Keywords

Summary



Keywords

1. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Decyzja Komisji stwierdzająca naruszenie – Kontrola sądowa – Granice

(art. 81 ust. 1 WE, art. 230 WE; porozumienie EOG, art. 53 ust. 1)

2. Prawo wspólnotowe – Zasady – Prawa podstawowe – Domniemanie niewinności – Procedura z zakresu konkurencji – Stosowanie

(art. 6 ust. 2 UE; art. 81 ust. 1 WE; Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 47; porozumienie EOG, art. 53 ust. 1)

3. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Decyzja Komisji stwierdzająca naruszenie – Środek dowodowy – Posłużenie się zbiorem poszlak

(art. 81 ust. 1 WE; porozumienie EOG, art. 53 ust. 1)

4. Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Porozumienia między przedsiębiorstwami – Dowód naruszenia – Brak dowodów z dokumentów – Wpływ

(art. 81 ust. 1 WE; porozumienie EOG, art. 53 ust. 1)

5. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Decyzja Komisji stwierdzająca naruszenie – Ciężar udowodnienia naruszenia i czasu jego trwania spoczywający na Komisji

(art. 81 ust. 1 WE; porozumienie EOG, art. 53 ust. 1; komunikat Komisji 2002/C 45/03)

6. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Decyzja Komisji stwierdzająca naruszenie – Kontrola sądowa – Określenie dowodów wykorzystanych przez Komisję

(art. 81 ust. 1 WE; porozumienie EOG, art. 53 ust. 1; rozporządzenie Rady nr 1/2003)

7. Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Porozumienia między przedsiębiorstwami – Dowód naruszenia – Ocena mocy dowodowej poszczególnych dowodów – Przyznanie się przez przedsiębiorstwo do udziału w niezgodnych z prawem spotkaniach

(art. 81 ust. 1 WE)

8. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Metoda obliczania zdefiniowana przez wydane przez Komisję wytyczne – Obliczanie kwoty podstawowej grzywny – Uwzględnienie cech naruszenia traktowanego całościowo

(rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 2; komunikat Komisji 2006/C 210/02, pkt 22)

9. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Okoliczności łagodzące – Bierna rola przedsiębiorstwa lub pójście przez nie w ślad za liderem

(art. 81 WE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 2; komunikat Komisji 2006/C 210/02)

10. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Zakres swobodnego uznania przysługujący Komisji – Podwyższenie ogólnego wymiaru grzywien – Dopuszczalność

(art. 81 ust. 1 WE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23)

11. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Okoliczności łagodzące – Zachowanie odmienne od uzgodnionego w ramach kartelu – Ocena

(art. 81 WE, 82 WE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 3)

12. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Uprawnienia dyskrecjonalne Komisji – Kontrola sądowa – Stwierdzenie niezgodności z prawem – Konieczność orzeczenia przez Sąd w przedmiocie zmiany decyzji z tytułu jego nieograniczonego prawa orzekania

(art. 261 TFUE)

Summary

1. Jeśli chodzi o przeprowadzenie dowodu naruszenia art. 81 ust. 1 WE, na Komisji spoczywa obowiązek udowodnienia stwierdzonych przez nią naruszeń oraz przedstawienia dowodów pozwalających wykazać w sposób wymagany prawem występowanie okoliczności stanowiących naruszenie.

Ponadto sąd Unii w ramach skargi o stwierdzenie nieważności na podstawie art. 230 WE ma za zadanie jedynie kontrolę legalności zaskarżonego aktu.

Stąd rola sądu, który prowadzi postępowanie w przedmiocie skargi o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji stwierdzającej istnienie naruszenia reguł konkurencji i nakładającej grzywny na jej adresatów, polega na zbadaniu, czy dowody i inne kwestie podniesione przez Komisję w jej decyzji są wystarczające dla wykazania istnienia zarzucanego naruszenia.

(por. pkt 90–92)

2. Jeżeli sąd ma wątpliwości, to należy je rozpatrywać na korzyść przedsiębiorstw będących adresatami decyzji stwierdzającej naruszenie. Sąd nie może zatem dojść do wniosku, że Komisja wykazała istnienie danego naruszenia w sposób wymagany prawem, jeżeli ma jeszcze co do tego wątpliwości, w szczególności w ramach skargi o stwierdzenie nieważności decyzji nakładającej grzywnę.

