Keywords

Summary



Keywords

1. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Ocena – Obowiązek uwzględnienia rzeczywistego wpływu na rynek – Brak – Zasadnicza rola kryterium dotyczącego charakteru naruszenia

(art. 81 ust. 1 lit. a), b) WE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 1A)

2. Konkurencja – Grzywny – Wytyczne w sprawie metody ustalania grzywien – Charakter prawny

(rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03)

3. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Bardzo poważne naruszenia

(rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 1A)

4. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Skutek praktyki antykonkurencyjnej – Kryterium niemające determinującego wpływu

(rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 1A)

5. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Udziały w rynku posiadane przez zainteresowane przedsiębiorstwo

(art. 81 ust. 1 WE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 1A)

6. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Rzeczywisty wpływ na rynek – Kryteria oceny

(rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 1A)

7. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Ustalenie grzywny proporcjonalnie do elementów oceny wagi naruszenia

(rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 1A)

8. Konkurencja – Grzywny – Decyzja nakładająca grzywny – Obowiązek uzasadnienia – Zakres

(art. 253 WE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 2, 3)

9. Postępowanie – Podnoszenie nowych zarzutów w toku postępowania – Przesłanki – Nowy zarzut – Pojęcie

(regulamin postępowania przed Sądem, art. 48 §. 2)

10. Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Porozumienia między przedsiębiorstwami – Ciężar udowodnienia naruszenia i czasu jego trwania spoczywający na Komisji – Stosowanie zasady domniemania niewinności

(art. 81 ust. 1 WE; Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 48 ust. 1)

11. Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Dowód – Stopień dokładności wymagany od dowodów przyjętych przez Komisję

(art. 81 ust. 1 WE)

12. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Ocena – Uwzględnienie rzeczywistej sytuacji gospodarczej istniejącej w momencie popełnienia naruszenia

(rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 3; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 1A)

13. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Podział zainteresowanych przedsiębiorstw na kategorie – Przesłanki – Przestrzeganie zasady równego traktowania

(rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 1A)

14. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Okoliczności łagodzące – Groźby i presja, na które narażone było przedsiębiorstwo – Wyłączenie

(rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 3)

15. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Okoliczności łagodzące – Bierna rola przedsiębiorstwa lub pójście przez nie w ślad za liderem – Kryteria oceny

(rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 3 tiret pierwsze)

16. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Zainteresowane przedsiębiorstwa należące do małych i średnich przedsiębiorstw – Brak wpływu

(rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 1A akapit piąty)

17. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Okoliczności łagodzące – Zachowanie odmienne od uzgodnionego w ramach kartelu

(rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 3 tiret drugie)

18. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Okoliczności łagodzące – Ocena

(rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 3)

19. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kwota maksymalna – Obliczanie – Rozróżnienie między kwotą ostateczną a kwotą pośrednią grzywny – Konsekwencje

(rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03)

20. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Sytuacja finansowa zainteresowanego przedsiębiorstwa – Uwzględnienie – Obowiązek – Brak

(rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 2)

21. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Uprawnienia dyskrecjonalne Komisji – Kontrola sądowa – Nieograniczone prawo orzekania

(art. 229 WE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 31; komunikat Komisji 98/C 9/03)

22. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Odstraszający charakter – Poszanowanie zasady proporcjonalności

(art. 81 WE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 2)

Summary

1. Artykuł 81 ust. 1 lit. a) i b) WE wyraźnie uznaje za niezgodne ze wspólnym rynkiem porozumienia i uzgodnione praktyki, które polegają na ustalaniu w sposób bezpośredni lub pośredni cen zakupu lub sprzedaży albo innych warunków transakcji lub na ograniczaniu lub kontrolowaniu produkcji albo rynków. Naruszenia tego rodzaju, zwłaszcza gdy chodzi o porozumienia horyzontalne, są kwalifikowane jako szczególnie poważne, gdyż wywierają bezpośredni wpływ na podstawowe parametry konkurencji na danym rynku, lub jako oczywiste naruszenia reguł konkurencji.

