Sprawa T‑348/08

Aragonesas Industrias y Energía, SAU

przeciwko

Komisji Europejskiej

Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Rynek chloranu sodu – Decyzja stwierdzająca naruszenie art. 81 WE i art. 53 porozumienia EOG – Skarga o stwierdzenie nieważności – Podział rynku – Ustalanie cen – Materiał dowodowy – Daty dowodów – Oświadczenia konkurentów – Przyznanie się – Czas trwania naruszenia – Grzywny – Waga naruszenia – Okoliczności łagodzące

Streszczenie wyroku

1. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Decyzja Komisji stwierdzająca naruszenie – Kontrola sądowa – Granice

(art. 81 ust. 1 WE, art. 230 WE; porozumienie EOG, art. 53 ust. 1)

2. Prawo wspólnotowe – Zasady – Prawa podstawowe – Domniemanie niewinności – Procedura z zakresu konkurencji – Stosowanie

(art. 6 ust. 2 UE; art. 81 ust. 1 WE; Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 47; porozumienie EOG, art. 53 ust. 1)

3. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Decyzja Komisji stwierdzająca naruszenie – Środek dowodowy – Posłużenie się zbiorem poszlak

(art. 81 ust. 1 WE; porozumienie EOG, art. 53 ust. 1)

4. Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Porozumienia między przedsiębiorstwami – Dowód naruszenia – Brak dowodów z dokumentów – Wpływ

(art. 81 ust. 1 WE; porozumienie EOG, art. 53 ust. 1)

5. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Decyzja Komisji stwierdzająca naruszenie – Ciężar udowodnienia naruszenia i czasu jego trwania spoczywający na Komisji

(art. 81 ust. 1 WE; porozumienie EOG, art. 53 ust. 1; komunikat Komisji 2002/C 45/03)

6. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Decyzja Komisji stwierdzająca naruszenie – Kontrola sądowa – Określenie dowodów wykorzystanych przez Komisję

(art. 81 ust. 1 WE; porozumienie EOG, art. 53 ust. 1; rozporządzenie Rady nr 1/2003)

7. Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Porozumienia między przedsiębiorstwami – Dowód naruszenia – Ocena mocy dowodowej poszczególnych dowodów – Przyznanie się przez przedsiębiorstwo do udziału w niezgodnych z prawem spotkaniach

(art. 81 ust. 1 WE)

8. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Metoda obliczania zdefiniowana przez wydane przez Komisję wytyczne – Obliczanie kwoty podstawowej grzywny – Uwzględnienie cech naruszenia traktowanego całościowo

(rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 2; komunikat Komisji 2006/C 210/02, pkt 22)

9. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Okoliczności łagodzące – Bierna rola przedsiębiorstwa lub pójście przez nie w ślad za liderem

(art. 81 WE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 2; komunikat Komisji 2006/C 210/02)

10. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Zakres swobodnego uznania przysługujący Komisji – Podwyższenie ogólnego wymiaru grzywien – Dopuszczalność

(art. 81 ust. 1 WE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23)

11. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Okoliczności łagodzące – Zachowanie odmienne od uzgodnionego w ramach kartelu – Ocena

(art. 81 WE, 82 WE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 3)

12. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Uprawnienia dyskrecjonalne Komisji – Kontrola sądowa – Stwierdzenie niezgodności z prawem – Konieczność orzeczenia przez Sąd w przedmiocie zmiany decyzji z tytułu jego nieograniczonego prawa orzekania

(art. 261 TFUE)

1. Jeśli chodzi o przeprowadzenie dowodu naruszenia art. 81 ust. 1 WE, na Komisji spoczywa obowiązek udowodnienia stwierdzonych przez nią naruszeń oraz przedstawienia dowodów pozwalających wykazać w sposób wymagany prawem występowanie okoliczności stanowiących naruszenie.

Ponadto sąd Unii w ramach skargi o stwierdzenie nieważności na podstawie art. 230 WE ma za zadanie jedynie kontrolę legalności zaskarżonego aktu.

Stąd rola sądu, który prowadzi postępowanie w przedmiocie skargi o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji stwierdzającej istnienie naruszenia reguł konkurencji i nakładającej grzywny na jej adresatów, polega na zbadaniu, czy dowody i inne kwestie podniesione przez Komisję w jej decyzji są wystarczające dla wykazania istnienia zarzucanego naruszenia.

(por. pkt 90–92)

2. Jeżeli sąd ma wątpliwości, to należy je rozpatrywać na korzyść przedsiębiorstw będących adresatami decyzji stwierdzającej naruszenie. Sąd nie może zatem dojść do wniosku, że Komisja wykazała istnienie danego naruszenia w sposób wymagany prawem, jeżeli ma jeszcze co do tego wątpliwości, w szczególności w ramach skargi o stwierdzenie nieważności decyzji nakładającej grzywnę.

W tej ostatniej sytuacji należy bowiem uwzględnić zasadę domniemania niewinności, wyrażoną w szczególności w art. 6 ust. 2 europejskiej Konwencji praw człowieka i podstawowych wolności, zaliczającą się do praw podstawowych, które zgodnie z orzecznictwem Trybunału, potwierdzonym ponadto przez preambułę Jednolitego aktu europejskiego i przez art. 6 ust. 2 UE oraz przez art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, podlegają ochronie w porządku prawnym Unii. Ze względu na charakter danych naruszeń oraz na charakter i surowość sankcji z nimi związanych, zasada domniemania niewinności ma zastosowanie w szczególności do postępowań w sprawie naruszenia obowiązujących przedsiębiorstwa reguł konkurencji, które mogą zakończyć się orzeczeniem grzywien lub okresowych kar pieniężnych.

(por. pkt 93, 94)

3. W dziedzinie konkurencji Komisja jest zobowiązana do dostarczenia dokładnych i spójnych dowodów na poparcie silnego przekonania, że naruszenie zostało popełnione.

Niemniej jednak nie każdy z dowodów dostarczonych przez Komisję musi koniecznie odpowiadać tym kryteriom w odniesieniu do każdego z elementu naruszenia. Wystarczy, żeby temu wymogowi odpowiadał zbiór poszlak, na których opiera się ta instytucja, oceniany globalnie.

Poza tym, biorąc pod uwagę fakt, że zakaz porozumień antykonkurencyjnych jest powszechnie znany, nie można wymagać od Komisji, by przedstawiła dokumenty poświadczające w wyraźny sposób nawiązanie kontaktu między zaangażowanymi podmiotami gospodarczymi. Fragmentaryczne i pojedyncze dane, którymi mogła dysponować Komisja, muszą w każdym razie móc być uzupełnione wnioskowaniem pozwalającym na odtworzenie istotnych okoliczności. O istnieniu praktyki lub antykonkurencyjnego porozumienia można wnioskować z pewnej liczby zbiegów okoliczności i poszlak, które razem wzięte, mogą w przypadku braku innego spójnego wyjaśnienia stanowić dowód naruszenia reguł konkurencji.

(por. pkt 95–97)

4. Jeśli chodzi o dowody, które mogą zostać przedstawione w celu wykazania naruszenia art. 81 WE i art. 53 Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG), w prawie Unii istotną rolę odgrywa zasada swobodnego doboru środków dowodowych.

W konsekwencji ewentualny brak dowodów z dokumentów ma wyłącznie znaczenie w ramach ogólnej oceny mocy dowodowej materiału dowodowego przedstawionego przez Komisję. Natomiast sam w sobie brak takich dowodów nie skutkuje tym, by dane przedsiębiorstwo mogło skutecznie podważyć twierdzenia Komisji, przedstawiając inne wyjaśnienie okoliczności faktycznych sporu. Możliwość ta istnieje jedynie wówczas, gdy dowody przedstawione przez Komisję nie pozwalają na wykazanie wystąpienia naruszenia w sposób jednoznaczny i bez konieczności dokonywania interpretacji.

Ponadto żaden przepis ani żadna ogólna zasada prawa Unii nie zakazuje Komisji wykorzystania przeciwko przedsiębiorstwu oświadczeń innych oskarżanych przedsiębiorstw, nawet jeżeli zostały one uzyskane przez Komisję w ramach składania przez te przedsiębiorstwa wniosków o skorzystanie z traktowania przewidzianego komunikatem w sprawie współpracy w celu uchylenia lub obniżenia kwoty grzywny w przypadkach karteli. Gdyby było inaczej, ciężar dowodu na okoliczność zachowań sprzecznych z art. 81 WE i art. 53 porozumienia EOG, który spoczywa na Komisji, byłby nie do uniesienia i nie do pogodzenia z misją nadzoru nad właściwym stosowaniem tych postanowień.

Jednakże oświadczenie przedsiębiorstwa, któremu zarzuca się udział w kartelu, a którego prawdziwość jest kwestionowana przez szereg innych przedsiębiorstw, którym zarzuca się udział w kartelu, nie może być uważane za stanowiące wystarczający dowód istnienia naruszenia popełnionego przez te ostatnie, jeżeli nie jest poparte innymi dowodami, przy czym wymagany stopień, w jakim musi być ono potwierdzone, może być niższy ze względu na wiarygodność rozpatrywanych oświadczeń. Taki warunek potwierdzenia oświadczenia jednego z przedsiębiorstw musi być przestrzegany również w sytuacji zakwestionowania tego oświadczenia przez inne przedsiębiorstwo, przeciwko któremu toczy się postępowanie.

(por. pkt 98–101, 206)

5. W dziedzinie konkurencji szczególnie wysoka moc dowodowa może zostać w szczególności przypisana tym spośród nich, które, po pierwsze, są wiarygodne, po drugie, są sporządzone w imieniu przedsiębiorstwa, po trzecie, pochodzą od osoby mającej zawodowy obowiązek działania w interesie tego przedsiębiorstwa, po czwarte, są sprzeczne z interesem oświadczającego, po piąte, pochodzą od bezpośredniego świadka opisywanych okoliczności, i po szóste, zostały złożone pisemnie, w sposób rozważny i po głębokim zastanowieniu.

Ponadto nawet jeśli należy zasadniczo wykazywać pewną nieufność w odniesieniu do dobrowolnych zeznań głównych uczestników niedozwolonego porozumienia ze względu na możliwość, że uczestnicy będą mieli tendencję do umniejszenia znaczenia swojego udziału w naruszeniu i wyolbrzymienia udziału pozostałych uczestników, faktem jest, że okoliczność wystąpienia o skorzystanie z traktowania przewidzianego w komunikacie w sprawie współpracy w celu uzyskania zwolnienia z grzywny lub zmniejszenia jej wysokości nie musi koniecznie stanowić zachęty do przedkładania nieprawdziwych dowodów dotyczących pozostałych uczestników, którym zarzuca się udział w kartelu. W istocie rzeczy jakakolwiek próba wprowadzenia Komisji w błąd mogłaby podać w wątpliwość szczerość wnioskodawcy, jak również kompletność współpracy, a tym samym wystawić na niebezpieczeństwo szansę skorzystania przez niego w pełni z komunikatu w sprawie współpracy. W tym względzie potencjalne konsekwencje przedstawienia Komisji nieprawdziwych dowodów są tym poważniejsze, że zakwestionowane oświadczenie przedsiębiorstwa musi zostać potwierdzone przez inne dowody. Okoliczność ta zwiększa bowiem ryzyko, że nieprawdziwe oświadczenia zostaną wykryte zarówno przez Komisję, jak również przez inne przedsiębiorstwa, którym zarzuca się udział w naruszeniu.

(por. pkt 104–106)

6. Postępowanie administracyjne na podstawie rozporządzenia nr 1/2003, które prowadzone jest przed Komisją, składa się z dwóch odrębnych i następujących po sobie etapów, z których każdy ma własną wewnętrzną logikę, to jest po pierwsze, ze wstępnego dochodzenia, a po drugie – z etapu kontradyktoryjnego. Etap wstępnego dochodzenia, w trakcie którego Komisja wykorzystuje uprawnienia dochodzeniowe przewidziane w rozporządzeniu nr 1/2003 i który rozciąga się aż do przedstawienia zarzutów, ma na celu umożliwienie Komisji zebrania wszystkich istotnych informacji potwierdzających – lub nie – istnienie naruszenia reguł konkurencji i zajęcie przez nią wstępnego stanowiska w przedmiocie kierunku oraz dalszego rozwoju postępowania. Etap kontradyktoryjny natomiast, odbywający się od przedstawienia zarzutów do wydania decyzji końcowej, musi umożliwiać Komisji ostateczne rozstrzygnięcie w przedmiocie zarzucanego naruszenia.

W ramach oceny dowodów i innych kwestii podniesionych przez Komisję w celu wykazania istnienia naruszenia reguł konkurencji badanie zmierzające do ustalenia przez Sąd tych dowodów może obejmować jedynie tę część uzasadnienia decyzji Komisji, w której przedstawia ona etap kontradyktoryjny postępowania administracyjnego. Dopiero bowiem po zgromadzeniu w ramach tego ostatniego etapu uwag zainteresowanego przedsiębiorstwa na temat pierwszego stanowiska przyjętego przez Komisję na zakończenie wstępnego etapu dochodzenia, przedstawionego w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów, Komisja może zdecydować o utrzymaniu lub nie tego pierwszego stanowiska i rozstrzygnąć ostatecznie w sprawie zarzucanego naruszenia.

W sytuacji gdy po uzyskaniu uwag przedsiębiorstwa dotyczących pisma w sprawie przedstawienia zarzutów Komisja w ocenie dowodów, jakimi dysponowała po zakończeniu wstępnego etapu dochodzenia w celu podjęcia decyzji w sprawie udziału tego przedsiębiorstwa w naruszeniu, sama podaje w wątpliwość ich moc dowodową, Sąd może wyłącznie wziąć pod uwagę tę ocenę Komisji.

(por. pkt 109, 110, 113)

7. Co się tyczy przyznania się przedsiębiorstwa do udziału w niezgodnym z prawem konkurencji spotkaniu, wyraźne lub dorozumiane uznanie okoliczności faktycznych lub prawnych przez przedsiębiorstwo w toku postępowania administracyjnego przed Komisją może stanowić dodatkowy dowód przy ocenie zasadności skargi sądowej.

Aby zatem uznać takie przyznanie się za wiarygodny dowód, należy na etapie oceny zasadności skargi sądowej zbadać, czy treść tego oświadczenia uzupełnia inne dowody zgromadzone przez Komisję.

(por. pkt 217, 218)

8. Choć waga naruszenia reguł konkurencji jest w pierwszej kolejności oceniana na podstawie cech własnych naruszenia, takich jak jego charakter, wielkość skumulowanej części rynku, jaką dysponują dane przedsiębiorstwa, zakres geograficzny naruszenia oraz fakt, czy naruszenie zostało wprowadzone w życie, czy też nie, to następnie ocena ta podlega dostosowaniu w zależności od okoliczności obciążających i łagodzących właściwych każdemu z przedsiębiorstw, które uczestniczyły w naruszeniu.

