkotykami ( 3 ) stanowi: „Każde państwo członkowskie podejmuje niezbędne środki w celu zapewnienia karalności następujących czynów popełnionych umyślnie i bez upoważnienia: a) produkcja, wytwarzanie, sporządzanie wyciągów, przygotowanie, oferowanie, proponowanie sprzedaży, rozprowadzanie, sprzedaż, dostarczanie na wszelkiego rodzaju warunkach, pośrednictwo, wysyłka, przesyłanie w tranzycie, przewożenie, przywóz lub wywóz narkotyków; […] c) posiadanie lub nabywanie narkotyków dla prowadzenia działań wymienionych w lit. a); […]”.

2. Dyrektywa 2014/42

5. Artykuł 1 dyrektywy 2014/42, zatytułowany „Przedmiot”, stanowi: „1. Niniejsza dyrektywa określa minimalne zasady dotyczące zabezpieczania mienia w celu ewentualnej późniejszej konfiskaty oraz zasady dotyczące konfiskaty mienia w sprawach karnych. 2. Niniejsza dyrektywa nie narusza procedur, które państwa członkowskie mogą stosować w celu konfiskaty tego mienia”.

6. Artykuł 2 tej dyrektywy, zatytułowany „Definicje”, stanowi: „Na użytek niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje: 1) »korzyści« oznaczają wszelkie korzyści majątkowe pochodzące, bezpośrednio lub pośrednio, z przestępstwa; mogą one przybierać dowolną formę mienia i obejmują wszelkie korzyści wynikające z ponownego zainwestowania lub przekształcania korzyści bezpośrednich oraz wszelkie wpływy mające wartość; 2) »mienie« oznacza mienie każdego rodzaju, materialne lub niematerialne, ruchome lub nieruchome, oraz dokumenty lub instrumenty prawne potwierdzające prawo do takiego mienia lub prawo z nim związane; […] 4) »konfiskata« oznacza ostateczne pozbawienie mienia orzeczone przez sąd w związku z przestępstwem; […]”.

7. Artykuł 3 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Zakres stosowania”, ma następujące brzmienie: „Niniejszą dyrektywę stosuje się do przestępstw objętych następującymi aktami prawnymi: […] g) [decyzja ramowa 2004/757]; […]”.

8. Artykuł 4 ust. 1 dyrektywy 2014/42, zatytułowany „Konfiskata”, stanowi: „Państwa członkowskie podejmują niezbędne środki w celu umożliwienia konfiskaty, w całości lub w części, narzędzi i korzyści lub mienia, którego wartość odpowiada takim narzędziom lub korzyściom, w przypadku wydania prawomocnego wyroku skazującego za przestępstwo, przy czym może być to również wyrok wydany w wyniku postępowania zaocznego”.

9. Artykuł 5 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Konfiskata rozszerzona”, zawiera ust. 1, który stanowi: „Państwa członkowskie przyjmują niezbędne środki w celu umożliwienia konfiskaty, w całości lub w części, mienia należącego do osoby skazanej za popełnienie przestępstwa, które może być źródłem – w sposób bezpośredni lub pośredni – korzyści majątkowych, w przypadku gdy sąd na podstawie okoliczności sprawy, w tym konkretnych faktów i dostępnych dowodów, takich jak nieproporcjonalna do legalnego dochodu skazanego wartość jego mienia, jest przekonany, że przedmiotowe mienie pochodzi z działalności przestępczej”.

10. Artykuł 6 tej dyrektywy, zatytułowany „Konfiskata w stosunku do osób trzecich”, przewiduje: „1. Państwa członkowskie podejmują niezbędne środki w celu umożliwienia konfiskaty korzyści lub innego mienia, którego wartość odpowiada korzyściom, jeżeli takie korzyści lub inne mienie podejrzany lub oskarżony przekazał, bezpośrednio lub pośrednio, osobom trzecim lub jeżeli osoby trzecie nabyły je od podejrzanego lub oskarżonego, przynajmniej w przypadkach, gdy te osoby trzecie wiedziały lub powinny były wiedzieć – na podstawie konkretnych faktów i okoliczności, takich jak przekazanie lub nabycie nieodpłatne lub za kwotę znacznie niższą niż wartość rynkowa danego mienia – że celem przekazania lub nabycia było uniknięcie konfiskaty. 2. Ustęp 1 nie narusza praw osób trzecich działających w dobrej wierze”.

11. Zgodnie z art. 8 wspomnianej dyrektywy, zatytułowanym „Środki zabezpieczające”: „1. Państwa członkowskie podejmują niezbędne środki w celu zapewnienia osobom, w odniesieniu do których stosuje się środki przewidziane w niniejszej dyrektywie, prawa do wniesienia skutecznego środka zaskarżenia oraz do rzetelnego procesu sądowego w celu umożliwienia im korzystania z przysługujących im praw. […]”.

C. Prawo bułgarskie

1. Kodeks karny

12. Artykuł 53 nakazatelen kodeks (kodeksu karnego, zwanego dalej „NK”) stanowi: „1) Niezależnie od odpowiedzialności karnej przepadkowi na rzecz państwa podlegają: a) rzeczy, które należą do winnego i były przeznaczone lub służyły do popełnienia umyślnego przestępstwa; gdy rzeczy tych brak lub zostały przeniesione na inną osobę, zasądza się ich równowartość [(uzupełniony, DV nr 7/2019)]; b) rzeczy, które należą do winnego i stanowiły przedmiot umyślnego przestępstwa – w wypadkach wyraźnie przewidzianych w szczególnej części tego kodeksu. 2) Przepadkowi na rzecz państwa podlegają również [(nowy, DV nr 28/1982)]: a) rzeczy, które stanowiły przedmiot lub narzędzie służące do popełnienia przestępstwa i których posiadanie jest zabronione, oraz b) bezpośrednia i pośrednia korzyść uzyskana z przestępstwa, jeśli nie podlega zwrotowi lub przywróceniu; gdy korzyść tę usunięto lub przeniesiono na inną osobę, zasądza się jej równowartość [(zmieniony, DV nr 7/2019)]. 3) W rozumieniu ust. 2 lit. b) [(nowy, DV nr 7/2019)]: 1. »bezpośrednią korzyścią« jest wszelka korzyść majątkowa będąca bezpośrednim skutkiem przestępstwa; 2. »pośrednią korzyścią« jest wszelka korzyść majątkowa wynikająca z rozporządzenia bezpośrednią korzyścią, a także wszelkie mienie otrzymane w następstwie dalszego pełnego lub częściowego przekształcenia bezpośredniej korzyści, w tym gdy uległa ona przemieszaniu z mieniem nabytym ze źródeł zgodnych z prawem; przepadkowi podlega mienie do wartości włączonej bezpośredniej korzyści wraz z dalszymi zwiększeniami wartości mienia, jeśli są one bezpośrednio związane z rozporządzeniem lub przekształceniem bezpośredniej korzyści i włączeniem bezpośredniej korzyści do mienia”.

13. Artykuł 354a (pierwsza publikacja: DV nr 95/1975; z późniejszymi zmianami: DV nr 28/1982, nr 10/1993, nr 62/1997, nr 21/2000, nr 26/2004 i nr 75/2006) NK stanowi: „1) Kto bez niezbędnego zezwolenia wytwarza, przerabia, nabywa lub przechowuje środki odurzające lub ich odpowiedniki w celu wprowadzania do obrotu, lub wprowadza do obrotu środki odurzające lub ich odpowiedniki, podlega karze w odniesieniu do środków odurzających wysokiego ryzyka lub ich odpowiedników – pozbawienia wolności od dwóch do ośmiu lat i grzywny od [5000 do 20000 lewów bułgarskich (BGN) (od około 2500 do około 10000 EUR)], a w odniesieniu do środków odurzających stwarzających zagrożenie lub ich odpowiedników – pozbawienia wolności od roku do sześciu lat i grzywny od [2000 do 10000 BGN (od około 1000 do około 5000 EUR)]. […] […] 3) Kto bez niezbędnego zezwolenia nabywa lub przechowuje środki odurzające lub ich odpowiedniki, podlega karze: 1. w odniesieniu do środków odurzających wysokiego ryzyka lub ich odpowiedników – pozbawienia wolności od roku do sześciu lat i grzywny od [2000 do 10000 BGN (od około 1000 do około 5000 EUR)]; 2. w odniesieniu do środków odurzających stwarzających zagrożenie lub ich odpowiedników – pozbawienia wolności do pięciu lat i grzywny od [1000 do 5000 BGN (od około 500 do około 2500 EUR)]. […]”.

2. Kodeks postępowania karnego

14. Artykuł 306 ust. 1 pkt 1 nakazatelno-protsesualen kodeks (kodeksu postępowania karnego, DV nr 86 z dnia 28 października 2005 r., zwanego dalej „NPK”) stanowi: „1) Sąd może również orzec postanowieniem w przedmiocie następujących kwestii: 1. określenia łącznej kary na podstawie art. 25 i 27 oraz zastosowania art. 53 [NK]”.

II. Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporów, postępowania główne i pytania prejudycjalne

15. Zainteresowani, sami lub jako współsprawcy, zostali uznani za winnych popełnienia w dniu 21 lutego 2019 r. w mieście Warna (Bułgaria) przestępstwa, o którym mowa w art. 354a NK, w szczególności posiadania bez niezbędnego zezwolenia w celu wprowadzania do obrotu środków odurzających wysokiego ryzyka. Wyrokiem karnym wydanym w dniu 28 czerwca 2019 r. DR został skazany na karę jednego roku pozbawienia wolności oraz karę grzywny w wysokości 2500 BGN (około 1250 EUR). Natomiast TS został skazany na karę dwóch lat pozbawienia wolności w zawieszeniu na cztery lata oraz karę grzywny w wysokości 5000 BGN (około 2500 EUR).

16. Podczas przeszukania w mieszkaniu, w którym DR mieszkał wraz z matką i dziadkami, oraz przeszukania samochodu przez właściwe organy w ramach postępowania przygotowawczego, organy te odkryły środki pieniężne w kwocie o wysokości 4447,06 BGN (około 2200 EUR).