W tej ostatniej sytuacji należy bowiem uwzględnić zasadę domniemania niewinności, wyrażoną w szczególności w art. 6 ust. 2 europejskiej Konwencji praw człowieka i podstawowych wolności, zaliczającą się do praw podstawowych, które zgodnie z orzecznictwem Trybunału, potwierdzonym ponadto przez preambułę Jednolitego aktu europejskiego i przez art. 6 ust. 2 UE oraz przez art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, podlegają ochronie w porządku prawnym Unii. Ze względu na charakter danych naruszeń oraz na charakter i surowość sankcji z nimi związanych, zasada domniemania niewinności ma zastosowanie w szczególności do postępowań w sprawie naruszenia obowiązujących przedsiębiorstwa reguł konkurencji, które mogą zakończyć się orzeczeniem grzywien lub okresowych kar pieniężnych.

(por. pkt 93, 94)

3. W dziedzinie konkurencji Komisja jest zobowiązana do dostarczenia dokładnych i spójnych dowodów na poparcie silnego przekonania, że naruszenie zostało popełnione.

Niemniej jednak nie każdy z dowodów dostarczonych przez Komisję musi koniecznie odpowiadać tym kryteriom w odniesieniu do każdego z elementu naruszenia. Wystarczy, żeby temu wymogowi odpowiadał zbiór poszlak, na których opiera się ta instytucja, oceniany globalnie.

Poza tym, biorąc pod uwagę fakt, że zakaz porozumień antykonkurencyjnych jest powszechnie znany, nie można wymagać od Komisji, by przedstawiła dokumenty poświadczające w wyraźny sposób nawiązanie kontaktu między zaangażowanymi podmiotami gospodarczymi. Fragmentaryczne i pojedyncze dane, którymi mogła dysponować Komisja, muszą w każdym razie móc być uzupełnione wnioskowaniem pozwalającym na odtworzenie istotnych okoliczności. O istnieniu praktyki lub antykonkurencyjnego porozumienia można wnioskować z pewnej liczby zbiegów okoliczności i poszlak, które razem wzięte, mogą w przypadku braku innego spójnego wyjaśnienia stanowić dowód naruszenia reguł konkurencji.

(por. pkt 95–97)

4. Jeśli chodzi o dowody, które mogą zostać przedstawione w celu wykazania naruszenia art. 81 WE i art. 53 Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG), w prawie Unii istotną rolę odgrywa zasada swobodnego doboru środków dowodowych.

W konsekwencji ewentualny brak dowodów z dokumentów ma wyłącznie znaczenie w ramach ogólnej oceny mocy dowodowej materiału dowodowego przedstawionego przez Komisję. Natomiast sam w sobie brak takich dowodów nie skutkuje tym, by dane przedsiębiorstwo mogło skutecznie podważyć twierdzenia Komisji, przedstawiając inne wyjaśnienie okoliczności faktycznych sporu. Możliwość ta istnieje jedynie wówczas, gdy dowody przedstawione przez Komisję nie pozwalają na wykazanie wystąpienia naruszenia w sposób jednoznaczny i bez konieczności dokonywania interpretacji.

Ponadto żaden przepis ani żadna ogólna zasada prawa Unii nie zakazuje Komisji wykorzystania przeciwko przedsiębiorstwu oświadczeń innych oskarżanych przedsiębiorstw, nawet jeżeli zostały one uzyskane przez Komisję w ramach składania przez te przedsiębiorstwa wniosków o skorzystanie z traktowania przewidzianego komunikatem w sprawie współpracy w celu uchylenia lub obniżenia kwoty grzywny w przypadkach karteli. Gdyby było inaczej, ciężar dowodu na okoliczność zachowań sprzecznych z art. 81 WE i art. 53 porozumienia EOG, który spoczywa na Komisji, byłby nie do uniesienia i nie do pogodzenia z misją nadzoru nad właściwym stosowaniem tych postanowień.