Tak więc pierwszy etap metody ustalania grzywien przez Komisję ma na celu określenie kwoty podstawowej grzywny podlegającej nałożeniu na każde z zaangażowanych w kartel przedsiębiorstw poprzez zastosowanie do zrealizowanej przez każde z nich wartości sprzedaży towarów lub usług na danym rynku geograficznym, na którym funkcjonował kartel, pierwszego mnożnika odzwierciedlającego wagę naruszenia lub drugiego mnożnika służącego odwiedzeniu przedsiębiorstw od ponownego zaangażowania się w zachowania niezgodne z prawem. Jednak, jak wynika z wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 23 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1/2003, oba współczynniki, o których mowa powyżej, są określane w świetle czynników odzwierciedlających cechy własne naruszenia traktowanego całościowo, tzn. w zakresie, w jakim naruszenie łączy w sobie wszystkie zachowania antykonkurencyjne wszystkich jego uczestników.

Dlatego przy ustalaniu wysokości tych mnożników nie można uwzględniać szczególnych cech związanych z naruszeniem popełnianym przez każdego z uczestników indywidualnie. Za przyjęciem tego wniosku przemawia dodatkowo sam przedmiot drugiego etapu metody ustalania grzywien, który ma właśnie na celu uwzględnienie okoliczności obciążających lub łagodzących, charakteryzujących w indywidualny sposób antykonkurencyjne zachowanie każdego z uczestników danego naruszenia.

W konsekwencji czynniki wymienione w pkt 22 wytycznych zarówno w celu określenia mnożnika „wagi naruszenia” (pkt 21 wytycznych z 2006 r.), jak i mnożnika „opłaty wstępnej” (pkt 25 wytycznych z 2006 r.) mają wszystkie na celu ocenę naruszenia obowiązujących w prawie Unii reguł konkurencji jako całości. W szczególności z wytycznych nie wynika, by Komisja musiała brać pod uwagę tak charakteryzujące uczestnika naruszenia reguł konkurencji okoliczności jak mała częstotliwość udziału przedsiębiorstwa w kontaktach antykonkurencyjnych czy nieprzystąpienie do realizacji zawartych porozumień na tak wczesnym etapie metody ustalania grzywien. Tego rodzaju cechy szczególne są bowiem brane pod uwagę przez Komisję na drugim etapie tej metody jako okoliczności obciążające lub łagodzące właściwe dla każdego z przedsiębiorstw uczestniczących w naruszeniu.

(por. pkt 264–267, 273)

9. Punkty 28 i 29 wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 23 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1/2003 przewidują dostosowanie podstawowej kwoty grzywny w zależności od pewnych okoliczności obciążających i łagodzących, właściwych każdemu z zainteresowanych przedsiębiorstw. W szczególności pkt 29 wytycznych przewiduje otwarty wykaz okoliczności łagodzących, które mogą prowadzić, pod pewnymi warunkami, do obniżenia podstawowej kwoty grzywny. Trzeba przyznać, że wykaz ten nie wskazuje jako okoliczności łagodzącej, która może być uwzględniona, biernej roli przedsiębiorstwa. Ponieważ jednak wykaz zamieszczony w pkt 29 wytycznych nie jest wyczerpujący, taki przypadek nie może co do zasady zostać wykluczony jako okoliczność, która może prowadzić do zmniejszenia kwoty podstawowej grzywny.

Bierna rola przedsiębiorstwa w realizacji naruszenia zakłada przyjęcie przez dane przedsiębiorstwo „niezaangażowanej postawy”, czyli brak aktywnego udziału w przygotowywaniu porozumienia lub porozumień antykonkurencyjnych.

Wśród okoliczności, które mogą wskazywać na bierną rolę przedsiębiorstwa w kartelu, można wziąć pod uwagę znacznie rzadsze, w porównaniu ze zwykłymi uczestnikami kartelu, uczestnictwo w spotkaniach, jak również późne wejście na rynek będący przedmiotem naruszenia, niezależnie od długości okresu jego uczestnictwa w tym naruszeniu lub też złożenie wyraźnych oświadczeń w tym zakresie przez przedstawicieli przedsiębiorstw trzecich uczestniczących w naruszeniu.

(por. pkt 279–281, 284, 285)

10. Komisja dysponuje zakresem swobodnego uznania w ustalaniu kwoty grzywien w celu zmiany postępowania przedsiębiorstw na bardziej zgodne z regułami konkurencji. Fakt, że Komisja nakładała w przeszłości za popełnienie pewnych typów naruszeń grzywny w określonej wysokości, nie pozbawia jej możliwości podniesienia tego poziomu w granicach wyznaczonych w rozporządzeniu nr 1/2003, jeśli jest to konieczne do zapewnienia realizacji polityki w dziedzinie konkurencji. Natomiast skuteczne wdrażanie reguł konkurencji wymaga, aby Komisja mogła w dowolnej chwili dostosować poziom grzywien do potrzeb tej polityki.

(por. pkt 293)

11. Okoliczność, że dane przedsiębiorstwo, którego uczestnictwo w uzgodnieniach cenowych z jego konkurentami zostało wykazane, nie zachowywało się na danym rynku według ustaleń poczynionych z konkurentami, niekoniecznie musi być uwzględniona jako okoliczność łagodząca przy obliczaniu kwoty grzywny. Przedsiębiorstwo, które – mimo uzgodnień z konkurentami – stosuje na rynku politykę mniej lub bardziej niezależną, może bowiem po prostu próbować wykorzystywać kartel dla swoich celów.

(por. pkt 297)

12. Fakt, że rozpoznanie zarzutów podniesionych przez przedsiębiorstwo na okoliczność niezgodności z prawem decyzji Komisji nakładającej grzywnę za naruszenie obowiązujących w prawie Unii reguł konkurencji ujawniło sprzeczność z prawem, nie zwalnia Sądu z obowiązku zbadania, czy powinien on, w zależności od skutków takiej niezgodności z prawem oraz korzystając ze swego nieograniczonego prawa do orzekania, zmienić zaskarżoną decyzję.

(por. pkt 306)

WYROK SĄDU (druga izba)

z dnia 25 października 2011 r.( )

Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Rynek chloranu sodu – Decyzja stwierdzająca naruszenie art. 81 WE i art. 53 porozumienia EOG – Skarga o stwierdzenie nieważności – Podział rynku – Ustalanie cen – Materiał dowodowy – Daty dowodów – Oświadczenia konkurentów – Przyznanie się – Czas trwania naruszenia – Grzywny – Waga naruszenia – Okoliczności łagodzące

W sprawie T‑348/08

Aragonesas Industrias y Energía, SAU, z siedzibą w Barcelonie (Hiszpania), reprezentowana przez I.S. Forrestera, QC, oraz adwokatów K. Struckmanna, P. Lindfelta oraz J. Garcię‑Nieta Estevę,

strona skarżąca,

przeciwko

Komisji Europejskiej, reprezentowanej przez A. Biolana, J. Bourke’a oraz R. Sauera, działających w charakterze pełnomocników,

strona pozwana,

mającej za przedmiot, tytułem żądania głównego, stwierdzenie nieważności decyzji Komisji C(2008) 2626 wersja ostateczna z dnia 11 czerwca 2008 r. dotyczącej postępowania przewidzianego w art. 81 [WE] i art. 53 porozumienia EOG (sprawa COMP/38.695 – Chloran sodu) w zakresie, w jakim decyzja ta dotyczy strony skarżącej, oraz, tytułem żądania ewentualnego, uchylenie lub istotne obniżenie grzywny nałożonej na skarżącą mocą tej decyzji,

SĄD (druga izba),

w składzie: I. Pelikánová, prezes, K. Jürimäe (sprawozdawca) i S. Soldevila Fragoso, sędziowie,

sekretarz: C. Kristensen, administrator,

uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 10 września 2010 r.,

wydaje następujący

Wyrok

Okoliczności powstania sporu

1 Skarżąca Aragonesas Industrias y Energía, SAU, jest spółką prawa hiszpańskiego. Stworzona w 1992 r. od tego czasu wchodziła w skład wytwarzającej produkty chemiczne części grupy Uralita, której podlegała działalność w zakresie produkcji chloranu sodu. Grupa ta znajdowała się pod kierunkiem spółki Uralita SA (zwanej dalej „Uralitą”). Do 1994 r. Uralita była w posiadaniu 100% udziałów skarżącej. W grudniu 1994 r. Uralita stworzyła spółkę holdingową pod firmą Energia e Industrias Aragonesas EIA, SA (zwaną dalej „EIA”), której przekazano całość działalności w dziedzinie chemii. Skarżąca stała się tym samym w 100% spółką zależną EIA. Początkowo Uralita była w posiadaniu 98,84% udziałów EIA, a od dnia 1 stycznia 1995 r. do dnia 31 grudnia 2000 r. udział Urality w kapitale EIA fluktuował pomiędzy 49,44% i 50,71%.

2 Chloran sodu jest silnym utleniaczem otrzymywanym w wyniku elektrolizy roztworu wodnego chlorku sodu w komorze bez diafragmy. Chloran sodu może być wytwarzany w postaci skrystalizowanej lub w postaci roztworu. Wykorzystuje się go głównie do produkcji dwutlenku chloru, który jest stosowany w przemyśle celulozowym i papierniczym do wybielania papieru. W dużo mniejszym zakresie znajduje on zastosowanie w dezynfekcji wody pitnej, wybielaniu tkanin, procesie rafinacji uranu i jako herbicyd [motyw 2 decyzji Komisji C(2008) 2626 wersja ostateczna z dnia 11 czerwca 2008 r. dotyczącej postępowania przewidzianego w art. 81 [WE] oraz art. 53 porozumienia EOG (sprawa COMP/38.695 – Chloran sodu) (zwanej dalej „zaskarżoną decyzją”).

3 W dniu 28 marca 2003 r. przedstawiciele EKA Chemicals AB (zwanej dalej „EKA”), spółki z siedzibą w Szwecji złożyli do Komisji wniosek o zwolnienie z grzywny na podstawie obwieszczenia Komisji w sprawie zwolnienia z grzywien oraz zmniejszania grzywien w przypadkach karteli (Dz.U. 2002, C 45, s. 3, zwanego dalej „komunikatem w sprawie współpracy”) w związku z istnieniem kartelu na rynku chloranu sodu. EKA poparła ten wniosek dowodami w postaci dokumentów i oświadczeniem ustnym złożonym przez jej przedstawicieli w dniu 31 marca 2003 r. (zwanym dalej „oświadczeniem EKA z 2003 r.”).

4 W dniu 30 września 2003 r. Komisja Wspólnot Europejskich wydała decyzję przyznającą EKA warunkowe zwolnienie z grzywny, zgodnie z pkt 15 komunikatu w sprawie współpracy.

5 W dniu 10 września 2004 r. Komisja, na podstawie art. 18 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 [WE] i 82 [WE] (Dz.U. 2003, L 1, s. 1), wystosowała żądania udzielenia informacji do Finnish Chemicals Oy (zwanej dalej „FC”) − spółki z siedzibą w Finlandii oraz do Arkema France SA − spółki z siedzibą we Francji i wymienioną w zaskarżonej decyzji pod firmą Atochem (zwanej dalej „Arkema France”) oraz do skarżącej.

6 W dniu 24 września 2004 r. pan L., pracownik Arkema France [zwany dalej „panem L. (Arkema France)”] został przesłuchany przez Komisję i złożył oświadczenie (zwane dalej „oświadczeniem Arkema France”).

7 W dniu 18 października 2004 r. Arkema France złożyła w odpowiedzi na żądanie udzielenia informacji wniosek o zwolnienie z grzywny lub jej obniżenie, zgodnie z komunikatem w sprawie współpracy.

8 W dniu 29 października 2004 r. FC złożyła Komisji, w trakcie spotkania odbywającego się w jej lokalach, wniosek o obniżenie grzywny na podstawie komunikatu o współpracy oraz dostarczyła w sposób ustny Komisji informacji dotyczących dochodzenia w sprawie chloranu sodu. Pismem z dnia 2 listopada 2004 r. FC potwierdziła swój wniosek o obniżenie grzywny, dostarczając jednocześnie dowody z dokumentów dotyczących jej udziału w zarzucanym przez Komisję naruszeniu.

9 W dniu 4 listopada 2004 r. odbyło się spotkanie pomiędzy Komisją a przedstawicielami EKA. W dniu 11 listopada 2004 r. EKA przekazała Komisji dodatkowe informacje dotyczące bieżących zmian na rynku chloranu sodu.

10 W dniach 3 i 9 grudnia 2004 r. skarżąca udzieliła odpowiedzi na żądanie udzielenia informacji wystosowane przez Komisję w dniu 10 września 2004 r.

11 W dniu 6 lipca 2006 r. EKA złożyła nowe oświadczenie ustne przed Komisją, a następnie w dniach 19 i 20 lipca 2006 r. wysłuchano jej dwóch pracowników. W dniu 29 sierpnia 2006 r. w trakcie spotkania w lokalach Komisji EKA złożyła kolejne oświadczenie ustne (zwane dalej „oświadczeniem EKA z 2006 r.”).

12 Pomiędzy dniem 13 listopada 2006 r. a dniem 11 kwietnia 2008 r. Komisja, na podstawie art. 18 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003, wystosowała żądanie udzielenia informacji do wielu spółek, w tym w dniach 13 listopada 2006 r., 8 lutego i 12 marca 2007 r. oraz 11 kwietnia 2008 r. do skarżącej.

13 W dniu 27 lipca 2007 r. Komisja wydała pismo w sprawie przedstawienia zarzutów, którego adresatami poza skarżącą były EKA, FC, Arkema France i Uralita.

14 Skarżąca przekazała Komisji swe uwagi dotyczące pisma w sprawie przedstawienia zarzutów. Uzyskała ona w ten sposób, po pierwsze, dostęp do akt Komisji w postaci płyty DVD przez nią wysłanej, zawierającej dokumenty publiczne, a po drugie, zapisów oświadczeń ustnych wnioskodawców, mających na celu skorzystanie z traktowania przewidzianego komunikatem w sprawie współpracy, zgromadzanych przez Komisję w trakcie dochodzenia.

15 W dniu 20 listopada 2007 r. wiele z zainteresowanych spółek, w tym Uralita, lecz nie skarżąca, skorzystało ze swego prawa do bycia wysłuchanym przez Komisję, składając ustne oświadczenia.

16 W dniu 11 czerwca 2008 r. Komisja wydała zaskarżoną decyzję, która została doręczona skarżącej pięć dni później, tj. 16 czerwca.

