OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

DámasA RuizA-JarabA ColomerA

przedstawiona w dniu 20 października 2005 r.( )

Sprawa C‑428/04

Komisja Wspólnot Europejskich

przeciwko

Republice Austrii

Uchybienie – Dyrektywa 89/391/EWG – Bezpieczeństwo i zdrowie w miejscu pracy –Niepełna i niewłaściwa transpozycja – Opóźnione zastosowanie wobec nauczycieli szkół publicznych – Korzystanie z usług zewnętrznych – Wyznaczanie osób odpowiedzialnych za pierwszą pomoc w nagłych wypadkach, zwalczanie pożarów i ewakuację pracowników – Uczestnictwo i konsultacje pracowników spełniających szczególne funkcje w danym zakresie – Substancje niebezpieczne – Wyposażenie do ochrony indywidualnej

1. Komisja Wspólnot Europejskich wniosła, na podstawie art. 226 WE, skargę przeciwko Republice Austrii, w której zwraca się ona do Trybunału o ukaranie tego państwa ze względu na niepełną i niewłaściwą transpozycję dyrektywy Rady 89/391/EWG z dnia 12 czerwca 1989 r. w sprawie wprowadzenia środków w celu poprawy bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w miejscu pracy (zwanej dalej „dyrektywą”)( ).

2. Konkretnie Komisja zarzuca Republice Austrii uchybienie zobowiązaniom, które na niej spoczywają na mocy art. 2, art. 7 ust. 3, art. 8 ust. 2, art. 11 ust. 2 lit. c) i d), art. 13 ust. 2 lit. a) i b), a także art. 18 tej dyrektywy.

I – Dyrektywa

3. Ochrona integralności w miejscu pracy stanowi cel społeczny, jak to wynika z art. 31 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej proklamowanej w Nicei w dniu 7 grudnia 2000 r.( ), która przyznaje każdemu pracownikowi prawo do „warunków pracy szanujących jego zdrowie, jego bezpieczeństwo i godność”( ). Jawi się ona jednakże również jako nieuchronny środek o charakterze gospodarczym, który w zakresie, w jakim wpływa na koszty produkcji, przemawia za stosowaniem podobnych wymogów we wszystkich państwach członkowskich( ).

4. W tym kontekście dyrektywa ustanawia ramy prawne wspólnotowego modelu zapobiegania zagrożeniom, a także umożliwia przyjęcie innych dyrektyw dotyczących między innymi dziedzin wymienionych w załączniku do niej( ).

5. Jedną z najbardziej istotnych cech dyrektywy jest jej zakres zastosowania, to jest w tym przypadku zasięg powszechny. A zatem na mocy art. 2 ust. 1 dyrektywa ma zastosowanie we „wszystkich sektorach działalności, zarówno w sektorze publicznym, jak i prywatnym (przemysłowym, rolniczym, handlowym, administracyjnym, usług, szkolnictwa, oświaty i kultury, działalności rozrywkowej itp.)”, chyba że – zgodnie z ust. 2 tego samego przepisu – „istniałaby sprzeczność interesów w odniesieniu do specyficznej działalności publicznej i społecznej, takiej jak siły zbrojne czy policja, lub też w odniesieniu do określonych dziedzin działalności w zakresie usług związanych z ochroną cywilną”, w których to przypadkach należy zadbać o zapewnienie bezpieczeństwa i zdrowia pracowników, z uwzględnieniem celów dyrektywy.

6. Inna charakterystyczna cecha, jaką należy podkreślić, wynika z faktu, że dyrektywa dokonuje ścisłego podziału obowiązków i odpowiedzialności, dokonując rozróżnienia pomiędzy tymi, które spoczywają na pracodawcach, i tymi, które ciążą na pracownikach( ).

7. Na pracodawcach ciążą obowiązki ogólne (art. 6) oraz obowiązki szczególne (art. 7–12); wśród tych ostatnich należy wymienić następujące:

– Zgodnie z art. 7 pracodawca jest zobowiązany do wyznaczenia „jednego lub kilku pracowników celem zapewnienia odpowiedniego stopnia ochrony i zapobiegania zagrożeniom podczas pracy w ramach przedsiębiorstwa i/lub zakładu” (ust. 1), tak że „jeżeli tego rodzaju środki ochronne i zapobiegawcze nie mogą być organizowane wskutek braku odpowiednio kompetentnego personelu w przedsiębiorstwie i/lub zakładzie, to pracodawca powinien wówczas sporządzić listę odpowiednich osób kompetentnych z zewnątrz (odpowiednik usług świadczonych z zewnątrz)” (ust. 3).

– W odniesieniu do „pierwszej pomocy w nagłych wypadkach, zwalczania pożarów i ewakuacji pracowników” art. 8 zobowiązuje do „przedsięwzięcia odpowiednich środków [...] stosownie do rodzaju prowadzonej działalności i wielkości przedsiębiorstwa i/lub firmy” oraz do „zapewnienia niezbędnego kontaktu z zewnętrznymi zespołami świadczącymi usługi” (ust. 1) oraz zgodnie z tym obowiązkiem do „desygnowania [...] pracowników, przeznaczonych do spełniania” wyżej wymienionych zadań związanych z bezpieczeństwem (ust. 2).

– Artykuł 11 dotyczy uczestnictwa pracowników i konsultacji z nimi, stanowiąc w ust. 2, że „pracownicy i przedstawiciele pracowników o określonym zakresie odpowiedzialności za sprawy bezpieczeństwa i zdrowia pracowników powinni brać udział w sposób wyważony w prowadzonych instruktażach, zgodnie z prawodawstwem krajowym i przyjętymi procedurami lub też powinni być konsultowani i informowani uprzednio przez pracodawców w ramach:

[…]

b) przy wyznaczeniu pracowników, zgodnie z art. 7 ust. 1 i art. 8 ust. 2 i ich działalnością, zgodnie z art. 7 ust. 1[( )];

c) informacji odnoszących się do art. 9 ust. 1[( )] i art. 10[( )];

[...]”.