17. W ramach przeszukania w mieszkaniu, w którym TS mieszkał ze swoją matką, dokonanego również w ramach postępowania przygotowawczego, właściwe organy odkryły środki pieniężne w kwocie o wysokości 9324,25 BGN (około 4800 EUR).

18. Po skazaniu zainteresowanych prokuratura wniosła do Okrazhen sad Varna (sądu okręgowego w Warnie, Bułgaria, zwanego dalej „sądem pierwszej instancji”) o orzeczenie przepadku wspomnianych kwot na rzecz państwa zgodnie z art. 306 ust. 1 pkt 1 NPK. Sąd pierwszej instancji rozpatrzył wniosek prokuratury na posiedzeniu jawnym, w którym uczestniczyli prokurator, zainteresowani i ich dwaj adwokaci.

19. W ramach tego postępowania sądowego DR stwierdził, że rozpatrywana kwota stanowiła własność jego babci, która uzyskała ją, biorąc kredyt w banku. Ponadto przedstawił on dowód na piśmie, w którym stwierdzono, że w grudniu 2018 r. pobrała ona ze swego rachunku bankowego kwotę 7000,06 BGN (około 3500 EUR). Babcia DR nie brała udziału w toczącym się przed sądem pierwszej instancji postępowaniu określonym w art. 306 ust. 1 pkt 1 NPK, ponieważ prawo bułgarskie nie dopuszczało możliwości, by uczestniczyła ona w nim jako samodzielna strona. Nie została również przesłuchana w charakterze świadka.

20. W ramach tego postępowania sądowego TS stwierdził natomiast, że rozpatrywana kwota stanowiła własność jego matki i siostry. W tym względzie przedstawił on również dowód na piśmie, w którym stwierdzono, że w marcu 2018 r. jego matka zaciągnęła kredyt gotówkowy w banku DSK EAD, na łączną kwotę w wysokości 17000 BGN (około 8500 EUR). Ponadto przedstawił kopie paszportów swojej matki i siostry, świadczących o ich wyjeździe do Turcji w okresie od dnia 19 do dnia 21 kwietnia 2019 r. Matka TS nie mogła uczestniczyć w postępowaniu toczącym się przed sądem pierwszej instancji. Została jednak przesłuchana jako świadek w odniesieniu do kwoty znalezionej w mieszkaniu, w którym mieszkała ze swoim synem.

21. Sąd pierwszej instancji odmówił orzeczenia przepadku rozpatrywanych kwot, ponieważ przyjął, że przestępstwo, za które skazano zainteresowanych, mianowicie posiadanie środków odurzających w celu odsprzedaży, nie jest przestępstwem generującym korzyści majątkowe. W tym względzie sąd ten uznał, że pomimo, iż istnieją dowody – mianowicie zeznania świadków – na to, że w rozpatrywanej sprawie zainteresowani sprzedawali środki odurzające, nie zachodziły określone w art. 53 ust. 2 NK podstawy orzeczenia przepadku na rzecz państwa, ponieważ prokuratura nie podniosła takiego zarzutu, a wspomniana sprzedaż nie była również objęta późniejszym skazaniem.

22. Prokuratura regionalna zaskarżyła wyrok wydany przez sąd pierwszej instancji do sądu odsyłającego, podnosząc, że wspomniany sąd nie zastosował art. 53 ust. 2 NK w świetle dyrektywy 2014/42. Adwokaci zainteresowanych nie podzielają opinii prokuratury i uważają, że przepadkowi mogą podlegać jedynie dobra materialne stanowiące bezpośredni skutek przestępstwa, za które skazano daną osobę.

23. W tym kontekście Apelativen sad – Varna (sąd apelacyjny w Warnie) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi, których brzmienie jest identyczne w sprawach C‑845/19 i C‑863/19: „1. Czy dyrektywa [2014/42] i Karta praw podstawowych Unii Europejskiej mają zastosowanie do przestępstwa polegającego na posiadaniu środków odurzających w celu ich wprowadzenia do obrotu, popełnionego przez bułgarskiego obywatela na terytorium Republiki Bułgarii, i gdy ewentualne korzyści majątkowe również zostały osiągnięte i znajdują się na terytorium Republiki Bułgarii? 2. Na wypadek udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze, co należy rozumieć przez wskazane w art. 2 pkt 1 dyrektywy [2014/42] pojęcie »korzyści majątkowych pochodzących, […] pośrednio, z przestępstwa«, a także czy kwota środków pieniężnych znalezionych i zajętych w lokalu mieszkalnym skazanego i jego rodziny oraz w posiadanym przez niego samochodzie osobowym może stanowić taką korzyść majątkową? 3. Czy art. 2 dyrektywy [2014/42] należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniu prawnemu takiemu jak określone w art. 53 ust. 2 [NK], w którym nie przewidziano przepadku »korzyści majątkowych pochodzących, […] pośrednio, z przestępstwa«? 4. Czy art. 47 [karty praw podstawowych] należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie krajowemu uregulowaniu takiemu jak zawarte w art. 306 ust. 1 pkt 1 [NPK], w którym umożliwiono orzeczenie przepadku na rzecz państwa kwoty środków pieniężnych, co do których podniesiono, że stanowią one własność innej osoby niż osoba, która popełniła przestępstwo – bez możliwości wstąpienia przez tę osobę trzecią do tego postępowania w charakterze strony i zapewnienia jej bezpośredniego dostępu do wymiaru sprawiedliwości?”.

III. Postępowanie przed Trybunałem

24. Pytania te były przedmiotem uwag na piśmie złożonych przez prokuraturę, rząd bułgarski oraz Komisję Europejską.

25. Te same strony, jak również rząd austriacki, przedstawiły swoje stanowisko na rozprawie, która odbyła się w dniu 13 stycznia 2021 r.

IV. Analiza

A. W przedmiocie pytania pierwszego

26. Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy dyrektywa 2014/42 i Karta praw podstawowych Unii Europejskiej (zwana dalej „kartą”) mają zastosowanie w przypadku przestępstwa takiego jak posiadanie środków odurzających w celu ich rozprowadzania, nawet jeśli wszystkie okoliczności związane z popełnieniem tego przestępstwa ograniczają się do terytorium jednego państwa członkowskiego.

27. Z pytania tego jasno wynika, że sąd odsyłający uznaje za ustalone, iż istnienie sytuacji transgranicznej należy uważać za warunek sine qua non stosowania dyrektywy 2014/42. Rząd bułgarski zakwestionował to założenie – zarówno w uwagach na piśmie, jak i podczas rozprawy – uznając, że stosowanie w państwie członkowskim przepisów przewidzianych w tej dyrektywie jest niezależne od możliwości zidentyfikowania sytuacji transgranicznej w ramach sporu zawisłego przed sądem wspomnianego państwa.

28. Biorąc pod uwagę powyższe, zajmę najpierw negatywne stanowisko w przedmiocie tego argumentu rządu bułgarskiego i stwierdzę, że dyrektywa 2014/42 nie może być stosowana, jeżeli przestępstwo nie ma wymiaru transgranicznego (część 1). Następnie wyjaśnię, jaki charakter powinien mieć ów wymiar (część 2), i zastosuję moją analizę do niniejszego przypadku (część 3). Wreszcie, zaproponuję Trybunałowi odpowiedź na pytanie pierwsze (część 4), przyjmując, że stosowanie karty zależy od stosowania dyrektywy 2014/42 ( 4 ).

1. W przedmiocie konieczności istnienia sytuacji transgranicznej

29. Na poparcie proponowanej przez niego wykładni rząd bułgarski odwołuje się do wyroku Moro ( 5 ), w którym Trybunał orzekł w odniesieniu do dyrektywy 2012/13/UE w sprawie prawa do informacji w postępowaniu karnym ( 6 ), że stosowanie w państwie członkowskim przewidzianych w niej przepisów nie jest uzależnione od istnienia sytuacji transgranicznej w ramach sporu toczącego się w tym państwie członkowskim. Zdaniem rządu bułgarskiego rozumowanie, na podstawie którego Trybunał doszedł do takiego wniosku, można odnieść do niniejszych spraw.

30. Należy streścić to rozumowanie ( 7 ). Przede wszystkim Trybunał przypomniał, że podstawą prawną dyrektywy 2012/13 jest art. 82 ust. 2 TFUE, którego akapit pierwszy brzmi następująco: „[w] zakresie niezbędnym dla ułatwienia wzajemnego uznawania wyroków i orzeczeń sądowych, jak również współpracy policyjnej i wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych o wymiarze transgranicznym, Parlament Europejski i Rada, stanowiąc w drodze dyrektyw zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą, mogą ustanawiać normy minimalne. Normy takie uwzględniają różnice między tradycjami i systemami prawnymi państw członkowskich”. Następnie Trybunał zauważył, biorąc pod uwagę brzmienie dyrektywy 2012/13, że art. 1 i 2 tej dyrektywy, które określają odpowiednio jej przedmiot i zakres stosowania, nie ograniczają stosowania wspomnianej dyrektywy do sytuacji o wymiarze transgranicznym. Wreszcie, Trybunał uznał zasadniczo w odniesieniu do celów dyrektywy 2012/13, że z jej motywów wynika, iż ustanowienie wspólnych minimalnych norm dotyczących prawa do informacji w postępowaniu karnym zmierza do wzmocnienia wzajemnego zaufania między państwami członkowskimi do ich odpowiednich systemów wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych i przyczynia się do wzajemnego uznawania orzeczeń organów sądowych, nawet w przypadku, gdy orzeczenia te dotyczą sytuacji o charakterze wyłącznie wewnętrznym. W tym kontekście, jeżeli pojawi się konieczność współpracy transgranicznej, organy policji i sądownictwa danego państwa członkowskiego mogą bowiem uznać orzeczenia organów sądowych innych państw członkowskich za równoważne ze swoimi własnymi.