17 W motywie 69 zaskarżonej decyzji Komisja wskazała, co do zasady, że spółki EKA, FC, Arkema France oraz skarżąca uczestniczyły w spotkaniach oraz utrzymywały kontakty mające na celu podział rynku poprzez przydzielanie limitów sprzedaży oraz ustalanie cen chloranu sodu na rynku Europejskiego Obszaru Gospodarczego (zwanego dalej „EOG”). Komisja sporządziła na tej podstawie listę 72 kontaktów o charakterze antykonkurencyjnym, które przybierały postać bądź spotkań, bądź rozmów telefonicznych (zwaną dalej „72 kontaktami antykonkurencyjnymi”). Lista ta została zamieszczona w załączniku I do zaskarżonej decyzji. Ponadto w załączniku II do zaskarżonej decyzji Komisja zamieściła listę osób cytowanych w rzeczonej decyzji. Pośród przytoczonych tam nazwisk znajdują się nazwiska pana S. i pana W., pracowników EKA [zwanych dalej „panem S. (EKA)” i „panem W. (EKA)”], pana A. i pana S. [zwanego dalej „panem S. (FC)”], pracowników FC, pana L. (Arkema France) i pana A., pracownika skarżącej [zwanego dalej „panem A. (Aragonesas)”]. Również w motywie 69 zaskarżonej decyzji Komisja wskazała, że antykonkurencyjne praktyki, których decyzja dotyczy, miały miejsce od dnia 21 września 1994 r. w odniesieniu do EKA i FC, od dnia 17 maja 1995 r., jeśli chodzi o Arkema France, oraz od dnia 16 grudnia 1996 r. w przypadku skarżącej. Praktyki te trwały do dnia 9 lutego 2000 r. przynajmniej w przypadku EKA, FC, Arkema France i skarżącej.

18 W motywach 70 i 71 zaskarżonej decyzji Komisja uściśliła, że poszanowanie decyzji powziętych w ramach kartelu było weryfikowane przede wszystkim podczas dwustronnych spotkań oraz rozmów telefonicznych, w trakcie których strony wymieniały poufne informacje handlowe dotyczące negocjacji z klientami, dotyczących, w szczególności, sprzedanych ilości i stosowanych cen. Dodała ona, że uczestnicy kartelu prowadzili strategię stabilizacji rynku chloranu sodu, która miała ostatecznie na celu przydział wielkości sprzedaży wspomnianego produktu, koordynację polityki ustalania cen w stosunku do ich klientów i w ten sposób maksymalizację marż.

19 Poza tym w motywach 73–78 zaskarżonej decyzji Komisja opisała zarys podstawowych zasad i funkcjonowania kartelu. Czyniąc to, ujawniła wiele kontaktów pomiędzy głównymi producentami chloranu sodu, których podstawowym celem były negocjacje między nimi w celu przydziału wielkości sprzedaży na właściwym rynku geograficznym oraz ustalenie zalecanych cen w umowach zawieranych z klientami. Zdaniem Komisji wymiana poufnych informacji handlowych stanowiła istotny aspekt działań kartelowych, ponieważ jej uczestnicy byli następnie w stanie przewidzieć zachowania swych konkurentów na rynku. Odnosząc się do funkcjonowania kartelu, Komisja potwierdza, że producenci chloranu sody utrzymywali częste kontakty w formie dwu‑ lub wielostronnych spotkań oraz rozmów telefonicznych, nie realizując jednak z góry ustalonego schematu. Dodaje ona jednak, że na poziomie kadry kierowniczej dyskusje odbywały się na wielostronnych spotkaniach, często przy okazji posiedzeń grupy roboczej ds. chloranu sodu Europejskiej Rady Przemysłu Chemicznego (zwanej dalej „CEFIC”). Wreszcie Komisja twierdzi, jeśli chodzi o kalendarz negocjacji, że kontakty pomiędzy konkurentami wzmagały się z końcem każdego roku (pomiędzy październikiem a grudniem), w okresie corocznych negocjacji kontraktów na rok następny pomiędzy producentami chloranu sodu a ich klientami. Niemniej jednak Komisja relacjonuje, że w okresie, który był przedmiotem dochodzenia, negocjacje te odbywały się często po rozpoczęciu nowego roku, a w szczególności w miesiącach styczniu i lutym.

20 Jeśli chodzi o zachowanie skarżącej noszące znamiona naruszenia, z motywów 350 i 356 zaskarżonej decyzji wynika, że w celu oceny jej uczestnictwa w porozumieniach niezgodnych z prawem Komisja oparła się z jednej strony na wnioskach o zwolnienie z grzywny lub jej obniżenie, a z drugiej strony na dokumentach pochodzących z okresu naruszenia, dowodzących jej zdaniem, że skarżąca prowadziła rozmowy z innymi stronami kartelu, a ostatecznie, na oświadczeniu skarżącej dotyczącym jej udziału w niezgodnym z prawem spotkaniu, które odbyło się w dniu 28 stycznia 1998 r. w Brukseli, przy okazji posiedzenia CEFIC (zwanym dalej „niezgodnym z prawem spotkaniem z dnia 28 stycznia 1998 r.”).

21 Jeśli chodzi o dowody pochodzące z okresu powstania naruszenia, w motywach 349 i 350 zaskarżonej decyzji Komisja stwierdza, co następuje:

„349 W swych uwagach [pan S. (FC)] odwołuje się trzykrotnie do rozmowy telefonicznej ze skarżącą. Najpierw w dniu 16 grudnia 1996 r. [pan S. (FC)] potwierdził w rozmowie z [panem S. (EKA]), że [FC] dostosuje się do cen uzgodnionych dla Hiszpanii i Portugalii, powołując się przy tej okazji na rozmowy ze [skarżącą]: »[POUFNE]( )« (dodano podkreślenie, zob. motyw 130). Stwierdzenie »[POUFNE]« wskazuje, że [pan S. (FC)] odbył wcześniej osobistą rozmowę [ze skarżącą] dotyczącą cen, wpisującą się w mechanizm porozumień pomiędzy stronami kartelu. Następnie [pan S. (FC)] wspomina rozmowę telefoniczną z [panem S. (EKA)]: »[POUFNE]« […] (dodano podkreślenie, zob. motyw 219). Uwaga ta świadczy o tym, iż Arkema France bezpośrednio omawiała ceny ze [skarżącą], co po raz kolejny ujawnia fakt ogólnej koordynacji cen. Wreszcie [pan S. (FC)] precyzuje, w odniesieniu do rozmowy telefonicznej z 9 grudnia 1999 r.: »[POUFNE]« (dodano podkreślenie, zob. motyw 258) […]. Z uwagi tej wynika, że [pan S. (FC)] zwrócił uwagę na to, że [pan L. (Arkema France)] opowiadał mu przez telefon lub że mu zrelacjonował swoją rozmowę ze [skarżącą]. [Fakt, że skarżąca] pozostawała w częstszych kontaktach z jednym niż z drugim, jest mało istotny, skoro z treści uwag wynika, że odbyta rozmowa miała niezgodny z prawem charakter.

350 Odwołania te jasno świadczą o bezpośrednich kontaktach telefonicznych ze [skarżącą] i wskazują w oczywisty sposób, że bezpośrednio uczestniczyła ona w ogólnych porozumieniach w sprawie cen. Co więcej, [skarżąca] potwierdziła swój udział w [w niezgodnym z prawem spotkaniu w dniu 28 stycznia 1998 r.], w trakcie którego konkurenci prowadzili niezgodne z prawem rozmowy (zob. motywy 182 i 184). Komisja wywodzi zatem, opierając się na oświadczeniach ustnych złożonych przed nią w tej sprawie oraz dowodach z okresu powstania naruszenia, które jasno wskazują na antykonkurencyjne zachowania z jej strony, że [skarżąca] uczestniczyła w całości naruszenia. W tych okolicznościach do [skarżącej] należy przedstawienie dowodów wyjaśniających, w jaki sposób jej postępowanie było zgodne z konkurencją” [tłumaczenie nieoficjalne].

22 W motywie 352 zaskarżonej decyzji Komisja stwierdza, co następuje:

„W innych przypadkach odwołań do [skarżącej] w […] [zaskarżonej] decyzji Komisja przyjmuje argument tej spółki, zgodnie z którym informacje mogły pochodzić od osób trzecich bardziej niż od samej [skarżącej]. Akta Komisji nie zawierają dostatecznej ilości dowodów pozwalających na ustalenie w sposób ostateczny, że omawiane informacje pochodziły bezpośrednio od skarżącej. Należy wziąć to pod uwagę, jeśli chodzi o czas trwania naruszenia, za które [skarżąca] winna ponieść odpowiedzialność”.

23 Odnosząc się do czasu trwania naruszenia oraz dat początku i końca jej udziału w naruszeniu, Komisja ujawniła i stwierdziła w motywach 487–489 zaskarżonej decyzji, co następuje:

„487 EKA i [FC] uczestniczyły w porozumieniach antykonkurencyjnych od […], a [skarżąca] co najmniej od dnia 16 grudnia 1996 r. (zob. motyw 130). […].

488 Jeśli chodzi o moment ustania naruszenia, wedle wiedzy Komisji, ostatnie spotkanie antykonkurencyjne, w którym uczestniczyły EKA, Atochem i [skarżąca], odbyło się w dniu 9 lutego 2000 r. W trakcie tego spotkania EKA otwarcie zdystansowała się od działalności kartelu, oświadczając, iż odmawia udziału we wszelkich innych rozmowach z konkurentami. Jeden z uczestników tam obecnych wyraził jasno swą wolę, by nie być dłużej zaangażowanym w działania kartelu, i chodzi tu, wedle wiedzy Komisji, o ostatni kontakt pomiędzy producentami chloranu sodu, który należy brać pod uwagę (zob. również motyw 283). Podczas gdy EKA, Atochem i [skarżąca] bezpośrednio uczestniczyły w spotkaniu w dniu 9 lutego 2000 r., akta Komisji nie zawierają żadnej informacji o tym, by [FC] otwarcie zdystansowała się od działalności kartelu przed tą datą (żadna ze stron nie podniosła zresztą tego wycofania). W konsekwencji Komisja uznała dzień 9 lutego 2000 r. za datę końcową istnienia kartelu w stosunku do wszystkich zaangażowanych weń przedsiębiorstw, w tym przypadku EKA, [FC], Atochem i [skarżącej].

489 Wynika stąd, że w odniesieniu do [skarżącej] i Urality łączny czas trwania naruszenia opisanego w […] [zaskarżonej] decyzji, równa się […] 3 lata i 1 miesiąc”.

24 W motywach 444 i 455–468 zaskarżonej decyzji Komisja uznała, po pierwsze, że Uralita wywierała decydujący wpływ na kierunki strategii i ogólnej polityki handlowej skarżącej, a po drugie, że w następstwie przejęcia EIA przez Uralitę, odpowiedzialność za naruszenie obciążająca EIA, jako jedynego akcjonariusza skarżącej, została przeniesiona na Uralitę. Tym samym w motywach 469 i 487–489 zaskarżonej decyzji Komisja obciążyła [skarżącą] i Uralitę solidarną odpowiedzialnością za naruszenie popełnione przez tą pierwszą w okresie od 16 grudnia 1996 r. do dnia 9 lutego 2000 r. (zwane dalej „rozpatrywanym naruszeniem”), tj. trwające łącznie trzy lata i jeden miesiąc.

25 Jeśli chodzi o ustalenie kwoty nakładanej grzywny, z motywu 498 zaskarżonej decyzji wynika, że Komisja oparła się na wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 23 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1/2003 (Dz.U. 2006, C 210, s. 2, zwanych dalej „wytycznymi z 2006 r.”). Poza tym, w niniejszej sprawie, z motywu 509 zaskarżonej decyzji wynika, że w celu ustalenia wartości sprzedaży Komisja wzięła pod uwagę sprzedaż chloranu sodu zrealizowaną przez każde z przedsiębiorstw w EOG w trakcie roku obrotowego odpowiadającego ostatniemu pełnemu rokowi kalendarzowemu naruszenia, który zakończył się w dniu 31 grudnia 1999 r.

26 Odnosząc się do ustalenia podstawowej kwoty grzywny, Komisja wskazała w motywach 509–524 zaskarżonej decyzji, że stwierdziła ona, jeśli chodzi o wagę rozpatrywanego naruszenia, po pierwsze, że ponieważ opierało się ono na porozumieniach dotyczących podziału rynków i ustalania cen, naruszenie miało charakter szczególnie poważny (motyw 512 zaskarżonej decyzji), a po drugie, że część rynku przypadającą łącznie przedsiębiorstwom uczestniczącym w kartelu wynosiła w 1999 r. 90% rynku EOG (motyw 513 zaskarżonej decyzji), poza tym, że naruszenie to wywarło skutki na istotnej części terytorium EOG (motyw 514 zaskarżonej decyzji) i wreszcie że porozumienia, nawet jeśli nie zawsze przynosiły wszystkie zamierzone rezultaty, były co do zasady realizowane (motyw 515 zaskarżonej decyzji). W konsekwencji Komisja ustaliła na 19% stosunek wartości sprzedaży każdego z zaangażowanych w kartel przedsiębiorstw w celu określenia kwoty podstawowej grzywny.

27 Po drugie, na podstawie postanowień pkt 24 wytycznych z 2006 r. Komisja ustaliła mnożnik odzwierciedlający czas trwania naruszenia na 3,5.

28 Po trzecie, w motywie 523 zaskarżonej decyzji, Komisja zdecydowała − na podstawie przepisu pkt 25 wytycznych z 2006 r. oraz w celu odwiedzenia przedsiębiorstw, których sprawa dotyczy, od udziału w porozumieniach horyzontalnych dotyczących ustalania cen podobnych do porozumień będących przedmiotem zaskarżonej decyzji − o podwyższeniu kwoty podstawowej grzywny o kwotę dodatkową ustaloną w oparciu o czynniki, o których mowa w pkt 512–515 zaskarżonej decyzji, w wysokości 19%.

29 Komisja stwierdza w art. 1 lit. g) i h) zaskarżonej decyzji, że skarżąca i Uralita naruszyły art. 81 WE i art. 53 porozumienia EOG, uczestnicząc od dnia 16 grudnia 1996 r. do dnia 9 lutego 2000 r. w szeregu porozumień i uzgadnianych praktyk w celu przydzielania limitów sprzedaży, ustalania cen, wymiany poufnych informacji handlowych dotyczących cen oraz wielkości sprzedaży, jak również w celu nadzorowania wykonania tych antykonkurencyjnych ustaleń na rynku chloranu sodu EOG.

30 W art. 2 lit. f) zaskarżonej decyzji Komisja nałożyła, solidarnie na skarżącą i Uralitę, grzywnę w kwocie 9,9 mln EUR.

