Sprawa C-515/03

Eichsfelder Schlachtbetrieb GmbH

przeciwko

Hauptzollamt Hamburg-Jonas

(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Finanzgericht Hamburg)

Rolnictwo – Wspólna organizacja rynków – Refundacje wywozowe – Przesłanki przyznania – Przywóz produktu do państwa przeznaczenia – Pojęcie – Formalności celne związane z dopuszczeniem do spożycia w państwie trzecim – Istotne przetworzenie lub obróbka – Powrotny przywóz do Wspólnoty – Nadużycie prawa

Opinia rzecznika generalnego D. Ruiza-Jaraba Colomera przedstawiona w dniu 25 maja 2005 r. I ‑0000

Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 21 lipca 2005 r. I‑0000

Streszczenie wyroku

Rolnictwo – Wspólna organizacja rynków – Refundacje wywozowe – Refundacja zróżnicowana – Produkt powtórnie wywieziony do Wspólnoty po dokonaniu formalności celnych celem dopuszczenia go do spożycia w państwie trzecim – Prawo uzyskania zróżnicowanej refundacji wywozowej – Przesłanka – Istotne przetworzenie lub obróbka produktu – Wyjątek – Przesłanki wystąpienia praktyki stanowiącej nadużycie – Ustalenie spoczywające na sądzie krajowym

(rozporządzenie Rady nr 2913/92, art. 24; rozporządzenie Komisji nr 3665/87, art. 17 ust. 3, i rozporządzenie nr 1384/95)

Przewidziana w art. 17 ust. 3 rozporządzenia nr 3665/87 ustanawiającego wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu refundacji wywozowych do produktów rolnych, w brzmieniu zmienionym rozporządzeniem nr 1384/95 w sprawie zmian niezbędnych dla wykonania porozumienia rolnego zawartego w ramach Rundy Urugwajskiej, przesłanka uzyskania refundacji zróżnicowanej, polegająca na dopełnieniu formalności celnych w zakresie dopuszczenia danego produktu do spożycia w państwie trzecim przywozu, jest spełniona, gdy produkt ten, po zapłaceniu w tym państwie należności celnych przywozowych, został tam poddany istotnemu przetworzeniu lub obróbce w rozumieniu art. 24 rozporządzenia nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy kodeks celny, również wówczas, jeżeli po dokonaniu tego przetworzenia lub obróbki produkt został następnie ponownie wywieziony do Wspólnoty za zwrotem należności celnych pobranych w tym państwie i zapłatą należności celnych przywozowych we Wspólnocie.

Jeżeli bowiem późniejszy zwrot pobranych należności celnych przedsiębiorcy innemu niż eksporter pozbawiałby refundacje wywozowe z mocą wsteczną podstawy prawnej, eksporter znajdowałby się w wątpliwej, w świetle zasady pewności prawa, sytuacji niepewności, a jego uprawnienie do refundacji byłoby uzależnione od okoliczności i działań handlowych znajdujących się poza jego kontrolą.

Sytuację taką należy jednakże odróżnić od sytuacji, gdy sam eksporter uczestniczy w praktykach stanowiących nadużycie, w którym to przypadku można jednakże zażądać zwrotu refundacji wywozowych, jeżeli sąd krajowy stwierdzi, że zgodnie z przepisami prawa krajowego wykazano, iż eksporter dopuścił się praktyk stanowiących nadużycie.

(por. pkt 36, 41 i sentencja)

WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)

z dnia 21 lipca 2005 r.( )

Rolnictwo – Wspólna organizacja rynków – Refundacje wywozowe – Przesłanki przyznania – Przywóz produktu do państwa przeznaczenia – Pojęcie – Formalności celne związane z dopuszczeniem do spożycia w państwie trzecim – Istotne przetworzenie lub obróbka – Powrotny przywóz do Wspólnoty – Nadużycie prawa

W sprawie C‑515/03

mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Finanzgericht Hamburg (Niemcy) postanowieniem z dnia 12 listopada 2003 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 9 grudnia 2003 r., w postępowaniu:

