Zbiór Orzeczeń  
WYROK TRYBUNAŁU (druga izba) 
z dnia 18 maja 2017 r. * 
Odesłanie prejudycjalne — Własność intelektualna — Rozporządzenie (WE) nr 207/2009 —  
Znak towarow y Unii Europejskiej — Artykuł 97 ust. 1 — Jurysdykcja międzynarodowa — Powództwo  
o naruszenie skierowane przeciwko spółce mającej siedzibę wpaństwie trzecim — Spółka pośrednio  
zależna mająca siedzibę na terytorium państwa członkowskiego sądu, do którego wniesiono  
powództwo — Pojęcie „przedsiębiorstwa”  
W sprawie C-617/15 
mającej za przedmiot wniosek o w ydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie 
prejudycjalnym, złożony przez Oberlandesgericht Düsseldorf (w yższy sąd krajow y w Düsseldorfie, 
Niemcy) postanowieniem z dnia 16 listopada 2015 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 
23 listopada 2015 r., w postępowaniu: 
Humm el Holding A/S 
przeciwko 
Nike Inc.,  
Nike Retail BV,  
TRYBUNAŁ (druga izba), 
wskładzie: M. Ilešič (sprawozdawca), prezes izby, A. Prechal, A. Rosas, C. Toader i E. Jarašiūnas,  
sędziowie,  
rzecznik generalny: E. Tanchev,  
sekretarz: M. Aleksejev, administrator,  
uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozpraw y w dniu 6 października  
2016 r.,  
rozważy wszy uwagi przedstawione:  
— w imieniu Humme l Holding A/S przez T. Böslinga, Rechtsanwalt, 
— w imieniu Nike Retail BV oraz Nike Inc. przez B. Führmeyera oraz F. Kleina, Rechtsanwälte, 
— w imieniu rządu włoskiego przez G. Palmieri, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną 
przez A. Collabollettę, avvocato dello Stato, 
*Język postępowania: niemiecki. 
PL 
ECLI:EU:C:2017 :390 1 
WYROK Z DNIA 18.5.2017 R. – SPRAWA C 617/15  
HUMM EL HOLDING  
— w imieniu Komisji Europejskiej przez J. Samnaddę, T. Scharfa oraz M. Wilderspina, działających 
w charakterze pełnomocników, 
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 12 stycznia 2017 r., 
w ydaje następujący 
Wyrok 
1 Wniosek o w ydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy w ykładni art. 97 ust. 1 rozporządzenia 
Rady (WE) nr 207/2009 z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie znaku towarowego Unii Europejskiej (Dz.U. 
2009 , L 78, s. 1). 
2 Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu pomiędzy Humme l Holding A/S a Nike Inc. i jej 
spółką zależną, Nike Retail BV, w przedmiocie zarzucanego tym ostatnim spółkom naruszenia 
przysługującego Humme l Holding prawa do międzynarodowego znaku towarowego w y w ołującego 
skutki w Unii Europejskiej. 
Ramy prawne 
Rozporządzenie nr 44/2001 
3 Moty w y 11–13 rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji 
i uznawania orzeczeń sądow ych oraz ich w ykony wania w sprawach cy wilnych i handlow ych (Dz.U. 
2001 , L 12, s. 1) stanowią: 
„(11) Przepisy o jurysdykcji powinny być w w ysokim stopniu przewidy walne i powinny zależeć 
zasadniczo od miejsca zamieszkania pozwanego, a tak ustalona jurysdykcja powinna mieć 
miejsce zawsze, z w yjątkiem kilku dokładnie określonych przypadków, w których ze względu na 
przedmiot sporu lub umowę stron uzasadnione jest inne kryterium powiązania […]. 
(12) Jurysdykcja oparta na łączniku miejsca zamieszkania [pozwanego] powinna zostać uzupełniona 
jurysdykcją opartą na innych łącznikach, które powinny zostać dopuszczone ze względu na ścisły 
związek pomiędzy sądem a sporem prawnym lub w interesie prawidłowego w ymiaru 
sprawiedliwości. 