31 W art. 3 zaskarżonej decyzji Komisja nakazuje przedsiębiorstwom, do których odnosi się art. 1, bezzwłoczne zaprzestanie naruszenia prawa, o ile nie uczyniły tego do tej pory, oraz powstrzymanie się od ponownego podejmowania działań lub zachowań opisanych w art. 1 zaskarżonej decyzji, a także od wszelkich działań lub zachowań mających taki sam lub podobny cel lub skutek

32 Artykuł 4 zaskarżonej decyzji zawiera wykaz jej adresatów, w tym skarżącą.

Przebieg postępowania i żądania stron

33 Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 26 sierpnia 2008 r. skarżąca wniosła niniejszą skargę.

34 Na podstawie sprawozdania sędziego sprawozdawcy Sąd (druga izba) postanowił otworzyć procedurę ustną. Sąd skierował jednocześnie do stron pytania oraz zwrócił się do Komisji o przedstawienie niektórych dokumentów. Strony udzieliły odpowiedzi na pytania oraz zastosowały się do żądania przedstawienia dokumentów w wyznaczonych terminach.

35 W piśmie z dnia 3 września 2010 r. Komisja przedstawiła swe uwagi w przedmiocie sprawozdania na rozprawę w sprawie T‑348/08.

36 W trakcie rozprawy Sąd przedłożył stronom kopie stron 1159 i 1160 akt Komisji. Strony potwierdziły, że poza naniesioną pismem ręcznym numeracją tiret widniejących na tych dwóch stronach przytoczona kopia była ściśle identyczna z ich oryginałem, będącym częścią akt Komisji.

37 W dniu 10 września 2010 r. procedura ustna została zamknięta.

38 W skardze strona skarżąca wnosi do Sądu o:

– stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w części, która jej dotyczy;

– tytułem zarzutu ewentualnego, zmianę art. 1 i 2 zaskarżonej decyzji w celu uchylenia lub istotnego obniżenia nałożonej na nią grzywny;

– obciążenie Komisji kosztami postępowania.

39 Komisja wnosi do Sądu o:

– oddalenie skargi;

– obciążenie skarżącej kosztami postępowania.

Co do prawa

A – W przedmiocie żądania stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji

40 W uzasadnieniu skargi skarżąca podnosi dwa zarzuty. Pierwszy zarzut dotyczy błędnego stosowania prawa i błędnej oceny w zakresie, w jakim Komisja nie ustaliła w wymaganym prawem zakresie, by skarżąca uczestniczyła w rozpatrywanym naruszeniu. Zarzut drugi dotyczy naruszeń prawa i błędnej oceny Komisji dokonanej na etapie obliczania kwoty nałożonej na skarżącą grzywny.

1. W przedmiocie zarzutu pierwszego, dotyczącego naruszeń prawa i błędnej oceny ze względu na to, że Komisja przyjęła, iż udział skarżącej w naruszeniu trwał od dnia 16 grudnia 1996 r. do dnia 9 lutego 2000 r.

41 W ramach zarzutu pierwszego skarżąca twierdzi, iż dowody, na które powołuje się Komisja w zaskarżonej decyzji, nie pozwalają na ustalenie w wymaganym prawem zakresie, że uczestniczyła ona w zarzucanym jej naruszeniu. Zarzut ten składa się z dwóch części. Komisja nie wykazała po pierwsze tego, by od dnia 16 grudnia 1996 r. do dnia 9 lutego 2000 r. skarżąca bezpośrednio uczestniczyła w rozpatrywanym naruszeniu, a po drugie, że uczestniczyła ona w naruszeniu jednolitym i ciągłym, dotyczącym całości terytorium EOG.

a) Argumenty stron

42 Zdaniem skarżącej materiał dowodowy, na którym opiera się Komisja w celu przypisania jej odpowiedzialności za popełnienie rozpatrywanego naruszenia, opiera się na trzech dowodach. Pierwszy opiera się na fakcie, że skarżąca przyznała, iż uczestniczyła w niezgodnym z prawem spotkaniu z dnia 28 stycznia 1998 r. z EKA, FC i Arkema France. Drugi dotyczy własnoręcznych notatek pana S. (FC) [zwanych dalej „notatkami pana S. (FC)”]. Trzeci opiera się na oświadczeniach EKA z 2003 r. i 2006 r. Jednakże żaden z tych trzech dowodów, rozważanych osobno lub łącznie, nie pozwala ustalić ponad wszelką wątpliwość, że skarżąca uczestniczyła w porozumieniu niezgodnym z prawem.

43 W pierwszej kolejności, odnosząc się do niezgodnego z prawem spotkania z dnia 28 stycznia 1998 r., skarżąca nie kwestionuje faktu, iż brała w nim udział. Spotkanie to miało jej zdaniem charakter czysto nieformalnego zgromadzenia w kuluarach hotelowych. Przypomina ona jednocześnie, że, jak to wynika z notatek pana S. (FC), zamieszczonych na stronie 1159 akt Komisji, przywódcy kartelu poprosili pracownika skarżącej o opuszczenie spotkania krótko po tym, jak ta grupa się zebrała. Stąd też skarżąca twierdzi, że fakt, iż uczestniczyła ona w części jednego z 72 kontaktów antykonkurencyjnych ustalonych przez Komisję pomiędzy członkami kartelu, nie daje podstaw do przypisania jej udziału w złożonych porozumieniach pomiędzy innymi adresatami zaskarżonej decyzji, porozumieniach notabene o stałej częstotliwości.

44 W drugiej kolejności, jeśli chodzi o dowody z okresu powstawania naruszenia oparte na notatkach pana S. (FC), zawierają one wyłącznie trzy pośrednie odniesienia do skarżącej, ujęte w motywie 349 zaskarżonej decyzji. Z jednej strony bowiem, tak z tego motywu, jak i z motywu 352 zaskarżonej decyzji wynika, że te trzy odwołania wynikające z notatek pana S. (FC) stanowiły jedyne dowody pochodzące z okresu powstania naruszenia, które przemawiały na niekorzyść skarżącej. Z drugiej strony, z treści motywu 352 zaskarżonej decyzji wynika, że sama Komisja uznała, iż ustalenie z całą pewnością, czy inne informacje dotyczące skarżącej wynikające z notatek pana S. (FC) pochodziły bezpośrednio od niej samej, nie było możliwe.

45 Skarżąca dodaje, że pozostałe oświadczenia zamieszczone we wnioskach o skorzystanie z traktowania przewidzianego komunikatem w sprawie współpracy, którym Komisja zdaje się w swych pismach dawać pierwszeństwo nad trzema odwołaniami cytowanymi w motywie 349 zaskarżonej decyzji, mogą być interpretowane inaczej, niż to sugeruje Komisja, i nie pozwalają wnioskować, że skarżąca uczestniczyła w naruszeniu jednolitym i ciągłym. Wreszcie Komisja opiera się również na innych dowodach, które po pierwsze nie zostały przytoczone w zaskarżonej decyzji, a po drugie nie wskazują na żadną winę po stronie skarżącej, co wyjaśnia, dlaczego zostały w tej decyzji pominięte. Dokładnej rzecz ujmując, skarżąca twierdzi, iż Komisja podnosi w odpowiedzi na skargę, że decyzja została oparta nie tylko na tych trzech odwołaniach do motywu 349 zaskarżonej decyzji, ale również na innych dotyczących jej informacjach pochodzących z notatek pana S. (FC). Skarżąca jest zdania, iż w praktyce oznacza to, że każde odwołanie do niej winno być interpretowane jako bezpośredni zarzut przeciwko niej. Jednak mimo że Komisja powołuje się na „jasne brzmienie [zaskarżonej] decyzji” w odniesieniu do innych odwołań pochodzących z notatek pana S. (FC), aby obciążyć skarżącą, skarżąca, przeciwnie, uważa, iż stanowią one bądź dowody na jej obronę, bądź że nie dowodzą one, że uczestniczyła ona w rozpatrywanym naruszeniu.

46 Wreszcie skarżąca uważa, że, wbrew temu, co wynika z motywu 352 zaskarżonej decyzji, w którym zostało wskazane, że, ze względu na to, iż inne informacje oparte na notatkach pana S. (FC) mogą pochodzić raczej od osób trzecich niż od samej skarżącej, „zostaną one uwzględnione w stosunku do okresu trwania naruszenia, za które [skarżąca] winna ponieść odpowiedzialność”, Komisja nie zmieniła swych obliczeń dotyczących okresu, w którym skarżąca uczestniczyła w rozpatrywanym naruszeniu w porównaniu z tym okresem, który został przyjęty w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów. Wywodzi ona stąd, że czas trwania naruszenia przyjęty w zaskarżonej decyzji nie odzwierciedla właściwej rozpiętości w czasie jej domniemanego udziału w rozpatrywanym naruszeniu oraz że jej udział w naruszeniu nie stał się przedmiotem dostosowań ani ustępstw ze strony Komisji, tak aby odzwierciedlało to wątpliwą moc środków dowodowych.

47 Pierwsze odwołanie do skarżącej, poczynione w motywie 349 zaskarżonej decyzji, dotyczy rozmowy telefonicznej, mającej miejsce w dniu 16 grudnia 1996 r. pomiędzy pana S. (FC) i pana S. (EKA), w trakcie której pan S. (FC) przywołał rozmowę, jaką odbył z przedstawicielem skarżącej dotyczącej cen w Hiszpanii. Skarżąca podnosi, iż to pierwsze odwołanie nie dowodzi ponad wszelką wątpliwość, że brała ona udział w kartelu. Po pierwsze bowiem, pracownik, który uczestniczył w rozmowie, zaprzeczył, by kontaktował się z panem S. (FC) poza ramami oficjalnego zgromadzenia generalnego CEFIC. Po drugie, odwołanie to dotyczy wyłącznie treści rozmowy z EKA dotyczącej skarżącej. Wreszcie inne dowody nie sugerują, by skarżąca brała udział w porozumieniu w sprawie cen w okresie negocjacji, który poprzedzał podpisanie umów dotyczących chloranu sodu za pierwszy kwartał 1997 r. Jeżeli w tym czasie skarżąca brałaby udział w kartelu, notatki pana S. (FC) częściej wskazywałyby na ten fakt i to nie tylko w sposób pośredni.

48 Drugie odwołanie do skarżącej dotyczy rozmowy telefonicznej, która miała miejsce w dniu 4 grudnia 1998 r. pomiędzy panem S. (FC) a panem S. (EKA), w trakcie której pan S. (EKA) przywołał rozmowę, jaką odbył z przedstawicielem Arkema France w przedmiocie cen w Portugalii. Z tej ostatniej rozmowy miało wynikać, że przedstawiciel Arkema France wskazał pan S. (EKA), iż zwrócił się do pracownika skarżącej. Skarżąca uważa, że ten fragment rozmowy nie wskazuje, iż uczestniczyła ona w kartelu, lecz przeciwnie, że może prowadzić do wniosku, iż zwrócono się do niej, by nie obniżała swych cen. Ponadto skarżąca zwraca uwagę, że wniosek Arkema France o skorzystanie z traktowania przewidzianego w komunikacie w sprawie współpracy [sformułowany w trakcie przesłuchania pana L. (Arkema France) w dniu 24 września 2004 r.], nie wspomina ani razu nazwy skarżącej w kontekście rozmów, które miały miejsce od połowy 1998 r. do maja 2000 r. Poza tym fragment ten dotyczy oświadczenia Arkema France, która była bezpośrednim konkurentem FC. W związku z tym skarżąca wyraża przypuszczenie, że podczas rozmów Arkema France z panem S. (EKA) ta pierwsza jako zacięty konkurent FC mogła mieć interes w przekonaniu go, że ceny nie spadną oraz że FC powinna utrzymać poziom z roku przedniego. Wreszcie skarżąca twierdzi, że w trakcie 1998 r. obniżyła ona ceny sprzedaży chloranu sodu w Portugalii. Tym samym drugie odwołanie nie tylko nie dowodziło, że skarżąca uczestniczyła w rozmowach odbywających się w danym okresie, ale również stanowiło ono argument na jej obronę, ponieważ sugerowało, że skarżąca nie uzgadniała swego postępowania z postępowaniem członków kartelu.

49 Trzecie odwołanie do osoby skarżącej dotyczyło rozmowy telefonicznej, która odbyła się w dniu 9 grudnia 1999 r. pomiędzy panem S. (FC) a panem L. (Arkema France), w trakcie której jeden z dwóch rozmówców oświadczył, że rozmawiał ze skarżącą. Skarżąca podnosi, iż fakt, że ktoś z nią rozmawiał, nie oznacza sam w sobie, że przyjęła ona niezgodne z prawem zachowanie. Jako że skarżąca była postrzegana jako przedsiębiorstwo, które odmawiało współpracy, jest możliwe, że inni członkowie kartelu usiłowali z nią rozmawiać, aby próbować „włączyć ją do szeregu”. Poza tym skarżąca ponownie zwraca uwagę, że to trzecie odwołanie jest sprzeczne z oświadczeniami uzyskanymi w trakcie przesłuchań pana L. (Arkema France), w których nie przytacza już on nazwy skarżącej jako uczestniczącej w kartelu w okresie od połowy 1998 r. do maja 2000 r.

50 W trzeciej kolejności, odwołując się do oświadczeń EKA z 2003 r. i 2006 r., skarżąca przypomina, że zdaniem Komisji, wyjaśniają one „zaangażowanie skarżącej w odniesieniu do klientów hiszpańskich, francuskich i portugalskich”. Niemniej jednak ani FC, ani Arkema France nie formułują żadnego zarzutu tego rodzaju.

51 Po pierwsze, jeśli chodzi o oświadczenia EKA z 2003 r., wynika z nich, że głównymi uczestnikami kartelu były EKA, FC i Arkema France. Skarżąca uczestniczyła w porozumieniach w nieznacznym zakresie. Poza tym Komisja odnosi się w motywie 358 zaskarżonej decyzji oraz w przypisie 391 do niego się odnoszącym szczególnie do oświadczeń EKA z 2003 r. Z tego względu skarżąca przytacza i komentuje trzy fragmenty oświadczeń, które dotyczą odpowiednio Hiszpanii, Francji i Portugalii. Te trzy fragmenty stanowią odnośniki do oświadczenia EKA, które wyjaśniały jej twierdzenie, jakoby skarżąca uczestniczyła w kartelu w zakresie stosownym do jej pozycji i interesów na rynku, w odniesieniu do klientów hiszpańskich, francuskich i portugalskich.