8. W celu ułatwienia wykonania tych zadań od pracownika wymaga się wypełnienia ogólnego obowiązku współpracy w zakresie, w jakim na mocy art. 13 ust. 1 należy do niego „troszczenie się w możliwie jak najszerszym zakresie o własne bezpieczeństwo i zdrowie lub też o bezpieczeństwo i zdrowie innych osób, zgodnie z zasadami przekazanymi podczas szkolenia przez pracodawcę [oraz instrukcjami pracodawcy]”. Założenie to znajduje swój wyraz konkretnie w ustępie 2, zważywszy, że wspomniany pracownik „powinien:

a) właściwie wykorzystywać urządzenia ochrony indywidualnej i po ich użyciu zwrócić je osobie odpowiedzialnej za ich stosowanie;

b) niezwłocznie informować pracodawcę i pracowników o właściwym zakresie odpowiedzialności za sprawy bezpieczeństwa i zdrowia pracowników o każdej sytuacji w miejscu pracy, która pociągałaby za sobą poważne i bezpośrednie niebezpieczeństwo dla bezpieczeństwa i zdrowia osób, oraz o niedostatkach w przedsięwzięciach ochronnych;

[...]”.

9. W celu prowadzenia kontroli przestrzegania tej dyrektywy art. 18 nakazuje państwom członkowskim wprowadzenie w życie przepisów „ustawow[ych], wykonawcz[ych] i administracyjn[ych] niezbędn[ych]” do jej wykonania, powiadamiając o tym niezwłocznie Komisję (ust. 1) i przekazując jej teksty przepisów prawa krajowego, przyjętych na podstawie tej dyrektywy (ust. 2).

II – Właściwe prawo krajowe

10. Dostosowania do dyrektywy austriackiego porządku prawnego dokonano za pomocą wielu przepisów( ). Szczególne znaczenie posiadają Bundesgesetz über Sicherheit und Gesundheitsschutz bei der Arbeit [ArbeitnehmerInnenschutzgesetz – ASchG (ustawa federalna o bezpieczeństwie i ochronie zdrowia w miejscu pracy, zwana dalej „ASchG”)]( ) oraz Bundesgesetz über Sicherheit und Gesundheitsschutz der in Dienststellen des Bundesbeschäftigten Bediensteten [Bundesbedienstetenschutzgesetz (ustawa federalna o bezpieczeństwie i ochronie zdrowia pracowników i urzędników federalnych, zwana dalej „B-BSG”)]( ), ponieważ to do nich odwołam się podczas analizy kilku zarzutów dotyczących uchybienia podniesionych w niniejszej sprawie. Nie zmienia to faktu, że podczas ich rozpatrywania przedstawię w sposób bardziej szczegółowy właściwe przepisy krajowe.

11. ASchG zastrzega na rzecz pracodawców obowiązek wyznaczenia specjalistów ds. bezpieczeństwa oraz lekarzy medycyny pracy, oferując im, w obydwu przypadkach, trzy możliwości: zatrudnienie ich w przedsiębiorstwie, korzystanie z usług specjalistów zewnętrznych lub z usług specjalnego ośrodka (odpowiednio art. 73 ust. 1 i art. 79 ust. 1). Ponadto powinni oni wyznaczyć osoby odpowiedzialne za zwalczenie pożarów i ewakuację pracowników (art. 25 ust. 4), oraz, w przypadku gdy liczba pracowników zatrudnionych w tym samym miejscu pracy wynosi co najmniej pięć, są oni zobowiązani do wyznaczenia osób odpowiedzialnych za zapewnienie pierwszej pomocy (art. 26 ust. 3). Osoby odpowiedzialne za bezpieczeństwo powinny być informowane uprzednio – w przypadku braku interwencji organów przedstawicielskich personelu lub komitetu ds. ochrony – o wyznaczaniu i odwoływaniu osób zajmujących wyższej wspomniane stanowiska (art. 11 ust. 5).

12. Te osoby odpowiedzialne za bezpieczeństwo odróżniają się od specjalistów ds. bezpieczeństwa tym, iż ich obecność nie jest wymagana we wszystkich przedsiębiorstwach( ), z uwagi na funkcje, jakie spełniają( ), oraz obowiązki, jakie ciążą na pracodawcach wobec jednych i drugich. Pracodawca ma obowiązek zagwarantowania osobom odpowiedzialnym za bezpieczeństwo dostępu do dokumentów dotyczących bezpieczeństwa, ochrony zdrowia, wypadków w miejscu pracy, a także dokumentów dotyczących wyników pomiarów substancji niebezpiecznych oraz hałasu, między innymi poprzez informowanie ich o wszelkich zmianach, które mogły mieć miejsce, środkach podjętych w celu poprawy parametrów oraz, ogólnie, o obowiązkach, nakazach i zezwoleniach w danej dziedzinie (art. 11 ust. 7)( ). Jeśli brak jest rady zakładowej, zadania pracodawcy mają szerszy zakres, ponieważ jest on zobowiązany do zasięgania opinii osób odpowiedzialnych za bezpieczeństwo na temat konsekwencji, jakie wyposażenie lub stosowane substancje, warunki pracy oraz czynniki związane ze środowiskiem pracy mogą mieć dla bezpieczeństwa i zdrowia; powinien on także umożliwić im uczestnictwo w wyborze urządzeń do ochrony indywidualnej; wreszcie jest on zobowiązany do włączenia ich w analizę i ocenę potrzeb, przyjmowanie właściwych środków oraz organizację szkoleń (art. 11 ust. 6).

13. Pracownicy są zobowiązani do stosowania środków zapobiegawczych zgodnie z ich przeszkoleniem i instrukcjami ich pracodawcy (art. 15 ust. 1). Powinni oni między innymi zachowywać się w sposób odpowiedni, aby uniknąć zagrożenia, korzystając w sposób właściwy z narzędzi pracy oraz urządzeń ochrony indywidualnej (art. 15 ust. 2).

14. B-BSG posiada podobną treść; różnica wynika z zakresu zastosowania, ponieważ ustawa ta dotyczy urzędników federalnych( ).

III – Postępowanie poprzedzające powstanie sporu

15. Dyrektywa powinna była zostać włączona do prawa austriackiego najpóźniej w dniu 1 stycznia 1994 r., czyli w dniu, w którym weszło w życie Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym( ).

16. Po przystąpieniu Republiki Austrii do Wspólnot Europejskich właściwe władze przekazały Komisji teksty prawne dotyczące transpozycji. Komisja, po ich przeanalizowaniu, zwróciła się o dostarczenie kilku informacji i wyjaśnień w celu zweryfikowania, czy ustawodawstwo zostało w pełni i w sposób właściwy dostosowane.

17. Ponieważ Komisja nie była o tym przekonana, w dniu 12 stycznia 1998 r. skierowała ona do wspomnianego państwa wezwanie do usunięcia uchybienia, przedstawiając mu kwestie, które według niej powinny być jeszcze rozwinięte.

