Sprawa C‑504/04

Agrarproduktion Staebelow GmbH

przeciwko

Landrat des Landkreises Bad Doberan

(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez

Verwaltungsgericht Schwerin)

Zdrowie zwierząt – Zapobieganie, kontrola i zwalczanie niektórych przenośnych gąbczastych encefalopatii – Ubój grupy urodzenia – Proporcjonalność

Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 12 stycznia 2006 r. I ‑ 0000

Streszczenie wyroku

1. Prawo wspólnotowe – Zasady – Proporcjonalność – Zakres

2. Prawo wspólnotowe – Zasady – Proporcjonalność – Akty instytucji

1. Zasada proporcjonalności, będąca jedną z ogólnych zasad prawa wspólnotowego, wymaga, by akty instytucji Wspólnoty nie wykraczały poza to, co jest odpowiednie i konieczne do realizacji uzasadnionych celów, którym mają służyć, przy czym oczywiście tam, gdzie istnieje możliwość wyboru spośród większej liczby odpowiednich działań, należy stosować najmniej dotkliwe, a wynikające z tego niedogodności nie mogą być nadmierne w stosunku do zamierzonych celów. Zatem w ramach wydawania danej regulacji mającej na celu ochronę zdrowia publicznego prawodawca wspólnotowy winien, obok podstawowego celu, uwzględnić całość występujących w danym przypadku interesów, a w szczególności prawo własności oraz wymogi dobrostanu zwierząt.

(por. pkt 35, 37)

2. Ważność aktu wspólnotowego w świetle zasady proporcjonalności nie może zależeć od wstecznej oceny stopnia jego skuteczności. W sytuacji, gdy prawodawca wspólnotowy jest zmuszony do oszacowania przyszłych skutków wydawanej regulacji, a skutków tych nie można przewidzieć dokładnie, jego ocenę można podważyć tylko wtedy, jeżeli w świetle informacji, którymi dysponował w chwili wydawania danej regulacji, okaże się ona w oczywisty sposób błędna. Zatem w ramach wydawania danej regulacji mającej na celu ochronę zdrowia publicznego, jeżeli występuje niepewność dotycząca istnienia lub zakresu zagrożenia zdrowia ludzi, należy dopuścić, aby instytucje – stosując zasadę ostrożności i działania prewencyjnego – mogły podjąć działania ochronne, nie oczekując, aż realność i waga tych zagrożeń zostaną w pełni udowodnione. Jeżeli natomiast nowe okoliczności zmienią postrzeganie danego zagrożenia lub wskazują, że zagrożenie to można ograniczyć metodami mniej restrykcyjnymi niż stosowane środki, instytucje, a w szczególności Komisja, która posiada inicjatywę prawodawczą, zobowiązane są dostosować regulację do nowych danych.

(por. pkt 38–40)

WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)

z dnia 12 stycznia 2006 r.( )

Zdrowie zwierząt – Zapobieganie, kontrola i zwalczanie niektórych przenośnych gąbczastych encefalopatii – Ubój grupy urodzenia – Proporcjonalność

W sprawie C‑504/04

mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Verwaltungsgericht Schwerin (Niemcy), postanowieniem z dnia 9 stycznia 2004 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 8 grudnia 2004 r., w postępowaniu:

Agrarproduktion Staebelow GmbH

przeciwko

Landrat des Landkreises Bad Doberan,

TRYBUNAŁ (trzecia izba),

w składzie: A. Rosas (sprawozdawca), prezes izby, J. Malenovský, A. La Pergola, A. Borg Barthet i A. Ó Caoimh, sędziowie,

rzecznik generalny: M. Poiares Maduro,

sekretarz: B. Fülöp, administrator,

uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 19 października 2005 r.,

rozważywszy uwagi przedstawione:

– w imieniu Agrarproduktion Staebelow GmbH przez Behr & Partner, Rechtsanwälte i C. Columbusa, Rechtsanwältin,

– w imieniu rządu greckiego przez V. Kontolaimosa, S. Papaioannou i M. Tassopoulou, działających w charakterze pełnomocników,

– w imieniu rządu niderlandzkiego przez H. G. Sevenster, działającą w charakterze pełnomocnika,

– w imieniu Parlamentu Europejskiego przez G. Mazziniego i U. Rössleina, działających w charakterze pełnomocników,

– w imieniu Rady Unii Europejskiej przez F. Ruggeriego Laderchiego i Z. Kupčovą, działających w charakterze pełnomocników,

– w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez A. Bordesa i F. Erlbachera, działających w charakterze pełnomocników,

podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,

wydaje następujący

Wyrok

1 Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy ważności w świetle zasady proporcjonalności obowiązku uboju grupy bydła, do której należy zwierzę, u którego stwierdzono gąbczastą encefalopatię bydła (zwaną dalej „BSE”).