31. Jestem przekonany, że nie można przyjąć takiego rozumowania, gdy pytanie dotyczące konieczności istnienia wymiaru transgranicznego powstaje w odniesieniu do możliwości stosowania dyrektywy 2014/42, ponieważ ani wykładni literalnej, ani wykładni celowościowej w wyroku Moro ( 8 ) nie można stosować przez analogię do tej ostatniej dyrektywy, a to z powodów przedstawionych w poniższych punktach.

32. Po pierwsze, co się tyczy brzmienia dyrektywy 2014/42, należy zauważyć, że w odróżnieniu od brzmienia dyrektywy 2012/13 wydaje się ono ograniczać przestępstwa objęte tą dyrektywą do przestępstw o wymiarze transgranicznym, ponieważ motyw 1 dyrektywy 2014/42 uzasadnia konieczność dysponowania przez właściwe organy środkami pozwalającymi na wykrywanie, zabezpieczanie i konfiskatę korzyści pochodzących z przestępstwa, jak i na zarządzanie tymi korzyściami okolicznością, że „[g]łównym motywem transgranicznej przestępczości zorganizowanej […] jest uzyskiwanie korzyści finansowych” ( 9 ). Konieczność istnienia transgranicznego wymiaru dla celów stosowania dyrektywy 2014/42 znajduje ponadto odzwierciedlenie w uzasadnieniu wniosku Komisji leżącego u podstaw tej dyrektywy ( 10 ), a w szczególności w pkt 1.1, zgodnie z którym „[n]iniejszy wniosek dotyczący dyrektywy ma na celu ułatwienie władzom państw członkowskich konfiskaty i odzyskiwania zysków, które przestępcy czerpią z poważnej transgranicznej przestępczości zorganizowanej. […]. Zorganizowane grupy przestępcze są nielegalnymi przedsięwzięciami mającymi na celu osiągnięcie zysku. Angażują się w szereg przynoszących znaczne zyski działań przestępczych o charakterze transgranicznym, takich jak przemyt narkotyków, handel ludźmi, nielegalny handel bronią i korupcja” ( 11 ).

33. Po drugie, co się tyczy celów dyrektywy 2014/42, nie sądzę, aby wzajemne uznawanie orzeczeń sądowych zajmowało w ramach tej dyrektywy to samo miejsce, które zdaniem Trybunału zostało mu przyznane w ramach dyrektywy 2012/13.

34. W tym względzie należy bowiem zauważyć, że podstawa prawna dyrektywy 2014/42 nie odpowiada w pełni tej przyjętej w odniesieniu do dyrektywy 2012/13. Co się tyczy dyrektywy 2014/42, do art. 82 ust. 2 TFUE należy bowiem dodać art. 83 ust. 1 TFUE, który stanowi podstawę prawną harmonizacji materialnego prawa karnego. Ponadto wniosek dotyczący dyrektywy 2014/42 wskazuje, że art. 83 ust. 1 TFUE należy uznać za „główną podstawę prawną” tej dyrektywy.

35. Tymczasem z brzmienia art. 83 ust. 1 akapit pierwszy TFUE jednoznacznie wynika, że w przeciwieństwie do art. 82 ust. 2 TFUE, ustanowienie zharmonizowanych przepisów materialnych nie jest uzależnione od ich niezbędnego charakteru dla ułatwienia wzajemnego uznawania wyroków i orzeczeń sądowych, jak również współpracy policyjnej i wymiarów sprawiedliwości o wymiarze transgranicznym ( 12 ).

36. Wręcz przeciwnie, art. 83 ust. 1 akapit pierwszy TFUE wyraźnie przewiduje, że taka harmonizacja jest uwarunkowana wyłącznie, poza szczególnie poważnym charakterem rozważanych dziedzin przestępczości, okolicznością, że mają one wymiar transgraniczny, wynikający z rodzaju lub skutków rozważanych przestępstw lub ze szczególnej potrzeby wspólnego ich zwalczania. Zgodnie z art. 83 ust. 1 akapit drugi TFUE tymi dziedzinami przestępczości są terroryzm, handel ludźmi oraz seksualne wykorzystywanie kobiet i dzieci, nielegalny handel narkotykami, nielegalny handel bronią, pranie pieniędzy, korupcja, fałszowanie środków płatniczych, przestępczość komputerowa i przestępczość zorganizowana. Jak wynika z art. 3 dyrektywy 2014/42, dyrektywę tę stosuje się wyłącznie do przestępstw objętych aktami prawa wtórnego harmonizującymi materialne prawo karne w wyżej wymienionych dziedzinach lub, mówiąc bardziej precyzyjnie, w dziedzinach o wymiarze transgranicznym.

37. Ponadto fakt, że stosowanie dyrektywy 2014/42 zależy od istnienia takiego wymiaru transgranicznego, znajduje w decydujący sposób potwierdzenie w dodatkowym elemencie wykładni. Pragnę bowiem zauważyć, że art. 14 ust. 1 dyrektywy 2014/42 ustanawia związek między tą dyrektywą a aktem prawnym, który dyrektywa ta ma zastąpić, a mianowicie decyzją ramową Rady 2005/212/WSiSW z dnia 24 lutego 2005 r. w sprawie konfiskaty korzyści, narzędzi i mienia pochodzących z przestępstwa ( 13 ), w następujący sposób: „art. 1 pierwsze cztery tiret, oraz art. 3 decyzji ramowej [2005/212] zostają zastąpione niniejszą dyrektywą”, co oznacza a contrario, że art. 2 („Konfiskata”) ( 14 ), art. 4 („Środki prawne”) ( 15 ) i art. 5 („Gwarancje prawne”) ( 16 ) tej decyzji ramowej pozostają w mocy. Tymczasem w pkt 2.3 wniosku dotyczącego dyrektywy 2014/42 uściślono, że biorąc pod uwagę ograniczenie zakresu wniosku dyrektywy do dziedzin przestępczości wymienionych w art. 83 ust. 1 TFUE, art. 2, 4 i 5 decyzji ramowej 2005/212 nie zostały uchylone, aby zachować wystarczającą jednolitość w odniesieniu do działań przestępczych „nieobjętych zakresem niniejszej dyrektywy” ( 17 ), które z tego względu są pozbawione jakiegokolwiek wymiaru transgranicznego.

2. W przedmiocie charakterystyki istnienia „wymiaru transgranicznego”

38. Sąd odsyłający powziął wątpliwości co do istnienia wymiaru transgranicznego w niniejszej sprawie, podnosząc, że żaden element związany z popełnieniem rozpatrywanego czynu przestępczego nie znajduje się poza terytorium Bułgarii.

39. Już teraz wskazuję, że wątpliwości te wydają mi się wynikać z nieporozumienia co do sposobu ustalenia istnienia sytuacji transgranicznej, które powoduje stosowanie prawodawstwa Unii opartego głównie lub wyłącznie na art. 83 TFUE.

40. Jak przypomniano powyżej, brzmienie tego postanowienia traktatu odnosi się bowiem do „wymiaru transgranicznego”, a nie do „elementu transgranicznego”. Takie sformułowanie nie jest moim zdaniem przypadkowe. Wręcz przeciwnie, wskazuje ono wyraźnie, że spełnienie tej przesłanki nie zależy od oceny okoliczności faktycznych konkretnego przypadku, lecz od samego faktu, że rozpatrywane przestępstwo jest objęte jedną z dziedzin przestępczości, która może być przedmiotem harmonizacji prawa materialnego w rozumieniu art. 83 ust. 1 akapit drugi TFUE, i że wchodzi w zakres stosowania aktu prawnego prawa wtórnego przyjętego na podstawie art. 83 ust. 1 TFUE i regulującego taką dziedzinę ( 18 ). Jeśli tak jest, ipso facto uznaje się, że rozpatrywane przestępstwo spełnia przesłankę wymiaru transgranicznego, a także przesłankę szczególnej wagi. Wynika z tego, że kwestia, czy któryś z elementów nieodłącznie związanych z popełnieniem danego przestępstwa, takich jak obywatelstwo sprawcy przestępstwa, miejsce popełnienia przestępstwa lub położenie korzyści z przestępstwa, ma charakter transgraniczny, jest bez znaczenia.

3. W przedmiocie istnienia wymiaru transgranicznego w niniejszej sprawie

41. Biorąc pod uwagę niniejszą sprawę, należy przypomnieć, że art. 3 dyrektywy 2014/42 wymienia w sposób wyczerpujący przestępstwa, do których mają zastosowanie przepisy tej dyrektywy, a mianowicie te, których dotyczą akty prawa wtórnego wymienione w lit. a)–k) tego artykułu. Zgodnie z art. 3 lit. g) tej dyrektywy ma ona zastosowanie do przestępstw objętych decyzją ramową 2004/757.

42. Tymczasem w art. 2 ust. 1 lit. c) tej decyzji ramowej wymieniono wśród tych przestępstw „posiadanie lub nabywanie narkotyków” w celu prowadzenia działań wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. a), a mianowicie w szczególności rozprowadzania i sprzedaży narkotyków.

43. Wydaje mi się zatem oczywiste, że przestępstwo, za które zainteresowani zostali skazani prawomocnym wyrokiem w postępowaniach głównych, polegające na posiadaniu w celu odsprzedaży środków odurzających wysokiego ryzyka, takie jak przewidziane w art. 354a ust. 1 NK, jest objęte zakresem stosowania dyrektywy 2014/42.

44. Przeciwny argument przedstawiony przez rząd austriacki podczas jego wystąpienia na rozprawie nie może moim zdaniem podważyć takiego wniosku. Postaram się go sparafrazować. Zdaniem tego rządu wybór art. 83 ust. 1 TFUE jako głównej podstawy prawnej dyrektywy 2014/42 oznacza, że art. 3 tej dyrektywy, który definiuje jej zakres stosowania, należy interpretować zawężająco, tak że wspomniana dyrektywa nie ma zastosowania do wszystkich przestępstw objętych aktami prawa wtórnego wymienionymi w tym artykule, lecz wyłącznie do przestępstw spełniających przesłanki szczególnej wagi i wymiaru transgranicznego przewidziane w art. 83 ust. 1 TFUE. Zdaniem rządu austriackiego wynika z tego, że rozpatrywane w postępowaniu głównym przestępstwo nie wchodzi w zakres stosowania dyrektywy 2014/42.

