Sprawy połączone T‑425/04 RENV i T‑444/04 RENV

Republika Francuska

i

Orange

przeciwko

Komisji Europejskiej

„Pomoc państwa — Środki finansowe na rzecz France Télécom — Oferta pożyczki akcjonariusza — Oświadczenia publiczne państwa francuskiego — Decyzja uznająca pomoc za niezgodną ze wspólnym rynkiem — Brak rozszerzenia formalnego postępowania wyjaśniającego — Prawo do obrony — Kryterium rozważnego inwestora prywatnego — Zwykłe warunki rynkowe — Naruszenia prawa — Oczywiste błędy w ocenie”

Streszczenie – wyrok Sądu (szósta izba w składzie powiększonym) z dnia 2 lipca 2015 r.

Pomoc przyznawana przez państwa – Postępowanie administracyjne – Obowiązek wezwania przez Komisję zainteresowanych do przedstawienia uwag – Wyłączenie zainteresowanych z korzystania z prawa do obrony – Uprawnienie beneficjenta pomocy do wzięcia w odpowiednim zakresie udziału w postępowaniu – Granice

Zobacz tekst orzeczenia. (por. pkt 116–119)

Decyzja Komisji o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego wobec środka mogącego stanowić pomoc państwa z jednej strony zawiera podstawowe dane pozwalające państwu członkowskiemu i zainteresowanemu przedsiębiorstwu na powzięcie wystarczającej wiedzy na temat zasadniczych ram postępowania, a także rozumowania, które doprowadziło Komisję do uznania, że rozpatrywane środki mogą stanowić pomoc niezgodną z rynkiem wewnętrznym, oraz na skuteczne przedstawienie uwag w trakcie formalnego postępowania wyjaśniającego, a z drugiej strony zawiera kompletne odniesienia do istnienia korzyści, której dane przedsiębiorstwo nie uzyskałoby w zwykłych warunkach rynkowych, jeżeli w decyzji tej Komisja formułuje ogólne twierdzenie, zgodnie z którym za zaangażowanie zasobów państwowych można już uznać deklarację danego państwa członkowskiego, że zrobi to, co konieczne, aby umożliwić przezwyciężenie trudności finansowych przedsiębiorstwu, w którym posiada 55% kapitału, pod warunkiem że zaangażowanie to jest nieodwołalne i tworzy w ten sposób efekt oczekiwania i zaufania na rynku, znajdujący odbicie we wzroście cen akcji danego przedsiębiorstwa oraz w pozytywnej reakcji agencji ratingowych, a pomoc mogłaby w istocie zostać uznana za udzieloną nawet przed podpisaniem ewentualnej umowy między tym przedsiębiorstwem a należącą do państwa publiczną jednostką przemysłowo-handlową w celu otwarcia dla tego przedsiębiorstwa linii kredytowej. (por. pkt 4,, 138, 140–142)

Zobacz tekst orzeczenia. (por. pkt 150, 152)

Komisja nie może być zobowiązana, przed wydaniem ostatecznej decyzji, do przedstawienia zainteresowanemu państwu członkowskiemu albo innym zainteresowanym stronom oceny prawnej, jaką zamierza przyjąć w tej decyzji, i to bez względu na to, jak bardzo innowacyjna może być ta ocena. W tym względzie z żadnego przepisu regulującego zagadnienie pomocy państwa ani z orzecznictwa nie wynika, by Komisja była zobowiązana do wysłuchania beneficjenta pomocy w przedmiocie dokonanej przez siebie oceny prawnej danego środka lub też do powiadomienia zainteresowanego państwa członkowskiego – a tym bardziej beneficjenta pomocy – o stanowisku zajętym przez siebie przed wydaniem decyzji, jeśli zainteresowane strony oraz państwo członkowskie miały możliwość przedstawienia swoich uwag. (por. pkt 159)

Zobacz tekst orzeczenia. (por. pkt 161, 162)

Zobacz tekst orzeczenia. (por. pkt 185–191)

Zobacz tekst orzeczenia. (por. pkt 192–196, 220)

Zobacz tekst orzeczenia. (por. pkt 201, 202)

