Sprawa T-354/05

Télévision française 1 SA (TF1)

przeciwko

Komisji Wspólnot Europejskich

„Pomoc państwa — Finansowanie France Télévisions z opłat za abonament radiowo-telewizyjny — Stałe badanie istniejącej pomocy — Zalecenie zawierające propozycję stosownych środków — Zobowiązania państwa członkowskiego zaakceptowane przez Komisję — Decyzja uznająca pomoc za zgodną ze wspólnym rynkiem — Skarga o stwierdzenie nieważności — Termin do wniesienia skargi — Charakter zaskarżonego aktu — Interes prawny — Dopuszczalność — Prawo do obrony — Obowiązek uzasadnienia — Wyrok w sprawie Altmark”

Wyrok Sądu Pierwszej Instancji (piąta izba) z dnia 11 marca 2009 r. II ‐ 477

Streszczenie wyroku

(art. 86 ust. 2 WE, art. 88 ust. 1 WE)

(art. 88 ust. 1, 2 WE, art. 230 akapit czwarty WE; rozporządzenie Rady nr 659/1999, art. 17–19, art. 26 ust. 2)

Z treści art. 230 akapit piąty WE wynika, że kryterium daty powzięcia wiadomości o akcie jako początku biegu terminu do wniesienia skargi ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do kryterium publikacji lub doręczenia aktu. W odniesieniu do aktów, które zgodnie z utrwaloną praktyką danej instytucji wspólnotowej stanowią przedmiot publikacji w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, mimo że publikacja ta nie jest warunkiem ich stosowania, kryterium daty powzięcia wiadomości nie ma zastosowania i to data publikacji powoduje rozpoczęcie biegu terminu do wniesienia skargi. W takich okolicznościach zainteresowana osoba trzecia może bowiem słusznie oczekiwać, że dany akt zostanie opublikowany. Rozwiązanie to, które służy pewności prawa i które znajduje zastosowanie do wszystkich zainteresowanych osób trzecich, ma znaczenie w szczególności wtedy, gdy zainteresowana osoba trzecia, która wniosła skargę, powzięła wiadomość o akcie przed jego publikacją. Należy uznać za publikację w rozumieniu art. 230 akapit piąty WE przyznanie przez Komisję osobom trzecim pełnego dostępu do tekstu decyzji umieszczonej na jej stronie internetowej wraz z publikacją w Dzienniku Urzędowym skróconego zawiadomienia pozwalającego zainteresowanym na zidentyfikowanie danej decyzji i informującego ich o wspomnianej możliwości dostępu do niej przez internet. (por. pkt 33–35)

Zwrot „decyzj[a] pod[jęta] na podstawie […] art. 18 wraz [w związku] z art. 19 ust. 1” widniejący w art. 26 ust. 1 rozporządzenia nr 659/1999 w sprawie stosowania art. 88 WE oznacza, że obowiązek publikacji widniejący w tym przepisie nie dotyczy z góry i wyłącznie „decyzj[i] pod[jętej] na podstawie […] art. 18” tego rozporządzenia o skierowaniu do państwa członkowskiego zalecenia zawierającego propozycję stosownych środków, lecz że ów obowiązek publikacji powstaje dopiero w przypadku, gdy zalecenie Komisji zostaje zaakceptowane przez państwo członkowskie, co odpowiada przypadkowi wskazanemu w art. 19 ust. 1 tego rozporządzenia. A zatem art. 26 ust. 1 rozporządzenia nr 659/1999 zobowiązuje Komisję — jeśli oraz wtedy gdy jej zalecenie zawierające propozycję stosownych środków, o których mowa w art. 18 tego rozporządzenia, zostanie zaakceptowane przez państwo członkowskie — do dokonania publikacji treści tego zalecenia, które instytucja ta postanowiła skierować do tego państwa członkowskiego, w związku z tym, że zalecenie to zostało zaakceptowane przez państwo członkowskie. W ten sposób osoby trzecie zostają poinformowane nie o pośrednim etapie postępowania w sprawie badania, lecz o jego wyniku końcowym. (por. pkt 44–46)