18. Po wymianie korespondencji Komisja, w dniu 19 grudnia 2002 r., wydała uzasadnioną opinię, na którą Republika Austrii odpowiedziała pismem z dnia 20 lutego 2003 r., uzupełnionym przez pismo z dnia 11 września tego samego roku, a następnie powiadomiła o różnych przyjętych środkach.

19. Z uwagi na to, że Komisja nie była przekonana, iż państwo, które w jej opinii dopuściło się naruszenia, dokonało właściwej transpozycji dyrektywy, postanowiła ona wnieść do Trybunału, zgodnie z art. 226 WE, skargę o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego.

IV – Postępowanie przed Trybunałem

20. Skarga została zarejestrowana w sekretariacie Trybunału w dniu 6 października 2004 r., a odpowiedź na skargę wpłynęła w dniu 18 listopada tego samego roku.

21. W piśmie wszczynającym postępowanie został także podniesiony zarzut oparty na niewłaściwej transpozycji art. 12 ust. 4 dyrektywy, po czym w replice Komisja odstąpiła od niego w związku z wyjaśnieniami udzielonymi przez rząd austriacki.

22. Po przestawieniu przez Komisję repliki rząd austriacki uznał, że złożenie dupliki nie będzie przydatne, i w związku z tym procedura pisemna została zamknięta; z uwagi na to, że strony nie wykazały zainteresowania przeprowadzeniem rozprawy, sprawa znalazła się na etapie przedstawienia opinii.

V – Analiza zarzutów dotyczących uchybienia

23. W skardze zostały podniesione dwa zarzuty dotyczące nieprzestrzegania dyrektywy, przy czym drugi z nich obejmuje pięć odrębnych naruszeń.

A – Zarzut pierwszy

24. Komisja uważa, że należy stwierdzić, iż Republika Austrii naruszyła art. 18 dyrektywy, ponieważ nie przyjęła w wyznaczonym terminie Landeslehrer-Dienstrechtsgesetz (ustawy – regulaminu nauczycieli landów, zwanej dalej „LDG”), ogłoszonej w celu dokonania transpozycji tego przepisu wspólnotowego lub, w każdym razie, z uwagi na to, że nie powiadomiła o jej przyjęciu we właściwym czasie( ).

25. Pozwane państwo przyznaje, że miała miejsce ta ostatnia okoliczność, podnosząc, że Komisja w dniu 10 września 2004 r. potwierdziła odbiór informacji dotyczącej publikacji LDG( ).

26. W tym względzie wystarczy przypomnieć, że z utrwalonego orzecznictwa wynika, że istnienie uchybienia należy oceniać na podstawie sytuacji, jaka ma miejsce w danym państwie członkowskim w chwili upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii, a zmiany zaistniałe po tym terminie nie mogą przez Trybunał być brane pod uwagę( ).

27. W niniejszym przypadku należy stwierdzić, że zarzucane uchybienie zostało udowodnione, ponieważ o wejściu w życie LDG powiadomiono po upływie terminu( ).

B – Zarzut drugi

28. W drugim zarzucie Komisja podnosi, że przy dostosowywaniu do dyrektywy austriackiego porządku prawnego dokonano pięciu naruszeń, które należy przeanalizować pojedynczo.

1. Transpozycja art. 2 ust. 1

29. Podniesiony tutaj problem wynika z faktu, że akredytowani w Tyrolu nauczyciele obowiązkowego szkolnictwa publicznego są wyłączeni z ogólnego zakresu stosowania uregulowania wspólnotowego, które obejmuje wszystkie rodzaje działalności, zarówno publiczne, jak i prywatne.

30. Oczywistym jest, że art. 2 ust. 1 zostaje naruszony, w przypadku gdy niektórych nauczycieli pozostawia się poza zakresem jego stosowania.

31. Według przedstawicieli pozwanego państwa, LDG zlikwidowała później przeszkodę, która stała na drodze do objęcia tych osób zakresem stosowania omawianej regulacji.

32. Okoliczność ta jednak nie wyklucza naruszenia, ponieważ jak podkreśliłem w ramach analizy pierwszego zarzutu, przepis krajowy został przyjęty po upływie terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii.

2. Transpozycja art. 7 ust. 3

33. Na mocy tego przepisu, jeżeli przedsiębiorstwo nie posiada zasobów odpowiednich do zorganizowania środków ochronnych i zapobiegawczych przed zagrożeniami zawodowymi, powinno ono skorzystać z usług zewnętrznych.

34. Komisja uważa, że z tego ustępu, w związku z ust. 1 tego samego artykułu, który zobowiązuje pracodawcę do wyznaczenia jednego lub kilku pracowników do wypełniania w szczególności tych zadań, wynika, że ze środków zewnętrznych korzysta się, w przypadku gdy środki przedsiębiorstwa są niewystarczające.

35. Ustawodawstwo austriackie natomiast oferuje trzy możliwości w zakresie wyznaczenia specjalistów ds. bezpieczeństwa oraz lekarzy medycyny pracy: korzystanie z usług pracowników zatrudnionych w samym przedsiębiorstwie, korzystanie z usług zewnętrznych specjalistów ds. bezpieczeństwa lub korzystanie z usług wyspecjalizowanego ośrodka (art. 73 ust. 1 i art. 79 ust. 1 ASchG oraz, w sposób analogiczny, art. 73 ust. 1 i art. 76 ust. 1 B-BSG).

36. Analogiczne przepisy niderlandzkie wywołały podobną dyskusję w sprawie Komisja przeciwko Niderlandom zakończonej wyrokiem z dnia 22 maja 2003 r.( ), w którym holenderskiej ustawie krajowej zarzucono, że nie uwzględniła „pomocniczego charakteru korzystania z usług kompetentnych osób spoza przedsiębiorstwa, w celu zapewnienia wykonywania w nim czynności ochronnych i zapobiegawczych przed zagrożeniami zawodowymi” (sentencja wyroku)( ).

37. Trybunał, zgodnie z opinią, którą przygotowałem w tej sprawie, potwierdził, że art. 7 dyrektywy zawiera hierarchiczny porządek obowiązków nałożonych na pracodawców (pkt 21 i 30)( ): główny obowiązek polega na wyznaczeniu jednego lub kilku pracowników spełniających wyżej wymienione zadania; obowiązek pomocniczy polega na korzystaniu z usług osób kompetentnych z zewnętrz tylko w przypadku, gdy zasoby przedsiębiorstwa są niewystarczające (pkt 53). To pierwszeństwo powinno być wyraźnie odzwierciedlone w prawie krajowym (pkt 23), ponieważ chodzi o środek organizacji mający na celu zachęcenie do udziału pracowników w zapewnianiu ich własnego bezpieczeństwa (pkt 40). Jeżeli dopuszczono by możliwość dokonania wyboru, podważone zostałoby pełne stosowanie (pkt 23) oraz użyteczny skutek regulacji (pkt 54 i 55).