52 Z pierwszego fragmentu, który dotyczy Hiszpanii, wynika, że EKA oświadczyła w szczególności, że „[POUFNE]”. Skarżąca podnosi w tym względzie, że jeżeli miałaby ona utracić udziały w rynku hiszpańskim, byłoby naturalne, że próbowałaby znaleźć klientów na rynkach sąsiadujących, tj. we Francji i w Portugalii. Jest to zatem normalne zachowanie na rynku, na którym panuje wolna konkurencja. Możliwa jest zatem inna niż ta przyjęta przez Komisję interpretacja, iż jest to normalne zachowanie rynkowe.

53 Z fragmentu poświęconego Francji wynika, że EKA oświadczyła w szczególności, że „[POUFNE]”. Skarżąca twierdzi, że Komisja opiera się na tym oświadczeniu, aby zasugerować istnienie we Francji porozumień dwustronnych dotyczących wielkości sprzedaży, pomiędzy Arkema France oraz producentami innymi niż EKA. Dlatego też skarżąca podnosi, że to oświadczenie EKA opiera się wyłącznie na pogłoskach, ponieważ zgodnie z nim skarżąca uczestniczyła w porozumieniach, w których EKA nie brała udziału. Informacje zawarte w tym oświadczeniu musiały zatem pochodzić od osób trzecich, takich jak Arkema France. Skarżąca we wniosku mającym na celu skorzystanie z traktowania przewidzianego komunikatem w sprawie współpracy zwraca zaś uwagę, że Arkema France nie wspomina żadnego szczególnego porozumienia łączącego ją ze skarżącą. Oświadczenie osoby trzeciej, która powołuje się na istnienie porozumienia, które „wydaje się”, iż zostało zawarte przez innych producentów, nie może być podstawą twierdzenia o istnieniu takiego porozumienia. Tym samym ten fragment oświadczenia EKA nie jest wystarczająco jasny, aby obciążać skarżącą odpowiedzialnością za popełnienie rozpatrywanego naruszenia.

54 Z trzeciego fragmentu, który dotyczy Portugalii, wynika, że EKA oświadczyła w szczególności, że „[POUFNE]”. Skarżąca twierdzi, iż nie rozumie, w jaki sposób oświadczenie to mogłoby stanowić dowód ją obciążający w sytuacji, gdy obarcza ono wyłącznie EKA, Arkema France i FC, jeśli chodzi o porozumienie w sprawie wielkości sprzedaży.

55 Po drugie, oświadczenia EKA z 2006 r. zostały złożone na wniosek Komisji. Skarżąca twierdzi i utrzymuje, mimo argumentów Komisji, że oświadczenia z 2006 r. były korektą pewnych błędów, a wręcz sprostowaniem niektórych twierdzeń zawartych we wcześniejszych oświadczeniach EKA, a w szczególności w oświadczeniu z 2003 r. W oświadczeniach z 2006 r. EKA wskazała, że skarżąca uczestniczyła wyłącznie w jednym spotkaniu, a nie w pięciu. Poza tym EKA nie utrzymywała dłużej, że skarżąca i Arkema France dokonały podziału swych udziałów w rynku francuskim w ramach osobnego porozumienia. Wreszcie skarżąca zwraca uwagę, że jeśli chodzi o rynek hiszpański, nowe oświadczenie EKA potwierdza jej opinię, zgodnie z którą zachowania, na które powołuje się Komisja, były jak najbardziej naturalne. Tym samym oświadczenia EKA z 2006 r. nie zawierały już żadnego szczególnego odwołania do skarżącej w kontekście rynków hiszpańskiego, portugalskiego czy francuskiego. Skarżąca twierdzi, że chociaż EKA oświadczyła, iż skarżąca uczestniczyła w porozumieniach, nie dostarczała ona żadnej szczególnej wskazówki w tym zakresie. Zwraca ona bowiem uwagę, że podczas gdy oświadczenia EKA niesłusznie obarczały skarżącą udziałem w pięciu spotkaniach, Komisja słusznie nie wspomniała ich w zaskarżonej decyzji. Jedyne przytoczenie jej nazwy jest dowodem na jej niewinność, ponieważ jest w nim mowa o tym, że EKA i FC postanowiły nie podnosić cen, w którym to przypadku skarżąca, Arkema France i [POUFNE] nie poszły w ich ślady.

56 Skarżąca wywodzi stąd, że niespójności pomiędzy oświadczeniami EKA z 2003 r. i 2006 r. podają w jeszcze większą wątpliwość ich zgodność z prawdą oraz wartość dowodową. Dlatego też na podstawie tych oświadczeń Sąd nie może nabrać silnego przekonania, iż skarżąca popełniła zarzucane jej naruszenie. Poza tym oświadczenia te nie wspominają w żadnym miejscu spotkań ani rozmów telefonicznych ze skarżącą. Tym samym są one niewystarczającym dowodem, aby przypisać skarżącej odpowiedzialność za naruszenie art. 81 WE.

57 Po czwarte, skarżąca twierdzi, że Komisja niesłusznie przyjęła dzień 9 lutego 2000 r. za datę końcową jej udziału w kartelu. Dowody, na których opiera się zaskarżona decyzja, wykazują bowiem jedynie, że skarżąca uczestniczyła w oficjalnym posiedzeniu CEFIC w dniu 9 lutego 2000 r., czego ona sama nie kwestionuje. Natomiast Komisja nie udowodniła, że skarżąca uczestniczyła w niezgodnym z prawem spotkaniu, które odbyło się przy okazji posiedzenia w dniu 9 lutego 2000 r. (zwanym dalej „niezgodnym z prawem spotkaniem w dniu 9 lutego 2000 r.”). Po pierwsze, skarżąca jest zdania, że oświadczenie pana S. (EKA) złożone w trakcie spotkania w dniu 9 lutego 2000 r. dotyczące odmowy ze strony EKA udziału we wszelkich nowych rozmowach z konkurentami nie jest dostatecznym dowodem na okoliczność jej udziału w tym spotkaniu. Po drugie, podnosi ona, że ani Arkema France, ani FC nie złożyły takiego oświadczenia, a pracownik skarżącej potwierdził, iż oświadczenia takiego nie usłyszał. Po trzecie, rozmowy, które odbyły się w dniach 20, 21 i 24 stycznia 2000 r. i do których Komisja odwołuje się w pkt 283 zaskarżonej decyzji, nie mogą być traktowane jako dowody obciążające skarżącą albo jako dowody na okoliczność jej udziału w niezgodnym z prawem spotkaniu z dnia 9 lutego 2000 r. Po czwarte, skarżąca zauważa, iż z załącznika I do zaskarżonej decyzji wynika, że nie została ona wskazana jako uczestnik niezgodnego z prawem spotkania z dnia 9 lutego 2000 r. oraz że nie wynika to ze zwykłego błędu pisarskiego.

58 Konkludując, już w pierwszej część zarzutu pierwszego skarżąca podnosi, że obciążające ją dowody, na które powołuje się Komisja w zaskarżonej decyzji, nie są wystarczająco precyzyjne i spójne, aby na ich podstawie nabrać silnego przekonania o jej udziale w naruszeniu.

59 W tych okolicznościach, po pierwsze, mając na uwadze zasadę, że wszelką wątpliwość należy interpretować na korzyść oskarżonego, a w niniejszym przypadku wciąż istnieją wątpliwości co do udziału skarżącej w rozpatrywanym naruszeniu, Komisja powinna była odstąpić od przypisywania jej udziału w tym naruszeniu.

60 Po drugie, skarżąca zwraca uwagę, że uprawnienia, jakimi dysponuje Komisja w celu stwierdzenia naruszenia postanowień art. 81 WE, są obecnie wzmocnione. Również rozporządzenie nr 1/2003 nadaje jej nowe i wzmocnione uprawnienia. Ponadto nowe programy łagodzenia kar powinny były pozwolić jej zgromadzić do chwili obecnej istotne dowody z dokumentów. Ponadto postęp technologiczny w dziedzinie technologii informatycznych powinien był umożliwić Komisji prowadzenie zaawansowanych badań elektronicznych. Wreszcie skarżąca zwraca uwagę, że Komisja nie uznała w tym przypadku za konieczne dalsze prowadzenie dochodzenia i przeprowadzenie z tego tytułu kontroli na miejscu w lokalach spółki lub innych spółek, będących adresatami zaskarżonej decyzji.

61 Mając tak wzmocnione uprawnienia, Komisja ma obowiązek przestrzegania wysokich standardów jakości dowodów. W tym przypadku z powodu braku spełnienia takich wysokich standardów jakości Komisja powinna była, tak jak w odniesieniu do innych małych producentów, których sytuacja była podobna do sytuacji skarżącej, interpretować na jej korzyść wątpliwości, które nie zostały wyjaśnione. Tym samym Komisja nie powinna była obciążać jej odpowiedzialnością za udział w rozpatrywanym naruszeniu ani nakładać na nią grzywny. W każdym razie skarżąca podkreśla, że choć poziom informacji wymienianych przez trzech głównych producentów dotyczący [POUFNE], był podobny do informacji wymienianych na temat skarżącej, Komisja zdecydowała o nałożeniu grzywny wyłącznie na nią. Zdaniem skarżącej Komisja naruszyła w ten sposób zasadę równego traktowania.

62 Komisja kwestionuje zasadność argumentów podniesionych przez skarżącą.

63 Komisja twierdzi, iż ​​dowody, na których się oparła w zaskarżonej decyzji, świadczą o tym, że skarżąca uczestniczyła w naruszeniu. Podkreśla ona, że można wyróżnić trzy ich rodzaje: po pierwsze oświadczenia członków kartelu obciążające skarżącą, po drugie pochodzące z okresu naruszenia liczne notatki sporządzone przez pana S. (FC) i wreszcie przyznanie się skarżącej do udziału w niezgodnym z prawem spotkaniu, które odbyło się w dniu 28 stycznia 1998 r. ­− oświadczenie, którego prawdziwość potwierdzają inne dowody odnoszące się do tego spotkania.

64 W pierwszej kolejności, w odniesieniu do oświadczeń członków kartelu, Komisja stwierdziła, że ​​zostały one sporządzone tuż po zakończeniu działalności kartelu oraz że cechuje je wysoki stopień wewnętrznej zgodności oraz spójność z pochodzącymi z okresu naruszenia notatkami pana S. (FC). Dodaje ona, że wbrew temu, co twierdzi skarżąca, spółki wnioskujące o skorzystanie z traktowania przewidzianego w komunikacie w sprawie współpracy nie były zachęcane do składania fałszywych dowodów dotyczących innych uczestników kartelu będącego przedmiotem postępowania.

65 W drugiej kolejności, jeśli chodzi o notatki pana S. (FC), pochodzące z okresu popełnienia naruszenia, Komisja nie zgadza się ze skarżącą, że w świetle motywu 349 zaskarżonej decyzji tylko trzy fragmenty notatek pana S. (FC) posłużyły jako podstawa obciążenia skarżącej, tak że można pominąć wszystkie inne odwołania do niej. Komisja zwraca bowiem uwagę, że ​​oprócz trzech fragmentów, na których skupia się skarżąca, oparła się ona również na licznych innych odniesieniach do skarżącej zawartych w notatkach pana S. (FC), powołując się dla przykładu na motywy 150, 220, 229, 256, 305, 319 i 347 zaskarżonej decyzji. Komisja zauważa, że ​​w replice skarżąca ograniczyła swe zarzuty dotyczące istoty sprawy do fragmentu notatek pana S. (FC), o którym mowa w pkt 150, cytując go w sposób fragmentaryczny i pozbawiony kontekstu. Co do pozostałych sześciu motywów skarżąca przypisuje im charakter bezpośrednio obciążający, ale twierdzi jednocześnie, że nie ma o niej mowy w części zaskarżonej decyzji dotyczącej ustaleń faktycznych odnoszących się do 1997 r. To ostatnie twierdzenie jest błędne i Komisja miała podstawy, by uznać na etapie odpowiedzi na skargę, że pomiędzy skarżącą a pozostałymi członkami kartelu miały miejsce w 1997 r. regularne kontakty telefoniczne.

66 Motyw 349 zaskarżonej decyzji obala argumenty skarżącej podniesione przez nią w celu uzasadnienia twierdzenia, iż nie brała ona udziału w kartelu i nie powinien on być mylony z motywami takimi jak 305 i 319, w których Komisja w pełni przedstawia swe argumenty obciążające skarżącą. Ponadto Komisja podkreśliła wagę trzech odwołań wymienionych w motywie 349, ponieważ z jednej strony dotyczył on szczególnie przekonujących, a więc istotnych dla sprawy dowodów, za pomocą których można było wykazać, że skarżąca brała udział w omawianym naruszeniu, mianowicie w jednolitym i ciągłym naruszeniu na poziomie europejskim, po drugie, skarżąca nie zakwestionowała tych oświadczeń, a wreszcie dowody pochodzące z okresu popełnienia naruszenia obarczają w zdecydowany sposób skarżącą, nie są przy tym jedynymi dowodami zgromadzonymi przez Komisję.

67 W trzeciej kolejności, odnosząc się do motywu 352 zaskarżonej decyzji, Komisja potwierdza, iż dokonała w nim wyraźnego rozróżnienia pomiędzy różnymi fragmentami notatek pana S. (FC) w zależności od ich wartości dowodowej, w szczególności w celu ustalenia czasu trwania udziału skarżącej w naruszeniu. W przytoczonym motywie 352 Komisja wskazała, że jeżeli miałaby się ograniczyć do innych odwołań do skarżącej niż te, o których mowa w motywie 349, byłoby jej trudno jednoznacznie wykazać, iż jej zachowania noszą znamiona porozumień kartelowych. Z tego względu zatem zadecydowała o nieprzyjmowaniu tych odwołań, które miały przemawiać za przedłużeniem okresu udziału skarżącej w kartelu. Jednakże, jeśli te inne odwołania nie okazałyby się jednoznaczne same w sobie, to przynajmniej mogły być częścią większej całości zbiegów okoliczności i poszlak, na których Komisja mogła oprzeć swoją analizę w sprawie udziału skarżącej w kartelu.

68 W duplice, nadal odwołując się do motywu 352 zaskarżonej decyzji, Komisja stwierdziła, że skarżąca pomija motywy 305 i 319 zaskarżonej decyzji, które powołują się wprost na inne fragmenty notatek pana S. (FC) jako na dowody ją obciążające. Ignoruje ona również motywy 357 i 358 zaskarżonej decyzji, z których wynika, że Komisja oparła swoje zarzuty przeciwko skarżącej na całości notatek pana S. (FC), nie ograniczając się do trzech odwołań wymienionych w motywie 349 tej decyzji. Zdaniem Komisji z orzecznictwa wynika, że fakt, iż informacja została przekazana pośrednio lub że posiada drugorzędne znaczenie, nie ma żadnego wpływu na możliwość jej wykorzystania jako dowodu w sprawie. Dowody w postaci notatek pana S. (FC), pochodzące z okresu popełniania naruszenia, są spójne z innymi, zgromadzonymi w aktach sprawy dowodami obciążającymi skarżącą, które ponadto nie zostały zakwestionowane przez żadną ze stron, w tym skarżącą.

