OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

ELEANORY SHARPSTON

przedstawiona w dniu 1 czerwca 2006 r.( )

Sprawa C‑371/04

Komisja Wspólnot Europejskich

przeciwko

Republice Włoskiej





1. Komisja wniosła niniejszą sprawę w rezultacie skarg, z którymi zwrócono się do niej, na nieuznawanie przez Włochy doświadczenia zawodowego zdobytego przez włoskich urzędników służby cywilnej w równorzędnym sektorze publicznym w innych państwach członkowskich. W swojej korespondencji w ramach postępowania poprzedzającego wniesienie skargi i w swoich uwagach na piśmie przedłożonych Trybunałowi, Włochy skupiają się jedynie na jednej z tych skarg (dotyczącej nauczyciela szkoły podstawowej). Jednakże jest jasne, że sprawa wniesiona przez Komisję ma charakter ogólny.

2. Komisja wnosi o stwierdzenie, że Włochy uchybiły zobowiązaniom, które na nich ciążą na mocy art. 39 WE i art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 1612/68( ) (zwanego dalej „rozporządzeniem”), wydanego w celu wykonania art. 39 WE. Uważa ona również, że Włochy naruszyły art. 10 WE, gdyż albo w ogóle nie udzieliły odpowiedzi, albo odpowiedziały z opóźnieniem i niewłaściwie na wezwanie Komisji do usunięcia uchybienia oraz na uzasadnioną opinię na podstawie art. 226 WE, a także na wcześniejsze pisma Komisji, wzywające do udzielenia informacji odnośnie do przepisów dotyczących uznawania doświadczenia zawodowego w sektorze publicznym zdobytego w innym państwie członkowskim.

Przepisy wspólnotowe znajdujące zastosowanie w sprawie

3. Artykuł 10 WE stanowi:

„Państwa członkowskie podejmują wszelkie właściwe środki ogólne lub szczególne w celu zapewnienia wykonania zobowiązań wynikających z niniejszego traktatu lub z działań instytucji Wspólnoty. Ułatwiają one Wspólnocie wypełnianie jej zadań.

Powstrzymują się one od podejmowania wszelkich środków, które mogłyby zagrozić urzeczywistnieniu celów niniejszego traktatu”.

4. Artykuł 39 WE zapewnia swobodę przepływu pracowników we Wspólnocie.

5. Artykuł 7 ust. 1 rozporządzenia stanowi:

„Pracownik, będący obywatelem państwa członkowskiego, nie może być na terytorium innego państwa członkowskiego ze względu na swą przynależność państwową traktowany odmiennie niż pracownicy krajowi pod względem warunków zatrudnienia i pracy, w szczególności warunków wynagrodzenia, [rozwiązania stosunku pracy] i, jeżeli [stanie się bezrobotny], [reintegracji zawodowej] lub ponownego zatrudnienia”.

Postępowanie poprzedzające wniesienie skargi

6. Komisja wyjaśnia, że otrzymała wiele skarg dotyczących odmowy uwzględnienia przez Włochy doświadczenia zawodowego lub stażu pracy uzyskanego w innym państwie członkowskim. Ta odmowa negatywnie wpłynęła na wynagrodzenie, grupę zaszeregowania lub perspektywy awansu skarżących.

7. Jednym z tych skarżących był włoski nauczyciel publicznej szkoły podstawowej, który przed przystąpieniem do konkursu otwartego dla służb publicznych we Włoszech pracował jako nauczyciel w ramach francuskiego systemu edukacji publicznej na podstawie umowy zawartej z Comitato d’assistenza scolastica italiana (zwanym dalej „COASCIT”). COASCIT to organizacja, która działa pod egidą włoskiego konsulatu. Jej rolą jest promocja kulturalnego i edukacyjnego wsparcia dla włoskich pracowników za granicą. Pismem z dnia 18 grudnia 2001 r. Komisja zwróciła się do Włoch o udzielenie wyjaśnień odnośnie do ich stanowiska w tej sprawy i o przedstawienie właściwych przepisów krajowych. Włochy nie udzieliły odpowiedzi pomimo monitu Komisji z dnia 25 marca 2002 r.