Jednakże oświadczenie przedsiębiorstwa, któremu zarzuca się udział w kartelu, a którego prawdziwość jest kwestionowana przez szereg innych przedsiębiorstw, którym zarzuca się udział w kartelu, nie może być uważane za stanowiące wystarczający dowód istnienia naruszenia popełnionego przez te ostatnie, jeżeli nie jest poparte innymi dowodami, przy czym wymagany stopień, w jakim musi być ono potwierdzone, może być niższy ze względu na wiarygodność rozpatrywanych oświadczeń. Taki warunek potwierdzenia oświadczenia jednego z przedsiębiorstw musi być przestrzegany również w sytuacji zakwestionowania tego oświadczenia przez inne przedsiębiorstwo, przeciwko któremu toczy się postępowanie.

(por. pkt 98–101, 206)

5. W dziedzinie konkurencji szczególnie wysoka moc dowodowa może zostać w szczególności przypisana tym spośród nich, które, po pierwsze, są wiarygodne, po drugie, są sporządzone w imieniu przedsiębiorstwa, po trzecie, pochodzą od osoby mającej zawodowy obowiązek działania w interesie tego przedsiębiorstwa, po czwarte, są sprzeczne z interesem oświadczającego, po piąte, pochodzą od bezpośredniego świadka opisywanych okoliczności, i po szóste, zostały złożone pisemnie, w sposób rozważny i po głębokim zastanowieniu.

Ponadto nawet jeśli należy zasadniczo wykazywać pewną nieufność w odniesieniu do dobrowolnych zeznań głównych uczestników niedozwolonego porozumienia ze względu na możliwość, że uczestnicy będą mieli tendencję do umniejszenia znaczenia swojego udziału w naruszeniu i wyolbrzymienia udziału pozostałych uczestników, faktem jest, że okoliczność wystąpienia o skorzystanie z traktowania przewidzianego w komunikacie w sprawie współpracy w celu uzyskania zwolnienia z grzywny lub zmniejszenia jej wysokości nie musi koniecznie stanowić zachęty do przedkładania nieprawdziwych dowodów dotyczących pozostałych uczestników, którym zarzuca się udział w kartelu. W istocie rzeczy jakakolwiek próba wprowadzenia Komisji w błąd mogłaby podać w wątpliwość szczerość wnioskodawcy, jak również kompletność współpracy, a tym samym wystawić na niebezpieczeństwo szansę skorzystania przez niego w pełni z komunikatu w sprawie współpracy. W tym względzie potencjalne konsekwencje przedstawienia Komisji nieprawdziwych dowodów są tym poważniejsze, że zakwestionowane oświadczenie przedsiębiorstwa musi zostać potwierdzone przez inne dowody. Okoliczność ta zwiększa bowiem ryzyko, że nieprawdziwe oświadczenia zostaną wykryte zarówno przez Komisję, jak również przez inne przedsiębiorstwa, którym zarzuca się udział w naruszeniu.

(por. pkt 104–106)

6. Postępowanie administracyjne na podstawie rozporządzenia nr 1/2003, które prowadzone jest przed Komisją, składa się z dwóch odrębnych i następujących po sobie etapów, z których każdy ma własną wewnętrzną logikę, to jest po pierwsze, ze wstępnego dochodzenia, a po drugie – z etapu kontradyktoryjnego. Etap wstępnego dochodzenia, w trakcie którego Komisja wykorzystuje uprawnienia dochodzeniowe przewidziane w rozporządzeniu nr 1/2003 i który rozciąga się aż do przedstawienia zarzutów, ma na celu umożliwienie Komisji zebrania wszystkich istotnych informacji potwierdzających – lub nie – istnienie naruszenia reguł konkurencji i zajęcie przez nią wstępnego stanowiska w przedmiocie kierunku oraz dalszego rozwoju postępowania. Etap kontradyktoryjny natomiast, odbywający się od przedstawienia zarzutów do wydania decyzji końcowej, musi umożliwiać Komisji ostateczne rozstrzygnięcie w przedmiocie zarzucanego naruszenia.