Wagę naruszeń obowiązującego w Unii prawa konkurencji należy ustalać na podstawie dużej ilości kryteriów, do których należą okoliczności sprawy, jej kontekst i odstraszające działanie grzywien, przy czym nie ma potrzeby ustalania wiążącej lub wyczerpującej listy kryteriów, które należy obowiązkowo uwzględnić.

Według metody przewidzianej w wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 EWWiS przy ocenie wagi naruszenia należy wziąć pod uwagę jego charakter, rzeczywisty wpływ na rynek – tam gdzie może to być zmierzone – oraz rozmiar właściwego rynku geograficznego. Niemniej jednak te trzy aspekty oceny wagi naruszenia nie mają tej samej wartości przy ocenie ogólnej. Charakter naruszenia odgrywa zasadniczą rolę w szczególności przy badaniu przesłanek bardzo poważnych naruszeń. Natomiast ani rzeczywisty wpływ na rynek, ani rozmiar rynku geograficznego nie stanowią elementów koniecznych do uznania naruszenia za bardzo poważne w przypadku porozumień horyzontalnych mających na celu w szczególności ustalanie cen. Tak więc tego typu porozumienia horyzontalne mogą być kwalifikowane jako „bardzo poważne naruszenia” na podstawie samego ich charakteru, a Komisja nie ma obowiązku wykazywania rzeczywistego wpływu naruszenia na rynek.

(por. pkt 67, 69, 74, 76–78)

2. Wytyczne w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 EWWiS są instrumentem służącym określeniu kryteriów z poszanowaniem dla prawa wyższego rzędu, jakie Komisja zamierza stosować w ramach wykonywania swobodnego uznania przy ustalaniu grzywien, na mocy art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003. Wytyczne nie stanowią podstawy prawnej decyzji nakładającej grzywny, ponieważ opiera się ona na rozporządzeniu nr 1/2003, lecz określają w sposób ogólny i abstrakcyjny metodę, jaką Komisja narzuciła sobie dla celów ustalenia kwoty grzywien nakładanych w tej decyzji i w konsekwencji zapewniają przedsiębiorstwom pewność prawa.

Wytycznych nie można zatem uznać za normę prawną, której w każdym razie musi przestrzegać administracja, lecz za normę postępowania, która stanowi pewną wskazówkę dla praktyki administracyjnej i od której administracja nie może odstąpić w konkretnym przypadku bez podania uzasadnienia.

Samoograniczenie uprawnień dyskrecjonalnych Komisji wynikające z przyjęcia wytycznych nie jest jednakże niezgodne z utrzymaniem znacznego zakresu uznania Komisji. Fakt bowiem, że Komisja przedstawiła w wytycznych swoje podejście w zakresie oceny wagi naruszenia, nie wyklucza, że może ona dokonać oceny tego kryterium w sposób całościowy, z uwzględnieniem wszystkich istotnych okoliczności, w tym również elementów, które nie zostały wyraźnie wymienione w wytycznych.

(por. pkt 71–73)

3. Minimalna kwota wyjściowa wynosząca 20 mln EUR określona w wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 EWWiS w odniesieniu do bardzo poważnych naruszeń odnosi się do jednego przedsiębiorstwa, a nie do wszystkich przedsiębiorstw, które popełniły naruszenie.

(por. pkt 86)

4. Co się tyczy rzeczywistego wpływu na rynek ograniczającej praktyki sprzecznej z obowiązującymi w Unii regułami konkurencji, przy ustalaniu kwoty grzywny nałożonej za tego typu naruszenie należy uwzględnić czas trwania oraz wszystkie okoliczności, które mogą wpływać na ocenę wagi naruszeń, takie jak zachowanie każdego przedsiębiorstwa, rola odgrywana przez każde z nich w ustalaniu uzgodnionych praktyk, korzyść, jaką odniosły z tych praktyk, ich rozmiary i wartość towarów, których dotyczą te praktyki, oraz zagrożenie, jakie stanowi ten rodzaj naruszeń dla celów Unii. Wynika z tego, że skutek praktyki konkurencyjnej nie jest sam w sobie kryterium rozstrzygającym dla oceny odpowiedniej wysokości grzywny. W szczególności elementy objęte aspektem zamiaru mogą być istotniejsze niż elementy dotyczące tego wpływu, przede wszystkim naruszeń, które są poważne same z siebie, takich jak podział rynków.