8. W dniu 12 sierpnia 2002 r. Komisja wystosowała pismo do Włoch, odnosząc się ponownie do tej skargi, jak również do dwóch innych. Uznała w nim podejście Włoch za sprzeczne z art. 39 WE i art. 7 ust. 1 rozporządzenia. Komisja ponownie zwróciła się o przedstawienie informacji na temat właściwych przepisów. I znów odpowiedzi nie udzielono.

9. Komisja w rezultacie postanowiła wszcząć postępowanie poprzedzające wniesienie skargi, przewidziane w art. 226 ust. 1 WE. Zatem w wezwaniu do usunięcia uchybienia z dnia 19 grudnia 2002 r. Komisja ponownie wyjaśniła, dlaczego uważa, że Włochy naruszyły art. 39 WE i art. 7 ust. 1 rozporządzenia, i zwróciła się o przedstawienie uwag. Włochy po raz kolejny nie udzieliły odpowiedzi.

10. W dniu 15 maja 2003 r. Komisja przedstawiła Włochom uzasadnioną opinię, w której wyjaśniła, że otrzymała wiele skarg, wspomniała szczególny przypadek nauczyciela, który pracował dla COASCIT i odniosła się do orzecznictwa Trybunału( ). Komisja stwierdziła, że Włochy naruszyły art. 39 WE i art. 7 ust. 1 rozporządzenia. Dodała, że nieudzielenie przez Włochy odpowiedzi na wcześniejsze pisma i wezwanie do usunięcia uchybienia z naruszeniem art. 10 WE utrudniło Komisji wypełnianie jej zadań. Komisja wezwała Włochy do przyjęcia środków niezbędnych do zastosowania się do opinii w terminie dwóch miesięcy.

11. W dniu 13 października 2003 r. Włochy zwróciły się o przedłużenie terminu na udzielenie odpowiedzi na uzasadnioną opinię o jeden miesiąc. W końcu odpowiedziały pismem z dnia 3 lutego 2004 r., załączając notę ministerstwa spraw zagranicznych z dnia 3 grudnia 2003 r. Nagłówek (pięciolinijkowej) noty informował, że dotyczy ona charakteru prawnego COASCIT. W istocie ta nota była po prostu notą przewodnią innej noty ministerstwa spraw zagranicznych z dnia 20 listopada 2003 r., która również informowała, że dotyczy charakteru prawnego COASCIT. Do tej noty załączono 44 strony załączników bez wyraźnego ładu. Obejmowały one i) pięć teleksów z lat 1982, 1986, 1991 i 2003 oraz ii) 11 plików przepisów, sprawozdań z orzecznictwa oraz opinii Consiglio di Stato, a także okólników administracyjnych. Wszystkie załączniki wydawały się rzeczywiście dotyczyć COASCIT i podobnych podmiotów w taki lub inny sposób, chociaż ich znaczenia nie wyjaśniono ani w piśmie z dnia 3 lutego 2004 r., ani w nocie z dnia 20 listopada 2003 r.

12. Odpowiedź Włoch z dnia 3 lutego 2004 r. nie zadowoliła Komisji, która w konsekwencji wniosła niniejszą skargę.

Artykuł 39 WE i art. 7 ust. 1 rozporządzenia

Zakres skargi

13. Komisja podnosi w swojej skardze, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem( ) państwa członkowskie przy ustalaniu wysokości wynagrodzenia muszą uwzględniać doświadczenie zawodowe i staż pracy zdobyte w służbie cywilnej innego państwa członkowskiego. Na tej podstawie zasada równego traktowania pracowników wspólnotowych, zapisana w art. 39 WE i w art. 7 ust. 1 rozporządzenia, wymaga, aby okresy zatrudnienia w porównywalnym obszarze działalności w innym państwie członkowskim były uwzględniane przez włoską administrację w celu określenia przywilejów zawodowych, takich jak wynagrodzenie, grupa zaszeregowania i perspektywy awansu, w taki sam sposób jak doświadczenie zdobyte we włoskiej służbie cywilnej.