2 Wniosek ten został złożony w ramach sporu między spółką Agrarproduktion Staebelow GmbH (zwaną dalej „Staebelow”) a Landrat des Landkreises Bad Doberan (zwanym dalej „Landrat”) dotyczącego uboju 52 zwierząt należących do inwentarza Staebelow.

Uregulowania wspólnotowe

3 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 999/2001 z dnia 22 maja 2001 r. ustanawiające zasady dotyczące zapobiegania, kontroli i zwalczania niektórych przenośnych gąbczastych encefalopatii (Dz.U. L 147, str. 1) zostało wydane na podstawie art. 152 ust. 4 lit. b) WE, który przewiduje procedurę przyjęcia, na zasadzie odstępstwa od art. 37, środków w dziedzinach weterynaryjnej i fitosanitarnej mających bezpośrednio na celu ochronę zdrowia publicznego.

4 Rozporządzenie to łączy w jednym akcie istotną część przepisów wydanych od 1990 r. przez Wspólnotę Europejską na podstawie przepisów ochronnych zawartych w dyrektywach w sprawie działań dotyczących zdrowia zwierząt i mających na celu ochronę zdrowia ludzi i zwierząt przed zagrożeniem BSE.

5 Motyw czwarty rozporządzenia ma brzmienie następujące:

„Komisja uzyskała opinie naukowe, zwłaszcza od Naukowego Komitetu Kierującego oraz Naukowego Komitetu ds. Przepisów Weterynaryjnych Związanych ze Zdrowiem Publicznym, na temat kilku aspektów [przenośnych gąbczastych encefalopatii (TSE)]. Opinie te obejmują rady na temat środków mających na celu zmniejszenie możliwego ryzyka dla ludzi i zwierząt wynikającego z kontaktu z produktami pochodzącymi z zarażonych zwierząt”.

6 Obowiązek uboju grupy bydła, do której należy zarażone zwierzę, wynika z art. 13 ust. 1 lit. c) zdanie pierwsze rozporządzenia nr 999/2001 w związku z załącznikiem VII pkt 2 lit. a) do tego rozporządzenia. Definicja grupy zawarta jest w załączniku I lit. c) do tego rozporządzenia.

7 Artykuł 13 rozporządzenia nr 999/2001 ma brzmienie następujące:

„1. W przypadku oficjalnego stwierdzenia obecności TSE jak najszybciej stosuje się wymienione poniżej środki:

a) wszystkie części ciała zwierzęcia zostają całkowicie zniszczone zgodnie z załącznikiem V, z wyjątkiem materiału zachowanego do celów dokumentacji zgodnie z rozdziałem B częścią III pkt 2 załącznikiem III;

b) przeprowadza się dochodzenie celem identyfikacji wszystkich zagrożonych zwierząt zgodnie z pkt 1 załącznika VII;

c) wszystkie zwierzęta oraz produkty pochodzenia zwierzęcego, o których mowa w pkt 2 załącznika VII, które na podstawie dochodzenia, o którym mowa w lit. b), zidentyfikowano jako zagrożone, zostają zabite i całkowicie zniszczone zgodnie z pkt 3 i 4 załącznika V.

[...]

4. Właścicielom niezwłocznie rekompensuje się stratę zwierząt, które zostały zabite lub produktów pochodzenia zwierzęcego zniszczonych zgodnie z art. 12 ust. 2 oraz ust. 1 lit. a) i c) niniejszego artykułu.

[...]”