Eichsfelder Schlachtbetrieb GmbH

przeciwko

Hauptzollamt Hamburg‑Jonas,

TRYBUNAŁ (trzecia izba),

w składzie, A. Rosas, prezes izby, J.‑P. Puissochet (sprawozdawca), S. von Bahr, J. Malenovský i U. Lõhmus, sędziowie,

rzecznik generalny: D. Ruiz‑Jarabo Colomer,

sekretarz: K Sztranc, administrator,

uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 17 marca 2005 r.,

rozważywszy uwagi przedstawione:

– w imieniu Eichsfelder Schlachtbetrieb GmbH przez U. Schrömbgesa i O.Wenzlaffa, Rechtsanwälte,

– w imieniu Hauptzollamt Hamburg‑Jonas przez M. Blaesinga, działającego w charakterze pełnomocnika,

– w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez G. Brauna, działającego w charakterze pełnomocnika.

po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 25 maja 2005 r.,

wydaje następujący

Wyrok

1 Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 17 ust. 3 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 3665/87 z dnia 27 listopada 1987 r. ustanawiającego wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu refundacji wywozowych dla produktów rolnych (Dz.U. L 351, str. 1), zmienionego rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1384/95 z dnia 19 czerwca 1995 r. w sprawie zmian niezbędnych dla wykonania porozumienia rolnego zawartego w ramach Rundy Urugwajskiej (Dz.U. L 134, str. 14) (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 3665/87”) [tłumaczenie nieoficjalne, podobnie wszystkie cytaty z tego rozporządzenia poniżej].

2 Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu pomiędzy spółką Eichsfelder Schlachtbetrieb GmbH (zwaną dalej „Eichsfelder”) a Hauptzollamt Hamburg‑Jonas (urzędem celnym w Hamburg‑Jonas, zwanym dalej „Hauptzollamt”) w sprawie refundacji wywozowych dotyczących wołowiny wywiezionej przez Eichsfelder z Niemiec do Polski.

Uregulowania prawne

3 Zgodnie z brzmieniem art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 3665/87:

„Bez uszczerbku dla przepisów art. 5 i 16 wypłata refundacji jest uzależniona od przedstawienia dowodu, że produkty, które obejmuje przyjęte zgłoszenie wywozowe, opuściły obszar celny Wspólnoty w niezmienionym stanie w ciągu sześćdziesięciu dni od przyjęcia zgłoszenia”.

4 Artykuł 5 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi:

„Wypłata refundacji zróżnicowanej lub niezróżnicowanej jest uzależniona, obok wymogu, by produkt opuścił obszar celny Wspólnoty, od warunku, by produkt został przywieziony w ciągu dwunastu miesięcy od daty przyjęcia zgłoszenia wywozowego, do państwa trzeciego lub, gdy ma to zastosowanie, do określonego państwa trzeciego, chyba że zaginął w tranzycie w wyniku działania siły wyższej:

a) gdy istnieją poważne wątpliwości dotyczące faktycznego miejsca przeznaczenia produktu;

lub

b) gdy istnieje podejrzenie, że produkt może zostać ponownie przywieziony do Wspólnoty z powodu różnicy między kwotą refundacji w odniesieniu do wywożonego produktu a kwotą należności przywozowej, stosowanej do identycznego produktu w dniu przyjęcia zgłoszenia wywozowego;

[…]

Przepisy art. 17 ust. 3 i art. 18 są stosowane w przypadkach wskazanych w akapicie pierwszym.

Ponadto właściwe władze państw członkowskich mogą wymagać okazania dodatkowych dowodów potwierdzających, że produkt został faktycznie wprowadzony do obrotu w państwie trzecim przywozu”.

5 Artykuły 16–18 rozporządzenia nr 3665/87 określają dodatkowe warunki w odniesieniu do produktów, dla których przysługują refundacje wywozowe zróżnicowane według miejsca przeznaczenia, w szczególności w zakresie dowodu dokonania formalności celnych celem dopuszczenia do spożycia w państwie trzecim przywozu.

