Sprawa T-170/06

Alrosa Company Ltd

przeciwko

Komisji Wspólnot Europejskich

„Konkurencja — Nadużycie pozycji dominującej — Światowy rynek produkcji i dostawy surowca diamentowego — Decyzja uznająca za wiążące zobowiązania zaproponowane przez przedsiębiorstwo zajmujące pozycję dominującą — Artykuł 9 rozporządzenia (WE) nr 1/2003 — Zasada proporcjonalności — Swoboda umów — Prawo do bycia wysłuchanym”

Wyrok Sądu Pierwszej Instancji (czwarta izba w składzie powiększonym) z dnia 11 lipca 2007 r. II - 2607

Streszczenie wyroku

(art. 81 WE i 82 WE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 9)

(art. 81 WE, 82 WE i 85 WE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 7 ust. 1 i art. 9)

Decyzja Komisji uznająca za wiążące indywidualne zobowiązania zaproponowane przez przedsiębiorstwo zajmujące pozycję dominującą, dotyczące ograniczenia, a później zaprzestania stosunków handlowych z danym przedsiębiorstwem dotyczy tego przedsiębiorstwa bezpośrednio i indywidualnie w rozumieniu art. 230 akapit czwarty WE, w zakresie w jakim decyzja ta ma bezpośredni i natychmiastowy wpływ na jego sytuację prawną, wymienia je w jej postanowieniach, została przyjęta na podstawie postępowania, na które wpłynęło ono w znaczący sposób, wyraźnie wpływa na jego konkurencyjną pozycję na danym rynku i zmierza do rozwiązania jego długoletnich stosunków handlowych z tym przedsiębiorstwem dominującym. (por. pkt 38–40)

Decyzja Komisji uznająca za wiążące zobowiązania zaproponowane przez przedsiębiorstwo na podstawie art. 9 rozporządzenia nr 1/2003 skutkuje zakończeniem postępowania w sprawie stwierdzenia naruszenia zasad konkurencji i nałożenia kary z tego tytułu. Zatem decyzja taka nie może zostać uznana za zwykłe zaakceptowanie przez Komisję propozycji dobrowolnie przedstawionej przez partnera w negocjacjach, lecz stanowi obowiązkowy środek prowadzący do zakończenia sytuacji stanowiącej naruszenie lub mogącej mieć taki charakter, przy stosowaniu którego Komisja korzysta z ogółu uprawnień nadanych jej na mocy art. 81 WE i 82 WE, z tym zastrzeżeniem, że przedstawienie propozycji zobowiązań przez przedsiębiorstwa, których sprawa dotyczy, zwalnia ją z kontynuowania procedury wykonawczej wynikającej z art. 85 WE, a w szczególności z konieczności udowodnienia naruszenia. Decyzja wydana na podstawie art. 9 rozporządzenia nr 1/2003, uznając za wiążące określone zachowanie danego podmiotu gospodarczego wobec osób trzecich, może mieć pośrednio skutki prawne erga omnes, których nie może spowodować samo przedsiębiorstwo. Komisja jest zatem jedynym ich autorem, jako że uznaje ona za wiążące zobowiązania zaproponowane przez przedsiębiorstwo, a zatem ponosi za nie wyłączną odpowiedzialność. Komisja nie jest bowiem w żaden sposób zobowiązana do uwzględnienia propozycji zobowiązań przedstawianych jej przez przedsiębiorstwa, a tym bardziej do ich uwzględnienia w niezmienionej postaci. Ponadto art. 9 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003 nie sprzeciwia się temu, by decyzja taka została wydana na czas nieokreślony. Ponadto zasada proporcjonalności, chociaż nie jest wymieniona w art. 9 rozporządzenia nr 1/2003, jest ogólną zasadą prawa wspólnotowego, której Komisja ma obowiązek przestrzegać, kiedy przyjmuje decyzje uznające za wiążące zobowiązania zaproponowane przez przedsiębiorstwa na podstawie tego przepisu. (por. pkt 87, 88, 91, 92)