(13) W sprawach dotyczących ubezpieczenia, umów z udziałem konsumentów i z zakresu prawa pracy 
strona słabsza powinna być chroniona przez przepisy jurysdykcyjne dla niej bardziej korzystne niż 
przepisy ogólne”. 
4 Artykuł 2 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi, co następuje: 
„Z zastrzeżeniem przepisów niniejszego rozporządzenia osoby mające miejsce zamieszkania na 
terytorium państwa członkowskiego mogą być pozy wane, niezależnie od ich oby watelstwa, przed sądy 
tego państwa członkowskiego”. 
5 Artykuł 4 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia przewiduje: 
„Jeżeli pozwany nie ma miejsca zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego, jurysdykcję 
sądów każdego państwa członkowskiego, z zastrzeżeniem art. 22 i 23, określa prawo tego państwa”. 
ECLI:EU:C:2017 :390 2 
WYROK Z DNIA 18.5.2017 R. – SPRAWA C 617/15  
HUMM EL HOLDING  
Rozporządzenie nr 207/2009 
6 Rozporządzenie nr 207/2009 zostało zmienione rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 
(UE) 2015 /2424 z dnia 16 grudnia 2015 r. (Dz.U. 2015 , L 341, s. 21), które weszłow życie w dniu 
23 marca 2016 r. Jednakże ze względu na datę zaistnienia okoliczności faktycznych w postępowaniu 
głównym rozpatry wane odesłanie prejudycjalne należy zbadać w świetle rozporządzenia nr 207/2009 
w brzmieniu obowiązującym przed tą zmianą. 
7 Moty w y 15–17 rozporządzenia nr 207/2009 stanowią: 
„(15) Aby wzmocnić ochronę [unijnych] znaków towarow ych, państwa członkowskie ustalą, 
uwzględniającwłasny system krajow y, możliwie ograniczoną liczbę sądów krajow ych pierwszej 
i drugiej instancji, mających właściwość w sprawach o naruszenie i ważność [unijnych] znaków 
towarow ych. 
(16) Orzeczenia dotyczące ważności i naruszenia [unijnego] znaku towarowego są skuteczne 
i obejmują całe terytorium [Unii], jako że jest to jedyny sposób uniknięcia sprzecznych orzeczeń 
ze strony sądów i [Urzędu Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO)] oraz 
zapewnienia, że jednolity charakter [unijnych] znaków towarow ych nie zostanie naruszony. 
Przepisy rozporządzenia [nr 44/2001 ] powinny mieć zastosowanie do wszystkich czynności 
prawnych odnoszących się do [unijnych] znaków towarow ych, z w yjątkiem w ypadków, w których 
niniejsze rozporządzenie przewiduje odstępstwo od tych przepisów. 
(17) Należy unikać sprzecznych orzeczeń w ydanych w oparciu o powództwa dotyczące tych samych 
czynów i stron, które są wnoszone w oparciu o [unijny] znak towarow y i odpowiadające mu 
krajowe znaki towarowe. W tym celu, jeżeli powództwa wnoszone są w tym samym państwie 
członkowskim, sposób, w jaki zostają one rozstrzygnięte, jest sprawą należącą do krajow ych 
przepisów proceduralnych, których niniejsze rozporządzenie nie narusza, natomiast gdy 
powództwa te są wnoszone w różnych państwach członkowskich, właściwe w ydaje się stosowanie 
przepisów rozporządzenia [nr 44/2001 ] w sprawie zawisłości sporu i powództw powiązanych”. 
8 Artykuł 94 tego rozporządzenia, opatrzony nagłówkiem „Stosowanie rozporządzenia [nr 44/2001 ]”, jest 
ujęty w tytule X, który zawiera przepisy dotyczące jurysdykcji oraz postępowania w przypadku 
powództw odnoszących się do unijnych znaków towarow ych. Artykuł ten stanowi: 
„1. Jeżeli niniejsze rozporządzenie nie stanowi inaczej, postanowienia rozporządzenia [nr 44/2001 ] 
stosują się do postępowań odnoszących się do [unijnych] znaków towarow ych oraz zgłoszeń 
[unijnych] znaków towarow ych, jak również do postępowań odnoszących się do jednoczesnych 
i kolejnych powództw na podstawie [unijnych] znaków towarow ych i krajow ych znaków towarow ych. 