6 Co się tyczy płatności refundacji art. 17 rozporządzenia stanowi:

„1. Produkty zostają przewiezione w niezmienionym stanie do państwa trzeciego lub jednego z państw trzecich, do których stosuje się refundacje, w terminie 12 miesięcy od przyjęcia zgłoszenia wywozowego; jednakże można przedłużyć ten termin zgodnie z art. 47.

[…]

3. Produkt uważa się za przywieziony, jeżeli dokonano formalności celnych celem dopuszczenia do spożycia w państwie trzecim”.

7 Na podstawie art. 11 ust. 3 rozporządzenia nr 3665/87 w przypadku nienależnej wypłaty refundacji beneficjent zwraca kwoty nienależnie otrzymane, łącznie z karą stosowaną na podstawie art. 11 ust. 1 akapit pierwszy, powiększone o odsetki.

8 Artykuł 24 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy kodeks celny (Dz.U. L 302, str. 1, zwany dalej „kodeksem celnym”) stanowi:

„Towar, w którego produkcję zaangażowany jest więcej niż jeden kraj, jest uznawany za pochodzący z kraju, w którym został poddany ostatniej istotnej, ekonomicznie uzasadnionej obróbce lub przetworzeniu, które spowodowało wytworzenie nowego produktu lub stanowiło istotny etap wytwarzania w przedsiębiorstwie przystosowanym do tego celu”.

9 Artykuł 15 ust. 2 rozporządzenia nr 3665/87, dodany rozporządzeniem Komisji (WE) nr 313/97 z dnia 20 lutego 1997 r. (Dz.U. L 51, str. 31) stanowi:

„Jeżeli zostanie stwierdzone, że produkty wywiezione zostały ponownie przywiezione do Wspólnoty:

– po uprzedniej obróbce lub przetworzeniu w państwie trzecim bez osiągnięcia poziomu przetworzenia przewidzianego w art. 24 rozporządzenia (EWG) nr 2913/92,

oraz

– stosuje się do nich zerową lub obniżoną w porównaniu ze stawką zwykłą, stawkę celną w przywozie

nie przyznaje się żadnej refundacji, a w razie wypłaty refundacji jest ona zwracana przez eksportera na wniosek państwa członkowskiego, które dokonało wypłaty.

Postanowienia niniejszego ustępu stosuje się wyłącznie do towarów wymienionych w załączniku V [wśród których znajduje się również mięso wołowe] wywożone w stanie nieprzetworzonym. Państwa członkowskie powiadamiają bezzwłocznie Komisję, jeżeli stwierdzą, że produkty inne niż wymienione w załączniku V mogą spowodować zakłócenia w handlu.

[…]”.

10 Artykuł 20 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/1999 z dnia 15 kwietnia 1999 r. ustanawiającego wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu refundacji wywozowych do produktów rolnych (Dz.U. L 102, str. 11) stanowi:

„[…] refundacja jest uważana za nienależną i musi zostać zwrócona, jeżeli właściwe władze stwierdzą, nawet po wypłaceniu refundacji:

[…]

d) że produkty, wymienione w załączniku V, są ponownie przywiezione do Wspólnoty:

– po uprzedniej obróbce lub przetworzeniu w państwie trzecim bez osiągnięcia poziomu przetworzenia przewidzianego w art. 24 rozporządzenia (EWG) nr 2913/92, oraz

– stosuje się do nich obniżoną lub zerową stawkę celną w przywozie raczej niż stawkę niepreferencyjną.

[…]”.

11 Wskazane w dwóch powyższych punktach przepisy nie weszły jeszcze w życie w czasie, gdy powstał spór będący przedmiotem postępowania przed sądem krajowym.

12 Artykuł 146 ust. 1 kodeksu celnego stanowi:

„Nie mogą zostać objęte procedurą uszlachetniania biernego towary wspólnotowe:

[…]

– których wywóz wiąże się z udzieleniem [refundacji] wywozowych lub innych ulg finansowych stosowanych w ramach wspólnej polityki rolnej”.