45. Tymczasem żadna okoliczność nie wydaje mi się przemawiać za takim ścisłym rozumieniem art. 3 dyrektywy 2014/42. W artykule tym wyliczenie aktów prawa wtórnego przyjętych w dziedzinach przewidzianych w art. 83 ust. 1 akapit drugi TFUE poprzedzono bowiem zdaniem: „[n]iniejszą dyrektywę stosuje się do przestępstw objętych następującymi aktami prawnymi”, którego nie można rozumieć inaczej, jak tylko jako odnoszące się do wszystkich przestępstw, o których mowa w każdym z tych aktów. Innymi słowy, w przepisie tym w żaden sposób nie sprecyzowano, że wśród tych przestępstw jedynie przestępstwa o szczególnie poważnym charakterze oraz o wymiarze transgranicznym wchodzą w zakres stosowania dyrektywy 2014/42. Ponadto, jak już wyjaśniono powyżej, wszystkie przestępstwa objęte wspomnianymi aktami spełniają ipso facto przesłanki szczególnej wagi i wymiaru transgranicznego.

4. Wnioski w przedmiocie pytania pierwszego

46. W świetle powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał odpowiedział na pytanie pierwsze w ten sposób, że dyrektywa 2014/42 i karta mają zastosowanie w przypadku przestępstwa należącego do jednej z dziedzin przestępczości wymienionych w art. 83 ust. 1 akapit drugi TFUE, polegającego na posiadaniu środków odurzających w celu ich rozprowadzania, nawet jeśli wszystkie okoliczności związane z popełnieniem tego przestępstwa ograniczają się do terytorium jednego państwa członkowskiego.

B. W przedmiocie pytań drugiego i trzeciego

1. W przedmiocie przeformułowania pytań

47. Poprzez pytanie drugie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia wykładni pojęcia „korzyści majątkowych pochodzących, bezpośrednio lub pośrednio, z przestępstwa” zawartego w art. 2 pkt 1 dyrektywy 2014/42. Dokładniej rzecz ujmując, sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy mienie zajęte w miejscu zamieszkania zainteresowanych i ich rodzin, a także w samochodzie używanym przez DR, stanowi taką korzyść majątkową.

48. Poprzez pytanie trzecie sąd odsyłający zwraca się do Trybunału o wyjaśnienie, czy art. 2 dyrektywy 2014/42 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu takiemu jak art. 53 ust. 2 NK, które nie przewiduje konfiskaty korzyści majątkowej pochodzącej pośrednio z przestępstwa.

49. Przede wszystkim należy zauważyć, że w art. 2 pkt 1 dyrektywy 2014/42 przyjęto szerokie rozumienie ( 19 ) pojęcia „korzyści”, definiując je jako „wszelkie korzyści majątkowe pochodzące, bezpośrednio lub pośrednio, z przestępstwa; mogą one przybierać dowolną formę mienia i obejmują wszelkie korzyści wynikające z ponownego zainwestowania lub przekształcania korzyści bezpośrednich oraz wszelkie wpływy mające wartość”. Tymczasem pragnę zauważyć, że odwołując się wyraźnie do bezpośrednich lub pośrednich korzyści majątkowych, prawodawca Unii nie zamierzał stworzyć dwóch niezależnych od siebie pojęć. Z brzmienia motywu 11 dyrektywy 2014/42 wynika bowiem, że pojęcie „korzyści” obejmuje nie tylko mienie pochodzące bezpośrednio z przestępstwa, lecz również wszelkie przekształcenia tego mienia ( 20 ). W konsekwencji uważam, że art. 2 pkt 1 dyrektywy 2014/42 został prawidłowo transponowany do prawa bułgarskiego, ponieważ z jednej strony art. 53 ust. 2 NK przewiduje konfiskatę „bezpośredniej i pośredniej korzyści uzyskanej z przestępstwa”, a z drugiej strony art. 53 ust. 3 tego kodeksu stanowi, że „»pośrednią korzyścią« jest wszelka korzyść majątkowa wynikająca z rozporządzenia bezpośrednią korzyścią, a także wszelkie mienie otrzymane w następstwie dalszego pełnego lub częściowego przekształcenia bezpośredniej korzyści”.

50. Takie szerokie rozumienie pojęcia „korzyści” nie obejmuje jednak mienia niepochodzącego z przestępstwa, za które osoba została skazana. Z definicji zawartej w art. 2 pkt 1 dyrektywy 2014/42 wynika bowiem, że korzyść majątkowa – niezależnie od tego, czy jest ona bezpośrednia, czy pośrednia – powinna pochodzić z przestępstwa. Co się tyczy kwestii, czy kwoty zajęte w postępowaniu głównym stanowią „mienie” ( 21 ) podlegające konfiskacie, pragnę zauważyć, że z postanowienia odsyłającego wynika, po pierwsze, iż zainteresowani zostali skazani za przestępstwo polegające na posiadaniu, w celu odsprzedaży, środków odurzających, które samo w sobie nie może przynieść korzyści majątkowej. Po drugie, istniały dowody na to, że zainteresowani dokonywali sprzedaży środków odurzających, ale nie byli ścigani, ani nie zostali skazani za to ostatnie przestępstwo ( 22 ). Wynika z tego, że aby orzec w przedmiocie zasadności wniosku o orzeczenie konfiskaty, sąd odsyłający będzie musiał ustalić, czy korzyść majątkowa może pochodzić z przestępstwa, takiego jak sprzedaż środków odurzających, za które osoba nie została skazana.

51. W tych okolicznościach wydaje mi się konieczne, w celu udzielenia sądowi odsyłającemu odpowiedzi użytecznej dla rozstrzygnięcia sporu, przeformułowanie pytań, które sąd ten skierował do Trybunału ( 23 ).

52. Proponuję zatem, aby Trybunał przeformułował pytania drugie i trzecie w następujący sposób: „Czy dyrektywę 2014/42 należy interpretować w ten sposób, że do konfiskaty konieczne jest, aby korzyść majątkowa pochodziła z przestępstwa, za które osoba została skazana, czy też konfiskata ta może dotyczyć korzyści majątkowej pochodzącej z innego przestępstwa, za które osoba nie została skazana?”.

2. W przedmiocie przeformułowanych pytań

53. Zgodnie z rozumowaniem prowadzącym do przeformułowania pytania należy przeanalizować różne rodzaje konfiskaty, którą państwa członkowskie powinny przewidzieć na mocy dyrektywy 2014/42, i zweryfikować podczas badania tych przepisów, czy okoliczności danej sprawy są objęte jednym z tych przypadków.

54. Artykuły 4, 5 i 6 tej dyrektywy nakazują państwom członkowskim przewidzenie konfiskaty korzyści z przestępstwa w trzech grupach sytuacji. Pierwsza z nich, o której mowa w art. 4 wspomnianej dyrektywy, dotyczy konfiskaty „zwykłej” ( 24 ), podczas gdy druga i trzecia, o których mowa w art. 5 i 6 dyrektywy 2014/42, obejmują odpowiednio konfiskatę rozszerzoną na dodatkowe składniki majątku oraz konfiskatę aktywów przekazanych osobom trzecim przez podejrzanego lub oskarżonego.

55. Na wstępie uważam, że okoliczności faktyczne niniejszej sprawy nie stanowią przypadku konfiskaty w stosunku do osób trzecich, uregulowanej w art. 6 dyrektywy 2014/42, ponieważ zastosowanie środka przewidzianego w tym przepisie wymaga jednocześnie przekazania mienia osobie trzeciej i jej świadomości, że ewentualne przekazanie miało na celu uniknięcie konfiskaty tego mienia. Tymczasem w postanowieniu odsyłającym sąd odsyłający nie stwierdza ani pierwszej, ani drugiej z tych okoliczności.

56. Artykuł 4 ust. 1 dyrektywy 2014/42 nakłada na państwa członkowskie obowiązek umożliwienia, w przypadku wydania prawomocnego wyroku skazującego za przestępstwo, konfiskaty narzędzi i korzyści lub mienia, którego wartość odpowiada takim narzędziom lub korzyściom. Zakres stosowania tego przepisu można lepiej zrozumieć w odniesieniu do przypadku konfiskaty, o którym mowa w art. 5 wspomnianej dyrektywy. W tym względzie rozróżnienie między przypadkami objętymi art. 4 dyrektywy 2014/42 i art. 5 tej dyrektywy zostało moim zdaniem wyrażone w brzmieniu jej motywu 19, zgodnie z którym „w niektórych sytuacjach właściwe może być dokonanie w następstwie wyroku skazującego konfiskaty nie tylko mienia powiązanego z danym przestępstwem, lecz także dodatkowego mienia, jeżeli sąd ustali, że stanowi ono korzyść z innych przestępstw” ( 25 ), a „[t]akie podejście nazywa się »konfiskatą rozszerzoną«”. Wydaje mi się, że z przepisu tego wynika, iż konfiskata rozszerzona, o której mowa w art. 5 dyrektywy 2014/42, obejmuje właśnie sytuacje, w których art. 4 tej dyrektywy nie może być stosowany ze względu na brak ustalonego przez sąd związku pomiędzy korzyścią a przestępstwem.

57. Tak więc w świetle architektury tekstów i ich systematyki uważam, że dla zastosowania art. 4 dyrektywy 2014/42 konieczne jest, aby korzyści lub mienie, których konfiskata jest planowana, pochodziły z przestępstwa, za które osoba została skazana. Jeżeli przyjąć taką wykładnię, to należy uznać, że art. 4 dyrektywy 2014/42 nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ zgodnie z uzasadnieniem postanowienia odsyłającego kwoty, w odniesieniu do których wnosi się o orzeczenie konfiskaty, nie mogły pochodzić z przestępstwa posiadania środków odurzających w celu odsprzedaży.