8 Załącznik VII do rozporządzenia nr 999/2001 został zmieniony rozporządzeniem Komisji (WE) 1326/2001 z dnia 29 czerwca 2001 r. ustanawiającym środki przejściowe, umożliwiające przejście do przepisów rozporządzenia nr 999/2001 oraz zmieniającym załączniki VII i XI do tego rozporządzenia (Dz.U. L 177 str. 60). Załącznik ten stanowi:

„1. Dochodzenie określone w art. 13 ust. 1 lit. b) musi ustalać:

a) w przypadku bydła:

– wszystkie inne przeżuwacze w gospodarstwie, w którym hodowano zwierzę, u którego potwierdzono przypadek wystąpienia choroby,

– w przypadku gdy chorobę stwierdzono u zwierzęcia płci żeńskiej, wszystkie jego zarodki, komórki jajowe i potomstwo, pobrane lub urodzone w okresie dwóch lat przed [klinicznym rozwojem chroby] lub po klinicznym rozwoju choroby,

– wszystkie zwierzęta w obrębie grupy zwierzęcia, u którego stwierdzono chorobę,

[…]

2. Środki ustanowione w art. 13 ust. 1 lit. c) obejmują co najmniej:

a) w przypadku stwierdzenia BSE u bydła, ubój sanitarny i całkowite zniszczenie bydła oraz zniszczenie zarodków i komórek jajowych zidentyfikowanych podczas dochodzenia określonego w pkt 1 lit. a) tiret pierwsze, drugie i trzecie. Państwo członkowskie może zdecydować o nieprzeprowadzaniu uboju sanitarnego bydła z gospodarstwa rolnego, zwierzęcia, u którego stwierdzono chorobę, jak określono w pkt 1 lit. a) tiret pierwsze, w zależności od sytuacji epidemiologicznej oraz możliwości prześledzenia pochodzenia zwierząt z tego gospodarstwa;

[…]”

9 W załączniku I lit. c) do rozporządzenia nr 999/2001 „kohorta [grupa]” jest zdefiniowana jako grupa krów, które albo urodziły się w tym samym stadzie co dotknięte schorzeniem krowy, w okresie do 12 miesięcy poprzedzających lub następujących po urodzeniu się takich krów, albo hodowane były razem z takim zwierzęciem dotkniętym tym schorzeniem w dowolnym czasie w ciągu pierwszego roku ich życia i które mogły spożywać tę samą karmę co zwierzę dotknięte tym schorzeniem w ciągu pierwszego roku swojego życia.

10 Motyw 7 rozporządzenia nr 1326/2001 ma brzmienie następujące:

„Załącznik VII do rozporządzenia (WE) nr 999/2001 ustanawia szczegółowe zasady dotyczące środków, jakie mają zostać wprowadzone po potwierdzeniu wystąpienia TSE. Zasady te powinny zostać uaktualnione w taki sposób, aby odzwierciedlały szczegółowe techniczne przepisy w zakresie zwalczania BSE, stosowane przez państwa członkowskie, biorąc pod uwagę opinię Naukowego Komitetu Sterującego (SSC), z dnia 15 września 2000 r. w sprawie uboju bydła związanego z BSE. SSC stwierdził w tej opinii, że »na obecnym etapie (całkowity) ubój stada odniósł już pewien skutek, zarówno w zakresie wyeliminowania w inny sposób niepodlegających stwierdzeniu przypadków, jak i w zakresie zabezpieczenia przed występowaniem przyszłych przypadków. Jednakże, (...) zasadniczo taki sam skutek można osiągnąć w drodze uboju stad wszystkich zwierząt urodzonych lub wyhodowanych w tym samym stadzie co stado z potwierdzonym przypadkiem choroby w okresie, w przybliżeniu dwunastu miesięcy przed [urodzeniem] i po dniu urodzenia przypadku zarejestrowanego (ubój ze względu na grupę urodzenia)«. SSC zalecił ubój, co najmniej ze względu na grupę urodzenia, we wszystkich przypadkach wystąpienia lokalnego przypadku BSE, niezależnie od ogólnej sytuacji epidemiologicznej. Z tego względu wskazane jest wprowadzenie odpowiednich zmian w szczegółowych przepisach dotyczących zwalczania BSE, odpowiednio poprzez wprowadzenie zasady swobody wyboru uboju całego stada w zależności od ogólnej sytuacji lokalnej”.

Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne

11 W dniu 29 stycznia 2002 r. test BSE przeprowadzony na zwierzęciu należącym do inwentarza Staebelow dał wynik pozytywny. W następstwie dokonano uboju dwóch zwierząt będących bezpośrednim potomstwem zwierzęcia zarażonego i 50 sztuk bydła należących do jego grupy.

12 Decyzją z dnia 5 lutego 2002 r. Landrat nakazał natychmiastowy ubój 52 sztuk bydła. Staebelow wniosła odwołanie od tego nakazu, lecz decyzją z dnia 13 lutego 2002 r. zostało ono uznane za bezzasadne.