13 Artykuł 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U. L 312, str. 1) stanowi:

„Działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści”.

Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne

14 Eichsfelder dokonała wywozu 20 134 kg mięsa wołowego bez kości do Polski. Przywóz do Polski towaru sprzedanego spółce Appelt GmbH wiązał się z obowiązkiem poniesienia należności celnych przywozowych. Eichsfelder wystąpiła do Hauptzollamt z wnioskiem o przyznanie refundacji z tytułu wywozu tego towaru, przedstawiając jako dowód wprowadzenia do obrotu w Polsce kserokopię dokumentu celnego z dnia 30 grudnia 1995 r. Decyzją z dnia 1 lutego 1996 r. Hauptzollamt przyznał Eichsfelder zróżnicowaną refundację wywozową w wysokości 36 653,23 DEM.

15 W Polsce towar ten został przetworzony w gotowane rolady mięsne, a następnie na mocy umowy z dnia 3 października 1995 r. pomiędzy producentem tych rolad a spółką Appelt GmbH dokonano wywozu tych rolad do Niemiec. Przy przywozie do Wspólnoty poniesiono należności celne według normalnej stawki celnej. Następnie, na wniosek producenta rolad, polski urząd celny dokonał zwrotu należności celnych od przywiezionego uprzednio do Polski mięsa.

16 W swej decyzji korygującej z dnia 27 października 1999 r. Hauptzollamt stwierdził, że kontrole przeprowadzone przez władze polskie ujawniły, że towary, w związku z którymi wypłacono refundacje, zostały wywiezione do Niemiec po przetworzeniu przewidzianym w umowie z dnia 3 października 1995 r. Oceniając, że towary te nie zostały w istocie przywiezione do Polski, Hauptzollamt zażądał od Eichsfelder zwrotu przyznanych mu refundacji wywozowych w wysokości 18 740,50 euro.

17 Eichsfelder złożyła odwołanie od tej decyzji, które zostało oddalone decyzją Hauptzollamt z dnia 21 października 2002 r. W dniu 26 listopada 2002 r. Eichsfelder wniosła skargę na tę decyzję do Finanzgericht Hamburg.

18 Przed sądem tym Eichsfelder podniosła między innymi, że towary, w związku z którymi wypłacono refundacje wywozowe, były poddane w Polsce istotnej obróbce w rozumieniu art. 24 kodeksu celnego oraz że wobec tego powstało prawo do wypłaty refundacji wywozowych, niezależne od procedury celnej w ramach której dokonano obróbki. Nie może ono zostać podważone nawet w razie przetworzenia towarów w ramach procedury uszlachetnienia z powrotnym wywozem do Niemiec.

19 Natomiast Hauptzollamt podniósł przed Finanzgericht Hamburg, że poszczególne etapy wprowadzenia omawianych towarów do obrotu, to jest wywóz do Polski, przetworzenie w rolady, a następnie wywóz do Niemiec za zwrotem polskich należności celnych, muszą być oceniane jako czynności uszlachetniania, przewidziane w umowie z dnia 3 października 1995 r. Jednakże, towary w trakcie uszlachetniania nie mogą być uważane za wprowadzone do swobodnego obrotu. Brak jest więc charakterystycznego elementu wywozu, co pozbawia Eichsfelder prawa do przyznanych jej refundacji.

20 Finanzgericht Hamburg twierdzi, że w okolicznościach sprawy w postępowaniu przed sądem krajowym, uwzględniając powrotny wywóz towarów do Wspólnoty wkrótce po dokonaniu jego przywozu do Polski oraz zwrot polskich należności celnych, nie jest pewne, czy można przyjąć, że towary zostały przywiezione do Polski w celu dopuszczenia ich do obrotu. Cel refundacji wywozowych mógłby nie zostać osiągnięty.

