Sprawa C‑488/09

Asociación de Transporte International por Carretera (ASTIC)

przeciwko

Administración General del Estado

(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Tribunal Supremo)

Konwencja TIR – Wspólnotowy Kodeks Celny – Przewóz dokonywany na podstawie karnetu TIR – Stowarzyszenie poręczające – Bezprawny wyładunek – Ustalenie miejsca naruszenia – Pokrycie należności przywozowych

Streszczenie wyroku

1. Swobodny przepływ towarów – Tranzyt wspólnotowy – Przewóz z zastosowaniem karnetu TIR – Naruszenia lub nieprawidłowości – Państwo członkowskie właściwe w przedmiocie pokrycia ceł i innych opłat – Państwo miejsca popełnienia naruszenia lub nieprawidłowości – Podlegający wykonaniu wyrok ustalający miejsce, w którym dopuszczono się naruszenia na terytorium innego państwa członkowskiego niż to, które naruszenie stwierdziło

(rozporządzenie Komisji nr 2454/93, art. 454, 455)

2. Swobodny przepływ towarów – Tranzyt wspólnotowy – Przewóz z zastosowaniem karnetu TIR – Naruszenia lub nieprawidłowości – Państwo członkowskie właściwe w przedmiocie pokrycia ceł i innych opłat – Podlegający wykonaniu wyrok ustalający właściwość w zakresie pokrycia długu celnego na rzecz państwa członkowskiego innego niż to, które początkowo stwierdziło naruszenie – Termin przedawnienia żądania pokrycia długu celnego wobec stowarzyszenia poręczającego – Rozpoczęcie biegu terminu

(rozporządzenie Komisji nr 2454/93, art. 455 ust. 1)

1. Wykładni art. 454 i 455 rozporządzenia nr 2454/93 ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny należy dokonywać w ten sposób, że jeżeli domniemanie właściwości państwa członkowskiego − na którego terytorium stwierdzono naruszenie w przewozie TIR − w zakresie pokrycia długu celnego zostanie wzruszone w następstwie wyroku stwierdzającego, że tego naruszenia dopuszczono się na terytorium innego państwa członkowskiego, właściwość w zakresie pokrycia długu celnego przechodzi na organy celne tego ostatniego państwa, pod warunkiem że okoliczności stanowiące rzeczone naruszenie zostały przedstawione sądowi w terminie dwóch lat od daty powiadomienia o naruszeniu stowarzyszenia poręczającego na obszarze, na którym stwierdzono to naruszenie.

(por. pkt 39; pkt 1 sentencji)

2. Wykładni art. 455 ust. 1 rozporządzenia nr 2454/93 ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny, w związku z art. 11 ust. 1 Konwencji Celnej dotyczącej międzynarodowego przewozu towarów z zastosowaniem karnetów TIR, należy dokonywać w ten sposób, że w wypadku gdy w wyniku postępowania sądowego zakończonego po upływie roku od przyjęcia karnetu TIR właściwość w zakresie pokrycia długu celnego jest przywrócona na rzecz państwa członkowskiego, które początkowo stwierdziło naruszenie, stowarzyszenie poręczające w zakresie przewozów dokonanych na terytorium państwa członkowskiego, w którym dopuszczono się naruszenia nie może powoływać się na termin przedawnienia określony w tych przepisach, gdy organy celne państwa członkowskiego, na którego terytorium stowarzyszenie ponosi odpowiedzialność, powiadomią je − w terminie jednego roku od dnia, w którym organy te zostały poinformowane o podlegającym wykonaniu wyroku wskazującym ich kompetencje − o okolicznościach prowadzących do powstania długu celnego, który stowarzyszenie to musi uiścić do wysokości gwarantowanej przez nie kwoty.

W istocie w takich okolicznościach, aby nie prowadzić do podważenia skuteczności (effet utile) systemu pokrywania należności celnych wprowadzonego na podstawie konwencji TIR, kodeksu celnego i rozporządzenia wykonawczego, jednoroczny termin przedawnienia żądania pokrycia długu celnego wobec stowarzyszenia poręczającego winien biec od dnia, w którym organy celne państwa członkowskiego zostały poinformowane o podlegającym wykonaniu wyroku wskazującym na ich terytorium jako obszar, na którym dopuszczono się naruszenia.. W tym względzie celem owego terminu jest zapewnienie starannego i jednolitego stosowania przepisów dotyczących ściągania należności i opłat w interesie szybkiego udostępnienia środków własnych Unii.. W świetle tego celu wspomniany termin musi być uznany za regułę postępowania, której adresatami są jedynie organy administracji, a która ma skłonić je do jak najszybszego działania.

