Keywords

Summary



Keywords

1. Skarga o stwierdzenie nieważności – Skarga państw członkowskich – Skarga na decyzję Komisji stwierdzającą niezgodność pomocy ze wspólnym rynkiem – Dopuszczalność nieuzależniona od wykazania interesu prawnego

2. Skarga o stwierdzenie nieważności – Osoby fizyczne lub prawne – Interes prawny – Decyzja Komisji stwierdzająca niezgodność pomocy ze wspólnym rynkiem

3. Pomoc przyznawana przez państwa – Pojęcie – Oświadczenia publiczne złożone przez członka rządu państwa członkowskiego wyrażające wolę tego ostatniego podjęcia odpowiednich działań mających na celu rozwiązanie trudności finansowych danego przedsiębiorstwa – Korzyść przyznana bez transferu zasobów publicznych – Wyłączenie – Projekt przyznania przedsiębiorstwu linii kredytowej

(art. 87 ust. 1 WE)

4. Pomoc przyznawana przez państwa – Pojęcie – Przypisane państwu przyznanie korzyści przy użyciu zasobów państwowych – Oświadczenia publiczne złożone przez członka rządu państwa członkowskiego wyrażające wolę tego ostatniego podjęcia odpowiednich działań mających na celu rozwiązanie trudności finansowych danego przedsiębiorstwa – Korzyść przyznana bez transferu zasobów publicznych – Wyłączenie

(art. 87 ust. 1 WE)

5. Pomoc przyznawana przez państwa – Decyzja Komisji – Kontrola sądowa

6. Akty instytucji – Uzasadnienie – Obowiązek – Zakres

(art. 253 WE)

Summary

1. Traktat WE wprowadza wyraźne rozróżnienie między prawem do skargi o stwierdzenie nieważności przysługującym z jednej strony instytucjom i państwom członkowskim, a z drugiej strony osobom fizycznym i prawnym, przy czym wszystkie państwa członkowskie mają prawo do zakwestionowania legalności decyzji Komisji w drodze skargi o stwierdzenie nieważności, a wykonywanie tego prawa nie jest uzależnione od wykazania interesu prawnego. Państwo członkowskie nie musi więc wykazywać, że zaskarżony przez nie akt Komisji wywołuje względem niego skutki prawne, aby jego skarga była dopuszczalna. Interes prawny dotyczy jedynie skarg wnoszonych przez osoby fizyczne lub prawne, a nie skarg instytucji lub państw członkowskich.

Ponadto pojęcie interesu prawnego nie może być mylone z pojęciem aktu zaskarżalnego, zgodnie z którym akt powinien mieć na celu wywołanie skutków prawnych, które mogą być niekorzystne, aby mógł być przedmiotem skargi o stwierdzenie nieważności, co należy określić, skupiając się na jego istocie.

Decyzja Komisji stwierdzająca niezgodność pomocy państwa ze wspólnym rynkiem wywołuje takie wiążące skutki prawne i stanowi zatem dla państwa członkowskiego akt zaskarżalny.

(por. pkt 118, 119)

2. Skarga o stwierdzenie nieważności wniesiona przez osobę fizyczną lub prawną jest dopuszczalna tylko wówczas, gdy skarżący ma istniejący i aktualny interes w stwierdzeniu nieważności zaskarżonego aktu. Interes ten zakłada, że samo stwierdzenie nieważności takiego aktu będzie miało skutki prawne lub, używając innego sformułowania, że w wyniku skargi osoba, która ją wniosła, uzyska jakąś korzyść. Dlatego też akt, który uwzględnia w pełni interesy tej osoby, z definicji nie stanowi dla niej aktu niekorzystnego, a zatem osoba ta nie ma interesu w żądaniu stwierdzenia jego nieważności.