W ramach oceny dowodów i innych kwestii podniesionych przez Komisję w celu wykazania istnienia naruszenia reguł konkurencji badanie zmierzające do ustalenia przez Sąd tych dowodów może obejmować jedynie tę część uzasadnienia decyzji Komisji, w której przedstawia ona etap kontradyktoryjny postępowania administracyjnego. Dopiero bowiem po zgromadzeniu w ramach tego ostatniego etapu uwag zainteresowanego przedsiębiorstwa na temat pierwszego stanowiska przyjętego przez Komisję na zakończenie wstępnego etapu dochodzenia, przedstawionego w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów, Komisja może zdecydować o utrzymaniu lub nie tego pierwszego stanowiska i rozstrzygnąć ostatecznie w sprawie zarzucanego naruszenia.

W sytuacji gdy po uzyskaniu uwag przedsiębiorstwa dotyczących pisma w sprawie przedstawienia zarzutów Komisja w ocenie dowodów, jakimi dysponowała po zakończeniu wstępnego etapu dochodzenia w celu podjęcia decyzji w sprawie udziału tego przedsiębiorstwa w naruszeniu, sama podaje w wątpliwość ich moc dowodową, Sąd może wyłącznie wziąć pod uwagę tę ocenę Komisji.

(por. pkt 109, 110, 113)

7. Co się tyczy przyznania się przedsiębiorstwa do udziału w niezgodnym z prawem konkurencji spotkaniu, wyraźne lub dorozumiane uznanie okoliczności faktycznych lub prawnych przez przedsiębiorstwo w toku postępowania administracyjnego przed Komisją może stanowić dodatkowy dowód przy ocenie zasadności skargi sądowej.

Aby zatem uznać takie przyznanie się za wiarygodny dowód, należy na etapie oceny zasadności skargi sądowej zbadać, czy treść tego oświadczenia uzupełnia inne dowody zgromadzone przez Komisję.

(por. pkt 217, 218)

8. Choć waga naruszenia reguł konkurencji jest w pierwszej kolejności oceniana na podstawie cech własnych naruszenia, takich jak jego charakter, wielkość skumulowanej części rynku, jaką dysponują dane przedsiębiorstwa, zakres geograficzny naruszenia oraz fakt, czy naruszenie zostało wprowadzone w życie, czy też nie, to następnie ocena ta podlega dostosowaniu w zależności od okoliczności obciążających i łagodzących właściwych każdemu z przedsiębiorstw, które uczestniczyły w naruszeniu.

Tak więc pierwszy etap metody ustalania grzywien przez Komisję ma na celu określenie kwoty podstawowej grzywny podlegającej nałożeniu na każde z zaangażowanych w kartel przedsiębiorstw poprzez zastosowanie do zrealizowanej przez każde z nich wartości sprzedaży towarów lub usług na danym rynku geograficznym, na którym funkcjonował kartel, pierwszego mnożnika odzwierciedlającego wagę naruszenia lub drugiego mnożnika służącego odwiedzeniu przedsiębiorstw od ponownego zaangażowania się w zachowania niezgodne z prawem. Jednak, jak wynika z wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 23 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1/2003, oba współczynniki, o których mowa powyżej, są określane w świetle czynników odzwierciedlających cechy własne naruszenia traktowanego całościowo, tzn. w zakresie, w jakim naruszenie łączy w sobie wszystkie zachowania antykonkurencyjne wszystkich jego uczestników.

Dlatego przy ustalaniu wysokości tych mnożników nie można uwzględniać szczególnych cech związanych z naruszeniem popełnianym przez każdego z uczestników indywidualnie. Za przyjęciem tego wniosku przemawia dodatkowo sam przedmiot drugiego etapu metody ustalania grzywien, który ma właśnie na celu uwzględnienie okoliczności obciążających lub łagodzących, charakteryzujących w indywidualny sposób antykonkurencyjne zachowanie każdego z uczestników danego naruszenia.

