Opinion of the Advocate-General



Opinion of the Advocate-General

I – Wprowadzenie

1. Tribunal des affaires de sécurité sociale de Longwy (sąd do spraw ubezpieczeń społecznych w Longwy, Francja, zwany dalej również „sądem krajowym”) zwraca się do Trybunału z wnioskiem o dokonanie wykładni rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie(2) w świetle art. 39 WE i 42 WE.

2. Pytanie sądu krajowego powstało na kanwie sporu pomiędzy F. Nemecem i caisse régionale d'assurance maladie du Nord-Est (północno-wschodnia regionalna kasa chorych, zwana dalej „CRAM”). CRAM ustalił, że F. Nemecowi przysługują świadczenia pieniężne zgodnie z francuską ustawą w sprawie odszkodowań dla byłych pracowników narażonych na azbest. CRAM w oparciu o wytyczne okólnika administracyjnego ustalił świadczenia na podstawie ostatniego francuskiego wynagrodzenia F. Nemeca za lata 1993–1994. F. Nemec jest zdania, że jako podstawę do ustalania wysokości świadczeń należy stosować jego ostatnie – znacznie wyższe – wynagrodzenie belgijskie za lata 2003–2004.

3. Sąd krajowy ma wątpliwości co do zgodności nieuwzględnienia ostatniego, belgijskiego wynagrodzenia F. Nemeca przy ustalaniu świadczeń, których się on domaga, z rozporządzeniem nr 1408/71 oraz swobodnym przepływem pracowników w myśl art. 39 WE i nast.

II – Ramy prawne

A – Prawo wspólnotowe

1. Prawo pierwotne

4. Artykuł 39 ust. 1 i 2 WE stanowi:

„Zapewnia się swobodę przepływu pracowników wewnątrz Wspólnoty.

Swoboda ta obejmuje zniesienie wszelkiej dyskryminacji ze względu na przynależność państwową między pracownikami państw członkowskich w zakresie zatrudnienia, wynagrodzenia i innych warunków pracy”.

5. Artykuł 42 WE stanowi:

„Rada, stanowiąc zgodnie z procedurą określoną w artykule 251, przyjmuje w dziedzinie zabezpieczenia społecznego środki niezbędne do ustanowienia swobodnego przepływu pracowników; w tym celu Rada ustanawia system umożliwiający pracownikom migrującym oraz uprawnionym osobom od nich zależnym:

a) zaliczenie wszystkich okresów uwzględnianych w prawie poszczególnych państw, w celu nabycia i zachowania prawa do świadczeń oraz naliczenia wysokości świadczeń;

b) wypłatę świadczeń osobom mającym miejsce zamieszkania na terytoriach państw członkowskich.

Rada stanowi jednomyślnie w toku całej procedury określonej w artykule 251”.

2. Rozporządzenie nr 1408/71

6. Artykuł 1 rozporządzenia nr 1408/71 zawiera między innymi następujące definicje:

„[…]

a) Określenia »pracownik najemny« i »osoba prowadząca działalność na własny rachunek« oznaczają odpowiednio każdą osobę:

i) która jest ubezpieczona w ramach ubezpieczenia obowiązkowego lub fakultatywnego kontynuowanego w odniesieniu do jednego lub więcej ryzyk w ramach działów systemu zabezpieczenia społecznego dla pracowników najemnych lub osób prowadzących działalność na własny rachunek lub w ramach specjalnego systemu dla urzędników służby cywilnej;

[…]

j) określenie »ustawodawstwo« oznacza w odniesieniu do każdego państwa członkowskiego ustawy, rozporządzenia i inne przepisy oraz wszelkie obowiązujące lub przyszłe środki wykonawcze, odnoszące się do działów i systemów zabezpieczenia społecznego określonych w art. 4 ust. 1 i 2 lub do specjalnych świadczeń o charakterze nieskładkowym, określonych w art. 4 ust. 2a.

[…]

o) określenie »instytucja właściwa« oznacza:

i) instytucję, w której zainteresowany jest ubezpieczony w chwili składania wniosku o świadczenie; lub

ii) instytucję, od której zainteresowany ma prawo uzyskać świadczenia lub miałby prawo do uzyskania świadczeń, gdyby on sam lub członkowie jego rodziny zamieszkiwali terytorium państwa członkowskiego, w którym znajduje się ta instytucja; lub

[…]

t) określenia »świadczenia«, »emerytury« i »renty« oznaczają wszelkie świadczenia, emerytury i renty, w tym wszystkie składniki obciążające fundusze publiczne, podwyżki spowodowane rewaloryzacją lub świadczenia uzupełniające, z zastrzeżeniem przepisów tytułu III oraz świadczenia zryczałtowane, które mogą zastąpić emerytury i renty oraz wypłaty z tytułu zwrotu składek”.

7. Artykuł 2 rozporządzenia, zatytułowany „Zakres podmiotowy”, stanowi w ust. 1:

„Niniejsze rozporządzenie stosuje się do pracowników najemnych lub do osób prowadzących działalność na własny rachunek, lub do studentów, którzy podlegają lub podlegali ustawodawstwu jednego lub kilku państw członkowskich i są obywatelami jednego z państw członkowskich lub są bezpaństwowcami lub uchodźcami, zamieszkałymi na terytorium jednego z państw członkowskich, jak i do członków ich rodzin i do osób pozostałych przy życiu”.

8. Artykuł 4 rozporządzenia określa zakres przedmiotowy tego rozporządzenia między innymi w następujący sposób:

„1. Niniejsze rozporządzenie stosuje się do wszystkich ustawodawstw odnoszących się do działów zabezpieczenia społecznego, które dotyczą:

[…]

c) emerytur;

[…]

e) świadczeń z tytułu wypadku przy pracy i choroby zawodowej;

[…]”.

9. Artykuł 13 rozporządzenia stanowi odnośnie do określenia właściwego ustawodawstwa między innymi:

„1. Z zastrzeżeniem artykułów 14c i 14f osoby, których niniejsze rozporządzenie dotyczy, będą podlegały ustawodawstwu tylko jednego państwa członkowskiego. Wybór ustawodawstwa zostanie dokonany zgodnie z postanowieniami niniejszego tytułu.

2. Z zastrzeżeniem przepisów art. 14–17:

a) pracownik najemny zatrudniony na terytorium jednego państwa członkowskiego podlega ustawodawstwu tego państwa, nawet jeżeli zamieszkuje na terytorium innego państwa członkowskiego lub jeżeli przedsiębiorstwo lub pracodawca, który go zatrudnia, ma swoją zarejestrowaną siedzibę lub miejsce prowadzenia działalności na terytorium innego państwa członkowskiego;

[…]

f) osoba, która przestaje podlegać ustawodawstwu państwa członkowskiego, a nie podlega ustawodawstwu innego państwa członkowskiego zgodnie z jedną z zasad ustanowionych w akapitach poprzednich lub zgodnie z jednym z wyjątków lub przepisów szczególnych, określonych w art. 14–17, podlega ustawodawstwu państwa członkowskiego, na którego terytorium zamieszkuje, wyłącznie zgodnie przepisami tego ustawodawstwa”.