Niemniej jednak, gdy chodzi o decyzję Komisji stwierdzającą niezgodność pomocy państwa ze wspólnym rynkiem, przedsiębiorstwo będące konkurentem beneficjenta pomocy ma istniejący i aktualny interes prawny w stwierdzeniu nieważności tej decyzji, jeżeli podnosi, że dane państwo podjęło dodatkowe środki pomocowe, które obejmują odrębne korzyści dla przedsiębiorstwa będącego beneficjentem pomocy i które jeszcze bardziej naruszają jego pozycję na rynku.

Istnienie bowiem pomocy i jej niezgodność ze wspólnym rynkiem nie wyklucza a priori istnienia innych środków pomocowych niezgodnych ze wspólnym rynkiem, które wprawdzie nie zostały wskazane w decyzji Komisji, jednak były też objęte postępowaniem administracyjnym zakończonym wydaniem rzeczonej decyzji, i które mogą ponadto wpłynąć w istotny sposób na pozycję rynkową niektórych konkurentów beneficjenta pomocy.

W dodatku, jeśli skarżący podnosi, iż zaskarżony akt – choćby był dla niego w części korzystny – nie chroni jego sytuacji prawnej w adekwatny sposób, należy stwierdzić, że ma on interes prawny w zweryfikowaniu przez sąd zgodności tej decyzji z prawem.

(por. pkt 116, 127, 128, 130, 131)

3. Aby można było uznać środek za pomoc państwa w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE, w szczególności po pierwsze winien on implikować korzyść, która może przybrać różne formy („w jakiejkolwiek formie”), a po drugie owa korzyść powinna wynikać w sposób bezpośredni lub pośredni z zasobów publicznych (przyznana „przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych”). Pojęcie korzyści oznacza, iż interwencja państwa musi prowadzić do poprawy sytuacji ekonomicznej lub finansowej, a nawet do wzbogacenia beneficjenta, na przykład poprzez zmniejszenie obciążeń, jakim zazwyczaj podlega jego budżet.

Jeśli chodzi o wpływ oświadczeń publicznych złożonych przez członka rządu państwa członkowskiego wyrażających wolę tego ostatniego podjęcia odpowiednich działań mających na celu rozwiązanie trudności finansowych danego przedsiębiorstwa, należy stwierdzić, że te oświadczenia przysparzają znacznej korzyści rzeczonemu przedsiębiorstwu, ponieważ pozwalają na odzyskanie zaufania rynków finansowych, czynią możliwym, łatwiejszym i mniej kosztownym jego dostęp do nowych kredytów niezbędnych do refinansowania jego długów krótkoterminowych i ostatecznie przyczyniają się do ustabilizowania jego bardzo słabej sytuacji finansowej. Deklaracje te mogą bowiem wpłynąć w decydujący sposób na reakcję agencji ratingowych i przyczynić się w ten sposób do poprawy wizerunku przedsiębiorstwa w oczach inwestorów i wierzycieli, jak również posiadać rozstrzygające znaczenia dla zachowania uczestników rynków finansowych biorących później udział w refinansowaniu przedsiębiorstwa, o którym mowa.

Ponadto na podstawie zasad dotyczących przyznawania kredytów i refinansowania na rynkach kapitałowych, poziom ratingu przedsiębiorstwa, a zatem ryzyka niewykonania zobowiązań związanego z przyznawanymi mu kredytami ma decydujące znaczenie, by określić koszt refinansowania, jaki to przedsiębiorstwo musi ponieść w szczególności pod względem wymagalnych odsetek w wypadku emisji nowych obligacji. Wynika stąd, że im mniejsze jest to ryzyko niewykonania zobowiązań, tym łatwiejsze i mniej kosztowne jest refinansowanie omawianych kredytów na rynkach kapitałowych. Innymi słowy, wszelki pozytywny wpływ na rating przedsiębiorstwa – choćby dzięki publicznym oświadczeniom, które mogą wzbudzić lub wzmocnić zaufanie inwestorów – oddziałuje natychmiast na poziom kosztów, jakie owo przedsiębiorstwo musi ponieść, by się refinansować na rynkach kapitałowych.