38. Twierdzenia te pozostają aktualne w niniejszej sprawie, ponieważ filozofia dyrektywy opiera się na zasadzie, zgodnie z którą ochrona przed zagrożeniami zawodowymi rozpoczyna się w miejscu pracy.

39. Argumentacji tej ponadto w żaden sposób nie podważają przez twierdzenia zawarte w odpowiedzi na skargę, w której wskazano, że znaczna liczba przedsiębiorstw nie dysponuje wystarczającymi zasobami wewnętrznymi, aby zapewnić te usługi, a do wyjątków należą te, które nimi dysponują( ), ponieważ w ten sposób pomija się fakt, że art. 7 nie wymaga, aby wszystkie podmioty dysponowały jednostką organizacyjną zajmująca się wspomnianymi czynnościami, lecz jedynie, w związku z możliwością, iż wiele przedsiębiorstw objętych tym uregulowaniem może nie być w stanie zapewnić samodzielnie wykonywania tych czynności, czyniły to, jeśli posiadają taką możliwość, łącząc, w całości lub w części, swe zasoby z usługami zewnętrznymi, na co zezwala art. 7 ust. 6.

40. Z uwagi na to, że uregulowania austriackie nie zachowują hierarchii wprowadzonej przez art. 7 ust. 1 i 3, nie wdrożyły one w sposób właściwy tych przepisów.

3. Transpozycja art. 8 ust. 2

41. Na mocy tego przepisu pracodawca jest zobowiązany do wyznaczenia pracowników odpowiedzialnych za udzielanie pierwszej pomocy, zwalczanie pożarów i ewakuację pracowników.

42. Komisja uważa, że chodzi o bezwarunkowy obowiązek, podczas gdy pozwane państwo członkowskie utrzymuje, że można z tego obowiązku zwolnić przedsiębiorstwa, mając na względzie ich wielkość [art. 26 ASchG i B-BSG, z związku z art. 39 i 40 Arbeitsstättenverordnung (rozporządzenie w sprawie miejsc pracy, zwane dalej „AStV”)( ) oraz Bundes-Arbeitsstättenverordnung (rozporządzenie w sprawie miejsc pracy służb federalnych)]( ) lub zasadność takiego wyznaczenia (art. 25 ASchG i B-BSG w związku z art. 43 AStV)( ).

43. Republika Austrii uzasadnia swe ustawodawstwo, podnosząc, iż w związku z tym, że art. 8 ust. 1 wymaga przedsięwzięcia, w danych dziedzinach, „odpowiednich środków” dostosowanych do rodzaju prowadzonej działalności i wielkości przedsiębiorstwa, ust. 2 tego samego artykułu także jest uwarunkowany tymi samymi czynnikami.

44. Tezy tej nie można uznać za zasadną, a to z kilku powodów:

– Po pierwsze, dyrektywa, zgodnie z jej art. 1, ma na celu wprowadzenie w życie środków wzmacniających ochronę bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w pracy (ust. 1) oraz zawiera ogólne zasady (ust. 2), nienaruszające przepisów krajowych i wspólnotowych, które byłyby bardziej korzystne dla ochrony (ust. 3). Ta ostatnia zasada oznacza, że zezwala się tylko na ustanawianie takich odstępstw, które zapewniają lepszą ochronę. Ponadto, na mocy art. 2, dyrektywa ma zastosowanie do „wszystkich” sektorów działalności, za wyjątkiem tych, które charakteryzują się pewnymi cechami nieodłącznie związanymi i szczególnymi dla funkcji publicznych, oraz wymienia przykładowo siły zbrojne, policję oraz usługi związane z ochroną cywilną.

W konsekwencji żaden z tych przepisów nie umożliwia ustanowienia odstępstw opartych na rodzaju działalności lub na zasadności wprowadzenia w życie przepisów wspólnotowych. W związku z tym odstępstwo bronione przez państwo pozwane w zakresie dotyczącym wyznaczenia osób odpowiedzialnych za wspomniane zadania również nie może zostać uwzględnione.

– Po drugie, z prawidłowej wykładni art. 8 ust. 1 i 2 wynika, że ust. 1 zawiera ogólny i niedookreślony zarys środków, jakie mogą być przyjęte, podczas gdy ust. 2 zawiera ich konkretyzację, jak to potwierdza wyrażenie „w szczególności” oraz szczegółowy opis aspektów, na jakie wpływ ma wielkość, i szczególne cechy przedsiębiorstwa.

Przyjęcie rozwiązań proponowanych przez państwo pozwane byłoby sprzeczne z brzmieniem tego przepisu oraz z duchem dyrektywy, której przestrzeganie byłoby ograniczone do dużych przedsiębiorstw lub zależałoby od subiektywnych ocen.

– Po trzecie, nawet jeśli małe i średnie przedsiębiorstwa posiadają swoiste cechy (takie jak nieformalne struktury organizacyjne lub duża rotacja pracowników), a także szczególne potrzeby, to okoliczności te nie mają wpływu na wewnętrzny poziom zagrożenia i nie można zatem wyciągać na ich podstawie wniosku, że wyżej wspomniany obowiązek nie ma do nich zastosowania.

Wskazałem już jednak, że rozmiar zagrożeń lub ich szczególny charakter, nawet jeśli nie pozwalają one na odstąpienie od zasady podstawowej, zezwalają na jej dostosowanie do tych czynników, ponieważ art. 8 ust. 2 uzależnia od nich szkolenie, liczbę pracowników odpowiedzialnych za objęte tym przepisem zadania, a także wyposażenie, które należy im zapewnić.

Znaczenie lub wielkość przedsiębiorstwa, a także rodzaj prowadzonej przez nie działalności można brać pod uwagę w celu skonkretyzowania elementów, o których mowa w art. 8 ust. 2, ale nie w celu ich pominięcia( ).

– Wreszcie nałożony obowiązek powinien polegać na określeniu, kto zajmuje się wezwaniem ambulansu, straży pożarnej lub innych służb pomocy, użyciem apteczki pierwszej pomocy lub gaśnicy, a także wskazaniem wyjść bezpieczeństwa podczas zdarzeń, do których może dojść w miejscach pracy o ograniczonej przestrzeni.