58. Z kolei w art. 5 dyrektywy 2014/42 przewidziano mechanizm konfiskaty rozszerzonej ( 26 ), nakładając w ust. 1 na państwa członkowskie obowiązek przyjęcia niezbędnych środków w celu umożliwienia konfiskaty, w całości lub w części, mienia należącego do osoby skazanej za popełnienie przestępstwa, które może być źródłem – w sposób bezpośredni lub pośredni – korzyści majątkowych, w przypadku gdy sąd na podstawie okoliczności sprawy jest przekonany, że przedmiotowe mienie pochodzi z działalności przestępczej. Ponadto dla celów tego przepisu pojęcie „przestępstwa” obejmuje co najmniej przestępstwa wymienione w ust. 2 wspomnianego przepisu. Wynika z tego, że w celu sprawdzenia, czy sytuacja w niniejszej sprawie jest objęta art. 5 dyrektywy 2014/42, należy kolejno zbadać, czy przesłanki określone w każdym z tych ustępów są spełnione.

59. W pierwszej kolejności należy ustalić, czy w niniejszej sprawie przestępstwo, za które zainteresowany został skazany, jest objęte zakresem stosowania art. 5 ust. 2 lit. e) dyrektywy 2014/42. W tym ostatnim przepisie wymieniono w istocie „przestępstwo zagrożone – zgodnie z odpowiednim aktem prawnym wymienionym w art. 3 […] – maksymalną karą pozbawienia wolności na okres co najmniej czterech lat”. Tymczasem, o ile nie ma wątpliwości co do tego, że posiadanie środków odurzających w celu odsprzedaży jest przestępstwem karalnym zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. c) decyzji ramowej 2004/757, do którego odsyła art. 3 lit. g) dyrektywy 2014/42, o tyle należy zbadać, czy przestępstwo to, zgodnie z kwalifikacją przyjętą w niniejszej sprawie, jest zagrożone karą pozbawienia wolności o maksymalnym wymiarze co najmniej czterech lat. Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 1 i 2 decyzji ramowej 2004/757 maksymalna kara przewidziana za przestępstwo, o którym mowa w art. 2 ust. 1 lit. c), wynosi co najmniej od 1 roku do 3 lat pozbawienia wolności, która to kara zostaje podniesiona do przedziału od 5 do 10 lat w następujących przypadkach: (i) przestępstwo dotyczy dużych ilości narkotyków lub (ii) przestępstwo dotyczy tych narkotyków, które powodują najwięcej uszczerbku dla zdrowia lub które spowodowały znaczną szkodę dla zdrowia pewnej liczby osób. Można założyć, że to kryterium jest spełnione, jeżeli przestępstwo, za które skazano osoby zainteresowane, obejmuje posiadanie środków odurzających wysokiego ryzyka, przy czym taka kwalifikacja wydaje się odpowiadać wyżej wymienionemu pojęciu „narkotyków, które powodują najwięcej uszczerbku dla zdrowia”.

60. W drugiej kolejności należy ustalić, czy przesłanka, zgodnie z którą przestępstwo powinno „[móc] być źródłem – w sposób bezpośredni lub pośredni – korzyści majątkowych”, jest w niniejszym przypadku spełniona ( 27 ). W tym celu, aby udzielić użytecznej odpowiedzi sądowi odsyłającemu, wydaje mi się istotne sprecyzowanie elementów, które należy wziąć pod uwagę w ramach takiej oceny. Użycie terminu „może” ( 28 ) wymaga moim zdaniem przeanalizowania obiektywnego charakteru czynu zabronionego wynikającego z jego kwalifikacji karnej w prawie krajowym. Jednakże można by zastanawiać się nad istnieniem dodatkowych kryteriów, ponieważ motyw 20 dyrektywy 2014/42 stanowi, że „[p]rzy ustalaniu, czy z danym przestępstwem mogą być związane korzyści majątkowe, państwa członkowskie mogą brać pod uwagę sposób działania, na przykład to, czy warunkiem uznania danego czynu za przestępstwo jest jego popełnienie w ramach przestępczości zorganizowanej lub z zamiarem uzyskiwania stałych dochodów z przestępstw”. Biorąc pod uwagę to sformułowanie, charakteryzujące się użyciem czasownika „móc”, uważam, że tekst ten nie nakłada na państwa członkowskie obowiązku uwzględnienia sposobu działania przy ustalaniu, czy przestępstwo może przysporzyć korzyści majątkowych. Wykładnię tę potwierdza zresztą zdanie drugie tego samego motywu, zgodnie z którym uwzględnienie sposobu działania „[n]ie powinno […] co do zasady naruszać możliwości konfiskaty rozszerzonej”. Wnioskuję z tego, że weryfikacja spełnienia tej przesłanki nie musi koniecznie być uzależniona od badania sposobu popełnienia przestępstwa, ponieważ organy krajowe mogą wywnioskować z samej kwalifikacji określonej w prawie krajowym, że przestępstwo może przysporzyć korzyści majątkowych.

61. Na poparcie tego wniosku dodam, że o ile art. 3 ust. 1 lit. a) decyzji ramowej 2005/212 odnosił się do przestępstwa „popełnionego w ramach organizacji przestępczej”, o tyle taka przesłanka została powtórzona jedynie w art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2014/42, z czego wynika, że przesłanka ta nie jest systematycznie wymagana w odniesieniu do innych przestępstw wymienionych we wspomnianej dyrektywie.

62. Stosując to rozumowanie w niniejszej sprawie, uważam, podobnie jak sąd odsyłający, że w żaden sposób nie zostało ustalone, iż przestępstwo kwalifikowane jako posiadanie środków odurzających w celu odsprzedaży może przysporzyć, bezpośrednio lub pośrednio, korzyści majątkowych. W tym stanie rzeczy, aby wypowiedzieć się w tej kwestii, sąd krajowy będzie mógł, jeśli taka możliwość została mu przyznana przez prawo krajowe, wziąć pod uwagę sposób popełnienia przestępstwa, w tym w szczególności okoliczność, że przestępstwo to zostało popełnione w ramach przestępczości zorganizowanej lub z zamiarem uzyskiwania stałych dochodów z przestępstw.

63. Wreszcie, zakładając, że zgodnie z tymi dwoma etapami przestępstwo wchodzi w zakres konfiskaty rozszerzonej, sąd krajowy będzie musiał, zgodnie z art. 5 ust. 1 dyrektywy 2014/42, ustalić na podstawie przedstawionych mu okoliczności faktycznych i dowodów, czy mienie, co do którego wnosi się o orzeczenie konfiskaty, pochodzi z działalności przestępczej. Przekonanie sądu powinno opierać się na konkretnych okolicznościach danej sprawy, w tym, zgodnie z przykładem podanym we wspomnianym przepisie, na dysproporcji pomiędzy wartością danego mienia a legalnym dochodem osoby skazanej ( 29 ).

64. W świetle powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał odpowiedział na pytania prejudycjalne drugie i trzecie, w brzmieniu przeformułowanym, że dyrektywę 2014/42 należy interpretować w ten sposób, że dla orzeczenia konfiskaty nie jest koniecznie, aby korzyść majątkowa pochodziła z przestępstwa, za które osoba została skazana, lecz może ona dotyczyć mienia, co do którego sąd jest przekonany, na podstawie okoliczności danej sprawy, że pochodzi ono z innych rodzajów działalności przestępczej, pod warunkiem że przestępstwo, co do którego orzeczono winę danej osoby, zostało wymienione w art. 5 ust. 2 wspomnianej dyrektywy i że może ono być źródłem, bezpośrednio lub pośrednio, korzyści majątkowej.

C. W przedmiocie pytania czwartego

65. Poprzez czwarte pytanie prejudycjalne sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 47 karty należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu takiemu jak rozpatrywane w niniejszej sprawie, które pozwala na konfiskatę na rzecz państwa mienia, co do którego twierdzi się, że należy ono do osoby innej niż sprawca przestępstwa, nawet jeśli ta osoba trzecia nie ma możliwości wzięcia udziału jako strona w postępowaniu w sprawie konfiskaty.

66. Na wstępie należy zauważyć, jak wynika z akt sprawy, że art. 306 ust. 1 pkt 1 NPK reguluje postępowanie, w którym właściwy sąd, w następstwie wydania wyroku skazującego, orzeka w przedmiocie zgodności z prawem konfiskaty na podstawie art. 53 ust. 2 lit. b) NK. Ze względu na to, że osoba trzecia, która uważa się za właściciela skonfiskowanego mienia, nie może uczestniczyć w tym postępowaniu jako strona, sąd odsyłający wydaje się uważać, że rozpatrywane przepisy nie są zgodne z prawem do skutecznego środka prawnego, o którym mowa w art. 47 karty.

67. Co się tyczy tego postanowienia karty, należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału prawa podstawowe chronione w porządku prawnym Unii, a zatem zasadniczo prawa ustanowione w karcie, znajdują zastosowanie we wszystkich sytuacjach podlegających prawu Unii, lecz nie poza takimi sytuacjami ( 30 ).

68. W niniejszej sprawie z postanowienia odsyłającego wynika, że art. 53 ust. 2 lit. b) NK został wprowadzony na mocy zakon na izmenenie i dopalnenie na nakazatelnia kodeks [ustawy zmieniającej i uzupełniającej kodeks karny (DV nr 7 z dnia 22 stycznia 2019 r.)] i że ustawa ta miała na celu wdrożenie do prawa bułgarskiego dyrektywy 2014/42 w rozumieniu art. 51 ust. 1 karty. Ustawodawca bułgarski był zatem zobowiązany do poszanowania praw podstawowych ustanowionych w art. 47 karty, a w szczególności praw jednostek do korzystania ze skutecznej ochrony sądowej praw, jakie przysługują im na gruncie prawa Unii ( 31 ).

69. Artykuł 47 akapit pierwszy karty przewiduje, że każdy, czyje prawa i wolności zagwarantowane przez prawo Unii zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem, zgodnie z warunkami przewidzianymi w tym artykule. W celu zagwarantowania poszanowania tego prawa podstawowego w Unii w art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE zobowiązano państwa członkowskie do ustanowienia środków prawnych niezbędnych do zapewnienia skutecznej ochrony sądowej w dziedzinach objętych prawem Unii ( 32 ).