Jedynie akty wywołujące wiążące skutki prawne zdolne wpływać na interesy skarżącej, zmieniając w istotny sposób jej sytuację prawną, mogą być przedmiotem skargi o stwierdzenie nieważności wniesionej na podstawie art. 230 akapit czwarty WE. Aby określić, czy dany akt lub decyzja wywołuje takie skutki, należy skupić się na samej ich istocie. W dziedzinie pomocy państwa zasady postępowania, które ustanowił traktat, są różne w zależności od tego, czy dane środki stanowią istniejącą pomoc podlegającą art. 88 ust. 1 i 2 WE, czy też nową, regulowaną przez art. 88 ust. 2 i 3. Jeśli chodzi o istniejącą pomoc, art. 88 ust. 1 WE przyznaje Komisji kompetencję do jej stałego badania wraz z państwami członkowskimi. Zgodnie z art. 17 ust. 2 rozporządzenia nr 659/1999 w sprawie stosowania art. 88 WE, w przypadku gdy Komisja uważa, że istniejący program pomocowy nie jest lub przestaje być zgodny ze wspólnym rynkiem, informuje zainteresowane państwo członkowskie o tej wstępnej opinii i umożliwia mu przedstawienie uwag w terminie jednego miesiąca. Zgodnie z art. 18 rozporządzenia nr 659/1999, w przypadku gdy w świetle informacji przedłożonych przez państwo członkowskie na podstawie ww. art. 17 Komisja stwierdza, że istniejący program pomocowy nie jest lub przestaje być zgodny ze wspólnym rynkiem, wydaje skierowane do zainteresowanego państwa członkowskiego zalecenie zawierające propozycję stosownych środków. Zalecenie to, stanowiące tylko propozycję, jeśli je traktować odrębnie, nie jest zaskarżalne. Zgodnie z art. 19 ust. 1 rozporządzenia nr 659/1999, w przypadku gdy zainteresowane państwo członkowskie akceptuje proponowane środki i informuje o tym Komisję, Komisja przyjmuje to zawiadomienie do wiadomości i informuje o tym państwo członkowskie. W tym ostatnim przypadku postępowanie to stanowi w swej istocie postępowanie decyzyjne, które kończy się „decyzj[ą] pod[jętą] na podstawie […] art. 18 wraz [w związku] z art. 19 ust. 1”, o której mowa w art. 26 ust. 1 rozporządzenia nr 659/1999. Dopiero bowiem z chwilą, gdy Komisja postanawia zaakceptować zobowiązania państwa jako spełniające jej oczekiwania, postępowanie w przedmiocie badania kończy się wyżej wymienioną decyzją. Tego rodzaju decyzja powoduje wiążące skutki prawne, ponieważ jak stanowi art. 19 ust. 1 rozporządzenia nr 659/1999, zainteresowane państwo członkowskie, które w momencie publikacji przewidzianej w art. 26 ust. 1 tego rozporządzenia musiało już zaakceptować stosowne środki, staje się związane zgodą na wprowadzenie w życie tych środków. (por. pkt 60–65, 67, 69, 70, 73)

Skarga o stwierdzenie nieważności wniesiona przez osobę fizyczną lub prawną jest dopuszczalna tylko wówczas, gdy skarżący ma interes w stwierdzeniu nieważności zaskarżonego aktu. Konieczne jest, by interes ten istniał i był aktualny, przy czym podlega on ocenie na dzień wniesienia skargi. Interes ten zakłada, że samo stwierdzenie nieważności takiego aktu będzie miało skutki prawne lub, używając innego sformułowania, że w wyniku skargi strona, która ją wniosła, uzyska jakąś korzyść. Decyzja, która uwzględnia w pełni interesy strony skarżącej z definicji, nie stanowi dla niej aktu niekorzystnego, a zatem podmiot ten nie ma interesu w żądaniu stwierdzenia jej nieważności. Natomiast jeśli strona skarżąca podnosi, że dany akt — choćby był dla niej w części korzystny — nie chroni jej sytuacji prawnej w adekwatny sposób, należy stwierdzić, że ma ona interes prawny w zweryfikowaniu przez sąd wspólnotowy zgodności tej decyzji z prawem. Ocena korzystnego charakteru zaskarżonego aktu bądź jego braku należy zatem do istoty sprawy, nie stanowi zaś o dopuszczalności skargi bądź jej braku. Prywatny kanał telewizyjny ma interes prawny, w sytuacji gdy ma do czynienia z decyzją Komisji, w której Komisja uznaje — mając na uwadze zobowiązania podjęte przez zainteresowane państwo członkowskie — że system polegający na przekazywaniu kanałom publicznym pobieranych przez to państwo opłat za abonament radiowo-telewizyjny jest zgodny ze wspólnym rynkiem, i jeśli uważa on, że zobowiązania te są nieodpowiednie dla zapewnienia zgodności tego systemu ze wspólnym rynkiem. (por. pkt 84–87, 92)