(por. pkt 90)

5. Udział każdego z zaangażowanych w kartel przedsiębiorstw w rynku będącym przedmiotem ograniczającej praktyki w rozumieniu obowiązującego w Unii prawa konkurencji, nawet w braku dowodu rzeczywistego wpływu naruszenia na rynek, stanowi okoliczność obiektywną, która pozwala na dokładne określenie odpowiedzialności każdego z tych przedsiębiorstw za potencjalną szkodliwość tej praktyki dla normalnej konkurencji. Tak więc, w zakresie ustalenia wysokości grzywny istotny jest udział danego przedsiębiorstwa w rynku, a to w celu określenia w ten sposób wpływu, jaki może ono wywierać na rynek.

(por. pkt 97)

6. Przy ocenie wagi naruszenia decydujące znaczenie ma ustalenie, że członkowie kartelu zrobili wszystko, co było w ich mocy, aby ich zamiary przyniosły rzeczywisty skutek. Ponieważ to, co stało się później w odniesieniu do rzeczywistego poziomu cen na rynku, mogło być uzależnione od innych czynników niepodlegających kontroli ze strony członków kartelu, nie mogą oni powoływać na swoją korzyść czynników zewnętrznych, takich jak wzrost cen na danym rynku, które pokrzyżowały ich zamiary, i wskazywać ich jako okoliczności uzasadniających obniżenie grzywny.

(por. pkt 99, 100)

7. Zasada proporcjonalności wymaga, by akty instytucji Unii nie wykraczały poza to, co odpowiednie i konieczne do realizacji założonych celów. W ramach postępowań wszczętych przez Komisję w celu stosowania sankcji za naruszenia reguł konkurencji stosowanie tej zasady zakłada, że grzywny nie powinny być nieproporcjonalne w stosunku do celów, których realizacji służą, czyli zapewnieniu poszanowania tych reguł, i że kwota grzywny nałożonej na przedsiębiorstwo za naruszenie w dziedzinie konkurencji powinna być proporcjonalna do naruszenia ocenianego całościowo, biorąc pod uwagę zwłaszcza wagę tego naruszenia. W szczególności zasada proporcjonalności oznacza, że Komisja powinna ustalić grzywnę proporcjonalnie do czynników uwzględnionych w ocenie wagi naruszenia i w tym celu musi ocenić te czynniki w sposób spójny i obiektywnie uzasadniony.

W tych okolicznościach Komisja nie narusza zasady proporcjonalności, ustalając kwotę wyjściową grzywny za naruszenie reguł konkurencji na 10 mln EUR, ponieważ rozpatrywane naruszenie stanowi bardzo poważne i umyślne naruszenie reguł konkurencji i omawiana kwota została ustalona na poziomie znacznie niższym od minimalnego progu przewidzianego w wytycznych dla tego rodzaju kartelu.

(por. pkt 104, 105, 107)

8. W ramach określenia grzywien z tytułu naruszenia obowiązującego w Unii prawa konkurencji obowiązek uzasadnienia jest spełniony, jeżeli Komisja wskaże w swej decyzji te elementy oceny, które umożliwiły jej określenie wagi i czasu trwania naruszenia.

Komisja jest zobowiązana na mocy art. 253 WE do uzasadnienia swych decyzji poprzez wskazanie okoliczności faktycznych, od których zależy uzasadnienie decyzji, oraz ustaleń, które doprowadziły do jej wydania, postanowienie to nie zobowiązuje Komisji do omówienia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, które zostały rozważone w toku postępowania administracyjnego.

W przypadku decyzji nakładającej grzywny na kilka przedsiębiorstw zakres obowiązku uzasadnienia należy oceniać w szczególności w świetle faktu, że waga naruszeń powinna być ustalana na podstawie wielu czynników, takich jak na przykład szczególne okoliczności sprawy, jej kontekst oraz odstraszające działanie grzywien, przy czym nie została ustalona wiążąca ani wyczerpując a lista kryteriów, które obowiązkowo powinny być wzięte pod uwagę.