70. Ponadto należy zauważyć, że prawo do skutecznego środka prawnego zostało potwierdzone w samej dyrektywie 2014/42 ( 33 ). Artykuł 8 tej dyrektywy stanowi bowiem w ust. 1, że państwa członkowskie podejmują niezbędne środki w celu zapewnienia osobom, w odniesieniu do których stosuje się środki przewidziane w niniejszej dyrektywie, prawa do wniesienia skutecznego środka zaskarżenia oraz do rzetelnego procesu sądowego w celu umożliwienia im korzystania z przysługujących im praw. Zważywszy na ogólny charakter jego brzmienia, nie ulega wątpliwości, że przepis ten stosuje się również do osób trzecich ( 34 ). W związku z tym zgodność rozpatrywanych przepisów krajowych z prawem do skutecznego środka prawnego należy zbadać w świetle art. 8 ust. 1 dyrektywy 2014/42 w związku z art. 47 karty, a więc niniejsze pytanie prejudycjalne powinno dotyczyć wykładni tych przepisów.

71. Jest zaś oczywiste, że uregulowanie krajowe, które nie daje osobom trzecim żadnej możliwości dochodzenia ich prawa własności przed sądem krajowym, stanowi naruszenie prawa do skutecznego środka prawnego. Należy jednak przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału można dojść do takiego wniosku dopiero po dokonaniu całościowej oceny krajowego porządku prawnego ( 35 ). Jedynie w przypadku, gdy ocena ta prowadzi do negatywnej odpowiedzi, prawo Unii wymaga stworzenia nowego środka prawnego ( 36 ).

72. W tym względzie rząd bułgarski podkreślił w uwagach na piśmie, że prawo krajowe daje każdej osobie trzeciej, która twierdzi, że jej prawo własności zostało naruszone w ramach postępowania w sprawie konfiskaty przewidzianego w art. 306 ust. 1 pkt 1 NPK, możliwość podniesienia swojego roszczenia przed sądem cywilnym. Dokładniej rzecz ujmując, ta osoba trzecia może posłużyć się klasycznym środkiem prawnym z zakresu prawa rzeczowego systemów civil law, czyli powództwem windykacyjnym, uregulowanym w art. 108 zakon za sobstvenostta (ustawy o prawie własności). Zdaniem rządu bułgarskiego ten środek prawny pozwala na wniesienie nieprzedawniającego się powództwa o wydanie rzeczy, pozwalającego właścicielowi rzeczy na domaganie się wydania jej od każdej osoby, która ją bezprawnie posiada lub zatrzymuje.

73. Trybunał będzie musiał zatem ustalić w mającym zapaść wyroku, czy istnienie tego środka prawnego w prawie krajowym może spełniać wymogi prawa do skutecznego środka prawnego w rozumieniu art. 8 dyrektywy 2014/42 w związku z art. 47 karty, czy też te ostatnie przepisy wymagają, aby rozpatrywane uregulowanie krajowe umożliwiało osobom trzecim wzięcie udziału w postępowaniu w sprawie konfiskaty w charakterze stron.

74. Na wstępie należy odrzucić argument podniesiony przez Komisję na rozprawie, zgodnie z którym druga interpretacja przywołana w poprzednim punkcie narzuca się ze względu na to, że art. 8 dyrektywy 2014/42 zobowiązuje państwa członkowskie do ustanowienia środka prawnego zastrzeżonego dla osób trzecich, które twierdzą, że mają prawo własności skonfiskowanego mienia. Z argumentu tego wydaje mi się bowiem wynikać, że wspomniany art. 8 przyznaje tym osobom trzecim prawo wniesienia bezpośredniego środka prawnego od nakazu konfiskaty. Tymczasem z art. 8 ust. 6 tej dyrektywy wynika, że taka możliwość jest przewidziana wyłącznie na rzecz osoby, „w odniesieniu do której nakazano konfiskatę” ( 37 ), podczas gdy zgodnie z motywem 33 ( 38 ) i art. 8 ust. 7 ( 39 ) dyrektywy 2014/42 wspomniane osoby trzecie, w przypadku gdy nie została wobec nich nakazana konfiskata, mają jedynie prawo do bycia wysłuchanym i prawo dostępu do adwokata w trakcie całego postępowania w sprawie konfiskaty ( 40 ).

75. Co powiedziawszy, przejdę do analizy kwestii, czy powództwo windykacyjne przewidziane w prawie bułgarskim można uznać za skuteczny środek prawny w rozumieniu art. 47 karty. Moim zdaniem badanie to powinno obejmować dwa etapy: po pierwsze, należy ocenić, czy ten środek prawny może bezpośrednio zaradzić kwestionowanej sytuacji; po drugie, należy upewnić się, że przepisy proceduralne w ramach tego środka nie czynią nadmiernie utrudnionym dochodzenia praw własności osób trzecich.

76. Pierwszy etap wynika moim zdaniem z wyroku wydanego przez Trybunał w sprawie Okrazhna prokuratura – Haskovo i Apelativna prokuratura – Plovdiv ( 41 ). W sprawie tej zwrócono się do Trybunału o orzeczenie w przedmiocie pytania dotyczącego konfiskaty, w następstwie skazania osoby za przestępstwo przemytu celnego, mienia należącego do osoby trzeciej pozostającej w dobrej wierze. Trybunał uznał w nim, że przepisy bułgarskie nakładające obowiązek konfiskaty wszelkiego mienia użytego do popełnienia przestępstwa, a należącego do osoby trzeciej pozostającej w dobrej wierze, nie spełniają wymogów prawa do skutecznego środka prawnego. Ponieważ jedynym środkiem prawnym przysługującym osobie trzeciej będącej właścicielem mienia objętego konfiskatą jest powództwo odszkodowawcze przeciwko osobie skazanej, wspomniane przepisy nie dają tej osobie trzeciej możliwości zakwestionowania zgodności z prawem nakazu konfiskaty w celu odzyskania jej mienia ( 42 ).

77. W niniejszej sprawie nie ulega moim zdaniem wątpliwości, że powództwo windykacyjne przewidziane w prawie bułgarskim stanowi środek prawny umożliwiający bezpośrednie zaradzenie kwestionowanej sytuacji, ponieważ jeśli powództwo to zostanie wytoczone z powodzeniem, wszczęte w ten sposób postępowanie prowadzi do wydania wykonalnego wyroku i umożliwia w ten sposób danej osobie trzeciej odzyskanie mienia, które było przedmiotem konfiskaty na podstawie art. 306 NPK ( 43 ). Nawet gdyby państwo sprzedało mienie w następstwie takiej konfiskaty, uważam – wbrew stanowisku wyrażonemu przez Komisję na rozprawie – że odpowiedź nie może być inna, ponieważ wydaje mi się, że powództwo windykacyjne można wytoczyć nie tylko przeciwko państwu, ale także przeciwko nabywcy mienia. Podobnie nie zgadzam się również z twierdzeniem Komisji, że w istocie środek prawny nie jest skuteczny, jeżeli nie może być wniesiony przed uprawomocnieniem się nakazu konfiskaty. Artykuł 47 karty wymaga bowiem, jak już wskazano, aby ów środek prawny umożliwiał zainteresowanym osobom trzecim odzyskanie ich mienia – nie wymaga natomiast, aby wniesiono go przed taką datą.

78. Co się tyczy drugiego etapu, wymaga on powtórzenia klasycznej analizy Trybunału dotyczącej poszanowania zasady skuteczności, która łącznie z zasadą równoważności stanowi ograniczenie autonomii proceduralnej państw członkowskich. Tymczasem postępowanie pisemne i ustne dostarczyło jedynie ograniczonej liczby informacji w odniesieniu do przepisów proceduralnych regulujących wytoczenie powództwa windykacyjnego w rozumieniu prawa bułgarskiego. Należy je zbadać.

79. Po pierwsze, rząd bułgarski wskazał na rozprawie, że osoba trzecia występująca z powództwem windykacyjnym opartym na prawie własności mienia, które uległo konfiskacie, może wybrać, czy chce być zastępowana przez adwokata, czy też chce występować samodzielnie. Tymczasem nawet gdyby brak normy nakładającej obowiązek zastępstwa przez prawnika można było uwzględnić na poparcie twierdzenia, że ten środek prawny należy uznać za skuteczny, to jednak należy przypomnieć, że możliwość przyznania tej osobie trzeciej pomocy prawnej może być niezbędna do wyciągnięcia takiego wniosku, co należy ocenić, jak orzekł Trybunał w wyroku DEB ( 44 ), w świetle następujących kryteriów: przedmiot sporu, racjonalne szanse wygrania sprawy przez powoda, znaczenie, jakie sprawa ma dla powoda, złożoność przepisów materialnych i proceduralnych mających zastosowanie w sprawie, jak również możliwości skutecznego poprowadzenia sprawy przez powoda. Przeprowadzenie tej oceny należy oczywiście pozostawić sądowi odsyłającemu.

80. Po drugie, rząd bułgarski uściślił na rozprawie, że czas trwania postępowania cywilnego wszczętego w wyniku wytoczenia powództwa windykacyjnego mieści się w przedziale od dwóch do pięciu lat. W tym względzie wydaje mi się użyteczne odwołanie się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczącego art. 13 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (zwanej dalej „EKPC”), które może być brane pod uwagę dla celów wykładni art. 47 karty zgodnie z klauzulą równoważności zawartą w art. 52 ust. 3 karty ( 45 ). Zgodnie z tym orzecznictwem, ponieważ środek odwoławczy musi być „skuteczny” zarówno w praktyce, jak i w prawie ( 46 ), wymogi rzetelnego procesu sądowego wynikające z art. 6 EKPC mogą mieć znaczenie dla oceny skuteczności środka odwoławczego w rozumieniu art. 13 EKPC ( 47 ). Dokładniej rzecz ujmując, prawo do rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie może stanowić odpowiednie kryterium weryfikacji takiego skutecznego charakteru ( 48 ). Niemniej jednak „rozsądny” charakter terminu należy oceniać zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału w zależności od ogółu okoliczności właściwych dla każdej sprawy, a w szczególności znaczenia sporu dla zainteresowanego, złożoności sprawy i zachowania stron ( 49 ). Do sądu odsyłającego będzie należało dokonanie takiej oceny.