45. Z przedstawionych powyżej przyczyn wynika, że Republika Austrii narusza art. 8 ust. 2 dyrektywy, ponieważ ogranicza jego zastosowanie( ).

4. Transpozycja art. 11 ust. 2 lit. c) i d)

a) Kontekst zagadnienia

46. Jedną z najbardziej istotnych nowości dyrektywy jest fakt, że zmierza ona do prowadzenia konsultacji z pracownikami oraz umożliwienia im uczestnictwa w zadaniach związanych ze zdrowiem i bezpieczeństwem w pracy( ). Znaczenie tych interwencji wynika z motywów dyrektywy( ), a ich treść jest sprecyzowana w art. 11, która podnosi je do rangi obowiązków nałożonych na pracodawców, odróżniając te, które dotyczą pracowników i ich przedstawicieli w ogólności (ust. 1), od tych, które w sposób dużo bardziej szczegółowy odnoszą się do osób zobowiązanych do spełniania szczególnych funkcji w tym zakresie (ust. 2–5).

47. Ta podmiotowa dwoistość odpowiada logice systemu nakreślonego przez dyrektywę, ponieważ obok samych pracowników istnieje inna kategoria zainteresowanych, którą stanowią ci, którzy zgodnie z art. 7 ust. 1 są wyznaczeni w każdym przedsiębiorstwie, aby zajmować się czynnościami z zakresu ochrony i zapobiegania zagrożeniom.

48. Osoby te powinny uczestniczyć w sposób wyważony lub być konsultowane w stosownym czasie przez pracodawcę w kwestiach, o których mowa w art. 11 ust. 2, zwłaszcza w odniesieniu do informacji przewidzianych w art. 9 ust. 1 oraz w art. 10, a także odnośnie do korzystania z usług osób kompetentnych z zewnętrz przedsiębiorstwa.

49. Komisja formułuje swój zarzut wobec Republiki Austrii, powołując się na obydwa przepisy, ponieważ uważa, że państwo to nie przewiduje przeprowadzania konsultacji i umożliwienia uczestnictwa tych osób w uzyskiwaniu wszystkich informacji, o których mowa w art. 10, ani w odniesieniu do korzystania ze środków zewnętrznych względem przedsiębiorstwa.

b) Informacje określone w art. 10

50. Artykuł 11 ust. 2 lit. c) przewiduje, że osoby odpowiedzialne za sprawy bezpieczeństwa i zdrowia powinny brać udział lub powinny być z nimi przeprowadzane konsultacje odnośnie do kwestii, o których mowa w art. 10. Niemniej jednak Komisja uważa, że udział tych podmiotów nie jest przewidziany w przypadku następujących informacji:

– tych, które powinny być udzielane w sposób ogólny na temat zagrożeń dla bezpieczeństwa i zdrowia, a także środków i działań ochronnych dotyczących każdego rodzaju „stanowiska roboczego i/lub pracy” [art. 10 ust. 1 lit. a)];

– tych, które powinny być udzielane podmiotom, które udostępniają pracowników z przedsiębiorstw zewnętrznych (art. 10 ust. 2);

– tych, które powinny one otrzymywać jako osoby odpowiedzialne za daną dziedzinę, dotyczących „działa[ń] ochronn[ych] i zapobiegawcz[ych] ze strony organów kontroli i urzędów, odpowiedzialnych za sprawy bezpieczeństwa oraz zdrowia pracowników” [art. 10 ust. 3 lit. c)].

51. Należy podkreślić, że nie kwestionuje się obowiązku dostarczania tych informacji (gdyby tak było, zarzut byłby oparty na naruszeniu art. 10 dyrektywy), ale obowiązek przeprowadzania konsultacji z grupą pracowników oraz umożliwienia im uczestnictwa w uzyskaniu wspomnianych informacji, czyli aspekt, który występuje na etapie wcześniejszym.

i) Zagrożenia i działania odnoszące się do stanowiska roboczego lub pracy [art. 10 ust. 1 lit. a)]

52. Republika Austrii utrzymuje, że rada zakładowa powinna brać udział w analizie i ocenie zagrożeń, a także określaniu środków, jakie należy przedsięwziąć [art. 92a ust. 1 pkt 3 Arbeitsverfassungsgesetz (ustawy federalnej regulującej stosunki pracy i organizację społeczną przedsiębiorstwa, zwana dalej „ArbVG”)]( ); a w przypadku braku organów przedstawicielskich personelu zadanie to jest wypełniane przez osoby odpowiedzialne za bezpieczeństwo (art. 11 ust. 6 ASchG); w przypadku braku obydwu kategorii wszyscy pracownicy powinni uczestniczyć i być podmiotem konsultacji (art. 13 ust. 2 ASchG). Jeśli okaże się to konieczne ze względów związanych z zapobieganiem zagrożeniom, wyżej wspomniane działania powinny być wykonywane z uwzględnieniem stanowiska roboczego [przepisy art. 4 i 5 ASchG w związku z Verordnung über die Sicherheits- und Gesundheitsschutzdokumente (rozporządzeniem w sprawie dokumentów dotyczących bezpieczeństwa i ochrony zdrowia)]. Zadania te wiążą się z koniecznością konsultowania się z pracownikami odnośnie do informacji związanych z zagrożeniami mającymi wpływ na każde stanowisko robocze lub pracy.

53. Wbrew argumentom wysuniętym przez państwo pozwane należy stwierdzić, że dyrektywa nie została w sposób właściwy transponowana:

– wyżej wspomniane przepisy wpisują się w logikę systemu austriackiego, który, jak wskazałem, nie nakłada obowiązku wyznaczania osób odpowiedzialnych za bezpieczeństwo we wszystkich przedsiębiorstwach, naruszając w ten sposób dyrektywę i są dotknięte takimi samymi brakami jak te, które zostały ujawnione podczas analizy transpozycji art. 7 ust. 3, zważywszy, że kolejne wymienienie w uregulowaniach austriackich: rady zakładowej, osób odpowiedzialnych za bezpieczeństwo oraz pracowników w ogólności, może powodować, że w przypadku gdy istnieje organ przedstawicielski personelu, pracownicy odpowiedzialni za zapobieganie zagrożeniom nie współpracują przy przedmiotowym dostarczaniu informacji;

– ponadto nie przewidują one obowiązku przeprowadzania konsultacji i umożliwienia uczestnictwa w uzyskaniu informacji, ale w wykrywaniu i zapobieganiu zagrożeniom;

– poza tym indywidualizacja zagrożeń w odniesieniu do każdego rodzaju stanowiska roboczego lub pracy wchodzi w grę tylko wtedy, gdy okazuje się ona konieczna do tego celu, a takie ograniczenie nie istnieje w uregulowaniu Wspólnoty Europejskiej.