(por. pkt 109, 233)

9. Zgodnie z art. 48 § 2 akapit pierwszy regulaminu postępowania przed Sądem nie można podnosić nowych zarzutów w toku postępowania, chyba że ich podstawą są okoliczności prawne lub faktyczne ujawnione dopiero w toku postępowania. Zarzut, który stanowi rozwinięcie zarzutu podniesionego wcześniej w sposób bezpośredni lub dorozumiany i który pozostaje z nim w ścisłym związku, należy uznać za dopuszczalny.

(por. pkt 124)

10. Do Komisji należy stwierdzenie nie tylko istnienia kartelu sprzecznego z obowiązującymi w Unii regułami konkurencji, ale także czasu jego trwania. W szczególności jeśli chodzi o przeprowadzenie dowodu naruszenia art. 81 ust. 1 WE – na Komisji spoczywa obowiązek udowodnienia stwierdzonych przez nią naruszeń oraz przedstawienia środków dowodowych pozwalających wykazać w sposób wymagany prawem występowanie okoliczności stanowiących naruszenie. Jeżeli sąd ma wątpliwości, to należy je rozstrzygać na korzyść przedsiębiorstw będących adresatami decyzji stwierdzającej naruszenie. Sąd nie może zatem dojść do wniosku, że Komisja wykazała istnienie danego naruszenia w sposób zgodny z prawem, jeżeli ma jeszcze co do tego wątpliwości, w szczególności w ramach skargi o stwierdzenie nieważności lub zmiany decyzji nakładającej grzywnę. W tej ostatniej sytuacji należy bowiem uwzględnić zasadę domniemania niewinności, która należy do praw podstawowych chronionych w unijnym porządku prawnym i która została potwierdzona w art. 48 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. Zważywszy na charakter omawianych naruszeń, jak również na charakter i stopień surowości związanych z nimi sankcji, zasada domniemania niewinności stosuje się w szczególności do postępowań dotyczących naruszeń reguł konkurencji, mających zastosowanie do przedsiębiorstw, które to postępowania mogą prowadzić do wymierzenia grzywien lub okresowych kar pieniężnych. Konieczne jest zatem, aby Komisja przedstawiła precyzyjne i spójne dowody w celu uzasadnienia twierdzenia, że zarzucane naruszenie zostało popełnione.

Każdy z dowodów dostarczonych przez Komisję musi koniecznie odpowiadać tym kryteriom w odniesieniu do każdego z elementów naruszenia. Wystarczy, żeby oceniany globalnie zbiór poszlak przytoczonych przez instytucję odpowiadał temu wymogowi.

(por. pkt 129, 130, 143)

11. Jest normalne, że działania, które obejmują te praktyki i porozumienia, mają miejsce poza prawem, i że zebrania odbywają się potajemnie, a dokumentacja z tym związana jest ograniczona do minimum. Z tego wynika, że nawet jeśli Komisja odkryje dokumenty świadczące wyraźnie o nawiązaniu nielegalnego kontaktu pomiędzy przedsiębiorstwami – takie jak sprawozdania ze zebrań – będą one zazwyczaj jedynie fragmentaryczne i odosobnione, i dlatego często będzie konieczna rekonstrukcja poszczególnych elementów w drodze dedukcji. Dlatego też w większości przypadków istnienie praktyki lub porozumienia antykonkurencyjnego musi być wywnioskowane na podstawie pewnej liczby zbieżnych okoliczności oraz przesłanek, które razem ujęte mogą stanowić wobec braku innego spójnego wytłumaczenia dowód naruszenia reguł konkurencji.

Ponadto w przypadku braku dowodów pozwalających na bezpośrednie ustalenie czasu trwania naruszenia Komisja powinna przynajmniej przedstawić dowody na poparcie faktów wystarczająco zbliżonych w czasie, tak by można było rozsądnie przyjąć, że naruszenie to trwało nieprzerwanie między dwiema określonymi datami.