(por. pkt 45, 46, 49, 52; pkt 2 sentencji)

WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)

z dnia 22 grudnia 2010 r. ( )

Konwencja TIR – Wspólnotowy Kodeks Celny – Przewóz dokonywany na podstawie karnetu TIR – Stowarzyszenie poręczające – Bezprawny wyładunek – Ustalenie miejsca naruszenia – Pokrycie należności przywozowych

W sprawie C‑488/09

mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Tribunal Supremo (Hiszpania) postanowieniem z dnia 28 września 2009 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 30 listopada 2009 r., w postępowaniu:

Asociación de Transporte Internacional por Carretera (ASTIC)

przeciwko

Administración General del Estado,

TRYBUNAŁ (pierwsza izba),

w składzie: A. Tizzano, prezes izby, J.J. Kasel, A. Borg Barthet, E. Levits (sprawozdawca) i M. Berger, sędziowie,

rzecznik generalny: E. Sharpston,

sekretarz: A. Calot Escobar,

uwzględniając procedurę pisemną,

rozważywszy uwagi przedstawione:

– w imieniu Asociación de Transporte Internacional por Carretera (ASTIC) przez C. García Rubio, procuradora, oraz R. Machado Salazar de Frías, abogado,

– w imieniu rządu hiszpańskiego przez J.M. Rodrígueza Cárcama, działającego w charakterze pełnomocnika,

– w imieniu Komisji Europejskiej przez B.R. Killmanna, J. Baquera Cruza oraz A. Caeirosa, działających w charakterze pełnomocników,

podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,

wydaje następujący

Wyrok

1 Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni szeregu przepisów celnych Unii oraz Konwencji celnej dotyczącej międzynarodowego przewozu towarów z zastosowaniem karnetów TIR, podpisanej w Genewie w dniu 14 listopada 1975 r. (zwanej dalej „konwencją TIR”), zatwierdzonej w imieniu Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej rozporządzeniem Rady (EWG) nr 2112/78 z dnia 25 lipca 1978 r., która weszła w życie w dniu 20 czerwca 1983 r.

2 Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Asociación de Transporte Internacional por Carretera (zwanym dalej „ASTIC”) a Administración General del Estado (państwową administracją generalną) w przedmiocie pokrycia długu celnego powstałego w wyniku niezgodnego z prawem wyładowania transportu papierosów w Hiszpanii.

Ramy prawne

Konwencja TIR

3 Konwencja TIR przewiduje między innymi, że od towarów przewożonych zgodnie z wprowadzoną przez nią procedurą nie są uiszczane lub składane do depozytu w przejściowych urzędach celnych należności i opłaty przywozowe i wywozowe.

4 Artykuł 11 rzeczonej konwencji brzmi następująco:

„1. Gdy karnet TIR nie został zwolniony lub gdy zwolnienie karnetu TIR zawiera zastrzeżenia, właściwe władze nie będą miały prawa żądać od stowarzyszenia poręczającego uiszczenia kwot wymienionych w ustępach 1 i 2 artykułu 8, jeżeli w terminie jednego roku, licząc od dnia przyjęcia karnetu TIR przez te władze, nie zawiadomiły one na piśmie stowarzyszenia o niezwolnieniu lub zwolnieniu z zastrzeżeniami. Postanowienie to będzie miało zastosowanie również w razie zwolnienia uzyskanego podstępem lub przez nadużycie, lecz wówczas termin będzie dwuletni.

2. Żądanie uiszczenia kwot wymienionych w ustępach 1 i 2 artykułu 8 powinno być skierowane do stowarzyszenia poręczającego nie wcześniej niż z upływem trzech miesięcy, licząc od dnia, w którym stowarzyszenie to zostało powiadomione o niezwolnieniu karnetu TIR, zwolnieniu z zastrzeżeniami lub zwolnieniu uzyskanym podstępem lub przez nadużycie, i nie później niż w terminie dwóch lat, licząc od tego samego dnia. Jednakże w przypadkach, które w wymienionym terminie dwóch lat będą przedmiotem postępowania sądowego, żądanie to powinno być skierowane w terminie jednego roku, licząc od dnia, w którym orzeczenie sądu stało się prawomocne.

3. Dla uiszczenia żądanych kwot stowarzyszenie poręczające będzie rozporządzać trzymiesięcznym terminem, licząc od dnia skierowania do niego żądania zapłaty. Stowarzyszenie otrzyma zwrot uiszczonych kwot, jeżeli w terminie dwóch lat od dnia skierowania żądania zapłaty ustalone zostanie w sposób zadowalający władze celne, że w odniesieniu do danej czynności przewozu nie została popełniona żadna nieprawidłowość”.

5 Artykuł 37 konwencji TIR przewiduje:

„Jeżeli nie jest możliwe ustalenie, na jakim terytorium nieprawidłowość została popełniona, uważa się, że popełniono ją na terytorium Umawiającej się Strony, gdzie zostało to stwierdzone”.

Prawo Unii

6 W świetle art. 203 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz.U. L 302 s. 1, zwanego dalej „kodeksem celnym”) dług celny w przywozie powstaje w wyniku „usunięcia spod dozoru celnego towaru podlegającego należnościom przywozowym” i z chwilą usunięcia towaru spod dozoru celnego.

7 Artykuł 215 kodeksu celnego stanowi:

„1. Dług celny powstaje w miejscu, w którym nastąpiły zdarzenia powodujące jego powstanie.

2. Jeżeli nie można ustalić miejsca określonego w ust. 1, uważa się, że dług celny powstał w miejscu, w którym znajdował się towar w chwili stwierdzenia przez organy celne, że znajduje się on w sytuacji powodującej powstanie długu celnego.