21 Odmienna ocena mogłaby wynikać z okoliczności, że towary objęte refundacjami zostały poddane w państwie trzecim nieodwracalnemu i istotnemu przetworzeniu w rozumieniu art. 24 kodeksu celnego. W takiej sytuacji można by uznać, że towar jako taki, ze względu na przetworzenie lub obróbkę, zniknął, uniemożliwiając jego – stanowiący nadużycie – powrotny wywóz do Wspólnoty. Wykładnia ta przyjęta przez Trybunał w wyroku z dnia 17 października 2000 r. w sprawie C‑114/99 Roquette Frères, Rec. str. I‑8823, dotyczącym refundacji niezróżnicowanych może zostać zastosowana w niniejszej sprawie dotyczącej refundacji zróżnicowanych.

22 Wykładnia ta została potwierdzona przez przyjęcie, po wystąpieniu okoliczności faktycznych sporu będącego przedmiotem postępowania przed sądem krajowym, przepisów wyraźnie stanowiących, że refundacja nie jest należna, jeżeli właściwe władze stwierdzą, z jednej strony, że wywiezione produkty zostały ponownie przywiezione do Wspólnoty, nie będąc poddane istotnemu przetworzeniu lub obróbce w rozumieniu art. 24 kodeksu celnego, a z drugiej strony, że do produktów zastosowano obniżone lub zerowe cło w porównaniu z normalną stawką cła.

23 Taki jest cel art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 3665/87 w brzmieniu zmienionym rozporządzeniem nr 313/97 oraz art. 20 ust. 4 lit. d) rozporządzenia nr 800/1999. Jako że przepisy te mają na celu wzmocnienie ochrony finansowych interesów Wspólnoty, trudno byłoby nie uwzględnić ich przy dokonywaniu wykładni uregulowań obowiązujących w czasie, gdy miały miejsce okoliczności faktyczne sporu będącego przedmiotem postępowania przed sądem krajowym. Jeśli przepisy te zostałyby zastosowane w tym postępowaniu, nie można byłoby żądać zwrotu refundacji wywozowych w zakresie, w jakim będące przedmiotem postępowania towary zostały poddane w Polsce istotnej obróbce oraz ponownie wprowadzone do Wspólnoty po poniesieniu normalnych należności celnych przywozowych.

24 W tych okolicznościach Finanzgericht Hamburg postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:

„Czy wykładni art. 17 ust. 3 rozporządzenia (EWG) nr 3665/87 w brzmieniu nadanym rozporządzeniem (WE) nr 1384/95 należy dokonywać w ten sposób, że produkt jest uważany za przywieziony, jeżeli, po dokonaniu formalności celnych celem dopuszczenia do spożycia w państwie trzecim, został on poddany istotnemu przetworzeniu lub obróbce w rozumieniu art. 24 rozporządzenia (EWG) nr 2913/92, a następnie ponownie wywieziony do Wspólnoty za zwrotem cła i z poniesieniem normalnych należności celnych przywozowych?”.

W przedmiocie pytania prejudycjalnego

25 Swym pytaniem sąd krajowy dąży do ustalenia, czy przesłanka uzyskania refundacji zróżnicowanej przewidziana w art. 17 ust. 3 rozporządzenia nr 3665/87, to jest dokonanie formalności celnych celem dopuszczenia do spożycia przedmiotowego produktu w państwie trzecim przeznaczenia, jest spełniona, gdy produkt ten, po zapłaceniu należności celnych przywozowych w tym państwie, został tam poddany istotnemu przetworzeniu lub obróbce w rozumieniu art. 24 kodeksu celnego, a następnie ponownie wywieziony do Wspólnoty za zwrotem poniesionego cła i zapłatą należności celnych przywozowych we Wspólnocie.