W tym względzie wystarczy, by Komisja wykazała, że dane przedsiębiorstwo uczestniczyło w zebraniach, w trakcie których zawarto antykonkurencyjne porozumienia, nie sprzeciwiając się im wyraźnie, żeby udowodnić w wystarczający sposób, że to przedsiębiorstwo uczestniczyło w kartelu. Jeśli uczestnictwo w takich zebraniach zostanie ustalone, to na tym przedsiębiorstwie spoczywa obowiązek przedstawienia dowodów, które mogą świadczyć, że jego udziałowi w tych zebraniach w najmniejszym stopniu nie przyświecał cel antykonkurencyjny, poprzez wykazanie, że poinformowało ono swoich konkurentów o tym, że uczestniczy w tych zebraniach w innym aniżeli oni celu. Tę zasadę uzasadnia to, że uczestnictwem w takim zebraniu bez publicznego odcięcia się od jego przebiegu przedsiębiorstwo wywołało u innych uczestników wrażenie, że podpisuje się pod wynikiem tego zebrania i że odpowiednio się do niego zastosuje. Komisja popełnia natomiast błąd w ocenie ustalając uczestnictwo przedsiębiorstwa w kartelu sprzecznym z obowiązującymi w Unii regułami konkurencji w braku wystarczających w tym względzie poszlak.

(por. pkt 131, 132, 158, 165, 166)

12. Jeśli chodzi o wybór roku odniesienia w celu ustalenia względnego znaczenia przedsiębiorstw w kontekście kartelu sprzecznego z obowiązującymi w Unii regułami konkurencji, chociaż pkt 1 A akapity czwarty i piąty wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 EWWiS przewiduje zróżnicowane traktowanie przedsiębiorstw w zależności od ich gospodarczego znaczenia, nie wskazuje on, w odniesieniu do którego roku względne znaczenie przedsiębiorstw powinno zostać ustalone.

Komisja musi wybrać metodę obliczania grzywien umożliwiającą jej uwzględnienie zarówno rozmiaru i siły gospodarczej każdego z zaangażowanych w udział w kartelu przedsiębiorstw, jak i wkładu każdego z nich w popełnione naruszenie w zależności od ich rzeczywistej sytuacji gospodarczej istniejącej w momencie popełnienia naruszenia. Poza tym należy wyznaczyć okres, jaki należy uwzględnić, tak aby uzyskane dane dotyczące obrotów, czyli udziałów w rynku, były w jak największym stopniu porównywalne. Z powyższego wynika, że rokiem odniesienia niekoniecznie powinien być ostatni pełny rok trwania naruszenia.

(por. pkt 176, 177)

13. Metoda polegająca na podziale członków kartelu na kategorie celem zastosowania zróżnicowanego traktowania na etapie ustalania kwot wyjściowych grzywien, choć sprowadza się ona do nieuwzględniania różnicy rozmiarów przedsiębiorstw należących do tej samej kategorii, pociąga za sobą zryczałtowanie kwoty wyjściowej ustalonej dla przedsiębiorstw należących do tej samej kategorii.

Taki podział na kategorie musi jednak być dokonany w poszanowaniu zasady równego traktowania, zgodnie z którą zakazane jest traktowanie sytuacji porównywalnych w odmienny sposób oraz sytuacji odmiennych w taki sam sposób, chyba że takie traktowanie jest obiektywnie uzasadnione. Ponadto kwota grzywien powinna co najmniej być proporcjonalna do elementów wziętych pod uwagę w celu dokonania oceny wagi naruszenia. W celu zweryfikowania, czy podział członków kartelu na kategorie jest zgodny z zasadami równego traktowania i proporcjonalności, należy zbadać, czy podział ten jest spójny i obiektywnie uzasadniony.