3. Jeżeli procedura celna nie jest zakończona w odniesieniu do towaru, uważa się, że dług celny powstał:

– w miejscu, w którym towar został objęty procedurą, lub

– w miejscu, w którym towar został wprowadzony do Wspólnoty pod odpowiednią procedurą.

4. Jeżeli informacje, którymi dysponują organy celne, pozwalają na stwierdzenie, że dług celny powstał już wtedy, gdy towar znajdował się wcześniej w innym miejscu, uważa się, że dług celny powstał w miejscu, co do którego można stwierdzić, że towar znajdował się tam w najwcześniejszej chwili pozwalającej na stwierdzenie istnienia długu celnego”.

8 Artykuł 221 kodeksu celnego stanowi:

„1. Niezwłocznie po dokonaniu zaksięgowania dłużnik zostaje powiadomiony o kwocie należności zgodnie z odpowiednią procedurą.

[…]

3. Powiadomienie dłużnika nie może nastąpić po upływie trzech lat, licząc od dnia powstania długu celnego. Jednakże gdy przyczyną tego, że organy celne nie mogły określić dokładnej kwoty opłat prawnie należnych [należności podlegających, zgodnie z prawem, zapłacie], był czyn podlegający postępowaniu sądowemu w sprawach karnych [czyn podlegający ściganiu karnemu], dłużnika można powiadomić po upływie wspomnianego trzyletniego terminu, o ile przewidują to obowiązujące przepisy”.

9 W świetle art. 451 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 r. ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 (Dz.U. L 253, s. 1, zwanego dalej „rozporządzeniem wykonawczym”) dla potrzeb stosowania systemu międzynarodowego przewozu towarów z zastosowaniem karnetów TIR obszar celny Unii Europejskiej uważany jest za jeden obszar.

10 W świetle art. 454 rozporządzenia wykonawczego:

„1. Niniejszy artykuł stosuje się bez uszczerbku dla przepisów szczególnych konwencji TIR i konwencji ATA dotyczących odpowiedzialności stowarzyszeń poręczających przy stosowaniu karnetu TIR lub karnetu ATA.

2. Jeżeli podczas przewozu lub w związku z przewozem dokonywanym na podstawie karnetu TIR lub operacją tranzytową dokonywaną na podstawie karnetu ATA okaże się, że w określonym państwie członkowskim miały miejsce naruszenie lub nieprawidłowość, to państwo członkowskie, zgodnie z przepisami wspólnotowymi lub krajowymi, pobiera cła i inne opłaty, które mogą być należne, bez uszczerbku dla wszczęcia postępowania karnego.

3. Jeżeli nie można ustalić, na jakim terytorium miało miejsce naruszenie lub nieprawidłowość, wówczas uważa się, że takie naruszenie lub nieprawidłowość miały miejsce w państwie członkowskim, w którym zostały stwierdzone, chyba że w terminie ustanowionym w art. 455 ust. 1 zgodnie z wymogami organów celnych dostarczony jest dowód na prawidłowość czynności lub zostanie ustalone miejsce, w którym naruszenie lub nieprawidłowość faktycznie miały miejsce.

Jeżeli dowód taki nie zostanie dostarczony i zatem uważa się dalej, że wspomniane naruszenie lub nieprawidłowość miały miejsce w państwie członkowskim, w którym zostały stwierdzone, odnoszące się do danych towarów pobierane są przez to państwo członkowskie, zgodnie z przepisami wspólnotowymi lub krajowymi.

Jeżeli w okresie późniejszym zostanie ustalone państwo członkowskie, w którym naruszenie lub nieprawidłowość faktycznie miały miejsce, to cła i inne opłaty (z wyjątkiem już pobranych, zgodnie z drugim akapitem, jako środki własne Wspólnoty), którym podlegają towary w tym państwie członkowskim, zostają mu zwrócone przez państwo członkowskie, które pierwotnie je odzyskało. W takim przypadku każda nadwyżka zostaje zwrócona osobie, która pierwotnie uiściła należności.

Jeżeli kwota ceł i innych opłat pierwotnie pobranych oraz zwróconych przez państwo członkowskie, które je odzyskało, jest niższa od kwoty ceł i innych opłat należnych w państwie członkowskim, w którym faktycznie miało miejsce naruszenie lub nieprawidłowość, to państwo członkowskie pobiera różnicę zgodnie z przepisami wspólnotowymi lub krajowymi.

Władze celne państw członkowskich podejmują niezbędne środki mające na celu zwalczanie wszystkich działań sprzecznych z przepisami i ich skuteczne karanie”.

11 Artykuł 455 rozporządzenia wykonawczego stanowi:

„1. Jeżeli podczas lub przy okazji transportu dokonywanego na podstawie karnetu TIR lub tranzytu dokonywanego na podstawie karnetu ATA okaże się, że miało miejsce naruszenie lub nieprawidłowość, to organy celne powiadamiają posiadacza karnetu TIR lub karnetu ATA oraz zrzeszenie gwarantujące w terminie przewidzianym, w zależności od przypadku, w art. 11 ust. 1 konwencji TIR lub art. 6 ust. 4 konwencji ATA.