54. Należy wymienić w sposób konkretny i priorytetowy osoby, które zajmują się czynnościami z zakresu ochrony i zapobiegania, w kontekście uczestnictwa w uzyskiwaniu informacji – lub przeprowadzaniu konsultacji w tym względzie – jakie muszą być dostarczone odnośnie do zagrożeń związanych z każdego rodzaju stanowiskiem roboczym lub pracy. Brak takiej wzmianki w ustawodawstwie austriackim stanowi uchybienie zobowiązaniom.

ii) Informacje dostarczane pracownikom niebędącym pracownikami przedsiębiorstwa (art. 10 ust. 2)

55. Państwo pozwane utrzymuje, że dokonało transpozycji art. 11 ust. 2 lit. c) w związku z art. 10 ust. 2 dyrektywy, zobowiązując pracodawców do informowania pracowników niebędących pracownikami przedsiębiorstwa o zagrożeniach istniejących w miejscu pracy, a w rezultacie do ich przeszkolenia (art. 8 ust. 2 pkt 1 ASchG)( ).

56. Niemniej jednak przepis, którego właściwa transpozycja jest tutaj rozpatrywana, nie wymaga – w przeciwieństwie do art. 10 ust. 2 – takiej wskazówki, ale wymaga tylko, aby osoby odpowiedzialne za bezpieczeństwo uczestniczyły lub były podmiotem konsultacji odnośnie do tych kwestii, na przykład co do ich zakresu lub treści.

57. Przywoływane przepisy krajowe nie przewidują takiej konkretnej formy interwencji wspomnianych osób odpowiedzialnych i nie można jej wywieść z brzmienia wymienionych przepisów, w związku z czym należy stwierdzić, że podnoszone naruszenie ma miejsce.

iii) Informacje dodatkowe [art. 10 ust. 3 lit. c)]

58. Uczestnictwo lub konsultacje z osobami wyznaczonymi w zakresie zapobiegania zagrożeniom dotyczy informacji, które powinny one otrzymać, odnoszących się do działań ochronnych i zapobiegawczych ze strony organów kontroli i urzędów odpowiedzialnych za sprawy bezpieczeństwa oraz zdrowia w miejscu pracy.

59. Republika Austrii podnosi, że spełnia ten wymóg poprzez Arbeitsinspektionsgesetz (ustawę w sprawie inspekcji pracy, zwaną dalej „ArbIG”)( ) oraz ASchG.

60. Zgodnie z ArbIG:

– organy przedstawicielskie personelu powinny uczestniczyć w kontrolach w miejscach i na stanowiskach pracy przeprowadzanych przez inspektorów. Osoby odpowiedzialne za bezpieczeństwo, specjaliści ds. bezpieczeństwa i lekarze medycyny pracy także powinni być obecni w odpowiedniej liczbie; w każdym razie powinni oni uczestniczyć w kontrolach, jeśli zwrócą się z takim wnioskiem. Pracodawca jest zobowiązany do uprzedzenia tych osób i organów o obecności inspektora (art. 4 ust. 8 ArbIG);

– poza tym inspekcja pracy powinna informować rady zakładowe o podjętych środkach i przeprowadzonych badaniach (art. 5 ust. 4 ArbIG), podając im do wiadomości także informacje na temat nałożonych sankcji (art. 9 ust. 4 ArbIG);

– wspomniane rady otrzymują kopię nakazów skierowanych do pracodawcy w celu uniknięcia zwołania komisji ds. naruszeń w danej dziedzinie, przy czym kopia ta powinna być skierowana do osób odpowiedzialnych za bezpieczeństwo i do lekarzy medycyny pracy, jeśli ich treść dotyczy pełnionych przez nich funkcji (art. 9 ust. 1 ArbIG);

– jeśli w wyniku kontroli stwierdzono, że konieczne jest przedsięwzięcie środków mających na celu ochronę życia i zdrowia pracowników, kopia wniosku skierowana do właściwego organu jest przekazywana przedstawicielom pracowników (art. 10 ust. 1 ArbIG).

61. W odniesieniu do treści ASchG należy wskazać, że:

– pracodawca jest zobowiązany do informowania pracowników odpowiedzialnych za bezpieczeństwo o obowiązkach, nakazach i upoważnieniach w zakresie ochrony pracowników (art. 11 ust. 7 ASchG), lub, w przypadku ich braku, do informowania w tym zakresie wszystkich pracowników (art. 12 ust. 7 ASchG);

– osoby odpowiedzialne za bezpieczeństwo powinny, w porozumieniu z organami przedstawicielskimi personelu, bronić interesów pracowników wobec pracodawców, właściwych organów administracyjnych oraz wszelkich innych instytucji w zakresie wszystkich kwestii związanych z ochroną bezpieczeństwa i zdrowia (art. 11 ust. 1 pkt 3 ASchG);

– pracodawcy powinni konsultować się z osobami wyznaczonymi w zakresie bezpieczeństwa (art. 11 ust. 4 ASchG) oraz pracownikami (art. 13 ust. 1 ASchG) w tych kwestiach.

62. Z uważnej lektury tych licznie przywołanych przepisów wynika, że istnieje rzeczywisty zamiar przestrzegania obowiązku informowania przewidzianego w art. 10 dyrektywy. Niemniej jednak, tak jak wskazałem, nie jest przedmiotem rozważań transpozycja tego przepisu, ale przepisu artykułu następnego, który przewiduje inny obowiązek, polegający na tym, aby osoby, które są odpowiedzialne za spełnianie szczególnych funkcji w zakresie zapobiegania, uczestniczyły lub były podmiotem konsultacji w odniesieniu do tych informacji, czyli, jak podałem przykładowo, w odniesieniu od ich zakresu i treści.

63. Ponadto w świetle celu i logiki dyrektywy nie można stwierdzić, że wymóg współpracy może ograniczać się do ogólnego obowiązku uzyskania ich opinii w zakresie zapobiegania, jak to przewiduje ustawodawstwo austriackie.