10. Artykuł 46 rozporządzenia, zatytułowany „Przyznawanie świadczeń”, stanowi w ust. 2 między innymi:

„Jeżeli warunki wymagane przez ustawodawstwo państwa członkowskiego do prawa do świadczeń są spełnione dopiero po zastosowaniu art. 45 i/lub art. 40 ust. 3, stosuje się następujące zasady:

a) instytucja właściwa ustala teoretyczną wysokość świadczenia, o które zainteresowany mógłby się ubiegać, gdyby wszystkie okresy ubezpieczenia i/lub zamieszkania ukończone z uwzględnieniem ustawodawstw państw członkowskich, którym podlegał pracownik najemny lub osoba prowadząca działalność na własny rachunek, zostały ukończone w danym państwie członkowskim z uwzględnieniem ustawodawstwa, które stosuje ona w dniu przyznania świadczenia. Jeżeli zgodnie z tym ustawodawstwem wysokość świadczenia jest niezależna od długości ukończonych okresów, kwota ta zostaje uznana za kwotę teoretyczną, określoną w niniejszej literze”.

11. Artykuł 47 rozporządzenia, zatytułowany „Przepisy dodatkowe dotyczące ustalania wysokości świadczeń”, dokonuje w ust. 1 między innymi następujących objaśnień:

„W celu obliczenia kwoty teoretycznej i procentowej, określonej w art. 46 ust. 2, stosuje się następujące zasady:

[…]

g) instytucja właściwa państwa członkowskiego, którego ustawodawstwo przewiduje obliczenie świadczeń na podstawie średniej składki, określa tę średnią podstawę w odniesieniu tylko do okresów ubezpieczenia ukończonych z uwzględnieniem ustawodawstwa tego państwa członkowskiego”.

12. Artykuł 57 ust. 1 rozporządzenia stanowi:

„Jeżeli osoba, u której rozpoznano chorobę zawodową, wykonywała z uwzględnieniem ustawodawstwa dwóch lub kilku państw członkowskich pracę, która poprzez swój charakter mogła spowodować tę chorobę, świadczenia, o które ta osoba lub osoby pozostałe po niej mogą się ubiegać, przyznawane są wyłącznie na podstawie ustawodawstwa ostatniego z tych państw, którego warunki są spełnione, z uwzględnieniem, w odpowiednim przypadku, ust. 2–5”.

13. Artykuł 58 ust. 1 rozporządzenia, zatytułowany „Ustalanie wysokości świadczeń pieniężnych”, stanowi:

„Instytucja właściwa państwa członkowskiego, którego ustawodawstwo przewiduje ustalanie wysokości świadczeń pieniężnych na podstawie przeciętnego wynagrodzenia, ustala ich wysokość wyłącznie na podstawie wynagrodzenia, którego uzyskanie zostało potwierdzone, w trakcie okresów ukończonych z uwzględnieniem tego ustawodawstwa”.

14. Artykuł 68 ust. 1 rozporządzenia, zatytułowany również „Ustalanie wysokości świadczeń”, stanowi:

„Instytucja właściwa państwa członkowskiego, którego ustawodawstwo przewiduje ustalanie wysokości świadczeń na podstawie wysokości poprzedniego wynagrodzenia, uwzględnia wyłącznie wynagrodzenie, które zainteresowany otrzymywał w okresie swojego ostatniego zatrudnienia na terytorium tego państwa. Jednakże jeżeli zainteresowany nie był ostatnio zatrudniony co najmniej przez cztery tygodnie na tym terytorium, świadczenie ustalane jest na podstawie zwyczajowego wynagrodzenia w miejscu zamieszkania lub pobytu bezrobotnego, odpowiadającego zatrudnieniu takiemu samemu lub podobnemu do tego, jakie wykonywał ostatnio na terytorium innego państwa członkowskiego”.

3. Rozporządzenie nr 574/72

15. Rozporządzenie Rady (EWG) nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie wykonania rozporządzenia nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie(3) zawiera w art. 15 ogólne zasady sumowania okresów (ubezpieczenia i zamieszkania) zgodnie z art. 18 ust. 1, art. 38, art. 45 ust. 1–3, art. 64 oraz art. 67 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 1408/71.

4. Rozporządzenie nr 883/2004

16. Artykuł 87 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego(4) stanowi między innymi:

„Niniejsze rozporządzenie nie daje podstawy dla nabycia jakichkolwiek praw w okresie poprzedzającym datę jego wejścia w życie. […]”.

17. Zgodnie z art. 90 ust. 1 tego rozporządzenia

„Rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71 […] traci moc z dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia. […]”.

18. W rozumieniu art. 91 tego rozporządzenia wreszcie:

„Niniejsze rozporządzenie wchodzi w życie dwudziestego dnia po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej .

Niniejsze rozporządzenie stosuje się od dnia wejścia w życie rozporządzenia wykonawczego. […]”.

B – Prawo krajowe

19. Ustawa nr 98–1194 z dnia 23 grudnia 1998 r. o finansowaniu zabezpieczenia społecznego w 1999 r.(5) wprowadziła regulację dotyczącą wcześniejszego zakończenia działalności zawodowej dla pracowników, którzy podczas swojej pracy byli narażeni na azbest. Artykuł 41 ustawy w mającym tu zastosowanie brzmieniu(6) przewiduje świadczenia pieniężne dla (byłych) pracowników, jeśli

– pracowali w zakładzie przetwarzającym azbest, wymienionym w wykazie ministerialnym, w okresie, w którym stosowano tam azbest,

– osiągnęli określony wiek, który nie może być niższy niż 50 lat i

– zaprzestali wszelkiej działalności zawodowej.

20. Prawo do świadczenia mają pracownicy po ukończeniu 50. roku życia, jeśli rozpoznano i stwierdzono u nich chorobę zawodową spowodowaną azbestem, którą wymieniono w wykazie ministerialnym.

21. Wysokość świadczeń pieniężnych ustala się na podstawie przeciętnego dochodu brutto z ostatnich 12 miesięcy pracy uprawnionego. Rozporządzenie wykonawcze nr 99-247 z dnia 29 marca 1999 r. dotyczące świadczeń pieniężnych dla pracowników, którzy byli narażeni na azbest, przewidzianych w przypadku wcześniejszego zakończenia działalności zawodowej(7), uściśla metodę ustalania wysokości świadczeń(8) .

22. Świadczenia te wypłacane są dopóty, dopóki beneficjent nie spełni warunków wymaganych do pobierania świadczenia emerytalnego w pełnym zakresie. By zapewnić finansowanie świadczeń, powołano fundusz, zasilany częściowo poprzez stałą stopę procentową wpływów z podatków konsumpcyjnych, częściowo z tytułu składek z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych z zabezpieczenia społecznego. Proporcje te są corocznie ustalane ustawą o finansowaniu zabezpieczenia społecznego.