2. Dowód na prawidłowość czynności dokonanej na podstawie karnetu TIR lub karnetu ATA w rozumieniu art. 454 ust. 3 akapit pierwszy jest dostarczany w terminie przewidzianym, w zależności od przypadku, w art. 11 ust. 2 konwencji TIR lub art. 7 ust. 1 i 2 konwencji ATA.

[…]”.

12 Artykuł 457 rozporządzenia wykonawczego stanowi:

„Do celów art. 8 ust. 4 konwencji TIR, jeżeli przesyłka jest wprowadzana na obszar celny Wspólnoty lub procedura rozpoczyna się w urzędzie celnym wyjścia znajdującym się na obszarze celnym Wspólnoty, to stowarzyszenie poręczające staje się lub jest odpowiedzialne wobec organów celnych każdego państwa członkowskiego, przez którego obszar jest przewożona przesyłka TIR, aż do punktu, w którym opuszcza obszar celny Wspólnoty lub do urzędu celnego przeznaczenia na tym obszarze”.

Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne

13 ASTIC jest stowarzyszeniem poręczającym w zakresie przewozów na podstawie karnetu TIR (zwanych dalej „przewozami TIR) na terytorium hiszpańskim. Na podstawie aktu gwarancji z dnia 18 lutego 1994 r. odpowiedzialność tego stowarzyszenia jest ograniczona do kwoty 200 000 USD.

14 Bundesverband und Logistik eV Güterkraftverkehr Entorgung (zwane dalej „BGL”) jest stowarzyszeniem poręczającym w zakresie przewozów TIR na terytorium niemieckim.

15 W dniu 18 marca 1994 r. urząd celny w Lindau (Niemcy) zarejestrował przejście karnetu TIR 10099706 obejmującego transport papierosów pochodzących ze Szwajcarii, na którym jako urząd przeznaczenia wskazano urząd celny w Porto (Portugalia). Po stwierdzeniu, że towary te nie zostały przedstawione w urzędzie przeznaczenia, urząd celny w Lindau wydał w dniach 12 stycznia i 17 stycznia 1995 r. decyzje w sprawie należności celnych w stosunku do przewoźnika i posiadacza karnetu TIR. Urząd ten poinformował również BGL w dniu 17 stycznia 1995 r., że karnet TIR nie został zwolniony, po czym skierował do niego żądanie zapłaty należności celnych w dniu 26 lutego 1996 r.

16 Równocześnie w dniu 17 stycznia 1995 r. rzeczony urząd celny powiadomił prokuraturę o stwierdzonych nieprawidłowościach, a ta z kolei wszczęła dochodzenie. To postępowanie sądowe doprowadziło do wydania w dniu 17 marca 1998 r. przez Landgericht Augsburg (Niemcy) wyroku karnego, stwierdzającego, że towary zostały wyładowane w Sewilli (Hiszpania) oraz że przewoźnik popełnił przestępstwo przemytu i fałszerstwa dokumentów. Na podstawie tych okoliczności niemieckie organy celne przekazały akta do hiszpańskich organów celnych, by te przystąpiły do pokrycia długu celnego na podstawie art. 215 kodeksu celnego w związku z art. 454 ust. 3 akapit trzeci rozporządzenia wykonawczego.

17 W konsekwencji hiszpańskie władze celne powiadomiły przewoźnika, posiadacza karnetu TIR i ASTIC o kwocie, której dotyczyło oszustwo, a w dniu 13 stycznia 1999 r. powiadomiły to ostatnie, jako stowarzyszenie poręczające w zakresie przewozów TIR w Hiszpanii, o okolicznościach naruszenia oraz kwocie należności, od których się uchylono [w wysokości 230 342 114 ESP (około 1 384 384 EUR)]. W dniu 22 marca 1999 r. ASTIC otrzymało decyzję w sprawie pokrycia tego długu.

18 Po odrzuceniu zażalenia złożonego przez ASTIC w trybie administracyjnym na rzeczoną decyzję w sprawie pokrycia długu celnego i odwołania od decyzji oddalającej to zażalenie ASTIC wniosło skargę do izby postępowań administracyjnych Audiencia Nacional (Hiszpania), która tylko częściowo uwzględniła jego skargę, stwierdzając, że odpowiedzialność ASTIC jest ograniczona do kwoty 200 000 USD.

19 Od tego wyroku ASTIC złożyło odwołanie do Tribunal Supremo, podnosząc w szczególności brak właściwości hiszpańskich organów celnych w zakresie pokrycia należności, od których się uchylono, z tego względu, że uległy one przedawnieniu, gdyż żadne środki nie zostały podjęte w tym zakresie w terminie dwóch lat od daty przejęcia karnetu TIR przez niemieckie organy celne.