2. W przypadku postępowań w odniesieniu do powództw i roszczeń określonych w art. 96: 
a) art. 2, 4, art. 5 pkt 1, 3, 4 i 5 oraz art. 31 rozporządzenia [nr 44/2001 ] nie stosuje się; 
b) art. 23 i 24 rozporządzenia [nr 44/2001 ] stosuje się z zastrzeżeniem ograniczeń przewidzianych 
w art. 97 ust. 4 niniejszego rozporządzenia; 
c) postanowienia rozdziału II rozporządzenia [nr 44/2001 ], które stosuje się do osób zamieszkałych 
wpaństwie członkowskim, stosuje się także do osób, które nie mają miejsca zamieszkania 
wpaństwie członkowskim, ale które mają tam swoje przedsiębiorstwo”. 
ECLI:EU:C:2017 :390 3 
WYROK Z DNIA 18.5.2017 R. – SPRAWA C 617/15  
HUMM EL HOLDING  
9 Artykuł 95 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Sądy w sprawach [unijnych] znaków 
towarow ych”, przewiduje: 
„Państwa członkowskie w yznaczają na swoich terytoriach możliwie jak najmniejszą liczbę krajow ych 
sądów i trybunałów działających jako sądy pierwszej i drugiej instancji, zwanych dalej »sądami 
w sprawach [unijnych] znaków towarow ych«, które pełnią funkcje powierzone im na mocy niniejszego 
rozporządzenia”. 
10 Artykuł 96 tegoż rozporządzenia, zatytułowany „Jurysdykcja w sprawach naruszenia i ważności”, 
stanowi: 
„Sądy w sprawach [unijnych] znaków towarow ych mają w yłączną właściwość: 
a) w przypadku wszystkich powództw, których przedmiotem jest naruszenie, oraz – jeżeli zezwala na 
to ustawodawstwo krajowe – w przypadku powództw dotyczących zagrożenia naruszenia, 
odnoszących się do [unijnego] znaku towarowego; 
[…]”. 
11 Artykuł 97 rozporządzenia nr 207/2009 , zatytułowany „Jurysdykcja międzynarodowa”, ma następujące 
brzmienie: 
„1. Z zastrzeżeniem przepisów niniejszego rozporządzenia, jak również wszelkich przepisów 
rozporządzenia [nr 44/2001 ] mających zastosowanie na mocy art. 94, postępowania w odniesieniu do 
powództw i roszczeń określonych w art. 96 toczą się przed sądami tego państwa członkowskiego, 
w którym pozwany ma miejsce zamieszkania/siedzibę, lub jeżeli nie ma on miejsca 
zamieszkania/siedziby w żadnym z państw członkowskich, w tym, w którym ma przedsiębiorstwo. 
2. Jeżeli pozwany nie ma miejsca zamieszkania/siedziby ani przedsiębiorstwa w żadnym z państw 
członkowskich, postępowania takie toczą się przed sądami tego państwa członkowskiego, w którym 
miejsce zamieszkania/siedzibę ma powód, a jeżeli nie ma on miejsca zamieszkania/siedziby w żadnym 
zpaństw członkowskich, w tym, w którym ma przedsiębiorstwo. 
3. Jeżeli ani pozwany, ani powód nie mają takiego miejsca zamieszkania/siedziby ani przedsiębiorstwa, 
wówczas postępowanie toczy się przed sądami tego państwa członkowskiego, w którym ma swoją 
siedzibę [EUIPO]. 
[…] 
5. Postępowania w odniesieniu do powództw i roszczeń określonych w art. 96, z w yjątkiem powództw 
o stwierdzenie braku naruszenia [unijnego] znaku towarowego, mogą również toczyć się przed sądami 
państwa członkowskiego, w którym miało miejsce naruszenie lub w ystąpiła groźba naruszenia lub 
w którym została dokonana czynność w rozumieniu art. 9 ust. 3 zdanie drugie”. 