23. Okólnik nr DSS/4B/99 nr 332 z dnia 9 czerwca 1999 r.(9) o stosowaniu przepisów ustawy i rozporządzenia wykonawczego zawiera instrukcje administracyjne dotyczące zasad przyznawania, ustalania wysokości i wypłaty świadczeń pieniężnych przez regionalne kasy chorych. Co do ustalania wysokości roszczonych świadczeń w odniesieniu do okresów pracy najemnej za granicą okólnik stanowi, że wynagrodzenia pobrane za granicą mogą być uwzględnione przy ustalaniu wysokości świadczeń pieniężnych jedynie wtedy, jeżeli podlegały one obowiązkowi odprowadzania składek na rzecz francuskiego zabezpieczenia społecznego. We wszystkich innych przypadkach należy przy ustalaniu wysokości świadczeń wziąć pod uwagę ostatnie uzyskane we Francji wynagrodzenia.

24. Wyklucza się wreszcie kumulację z innymi świadczeniami, w szczególności ze świadczeniami zdrowotnymi, emerytalnymi, inwalidzkimi, przedemerytalnymi lub kompensacyjnymi.

III – Okoliczności faktyczne, pytanie prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem

25. F. Nemec, urodzony w 1954 r., jest obywatelem francuskim zamieszkałym we Francji. Podczas swojej działalności zawodowej pracował przez kilka lat w przedsiębiorstwie znajdującym się we Francji, gdzie był narażony na azbest. W roku 1995 rozpoznano i stwierdzono u niego chorobę zawodową spowodowaną azbestem.

26. Po zamknięciu w 1994 r. przedsiębiorstwa przetwarzającego azbest F. Nemec znalazł nowe zatrudnienie w Belgii, w przedsiębiorstwie, którego siedziba znajduje się w odległości około 10 kilometrów od jego miejsca zamieszkania we Francji. W miejscu tym F. Nemec pracuje do dzisiaj. Podczas całego okresu pracy w Belgii F. Nemec mieszkał we Francji i tam płacił podatki.

27. W marcu 2004 r. F. Nemec zwrócił się do CRAM z wnioskiem o przyznanie świadczeń dla pracowników narażonych na azbest zgodnie z art. 41 ustawy nr 98–1194. W piśmie z dnia 13 maja 2004 r. CRAM, na podstawie właściwych przepisów, przyznał mu wnioskowane świadczenia. Zgodnie z wytycznymi okólnika nr DSS/4B/99 nr 332 przy ustalaniu wysokości świadczeń uwzględniono tylko te zarobki, które wnioskodawca otrzymywał z tytułu działalności zawodowej w Francji do 1994 r.

28. F. Nemec zaskarżył odmowę uwzględnienia jego belgijskich dochodów przed polubowną komisją odwoławczą w drodze sprzeciwu, który został jednak oddalony. Decyzja z dnia 7 września 2004 r. odsyłała w uzasadnieniu również do wytycznych okólnika.

29. W tych okolicznościach F. Nemec wniósł skargę do sądu krajowego, podnosząc, że CRAM naruszył zasadę równego traktowania, gwarantowaną przez rozporządzenie nr 1408/71, względnie obecnie przez rozporządzenie nr 883/2004, przez co naruszył przysługujące mu prawo do swobodnego przepływu pracowników.

30. W ramach niniejszej sprawy tribunal des affaires de sécurité sociale de Longwy zwrócił się do Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich, orzeczeniem z dnia 14 kwietnia 2005 r., które wpłynęło do sekretariatu Trybunału w dniu 11 maja 2005 r., z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym z następującym pytaniem:

„Czy CRAM, odmawiając w oparciu o art. 2 rozporządzenia wykonawczego nr 99-247 z dnia 29 marca 1999 r. i okólnik DSS/4B/99 nr 332 z dnia 9 czerwca 1999 r. uwzględnienia wynagrodzeń pobranych przez F. Nemeca w Belgii dla celów ustalenia wysokości świadczenia dla pracowników wykonujących pracę przy azbeście, przyznanego mu na podstawie art. 41 ustawy nr 98-1194 z dnia 23 grudnia 1998 r., ponieważ od wynagrodzeń tych nie zostały odprowadzone składki zgodnie z art. L. 241‑1 francuskiego code de la sécurité sociale, podjęła niekorzystną dla F. Nemeca decyzję, która stanowi przeszkodę dla swobody przepływu przewidzianej w art. 39 traktatu, naruszenie rozporządzenia (WE) nr 883/2004 czy też naruszenie art. 15 rozporządzenia (EWG) nr 574/72?”.

31. W postępowaniu przed Trybunałem swoje uwagi pisemne i ustne przedstawili F. Nemec, CRAM, rząd francuski oraz Komisja. Rząd Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej przedstawił swoje uwagi ustnie.

IV – Ocena prawna

A – W przedmiocie dopuszczalności wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym

32. Rząd francuski uważa wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym za niedopuszczalny.

33. Jego zdaniem informacje dotyczące stanu faktycznego są zbyt krótkie i zwięzłe. Przykładowo z decyzji sądu krajowego nie wynika, czy F. Nemec był narażony na azbest podczas swojej działalności zawodowej we Francji czy też w innych krajach. Już to oznacza brak faktycznej podstawy dla pytania prejudycjalnego. Wniosek odnosi się przy tym do właściwych przepisów prawnych państwa członkowskiego w sposób niezupełny i niejednoznaczny.

34. Sąd krajowy nie wyjaśnił również przyczyn wątpliwości co do wykładni przepisów prawa wspólnotowego. Nie przedstawił wreszcie jasno i wyraźnie związku, jaki widzi on pomiędzy tymi przepisami a przepisami prawa krajowego.

35. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem dokonanie użytecznej dla sądu krajowego wykładni prawa wspólnotowego jest możliwe tylko wtedy, gdy postanowienie odsyłające wyjaśnia ramy faktyczne i prawne stawianego pytania(10) . Wyjaśnienie to powinno dać rządom państw członkowskich oraz innych stronom postępowania, którym jedynie doręczany jest wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym(11), możliwość złożenia wyjaśnień zgodnie z art. 23 statutu Trybunału Sprawiedliwości(12) . Dokonanie użytecznej dla sądu krajowego wykładni prawa wspólnotowego wymaga również podania informacji odnośnie do przyczyny, dla której sąd krajowy ma wątpliwości co do wykładni przepisów prawa wspólnotowego, do których odnoszą się jego pytania prejudycjalne(13) .

36. Należy zgodzić się z rządem francuskim, że złożony przez sąd krajowy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest bardzo krótki i zwięzły i znajduje się na granicy dopuszczalności. Pomimo tego zawiera wymagane informacje w wystarczającym stopniu.

37. Zatem z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że F. Nemec pracował we Francji i w Belgii, że z tytułu pracy, podczas której był narażony na azbest, przyznano mu prawo do świadczeń pieniężnych oraz że ustalono wysokość tych świadczeń bez uwzględnienia wynagrodzeń uzyskanych w Belgii. Kwestia, czy F. Nemec był narażony na azbest podczas działalności zawodowej we Francji czy w innych krajach, jest nieistotna, ponieważ zgodnie z informacjami wynikającymi z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym warunki przyznania świadczeń pieniężnych dla byłych pracowników narażonych na azbest zostały spełnione, a kwestią otwartą jest jedynie ustalenie wysokości tych świadczeń.