14. W swojej ostatecznej odpowiedzi na uzasadnioną opinię Komisji oraz w odpowiedzi na skargę wniesioną do Trybunału Włochy skupiają się prawie wyłącznie na statusie prawnym COASCIT. W tym celu odnoszą się w odpowiedzi na skargę do wielu przepisów prawnych, wyroków itp.( ). Tylko jeden z nich znajdował się wśród licznych załączników do odpowiedzi na uzasadnioną opinię. Żadnego nie dołączono do odpowiedzi na skargę. Zasadniczo Włochy podnoszą, że skoro osoba skarżąca w sprawie COASCIT została zatrudniona przez COASCIT we francuskiej szkole publicznej przed przystąpieniem do ogólnego konkursu umożliwiającego nauczanie we francuskim systemie publicznym, a nie po nim, jej doświadczenie nie było równoważne doświadczeniu uzyskanemu we włoskiej szkole publicznej, którego nie mogłaby zdobyć, nie będąc laureatem konkursu otwartego. Zatem zasada niedyskryminacji nie wymaga od Włoch uwzględnienia doświadczenia osoby skarżącej przy ustalaniu wysokości jej wynagrodzenia, stażu pracy lub perspektyw awansu po tym, jak została laureatem otwartego konkursu umożliwiającego nauczanie we włoskim systemie publicznym.

15. W swojej replice Komisja podniosła, że Włochy nadal odnosiły się wyłącznie do indywidualnego przypadku dotyczącego COASCIT. Po przedstawieniu wielu uwag w tej sprawie, Komisja podkreśliła na koniec ogólny charakter swojej skargi.

16. To przypomnienie sprowokowało dalszą lawinę odesłań do przepisów prawnych ze strony Włoch w duplice( ). Znowu na poparcie tych odesłań nie załączono tekstów prawnych ani memorandów wyjaśniających.

17. Następnie Włochy przekazały Trybunałowi plik liczący ponad 100 stron różnych dokumentów, zawierający niektóre, ale nie wszystkie powyższe dokumenty, a także dwa wyroki( ) i dwa dekrety z mocą ustawy( ) niewymienione w żadnym z pism. Nie udzielono wyjaśnień, jakie znaczenie dla sprawy przedstawiają te teksty.

18. W odniesieniu do szerszego zakresu skargi Komisji Włochy wyjaśniają, że nie istnieją we Włoszech ogólne przepisy prawne o uznawaniu doświadczenia zawodowego, a jedynie przepisy szczególne dotyczące różnych obszarów służby cywilnej. Włochy odnoszą się do obszaru edukacji, powołując się na przepisy, które traktują na równi Włochów i innych obywateli Wspólnoty: w obu przypadkach wcześniejsze doświadczenie zawodowe uwzględnia się tylko wtedy, jeśli zostało zdobyte w sektorze publicznym.

19. Podczas rozprawy Komisja potwierdziła ogólny zakres swojej skargi i odniosła się do sześciu indywidualnych przypadków, o których była poinformowana na tym etapie( ). Wszystkie te przypadki dotyczyły osób, które były zatrudnione w sektorze publicznym w państwie członkowskim innym niż Włochy przed zatrudnieniem we włoskiej służbie cywilnej. Wszystkie te osoby skarżyły się, że włoskie władze odmówiły uwzględnienia poprzedniego zatrudnienia przy ustalaniu wysokości wynagrodzenia, długości stażu pracy lub określaniu perspektyw awansu. Tylko w jednym z tych przypadków osoba skarżąca została obsadzona na poprzednim stanowisku za pośrednictwem COASCIT lub podobnego stowarzyszenia.

20. W tym kontekście nie wydaje mi się celowe szczegółowe badanie charakteru prawnego COASCIT i podobnych organów. Wiadome jest, że osoba, o którą chodzi, w jednym przypadku dotyczącym COASCIT pracowała w szkole publicznej we Francji. Jak wyjaśnię poniżej, to właśnie jest według mnie czynnikiem decydującym, a nie szczególne okoliczności, które doprowadziły do tego zatrudnienia.

Istota sprawy

21. Zwykle w sprawach o uchybienie zobowiązaniom zainteresowane państwa członkowskie przedstawiają Trybunałowi wyczerpujące informacje na temat przepisów prawnych mających zastosowanie. W niniejszej sprawie sytuacja we Włoszech nie jest całkiem jasna nawet po przeprowadzeniu rozprawy.