Postępowanie w sprawie kontroli pomocy państwa jest, biorąc pod uwagę jego ogólną systematykę, wszczynane wobec państwa członkowskiego odpowiedzialnego, w świetle ciążących na nim obowiązków wspólnotowych, za przyznanie pomocy. Stwierdzenie to jest aktualne zarówno w odniesieniu do nowej jak i istniejącej pomocy. Tak więc o ile nic nie stoi na przeszkodzie, by dany podmiot przekazał Komisji informacje dotyczące niezgodności pomocy państwa ze wspólnym rynkiem niezależnie od tego, czy chodzi o pomoc nową, czy też istniejącą pomoc, o tyle z uprawnienia tego nie wynika dla tego podmiotu żadne prawo do obrony. Komisja nie jest w żadnym razie zobowiązana do wszczynania z tym podmiotem kontradyktoryjnej debaty. W konsekwencji, o ile nie ulega wątpliwości, że w ramach formalnego postępowania wyjaśniającego przewidzianego w art. 88 ust. 2 akapit pierwszy WE oraz w art. 6 rozporządzenia nr 659/1999 w sprawie stosowania art. 88 WE — które wszczyna się w odniesieniu do kontroli nowej pomocy w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 4 ust. 4 rozporządzenia nr 659/1999, a w odniesieniu do stałego badania istniejącej pomocy w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 19 ust. 2 tego rozporządzenia — Komisja wzywa zainteresowane strony do przedstawienia uwag zgodnie z art. 6 ust. 1 zdanie drugie rozporządzenia nr 659/1999, o tyle nie jest tak w przypadku decyzji, która nie została wydana po przeprowadzeniu formalnego postępowania wyjaśniającego, lecz na skutek propozycji stosownych środków zaakceptowanej przez zainteresowane państwo członkowskie, a zatem w ramach art. 19 ust. 1 rozporządzenia nr 659/1999. Na tym etapie postępowania w sprawie stałego badania istniejącej pomocy Komisja nie jest zobowiązana do wezwania zainteresowanych stron do przekazania jej uwag. (por. pkt 99–103)

Cztery przesłanki zdefiniowane w pkt 95 wyroku z dnia 24 lipca 2003 r. w sprawie C-280/00 Altmark służą wyłącznie zakwalifikowaniu danego środka jako pomocy państwa, a konkretnie stwierdzeniu istnienia korzyści. Orzeczenia Trybunału oraz Sądu, które odwołują się do przesłanek wskazanych w tym wyroku, nie podważają stwierdzenia, że przesłanki te dotyczą kwalifikacji jako pomocy państwa w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE, oraz nie stwierdzają, że Trybunał, wskazując te przesłanki, zamierzał położyć kres stosowaniu art. 86 ust. 2 WE do oceny zgodności ze wspólnym rynkiem środków państwowych finansujących usługi w ogólnym interesie gospodarczym. Testu ze sprawy Altmark, którego celem jest stwierdzenie istnienia pomocy państwa w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE, nie można mylić z testem z art. 86 ust. 2 WE, który umożliwia stwierdzenie, czy dany środek stanowiący pomoc państwa można uznać za zgodny ze wspólnym rynkiem. (por. pkt 130, 135, 140)

Badanie istniejącej pomocy przez Komisję może prowadzić jedynie do ustalenia środków na przyszłość. O ile możliwe jest, że — w ramach stałego badania istniejącej pomocy, której celem jest rekompensata za koszty wykonania przez przedsiębiorstwo zadań z zakresu usług publicznych — poszukiwanie ewentualnych nadmiernych rekompensat tych kosztów w przeszłości mogłoby ewentualnie w konkretnych okolicznościach danego przypadku być interesujące z punktu widzenia oceny zgodności tej istniejącej pomocy ze wspólnym rynkiem, o tyle jednak takie poszukiwanie samo w sobie nie jest ściśle niezbędne dla prawidłowej oceny konieczności zaproponowania stosownych środków na przyszłość oraz dla określenia, jakie mają być te środki. Ryzyko nadmiernych rekompensat bądź jego brak w przyszłości zależy zasadniczo od konkretnego sposobu realizacji samego systemu finansowania, a nie od okoliczności, czy system ten w praktyce skutkował nadmierną rekompensatą w przeszłości. (por. pkt 166, 167)