81. W świetle powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał odpowiedział na czwarte pytanie prejudycjalne, że art. 8 dyrektywy 2014/42 w związku z art. 47 karty należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu takiemu jak rozpatrywane w niniejszej sprawie, pozwalającemu na konfiskatę na rzecz państwa mienia, co do którego twierdzi się, że należy ono do osoby innej niż sprawca przestępstwa, nawet wówczas, gdy ta osoba trzecia nie ma prawa do wzięcia udziału jako strona w postępowaniu w sprawie konfiskaty, jeżeli zgodnie z prawem krajowym przysługuje jej środek prawny przed sądem cywilnym, umożliwiający jej odzyskanie skonfiskowanego mienia, pod warunkiem że przepisy proceduralne dotyczące takiego środka prawnego nie czynią nadmiernie utrudnionym wykonywania jej prawa własności.

82. Pragnę, wreszcie, dodać, że poziom ochrony zagwarantowanego w ten sposób prawa do skutecznego środka prawnego nie byłby moim zdaniem w żaden sposób niższy od poziomu gwarantowanego przez Europejski Trybunał Praw Człowieka. O ile jest bowiem prawdą, że zgodnie z orzecznictwem wywodzącym się z wyroku Silickieně przeciwko Litwie wszystkie osoby, których majątek podlega konfiskacie, powinny – tytułem ogólnej zasady – uzyskać status strony postępowania, w ramach którego orzeczono konfiskatę, o tyle prawdą jest również, że z tego samego orzecznictwa wynika, iż okoliczności faktyczne sprawy mogą wskazywać, że organy krajowe rzeczywiście dały zainteresowanym osobom racjonalną i wystarczającą możliwość ochrony ich praw w odpowiedni sposób ( 50 ).

V. Wnioski

83. Mając na względzie powyższe rozważania, proponuję Trybunałowi, by na pytania przedstawione przez Apelativen sad – Varna (sąd apelacyjny w Warnie, Bułgaria) odpowiedział następująco: 1) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/42/UE z dnia 3 kwietnia 2014 r. w sprawie zabezpieczenia i konfiskaty narzędzi służących do popełnienia przestępstwa i korzyści pochodzących z przestępstwa w Unii Europejskiej oraz Karta praw podstawowych Unii Europejskiej mają zastosowanie w przypadku przestępstwa takiego jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, polegającego na posiadaniu środków odurzających w celu ich rozprowadzania, nawet jeśli wszystkie okoliczności związane z popełnieniem tego przestępstwa ograniczają się do terytorium jednego państwa członkowskiego. 2) Dyrektywę 2014/42 należy interpretować w ten sposób, że dla orzeczenia konfiskaty nie jest koniecznie, aby korzyść majątkowa pochodziła z przestępstwa, za które osoba została skazana, lecz może ona dotyczyć mienia, co do którego sąd jest przekonany, na podstawie okoliczności danej sprawy, że pochodzi ono z innych rodzajów działalności przestępczej, pod warunkiem że przestępstwo, co do którego orzeczono winę danej osoby, zostało wymienione w art. 5 ust. 2 wspomnianej dyrektywy i że może ono być źródłem, bezpośrednio lub pośrednio, korzyści majątkowej. 3) Artykuł 8 dyrektywy 2014/42 w związku z art. 47 karty praw podstawowych należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu takiemu jak rozpatrywane w niniejszej sprawie, pozwalającemu na konfiskatę na rzecz państwa mienia, co do którego twierdzi się, że należy ono do osoby innej niż sprawca przestępstwa, nawet wówczas, gdy ta osoba trzecia nie ma prawa do wzięcia udziału jako strona w postępowaniu w sprawie konfiskaty, jeżeli zgodnie z prawem krajowym przysługuje jej środek prawny przed sądem cywilnym, umożliwiający jej odzyskanie skonfiskowanego mienia, pod warunkiem że przepisy proceduralne dotyczące takiego środka prawnego nie czynią nadmiernie utrudnionym wykonywania jej prawa własności.

( 1 ) Język oryginału: francuski.

( 2 ) Dz.U. 2014, L 127, s. 39; sprostowanie Dz.U. 2014, L 138, s. 114.

( 3 ) Dz.U. 2004, L 335, s. 8.

( 4 ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 14 stycznia 2021 r., Okrazhna prokuratura – Haskovo i Apelativna prokuratura – Plovdiv, C‑393/19, EU:C:2021:8, pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo.

( 5 ) Wyroku z dnia 13 czerwca 2019 r., C‑646/17, EU:C:2019:489.

( 6 ) Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2012 r. (Dz.U. 2012, L 142, s. 1).

( 7 ) Wyrok z dnia 13 czerwca 2019 r., Moro, C‑646/17, EU:C:2019:489, pkt 32–36.

( 8 ) Wyroku z dnia 13 czerwca 2019 r., C‑646/17, EU:C:2019:489.

( 9 ) Wyróżnienie własne.

( 10 ) Wniosek dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zamrożenia i konfiskaty dochodów pochodzących z działalności przestępczej w Unii Europejskiej [COM(2012) 085 final] (zwany dalej „wnioskiem dotyczącym dyrektywy”).

( 11 ) Wyróżnienie własne.

( 12 ) W doktrynie harmonizacja ta jest powszechnie nazywana „autonomiczną”. Zobacz w szczególności L.A. Zapatero i M. Muñoz de Morales Romero, Droit pénal européen et traité de Lisbonne: le cas de l’harmonisation autonome (article 83.1 TFUE), w: G. Giudicelli-Delage i C. Lazerges (red.), Le droit pénal de l’Union européenne au lendemain du traité de Lisbonne, Société de législation comparée, Paris, 2012, s. 116, według których: „[o]kreślenie harmonizacji jako autonomicznej podkreśla, że po raz pierwszy można mówić o pośredniej kompetencji sensu stricto w dziedzinie prawa karnego materialnego, którą instytucje europejskie wykonują za pomocą metody wspólnotowej i która, przeciwnie do kompetencji przyznanych wcześniej w ramach dawnego trzeciego filaru (art. 29 TUE), nie jest związana z wymogiem współpracy wymiarów sprawiedliwości” (wyróżnienie własne). Zobacz także I. Wieczorek, The Legitimacy of EU Criminal Law, Hart Publishing, 2020, s. 118, która wskazuje na propozycję zawartą w sprawozdaniu końcowym Working Group X on Freedom, Security and Justice – jednej z grup roboczych składających się na konwent redagujący traktat z Lizbony („Konwent w Sprawie Przyszłości Europy”) – aby uzależnić przyznanie kompetencji w dziedzinie harmonizacji materialnego prawa karnego od konieczności umożliwienia współpracy sądowej, której to propozycji nie uwzględnili autorzy traktatu.

( 13 ) Dz.U. 2005, L 68, s. 49.

( 14 ) Artykuł 2 ust. 1 decyzji ramowej 2005/212 stanowi: „Każde państwo członkowskie podejmuje niezbędne środki w celu umożliwienia mu konfiskaty, w całości lub w części, narzędzi i korzyści z przestępstw zagrożonych karą pozbawienia wolności w wymiarze powyżej jednego roku lub mienia, którego wartość odpowiada takim korzyściom”.

( 15 ) Artykuł 4 decyzji ramowej 2005/212 stanowi: „Każde państwo członkowskie podejmuje niezbędne środki w celu zapewnienia, że zainteresowane strony dotknięte przez środki określone w art. 2 i 3 posiadają skuteczne środki prawne w celu ochrony swoich praw”.

( 16 ) Artykuł 5 decyzji ramowej 2005/212 ma następujące brzmienie: „Niniejsza decyzja ramowa nie powoduje zmiany zobowiązań nakazujących poszanowanie podstawowych praw i podstawowych zasad, w tym w szczególności zasady domniemania niewinności, zagwarantowanej w art. 6 [TUE]”.

( 17 ) Wniosek dotyczący dyrektywy, s. 5.

( 18 ) Zobacz podobnie V. Mitsilegas, EU Criminal Law after Lisbon: Rights, Trust and the Transformation of Justice in Europe, Hart Publishing, London, 2016, s. 59.

( 19 ) We wniosku dotyczącym dyrektywy Komisja zauważyła w pkt 2.6, że „[d]efinicję »korzyści« rozszerzono w porównaniu z definicją ustaloną w decyzji ramowej [2005/212] w celu uwzględnienia możliwości konfiskaty wszelkich cennych korzyści będących wynikiem działalności przestępczej, w tym wpływów pośrednich”.

( 20 ) Zgodnie z tym motywem: „[k]orzyści mogą zatem obejmować wszelkie mienie, w tym mienie, które zostało przekształcone lub zamienione – w całości lub w części – w inne mienie, oraz mienie, które zostało połączone z mieniem uzyskanym z legalnych źródeł – do wysokości szacowanej wartości włączonych do niego korzyści. Korzyści z przestępstwa mogą też obejmować dochody lub inne wpływy wynikające z korzyści z przestępstwa lub z mienia będącego wynikiem takiego przekształcenia, zamiany lub połączenia”.

( 21 ) Zgodnie z art. 2 pkt 2 dyrektywy 2014/42 przez „mienie” rozumie się „mienie każdego rodzaju, materialne lub niematerialne, ruchome lub nieruchome, oraz dokumenty lub instrumenty prawne potwierdzające prawo do takiego mienia lub prawo z nim związane”.

( 22 ) Zobacz pkt 21 i 22 niniejszej opinii oraz pkt 6–8 i 16 postanowienia odsyłającego.

( 23 ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 14 maja 2020 r., T-Systems Magyarország, C‑263/19, EU:C:2020:373, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo.

( 24 ) Co do określenia „konfiskata zwykła” zob. Commission Staff Working Paper – Accompanying document to the Proposal for a Directive of the European Parliament and the Council on the freezing and confiscation of proceeds of crime in the European Union – Impact assessment [SWD(2012) 31 final, pkt 3.2].