22. Włochy twierdzą, że nie są zobowiązane uznawać wcześniejszego doświadczenia zawodowego zdobytego w sektorze publicznym innego państwa członkowskiego na podstawie umowy z podmiotem takim jak COASCIT. Natomiast jeśli chodzi o doświadczenie zawodowe osób bezpośrednio zatrudnionych w sektorze publicznym innego państwa członkowskiego w wyniku przeprowadzenia rekrutacji zgodnie z lokalnymi przepisami o rekrutacji w sektorze publicznym, to sytuacja prawna nie jest całkiem jasna. Z jednej strony, Włochy oświadczyły podczas rozprawy, że zgodnie z ustawą uchwaloną w 2004 r.( ) takie osoby nie byłyby już traktowane odmiennie (co samo w sobie wydaje się potwierdzać, że poprzednio były tak traktowane). Z drugiej strony, wcześniejsze oświadczenie (również podczas rozprawy), że „nie odrzucają a priori możliwości uwzględnienia zatrudnienia” we Francji, jest mało zachęcające.

23. Jest to wyraźnie niezadowalające, że Trybunał na tym etapie postępowania pozostaje tak źle poinformowany. Tym niemniej uważam, że możliwe jest sformułowanie wniosków w tej sprawie. Myślę, iż można założyć, że istota stanowiska Włoch jest następująca: nie stanowi dyskryminacji uzależnienie przez państwo członkowskie A uznania wcześniejszego doświadczenia w sektorze publicznym państwa członkowskiego B od warunku, aby zainteresowana osoba była tam zatrudniona po tym, jak została laureatem otwartego konkursu w państwie członkowskim B, a fortiori gdy państwo członkowskie A (jak zdaje się być w przypadku Włoch) nie uznaje doświadczenia zdobytego we własnym sektorze publicznym, zanim dana osoba nie zostanie laureatem otwartego konkursu kwalifikującego ją do pracy w tym sektorze.

24. Z utrwalonej linii orzecznictwa wynika, że art. 39 WE (a więc też art. 7 ust. 1 rozporządzenia) zakazuje nie tylko jawnej dyskryminacji ze względu na przynależność państwową, ale również wszelkich ukrytych form dyskryminacji, które przy zastosowaniu innych kryteriów rozróżniających prowadzą w rzeczywistości do tego samego skutku. Przepis prawa krajowego należy uznać za pośrednio dyskryminujący, jeśli ze swej istoty może wywołać skutki raczej względem pracowników migracyjnych niż pracowników krajowych (w taki sposób, że w konsekwencji istnieje ryzyko, że ci pierwsi znajdą się w szczególnie niekorzystnej sytuacji) i jeśli nie jest uzasadniony obiektywnymi przesłankami niezależnymi od przynależności państwowej zainteresowanych pracowników i proporcjonalnymi do uzasadnionego celu realizowanego przez prawo krajowe( ).

25. Odmowa jednego państwa członkowskiego uznania zatrudnienia w sektorze publicznym innego państwa członkowskiego wyraźnie może wywołać skutki raczej względem pracowników migracyjnych niż pracowników krajowych. Pozostaje zatem jedynie pytanie, czy jest ona uzasadniona.

26. Chociaż Włochy nie podnoszą tej kwestii wyraźnie jako uzasadnienia (gdyż nie przyznają, nawet alternatywnie, że uchybiły swoim zobowiązania), to podkreślają szczególną wagę zapewnienia, by wcześniejsze doświadczenie w sektorze publicznym innego państwa członkowskiego było uznane jedynie wtedy, gdy zatrudnienie danej osoby miało miejsce po tym, jak została ona laureatem otwartego konkursu. Z tego powodu Włochy odmawiają uwzględnienia doświadczenia zdobytego w pracy wykonywanej na podstawie umowy z COASCIT, stwierdzając podczas rozprawy, że takie doświadczenie nie może być zrównane z nauczaniem w szkole publicznej, ponieważ kryteria selekcji są prawdopodobnie mniej rygorystyczne. Włochy sformułowały ten pogląd w sposób bardzo ogólny i nie przedstawiły wiele wyjaśnień, dlaczego to jest lub powinno być uważane za wystarczająco ważne dla spełnienia kryteriów, które właśnie omówiłam, lub dlaczego nieuznanie w ogóle takiego okresu zatrudnienia powinno jednak stanowić proporcjonalną reakcję.