13 Staebelow wniosła skargę na tę decyzję do Verwaltungsgericht Schwerin w dniu 13 marca 2002 r.

14 Złożony uprzednio wniosek o zarządzenie środków tymczasowych został oddalony zarówno przez ten sąd, jak i sąd odwoławczy Oberverwaltungsgericht Mecklenburg‑Vorpommern. W konsekwencji decyzja Landrata została wykonana. Bydło zostało zabite w dniu 4 kwietnia 2002 r. i całkowicie zniszczone.

15 Staebelow dąży w postępowaniu przed sądem krajowym do uzyskania stwierdzenia bezprawności nakazu uboju. Spółka obawia się, że w podobnej sytuacji Landrat ponownie nakaże ubój bydła należącego do tej samej grupy oraz potomstwa zarażonego zwierzęcia. Uznaje ona w tym względzie, że istnieje wystarczająco konkretne niebezpieczeństwo powtórzenia takiej decyzji, ponieważ nadal prowadzi ona hodowlę bydła. Stwierdzenie bezprawności jest dla niej ważne również ze względu na jej rehabilitację.

16 Staebelow twierdzi przed Verwaltungsgericht Schwerin, że uregulowanie wspólnotowe jest nieważne, ponieważ narusza zasadę proporcjonalności.

17 Podnosi ona najpierw, że usunięcie określonych materiałów niebezpiecznych, tj. części ciała zwierząt, w których wystąpiły priony, zapobiega dostaniu się zakażonych prionami tkanek do łańcucha pokarmowego.

18 Ponadto powołuje się na dane Bundesverbraucherministerium (federalne ministerstwo ochrony konsumentów) dotyczące wyników testów BSE w 2001, 2002 i styczniu 2003 r.:

– w 2001 r. odsetek pozytywnych przypadków BSE wśród zabitych zdrowych zwierząt wyniósł 0,0014% (38 pozytywnych przypadków na 2 593 260 skontrolowanych zwierząt). Wśród zwierząt zabitych w ramach zwalczania BSE odsetek ten wyniósł 0,0446% (4 przypadki pozytywne na 8 952 zwierząt);

– w 2002 r. odsetek pozytywnych przypadków BSE wśród zabitych zdrowych zwierząt wyniósł 0,0015% (42 pozytywne przypadki na 2 759 984 skontrolowanych zwierząt). Wśród zwierząt zabitych w ramach zwalczania BSE odsetek ten wyniósł 0,1185% (3 przypadki na 2 530 zwierząt);

– w okresie od stycznia do października 2003 r. w ramach uboju stad zostało zabitych 779 zwierząt. Wśród tych zwierząt wykryto tylko jeden przypadek pozytywny;

19 Opierając się na opinii wydanej w dniu 15 grudnia 2003 r. przez profesora Staufenbiela z katedry medycyny weterynaryjnej Freie Universität Berlin, Staebelow wywodzi z tych danych, że nie ma istotnej różnicy w wynikach, w związku z czym ubój grupy można uznać za nieodpowiedni.

20 W końcu Staebelow podnosi, że szybkie testy przesiewowe na BSE są uważane za niezawodne w 100%, wobec czego zarażone zwierzęta należące do grupy zostałyby w każdym razie wykryte podczas zwykłego uboju zwierząt.

21 W tych okolicznościach Verwaltungsgericht Schwerin postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:

„Czy art. 13 ust. 1 lit. c) zdanie pierwsze w związku z załącznikiem VII pkt 2 lit. a) i pkt 1 lit. a) tiret trzecie rozporządzenia (WE) nr 999/2001 [...], zmieniony art. 3 pkt 1 i załącznikiem II rozporządzenia (WE) nr 1326/2001, jest nieważny ze względu na naruszenie zasady proporcjonalności?”

W przedmiocie pytania prejudycjalnego

Uwagi przedstawione przed Trybunałem

22 Opierając się na różnych artykułach naukowych, Staebelow utrzymuje, że ze względów ujętych w postanowieniu odsyłającym obowiązek uboju grupy, do której należy chore zwierzę, narusza zasadę proporcjonalności, ponieważ nie poprawia ochrony konsumenta w sposób istotny. Chociaż hodowcy otrzymują odszkodowanie, nie stanowi ono wystarczającego zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Prawodawca wspólnotowy nie uwzględnił różnic strukturalnych gospodarstw w różnych państwach członkowskich. Pod uwagę należy wziąć również zakaz nieuzasadnionego zabijania zwierząt oraz ochronę zwierząt zagwarantowaną przez niemiecką konstytucję.