26 System zróżnicowanych refundacji wywozowych ma na celu otwarcie rynków wskazanych państw trzecich lub utrzymanie dostępu do nich dla przywozu wspólnotowego, przy czym zróżnicowanie ma na celu uwzględnienie swoistych cech każdego z rynków importowych, w których Wspólnota chce mieć udział (wyroki z dnia 2 czerwca 1976 r. w sprawie 125/75 Milch‑, Fett‑ und Eier‑Kontor, Rec. str. 771, pkt 5, z dnia 11 lipca 1984 r. w sprawie 89/83 Dimex, Rec. str. 2815, pkt 8 oraz z dnia 9 sierpnia 1994 r. w sprawie C‑347/93 Boterlux, Rec. str. I‑3933, pkt 18).

27 Powód wprowadzenia systemu zróżnicowania refundacji zostałby zlekceważony, gdyby dla uzyskania refundacji o wyższej stawce wystarczyło wyładować produkt, nie wprowadzając go na rynek państwa przeznaczenia. Z tego względu art. 17 ust. 3 rozporządzenia nr 3665/87 uzależnia wypłatę refundacji zróżnicowanych od dokonania formalności celnych celem dopuszczenia do spożycia w państwie trzecim, co w zasadzie zapewnia rzeczywisty dostęp do rynku państwa przeznaczenia (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Dimex, pkt 9 i 10).

28 Dokonanie formalności celnych przewozowych dla przedmiotowego produktu polega między innymi na zapłaceniu stosownych należności celnych przywozowych, co w razie potwierdzenia w dokumentach celnych stanowi gwarancję, że produkt dotarł do punktu przeznaczenia. Wynika to między innymi z motywu siedemnastego rozporządzenia nr 800/99, który nie obowiązywał w okresie, w którym miały miejsce okoliczności faktyczne sporu będącego przedmiotem postępowania przed sądem krajowym, lecz który potwierdza w tej kwestii zakres przewidzianego w art. 17 ust. 3 rozporządzenia nr 3665/87 wymogu dokonania formalności celnych celem dopuszczenia do spożycia (zob. podobnie odnośnie do mocy potwierdzającej pewnych przepisów rozporządzenia nr 800/99 ww. wyrok w sprawie Roquette Frères, pkt 20).

29 Rozporządzenie nr 3665/87 stanowi, że szczególny wymóg przewidziany w art. 17 ust. 3 może w pewnych okolicznościach mieć zastosowanie również do refundacji niezróżnicowanych. Wskazuje ono w motywie czwartym, że „niektóre przypadki wywozu mogą prowadzić do nadużyć; w celu uniknięcia takich nadużyć w przypadku tych operacji należy uzależnić wypłatę refundacji – obok wymogu, by produkt opuścił terytorium celne Wspólnoty – od wymogu, by produkt został przywieziony do państwa trzeciego, a gdy ma to zastosowanie, rzeczywiście wprowadzony na rynek państwa trzeciego”.

30 Artykuł 5 ust. 1 tego rozporządzenia przewiduje dwie sytuacje, w których zarówno płatność refundacji niezróżnicowanych, jak i refundacji zróżnicowanych, jest uzależniona od warunku dokonania formalności celnych celem dopuszczenia do spożycia przedmiotowego produktu w państwie trzecim przeznaczenia:

– gdy istnieją poważne wątpliwości dotyczące faktycznego miejsca przeznaczenia produktu oraz,

– gdy istnieje podejrzenie, że produkt może zostać ponownie przywieziony do Wspólnoty z powodu różnicy między kwotą refundacji w odniesieniu do wywożonego produktu a kwotą należności przywozowej, stosowanej do identycznego produktu w dniu przyjęcia zgłoszenia wywozowego.

31 W przedmiocie pytania prejudycjalnego dotyczącego wykładni art. 5 ust. 1 rozporządzenia nr 3665/87 Trybunał orzekł, że nadużycie polegające na powrotnym wprowadzeniu do Wspólnoty uprzednio wywiezionego produktu nie ma miejsca, gdy został on w znacznym stopniu i nieodwracalnie przetworzony w rozumieniu art. 24 kodeksu celnego, co spowodowało zniknięcie tego produktu jako takiego i powstanie nowego produktu wymienionego w innej pozycji taryfowej. W takiej sytuacji wypłata refundacji wywozowej nie może zostać uzależniona od wymogów właściwych władz państw członkowskich w zakresie dodatkowych dowodów wykazujących, że produkt poddany takiemu przetworzeniu został w istocie wprowadzony na rynek państwa przywozu w stanie nieprzetworzonym (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Roquette Frères, pkt 18– 21).