27. Nie uważam, by ten czynnik stanowił możliwe do przyjęcia uzasadnienie dyskryminacji.

28. Ogólnie rzecz biorąc, nie wszystkie państwa członkowskie prowadzą rekrutacje na wszystkie stanowiska w sektorze publicznym w drodze otwartego konkursu. Dyskryminacji w tym kontekście można uniknąć tylko wtedy, jeśli należycie uwzględni się okresy zatrudnienia osoby zatrudnionej w sektorze publicznym innych państw członkowskich zgodnie z lokalnymi wymogami (jakiekolwiek by one nie były).

29. Ściśle mówiąc, nawet wtedy, gdy (jak zapewne jest w przypadku COASCIT) osoba jest zatrudniona w służbie publicznej innego państwa członkowskiego zgodnie z wymogami, które różnią się od wymogów, które miałyby w innym razie zastosowanie (na przykład, na podstawie umowy z podmiotem zewnętrznym zamiast przystąpienia do otwartego konkursu), całkowita odmowa jakiegokolwiek uwzględnienia takiego doświadczenia zawodowego może jedynie oznaczać, że Włochy uważają, iż doświadczenie zdobyte w sektorze publicznym innego państwa członkowskiego przed przystąpieniem do konkursu otwartego umożliwiającego podjęcie zatrudnienia we włoskim sektorze publicznym nie może mieć żadnej wartości dla następującego po nim zatrudnienia. Nie rozumiem, jak takie podejście mogłoby stanowić słuszne uzasadnienie dyskryminacyjnego traktowania.

30. W poprzednich przypadkach próby powoływania się przez państwa członkowskie na podobne różnice między ich „kulturą” a kulturą innych państw członkowskich zakończyły się niepowodzeniem.

31. I tak w wyroku w sprawie Österreichischer Gewerkschaftsbund( ) Trybunał badał, czy różnica traktowania przez Austrię poprzednich okresów zatrudnienia w służbie publicznej innego państwa członkowskiego może być uzasadniona nadrzędnymi względami interesu ogólnego. Austria twierdziła, że służby publiczne państw członkowskich nie były wzajemnie powiązane w takim stopniu, jak w przypadku austriackich władz lokalnych, i że miały bardzo odmienne cechy. Trybunał orzekł:

„[…] różnice istniejące pomiędzy służbą publiczną w Austrii a służbą publiczną w innych państwach członkowskich nie mogą uzasadniać różnicy w warunkach uwzględniania wcześniejszych okresów służby. W szczególności takie różnice nie mogą wyjaśniać, dlaczego okresy przepracowane w innym państwie członkowskim niż Austria powinny mieć szczególne znaczenie dla przydzielenia zadań zainteresowanej osobie, chociaż takiego warunku nie stosuje się w odniesieniu do okresów zatrudnienia przepracowanych w Austrii”( ).

32. Podobnie w wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji( ) Trybunał orzekł, że uznanie przez państwo członkowskie za trudne do ustalenia w praktyce, czy stanowisko zajmowane w innym państwie członkowskim jest równoważne stanowisku w krajowej służbie cywilnej, uwzględnionemu dla celów siatki płac, grupy zaszeregowania oraz przyznania dodatku za staż pracy, nie może w żadnym razie uzasadniać odmowy takiego uwzględnienia. Do zainteresowanego państwa członkowskiego należy przeprowadzenie tego porównania( ).

33. Wreszcie w sprawie C‑278/03 Komisja przeciwko Włochom( ) Komisja podniosła zarzut dyskryminacji w warunkach dostępu do włoskiej służby publicznej, w tym przypadku zatrudnienia w szkołach publicznych. W odniesieniu do rekrutacji dokonywanej ze stałych list konkursowych rząd włoski nie zaprzeczał istnieniu różnicy w traktowaniu w zależności od tego, czy zawód nauczyciela był wykonywany we Włoszech, czy też w innym państwie członkowskim. Rząd ten twierdził jednakże, że taka różnica była uzasadniona, ponieważ nauka za granicą była prowadzona na podstawie tekstów, programów i treści odmiennych od przewidzianych we Włoszech i wobec tego nie spełniała wymogu „specyficzności” wymaganego prawem włoskim, uprawniającego do przyznania dodatkowych punktów w ramach procedury rekrutacji( ).