20 Po pierwsze, wskazany sąd krajowy ma wątpliwości, czy hiszpańskie organy celne są właściwe do wszczęcia nowego postępowania w przedmiocie pokrycia należności, w sytuacji gdy miejsce, w którym dopuszczono się naruszenia, a mianowicie terytorium hiszpańskie, zostało ustalone po upływie terminu przewidzianego w art. 454 ust. 3 oraz art. 455 rozporządzenia wykonawczego, a niemieckie organy celne przesłały stowarzyszeniu gwarancyjnemu w zakresie przewozów TIR na obszarze Niemiec żądanie zapłaty należności.

21 Po drugie, sąd krajowy zapytuje, czy stowarzyszenie takie jak ASTIC może powołać się na upływ terminów określonych w art. 454 ust. 3 i art. 455 rozporządzenia wykonawczego, w art. 221 ust. 3 kodeksu celnego lub art. 11 ust. 2 konwencji TIR − w okolicznościach sprawy przed sądem krajowym − celem skorzystania z przedawnienia środka gwarancyjnego, który organy celne mogą zastosować wobec tego stowarzyszenia.

22 Po trzecie, sąd krajowy zapytuje, czy decyzja w sprawie należności celnych skierowana przez niemieckie organy celne do stowarzyszenia poręczającego w zakresie przewozów na terytorium Niemiec przerywa bieg przedawnienia w stosunku do ASTIC, biorąc pod uwagę to, że organy te nie zawiesiły żądania zapłaty skierowanego do tego stowarzyszenia.

23 W tych okolicznościach Tribunal Supremo postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

„1) Czy w sytuacji, gdy miejsce popełnienia naruszenia ustalone zostało po tym, jak w jednym państwie członkowskim została stwierdzona nieprawidłowość w procedurze celnej w przewozie TIR i państwo to skierowało żądanie zapłaty odpowiednich należności celnych do stowarzyszenia poręczającego na swoim terytorium, zgodne z art. 454 ust. 3 i art. 455 rozporządzenia [wykonawczego] jest wszczęcie nowego postępowania przez państwo, w którym miało miejsce naruszenie, w celu dochodzenia należności od głównych zobowiązanych i od stowarzyszenia poręczającego właściwego dla kraju popełnienia naruszenia, w granicach jego odpowiedzialności, jeżeli miejsce popełnienia naruszenia zostało ustalone po upływie terminu przewidzianego w prawie wspólnotowym?

W przypadku odpowiedzi twierdzącej:

2) Czy stowarzyszenie poręczające w państwie członkowskim, gdzie miała miejsce nieprawidłowość, może w oparciu o art. 454 ust. 3 i art. 455 rozporządzenia [wykonawczego] lub o art. 221 ust. 3 wspólnotowego kodeksu celnego […] powoływać się na przedawnienie prawa do żądania zapłaty należności w kwocie objętej gwarancją ze względu na upływ ustalonego terminu, w sytuacji gdy to stowarzyszenie nie miało wiedzy o tych zdarzeniach przed upływem tego terminu?

3) Czy żądanie zapłaty skierowane do stowarzyszenia poręczającego tego państwa, w którym stwierdzono nieprawidłowość, przez organy celne tego państwa w oparciu o art. 11 ust. 2 konwencji TIR wywiera skutek w postaci przerwania postępowania wszczętego przeciwko stowarzyszeniu poręczającemu w miejscu popełnienia naruszenia?

4) Czy art. 11 ust. 2 zdanie ostatnie konwencji TIR można interpretować w ten sposób, że termin w nim wskazany znajduje zastosowanie do państwa miejsca popełnienia naruszenia, nawet w sytuacji gdy państwo, które stwierdziło nieprawidłowość nie zawiesiło postępowania w sprawie dochodzenia zapłaty od stowarzyszenia poręczającego, mimo iż miało miejsce postępowanie karne dotyczące stwierdzonego stanu faktycznego?”.

W przedmiocie pytań prejudycjalnych

W przedmiocie pytania pierwszego

24 Za pomocą swego pierwszego pytania sąd krajowy dąży zasadniczo do ustalenia czy art. 454 i 455 regulaminu stoją na przeszkodzie temu, by organy celne państwa członkowskiego, na którego terytorium dopuszczono się do naruszenia procedury celnej przewozu TIR, wszczęły nowe postępowanie w zakresie pokrycia należności powstałych w wyniku tego naruszenia, gdy miejsce, w którym dopuszczono się naruszenia, zostało ustalone w trybie sądowym po tym jak właściwe władze innego państwa członkowskiego stwierdziły już nieprawidłowość w procedurze celnej rzeczonego przewozu TIR.

25 Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 451 rozporządzenia wykonawczego dla potrzeb procedury stosowania karnetu TIR obszar celny Unii uważany jest za jeden obszar.

26 Ponadto zgodnie z art. 203 kodeksu celnego gdy towary podlegające należnościom przywozowym zostaną usunięte spod dozoru celnego, dług celny w przywozie powstaje w wyniku tego usunięcia.

27 Ponieważ kompetencje w zakresie pokrycia długu celnego są dzielone między różne organy celne państw członkowskich, art. 454 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego stanowi, że pokrycie należności wynikających z naruszenia lub nieprawidłowości należy do kompetencji państwa członkowskiego, na terytorium którego naruszenie lub nieprawidłowość miały miejsce.