12 Artykuł 98 tego rozporządzenia, zatytułowany „Zakres jurysdykcji”, przewiduje w ust. 1: 
„Sąd w sprawach [unijnych] znaków towarow ych, którego właściwość w ynika z art. 97 ust. 1–4, ma 
właściwość w sprawach, których przedmiotem są: 
a) czynności naruszenia lub groźba naruszenia na terytorium któregokolwiek z państw członkowskich; 
[…]”. 
ECLI:EU:C:2017 :390 4 
WYROK Z DNIA 18.5.2017 R. – SPRAWA C 617/15  
HUMM EL HOLDING  
Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne 
13 Spółka Humme l Holding jest mającym siedzibę w Danii przedsiębiorstwem produkującym artykuły 
sportowe, odzież sportową i rekreacyjną oraz buty sportowe i rekreacyjne. Jest ona właścicielem 
graficznego międzynarodowego znaku towarowego zarejestrowanego pod numerem 943057 
i w y w ierającego skutki w Unii dla towarów z klasy 25 w rozumieniu Porozumienia nicejskiego 
dotyczącego międzynarodowej klasyfikacji towarów i usług dla celów rejestracji znaków z dnia 
15 czerwca 1957 r., ze zmianami, odpowiadających następującemu opisowi: „odzież, obuwie, nakrycia 
głow y”. 
14 Nike, mająca siedzibę w Stanach Zjednoczonych, jest dominującą spółką grupy Nike, która zajmuje się 
sprzedażą artykułów sportow ych na całym świecie. Nike Retail, mająca siedzibę w Niderlandach, 
również należy do wspomnianej grupy. Nike Retail prowadzi witrynę internetową, w której towary 
Nike są reklamowane i oferowane na sprzedaż między innymi w Niemczech. Poza sprzedażą online 
w tej witrynie internetowej towary Nike są sprzedawane w Niemczech za pośrednictwem niezależnych 
sprzedawców, którzy zaopatrują się w Nike Retail. Spółki grupy Nike nie prowadzą bezpośrednio 
w Niemczech punktów sprzedaży hurtowej ani detalicznej. 
15 Nike Deutschland GmbH, której siedziba znajduje się we Frankfurcie nad Menem (Niemcy) i która nie 
jest stroną postępowania głównego, jest według Oberlandesgericht Düsseldorf (w yższego sądu 
krajowego w Düsseldorfie) spółką zależną Nike Retail. Nike Deutschland nie dysponuje własną witryną 
internetową ani nie prowadzi dystrybucji towarów wśród konsumentów końcow ych lub pośredników. 
Natomiast negocjuje umow y zawierane między pośrednikami a Nike Retail oraz wspiera tę ostatnią 
spółkę w kwestiach reklamy i w ykony wania tych umów. Nike Deutschland zapewnia także obsługę 
posprzedażową konsumentów końcow ych. 
16 Humme l Holding uważa, że niektóre towary Nike, w szczególności szorty do koszykówki, naruszają 
prawo do znaku towarowego, o którym mowa w pkt 13 niniejszego w yroku, i podnosi, żewiększość 
naruszeń miała miejsce w Niemczech. Wniosła ona przeciwko Nike i Nike Retail powództwo do 
Landgericht Düsseldorf (sądu okręgowego w Düsseldorfie, Niemcy), który uznał swoją właściwość na 
tej podstawie, że Nike Deutschland stanowi przedsiębiorstwo Nike, jednak oddalił powództwo co do 
istoty. Spółka Humme l Holding wniosła apelację od tego w yroku do sądu odsyłającego. 
17 Humme l Holding żąda zaniechania przy wozu, w y w ozu, reklamy, oferowania do sprzedaży 
i wprowadzania spornych towarów do obrotu lub zezwalania na to, by wprowadzano je do obrotu, po 
pierwsze, w odniesieniu do terytorium Unii (posiłkowo terytorium Republiki Federalnej Niemiec) 
względem Nike, a po drugie, w odniesieniu do terytorium Republiki Federalnej Niemiec względem 
Nike Retail. 