( 25 ) Wyróżnienie własne.

( 26 ) Jak przypomniano w motywie 19 dyrektywy 2014/42, w art. 3 decyzji ramowej 2005/212 przewidziano trzy różne zestawy minimalnych wymogów, spośród których państwa członkowskie mogły wybrać w celu zastosowania konfiskaty rozszerzonej, tak że przy transpozycji tego aktu państwa członkowskie przyjęły odmienne rozwiązania.

( 27 ) Ta weryfikacja wydaje mi się tym bardziej konieczna, że art. 5 ust. 2 dyrektywy 2014/42 obejmuje bardzo różnorodne przestępstwa, z których charakteru lub kwalifikacji niekoniecznie wynika, że mogą one przysporzyć korzyści majątkowych.

( 28 ) Pragnę również zauważyć, że związek między przestępstwem a korzyścią majątkową został scharakteryzowany w ten sam sposób w wersjach w języku hiszpańskim („que directa o indirectamente pueda dar lugar a una ventaja económica”), w języku estońskim („mis võimaldavad otseselt või kaudselt majanduslikku kasu tuua võivas kuriteos”), w języku angielskim („liable to give rise, directly or indirectly, to economic benefit”), w języku włoskim („suscettibile di produrre, direttamente o indirettamente, un vantaggio economico”) i w języku portugalskim („que possa ocasionar direta ou indiretamente um benefício económico”) dyrektywy 2014/42.

( 29 ) W tej kwestii pragnę również zauważyć, że zgodnie z brzmieniem art. 5 ust. 1 dyrektywy 2014/42 sąd powinien być „przekonany”, że przedmiotowe mienie pochodzi z działalności przestępczej, podczas gdy w odniesieniu do każdego przypadku konfiskaty, o którym mowa w art. 3 ust. 2 decyzji ramowej 2005/212, sąd powinien być „w pełni przekonany”. Wydaje mi się jednak, że wyrażenie to należy interpretować w świetle gwarancji zapewnianych przez art. 8 ust. 8 dyrektywy 2014/42, zgodnie z którym „[w] postępowaniu, o którym mowa w art. 5, osobie, której dotyczy konfiskata, musi przysługiwać rzeczywista możliwość zakwestionowania okoliczności sprawy, w tym konkretnych faktów i dostępnych dowodów, na podstawie których dane mienie uznano za mienie pochodzące z działalności przestępczej” (wyróżnienie własne). Zobacz w tej kwestii J. Boucht, Extended Criminal Confiscation. The Limits of Asset Confiscation: On the Legitimacy of Extended Appropriation of Criminal Proceeds, Hart Publishing, London, 2017, s. 39.

( 30 ) Zobacz wyrok z dnia 14 stycznia 2021 r., Okrazhna prokuratura – Haskovo i Apelativna prokuratura – Plovdiv, C‑393/19, EU:C:2021:8, pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo.

( 31 ) Zobacz wyrok z dnia 17 kwietnia 2018 r., Egenberger, C‑414/16, EU:C:2018:257, pkt 49 i przytoczone tam orzecznictwo.

( 32 ) Wyrok z dnia 8 maja 2019 r., Leitner, C‑396/17, EU:C:2019:375, pkt 59, 60.

( 33 ) W tym względzie należy przypomnieć, że osobom trzecim należy umożliwić powołanie się na prawo własności mienia we wszystkich przypadkach konfiskaty przewidzianych w dyrektywie 2014/42, ponieważ art. 8 ust. 9 tej dyrektywy stanowi, że „[o]soby trzecie mają prawo wystąpić z roszczeniami wynikającymi z przysługującego im prawa własności lub innych praw rzeczowych, w tym również w przypadkach, o których mowa w art. 6” (wyróżnienie własne).

( 34 ) Wykładnia art. 4 decyzji ramowej 2005/112, której Trybunał dokonał w wyroku z dnia 14 stycznia 2021 r., Okrazhna prokuratura – Haskovo i Apelativna prokuratura – Plovdiv, C‑393/19, EU:C:2021:8, pkt 61, ma moim zdaniem zastosowanie w drodze analogii ze względu na identyczną co do istoty treść tych dwóch przepisów.

( 35 ) Zobacz wyrok z dnia 14 maja 2020 r., Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság Dél-alföldi Regionális Igazgatóság, C‑924/19 PPU i C‑925/19 PPU, EU:C:2020:367, pkt 143 i przytoczone tam orzecznictwo.

( 36 ) Wyrok z dnia 3 października 2013 r., Inuit Tapiriit Kanatami i in./Parlament i Rada, C‑583/11 P, EU:C:2013:625, pkt 103.

( 37 ) Artykuł 8 ust. 6 zdanie drugie dyrektywy 2014/42 stanowi: „[p]aństwa członkowskie zapewniają osobie, w odniesieniu do której nakazano konfiskatę, możliwość zaskarżenia nakazu konfiskaty przed sądem”.

( 38 ) Zgodnie z motywem 33 dyrektywy 2014/42 „[w] związku z tym, aby zagwarantować przestrzeganie praw podstawowych tych osób podczas wykonywania niniejszej dyrektywy, konieczne jest ustanowienie szczególnych środków zabezpieczających oraz środków zaskarżenia. Obejmują one prawo do bycia wysłuchanym przysługujące osobom trzecim, które twierdzą, że są właścicielem danego mienia lub że przysługują im inne prawa rzeczowe (»ius in re«), takie jak prawo użytkowania”.

( 39 ) Artykuł 8 ust. 7 zdanie pierwsze dyrektywy 2014/42 stanowi: „[b]ez uszczerbku dla dyrektywy [2012/13] i dyrektywy [Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/48/UE z dnia 22 października 2013 r. w sprawie prawa dostępu do adwokata w postępowaniu karnym i w postępowaniu dotyczącym europejskiego nakazu aresztowania oraz w sprawie prawa do poinformowania osoby trzeciej o pozbawieniu wolności i prawa do porozumiewania się z osobami trzecimi i organami konsularnymi w czasie pozbawienia wolności (Dz.U. 2013, L 294, s. 1)], w trakcie całego postępowania w sprawie konfiskaty dotyczącego określenia korzyści i narzędzi, osobom, których mienia dotyczy nakaz konfiskaty, zapewnia się prawo dostępu do adwokata, tak by mogły korzystać z przysługujących im praw”.

( 40 ) Pragnę zauważyć w tym względzie, że poprawka mająca na celu przyznanie osobom trzecim „prawa do bezstronnego sądu i skutecznego środka prawnego przed wydaniem ostatecznego orzeczenia w sprawie konfiskaty” (wyróżnienie własne) została złożona w trakcie prac Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych Parlamentu Europejskiego. Niemniej jednak poprawka ta nie została uwzględniona w ostatecznym tekście dyrektywy 2014/42. Zobacz projekt sprawozdania Moniki Luisy Macovei (PE494.663v01-00) w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy, poprawka 151.

( 41 ) Wyroku z dnia 14 stycznia 2021 r., C‑393/19, EU:C:2021:8.

( 42 ) Wyrok z dnia 14 stycznia 2021 r., Okrazhna prokuratura – Haskovo i Apelativna prokuratura – Plovdiv, C‑393/19, EU:C:2021:8, pkt 63, 64.

( 43 ) Z tego względu wydaje mi się, że powództwa oparte na odpowiedzialności cywilnej – przewidziane w prawie bułgarskim i przywołane przez Komisję na rozprawie – różnią się od powództwa windykacyjnego, które dotyczy prawa własności i zapewnia możliwość otrzymania zwrotu danego mienia.

( 44 ) Wyroku z dnia 22 grudnia 2010 r., C‑279/09, EU:C:2010:811, pkt 61.

( 45 ) Zgodnie z art. 52 ust. 3 karty: „[w] zakresie, w jakim niniejsza karta zawiera prawa, które odpowiadają prawom zagwarantowanym w [EKPC], ich znaczenie i zakres są takie same jak praw przyznanych przez tę konwencję. Niniejsze postanowienie nie stanowi przeszkody, aby prawo Unii przyznawało szerszą ochronę”.

( 46 ) Wyroki ETPC: z dnia 27 czerwca 2000 r. w sprawie İlhan przeciwko Turcji, CE:ECHR:2000:0627JUD002227793, § 97; z dnia 26 października 2000 r. w sprawie Kudła przeciwko Polsce, CE:ECHR:2000:1026JUD003021096, § 157; z dnia 19 kwietnia 2007 r. w sprawie Vilho Eskelinen i in. przeciwko Finlandii, CE:ECHR:2007:0419JUD006323500, § 80.

( 47 ) Wyrok ETPC z dnia 7 czerwca 2011 r. w sprawie Csüllög przeciwko Węgrom, CE:ECHR:2011:0607JUD003004208, § 46.

( 48 ) Wyroki ETPC: z dnia 10 kwietnia 2008 r. w sprawie Wasserman przeciwko Rosji, CE:ECHR:2008:0410JUD002107105, § 55; z dnia 17 lipca 2008 r. w sprawie Kaić i in. przeciwko Chorwacji, CE:ECHR:2008:0717JUD002201404, § 37.

( 49 ) Zobacz w szczególności wyrok z dnia 28 lutego 2013 r., (szczególna procedura kontroli orzeczenia) Arango Jaramillo i in./EBI, C‑334/12 RX-II, EU:C:2013:134, pkt 28 i przytoczone tam orzecznictwo.

( 50 ) Wyrok ETPC z dnia 10 kwietnia 2012 r. w sprawie Silickieně przeciwko Litwie, CE:ECHR:2012:0410JUD002049602, §§ 47–50. Zobacz także wyroki ETPC: z dnia 15 stycznia 2015 r. w sprawie Veits przeciwko Estonii, CE:ECHR:2015:0115JUD001295111, §§ 57–60; z dnia 16 kwietnia 2019 r. w sprawie Bokova przeciwko Rosji, CE:ECHR:2019:0416JUD002787913, §§ 55–59.