38. Zarówno w uzasadnieniu pytania prejudycjalnego, jak i w samym pytaniu prejudycjalnym sąd krajowy powołuje się w szczególności na okólnik nr DSS/4B/99 nr 332 z dnia 9 czerwca 1999 r.(14), który zawiera miarodajne wskazówki ustalania wysokości świadczeń dla F. Nemeca, odnosząc się przy tym również do podstawy prawnej roszczeń(15) oraz dekretu wykonawczego(16) .

39. Z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika wreszcie, że sąd krajowy, w odniesieniu do obliczeń CRAM, ma wątpliwości nie tylko co do zgodności okólnika z pierwotnym i wtórnym prawem wspólnotowym. Stwierdza on także, że uwzględniając zasadę równego traktowania pracowników w Unii, ma on też wątpliwości co do możliwości zastosowania i wykładni owych przepisów prawa wspólnotowego, do których się odnosi.

40. Tym samym Trybunał dysponuje, zarówno pod względem faktycznym, jak i prawnym, wystarczającymi informacjami, by odpowiedzieć na pytanie prejudycjalne w użyteczny sposób. W konsekwencji wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym należy uznać za dopuszczalny.

B – W przedmiocie pytania prejudycjalnego

41. Należy przede wszystkim stwierdzić, że rozporządzenie nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie jest właściwe dla udzielenia odpowiedzi na pytanie prejudycjalne. Wynika to z art. 87 ust. 1 i art. 91 rozporządzenia(17), ponieważ zgodnie z nim obowiązuje ono dopiero z dniem wejścia w życie rozporządzenia wykonawczego ‑ którego dotychczas nie wydano ‑ i nie daje podstawy dla nabycia jakichkolwiek praw w okresie poprzedzającym datę jego wejścia w życie.

42. Zgodnie z art. 90 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 ma ono z chwilą wejścia w życie zastąpić rozporządzenie nr 1408/71(18) . W związku z powyższym pytanie prejudycjalne należy rozumieć w ten sposób, że jego przedmiotem jest to, czy rozporządzenie nr 1408/71 stoi na przeszkodzie decyzji takiej jak ta wydana przez CRAM.

43. Spór przed sądem krajowym objęty jest zakresem podmiotowym rozporządzenia nr 1408/71. F. Nemec był we Francji pracownikiem myśl art. 2 ust. 1 i art. 1 lit. a) pkt i) rozporządzenia(19) i zgodnie z podanymi informacjami jest nim obecnie w Belgii.

44. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem świadczenie objęte jest przedmiotowym zakresem stosowania rozporządzenia nr 1408/71(20), jeżeli jest przyznawane uprawnionemu ze względu na zaistnienie określonego w przepisach prawnych stanu faktycznego, bez przeprowadzania w konkretnym przypadku jakiejkolwiek dyskrecjonalnej oceny potrzeb osobistych, oraz jeżeli dotyczy ono ryzyk wyliczonych enumeratywnie w art. 4 ust. 1 tego rozporządzenia(21) .

45. Świadczenia pieniężne są przyznawane byłym pracownikom narażonym na azbest na podstawie warunków, które są określone w przepisach prawnych(22) i nie stanowią jakiejkolwiek dyskrecjonalnej oceny potrzeb osobistych(23) .

46. Do działów zabezpieczenia społecznego wymienionych w art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71 należą między innymi emerytury [lit. c)] oraz świadczenia z tytułu wypadku przy pracy i choroby zawodowej [lit. e)](24) .

47. Należałoby przy tym wziąć pod uwagę w pierwszej kolejności emerytury, ponieważ zakończenie działalności zawodowej jest warunkiem przyznania świadczeń pieniężnych, a świadczenia mają stanowić pomost do czasu powstania uprawnień odnośnie do wypłat z kas emerytalnych. Zgodnie z informacjami przedstawionymi przez rząd francuski należy tym samym uwzględnić w szczególności niższą średnią długość życia byłych pracowników narażonych na azbest.

48. W rzeczywistości nie chodzi jednak o związaną z wiekiem regulację dotyczącą wcześniejszych emerytur, lecz o świadczenia w przypadku choroby zawodowej. Niska średnia długość życia ma swoją przyczynę w zwiększonym ryzyku wystąpienia choroby zawodowej spowodowanej kontaktem z azbestem. Zgodnie z argumentacją w szczególności(25) rządu francuskiego właściwym celem świadczeń nie jest umożliwienie danej osobie przejścia na emeryturę na preferencyjnych warunkach, lecz uniknięcie lub opóźnienie wystąpienia względnie zaostrzenia się chorób zawodowych spowodowanych azbestem oraz złagodzenie ich przebiegu. Ma się do tego przyczyniać zniesienie obciążeń związanych z wykonywaniem działalności zawodowej, poprzez zakończenie działalności zawodowej na preferencyjnych warunkach.

49. Dodatkowo świadczenia są związane z kontaktem z azbestem w ramach działalności zawodowej i przeważnie są finansowane z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych zabezpieczenia społecznego. W związku z tym przedmiotowy zakres stosowania rozporządzenia nr 1408/71 obejmuje zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. e) (świadczenia z tytułu choroby zawodowej) sporne świadczenie.

50. W przypadku określania właściwych przepisów prawa krajowego zgodnie z art. 13 i nast. rozporządzenia nr 1408/71 należy stwierdzić, co następuje.

51. Prawdą jest, że F. Nemec złożył wniosek o przyznanie przysługujących mu świadczeń w oparciu o ustawę o świadczeniach pieniężnych dla byłych pracowników narażonych na azbest. Jednakże jak sam twierdzi nie korzysta z tych świadczeń z powodu różnicy w dochodach, która powstałaby w przypadku zakończenia działalności zawodowej przy uwzględnieniu ustalenia wysokości świadczeń, dokonanym przez CRAM, lecz w dalszym ciągu pracuje w Belgii.

52. Zatem zgodnie z art. 13 ust. 1 i ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1408/71(26) w odniesieniu do F. Nemeca mają obecnie zastosowanie przepisy prawa belgijskiego. Tym samym w odniesieniu do świadczeń pieniężnych w przypadku chorób zawodowych właściwa byłaby w istocie Belgia. Zatem zgodnie z art. 58 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71(27) wysokość świadczeń pieniężnych należałoby ustalić wyłącznie na podstawie ostatnich belgijskich dochodów F. Nemeca.

53. Jednym z warunków uzyskania francuskich świadczeń pieniężnych dla byłych pracowników narażonych na azbest jest jednakże zakończenie działalności zawodowej. Aby dokonać oceny roszczeń F. Nemeca należy hipotetycznie przyjąć, że zakończył on już swoją działalność zawodową w Belgii i korzysta jedynie z francuskich świadczeń pieniężnych. Ponieważ miejsce zamieszkania F. Nemeca znajduje się we Francji, zgodnie z art. 13 ust. 1 i ust. 2 lit. f) rozporządzenia nr 1408/71(28) należy stosować wobec niego przepisy prawa francuskiego.