64. W konsekwencji w zakresie, w jakim pozwane państwo członkowskie nie przewiduje wyraźnie takiej szczególnej kompetencji na rzecz zainteresowanej grupy pracowników, narusza ono dyrektywę.

c) W przedmiocie korzystania z usług osób kompetentnych spoza przedsiębiorstwa

65. Komisja uważa, że miało miejsce naruszenie art. 11 ust. 2 lit. d) dyrektywy, ponieważ w ramach obowiązku zapewnienia uczestnictwa lub przeprowadzania konsultacji z pracownikami, którzy spełniają szczególne funkcje, nie przewidziano faktu, że w przypadku gdy przedsiębiorstwo nie dysponuje wystarczającą infrastrukturą, aby zająć się czynnościami z zakresu ochrony i zapobiegania zagrożeniom, należy skorzystać z usług osób lub ośrodków z zewnętrz przedsiębiorstwa.

66. Republika Austrii podnosi, że osoby odpowiedzialne za bezpieczeństwo muszą być uprzednio informowane i należy zwracać się do nich o przedstawienie opinii w sprawie wyznaczania i odwoływania specjalistów ds. bezpieczeństwa, lekarzy medycyny pracy oraz osób zobowiązanych do zapewnienia pierwszej pomocy, zwalczania pożarów i ewakuacji pracowników (art. 11 ust. 5 ASchG), za wyjątkiem przypadków, gdy istnieje organ przedstawicielski personelu, który może wypowiedzieć się w tym zakresie (art. 92a ust. 3 ArbIG i, a contrario, art. 11 ust. 6 ASchG) lub gdy kwestie te zostały rozpatrzone w ramach komitetu ds. bezpieczeństwa i higieny (art. 88 ASchG)( ). Podobne rozporządzenie istnieje w sektorze służby publicznej (art. 11 ust. 5 B-BSG). Według Austrii przepisy te spełniają wymogi wspólnotowe.

67. Przepisy te są jednakże tylko częściowo zgodne( ) z obowiązkiem zapewnienia uczestnictwa i konsultacji przewidzianym w art. 11 ust. 2 lit. b) dyrektywy, który odsyła do wyznaczenia pracowników przewidzianego w art. 7 ust. 1 – osób odpowiedzialnych za zapobieganie zagrożeniom – oraz w art. 8 ust. 2 – osób odpowiedzialnych za zapewnienie pierwszej pomocy, zwalczanie pożarów i ewakuację pracowników – ale nie do wyznaczenia, o którym mowa w art. 11 ust. 2 lit. d) tego samego przepisu.

68. W poprzednich punktach niniejszej opinii wyjaśniłem już, że art. 7 ust. 1 dyrektywy ustanawia podstawowy obowiązek pracodawcy polegający na wyznaczeniu pracowników, którzy powinni zajmować się czynnościami z zakresu ochrony i zapobiegania zagrożeniom, podczas gdy ust. 3 tego samego przepisu wprowadza pomocniczy wymóg korzystania z usług z zewnętrz przedsiębiorstwa, jeśli jego zasoby są niewystarczające. Rozróżnienie pomiędzy tymi dwoma obowiązkami zostało odzwierciedlone w art. 11 ust. 2, a zatem w akcie transponującym należy wspomnieć o tych dwóch wymogach, przy czym niemożliwe jest stwierdzenie, że drugi zawiera się w pierwszym.

69. Ponadto celem art. 11 ust. 2 lit. d) nie jest to, by pracownicy, którzy spełniają szczególne funkcje w zakresie ochrony i zapobiegania, uczestniczyli w wyznaczaniu osób zajmujących się pewnymi zadaniami w tej dziedzinie, ale aby było tak, w przypadku gdy przedsiębiorstwo zamierza skorzystać z usług zewnętrznych, jeśli jego własne zasoby są niewystarczające, co umożliwia tym pracownikom przedstawienie swego stanowiska w tych dwóch kwestiach.

70. Z uwagi na fakt, że uregulowanie przyjęte przez państwo pozwane nie przewiduje wymogu zapewnienia uczestnictwa osób odpowiedzialnych w przypadku podejmowania decyzji o korzystaniu z usług zewnętrznych( ), istnienie zarzucanego naruszenia nie budzi żadnych wątpliwości.

5. Transpozycja art. 13 ust. 2 lit. a) i b)

a) Prezentacja problemu

71. Opisując wspólnotowe ramy prawne, wskazałem, że po wymienieniu obowiązków pracodawców dyrektywa wylicza w art. 13 obowiązki, które spoczywają na pracownikach, rozpoczynając od zasady ogólnej (ust. 1), którą następnie precyzuje, wymieniając pewne wymogi szczególne (ust. 2), wśród których znajduje się wymóg właściwego wykorzystywania urządzeń, przyrządów, narzędzi, niebezpiecznych substancji, urządzeń transportowych oraz urządzeń ochrony indywidualnej, które po ich użyciu należy zwrócić na miejsce [lit. a) i b)].

72. Przepisy austriackie zobowiązują pracowników do wykorzystywania we właściwy sposób, zgodnie z wiedzą zdobytą podczas szkolenia i instrukcjami przekazanymi przez pracodawcę, narzędzi pracy i urządzeń ochrony indywidualnej, które ten im udostępnia (art. 15 ust. 2 ASchG i B-BSG).

73. Komisja zarzuca brak przepisów dotyczących właściwego posługiwania się „substancjami niebezpiecznymi” oraz zwrotu na miejsce urządzeń ochronnych i w konsekwencji uważa, że transpozycja jest niepełna.

b) W przedmiocie substancji niebezpiecznych

74. Państwo pozwane podnosi, że przepisy dotyczące ochrony przed substancjami niebezpiecznymi nie są umieszczone obok przepisów dotyczących narzędzi pracy, ale w jednym z tytułów samej ASchG (tytuł IV)( ) oraz w różnych rozporządzeniach( ), jednakże okoliczność ta została oceniona przez Komisję jako niewystarczająca do dostarczenia pracownikowi jasnej informacji na temat jego obowiązków.

75. Z orzecznictwa Trybunału wynika, że dostosowanie prawa wewnętrznego do dyrektywy nie wymaga koniecznie formalnego i dosłownego powtórzenia jej przepisów w wyraźnym i szczegółowym przepisie ustawy lub rozporządzenia, ale wystarczy odzwierciedlić ją w ogólnym kontekście prawnym, o ile zapewnia on pełne stosowanie jej przepisów( ).