W tym względzie, choć Komisja ma prawo uwzględnić udziały w rynku posiadane przez przedsiębiorstwo będące członkiem kartelu podczas ostatniego pełnego roku stwierdzonego naruszenia w celu dokonania oceny jego rozmiaru i siły ekonomicznej na danym rynku, a także zakresu popełnionego przez nie naruszenia, to jednak musi ona zapewnić, by udziały w rynku każdego z przedsiębiorstw uczestniczących w naruszeniu odzwierciedlały właściwie rzeczywistość gospodarczą w czasie właściwym dla popełnienia naruszenia. Tymczasem jeśli chodzi o naruszenia długotrwałe, zasadniczo tylko w przypadku, gdy ostatni uwzględniony przez Komisję pełny rok naruszenia pokrywa się z czasem trwania uczestnictwa każdego z tych przedsiębiorstw, właściwe im udziały w rynku mogą służyć jako istotne wskaźniki w tym względzie i umożliwić uzyskanie wyników w największym możliwym stopniu porównywalnych, zwłaszcza w celu podziału przedsiębiorstw uczestniczących w naruszeniu na kategorie.

(por. pkt 180–182, 184, 186)

14. Istnienie gróźb i presji mających na celu skłonienie przedsiębiorstwa do udziału w naruszeniu obowiązującego w Unii prawa konkurencji nie należy do okoliczności łagodzących wyliczonych w wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 EWWiS. Presja wywierana przez przedsiębiorstwa mająca na celu skłonienie innych przedsiębiorstw do uczestnictwa w naruszeniu obowiązującego w Unii prawa konkurencji, niezależnie od jej znaczenia, nie zwalnia danego przedsiębiorstwa z odpowiedzialności za popełnione naruszenie, nie zmienia w żadnym stopniu wagi kartelu i nie może stanowić okoliczności łagodzącej do celów obliczenia kwot grzywien, ponieważ dane przedsiębiorstwo mogło zawiadomić właściwe władze o wywieranej na niego presji i złożyć do nich skargę. W konsekwencji Komisja nie jest zobowiązana do uwzględnienia takich gróźb w charakterze okoliczności łagodzącej.

(por. pkt 211–213)

15. Wśród elementów, które mogą wykazać bierną rolę przedsiębiorstwa w kartelu i które mogą uzasadniać obniżenie grzywny na podstawie pkt 3 tiret pierwsze wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 EWWiS można uwzględnić znacznie bardziej sporadyczny charakter jego uczestnictwa w zebraniach w stosunku do uczestnictwa pozostałych członków kartelu, podobnie jak jego późne wejście na rynek objęty naruszeniem, niezależnie od czasu trwania jego uczestnictwa w nim, a także istnienie wyraźnego oświadczenia w tym zakresie wydanego przez przedstawicieli przedsiębiorstw trzecich uczestniczących w naruszeniu. Ponadto wyłącznie pasywna rola uczestnika kartelu zakłada przyjęcie przez niego „postawy niezaangażowanej”, to jest brak z jego strony aktywnego uczestnictwa w opracowywaniu porozumienia lub porozumień antykonkurencyjnych.

W tym zakresie nie jest wystarczające przyjęcie niezaangażowanej postawy w niektórych okresach trwania kartelu lub w stosunku do niektórych porozumień kartelu. Zatem zwoływanie w innych okresach zebrań, proponowanie porządku zebrania i rozdawanie dokumentów w celu przygotowania zebrań nie jest zgodne z bierną rolą przedsiębiorstwa, które idzie w ślad za liderem i przyjmuje postawę niezaangażowaną. Takie inicjatywy wskazują na przychylną i aktywną postawę przedsiębiorstwa w zakresie przygotowania, kontynuowania i kontroli kartelu.

Ponadto jeśli tylko przedsiębiorstwo uczestniczyło w zebraniach mających cel antykonkurencyjny, nawet nie odgrywając w nim aktywnej roli, musi ono być uznane za uczestnika kartelu, chyba że udowodni, że otwarcie odcinało się od bezprawnego uzgodnienia. Poprzez swą obecność w zebraniach przedsiębiorstwo to przystąpiło lub co najmniej dało do zrozumienia pozostałym uczestnikom, że przystępuje co do zasady do porozumień antykonkurencyjnych, które zostały w trakcie nich zawarte.