23 Staebelow podnosi również, że nie zostało udowodnione, iż istnieje związek między BSE i zagrożeniem dla zdrowia ludzi, które w każdym razie jest niewielkie, co potwierdzają dane przedstawione przez naukowców.

24 Staebelow zaznacza jeszcze, że prawodawca wspólnotowy jest zobowiązany do ciągłego weryfikowania przepisów, które ustanowił, oraz do uwzględniania aktualnych danych naukowych.

25 Rząd grecki i niderlandzki, Parlament Europejski, Rada Unii Europejskiej i Komisja Wspólnot Europejskich utrzymują natomiast, że obowiązek uboju grupy, do której należy zarażone zwierzę, nie narusza zasady proporcjonalności.

26 Na wstępie powołują się oni na szeroki zakres uznania prawodawcy wspólnotowego, wysoki poziom ochrony zdrowia ludzi, jaki należy zagwarantować przy określaniu i realizacji wszystkich polityk i działań Wspólnoty, znaczenie zasady ostrożności oraz fakt, że zgodność z prawem danego aktu należy oceniać, biorąc pod uwagę okoliczności występujące w chwili jego wydania. Zaznaczają oni w tym względzie, że dane przytoczone przed sądem krajowym dotyczą sytuacji późniejszej niż czas wydania rozporządzenia nr 999/2001.

27 Wymienione wyżej rządy i instytucje wspólnotowe powołują się ponadto na ewolucję uregulowania wspólnotowego mającego na celu zwalczanie BSE i EST w ogólności. Podczas rozprawy instytucje wyjaśniły, że wbrew temu, co utrzymuje skarżąca w postępowaniu przed sądem krajowym, środek tego rodzaju, jak obowiązek uboju grupy i zniszczenia zwierząt, jest uzasadniony nie tylko ochroną konsumentów, lecz również ze względu na cel zwalczania BSE.

28 Powyższe rządy i instytucje podkreślają, że rozporządzenie nr 1326/2001 zostało wydane z uwzględnieniem opinii Naukowego Komitetu Sterującego (zwanego dalej „SSC”) z dnia 15 września 2000 r., o czym jest mowa w motywie 7 tego rozporządzenia. Podnoszą one w tym względzie, że w brzmieniu pierwotnym rozporządzenie nr 999/2001 przewidywało ubój całego stada hodowanego w gospodarstwie, do którego należało zwierzę, w którego organizmie stwierdzono obecność choroby. W następstwie opinii SSC, a nawet zanim rozporządzenie nr 999/2001 weszło w życie, załącznik VII został zmieniony tak, aby nakaz uboju dotyczył jedynie grupy.

29 Rządy i instytucje zaznaczają, że konieczność uboju grupy została wielokrotnie potwierdzona przez różne komitety naukowe. Przytaczają one w tym względzie wnioski i główne zalecenia ze wspólnej konsultacji technicznej WHO/FAO/OIE na temat BSE: Zdrowie publiczne, zdrowie zwierząt i handel (OIE, Paryż, 11–14 czerwca 2001 r.), opinię SSC z dnia 11 stycznia 2002 r. w sprawie dodatkowej ochrony, jaką dają różne systemy uboju w aktualnych warunkach w Zjednoczonym Królestwie i Niemczech (Opinion on the additional safeguard provided by different culling schemes under the current conditions in the UK and DE) oraz opinię z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie uboju w ramach zwalczania BSE wydaną na wniosek Komisji przez zespół naukowy ds. zagrożeń biologicznych [Opinion of the Scientific Panel on Biological Hazards on a request from the Commission on BSE‑related Culling in Cattle. (Question N° EFSA‑Q‑2003–098)].

30 Jeżeli chodzi o argumenty podniesione przed sądem krajowym, twierdzą oni, że w czasie, gdy wydano rozporządzenie nr 999/2001, rozmieszczenie infekcji w częściach ciała i organach chorego zwierzęcia było słabo znane. W każdym razie pobranie określonych materiałów niebezpiecznych nie jest ich zdaniem wystarczającym środkiem ochronnym, ponieważ nie można wykluczyć, że w przypadku niedostatecznych zasad higieny zakażone tkanki dostaną się do łańcucha pokarmowego.