W konsekwencji czynniki wymienione w pkt 22 wytycznych zarówno w celu określenia mnożnika „wagi naruszenia” (pkt 21 wytycznych z 2006 r.), jak i mnożnika „opłaty wstępnej” (pkt 25 wytycznych z 2006 r.) mają wszystkie na celu ocenę naruszenia obowiązujących w prawie Unii reguł konkurencji jako całości. W szczególności z wytycznych nie wynika, by Komisja musiała brać pod uwagę tak charakteryzujące uczestnika naruszenia reguł konkurencji okoliczności jak mała częstotliwość udziału przedsiębiorstwa w kontaktach antykonkurencyjnych czy nieprzystąpienie do realizacji zawartych porozumień na tak wczesnym etapie metody ustalania grzywien. Tego rodzaju cechy szczególne są bowiem brane pod uwagę przez Komisję na drugim etapie tej metody jako okoliczności obciążające lub łagodzące właściwe dla każdego z przedsiębiorstw uczestniczących w naruszeniu.

(por. pkt 264–267, 273)

9. Punkty 28 i 29 wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 23 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1/2003 przewidują dostosowanie podstawowej kwoty grzywny w zależności od pewnych okoliczności obciążających i łagodzących, właściwych każdemu z zainteresowanych przedsiębiorstw. W szczególności pkt 29 wytycznych przewiduje otwarty wykaz okoliczności łagodzących, które mogą prowadzić, pod pewnymi warunkami, do obniżenia podstawowej kwoty grzywny. Trzeba przyznać, że wykaz ten nie wskazuje jako okoliczności łagodzącej, która może być uwzględniona, biernej roli przedsiębiorstwa. Ponieważ jednak wykaz zamieszczony w pkt 29 wytycznych nie jest wyczerpujący, taki przypadek nie może co do zasady zostać wykluczony jako okoliczność, która może prowadzić do zmniejszenia kwoty podstawowej grzywny.

Bierna rola przedsiębiorstw a w realizacji naruszenia zakłada przyjęcie przez dane przedsiębiorstwo „niezaangażowanej postawy”, czyli brak aktywnego udziału w przygotowywaniu porozumienia lub porozumień antykonkurencyjnych.

Wśród okoliczności, które mogą wskazywać na bierną rolę przedsiębiorstwa w kartelu, można wziąć pod uwagę znacznie rzadsze, w porównaniu ze zwykłymi uczestnikami kartelu, uczestnictwo w spotkaniach, jak również późne wejście na rynek będący przedmiotem naruszenia, niezależnie od długości okresu jego uczestnictwa w tym naruszeniu lub też złożenie wyraźnych oświadczeń w tym zakresie przez przedstawicieli przedsiębiorstw trzecich uczestniczących w naruszeniu.

(por. pkt 279–281, 284, 285)

10. Komisja dysponuje zakresem swobodnego uznania w ustalaniu kwoty grzywien w celu zmiany postępowania przedsiębiorstw na bardziej zgodne z regułami konkurencji. Fakt, że Komisja nakładała w przeszłości za popełnienie pewnych typów naruszeń grzywny w określonej wysokości, nie pozbawia jej możliwości podniesienia tego poziomu w granicach wyznaczonych w rozporządzeniu nr 1/2003, jeśli jest to konieczne do zapewnienia realizacji polityki w dziedzinie konkurencji. Natomiast skuteczne wdrażanie reguł konkurencji wymaga, aby Komisja mogła w dowolnej chwili dostosować poziom grzywien do potrzeb tej polityki.

(por. pkt 293)

11. Okoliczność, że dane przedsiębiorstwo, którego uczestnictwo w uzgodnieniach cenowych z jego konkurentami zostało wykazane, nie zachowywało się na danym rynku według ustaleń poczynionych z konkurentami, niekoniecznie musi być uwzględniona jako okoliczność łagodząca przy obliczaniu kwoty grzywny. Przedsiębiorstwo, które – mimo uzgodnień z konkurentami – stosuje na rynku politykę mniej lub bardziej niezależną, może bowiem po prostu próbować wykorzystywać kartel dla swoich celów.

(por. pkt 297)

12. Fakt, że rozpoznanie zarzutów podniesionych przez przedsiębiorstwo na okoliczność niezgodności z prawem decyzji Komisji nakładającej grzywnę za naruszenie obowiązujących w prawie Unii reguł konkurencji ujawniło sprzeczność z prawem, nie zwalnia Sądu z obowiązku zbadania, czy powinien on, w zależności od skutków takiej niezgodności z prawem oraz korzystając ze swego nieograniczonego prawa do orzekania, zmienić zaskarżoną decyzję.

(por. pkt 306)