(por. pkt 217, 218, 220, 223, 225)

16. Punkt 1 A akapit piąty wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 EWWiS umożliwia Komisji podwyższenie grzywien nałożonych na duże przedsiębiorstwa, ale nie nakłada na nią obowiązku obniżenia grzywien ustalonych w odniesieniu do małych przedsiębiorstw. Górna granica wyznaczona przez art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 i przepisy wytycznych uwzględniają bowiem rozmiar przedsiębiorstwa. Poza względami dotyczącymi rozmiaru nie ma żadnego powodu, aby małe lub średnie przedsiębiorstwa traktować inaczej niż inne przedsiębiorstwa. Okoliczność, że przedsiębiorstwa stanowią małe lub średnie przedsiębiorstwa, nie zwalnia ich z obowiązku przestrzegania reguł konkurencji.

Ponadto art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 nie zabrania, w sytuacji gdy grzywny są nałożone na kilka przedsiębiorstw uczestniczących w tym samym naruszeniu, aby kwota grzywny nałożonej na małe lub średnie przedsiębiorstwo i wyrażona w procentach od obrotu nie była wyższa od kwoty grzywien nałożonych na większe przedsiębiorstwa. Z tego przepisu wynika bowiem, że zarówno w przypadku małych i średnich, jak i dużych przedsiębiorstw przy określaniu kwoty grzywny należy uwzględnić wagę i czas trwania naruszenia.

(por. pkt 226, 228, 260)

17. Komisja jest zobowiązana uwzględnić istnienie okoliczności łagodzącej ze względu na niewdrożenie w praktyce przestępczych porozumień na podstawie pkt 3 tiret drugie wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 EWWiS tylko w przypadku, gdy przedsiębiorstwo powołujące się na niewprowadzanie w życie kartelu może wykazać, że wyraźnie i w znaczącym stopniu sprzeciwiało się wprowadzeniu tego kartelu w życie, do tego stopnia, iż zakłócało ono samo funkcjonowanie tego kartelu, że przystąpiło do porozumienia pozornie i w związku z tym nie zachęcało innych przedsiębiorstw do wprowadzenia w życie rozpatrywanego kartelu. Zminimalizowanie ryzyka obowiązku zapłaty dotkliwej grzywny byłoby bowiem zbyt dogodne dla przedsiębiorstw, jeśli mogłyby one czerpać zyski z niezgodnego z prawem kartelu, a następnie skorzystać z obniżenia grzywny na tej podstawie, że odgrywały jedynie niewielką rolę we wdrożeniu naruszenia, podczas gdy ich postawa skłoniła inne przedsiębiorstwa do zachowań bardziej szkodliwych dla konkurencji.

(por. pkt 240, 241)

18. W wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 EWWiS nie wskazano, że Komisja powinna systemowo odrębnie uwzględnić każdą z okoliczności łagodzących wymienionych w pkt 3 tych wytycznych. Wynika z tego, że nie jest ona zobowiązana do przyznania dodatkowej obniżki z tego tytułu w sposób automatyczny, ponieważ stosowność ewentualnej obniżki grzywny z tytułu okoliczności łagodzących należy oceniać w sposób całościowy, z uwzględnieniem wszystkich istotnych okoliczności.

(por. pkt 242)

19. Górna granica wynosząca 10% całkowitych obrotów, przewidziana w art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 ma służyć odrębnemu i niezależnemu celowi, w przeciwieństwie do kryteriów wagi i czasu trwania naruszenia, tj. służy uniknięciu nakładania grzywien, których przedsiębiorstwa przewidywalnie nie byłyby w stanie zapłacić ze względu na ich rozmiar określony na podstawie całkowitego obrotu, jakkolwiek w sposób przybliżony i niedoskonały. Tak więc granica ta ma jednolite zastosowanie do wszystkich przedsiębiorstw i uzależniona jest od rozmiaru każdego z nich, służąc uniknięciu nadmiernych i nieproporcjonalnych grzywien. Jedyną możliwą konsekwencją takiej granicy jest to, że kwota grzywny obliczona na podstawie kryteriów wagi i czasu trwania naruszenia zostaje obniżona do dopuszczalnego maksymalnego poziomu, w przypadku gdy poziom ten przekracza. W wyniku jej zastosowania dane przedsiębiorstwo nie płaci całości grzywny, która zasadniczo byłaby należna po przeprowadzeniu oceny opartej na wspomnianych kryteriach.