31 Rządy i instytucje wspólnotowe przypominają ponadto, że szybkie testy na BSE nie pozwalają na wykrycie choroby w okresie jej inkubacji, lecz jedynie w jej bardzo zaawansowanym stadium.

32 Kwestionują one wnioski wyciągnięte przez Staebelow z danych statystycznych. Dane te potwierdzają wręcz przeciwnie większe prawdopodobieństwo wykrycia pozytywnych przypadków BSE wśród zabitych zdrowych zwierząt z grupy, do której należało chore zwierzę. Na podstawie liczb przekazanych przez sąd krajowy można stwierdzić, że w 2001 r. było 31,85 razy (0,0446% podzielone przez 0,0014%) więcej przypadków pozytywnych w ramach uboju grup niż w ramach wspomnianych testów. W 2002 r. było ich 79 razy więcej (0,1185% podzielone przez 0,0015%).

33 Biorąc pod uwagę powyższe argumenty, wymienione rządy i instytucje uważają, że nakaz uboju danej grupy jest niezbędny dla ochrony zdrowia zwierząt i ludzi oraz że inne środki nie pozwalają na osiągnięcie tego samego rezultatu. Uwzględniając odszkodowanie dla hodowców przewidziane w art. 13 ust. 4 rozporządzenia nr 999/2001, środek ten nie jest nieproporcjonalny do zamierzonego celu.

34 Zaznaczają one jeszcze, że uregulowanie wspólnotowe jest dostosowywane odpowiednio do postępu wiedzy naukowej. I tak załącznik VII do rozporządzenia nr 999/2001 był zmieniany w latach: 2002, 2003 i 2004 w celu złagodzenia przepisów dotyczących uboju.

Odpowiedź Trybunału

35 Zasada proporcjonalności, będąca jedną z ogólnych zasad prawa wspólnotowego, wymaga, by akty instytucji Wspólnoty nie wykraczały poza to, co jest odpowiednie i konieczne do realizacji uzasadnionych celów, którym mają służyć, przy czym oczywiście tam, gdzie istnieje możliwość wyboru spośród większej liczby odpowiednich działań, należy stosować najmniej dotkliwe, a wynikające z tego niedogodności nie mogą być nadmierne w stosunku do zamierzonych celów (wyroki z dnia 13 listopada 1990 r. w sprawie C‑331/88 Fedesa i in., Rec. str. I‑4023, pkt 13; z dnia 5 października 1994 r. w sprawach połączonych C‑133/93, C‑300/93 i C‑362/93 Crispoltoni i in., Rec. str. I‑4863, pkt 41; z dnia 5 maja 1998 r. w sprawie C‑157/96 National Farmers’ Union i in., Rec. str. I‑2211, pkt 60 oraz z dnia 12 lipca 2001 r. w sprawie C‑189/01 Jippes i in., Rec. str. I‑5689, pkt 81).

36 Odnośnie do kontroli sądowej warunków realizacji takiej zasady, uwzględniając szeroki zakres swobodnego uznania, jakim dysponuje ustawodawca wspólnotowy w dziedzinie takiej, jak stanowiąca przedmiot niniejszej sprawy, zakładającej konieczność podejmowania przez niego decyzji natury politycznej, gospodarczej i społecznej oraz wymagającej od niego dokonywania globalnych ocen, jedynie oczywiście niewłaściwy charakter aktu wydanego w tej dziedzinie w odniesieniu do celu, jaki realizują odpowiednie instytucje, może naruszyć ważność takiego aktu (wyrok z dnia 6 grudnia 2005 r. w sprawach połączonych C‑453/03, C‑11/04, C‑12/04 i C‑194/04 ABNA i in., Zb.Orz. str.I‑10423, pkt 69).

37 W ramach badania ograniczeń związanych z różnymi możliwymi działaniami należy zbadać, czy obok podstawowego celu w postaci ochrony zdrowia publicznego prawodawca wspólnotowy uwzględnił całość występujących w danym przypadku interesów, a w szczególności prawo własności oraz wymogi dobrostanu zwierząt (wyrok z dnia 10 marca 2005 r. w sprawach połączonych C‑96/03 i C‑97/03 Tempelman i van Schajk, Rec. str. I‑1895, pkt 48).