34. Trybunał orzekł, że „bezwzględna odmowa uwzględnienia doświadczenia uzyskanego dzięki wykonywaniu zawodu nauczyciela w innych państwach członkowskich, oparta na istnieniu różnic w programach nauczania w tych państwach, nie jest uzasadniona. Nie można bowiem zaprzeczyć, że szczególne doświadczenie w zawodzie nauczyciela, takie jak wymagane przez regulację włoską […], może być również uzyskane w innych państwach członkowskich”( ).

35. Nie widzę powodu, dla którego takie samo podejście nie miałoby być zastosowane do bezwzględnej odmowy Włoch uwzględnienia doświadczenia zdobytego podczas pracy w sektorze publicznym innych państw członkowskich przez osobę, która nie była laureatem konkursu otwartego kwalifikującego ją do pracy w tym sektorze.

36. Wniosek jest oczywiście taki, że państwo członkowskie, które jest w stanie wykazać, że rzeczywiście istnieją zasadnicze różnice pomiędzy pozornie równoważnym doświadczeniem zdobytym w sektorze publicznym innego państwa członkowskiego – czy to dlatego, że zainteresowana osoba nie została bezpośrednio zatrudniona w tym sektorze, czy nie była laureatem konkursu otwartego, czy z jakiegokolwiek innego powodu – ma prawo uwzględnić takie doświadczenie w proporcjonalnie mniejszym stopniu przy ustalaniu wysokości wynagrodzenia, określaniu grupy zaszeregowania czy perspektyw awansu( ).

37. To powiedziawszy, nie wydaje się, aby Włochy przyjęły takie podejście. Ponadto nie przedstawiono żadnego innego uzasadnienia.

38. W rezultacie uważam, że należy uwzględnić żądania Komisji w niniejszej sprawie.

Artykuł 10 WE

39. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, o ile w ramach postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego na podstawie art. 226 WE na Komisji spoczywa obowiązek przedstawienia Trybunałowi informacji niezbędnych do zbadania, czy wspomniane uchybienie miało miejsce, to na państwach członkowskich ciąży obowiązek, na podstawie art. 10 WE, ułatwienia Komisji wypełniania jej zadań. Te zadania, zgodnie z art. 211 WE, polegają w szczególności na czuwaniu nad stosowaniem postanowień traktatu WE, jak również środków przyjętych przez instytucje na jego podstawie. Informacja, którą państwa członkowskie zobowiązane są przedstawić Komisji, powinna być jasna i precyzyjna. Musi ona wskazywać jednoznacznie te przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne, które zdaniem państwa członkowskiego wypełniają nałożone w prawie wspólnotowym obowiązki. W braku tej informacji Komisja nie może stwierdzić, czy państwo członkowskie w rzeczywistości osiągnęło pełną zgodność z prawem wspólnotowym. Uchybienie temu zobowiązaniu przez państwo członkowskie, niezależnie od tego, czy informacja w ogóle nie została przedstawiona, czy przedstawiono ją w sposób niewystarczająco jasny i precyzyjny, może stanowić samodzielną podstawę do wszczęcia postępowania na podstawie art. 226 WE, mającego na celu stwierdzenie tego uchybienia( ).

40. Wcześniej w niniejszej opinii przedstawiłam historię (prawie zupełnie jednostronnej) korespondencji pomiędzy Komisją a Włochami, prowadzącą do niniejszego postępowania, a następnie jego przebieg przed Trybunałem( ). Raczej trudno przewidzieć okoliczności, w jakich brak właściwej współpracy ze strony państwa członkowskiego mógłby być wyraźniej wykazany. Jestem zatem przekonana, że żądanie Komisji w odniesieniu do art. 10 WE jest zasadne( ).

Wnioski

41. W rezultacie jestem zdania, że Trybunał powinien orzec w sposób następujący:

1) Nie uwzględniając doświadczenia zawodowego i stażu pracy zdobytego podczas pracy w sektorze publicznym innego państwa członkowskiego przez osobę następnie zatrudnioną we włoskim sektorze publicznym, Republika Włoska uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 39 WE i art. 7 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1612/68 w sprawie swobodnego przepływu pracowników wewnątrz Wspólnoty.

2) Uporczywie uchylając się od współpracy z Komisją, zarówno podczas postępowania przed wniesieniem skargi, jak i podczas postępowania na mocy art. 226 WE, Republika Włoska uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 10 WE.

3) Republika Włoska zostaje obciążona kosztami postępowania w całości.