28 Jednakże zgodnie z art. 37 konwencji TIR, jeżeli nie jest możliwe ustalenie z pewnością, na terytorium którego państwa dopuszczono się naruszenia lub nieprawidłowości, domniemywa się, że miało to miejsce na terytorium państwa, gdzie naruszenie lub nieprawidłowość zostały stwierdzone. Takie domniemanie zostaje jednak wzruszone, gdy następnie właściwość pierwszego państwa zostanie ustalona (zob. wyrok z dnia 23 marca 2000 r. w sprawach połączonych C‑310/98 i C‑406/98 Met Trans Sagpol, Rec. s. I‑1797, pkt 37).

29 Taki mechanizm odpowiada założeniu, po pierwsze, że państwa członkowskie stanowią, w stosunku do państw trzecich, których dotyczy czynność dokonywana w ramach procedury tranzytu zewnętrznego Unii, jeden obszar celny, a po drugie, że kwestia określenia państwa członkowskiego właściwego w zakresie pokrycia należności celnych jest wewnętrznym problemem Unii, więc zmiana właściwego państwa pozostaje bez wpływu na okoliczność, że dłużnik celny jest zobowiązany uiścić te należności (zob. ww. wyrok Met-Trans i Sagpol, pkt 38).

30 Z jednej strony, w odniesieniu do prawa do przedstawienia dowodu co do miejsca, w którym rzeczywiście dopuszczono się naruszenia lub nieprawidłowości, należy stwierdzić, że art. 454 i 455 rozporządzenia wykonawczego nie wskazują osoby zobowiązanej lub uprawnionej do przedstawienia takiego dowodu (zob. wyrok z dnia 23 września 2003 r. w sprawie C‑78/01 BGL, Rec. I‑9543, pkt 50).

31 Co się tyczy, z drugiej strony, terminu na przedstawienie takiego dowodu, należy stwierdzić, że art. 454 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia wykonawczego odsyła zasadniczo do art. 455 ust. 2 rzeczonego rozporządzenia (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie BGL, pkt 64–66).

32 Tak więc Trybunał orzekł wcześniej, że zgodnie z art. 454 i 455 rozporządzenia wykonawczego stowarzyszenie poręczające może przedstawić dowód w zakresie miejsca, w którym faktycznie dopuszczono się naruszenia lub nieprawidłowość w terminie dwóch lat od przedstawienia mu żądania zapłaty długu celnego powstałego w wyniku tego naruszenia lub tej nieprawidłowości (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie BGL, pkt 73).

33 W tym względzie należy jednak zauważyć, że art. 11 ust. 2 konwencji TIR, do którego odsyła art. 455 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego i który należy zatem uwzględnić dokonując wykładni tego drugiego przepisu, zawiera wyraźne odstępstwo od terminu dwóch lat, gdy okoliczności faktyczne stanowiące rzeczone naruszenie były przedmiotem postępowania sądowego. Wynika stąd, że w przypadku gdy miejsce, w którym dopuszczono się naruszenia lub nieprawidłowości, zostało ustalone przez sąd, można odstąpić od tego terminu, pod warunkiem że okoliczności te zostały przedstawione sądowi w terminie dwóch lat od dnia, w którym stowarzyszenie poręczające na obszarze, na którym stwierdzono naruszenie lub nieprawidłowość, zostało powiadomione o naruszeniu lub nieprawidłowości.

34 W niniejszej sprawie z postanowienia odsyłającego wynika po pierwsze, że po stwierdzeniu, iż towary, które zostały wprowadzone na terytorium Niemiec na podstawie karnetu TIR, nie dotarły do miejsca przeznaczenia, niemieckie organy celne poinformowały BGL w dniu 17 stycznia 1995 r. przed skierowaniem do niego wezwania do zapłaty należności powstałych w wyniku tej nieprawidłowości w dniu 26 lutego 1996 r.

35 Po drugie, w dniu 17 stycznia 1995 r. niemieckie władze celne poinformowały prokuraturę o stwierdzonych nieprawidłowościach, a ta wszczęła dochodzenie. Będące jego konsekwencją postępowanie sądowe doprowadziło do wydania w dniu 17 marca 1998 r. wyroku przez Landgericht Augsburg, w którym wskazano terytorium Hiszpanii, jako obszar, na którym rozpatrywane w postępowaniu przed sądem krajowym towary zostały usunięte spod dozoru celnego.

36 Wyrok ten niemieckie władze celne przekazały w dniu 24 sierpnia 1998 r. hiszpańskim władzom celnym.

37 Z ogółu tych okoliczności wynika, że wbrew temu co twierdzi ASTIC, nawet jeśli wyrok wskazujący miejsce, w którym dopuszczono się naruszenia został wydany po upływie ponad dwóch lat od skierowania do BGL żądania zapłaty, władze niemieckie nie zrezygnowały w sposób sprzeczny z prawem na rzecz hiszpańskich organów celnych z pokrycia długu celnego, który jest przedmiotem sporu w sprawie przed sądem krajowym.