38 Należy przypomnieć ponadto, że ważność aktu wspólnotowego nie może zależeć od wstecznej oceny stopnia jego skuteczności. W sytuacji, gdy prawodawca wspólnotowy jest zmuszony do oszacowania przyszłych skutków wydawanej regulacji, a skutków tych nie można przewidzieć dokładnie, jego ocenę można podważyć tylko wtedy, jeżeli w świetle informacji, którymi dysponował w chwili wydawania danej regulacji, okaże się ona w oczywisty sposób błędna (ww. wyrok w sprawie Jippes i in., pkt 84).

39 Jeżeli występuje niepewność dotycząca istnienia lub zakresu zagrożenia zdrowia ludzi, należy zatem dopuścić, aby instytucje – stosując zasadę ostrożności i działania prewencyjnego – mogły podjąć działania ochronne, nie oczekując, aż realność i waga tych zagrożeń zostaną w pełni udowodnione (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie National Farmers’ Union i in., pkt 63).

40 Jeżeli natomiast nowe okoliczności zmienią postrzeganie danego zagrożenia lub wskazują, że zagrożenie to można ograniczyć metodami mniej restrykcyjnymi niż stosowane środki, instytucje, a w szczególności Komisja, która posiada inicjatywę prawodawczą, zobowiązane są dostosować regulację do nowych danych.

41 Przepisy wprowadzone rozporządzeniem nr 999/2001 zostały ustanowione przy założeniu istnienia związku między BSE i nową odmianą choroby Creutzfeldta‑Jakoba. Z motywu 1 wynika bowiem, że „[p]ojawia się coraz więcej dowodów na istnienie podobieństwa między zarazkiem wywołującym BSE a zarazkiem wywołującym wspomnianą nową odmianę choroby Creutzfelda‑Jakoba”. Chociaż skarżąca w postępowaniu przed sądem krajowym podnosi, że nie został udowodniony związek przyczynowy między tym zarazkiem a tą chorobą, nie kwestionuje ona jednak w tym względzie, że ma miejsce współzależność geograficzna i czasowa pomiędzy pojawieniem się BSE i odmianą wspomnianej choroby, która wskazuje na istnienie takiego związku.

42 Jak wynika z motywu 4 tego rozporządzenia, ustanowione w nim przepisy oparte są na wielu opiniach naukowych zalecających unikanie kontaktu zwierząt i ludzi z produktami pochodzącymi z zarażonych zwierząt. Stan wiedzy naukowej w tym względzie w chwili wydania rozporządzenia wynika w szczególności z ww. wspólnej konsultacji technicznej WHO/FAO/OIE na temat BSE z 2001 r., w której zostało stwierdzone, iż „nauka jest zgodna co do tego, że żywność stanowi główne źródło kontaktu” z BSE (zob. str. 4 wspomnianej konsultacji).

43 Uwzględniając powyższe argumenty, przepisy wydane przez prawodawcę wspólnotowego, powodujące ograniczenie kontaktu zwierząt i ludzi z zarazkiem BSE, takie jak ubój i zniszczenie grupy, do której należy zarażone zwierze, należy uznać za odpowiednie do realizacji celu w postaci ochrony zdrowia publicznego.

44 Nie jest prawdą, że w czasie, kiedy ustanowiono przepis o uboju grupy, środek taki był nadmierny w stosunku do innych istniejących metod ochrony. Należy przypomnieć w tym względzie, że całkowity zakaz wykorzystywania mączki zwierzęcej w żywieniu zwierząt obowiązuje zgodnie z art. 3 decyzji Komisji 2001/25/WE z dnia 27 grudnia 2000 r. zakazującej stosowania pewnych zwierzęcych produktów ubocznych w żywieniu zwierząt (Dz.U. 2001, L 6, str. 16) dopiero od 1 marca 2001 r.

45 Ponadto, jak wynika z opinii SSC z dnia 15 września 2000 r., o której mowa w motywie 7 rozporządzenia nr 1326/2001, wykonywane testy nie pozwalają na wykrycie u bydła choroby w początkowym stadium inkubacji.

46 Jeżeli chodzi o proporcjonalność spornego środka w okresie, kiedy miały miejsce okoliczności faktyczne sporu przed sądem krajowym, wystarczy stwierdzić, że chociaż art. 23 i 24 rozporządzenia nr 999/2001 zasadniczo pozwalają na dostosowanie tych działań, ww. opinia z dnia 11 stycznia 2002 r., wydana w międzyczasie przez SSC, powtórzyła przytoczone wyżej stwierdzenie z opinii z dnia 15 września 2000 r. W tej nowej opinii SSC podkreślił poza tym, że środki, takie jak zakaz stosowania mączek zwierzęcych w żywieniu bydła i zaprzestanie określonych metod uboju, ograniczą zagrożenie zdrowia ludzi wyłącznie pod warunkiem efektywnego ich stosowania, oraz że nawet niewielkie uchybienia mogą obniżyć poziom bezpieczeństwa w sposób istotny.