69 Wreszcie motyw 352 zaskarżonej decyzji nie zawiera żadnej obietnicy zmiany przyjętego w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów czasu trwania udziału skarżącej w rozpatrywanym naruszeniu. Ponadto w przeciwieństwie do twierdzeń skarżącej dowody wykorzystane w zaskarżonej decyzji są takie same jak dowody przytoczone w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów.

70 W czwartej kolejności Komisja początkowo twierdziła, że zaskarżona decyzja opiera się na ogólnych dowodach dostarczonych przez EKA, Arkema France i FC, które wskazywały w sposób kategoryczny na udział skarżącej w kartelu oraz uwidaczniały cechy tego kartelu.

71 Następnie Komisja wymienia szczególne dowody wskazujące na istnienie umów wiążących skarżącą z innymi członkami kartelu.

72 Po pierwsze, z notatek pana S. (FC) dotyczących jego rozmowy telefonicznej z dnia 16 grudnia 1996 r. z pana S. (EKA) wynika, że pierwszy z nich musiał wcześniej odbyć rozmowę ze skarżącą. Komisja zauważa, że skarżąca w odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów nie kwestionuje tego dowodu. Ponadto Komisja kwestionuje argumenty do tej pory podnoszone przez skarżącą w celu obalenia tego dowodu.

73 Po drugie, odnosząc się do dowodów dotyczących roku kalendarzowego 1997 r., Komisja uważa, że fragmenty notatek pana S. (FC) pochodzących z okresu popełnienia naruszenia, opatrzone datą 10 i 14 stycznia 1997 r., ilustrują rozdrażnienie skarżącej wobec prób FC zmierzających do uzyskania większego udziału w rynku w Hiszpanii i Portugalii. Podobnie z notatki pana S. (FC) z dnia 14 października 1997 r., dotyczącej dwustronnego spotkania, które odbyło się tego samego dnia między EKA i FC w Turku (Finlandia) (zwanego dalej „spotkaniem w Turku” lub „spotkaniem w Turku z dnia 14 października 1997 r.”) wynika, że FC i EKA miały trudności z wytłumaczeniem, w szczególności skarżącej, że wzrost cen o 1,5% był konieczny dla zrekompensowania poziomu inflacji. Z oświadczenia EKA, złożonego w trakcie spotkania w Turku w dniu 14 października 1997 r., wynika, że w obliczu wzrostu sprzedaży FC w Hiszpanii istniało ryzyko silnej reakcji ze strony hiszpańskich producentów oraz że EKA i FC zgodziły się nie podnosić cen, w przypadku gdyby w szczególności skarżąca nie podążała ich śladem.

74 Po trzecie, odnosząc się do niezgodnego z prawem spotkania w dniu 28 stycznia 1998 r., Komisja przypomina, że ​​skarżąca przyznała, iż uczestniczyła w tym spotkaniu. Z notatek pana S. (FC) wynika, że strony omówiły rynek chloranu sodu w wielu krajach, a także udziały w rynku i ceny. Początkowo w swoich pismach Komisja twierdziła, iż żaden dowód z akt sprawy nie pozwalał wnioskować, że udział skarżącej w tym spotkaniu był nowym lub wyjątkowym dowodem. Jednak następnie Komisja w swoich uwagach w przedmiocie sprawozdania na rozprawę wyraźnie uznała, że ów udział skarżącej był w istocie nowym dowodem w sprawie. Jednakże Komisja uważa, iż ​​skarżąca nie wykazała, że ​​brała ona udział w spotkaniu w innym celu niż pozostali członkowie kartelu oraz że nie zdystansowała się publicznie od swego w nim udziału. Twierdzenie skarżącej, jakoby spotkanie miało nieformalny charakter, zostało obalone, po pierwsze faktem, że zostało zaplanowane wiele tygodni wcześniej, a po drugie, poprzez szczegółowe notatki pana S. (FC). Wbrew temu, co błędnie zrozumiała skarżąca, z motywu 183 zaskarżonej decyzji wynika, że strony omówiły w wyczerpujący sposób (i nie wyłącznie) rynki Belgii, Hiszpanii, Francji i Portugalii. Z notatek pana S. (FC) nie wynika, by przywódcy kartelu zwrócili się do skarżącej o wycofanie się. Wręcz przeciwnie, notatki pana S. (FC) wskazują, że analiza rynku hiszpańskiego, francuskiego, portugalskiego była przerywana rozmowami o innych rynkach przez większą część spotkania, nawet jeśli jest prawdopodobne, że skarżąca była obecna w trakcie całego spotkania. Wreszcie Komisja stwierdza, że ​​załącznik I do zaskarżonej decyzji jest z konieczności ograniczony do kontaktów, których zna ona rzeczywistą datę, co oznacza zatem, że miały miejsce inne, poparte dowodami, kontakty ze skarżącą, lecz których dokładny termin nie jest znany.

75 Po czwarte, w październiku i listopadzie 1998 r., pan L. (Arkema France) i pan S. (FC) odbyli wiele rozmów telefonicznych, których tematem był udział skarżącej w rynku portugalskim.

76 Po piąte, jeśli chodzi o rozmowę telefoniczną z dnia 4 grudnia 1998 r. pomiędzy panem S. (FC) i panem S. (EKA), Komisja jest zdania, że ​​skarżąca nie wyjaśnia, w jaki sposób tego rodzaju kontakty mogłyby mieć miejsce w toku zwykłej działalności gospodarczej oraz wreszcie że przyznała ona, iż została poproszona o nieobniżanie cen, co stanowiło prośbę o charakterze antykonkurencyjnym, na którą skarżąca przystała. Wbrew temu, co twierdzi skarżąca, z oświadczenia pana L. (Arkema France) nie wynika, by skarżąca miała opuścić kartel z końcem pierwszego okresu jego działalności, który trwał od października 1994 r. do połowy 1998 r., lub w drugim okresie jego działalności, który trwał od połowy 1998 r. do maja 2000 r., zwłaszcza że za przyjęciem ​​takiej interpretacji przemawiają liczne dowody.

77 Po szóste, Komisja stwierdziła, iż ​​skarżąca ograniczyła się do wzmianki o spadkach cen w Portugalii w 1999 r. i 2000 r., nie precyzując, że ceny te wzrosły w okresie od 1993 r. do 1997 r. i zostały utrzymane w 1998 r. Dodała, że ​​spadek cen w 1999 r. można wyjaśniać wojną cenową, która miała miejsce w Portugalii w wyniku rywalizacji o klienta. Ponownie, mimo osłabienia kartelu w 1999 r., pozostawała ona aktywna, a jak wynika z notatek pana S. (FC), dotyczących jego rozmów telefonicznych z dnia 16 czerwca i z dni 6, 9 i 22 grudnia 1999 r. z panem L. (Arkema France), skarżąca nadal uczestniczyła w kartelu. Te trzy notatki stanowią dowód na istnienie bezpośredniego kontaktu ze skarżącą i, wbrew jej twierdzeniom, nic nie wskazuje na to, by nie podejmowała współpracy, co oznacza zatem, że inni członkowie kartelu usiłowali włączyć ją do swych szeregów.

78 Po siódme, Komisja dodaje, iż z notatek pana S. (FC), dotyczących jego rozmowy telefonicznej z dnia 22 grudnia 1999 r. z panem L. (Arkema France) wynika, że skarżąca uczestniczyła w niezgodnych z prawem kontaktach ze swymi konkurentami jeszcze pod koniec grudnia 1999 r. Również notatki te dotyczące rozmów telefonicznych odbytych w styczniu 2000 r. w postaci takiej, w jakiej zostały one podsumowane w zaskarżonej decyzji, wskazują, że członkowie kartelu nadal uzgadniali swe stanowiska.

79 Wreszcie na ósmym miejscu Komisja twierdzi, że fakt, iż skarżąca nie została wymieniona w załączniku I do zaskarżonej decyzji wśród uczestników niezgodnego z prawem spotkania z dnia 9 lutego 2000 r., wyniku z błędu pisarskiego, ponieważ w motywach 283 i 488 zaskarżonej decyzji Komisja stwierdziła, że skarżąca była obecna na tym spotkaniu. Nie ma większego znaczenia, że skarżąca nie słyszała oświadczenia EKA złożonego przy okazji oficjalnego posiedzenia CEFIC, dotyczącego jej odmowy udziału w dalszych rozmowach z konkurentami, ponieważ w tym dniu kartel już nie funkcjonował. Co więcej, fakt, że wskazuje ona, iż nie usłyszała tego oświadczenia, jest istotną wskazówką jej udziału w niezgodnym z prawem spotkaniu z dnia 9 lutego 2000 r.

80 Dalej Komisja kwestionuje zasadność argumentów dotyczących ustnych oświadczeń EKA, na które powołuje się skarżąca.

81 Po pierwsze, w motywie 319 zaskarżonej decyzji Komisja odwołała się w sposób ogólny do oświadczeń EKA z 2003 r., a nie do trzech fragmentów zacytowanych przez skarżącą w skardze stosownie do jej interesów.

82 Zachowanie opisane w pierwszym, dotyczącym rynku hiszpańskiego, fragmencie cytowanym przez skarżącą, jako możliwe do przyjęcia przez skarżącą na rynku francuskim w razie utraty udziałów w rynku hiszpańskim, nie odpowiada normalnemu zachowaniu rynkowemu, lecz stanowi zagrożenie w ramach porozumień kartelowych, co w sposób oczywisty uzasadnia domniemanie istnienia ogólnego porozumienia dotyczącego udziałów w rynku. Poza tym Komisja przypomina, że zgodnie z orzecznictwem, po pierwsze, fakt, iż przedsiębiorstwo nie przestrzega dokładnie porozumień kartelowych, nie może zwolnić je z odpowiedzialności za udział w kartelu, jeżeli nie zdystansowało się publicznie od uczestnictwa w nich, a po drugie fakt, że mogło świadomie wprowadzać w błąd innych członków kartelu, nie zwalnia je z odpowiedzialności za popełnienie naruszenia.

83 Jeśli chodzi o drugi fragment, na który powołuje się skarżąca, dotyczący rynku francuskiego, błędne jest twierdzenie skarżącej, że oświadczenie EKA opierało się na rozpowszechnianej przez nią plotce. Fragment, na który powołuje się skarżąca, ujęty jako jedna całość, wskazuje bowiem, że EKA wiedziała o istnieniu odrębnej umowy dwustronnej dotyczącej rynku francuskiego.

84 Odnosząc się do cytowanego przez skarżącą trzeciego fragmentu dotyczącego rynku portugalskiego, nie został on wspomniany w zaskarżonej decyzji, nie obciąża więc skarżącej ani nie zwalnia jej z odpowiedzialności.

85 Po drugie, wbrew temu, co twierdzi skarżąca, oświadczenia EKA z 2006 r. nie stanowią sprostowania jej oświadczeń z 2003 r. Przedmiotem pierwszych oświadczeń było szczegółowe potwierdzenie pewnych oświadczeń złożonych wcześniej. Stanowiły one uzgodnienie z oświadczeniami z 2003 r., które dostarczały najwięcej informacji. Komisja stwierdza, że z oświadczeń EKA z 2006 r. wynika, iż EKA ponownie wspomniała skarżącą pośród członków kartelu, opisała, w jaki sposób jego członkowie ustalali cele w zakresie cen i dokonywali podziału rynku, oraz dawała do zrozumienia, że skarżąca uczestniczyła w nich na długo przed datą przyjętą w zaskarżonej decyzji jako początek jej udziału, ponadto EKA potwierdziła, że skarżąca podejmowała działania odwetowe na rynku francuskim w odpowiedzi na zachowania FC. Oświadczenia EKA z 2006 r. nie zawierały zatem dowodów na obronę skarżącej.

86 Następnie Komisja zaprzecza, by, karając skarżącą, naruszyła zasadę równego traktowania. Skarżąca nie znajdowała się bowiem w sytuacji porównywalnej z sytuacją innych małych producentów chloranu sodu. W szczególności, po pierwsze, przyznała ona, iż uczestniczyła w spotkaniu kartelowym, po drugie, w przeciwieństwie do innych małych producentów, inni członkowie kartelu uznali ją za członka tego kartelu, a wreszcie notatki pana S. (FC), pochodzące z okresu popełniania naruszenia, pozwalały na powiązanie z nią określonych faktów, co nie miało miejsca w przypadku innych małych przedsiębiorstw. W każdym razie z orzecznictwa wynika, że ​​fakt, iż podmiot gospodarczy, będący w sytuacji podobnej do sytuacji skarżącej, nie został uznany przez Komisję za winnego popełnienia naruszenia, nie może stanowić podstawy do oddalenia tezy, iż uczestniczyła ona w naruszeniu, które jest jej zarzucane, jeżeli uczestnictwo to zostało właściwie udowodnione.

87 Komisja jest zdania, że zgromadzony materiał dowodowy umożliwia dowiedzenie, iż skarżąca uczestniczyła w rozpatrywanym naruszeniu, należy zatem oddalić pierwszą część zarzutu pierwszego.

b) Ocena Sądu

88 Jak wynika z pism procesowych stron, ich stanowiska są przeciwne, po pierwsze, w zakresie dotyczącym określenia dowodów wykorzystanych przez Komisję w zaskarżonej decyzji w celu wykazania, że skarżąca uczestniczyła w naruszeniu, a po drugie, w zakresie ich wartości dowodowej dla stwierdzenia takiego udziału.

89 Po pierwsze, należy zatem przedstawić pewne ogólne rozważania na temat dowodów, po drugie, określić dowody, na których Komisja oparła się w zaskarżonej decyzji, stwierdzając udział skarżącej w naruszeniu, po trzecie, ocenić ich wartość dowodową, oraz, po czwarte, na podstawie tej oceny stwierdzić, na ile precyzyjny i spójny charakter ma materiał dowodowy, na którym opiera się Komisja w celu wykazania, że skarżąca uczestniczyła w rozpatrywanym naruszeniu.

Ogólne rozważania na temat dowodów

90 Jeśli chodzi o przeprowadzenie dowodu naruszenia art. 81 ust. 1 WE, należy przypomnieć, że na Komisji spoczywa obowiązek udowodnienia stwierdzonych przez nią naruszeń oraz przedstawienia dowodów pozwalających wykazać w sposób wymagany prawem występowanie okoliczności stanowiących naruszenie (wyroki Trybunału: z dnia 17 grudnia 1998 r. w sprawie C‑185/95 P Baustahlgewebe przeciwko Komisji, Rec. s. I‑8417, pkt 58; z dnia 8 lipca 1999 r. w sprawie C‑49/92 P Komisja przeciwko Anic Partecipazioni, Rec. s. I‑4125, pkt 86).