76. Zgodnie z tym orzecznictwem należy zbadać, czy art. 13 dyrektywy wymaga, aby wyżej wspomniane źródła zagrożeń zostały wymienione wspólnie oraz czy w stosownym przypadku narusza to cel dyrektywy.

77. Nawet jeśli kwestia ta nie była przedmiotem dyskusji, zróżnicowane traktowanie znajduje uzasadnienie, jeśli zauważy się, że główne przyczyny zagrożeń można przypisać do dwóch obszernych zbiorów, którym odpowiadają stosowne wytyczne do działania, a to w celu zapewnienia zasadzie całkowitego bezpieczeństwa pełnej skuteczności prewencyjnej( ). W pierwszym zbiorze znajdują się przyczyny, które są związane z samym miejscem pracy, jak te, które wynikają ze struktury budynków, okoliczności związanych ze środowiskiem pracy lub organizacji świadczenia usług; drugi zbiór obejmuje przyczyny, które wynikają z elementów, jakich muszą używać pracownicy( ).

78. Wewnątrz drugiego zbioru wyróżnia się dwa rodzaje przyczyn: po pierwsze, te, które są związane z urządzeniami mechanicznymi, niezależnie od tego, czy są to narzędzia, urządzenia do pracy, czy maszyny, po drugie, te, które są związane z substancjami fizycznymi, chemicznymi i biologicznymi.

79. Oddzielenie tych dwóch rodzajów zagrożeń jest uwarunkowane nie tylko ich pochodzeniem, ale stosowaniem właściwych dla nich metod zapobiegania, ponieważ w celu kontrolowania niezawodności urządzeń używa się indywidualnych i zbiorowych technik bezpieczeństwa, podczas gdy w celu zweryfikowania narażenia na substancje szkodliwe korzysta się z mechanizmów higieny przemysłowej.

80. W konsekwencji fakt, że art. 13 ust. 2 wymienia substancje niebezpieczne wśród narzędzi pracy nie stanowi przeszkody dla dokonania rozróżnienia na szczeblu krajowym, o ile realizowany jest cel określony w ust. 1 tego samego przepisu, który polega na troszczeniu się przez pracowników o własne bezpieczeństwo i zdrowie oraz o bezpieczeństwo i zdrowie innych zainteresowanych osób.

81. Komisja nie wykazała, w jakim stopniu uregulowanie austriackie narusza ten cel, ponieważ ograniczyła się do stwierdzenia, że gdyby obydwa aspekty zostały wymienione łącznie, pracownicy mieliby bardziej wyraźny obraz swych obowiązków, co stanowi tylko zwykłe przypuszczenie, gdyż pomija ona przywołane w odpowiedzi na skargę przyczyny, dla których przepisy krajowe są niewystarczające. Należy przypomnieć, że z utrwalonego orzecznictwa wynika, że aby stwierdzić istnienie naruszenia prawa wspólnotowego, należy wykazać zarzucane uchybienie oraz przedstawić Trybunałowi informacje niezbędne do weryfikacji jego istnienia, przy czym nie można oprzeć się na zwykłych domniemaniach( ).

c) W przedmiocie urządzeń ochrony indywidualnej

82. Państwo pozwane w niniejszej sprawie odpiera jeden z argumentów podniesionych przez Komisję na poparcie skargi, w odniesieniu do wspólnego wykorzystywania urządzeń, twierdząc, że ze względu na higienę są one przeznaczone do użytku osobistego każdego pracownika, a w związku z tym ich zwrot jest bezprzedmiotowy od momentu, w którym inni pracownicy nie mogą się nimi posługiwać.

83. Stwierdzenie to nie uzasadnia jednak braku wyraźnej wzmianki w przepisach austriackich w celu zobowiązania osoby, która wykorzystywała te urządzenia, do ich zwrotu na miejsce.

84. Właściwa lokalizacja narzędzi posiada takie samo znaczenie jak ich właściwe wykorzystywanie, ponieważ jest ono niemożliwe, jeśli narzędzia te nie znajdują się na swym miejscu w razie potrzeby, a okoliczność ta wykracza poza przywoływaną koncepcję higieny. Z tego względu dyrektywa dokonuje rozróżnienia pomiędzy tymi dwoma działaniami, przyznając im jednocześnie tę samą rangę, tak że jeśli prawo krajowe nie wymienia wyraźnie tych dwóch aspektów, transpozycja okazuje się niepełna.

C – Wniosek

85. Rozważania przedstawione powyżej prowadzą mnie do przekonania, że państwo pozwane, po pierwsze, uchybiło obowiązkom, które na nim ciążą na mocy art. 18 dyrektywy, oraz po drugie, nie włączyło w sposób właściwy do swego porządku prawnego art. 2 ust. 1, art. 7 ust. 3, art. 8 ust. 2, art. 11 ust. 2 lit. c) i d) i art. 13 ust. 2 lit. b) dyrektywy, jednak nie naruszyło wspomnianego art. 13 ust. 2 lit. a).

VI – Koszty

86. Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Jednakże na podstawie art. 69 § 3 akapit pierwszy regulaminu, w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań, Trybunał może postanowić, że koszty zostaną podzielone albo że każda ze stron poniesie swoje własne koszty.

87. Zważywszy, że w rozpatrywanej sprawie zarówno Komisja, jak i Republika Austrii wniosła o obciążenie strony przeciwnej kosztami postępowania oraz że proponuję przyjąć skargę Komisji niemalże w całości, pozwane państwo członkowskie należy obciążyć dziewięcioma dziesiątymi kosztów Komisji, którą z kolei należy obciążyć jedną dziesiątą kosztów strony pozwanej.

VII – Wnioski

88. Zgodnie z powyższymi stwierdzeniami proponuję Trybunałowi, aby:

1) Stwierdził, że Republika Austrii uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 18 dyrektywy Rady 89/391/EWG z dnia 12 czerwca 1989 r. w sprawie wprowadzenia środków w celu poprawy bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w miejscu pracy, oraz że nie dokonała ona w sposób właściwy transpozycji do swego porządku prawnego art. 2 ust. 1, art. 7 ust. 3, art. 8 ust. 2, art. 11 ust. 2 lit. c) i d) oraz art. 13 ust. 2 lit. b) tej dyrektywy.

2) Oddalił skargę w pozostałej części.

3) Obciążył Republikę Austrii dziewięcioma dziesiątymi kosztów Komisji Wspólnot Europejskich.

4) Obciążył Komisję Wspólnot Europejskich jedną dziesiątą kosztów Republiki Austrii.