32 W ramach tej wykładni Trybunał wziął pod uwagę art. 20 rozporządzenia nr 800/99, choć przepis ten wszedł w życie po wystąpieniu okoliczności faktycznych sporu będącego przedmiotem postępowania przed sądem krajowym. Ustęp 4 tego artykułu stanowi między innymi, że refundacja jest uważana za nienależną wówczas, gdy produkt, nie będąc poddany istotnej obróbce lub przetworzeniu w rozumieniu art. 24 kodeksu celnego zostanie ponownie wywieziony do Wspólnoty. Trybunał stwierdził, że przepis ten pozwala na odparcie podejrzenia powrotnego przywozu do Wspólnoty, na podstawie okoliczności, że produkt korzystający z refundacji niezróżnicowanej został, po opuszczeniu terytorium celnego Wspólnoty, poddany takiej obróbce lub przetworzeniu (ww. wyrok w sprawie Roquette Frères, pkt 20).

33 Z powyższych rozważań wynika, że:

– towar, od którego w państwie trzecim przeznaczenia zapłacono należności celne przywozowe, potwierdzone dokumentem właściwej służby celnej, jest uważany za przywieziony do tego państwa,

– istotna obróbka lub przetworzenie towaru w państwie trzecim, w rozumieniu art. 24 kodeksu celnego, umożliwia stwierdzenie, że towar ten był wykorzystany w państwie trzecim oraz że rzeczywiście wszedł on na rynek państwa przeznaczenia, będąc tam dopuszczony do spożycia,

– taka obróbka lub przetworzenie, powodując powstanie nowego produktu, usuwa zagrożenie, o którym mowa w art. 5 ust. 1 rozporządzenia nr 3665/87 i któremu ma zapobiegać art. 17 ust. 3 tegoż rozporządzenia, jakim jest nadużycie powrotnego przywozu pierwotnego towaru do Wspólnoty, z naruszeniem celu systemu refundacji, zarówno zróżnicowanych, jak i niezróżnicowanych.

34 Komisja i Hauptzollamt podnoszą jednak, że w sporze w postępowaniu przed sądem krajowym przywiezione do Polski mięso wołowe zostało przetworzone, a następnie ponownie przywiezione do Wspólnoty, korzystając ze zwrotu należności celnych przywozowych, dokonanego przez właściwe władze polskie. Zwrot ten wskazuje, że przywóz towarów nie doprowadził ostatecznie do dokonania formalności celnych oraz że towar nie został rzeczywiście dopuszczony do spożycia w Polsce. Strony wspomnianej umowy z dnia 3 października 1995 r., pod pozorem dopuszczenia do spożycia w Polsce, ukryły w istocie okoliczność, że towary były przedmiotem uszlachetniania biernego, by wyłączyć je z zakresu stosowania art. 146 ust. 1 kodeksu celnego, zgodnie z którym towary korzystające z refundacji wywozowych nie mogą zostać poddane procedurze uszlachetniania biernego.

35 Nie można przychylić się do tego argumentu, gdyż zmierza on do wykazania, że zwrot należności celnych przywozowych pozbawia refundacje wywozowe podstawy prawnej.

36 Jak słusznie bowiem podnosi Eichsfelder, żaden przepis rozporządzenia nr 3665/87 nie popiera takiej konkluzji. Od chwili dokonania w państwie trzecim formalności celnych celem dopuszczenia do spożycia, pośród których znajduje się zapłacenie należności celnych przywozowych, nie można podważać, że towary znalazły się na rynku państwa trzeciego na warunkach cenowych, które uwzględniono przy ustalaniu kwoty refundacji. Jeżeli późniejszy zwrot tych należności celnych przedsiębiorcy innemu niż eksporter pozbawiałby refundacje wywozowe z mocą wsteczną podstawy prawnej, eksporter znajdowałby się w wątpliwej, w świetle zasady pewności prawa, sytuacji niepewności, a jego uprawnienie do refundacji byłoby uzależnione od okoliczności i działań handlowych znajdujących się poza jego kontrolą.