91 Ponadto sąd Unii w ramach skargi o stwierdzenie nieważności na podstawie art. 230 WE ma za zadanie jedynie kontrolę legalności zaskarżonego aktu (wyrok Sądu z dnia 8 lipca 2004 r. w sprawach połączonych T‑67/00, T‑68/00, T‑71/00 i T‑78/00 JFE Engineering i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑2501, pkt 174).

92 Stąd rola sądu, który prowadzi postępowanie w przedmiocie skargi o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji stwierdzającej istnienie naruszenia reguł konkurencji i nakładającej grzywny na jej adresatów, polega na zbadaniu, czy dowody i inne kwestie podniesione przez Komisję w jej decyzji są wystarczające dla wykazania istnienia zarzucanego naruszenia (zob. podobnie wyrok z dnia 20 kwietnia 1999 r. w sprawach połączonych od T‑305/94 do T‑307/94, od T‑313/94 do T‑316/94, T‑318/94, T‑325/94, T‑328/94, T‑329/94 i T‑335/94 Limburgse Vinyl Maatschappij i in. przeciwko Komisji, zwany „wyrokiem PVC II”, Rec. s. II‑931, pkt 891).

93 Ponadto, jeżeli sąd ma wątpliwości, to należy je rozpatrywać na korzyść przedsiębiorstw będących adresatami decyzji stwierdzającej naruszenie (zob. podobnie wyrok z dnia 14 lutego 1978 r. w sprawie 27/76 United Brands i United Brands Continentaal przeciwko Komisji, Rec. s. 207, pkt 265). Sąd nie może zatem dojść do wniosku, że Komisja wykazała istnienie danego naruszenia w sposób wymagany prawem, jeżeli ma jeszcze co do tego wątpliwości, w szczególności w ramach skargi o stwierdzenie nieważności decyzji nakładającej grzywnę (ww. w pkt 91 wyrok Sądu w sprawach połączonych JFE Engineering i in. przeciwko Komisji, pkt 177).

94 W tej ostatniej sytuacji należy bowiem uwzględnić zasadę domniemania niewinności, wyrażoną w szczególności w art. 6 ust. 2 europejskiej Konwencji praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanej w dniu 4 listopada 1950 r. w Rzymie, zaliczającą się do praw podstawowych, które zgodnie z orzecznictwem Trybunału, potwierdzonym ponadto przez preambułę Jednolitego aktu europejskiego i przez art. 6 ust. 2 Traktatu o Unii Europejskiej oraz przez art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, proklamowanej w dniu 7 grudnia 2000 r. w Nicei (Dz.U. C 364, s. 1), podlegają ochronie w porządku prawnym Unii. Ze względu na charakter danych naruszeń oraz na charakter i surowość sankcji z nimi związanych, zasada domniemania niewinności ma zastosowanie w szczególności do postępowań w sprawie naruszenia obowiązujących przedsiębiorstwa reguł konkurencji, które mogą zakończyć się orzeczeniem grzywien lub okresowych kar pieniężnych (zob. podobnie m.in. wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 21 lutego 1984 r. w sprawie Öztürk, seria A, nr 73; z dnia 25 sierpnia 1987 r. w sprawie Lutz, seria A, nr 123‑A; wyroki Trybunału z dnia 8 lipca 1999 r.: w sprawie C‑199/92 P Hüls przeciwko Komisji, Rec. s. I‑4287, pkt 149, 150; w sprawie C‑235/92 P Montecatini przeciwko Komisji, Rec. s. I‑4539, pkt 175, 176).

95 Komisja jest zatem zobowiązana do dostarczenia dokładnych i spójnych dowodów na poparcie silnego przekonania, że naruszenie zostało popełnione (zob. podobnie wyroki Trybunału: z dnia 28 marca 1984 r. w sprawach połączonych 29/83 i 30/83 CRAM i Rheinzink przeciwko Komisji, Rec. s. 1679, pkt 20; z dnia 31 marca 1993 r. w sprawach połączonych C‑89/85, C‑104/85, C‑114/85, C‑116/85, C‑117/85 i od C‑125/85 do C‑129/85 Ahlström Osakeyhtiö i in. przeciwko Komisji, Rec. s. I‑1307, pkt 127; wyroki Sądu: z dnia 10 marca 1992 r. w sprawach połączonych T‑68/89, T‑77/89 i T‑78/89 SIV in. przeciwko Komisji, Rec. s. II‑1403, pkt 193–195, 198–202, 205–210, 220–232, 249–250 i 322–328; z dnia 6 lipca 2000 r. w sprawie T‑62/98 Volkswagen przeciwko Komisji, Rec. s. II‑2707, pkt 43, 72).

96 Niemniej jednak należy podkreślić, że nie każdy z dowodów dostarczonych przez Komisję musi koniecznie odpowiadać tym kryteriom w odniesieniu do każdego z elementu naruszenia. Wystarczy, żeby temu wymogowi odpowiadał zbiór poszlak, na których opiera się ta instytucja, oceniany globalnie (zob. podobnie ww. w pkt 92 wyrok w sprawie PVC II, pkt 768–778, w szczególności pkt 777, potwierdzony w tym zakresie przez Trybunał w wydanym w wyniku odwołania wyroku z dnia 15 października 2002 r. w sprawach połączonych C‑238/99 P, C‑244/99 P, C‑245/99 P, C‑247/99 P, od C‑250/99 P do C‑252/99 P i C‑254/99 P Limburgse Vinyl Maatschappij i in. przeciwko Komisji, Rec. s. I‑8375, pkt 513–523).

97 Poza tym, biorąc pod uwagę fakt, że zakaz porozumień antykonkurencyjnych jest powszechnie znany, nie można wymagać od Komisji, by przedstawiła dokumenty poświadczające w wyraźny sposób nawiązanie kontaktu między zaangażowanymi podmiotami gospodarczymi. Fragmentaryczne i pojedyncze dane, którymi mogła dysponować Komisja, muszą w każdym razie móc być uzupełnione wnioskowaniem pozwalającym na odtworzenie istotnych okoliczności. O istnieniu praktyki lub antykonkurencyjnego porozumienia można wnioskować z pewnej liczby zbiegów okoliczności i poszlak, które razem wzięte, mogą w przypadku braku innego spójnego wyjaśnienia stanowić dowód naruszenia reguł konkurencji (wyrok Trybunału z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawach połączonych C‑204/00 P, C‑205/00 P, C‑211/00 P, C‑213/00 P, C‑217/00 P i C‑219/00 P Aalborg Portland i in. przeciwko Komisji, Rec. s. I‑123, pkt 55–57; wyrok Sądu z dnia 27 września 2006 r. w sprawach połączonych T‑44/02 OP, T‑54/02 OP, T‑56/02 OP, T‑60/02 OP i T‑61/02 OP Dresdner Bank i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑3567, pkt 64, 65).

98 Jeśli chodzi o dowody, które mogą zostać przedstawione w celu wykazania naruszenia art. 81 WE i art. 53 porozumienia EOG, w prawie Unii istotną rolę odgrywa zasada swobodnego doboru środków dowodowych (wyrok Sądu z dnia 8 lipca 2004 r. w sprawie T‑50/00 Dalmine przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑2395, pkt 72).

99 W konsekwencji ewentualny brak dowodów z dokumentów ma wyłącznie znaczenie w ramach ogólnej oceny mocy dowodowej materiału dowodowego przedstawionego przez Komisję. Natomiast sam w sobie brak takich dowodów nie skutkuje tym, by dane przedsiębiorstwo mogło skutecznie podważyć twierdzenia Komisji, przedstawiając inne wyjaśnienie okoliczności faktycznych sporu. Możliwość ta istnieje jedynie wówczas, gdy dowody przedstawione przez Komisję nie pozwalają na wykazanie wystąpienia naruszenia w sposób jednoznaczny i bez konieczności dokonywania interpretacji (zob. podobnie wyrok Sądu z dnia 12 września 2007 r. w sprawie T‑36/05 Coats Holdings i Coats przeciwko Komisji, niepublikowany w Zbiorze, pkt 74).

100 W szczególności żaden przepis ani żadna ogólna zasada prawa Unii nie zakazuje Komisji wykorzystania przeciwko przedsiębiorstwu oświadczeń innych oskarżanych przedsiębiorstw. Gdyby było inaczej, ciężar dowodu na okoliczność zachowań sprzecznych z art. 81 WE i art. 53 porozumienia EOG, który spoczywa na Komisji, byłby nie do uniesienia i nie do pogodzenia z misją nadzoru nad właściwym stosowaniem tych postanowień (zob. podobnie ww. w pkt 91 wyrok w sprawach połączonych JFE Engineering i in. przeciwko Komisji, pkt 192).

101 Niemniej jednak oświadczenie przedsiębiorstwa, któremu zarzuca się udział w kartelu, a którego prawdziwość jest kwestionowana przez szereg innych przedsiębiorstw, którym zarzuca się udział w kartelu, nie może być uważane za stanowiące wystarczający dowód istnienia naruszenia popełnionego przez te ostatnie, jeżeli nie jest poparte innymi dowodami, mając na względzie, że stopień wzmocnienia dowodu może być mniejszy ze względu na wiarygodność danych oświadczeń (ww. w pkt 91 wyrok w sprawach połączonych JFE Engineering i in. przeciwko Komisji, pkt 219, 220).

102 Co się tyczy wartości dowodowej różnych środków dowodowych, jedynym kryterium oceny przedstawionych dowodów jest ich wiarygodność (ww. w pkt 98 wyrok w sprawie Dalmine przeciwko Komisji, pkt 72).

103 Zgodnie z ogólnie obowiązującymi zasadami dotyczącymi przeprowadzenia dowodu wiarygodność, a zatem wartość dowodowa dokumentu zależy od jego pochodzenia, okoliczności jego sporządzenia, jego adresata, a także od jego treści (wyrok Sądu z dnia 15 marca 2000 r. w sprawach połączonych T‑25/95, T‑26/95, od T‑30/95 do T‑32/95, od T‑34/95 do T‑39/95, od T‑42/95 do T‑46/95, T‑48/95, od T‑50/95 do T‑65/95, od T‑68/95 do T‑71/95, T‑87/95, T‑88/95, T‑103/95 i T‑104/95 Cimenteries CBR i in. przeciwko Komisji, Rec. s. II‑491, pkt 1053, 1838).

104 Co się tyczy oświadczeń, szczególnie wysoka moc dowodowa może zostać w szczególności przypisana tym spośród nich, które, po pierwsze, są wiarygodne, po drugie, są sporządzone w imieniu przedsiębiorstwa, po trzecie, pochodzą od osoby mającej zawodowy obowiązek działania w interesie tego przedsiębiorstwa, po czwarte, są sprzeczne z interesem oświadczającego, po piąte, pochodzą od bezpośredniego świadka opisywanych okoliczności, i po szóste, zostały złożone pisemnie, w sposób rozważny i po głębokim zastanowieniu (zob. podobnie ww. w pkt 91 wyrok w sprawach połączonych JFE Engineering i in. przeciwko Komisji, pkt 205–210).

105 Ponadto nawet jeśli należy zasadniczo wykazywać pewną nieufność w odniesieniu do dobrowolnych zeznań głównych uczestników niedozwolonego porozumienia ze względu na możliwość, że w danej sprawie uczestnicy będą mieli tendencję do umniejszenia znaczenia swojego udziału w naruszeniu i wyolbrzymienia udziału pozostałych uczestników, faktem jest, że okoliczność wystąpienia o skorzystanie z traktowania przewidzianego w komunikacie w sprawie współpracy w celu uzyskania zwolnienia z grzywny lub zmniejszenia jej wysokości nie musi koniecznie stanowić zachęty do przedkładania nieprawdziwych dowodów dotyczących pozostałych uczestników, którym zarzuca się udział w kartelu. W istocie rzeczy jakakolwiek próba wprowadzenia Komisji w błąd mogłaby podać w wątpliwość szczerość wnioskodawcy, jak również kompletność współpracy, a tym samym wystawić na niebezpieczeństwo szansę skorzystania przez niego w pełni z komunikatu w sprawie współpracy (zob. podobnie wyrok Sądu z dnia 16 listopada 2006 r. w sprawie T‑120/04 Peróxidos Orgánicos przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑4441, pkt 70).

106 Należy również w tym względzie wskazać, że potencjalne konsekwencje przedstawienia Komisji nieprawdziwych dowodów są, jak wynika z pkt 101 powyżej, tym poważniejsze, że zakwestionowane oświadczenie przedsiębiorstwa musi zostać potwierdzone przez inne dowody. Okoliczność ta zwiększa bowiem ryzyko, że nieprawdziwe oświadczenia zostaną wykryte zarówno przez Komisję, jak również przez inne przedsiębiorstwa, którym zarzuca się udział w naruszeniu.

107 Przytoczone powyżej orzecznictwo ma zastosowanie per analogiam do art. 53 ust. 1 porozumienia EOG.

Przytoczone w zaskarżonej decyzji dowody na okoliczność udziału skarżącej w rozpatrywanym naruszeniu

– Uwagi wstępne

108 W świetle orzecznictwa przytoczonego w pkt 92 powyżej należy uznać, że Sąd przy dokonywaniu oceny, czy dowody i inne okoliczności przytoczone przez Komisję w zaskarżonej decyzji są wystarczające do stwierdzenia istnienia naruszenia, za które odpowiedzialność przypisuje się skarżącej, musi także – po przeprowadzeniu szczegółowej analizy uzasadnienia zaskarżonej decyzji – ustalić dowody, na których Komisja oparła się w celu wykazania udziału skarżącej w rozpatrywanym naruszeniu.

109 Z tego względu należy przypomnieć, że postępowanie administracyjne na podstawie rozporządzenia nr 1/2003, które prowadzone jest przed Komisją, składa się z dwóch odrębnych i następujących po sobie etapów, z których każdy ma własną wewnętrzną logikę, to jest po pierwsze, ze wstępnego dochodzenia, a po drugie – z etapu kontradyktoryjnego. Etap wstępnego dochodzenia, w trakcie którego Komisja wykorzystuje uprawnienia dochodzeniowe przewidziane w rozporządzeniu nr 1/2003 i który rozciąga się aż do przedstawienia zarzutów, ma na celu umożliwienie Komisji zebrania wszystkich istotnych informacji potwierdzających – lub nie – istnienie naruszenia reguł konkurencji i zajęcie przez nią wstępnego stanowiska w przedmiocie kierunku oraz dalszego rozwoju postępowania. Etap kontradyktoryjny natomiast, odbywający się od przedstawienia zarzutów do wydania decyzji końcowej, musi umożliwiać Komisji ostateczne rozstrzygnięcie w przedmiocie zarzucanego naruszenia (zob. podobnie ww. w pkt 96 wyrok Trybunału w sprawie Limburgse Vinyl Maatschappij i in. przeciwko Komisji, pkt 183; wyrok z dnia 21 września 2006 r. w sprawie C‑105/04 P Nederlandse Federatieve Vereniging voor de Groothandel op Elektrotechnisch Gebied przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑8725, pkt 38).