54. Zatem z art. 58 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71(29) zdaje się faktycznie wynikać, że wysokość świadczeń pieniężnych dla byłych pracowników narażonych na azbest należy ustalać wyłącznie na podstawie ostatnich dochodów, które F. Nemec uzyskał we Francji. Już w wyroku w sprawie Pennartz Trybunał stwierdził w odniesieniu do wcześniejszej regulacji, że art. 58 rozporządzenia nr 1408/71 nie określa wprost mających zastosowanie przepisów prawnych ‑ co mianowicie czynią już art. 13 i nast. rozporządzenia nr 1408/71(30) ‑ lecz przesądza o wynagrodzeniu miarodajnym dla ustalenia wysokości świadczeń(31) . W związku z powyższym podstawą dla ustalania wysokości świadczeń jest tylko wynagrodzenie uzyskane, w okresie odniesienia, na terytorium właściwego państwa członkowskiego.(32)

55. Obliczenia CRAM zdają się być prima facie zgodne z przepisami rozporządzenia nr 1408/71, co zresztą podniósł CRAM, rząd francuski i rząd Zjednoczonego Królestwa.

56. Odpowiedni wydaje się także tak uzyskany rezultat z ostatnim orzecznictwem Trybunału w podobnych sprawach Lafuente Nieto, Naranjo Arjona oraz Grajera Rodríguez(33) . W sprawach tych Trybunał doszedł do wniosku, że ustalanie wysokości emerytur lub rent dla pracowników migrujących w państwie pochodzenia na podstawie ostatniego uzyskanego tam wynagrodzenia ‑ zamiast na podstawie ostatniego wynagrodzenia uzyskanego w państwie członkowskim, w którym ostatnio pracowali ‑ nie dyskryminuje pracowników migrujących względem pracowników, którzy pozostali w kraju pochodzenia, jeżeli przewiduje aktualizację wcześniejszego wynagrodzenia do obecnego poziomu dochodów(34) .

57. Jednakże w owych sprawach ‑ inaczej niż ma to miejsce w tym przypadku ‑ obok roszczeń o świadczenia z kraju pochodzenia pojawiły się również roszczenia o świadczenia z państwa członkowskiego, które było miejscem ostatniego zatrudnienia(35) . W konsekwencji ostatnie zatrudnienie pracowników migrujących zostało uwzględnione w rzeczywistych roszczeniach o świadczenia.

58. Należy przy tym pamiętać, że hipotetyczna projekcja ostatniego uzyskanego we Francji dochodu ‑ zważywszy na wachlarz możliwości poprzez długi okres ‑ w zasadzie nie może nie być arbitralna. W razie pozostania F. Nemeca we Francji możliwe scenariusze sięgają od długookresowego bezrobocia po znacząco wyższe ostatnie dochody w innej branży.

59. W świetle powyższych rozważań Komisja słusznie zauważa, że stosowanie art. 58 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71 zgodnie z wyżej wymienionym orzecznictwem jest niezgodne z celami art. 39 WE i nast.

60. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem cel art. 39 WE i nast. nie zostałby osiągnięty, gdyby pracownicy, którzy korzystali ze swego prawa do swobodnego przepływu, utracili korzyści związane z zabezpieczeniem społecznym, jakie zapewnia im ustawodawstwo państwa członkowskiego(36) . Z tego powodu art. 39 WE i nast. sprzeciwiają się praktykom nierównego traktowania między obywatelami państwa członkowskiego, którzy nie skorzystali z przysługującej im swobody przepływu pracowników, a obywatelami tego samego państwa członkowskiego, którzy z tej swobody skorzystali(37) .

61. Gdyby F. Nemec po zamknięciu znajdującego się we Francji zakładu przetwarzającego azbest, w którym wcześniej pracował, poszukał nowego zatrudnienia wyłącznie na krajowym rynku pracy i podjął nową działalność zawodową taką jak ta w Belgii, miarodajne dla ustalania wysokości jego roszczeń byłoby obecne wynagrodzenie za pracę. Okoliczność, że F. Nemec skorzystał z przysługującej mu swobody przepływu pracowników, oznacza w konsekwencji, że traci on korzyści wynikające z zabezpieczenia społecznego, przysługujące mu zgodnie z przepisami prawa francuskiego. Tym samym korzystanie ze swobody przepływu pracowników traci na atrakcyjności.

62. W związku z tym Komisja uważa za konieczne albo bezpośrednie stosowanie art. 39 WE i nast., albo przynajmniej dokonanie wykładni art. 58 rozporządzenia 1408/71 z uwzględnieniem znaczenia i celu art. 39 WE i nast.

63. Do tej pory Trybunał sięgał bezpośrednio do art. 39 WE i nast. w dwóch sytuacjach. Pierwszy raz, kiedy rozporządzenie nr 1408/71 ‑ inaczej niż ma to miejsce w tym przypadku(38) ‑ nie miało zastosowania(39), i po raz drugi, kiedy rozporządzenie mogło wprawdzie być zastosowane, lecz jego przepisy nie regulowały tej konkretnej sytuacji(40) .

64. Przy tym bezpośrednie stosowanie art. 39 WE i nast. byłoby możliwe, gdyby art. 58 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71 był nieważny z powodu jego sprzeczności z art. 39 WE i nast.(41) . Takie założenie mogłoby być brane pod uwagę tylko w przypadku braku możliwości zastosowania rozporządzenia nr 1408/71 zgodnie z art. 39 WE i nast. Zatem w przypadku większej ilości możliwych wykładni wspólnotowego aktu prawnego należy dać pierwszeństwo tej wykładni, która nie kwestionuje ważności tego aktu(42) .

65. Sam Trybunał podkreśla w utrwalonym orzecznictwie, że należy dokonywać wykładni rozporządzenia nr 1408/71 w świetle celów art. 39 WE i nast.(43) . W szczególności Trybunał dokonał w podobnych sprawach wykładni porównywalnych postanowień biorąc pod uwagę cele art. 39 WE i nast.

66. W wyroku w sprawie Fellinger Trybunał orzekł w odniesieniu do zasiłków dla bezrobotnych, o których stanowi art. 68 rozporządzenia, że stosunek „zasada – wyjątek” w tym postanowieniu w przypadku pracowników przygranicznych prowadzi do niekorzystnej sytuacji, w której wyjątek staje się regułą(44) . Z tego powodu Trybunał orzekł, że należy dokonać wykładni postanowienia w świetle obecnego art. 42 WE w taki sposób, aby wysokość świadczeń ustalano na podstawie ostatniego wynagrodzenia(45) .