W dodatku, aby można było uznać środek za pomoc państwa, Komisja jest zobowiązana wykazać na podstawie obiektywnych elementów, iż wszystkie przesłanki pojęcia pomocy w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE, w tym istnienie korzyści, są kumulatywnie spełnione, mając na względzie ekonomiczne skutki rozpatrywanego środka.

Jeżeli chodzi o jednostronną ofertę przyznania przedsiębiorstwu przez państwo linii kredytowej w określonej wysokości, która nigdy nie została wykonana, Komisja nie może domniemywać jedynie na tej podstawie, że ta oferta wywołuje korzystne dla beneficjenta skutki ekonomiczne, nie uwzględniając jednak warunków dotyczących wykonania omawianej umowy kredytowej, a w szczególności warunków związanych z udzieleniem i zwrotem rzeczonego kredytu, tym bardziej gdy beneficjent nie przyjął tej oferty, lecz poprzestał na refinansowaniu na warunkach obowiązujących na rynku. Gdyby było inaczej, nawet umowa kredytowa zawierająca warunki niekorzystne z obiektywnego punktu widzenia, takie jak wyższe stopy odsetek i bardziej surowe warunki zwrotu niż warunki oferowane przez rynek, musiałaby zostać uznana za korzyść w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE z tego tylko powodu, że kredytodawca publiczny wyraził gotowość udostępnienia beneficjentowi pewnej kwoty.

(por. pkt 215, 231, 234, 237, 238, 253, 255)

4. Jedynie korzyści przyznane bezpośrednio lub pośrednio przy użyciu zasobów państwowych są uznawane za pomoc w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE. Wprowadzone w tym przepisie rozróżnienie pomiędzy „pomocą przyznawaną przez państwo członkowskie” i pomocą przyznawaną „przy użyciu zasobów państwowych” nie oznacza bowiem, że wszelka korzyść przyznana przez państwo stanowi pomoc, niezależnie od tego, czy jest ona finansowana ze środków państwowych czy też nie, lecz służy ono tylko temu, by w pojęciu tym zawrzeć zarówno korzyści bezpośrednio przyznane przez państwo, jak i te przyznane za pośrednictwem wyznaczonych albo utworzonych przez to państwo instytucji publicznych lub prywatnych.

W tym kontekście stosowanie kryterium inwestora prywatnego zakłada koniecznie, że środki przyjęte przez państwo na rzecz przedsiębiorstwa przysparzają korzyści wynikającej z zasobów państwowych.

Ponadto, jeśli chodzi o zakres kontroli sądowej, która ma zostać przeprowadzona, należy przypomnieć, że pojęcie pomocy jest pojęciem obiektywnym, w związku z czym zakwalifikowanie danego środka jako pomocy państwa, które zgodnie z traktatem należy zarówno do Komisji, jak i do sądu, nie może w zasadzie – poza szczególnymi okolicznościami wynikającymi zwłaszcza ze złożonego charakteru danej interwencji państwowej – uzasadniać przyznania Komisji szerokich uprawnień dyskrecjonalnych. Komisja może bowiem rzeczywiście korzystać z szerokich uprawnień dyskrecjonalnych dopiero przy stosowaniu art. 87 ust. 3 WE, który wymaga uwzględnienia przez Komisję – w ramach prowadzonego przez nią badania ewentualnej zgodności pewnych środków państwowych ze wspólnym rynkiem – złożonych ocen ekonomicznych, społecznych, regionalnych i sektorowych Pojęcie pomocy państwa określone w traktacie ma bowiem charakter prawny i powinno być interpretowane w oparciu o elementy obiektywne. Z tego powodu sąd powinien zasadniczo przeprowadzić pełną kontrolę w kwestii, czy dany środek wchodzi w zakres stosowania art. 87 ust. 1 WE, biorąc pod uwagę zarówno konkretne okoliczności rozpatrywanej przezeń sprawy, jak i techniczny lub złożony charakter ocen przeprowadzonych przez Komisję.