Stosowanie kryterium rozważnego inwestora prywatnego zasadniczo jedynie do oświadczeń złożonych przez rząd państwa członkowskiego w celu stwierdzenia istnienia pomocy państwa niezgodnej z rynkiem wewnętrznym jest niewłaściwe, i to tym bardziej, gdy Komisja nie dysponuje wystarczającymi elementami umożliwiającymi zajęcie stanowiska w kwestii, czy owe oświadczenia mogły stanowić same w sobie pomoc państwa. W tym względzie nawet jeżeli Komisja udowodni w sposób wystarczający pod względem prawnym, iż owe oświadczenia pozwoliły w szczególności na utrzymanie ratingu danego przedsiębiorstwa na poziomie inwestycyjnym, a także na odzyskanie zaufania rynków finansowych, uczyniły możliwym, łatwiejszym i mniej kosztownym dostęp tego przedsiębiorstwa do nowych kredytów niezbędnych do refinansowania jego długów krótkoterminowych i ostatecznie przyczyniły się do ustabilizowania bardzo słabej sytuacji finansowej tego przedsiębiorstwa, która w momencie składania tych oświadczeń mogła ulec istotnemu pogorszeniu, to do celów stwierdzenia istnienia pomocy państwa Komisja musi wykazać dostatecznie bezpośredni związek między z jednej strony korzyścią przyznaną beneficjentowi a z drugiej strony uszczupleniem budżetu państwa, czy też wystąpieniem dostatecznie konkretnego gospodarczego ryzyka powstania obciążeń dla tego budżetu. Ponadto by stwierdzić, że oświadczenia władz państwowych mogą mieć szkodliwe gospodarcze lub prawne skutki nie wystarczy, aby były jedynie postrzegane na rynku jako wyrażające kategoryczne zobowiązanie tych władz. Stwierdzenie istnienia pomocy musi bowiem opierać się na obiektywnych ustaleniach, a nie na samym postrzeganiu przez uczestników rynku. W rezultacie takie oświadczenia nie mogą skutkować powstaniem po stronie państwa francuskiego jakiegokolwiek zobowiązania prawnego, w szczególności polegającego na finansowym wspieraniu konkretnego przedsiębiorstwa. (por. pkt 212, 214, 216, 218, 235, 245, 246)

W celu ustalenia, czy zasilenie przez władze publiczne kapitału przedsiębiorstwa wykazuje znamiona pomocy państwa, należy ocenić, czy w podobnych okolicznościach prywatny inwestor porównywalnej wielkości byłby skłonny wnieść wkłady pieniężne w takiej samej wysokości, mając na uwadze w szczególności dostępne informacje i rozwój sytuacji dający się przewidzieć w chwili wniesienia tychże wkładów. Porównanie zachowania państwa z zachowaniem inwestora prywatnego musi się odbywać z uwzględnieniem dostępnych informacji i rozwoju sytuacji dających się przewidzieć w chwili wniesienia danych wkładów finansowych, co oznacza, że nie należy brać pod uwagę zdarzeń i informacji zaistniałych po przyznaniu pomocy, natomiast w żadnym razie nie stoi to na przeszkodzie, aby Komisja wzięła pod uwagę wcześniejsze zdarzenia, które stanowią część kontekstu rozpatrywanej pomocy i jej skutków. Jednakże o ile dostępne informacje mogą odnosić się do zdarzeń i obiektywnych elementów z przeszłości, o tyle nie można przyjąć, że owe zdarzenia i wcześniejsze elementy stanowią w decydujący sposób, same w sobie, właściwy punkt odniesienia do celów stosowania kryterium rozważnego inwestora prywatnego. Przeciwnie, ze względu na konieczność przeprowadzenia analizy prospektywnej na podstawie dostępnych informacji uwzględnienie zdarzeń i elementów z przeszłości nie pozwala na wykluczenie analizy mniej odległych zdarzeń i obiektywnych elementów w zakresie, w jakim mogą być one decydujące w ramach tej prospektywnej analizy, ponieważ powodują, iż wcześniejsze fakty stają się bezprzedmiotowe, lub ponieważ są one decydujące dla przyszłego rozwoju sytuacji gospodarczej beneficjenta i jego pozycji na rynku. Nawet jeśli zatem wcześniejsze zdarzenia stanowią fakty obiektywne, które zdeterminowały, przynajmniej częściowo, zdarzenia z bliższej przeszłości, to nie mogą one pozbawić całkowicie znaczenia wspomnianych zdarzeń z bliższej przeszłości, jeśli okaże się, że zdarzenia te miały – jak w przypadku środków służących restrukturyzacji – rzeczywisty wpływ na wspomniany rozwój sytuacji gospodarczej. (por. pkt 220, 227, 229)