37 Sytuację taką należy jednakże odróżnić od sytuacji, gdy sam eksporter uczestniczy w praktykach stanowiących nadużycie.

38 W tym zakresie art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 stanowi, że „działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści”.

39 Ponadto Trybunał orzekł już, że dowód w zakresie praktyki stanowiącej nadużycie wymaga, z jednej strony, zaistnienia ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w uregulowaniach wspólnotowych cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty, a z drugiej strony, wystąpienia subiektywnego elementu woli uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań wspólnotowych poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek (zob. wyrok z dnia 14 grudnia 2000 r. w sprawie C‑110/99 Emsland‑Stärke, Rec. str. I‑11569, pkt 52 i 53).

40 Do sądu krajowego należy sprawdzenie, zgodnie z regułami dowodowymi przewidzianymi w przepisach krajowych i nie naruszając skuteczności prawa wspólnotowego, czy w postępowaniu przed sądem krajowym spełnione zostały przesłanki wystąpienia praktyki stanowiącej nadużycie.

41 Na przedstawione pytanie należy więc odpowiedzieć, że przewidziana w art. 17 ust. 3 rozporządzenia nr 3665/87 przesłanka uzyskania refundacji zróżnicowanej, polegająca na dokonaniu formalności celnych celem dopuszczenia danego produktu do spożycia w państwie trzecim przywozu, jest spełniona, gdy produkt ten, po zapłaceniu w tym państwie należności celnych przywozowych, został tam poddany istotnemu przetworzeniu lub obróbce w rozumieniu art. 24 kodeksu celnego, również wówczas, jeżeli po dokonaniu tego przetworzenia lub obróbki produkt został następnie ponownie wywieziony do Wspólnoty za zwrotem należności celnych pobranych w tym państwie i zapłatą należności celnych przywozowych we Wspólnocie.

42 W tych okolicznościach można jednakże zażądać zwrotu refundacji wywozowych, jeżeli sąd krajowy stwierdzi, że zgodnie z przepisami prawa krajowego wykazano, iż eksporter dopuścił się praktyk stanowiących nadużycie.

W przedmiocie kosztów

43 Dla stron postępowania głównego niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem krajowym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:

Przewidziana w art. 17 ust. 3 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 3665/87 z dnia 27 listopada 1987 r. ustanawiającego wspólne szczegółowe zasady stosowania systemu refundacji wywozowych do produktów rolnych, w brzmieniu zmienionym rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1384/95 z dnia 19 czerwca 1995 r. w sprawie zmian niezbędnych dla wykonania porozumienia rolnego zawartego w ramach Rundy Urugwajskiej, przesłanka uzyskania refundacji zróżnicowanej, polegająca na dopełnieniu formalności celnych w zakresie dopuszczenia danego produktu do spożycia w państwie trzecim przywozu, jest spełniona, gdy produkt ten, po zapłaceniu w tym państwie należności celnych przywozowych, został tam poddany istotnemu przetworzeniu lub obróbce w rozumieniu art. 24 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy kodeks celny, również wówczas, jeżeli po dokonaniu tego przetworzenia lub obróbki produkt został następnie ponownie wywieziony do Wspólnoty za zwrotem należności celnych pobranych w tym państwie i zapłatą należności celnych przywozowych we Wspólnocie.

W tych okolicznościach można jednakże zażądać zwrotu refundacji wywozowych, jeżeli sąd krajowy stwierdzi, że zgodnie z przepisami prawa krajowego wykazano, iż eksporter dopuścił się praktyk stanowiących nadużycie.

Podpisy