Ponadto art. 23 ust. 2 rozporządzenia 1/2003 nie zakazuje Komisji odwoływania się przy dokonywaniu obliczeń do pośredniej kwoty, która przekracza tą granicę, o ile nie przekracza jej ostatecznie nałożona grzywna. Z powyższego wynika, że Komisja nie może być zobowiązana na żadnym etapie stosowania wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 EWWiS do zapewnienia, by pośrednie kwoty grzywien odzwierciedlały wszelkie różnice w zakresie całkowitych obrotów danych przedsiębiorstw. Zresztą Komisja nie jest także zobowiązana do zapewnienia, by ostateczne kwoty grzywien nałożone na dane przedsiębiorstwa, do których doprowadziły jej obliczenia, odzwierciedlały wszelkie różnice, jakie istnieją pomiędzy nimi w zakresie obrotów.

(por. pkt 257, 259)

20. Komisja nie ma obowiązku uwzględnienia przy ustalaniu kwoty grzywny deficytowej sytuacji finansowej przedsiębiorstwa, ponieważ uznanie takiego obowiązku oznaczałoby zapewnienie przedsiębiorstwom gorzej przystosowanym do warunków rynkowych nieuzasadnionej przewagi nad konkurencją.

(por. pkt 258)

21. Poza zwykłą kontrolą zgodności z prawem sankcji pozwalającą jedynie na oddalenie skargi o stwierdzenie nieważności albo stwierdzenie nieważności zaskarżonego aktu, nieograniczone prawo orzekania przyznane Sądowi na podstawie art. 229 WE w art. 31 rozporządzenia nr 1/2003 uprawnia go do zastąpienia swoją oceną oceny dokonanej przez Komisję, a w konsekwencji do zmiany zaskarżonego aktu, nawet jeżeli nie stwierdza jego nieważności, z uwzględnieniem wszystkich okoliczności faktycznych, poprzez zmianę w szczególności wysokości nałożonej grzywny, w przypadku gdy kwestia jej wysokości zostaje mu przedłożona do rozważenia.

Z uwagi na jego charakter ustalenie grzywny przez Sąd nie jest ścisłym działaniem arytmetycznym. Ponadto Sąd nie jest związany obliczeniami Komisji ani jej wytycznymi w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 EWWiS, kiedy wykonuje nieograniczone prawo orzekania, ale powinien przeprowadzić własną ocenę, uwzględniając wszystkie okoliczności danego przypadku.

(por. pkt 265, 266)

22. Celem przewidzianych w art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 grzywien nakładanych za naruszenia art. 81 WE jest ukaranie danych przedsiębiorstw za popełnienie czynów zabronionych i odstraszenie zarówno tychże przedsiębiorstw, jak i innych podmiotów gospodarczych od naruszania w przyszłości reguł obowiązującego w Unii prawa konkurencji. Przyczyną wzięcia pod uwagę wielkości i całkowitych zasobów danego przedsiębiorstwa celem zapewnienia grzywnie wystarczającego skutku odstraszającego jest więc wywarcie zamierzonego wpływu na wspomniane przedsiębiorstwo, ponieważ sankcja nie może być łagodna, zwłaszcza w świetle jego możliwości finansowych.

Ponadto zasada proporcjonalności wymaga, by akty instytucji nie wykraczały poza to, co odpowiednie i konieczne do realizacji uzasadnionych celów, którym ma służyć rozpatrywany przepis, przy czym w przypadku gdy istnieje możliwość wyboru spośród większej liczby odpowiednich rozwiązań, należy stosować to najmniej dotkliwe, a wynikające z tego niedogodności nie mogą być nadmierne w stosunku do zamierzonych celów. Oznacza to, że grzywny nie powinny być nieproporcjonalne w stosunku do celów, których realizacji służą, czyli zapewnieniu poszanowania reguł konkurencji, i że kwota grzywny nałożonej na przedsiębiorstwo za naruszenie w dziedzinie konkurencji powinna być proporcjonalna do naruszenia ocenianego całościowo, biorąc pod uwagę zwłaszcza wagę tego naruszenia.

(por. pkt 279, 280)