67. W wyroku w sprawie Reichling pytanie dotyczyło możliwości przyznania zasiłku inwalidzkiego, którego wysokość należało ustalić w kraju pochodzenia pracownika migrującego na podstawie uzyskanego tam ostatniego wynagrodzenia, w przypadku braku krajowego wynagrodzenia na podstawie minimalnego krajowego wynagrodzenia za pracę(46) . Także w tym przypadku Trybunał doszedł do wniosku, że gdyby ostatnie zagraniczne wynagrodzenie nie było miarodajną podstawą naliczania wysokości świadczeń, byłoby to naruszeniem zasady swobodnego przepływu pracowników(47) . Z tego względu dokonał on wykładni art. 46 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1408/71 w ten sposób, że w przypadku pracownika migrującego ustalanie wysokości świadczeń musi odbywać się na podstawie ostatniego wynagrodzenia za pracę, uzyskanego w innym państwie członkowskim(48) .

68. Przemawiałoby to za stosowaniem rozporządzenia nr 1408/71 w świetle art. 39 WE i nast. w takim przypadku jak niniejszy w ten sposób, aby także tu ostatnie belgijskie wynagrodzenie pracownika migrującego F. Nemeca było miarodajne.

69. Jednakże zgodnie z brzmieniem art. 58 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71 podstawą dla ustalania wysokości świadczeń jest tylko wynagrodzenie uzyskane w miarodajnym okresie na terytorium właściwego państwa członkowskiego. Trybunał potwierdził takie znaczenie w swoim wyroku w sprawie Pennartz(49) . Zgodnie ze słuszną argumentacją CRAM, rządu francuskiego i Zjednoczonego Królestwa jasne brzmienie przepisów stanowi granicę wykładni celowościowej.

70. Z tego powodu należy brać pod uwagę tylko dokonanie odpowiedniej wykładni rozporządzenia w świetle art. 39 WE i nast. w ten sposób, by art. 58 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71 nie regulował takiej sytuacji jak niniejsza(50) . Niniejsza sytuacja okazuje się bowiem nietypowa pod wieloma względami, ponieważ zgodnie z art. 58 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71 miarodajne jest zazwyczaj czasowo ostatnie wynagrodzenie.

– Gdyby F. Nemec był obecnie częściowo lub całkowicie niezdolny do pracy z powodu choroby zawodowej, zgodnie z art. 13 ust. 1 i ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1408/71 właściwa w odniesieniu do świadczenia byłaby Belgia(51), natomiast art. 58 ust. 1 stanowiłby, że należałoby uwzględnić w przypadku ustalania wysokości świadczeń tylko czasowo ostatnie belgijskie wynagrodzenie.

– Gdyby F. Nemec był narażony w kilku państwach członkowskich na takie samo ryzyko związane z azbestem i gdyby wynikająca z niego choroba zawodowa powodowała zgodnie z art. 52 i nast. rozporządzenia nr 1408/71 konieczność pobierania świadczeń, należałoby znów zastosować czasowo ostatnie belgijskie wynagrodzenie jako podstawę dla ustalania wysokości świadczeń zgodnie z art. 57 rozporządzenia nr 1408/71 w związku z art. 13 ust. 1 i ust. 2 lit. a) oraz art. 58 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71(52) .

– Gdyby F. Nemec był z powodu choroby zawodowej niezdolny do pracy już w 1994 r. lub 1995 r., miarodajne byłoby również jego czasowo ostatnie wynagrodzenie, to jest wynagrodzenie uzyskane z tytułu jego ostatniej pracy we francuskim zakładzie przetwarzającym azbest.

– Gdyby F. Nemec pozostał we Francji w celach zawodowych ‑ pracując w innej branży lub nawet posiadając statut bezrobotnego ‑ również w tym przypadku miarodajne byłoby jego czasowo ostatnie wynagrodzenie, mianowicie wynagrodzenie uzyskane z tytułu jego ostatniej pracy w jednym z francuskich zakładów.

71. Artykuł 58 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71 prowadzi zatem zgodnie z normalną koleją rzeczy do rzeczowych i celowych wniosków w myśl art. 39 WE i nast., mianowicie do nawiązania do czasowo ostatniego wynagrodzenia. Do takiego wniosku doszedł Trybunał również w wyroku w sprawie Pennartz(53) .

72. Jedynie szczególna regulacja zawarta we francuskiej ustawie prowadzi w niniejszym przypadku do nietypowej sytuacji, która nie może być uregulowana postanowieniami rozporządzenia nr 1408/71 w sposób zgodny z celami art. 39 WE i nast. oraz z samym rozporządzeniem. Zasadnicze znaczenie ma szczególne sformułowanie warunków koniecznych do otrzymania świadczeń, które są zawarte we francuskiej ustawie.

– Z powodu wieku minimalnego wynoszącego 50 lat(54) F. Nemec mógł wysuwać roszczenia dopiero po niespełna 10 latach od stwierdzenia u niego choroby zawodowej. Natomiast zgodnie z normalną koleją rzeczy roszczenia powstają już w momencie stwierdzenia choroby zawodowej, względnie pojawienia się jej następstw.

– Warunkiem koniecznym otrzymania świadczeń jest zakończenie wszelkiej działalności zawodowej(55) . Natomiast zgodnie z normalną koleją rzeczy pracownik jedynie częściowo zdolny do pracy może w miarę swoich możliwości pracować nadal i dodatkowo pobierać zasiłek wyrównawczy.

– Uprawniony nie może korzystać z żadnych innych świadczeń(56) . Zgodnie z normalną koleją rzeczy obok świadczeń z tytułu choroby zawodowej można korzystać dodatkowo z innych świadczeń. Odróżnia to niniejszą sytuację od sytuacji będących przedmiotem spraw Lafuente Nieto, Naranjo Arjona oraz Grajera Rodríguez, w których korzystano dodatkowo z innych świadczeń(57) .

73. Jakkolwiek z tego powodu nie można wysuwać wątpliwości co do ważności art. 58 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71, to jednak postanowienie to w przypadku celowościowej wykładni nie obejmuje niniejszej nietypowej sytuacji, przez co art. 39 WE i nast. należy stosować bezpośrednio.

74. Jak już powyżej stwierdzono, francuski okólnik dotyczący ustalenia wysokości świadczeń dla pracowników narażonych na azbest prowadzi do nierównego traktowania między pracownikami, którzy nie skorzystali ze swobody przepływu pracowników a pracownikami, którzy z tej swobody skorzystali(58) .

75. Usprawiedliwienie wspomnian ego nierównego traktowania, które wykraczałoby poza przepisy art. 58 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71, nie pojawiło się ani w argumentach CRAM, ani rządu francuskiego. Poza tym również akta sprawy nie zawierają niczego, co mogłoby stanowić obiektywne usprawiedliwienie nierównego traktowania.

76. Przede wszystkim nie może stanowić usprawiedliwienia okoliczność, że czasowo ostatnie wynagrodzenie w Belgii mogłoby być również niższe od wcześniejszego ostatniego wynagrodzenia we Francji. Mianowicie zgodnie z tym, co już stwierdził Trybunał, okoliczność, iż inni pracownicy migrujący, którzy znajdują się w innym położeniu, są ewentualnie beneficjentami dyskryminującej krajowej regulacji, ani nie może zapobiec niekorzystnemu nierównemu traktowaniu, ani go naprawić(59) .