110 Jak wynika z orzecznictwa przywołanego w pkt 109 powyżej, badanie zmierzające do ustalenia przez Sąd tych dowodów może obejmować jedynie tę część uzasadnienia zaskarżonej decyzji, w której Komisja przedstawia etap kontradyktoryjny postępowania administracyjnego. Dopiero bowiem po zgromadzeniu w ramach tego ostatniego etapu uwag skarżącej na temat pierwszego stanowiska przyjętego przez Komisję na zakończenie wstępnego etapu dochodzenia, przedstawionego w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów, Komisja może zdecydować o utrzymaniu lub nie tego pierwszego stanowiska i rozstrzygnąć ostatecznie w sprawie zarzucanego naruszenia.

111 Należy w tym miejscu zaznaczyć, że pkt 5.4.1.1 zaskarżonej decyzji, zatytułowany „Ocena i wnioski Komisji” (motywy 347–360 zaskarżonej decyzji), zawarty jest w rozdziale „5. Stosowanie art. 81 [WE] i 53 [porozumienia EOG]”, po którego dziale 5.3.2, dotyczącym charakteru naruszenia, następuje część 5.4 poświęcona „[a]rgument[om] przedstawion[ym] przez strony w odpowiedzi na okoliczności faktyczne i ocenę Komisji zawartą w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów”. Część 5.4 zawiera dział 5.4.1, będący podsumowaniem „[a]rgument[ów] przytoczonych przez [skarżącą]”. Ten ostatni dział zawiera wyłącznie jeden punkt, mianowicie pkt 5.4.1.1, zatytułowany „Ocena i wnioski Komisji”. Po punkcie tym nie następuje pkt 5.4.1.2, ale bezpośrednio dział 5.4.2, zatytułowany „Argumenty przedstawione przez Uralitę”.

112 Dlatego ocena Komisji dokonana w pkt 5.4.1.1 skupia się wyłącznie na uwagach skarżącej w odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów. Ponadto należy stwierdzić, że wnioski zawarte w tym pkt 5.4.1.1 stanowią, po zakończeniu etapu kontradyktoryjnego postępowania administracyjnego, ostateczne wnioski Komisji w odniesieniu do udziału skarżącej w rozpatrywanym naruszeniu.

113 Jak wynika z powyższych rozważań oraz z orzecznictwa przywołanego w pkt 109 powyżej – wszelkie bezpośrednie, a nawet pośrednie, odniesienia w pkt 5.4.1.1 do motywów decyzji, które poprzedzają te zawarte w tym punkcie, a mianowicie motywy 347−360, mogą pozwolić Komisji na ustosunkowanie się na tym etapie uzasadniania zaskarżonej decyzji, tj. na etapie kontradyktoryjnym postępowania, do dowodów przedstawionych wcześniej w zaskarżonej decyzji. Natomiast w przypadku braku bezpośrednich lub pośrednich odwołań w pkt 5.4.1.1 do dowodów, o których mowa w innych motywach niż te, które zawiera ten punkt, należy uznać, że Komisja na zakończenie etapu kontradyktoryjnego postępowania, które prowadziła w przedmiocie okoliczności faktycznych, za które odpowiedzialność można przypisać skarżącej, zdecydowała ostatecznie o nietraktowaniu ich jako dowodów na okoliczność jej udziału w rozpatrywanym naruszeniu. Wreszcie w sytuacji gdy po uzyskaniu uwag przedsiębiorstwa dotyczących pisma w sprawie przedstawienia zarzutów Komisja w ocenie dowodów, jakimi dysponowała po zakończeniu wstępnego etapu dochodzenia w celu podjęcia decyzji w sprawie udziału tego przedsiębiorstwa w naruszeniu, sama podaje w wątpliwość ich moc dowodową, Sąd może wyłącznie wziąć pod uwagę tę ocenę Komisji.

114 W świetle tych wstępnych uwag należy określić dowody, które w tym przypadku po zakończeniu etapu kontradyktoryjnego postępowania Komisja postanowiła przyjąć w celu wykazania, że skarżąca brała udział w rozpatrywanym naruszeniu, a które są zatem częścią materiału dowodowego, na którym opiera się Komisja.

115 W związku z tym należy zauważyć, iż strony zgadzają się co do faktu, że w zaskarżonej decyzji materiał dowodowy, na którym opiera się Komisja w celu wykazania, że skarżąca uczestniczyła w naruszeniu, opiera się na trzech rodzajach dowodów, mianowicie:

– przyznaniu się skarżącej do udziału w niezgodnym z prawem spotkaniu z dnia 28 stycznia 1998 r.;

– notatkach pana S. (FC) i

– oświadczeniach innych członków kartelu.

116 Natomiast strony nie zgadzają się, w szczególności w świetle brzmienia motywu 352 zaskarżonej decyzji, co do wartości dowodowej tych dowodów dla ustalenia, czy skarżąca brała udział w rozpatrywanym naruszeniu.

– Dowody, które początkowo przyjęła Komisja w zaskarżonej decyzji, na wstępnym etapie postępowania administracyjnego

117 Według szczegółowej analizy uzasadnienia zaskarżonej decyzji, zawartego w części 4.3, poświęconego historii kartelu, w części dotyczącej okresu, w którym skarżąca miała jakoby uczestniczyć w rozpatrywanym naruszeniu, mianowicie od dnia 16 grudnia 1996 r. do dnia 9 lutego 2000 r., nazwa skarżącej lub nazwisko jej pracownika pojawia się w bezpośrednim lub pośrednim związku z dwudziestoma jednym zdarzeniami ujawnionymi przez Komisję (zwanymi dalej „21 zdarzeniami”).

118 W świetle uwag zawartych w pkt 110 powyżej konieczne jest zbadanie, które z tych 21 zdarzeń Komisja postanowiła po zakończeniu etapu kontradyktoryjnego postępowania administracyjnego ująć w pkt 5.4.1.1 w celu wykazania za pomocą materiału dowodowego, że skarżąca uczestniczyła w rozpatrywanym naruszeniu.

119 W związku z tym po uprzednim wskazaniu dowodów wyraźnie określonych w pkt 5.4.1.1 będzie niezbędne, w celu ustalenia, czy Komisja w sposób dorozumiany brała pod uwagę inne dowody na poparcie swych wniosków dotyczących udziału skarżącej w rozpatrywanym naruszeniu, poddanie wykładni treści motywu 352 zaskarżonej decyzji.

– Dowody, które Komisja wyraźnie przyjęła w zaskarżonej decyzji po zakończeniu wstępnego etapu postępowania administracyjnego

120 Z motywów przedstawionych w pkt 5.4.1.1 zaskarżonej decyzji, w którym Komisja informuje o ocenach i wnioskach, które wyciągnęła po zakończeniu etapu kontradyktoryjnego postępowania administracyjnego, mianowicie z motywów 347−360 tej decyzji, wynika, że Komisja wyraźnie brała pod uwagę, w bezpośredni lub pośredni sposób, pięć spośród 21 zdarzeń, na których pierwotnie oparła się w ramach wstępnego etapu postępowania administracyjnego, jako dowodzących udziału skarżącej w naruszeniu, którego dotyczy sprawa, mianowicie:

– w szczególności w motywie 349 zaskarżonej decyzji, powołując się na notatki pana S. (FC), rozmowę telefoniczną z dnia 16 grudnia 1996 r. pomiędzy panem S. (FC) a panem S. (EKA), pierwotnie ujętą w motywie 130 zaskarżonej decyzji;

– w motywach 350 i 356 zaskarżonej decyzji, odsyłając do uzyskanych oświadczeń ustnych, spotkanie w Turku z dnia 14 października 1997 r., pierwotnie ujęte w motywach 162–164 zaskarżonej decyzji;

– w motywach 350 i 356 zaskarżonej decyzji, skupiających się z jednej strony na przyznaniu się skarżącej, a z drugiej strony poprzez odesłanie do motywów 182 i 184 zaskarżonej decyzji, notatki pana S. (FC) oraz niezgodne z prawem spotkanie z dnia 28 stycznia 1998 r., pierwotnie ujęte w motywach 182–186 zaskarżonej decyzji;

– szczególnie w motywie 349, powołując się na notatki pana S. (FC), rozmowę telefoniczną z dnia 4 grudnia 1998 r., pierwotnie ujętą w motywie 219 zaskarżonej decyzji;

– wreszcie, w motywach 347 i 349, powołując się na notatki pana S. (FC), rozmowę telefoniczną z dnia 9 grudnia 1999 r., pierwotnie ujętą w motywie 258 zaskarżonej decyzji.

121 Należy ustalić, czy Komisja w sposób dorozumiany odnosiła się w pkt 5.4.1.1 zaskarżonej decyzji do innych zdarzeń, które mogły dowodzić udziału skarżącej w rozpatrywanym naruszeniu, a w tym celu dokonać wykładni brzmienia motywu 352 zaskarżonej decyzji.

– Wykładnia motywu 352 zaskarżonej decyzji

122 Jak wynika z pism procesowych stron, wykładnia motywu 352 zaskarżonej decyzji ma kluczowe znaczenie dla ustalenia dowodów innych niż te wyraźnie przyjęte przez Komisję w pkt 5.4.1.1 zaskarżonej decyzji, na których Komisja oparła się w celu wykazania udziału skarżącej w rozpatrywanym naruszeniu.

123 Zdaniem skarżącej bowiem w motywie 352 zaskarżonej decyzji Komisja pominęła wszelkie odniesienia do notatek pana S. (FC), poza trzema odniesieniami ujętymi w motywie 349 tej decyzji. Komisja kwestionuje tę interpretację.

124 Podczas rozprawy w odpowiedzi na zadane przez Sąd pytania dotyczące interpretacji brzmienia motywu 352 zaskarżonej decyzji, którą należy przyjąć, Komisja stwierdziła w szczególności, co następuje:

125 Po pierwsze, w motywie tym dokonała ona rozróżnienia pomiędzy, z jednej strony, trzema odniesieniami do notatek pana S. (FC), wyraźnie wspomnianymi w pkt 349 zaskarżonej decyzji, a, z drugiej strony, innymi dowodami podniesionymi przeciwko skarżącej.

126 Odnosząc się do trzech odniesień do notatek pana S. (FC), o których wyraźnie mowa w motywie 349 zaskarżonej decyzji, a które odnoszą się do trzech zdarzeń opisanych w motywach 130, 219 i 258 tej decyzji, Komisja nalegała, iż stanowią one dowody o szczególnej mocy dowodowej, ponieważ pozwalają na ustalenie istnienia bezpośrednich kontaktów pomiędzy członkami kartelu a skarżącą.

127 Jeżeli chodzi o inne dowody podniesione przeciwko skarżącej, niewątpliwie nie ona jest ich źródłem pochodzenia. Nie zostały one jednak z tego względu, z uwagi na orzecznictwo, wyłączone z materiału dowodowego zgromadzonego przez Komisję w celu wykazania, że skarżąca brała udział w rozpatrywanym naruszeniu.

128 Po drugie, Komisja wskazała, że sformułowanie „inne przypadki, w których […][zaskarżona decyzja] odwołuje się do [skarżącej]”, wprowadzona w motywie 352 tej decyzji, należy interpretować jako odwołania do skarżącej zawarte w motywach 220, 256, 305 i ​​319, jak również w innych fragmentach decyzji, o których mowa w motywach 305 i 319.

129 Po trzecie, jeśli chodzi o znaczenie drugiego i trzeciego zdania motywu 352 zaskarżonej decyzji, w zakresie, w jakim jest w nich mowa o brakach w aktach Komisji, oraz w zakresie, w jakim należy z nich wyciągnąć wnioski w odniesieniu do czasu trwania naruszenia, Komisja wskazała, że​ wbrew temu, co twierdzi skarżąca, dysponowała ona wystarczającą ilością dowodów, aby ustalić czas udziału skarżącej w rozpatrywanym naruszeniu, jako okres od grudnia 1996 r. do lutego 2000 r. W związku z tym dodała ona, że chociaż dysponowała innymi dowodami, na podstawie których można było ustalić udział skarżącej w naruszeniu w latach 1994 i 1995 oraz na początku 1996 r., postanowiła oprzeć się wyłącznie na najsilniejszych dowodach będących w jej posiadaniu, mianowicie „trzech odniesieniach” lub „tych trzech fragmentach”, z których pierwszym była „rozmowa telefoniczna z dnia 16 grudnia 1996 r.”.

130 W świetle argumentów stron przedstawionych w ich pismach procesowych, jak również na rozprawie, należy w pierwszej kolejności stwierdzić, że pośród 21 zdarzeń, o których mowa w pkt 117 powyżej, 19 przedstawionych zostało na podstawie notatek pana S. (FC).

131 Następnie na tych 19 wydarzeń przedstawionych na podstawie notatek pana S. (FC), trzy – jak wynika z pkt 120 powyżej i jak Komisja wskazała na rozprawie – są wyraźnie wspomniane w motywie 349 zaskarżonej decyzji. W stosunku do nich strony zgodziły się uznać, że te trzy odesłania nie należą do „innych przypadków, w których […][zaskarżona decyzja] odwołuje się do [skarżącej]” w rozumieniu motywu 352 tej decyzji.

132 Wreszcie, jak wynika z pkt 120 powyżej, pkt 5.4.1.1 oraz motywy 350 i 356, poprzez odwołanie do motywów 182 i 184 zaskarżonej decyzji, wyraźnie odnoszą się do notatek pana S. (FC) w zakresie, w jakim dotyczą one niezgodnego z prawem spotkania z dnia 28 stycznia 1998 r. Wobec tego czwarte wspomniane odwołanie do notatek pana S. (FC) również nie należy do „innych przypadków, w których […] [zaskarżona decyzja] odwołuje się do [skarżącej]” w rozumieniu jej motywu 352.

133 Należy stwierdzić natomiast, że pkt 5.4.1.1 zaskarżonej decyzji nie odnosi się wyraźnie do piętnastu innych zdarzeń przedstawionych na podstawie notatek pana S. (FC) [zwanych dalej „15 innymi odwołaniami do skarżącej w notatkach pana S. (FC)”].

134 W pierwszej kolejności, odnosząc się do wyjaśnienia Komisji, zgodnie z którym sformułowanie „w innych przypadkach, w których […][zaskarżona decyzja] odwołuje się do [skarżącej]”, które wprowadza motyw 352 t