47 Zapytany o przydatność zachowania obowiązku uboju grupy pomimo stosowania innych środków, SSC we wspomnianej opinii z dnia 11 stycznia 2002 r. potwierdził, że ubój zwierząt stanowiących zagrożenie zmniejsza zagrożenie dla ludzi poniżej poziomu, jaki daje zastosowanie szybkich testów i zaprzestanie określonych metod uboju (zob. str. 4 tej opinii).

48 Jeżeli chodzi o statystyki przedstawione w tym względzie przez skarżącą w postępowaniu przed sądem krajowym, wystarczy stwierdzić, jak uczyniły to rządy i instytucje wspólnotowe, przedstawiając uwagi, że wskazują one większą liczbę zarażonych osobników w grupach urodzenia bydła zarażonego niż u zwykłej populacji bydła. Statystki badane przez Scientific Panel on Biological Hazards w ww. opinii z dnia 21 kwietnia 2004 r. ugruntowują to stwierdzenie (zob. str. 1 tego raportu).

49 Ponadto nie jest prawdą, że różnice strukturalne gospodarstw w różnych państwach członkowskich są istotnym elementem, który prawodawca wspólnotowy powinien był uwzględnić w chwili wydawania kwestionowanego przepisu. Ponieważ konieczność uboju grupy oparta była na założeniu, że należące do niej zwierzęta otrzymywały tę samą paszę co zarażone zwierzę, nie było zatem konieczności rozróżnienia, czy grupa liczy jedynie 20, czy też ponad 500 zwierząt.

50 Poza tym należy zaznaczyć, że art. 13 ust. 4 rozporządzenia nr 999/2001 przewiduje niezwłoczną rekompensatę właścicielom zwierząt zniszczonych zgodnie z ust. 1 lit. c) tego artykułu.

51 W końcu należy podkreślić, że z motywu 7 rozporządzenia nr 1326/2001 wynika, iż przepis wprowadzony początkowo w rozporządzeniu nr 999/2001, nakazujący zniszczenie całego stada bydła, do którego należało zarażone zwierzę, został złagodzony w celu uwzględnienia opinii SSC z dnia 15 września 2000 r. w sprawie związanego z BSE uboju bydła, w której dochodzi on do wniosku, że możliwe jest osiągnięcie prawie takiego samego skutku poprzez ubój jedynie grupy urodzenia zarażonego zwierzęcia zamiast całego stada.

52 Z powyższych rozważań wynika, że przepis nakazujący ubój i zniszczenie grupy bydła, do której należy zarażone zwierzę, zawarty w rozporządzeniu nr 999/2001 zmienionym rozporządzeniem nr 1326/2001, nie narusza zasady proporcjonalności, ponieważ nie wykracza on ponad to, co było odpowiednie i niezbędne dla ochrony zdrowia zwierząt i ludzi.

53 Na postawione pytanie należy zatem odpowiedzieć w ten sposób, że jego analiza nie wykazała niczego, co w świetle zasady proporcjonalności mogłoby naruszać ważność art. 13 ust. 1 lit. c) zdanie pierwsze rozporządzenia nr 999/2001 zmienionego rozporządzeniem nr 1326/2001 w związku z załącznikiem VII pkt 2 lit. a) i pkt 1 lit. a) tiret trzecie tego rozporządzenia.

W przedmiocie kosztów

54 Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:

Analiza postawionego pytania nie wykazała niczego, co w świetle zasady proporcjonalności mogłoby naruszać ważność art. 13 ust. 1 lit. c) zdanie pierwsze rozporządzenia (WE) nr 999/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. ustanawiającego zasady dotyczące zapobiegania, kontroli i zwalczania niektórych przenośnych gąbczastych encefalopatii, zmienionego rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1326/2001 z dnia 29 czerwca 2001 r. ustanawiającym środki przejściowe, umożliwiające przejście do przepisów rozporządzenia nr 999/2001 oraz zmieniającym załączniki VII i XI do tego rozporządzenia, w związku z załącznikiem VII pkt 2 lit. a) i pkt 1 lit. a) tiret trzecie tego rozporządzenia.

Podpisy