77. Zasadniczo czasowo ostatnie wynagrodzenie będzie także najwyższe. Zwykle można również przyjąć, że ostatnie, aktualne, wynagrodzenie stanowi punkt odniesienia do świadczeń z tytułu choroby. Jeżeli w związku z tym pracownik podejmuje za granicą słabiej opłacaną pracę, ma wtedy okazję, by przemyśleć ewentualne straty również pod względem swojego zabezpieczenia zdrowotnego.

78. Tym samym należy stwierdzić, że w takich okolicznościach jak te w postępowaniu przed sądem krajowym art. 39 WE i nast. stanowią przeszkodę dla regulacji państwa członkowskiego, zgodnie z którą jako podstawę wymiaru świadczeń pieniężnych dla byłych pracowników narażonych na azbest należy stosować ostatnie wynagrodzenie za pracę, uzyskane w państwie członkowskim, z którego pochodzi pracownik migrujący, zamiast ostatniego wynagrodzenia otrzymanego przez tego pracownika.

79. Nie można też twierdzić, zgodnie z argumentacją Zjednoczonego Królestwa, że z art. 39 WE i nast. nie da się bezpośrednio wywieść metody ustalania wysokości świadczeń, lecz że jest do tego konieczna techniczna koordynacja dokonana przez Radę. Z jednej bowiem strony sporna jest tylko konkretnie określona metoda ustalania wysokości świadczeń, wynikająca z przepisów prawa francuskiego, i jej zgodność z przepisami art. 39 WE i nast. Z drugiej strony rozporządzenie nr 1408/71 zawiera już przykładowo w art. 47 ust. 1 lit. g), art. 58 ust. 1 i art. 68 ust. 1 decyzje Rady w sprawie tych metod wyliczenia. Decyzje te dotyczą konkretnych sformułowań celów art. 39 WE i nast., które muszą obowiązywać także w odniesieniu do nietypowych przypadków. Francja może w dodatku zastąpić sporną metodę ustalania wysokości świadczeń metodą zupełnie inną.

80. Co do wysokości wynagrodzeń i kosztów utrzymania mogą w zasadzie występować znaczące różnice między państwami członkowskimi. Prawdą jest, że ze względu na ograniczenie do nietypowej wyjątkowej sytuacji nie należy obawiać się nadmiernego obciążenia systemów zabezpieczenia społecznego. Pomimo tego wydaje się stosowne uwzględnienie reguły z art. 58 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71, zgodnie z którą należy wziąć pod uwagę wynagrodzenie we właściwym państwie członkowskim, jeżeli w odniesieniu do nietypowego przypadku wyjątkowo znajdują bezpośrednie zastosowanie art. 39 WE i nast. W związku z tym w takich nietypowych przypadkach powinna istnieć ewentualna możliwość dostosowania do poziomu miejsca zamieszkania.

81. Jako podstawę dla ustalania wysokości świadczeń należy tym samym stosować ostatnie belgijskie wynagrodzenie, dostosowane do miejsca zamieszkania we Francji w przypadku znaczących różnic w poziomie dochodów i kosztach utrzymania.

82. Na zakończenie należy zauważyć, iż nie jest oczywiste, w jaki sposób art. 15 rozporządzenia (EWG) nr 574/72 mógłby mieć w niniejszym przypadku zastosowanie. Również w świetle powyższych rozważań zajęcie stanowiska w sprawie tej części pytania prejudycjalnego jest zbędne.

V – Wnioski

83. W świetle powyższych rozważań proponuję Trybunałowi, aby udzielił tribunal des affaires de sécurité sociale de Longwy następującej odpowiedzi na pytanie prejudycjalne:

W okolicznościach takich jak te będące przedmiotem postępowania przed sądem krajowym art. 39 WE i nast. stoją na przeszkodzie regulacji państwa członkowskiego, zgodnie z którą świadczenia pieniężne dla byłych pracowników narażonych na azbest należy ustalać na podstawie ostatniego wynagrodzenia za pracę w kraju członkowskim, z którego pochodzi pracownik, a nie na podstawie czasowo ostatniego wynagrodzenia pracownika migrującego, przy czym znaczące różnice dotyczące poziomu uzyskiwanych dochodów i kosztów utrzymania między państwem, z którego pochodzą świadczenia, a państwem członkowskim ostatniej działalności zawodowej pracownika migrującego, mogą usprawiedliwiać dostosowywanie ostatniego czasowo wynagrodzenia do poziomu wynagrodzenia w miejscu zamieszkania.

(1) .

(2) – Dz.U. L 149, str. 2; w brzmieniu zawartym w rozporządzeniu Rady (WE) nr 118/97 z dnia 2 grudnia 1996 r. (Dz.U. 1997, L 28, str. 1), ostatnio zmienionym rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 647/2005 z dnia 13 kwietnia 2005 r. (Dz.U. L 117, str. 1, zwane dalej „rozporządzeniem nr 1408/71”).

(3) – Dz.U. L 74, str. 1; w brzmieniu wynikającym z rozporządzenia Rady (WE) nr 118/97 z dnia 2 grudnia 1996 r. (Dz.U. 1997, L 28, str. 1), ostatnio zmienionym rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 647/2005 z dnia 13 kwietnia 2005 r. (Dz.U. L 117, str. 1).

(4) – Dz.U. L 166, str. 1.

(5) – Opublikowana w JORF (francuskim dzienniku ustaw) z dnia 27 grudnia 1998 r.

(6) – Ustawa z 1998 r. została zmieniona ustawami nr 2001/1246 z dnia 21 grudnia 2001 r., nr 2002/1487 z dnia 20 grudnia 2002 r., oraz ustawą nr 2004/1370 z dnia 20 grudnia 2004 r.

(7) – Opublikowane w JORF z dnia 31 marca 1999 r., str. 471.

(8) – Zobacz art. 2 rozporządzenia wykonawczego w brzmieniu zawartym w rozporządzeniu nr 2000‑638 z dnia 7 lipca 2000 r., opublikowanym w JORF z dnia 9 lipca 2000 r.

(9) – Nieopublikowany w JORF.

(10) – Zobacz wyroki z dnia 26 stycznia 1993 r. w sprawach połączonych od C‑320/90 do C‑322/90 Telemarsicabruzzo i in., Rec. str. I‑393, pkt 6, i z dnia 17 lutego 2005 r. w sprawie C‑134/03 Viacom Outdoor, Rec. str. I‑1167, pkt 22.

(11) – Zobacz wyrok z dnia 1 kwietnia 1982 r. w sprawach połączonych od 141/81 do 143/81 Holdijk i in., Rec. str. 1299, pkt 6, oraz postanowienie z dnia 28 czerwca 2000 r. w sprawie C‑116/00 Laguillaumie, Rec. str. I‑4979, pkt 14.

