Keywords

Summary



Keywords

Swobodny przepływ kapitału – Ograniczenia – Prawo spółek – Przepisy krajowe wprowadzające na rzecz Skarbu Państwa przywileje w zarządzaniu sprywatyzowanymi przedsiębiorstwami

(art. 56 ust. 1 WE, art. 58 WE, 86 ust. 2 WE)

Summary

Uchybia zobowiązaniom ciążącym na nim na mocy art. 56 WE państwo członkowskie, które utrzymuje w spółce akcyjnej szczególne uprawnienia przewidziane na rzecz państwa i podmiotów publicznych, przyznane w związku z należącymi do tego państwa akcjami uprzywilejowanymi („golden shares”) w kapitale zakładowym tej spółki, związane w szczególności z wyborem prezesa zarządu i przyznające mu prawo weta w odniesieniu do powoływania członków zarządu w liczbie nie wyższej niż jedna trzecia wszystkich członków, jak również w odniesieniu do uchwał o zmianie statutu spółki mającym na celu zezwolenie na zawarcie umów utworzenia grupy o charakterze równorzędnym lub podporządkowanym oraz umów, które mogą w jakikolwiek sposób zagrażać zaopatrzeniu kraju w ropę, gaz lub w produkty pochodne.

W istocie prawo weta, w zakresie, w którym wiąże się ono z przyznaniem owemu państwu wpływu na zarządzanie spółką i sprawowanie nad nią kontroli w stopniu nieuzasadnionym wielkością udziału posiadanego w tej spółce, może zniechęcić podmioty gospodarcze z innych państw członkowskich do dokonywania inwestycji bezpośrednich w kapitał zakładowy tej spółki, ponieważ nie mogłyby one współuczestniczyć w zarządzaniu spółką i w sprawowaniu nad nią kontroli proporcjonalnie do wartości ich udziału. Podobnie prawo weta może mieć skutek zniechęcający dla dokonywania inwestycji portfelowych w kapitał zakładowy spółki, ponieważ ewentualna odmowa zatwierdzenia przez dane państwo istotnych decyzji przedstawionych przez organy tej spółki jako odpowiadające jej interesowi może negatywnie wpłynąć na wartość jej akcji i zmniejszyć w związku z tym atrakcyjność inwestycji w te akcje.

Co się tyczy prawa wyznaczania prezesa zarządu, to stanowi ono ograniczenie w swobodnym przepływie kapitału, ponieważ tego rodzaju szczególne prawo jest odstępstwem od przepisów powszechnego prawa spółek, wprowadzonym z korzyścią wyłącznie dla podmiotów publicznych na mocy krajowego przepisu ustawy. Wprawdzie możliwość ta rzeczywiście może zostać przyznana na podstawie ustawy jako prawo kwalifikowanej mniejszości, ale należy stwierdzić, że musi ona przysługiwać wszystkim akcjonariuszom, a nie wyłącznie państwu. Ograniczając akcjonariuszom innym niż państwo możliwość uczestniczenia w kapitale zakładowym spółki w celu ustanowienia lub utrzymania trwałych i bezpośrednich powiązań gospodarczych ze spółką, umożliwiających rzeczywisty udział w zarządzaniu nią lub w sprawowaniu nad nią kontroli, prawo mianowania członka zarządu może bowiem zniechęcać inwestorów bezpośrednich z innych państw członkowskich do inwestowania w kapitał tej spółki.

W zakresie dotyczącym odstępstw dopuszczonych przez art. 58 WE nie można zaprzeczyć, że cel polegający na zapewnieniu bezpieczeństwa energetycznego danego państwa członkowskiego w sytuacjach kryzysowych, w przypadku wojny lub aktu terroryzmu może stanowić wzgląd bezpieczeństwa publicznego i ewentualnie uzasadniać przeszkodę w swobodnym przepływie kapitału. Jednakże wymogi bezpieczeństwa publicznego, zwłaszcza jako odstępstwo od podstawowej zasady swobodnego przepływu kapitału, należy interpretować zawężająco, w ten sposób, że ich zakres nie może być ustalany jednostronnie przez każde państwo członkowskie bez kontroli instytucji Unii. Zatem na bezpieczeństwo publiczne można się powoływać tylko w przypadku rzeczywistego i dostatecznie poważnego zagrożenia mającego wpływ na podstawowe interesy społeczeństwa. Gdy państwo członkowskie ogranicza się do przywołania uzasadnienia dotyczącego bezpieczeństwa energetycznego, nie precyzując powodów, dla których uważa, że każde ze spornych szczególnych uprawnień, lub wszystkie łącznie, umożliwiają uniknięcie tego rodzaju zagrożenia dla podstawowych interesów, takich jak bezpieczeństwo energetyczne, takie uzasadnienie ze względów bezpieczeństwa publicznego nie może zostać uwzględnione.

Ponadto co się tyczy proporcjonalności omawianego ograniczenia, niepewność związana z okolicznością, że wykonywanie szczególnych uprawnień przyznanych państwu w związku z posiadaniem akcji uprzywilejowanych w kapitale zakładowym spółki nie jest uzależnione od jakiegokolwiek warunku lub od zaistnienia konkretnej i obiektywnej okoliczności, stanowi poważne naruszenie swobody przepływu kapitału poprzez przyznanie władzom krajowym, w zakresie dotyczącym wykonywania tych uprawnień, tak dalece dyskrecjonalnego zakresu uznania, że nie może on zostać uznany za proporcjonalny do zamierzonego celu.

Wreszcie art. 86 ust. 2 WE nie znajduje zastosowania do omawianych przepisów i nie można się nań powoływać w celu uzasadnienia owych przepisów krajowych, w zakresie w jakim stanowią one ograniczenie swobodnego przepływu kapitału ustanowionego w traktacie. W istocie art. 86 ust. 2 WE w związku z art. 86 ust. 1 WE pozwala na uzasadnienie przyznania przez państwo członkowskie przedsiębiorstwu zobowiązanemu do zarządzania usługami świadczonymi w ogólnym interesie gospodarczym szczególnych lub wyłącznych uprawnień niezgodnych z postanowieniami traktatu, w granicach, w jakich realizację powierzonych mu szczególnych zadań można zapewnić jedynie poprzez przyznanie takich praw i o ile rozwój handlu nie jest naruszany w sposób pozostający w sprzeczności z interesem Unii. Powyższe nie jest jednak przedmiotem przepisów krajowych przyznających państwu członkowskiemu szczególne uprawnienia w spółce akcyjnej, w związku z należącymi do tego państwa akcjami uprzywilejowanymi w kapitale zakładowym tej spółki.

(por. pkt 57–60, 82, 83, 85, 88, 90–92, 95, 97; sentencja)