38 Okoliczności sprawy głównej zostały przedstawione sądowi niemieckiemu w terminie przewidzianym w art. 454 i 455 rozporządzenia wykonawczego i w wyroku wydanym w tym postępowaniu wskazano terytorium Hiszpanii jako miejsce, gdzie dopuszczono się naruszenia, które doprowadziło do powstania tego długu celnego, a zatem właściwość niemieckich organów celnych w zakresie pokrycia rzeczonego długu przeszła na hiszpańskie organy celne.

39 Z tego powodu na pierwsze pytanie prejudycjalne należy odpowiedzieć, że wykładni art. 454 i 455 rozporządzenia wykonawczego powinno się dokonywać w ten sposób, iż jeżeli domniemanie właściwości państwa członkowskiego − na którego terytorium stwierdzono naruszenie w przewozie TIR − w zakresie pokrycia długu celnego zostanie wzruszone w następstwie wyroku stwierdzającego, że naruszenia tego dopuszczono się na terytorium innego państwa członkowskiego, właściwość w zakresie pokrycia długu celnego przechodzi na organy celne tego ostatniego państwa, pod warunkiem że okoliczności stanowiące rzeczone naruszenie zostały przedstawione sądowi w terminie dwóch lat od daty powiadomienia o naruszeniu stowarzyszenia poręczającego na obszarze, na którym stwierdzono to naruszenie.

W przedmiocie pytań drugiego, trzeciego i czwartego

40 Za pomocą tych pytań sąd krajowy dąży zasadniczo do ustalenia, czy ASTIC może powoływać się na terminy przedawnienia, o których mowa w art. 454 ust. 3 i art. 455 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego, art. 11 ust. 1 konwencji TIR oraz art. 221 kodeksu celnego, by podważyć żądanie zapłaty, które przedstawiły mu władze hiszpańskie. Ponadto sąd ten zapytuje, jakie konsekwencje pociąga za sobą postępowanie wszczęte początkowo przez niemieckie organy celne na podstawie tego żądania.

41 Na wstępie należy przypomnieć, że art. 454 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego dotyczy terminu na ustalenie właściwego państwa członkowskiego oraz że art. 221 ust. 3 kodeksu celnego wskazuje termin, po upływie którego nie można dokonać powiadomienia dłużnika o długu celnym.

42 Zatem to art. 455 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego w związku z art. 11 ust. 1 konwencji TIR określa termin przedawnienia żądania pokrycia długu celnego wobec stowarzyszenia poręczającego. Tak więc właściwe władze mają prawo żądać uiszczenia długu celnego przez stowarzyszenie poręczające, wyłącznie jeśli zawiadomiły je na piśmie o naruszeniu w terminie jednego roku od dnia, w którym przyjęły karnet TIR.

43 W niniejszej sprawie ASTIC w dniu 13 stycznia 1999 r. otrzymało zawiadomienie, że naruszenia dopuszczono się na terytorium Hiszpanii, podczas gdy sporny karnet TIR został przyjęty przez niemieckie organy celne w dniu 18 marca 1994 r., ponad cztery lata przed rzeczonym powiadomieniem.

44 Jednak ASTIC nie może twierdzić, w szczególnych okolicznościach sprawy rozpatrywanej przez sąd krajowy, że prawo hiszpańskich organów celnych do żądania zapłaty przez nie długu celnego w wysokości kwoty gwarancji uległo przedawnieniu na podstawie art. 455 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego w związku z art. 11 ust. 1 konwencji TIR.

45 Stwierdzenie przedawnienia tego żądania płatności w okolicznościach takich jak w rozpatrywanej sprawie prowadziłoby do podważenia skuteczności systemu pokrywania należności celnych wprowadzonego na podstawie konwencji TIR, kodeksu celnego i rozporządzenia wykonawczego.

46 Celem terminu przewidzianego w art. 445 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego w związku z art. 11 ust. 1 konwencji TIR jest zapewnienie starannego i jednolitego stosowania przepisów dotyczących ściągania należności i opłat w interesie szybkiego udostępnienia środków własnych Unii. W świetle tego celu termin przewidziany w tym przepisie musi być zatem uznany za regułę postępowania, której adresatami są jedynie organy administracji, a która ma skłonić je do jak najszybszego działania [zob. podobnie wyrok z dnia 14 maja 2009 r. w sprawie C‑161/08 Internationaal Verhuis- en Transportbedrijf Jan de Lely, Zb.Orz. s. I‑4075, pkt 50, 51, w odniesieniu do rozporządzenia Komisji (EWG) nr 1593/91 z dnia 12 czerwca 1991 r. w sprawie trybu stosowania rozporządzenia Rady (EWG) nr 719/91 dotyczącego wykorzystania we Wspólnocie karnetów TIR i karnetów ATA jako dokumentów tranzytowych (Dz.U. L 148, s. 11)].