(12) – Zobacz wyrok z dnia 25 marca 2004 r. w sprawach połączonych od C‑480/00 do C‑482/00, C‑484/00, od C‑489/00 do C‑491/00, od C‑497/00 do C‑499/00 Azienda Agricola Ettore Ribaldi i in., Rec. str. I‑2943, pkt 73, i wyrok Telemarsicabruzzo, przywołany w przypisie 10, pkt 6.

(13) – Zobacz postanowienie Laguillaumie, przywołane w przypisie 11, pkt 16, oraz wyrok z dnia 9 września 2004 r. w sprawie C‑72/03 Carbonati Apuani, Zb.Orz. str. I‑8027, pkt 11.

(14) – Zobacz pkt 23 niniejszej opinii.

(15) – Zobacz pkt 19 i nast. niniejszej opinii.

(16) – Zobacz pkt 22 niniejszej opinii.

(17) – Zobacz pkt 16 i 18 niniejszej opinii.

(18) – Zobacz pkt 17 niniejszej opinii.

(19) – Zobacz pkt 6 i 7 niniejszej opinii.

(20) – Zobacz pkt 8 niniejszej opinii.

(21) – Zobacz wyroki z dnia 27 marca 1985 r. w sprawie 249/83 Hoeckx, Rec. str. 973, pkt 12–14 i z dnia 21 lutego 2006 r. w sprawie C‑286/03 Hosse, Zb.Orz. I‑1771, pkt 37.

(22) – Zobacz art. 1 lit. j) rozporządzenia nr 1408/71 w pkt 6 niniejszej opinii oraz wyrok z dnia 31 marca 1977 r. w sprawie 87/76 Bozzone, Rec. str. 687, pkt 9–11.

(23) – Zobacz pkt 19–23 niniejszej opinii.

(24) – Zobacz pkt 8 niniejszej opinii.

(25) – Podobne stanowisko reprezentują także strona pozwana i Zjednoczone Królestwo. Również Komisja uważa tę klasyfikację za możliwą. F. Nemec nie zajął stanowiska w tej sprawie.

(26) – Zobacz pkt 9 niniejszej opinii.

(27) – Zobacz pkt 13 niniejszej opinii.

(28) – Zobacz pkt 9 niniejszej opinii.

(29) – Zobacz pkt 13 niniejszej opinii.

(30) – Zobacz pkt 50–53 niniejszej opinii.

(31) – Zobacz wyrok z dnia 11 lipca 1979 r. w sprawie 268/78 Pennartz, Rec. str. 2411, pkt 8.

(32) – Zobacz wyrok Pennartz, przywołany w przypisie 31, pkt 10.

(33) – Zobacz wyroki z dnia 12 września 1996 r. w sprawie C‑251/94 Lafuente Nieto, Rec. str. I‑4187, pkt 33, z dnia 9 października 1997 r. w sprawach połączonych od C‑31/96 do C‑33/96 Naranjo Rajona i in., Rec. str. I‑5501, pkt 20, i z dnia 17 grudnia 1998 r. w sprawie C‑153/97 Grajera Rodríguez, Rec. str. I‑8645, pkt 17.

(34) – Wyroki Lafuente Nieto, pkt 5, 30, 31, 40, 41 i 43, Grajera Rodríguez, pkt 6, 14 i 19–21, oraz Naranjo Arjona, pkt 4–7, 14, 22, 23 i 30, wszystkie przywołane w przypisie 33.

(35) – Zobacz przykładowo wyrok Grajera Rodríguez, przywołany w przypisie 33, pkt 23.

(36) – Zobacz ostatnio wyrok Hosse, przywołany w przypisie 21, pkt 24.

(37) – Wyroki z dnia 30 stycznia 1997 r. w sprawach połączonych C‑4/95 i C‑5/95 Stöber i Piosa Pereira, Rec. str. I‑511, pkt 37–39, oraz z dnia 17 września 1997 r. C‑322/95 Iurlaro, Rec. str. I‑4881, pkt 29 i 30.

(38) – Zobacz pkt 43–49 niniejszej opinii.

(39) – Wyroki z dnia 22 listopada 1995 r. w sprawie C‑443/93 Vougioukas, Rec. str. I‑4033, pkt 31 i nast., z dnia 12 czerwca 1997 r. w sprawie C‑266/95 Merino García, Rec. str. I‑3279, pkt 23–26, oraz wyrok Stöber i Piosa Pereira, przywołany w przypisie 37, pkt 31–36.

(40) – Wyroki z dnia 4 października 1991 r. w sprawie 349/87 Paraschi, Rec. str. I‑4501, pkt 21 i nast., oraz z dnia 28 kwietnia 1998 r. w sprawie C‑158/96 Kohll, Rec. str. I‑1931, pkt 25–27.

(41) – Zobacz wyroki z dnia 21 października 1975 r. w sprawie 24/75 Petroni, Rec. str. 1149, pkt 21 i 22, z dnia 15 stycznia 1986 r. w sprawie 41/84 Pinna, Rec. str. 1, pkt 23–25, oraz z dnia 7 czerwca 1988 r. w sprawie 20/85 Roviello, Rec. str. 2805, pkt 17 i 18.

(42) – Zobacz wyrok Trybunału z dnia 9 marca 2006 r. w sprawie C‑174/05 Stichting Zuid-Hollandse Milieufederatie i Stichting Natuur en Milieu, Zb.Orz str. I‑2443, pkt 20.

(43) – Zobacz wyroki z dnia 28 lutego 1980 r. w sprawie 67/79 Fellinger, Rec. str. 535, pkt 9, z dnia 9 sierpnia 1994 r. w sprawie C‑406/93 Reichling, Rec. str. I‑4061, pkt 21, Lafuente Nieto, przywołany w przypisie 33, pkt 33, Grajera Rodríguez, przywołany w przypisie 33, pkt 17, oraz Naranjo Arjona, przywołany w przypisie 33, pkt 20.

(44) – Zobacz wyrok Fellinger, przywołany w przypisie 43, pkt 6.

(45) – Zobacz wyrok Fellinger, przywołany w przypisie 43, pkt 7–9.

(46) – Zobacz wyrok Reichling, przywołany w przypisie 43, pkt 12–15.

(47) – Zobacz wyrok Reichling, przywołany w przypisie 43, pkt 22–25.

(48) – Zobacz wyrok Reichling, przywołany w przypisie 43, pkt 26–32.

(49) – Zobacz wyrok Pennartz, przywołany w przypisie 31, pkt 10.

(50) – Zobacz pkt 63 niniejszej opinii.

(51) – Zobacz pkt 52 niniejszej opinii.

(52) – Zobacz pkt 9, 12 i 13 niniejszej opinii.

(53) – Zobacz wyrok Pennartz, przywołany w przypisie 31, pkt 11.

(54) – Zobacz pkt 19 niniejszej opinii.

(55) – Zobacz pkt 19 niniejszej opinii.

(56) – Zobacz pkt 24 niniejszej opinii.

(57) – Zobacz pkt 56 niniejszej opinii.

(58) – Zobacz pkt 59 i nast. niniejszej opinii.

(59) – Zobacz wyrok Roviello, przywołany w przypisie 41, pkt 16.