Z przeniesienia zasobów państwowych powinna wynikać korzyść. Ów wymóg istnienia związku między określoną korzyścią a zaangażowaniem zasobów państwowych zakłada zasadniczo, że wspomniana korzyść jest ściśle związana z odpowiadającym jej obciążeniem, jakiemu podlega budżet państwa, lub z powstaniem – na podstawie prawnie wiążących zobowiązań podjętych przez państwo – dostatecznie konkretnego ryzyka gospodarczego dla tego budżetu.

Jeśli chodzi o oświadczenia publiczne złożone przez członka rządu państwa członkowskiego wyrażające wolę tego ostatniego podjęcia odpowiednich działań mających na celu rozwiązanie trudności finansowych danego przedsiębiorstwa, konkretne, bezwarunkowe i nieodwołalne zaangażowanie zasobów publicznych przez państwo członkowskie w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE zakładałoby, że oświadczenia te określają wyraźnie albo dokładne kwoty podlegające zainwestowaniu, albo konkretne długi podlegające poręczeniu, albo przynajmniej określone z góry ramy finansowe, takie jak linia kredytowa do określonej kwoty, jak również warunki udzielenia planowanej pomocy.

Sam fakt, iż państwo członkowskie powołuje się na swą szczególną reputację z punktu widzenia rynków finansowych, nie wystarczy, by wykazać, że jego zasoby były narażone na takie ryzyko, które może być uważane za polegające na przeniesieniu zasobów państwowych w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE, które jest dostatecznie powiązane z korzyścią przysporzoną przedsiębiorstwu dzięki oświadczeniom publicznym złożonym przez członka rządu danego państwa. Nie wystarczy bowiem że zamiast angażować bezpośrednio lub pośrednio zasoby państwowe w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE, państwo członkowskie posługuje się szczególnymi regułami dotyczącymi funkcjonowania rynków finansowych, aby ustabilizować pozycję gospodarczą przedsiębiorstwa w krótkiej perspektywie czasowej, i to właśnie w celu spełnienia warunków dotyczących działalności gospodarczej i finansowych, niezbędnych do przyjęcia bardziej konkretnych środków wsparcia, które miały być później zastosowane.

(por. pkt 214, 217-219, 262, 280, 282, 297)

5. W ramach wspólnotowych postępowań dotyczących pomocy państwa ocena faktów i dowodów podlega w pełni swobodnemu uznaniu Sądu. Ponadto w tym kontekście kwestia, czy i w i w w jakim zakresie przepis prawa krajowego jest lub nie jest stosowany w danym przypadku, jest objęta oceną faktów dokonywaną przez sąd i podlega regułom dotyczącym postępowania dowodowego i rozkładu ciężaru dowodu.

(por. pkt 269)

6. Uzasadnienie, jakiego wymaga art. 253 WE, powinno być dostosowane do charakteru rozpatrywanego aktu i przedstawiać w sposób jasny i jednoznaczny rozumowanie instytucji, która wydała akt, pozwalając zainteresowanym poznać podstawy podjętej decyzji, a właściwemu sądowi – dokonać jej kontroli. Ponadto obowiązek uzasadnienia decyzji stanowi istotny wymóg formalny, który należy odróżnić od kwestii zasadności uzasadnienia odnoszącej się do materialnej legalności spornego aktu. Uzasadnienie decyzji polega bowiem na formalnym przedstawieniu podstaw, na jakich opiera się ta decyzja. W przypadku gdy owe podstawy są dotknięte błędami, błędy te stanowią wadę naruszającą materialną legalność decyzji, ale nie jej uzasadnienie, które może być wystarczające, nawet jeśli przedstawia niewłaściwe podstawy.

(por. pkt 315)