47 Jednak pomimo okoliczności, że organy celne działają z należytą starannością i wymaganą szybkością, pokrycie rzeczonych należności byłoby niemożliwe, gdyby w wyniku postępowania sądowego zakończonego po upływie roku od przyjęcia karnetu TIR organy celne państwa członkowskiego, w którym stwierdzono naruszenie, utraciły właściwość na podstawie art. 454 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego w związku z jego art. 455 ust. 2 na rzecz organów celnych państwa członkowskiego, na którego terytorium dopuszczono się naruszenia, lecz te ostatnie nie mogłyby odzyskać długu celnego z tego względu, że karnet TIR został przyjęty ponad rok wcześniej.

48 W tych okolicznościach należy przypomnieć, że o ile na podstawie art. 451 rozporządzenia wykonawczego obszar celny Unii jest uważany, w odniesieniu do sposobu stosowania karnetów TIR, za jedno terytorium, to każde z 27 państw członkowskich jest właściwe, działając poprzez własne organy celne, w zakresie pokrywania długów celnych powstałych na jej terytorium. Ponadto w każdym państwie członkowskim istnieje odrębne stowarzyszenie poręczające odpowiedzialne za uiszczanie długów celnych powstałych − lub co do których istnieje domniemanie, że powstały − na terytorium tego państwa członkowskiego w trakcie operacji przewozu TIR. Jednak stowarzyszenie poręczające takie jak ASTIC nie może wykorzystywać z takiego podziału administracyjnego, by opierając się na nim, utrudniać pokrycie należności celnych w gwarantowanej wysokości.

49 Należy zatem uznać, że w szczególnych okolicznościach rozpatrywanej przez sąd krajowy sprawy termin jednego roku przewidziany w art. 455 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego w związku z art. 11 ust. 1 konwencji TIR rozpoczął bieg od dnia, w którym hiszpańskie organy celne zostały poinformowane o podlegającym wykonaniu wyroku wskazującym terytorium Hiszpanii jako obszar, na którym dopuszczono się naruszenia.

50 Co do kwestii, jakie są skutki postępowania wszczętego przez niemieckie organy celne dla postępowania prowadzonego przez hiszpańskie organy celne, z akt przedstawionych Trybunałowi nie wynika, by władze niemieckie podjęły kroki niezbędne dla wykonania skierowanego do BGL żądania zapłaty.

51 W każdym razie jeśli sąd krajowy musiałby uznać, że niemieckie organy doprowadziły do pokrycia części należności przez stowarzyszenie poręczające, to należy przypomnieć, że art. 454 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego przewiduje mechanizm zwrotu należności, do których pokrycia przystąpiły władze państwa członkowskiego, w którym naruszenie zostało stwierdzone, na rzecz państwa członkowskiego, w którym rzeczywiście dopuszczono się tego naruszenia.

52 Zatem na drugie, trzecie i czwarte pytanie prejudycjalne należy odpowiedzieć, że wykładni art. 455 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego w związku z art. 11 ust. 1 konwencji TIR powinno się dokonywać w ten sposób, iż w okolicznościach takich jak rozpatrywane w postępowaniu przed sądem krajowym stowarzyszenie poręczające nie może powoływać się na termin przedawnienia określony w tych przepisach, gdy organy celne państwa członkowskiego, na którego terytorium stowarzyszenie ponosi odpowiedzialność, powiadomią je − w terminie jednego roku od dnia, w którym organy te zostały poinformowane o podlegającym wykonaniu wyroku wskazującym ich kompetencje − o okolicznościach prowadzących do powstania długu celnego, który stowarzyszenie to musi uiścić do wysokości gwarantowanej przez nie kwoty.

W przedmiocie kosztów

53 Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:

1) Wykładni art. 454 i 455 rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 r. ustanawiającego przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny należy dokonywać w ten sposób, że jeżeli domniemanie właściwości państwa członkowskiego − na którego terytorium stwierdzono naruszenie w przewozie TIR − w zakresie pokrycia długu celnego zostanie wzruszone w następstwie wyroku stwierdzającego, że tego naruszenia dopuszczono się na terytorium innego państwa członkowskiego, właściwość w zakresie pokrycia długu celnego przechodzi na organy celne tego ostatniego państwa, pod warunkiem że okoliczności stanowiące rzeczone naruszenie zostały przedstawione sądowi w terminie dwóch lat od daty powiadomienia o naruszeniu stowarzyszenia poręczającego na obszarze, na którym stwierdzono to naruszenie.

2) Wykładni art. 455 ust. 1 rozporządzenia nr 2454/93 w związku z art. 11 ust. 1 Konwencji celnej dotyczącej międzynarodowego przewozu towarów z zastosowaniem karnetów TIR, podpisanej w Genewie w dniu 14 listopada 1975 r., należy dokonywać w ten sposób, że w okolicznościach takich jak rozpatrywane w postępowaniu przed sądem krajowym stowarzyszenie poręczające nie może powoływać się na termin przedawnienia określony w tych przepisach, gdy organy celne państwa członkowskiego, na którego terytorium stowarzyszenie ponosi odpowiedzialność, powiadomią je − w terminie jednego roku od dnia, w którym organy te zostały poinformowane o podlegającym wykonaniu wyroku wskazującym ich kompetencje − o okolicznościach prowadzących do powstania długu celnego, który stowarzyszenie to musi uiścić do wysokości gwarantowanej przez nie kwoty.

Podpisy