Mimo zakresu swobodnego uznania przysługującego jej w wydaniu decyzji na podstawie art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003 lub na podstawie art. 9 ust. 1 tego rozporządzenia oraz dobrowolnego charakteru zobowiązań zaproponowanych przez przedsiębiorstwa w ramach tego ostatniego przepisu, Komisja jest zobowiązana do przestrzegania zasady proporcjonalności, kiedy podejmuje decyzję o uznaniu takich zobowiązań za wiążące. Jako że kontrola proporcjonalności środka jest kontrolą obiektywną, właściwy i konieczny charakter decyzji Komisji powinien zostać oceniony z punktu widzenia zamierzonego przez nią celu, który polega w ramach art. 7 rozporządzenia nr 1/2003 na zaprzestaniu stwierdzonego naruszenia, a w ramach art. 9 tego rozporządzenia na uwzględnieniu zastrzeżeń, które wyraziła ona podczas wstępnej oceny. O ile — odmiennie od decyzji wydawanych na podstawie art. 7 ust. 1 — Komisja nie jest zobowiązana w ramach art. 9 ust. 1 do formalnego wykazania istnienia naruszenia, o tyle musi ona wykazać prawdziwość zastrzeżeń dotyczących konkurencji uzasadniających zamiar wydania decyzji na podstawie art. 81 WE i 82 WE i pozwalających nałożyć na przedsiębiorstwo, którego sprawa dotyczy, obowiązek przestrzegania określonych zobowiązań, co zakłada przeprowadzenie analizy rynku i określenie zakładanego naruszenia w sposób, który — choć mniej definitywny niż w ramach zastosowania art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003 — powinien być wystarczający, aby umożliwić kontrolę właściwego charakteru zobowiązania. W związku z tym Komisja może, nie wykraczając poza uprawnienia nadane jej na podstawie reguł konkurencji w zawartych w traktacie oraz na podstawie rozporządzenia nr 1/2003, wydać — opierając się na art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003 bądź na art. 9 ust. 1 tego rozporządzenia — decyzję zawierającą całkowity zakaz wszelkich przyszłych stosunków handlowych między dwoma przedsiębiorstwami jedynie wtedy, gdy taka decyzja jest konieczna do przywrócenia sytuacji istniejącej przed naruszeniem. Ponadto zakres kontroli sprawowanej przez Sąd nad analizami przeprowadzonymi przez Komisję na podstawie reguł konkurencji określonych w traktacie zależy od leżącego u podstaw każdej decyzji zakresu swobodnego uznania uzasadnionego złożonością norm o charakterze ekonomicznym, jakie należy zastosować. W tym kontekście o ile okoliczność, że analiza dokonana przez Komisję zarówno w ramach art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003, jak i art. 9 ust. 1 tego rozporządzenia, może wymagać złożonych ocen ekonomicznych, o tyle w ich braku nie pozwala ona ograniczyć w każdym przypadku do oczywistego błędu w ocenie kontroli decyzji Komisji dokonywanej przez Sąd. (por. pkt 95–97, 99, 100, 103–105, 107–110)

W ramach badania proporcjonalności konieczność decyzji Komisji uznającej za wiążące indywidualne zobowiązania zaproponowane przez przedsiębiorstwo zajmujące pozycję dominującą, dotyczące ograniczenia, a później zaprzestania stosunków handlowych powinna być oceniana w świetle jej celów, takich jak zaprzestanie praktyk, które uniemożliwiają przedsiębiorstwu będącemu kontrahentem wybicie się na pozycję faktycznego konkurenta na danym rynku i otwarcie dostępu do alternatywnego źródła zaopatrzenia dla podmiotów trzecich. W szczególności przestrzeganie zasady proporcjonalności wymaga od instytucji, jeżeli istnieją mniej restrykcyjne środki niż te, które zamierza uznać za wiążące, i są one znane tej instytucji, aby zbadała, czy uwzględniają jej zastrzeżenia uzasadniające podjęte działanie, przed wybraniem bardziej restrykcyjnego rozwiązania, jeżeli środki te okażą się nieodpowiednie. W tym znaczeniu o ile Komisja nie może zastępować stron w celu zmiany zobowiązań, które zaproponowały one na podstawie art. 9 rozporządzenia nr 1/2003, tak aby zobowiązania te uwzględniały zastrzeżenia wyrażone w ramach wstępnej oceny, o tyle dysponuje ona możliwością uznania tych zobowiązań za wiążące jedynie częściowo lub na określonych warunkach. Jednak Komisja nie może proponować stronom, aby przedstawiły zobowiązania wykraczające poza zakres decyzji, którą mogłaby przyjąć na podstawie art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003. Wyłącznie bowiem wyjątkowe okoliczności, takie jak zbiorowa pozycja dominująca przedsiębiorstw, których sprawa dotyczy, mogą uzasadniać całkowity i definitywny zakaz utrzymywania stosunków handlowych między stronami na mocy decyzji przyjętej na podstawie art. 9 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003. Zatem w braku takiej okoliczności decyzja Komisji nakładająca obowiązek zaprzestania wszelkich bezpośrednich lub pośrednich stosunków handlowych na czas nieokreślony narusza zasadę proporcjonalności. (por. pkt 112, 119–121, 131, 139–141)

Ponieważ celem art. 82 WE nie jest zakazanie zajmowania pozycji dominującej, lecz jej nadużywania, Komisja nie może wymagać od przedsiębiorstwa dominującego, aby wstrzymało się od dokonywania zakupów, które pozwalają mu utrzymać lub wzmocnić swoją pozycję na rynku, jeżeli przy tej okazji nie stosuje ono metod niezgodnych z regułami konkurencji. Szczególna odpowiedzialność spoczywająca na przedsiębiorstwie zajmującym taką pozycję nie może skutkować wymaganiem, aby samo istnienie pozycji dominującej zostało podważone. (por. pkt 146)