18 Nike i Nike Retail podniosły zarzut braku jurysdykcji międzynarodowej sądów niemieckich. 
19 Sąd odsyłający uważa, że jurysdykcja międzynarodowa sądów niemieckich do rozpatrzenia 
obejmującego całą Unię powództwa, które jest skierowane przeciwko spółkom grupy Nike, może 
w ynikać tylko z art. 97 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009 . Zauważa jednak, że zakres pojęcia 
„przedsiębiorstwa” w rozumieniu tego przepisu w przypadku spółek zależnych i samodzielnych spółek 
pośrednio zależnych budzi kontrowersje i nie został jeszcze w yjaśniony przez Trybunał. 
20 W tych okolicznościach Oberlandesgericht Düsseldorf (w yższy sąd krajow y w Düsseldorfie) postanowił 
zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym: 
„W jakich okolicznościach prawnie samodzielna i mająca siedzibę w jednym z państw członkowskich 
Unii spółka pośrednio zależna przedsiębiorstwa, które samo nie ma siedziby w Unii, powinna być 
uznawana za »przedsiębiorstwo« tego podmiotu w rozumieniu art. 97 ust. 1 [rozporządzenia 
nr 207/2009 ]?”. 
ECLI:EU:C:2017 :390 5 
WYROK Z DNIA 18.5.2017 R. – SPRAWA C 617/15  
HUMM EL HOLDING  
W pr zedmiocie pytania prejudycjalnego 
21 Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 97 ust. 1 rozporządzenia 
nr 207/2009 należy interpretować w ten sposób, że prawnie samodzielna spółka mająca siedzibę 
wpaństwie członkowskim, która jest spółką pośrednio zależną spółki dominującej niemającej swojej 
siedziby w Unii, stanowi „przedsiębiorstwo” tej spółki dominującej w rozumieniu tego przepisu. 
22 Należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału względy zarówno jednolitego 
stosowania prawa Unii, jak i zasady równości wskazują na to, że treści przepisu prawa Unii, który nie 
zawiera w yraźnego odesłania do prawa państw członkowskich dla określenia jego znaczenia i zakresu, 
należy zw ykle nadać wcałej Unii autonomiczną i jednolitą w ykładnię, którą należy ustalić, 
uwzględniając nie tylko brzmienie, ale również kontekst przepisu i cel danego uregulowania (zob. 
w szczególności w yroki: z dnia 18 stycznia 1984 r., Ekro, 327/82, EU:C:1984 :11, pkt 11; z dnia 
3 września 2014 r., Deckmyn i Vrijheidsfonds, C-201/13, EU:C:2014 :2132 , pkt 14; z dnia 16 lipca 
2015 r., Abcur, C-544/13 i C-545/13, EU:C:2015 :481, pkt 45). 
23 Tak jest w przypadku pojęcia „przedsiębiorstwa” w rozumieniu art. 97 ust. 1 rozporządzenia 
nr 207/2009 , jako że pojęcie to nie zostało zdefiniowane we wspomnianym rozporządzeniu, 
a rozporządzenie to nie zawiera żadnego odesłania do praw krajow ych dla celów określenia jego 
znaczenia. 
24 Przede wszystkim należy zauważyć, że rozporządzenie nr 207/2009 przewiduje z zastrzeżeniem 
w yjątków, które są w nim w yraźnie określone, stosowanie przepisów rozporządzenia nr 44/2001 do 
postępowań odnoszących się do unijnych znaków towarow ych oraz zgłoszeń takich znaków 
towarow ych, co w yraźnie w ynika z moty wu 16 rozporządzenia nr 207/2009 oraz z art. 94 i art. 97 
ust. 1 tego rozporządzenia. 
25 W tym względzie, choć niektóre przepisy rozporządzenia nr 44/2001 , takie jak art. 5 pkt 5 i art. 18 
ust. 2, odnoszą się także do pojęcia „oddziału”, tak że nie można w ykluczyć,iż wskazówki w ynikające 
z orzecznictwa Trybunału dotyczącego tych dwóch przepisów mogłyby w pewnej mierze mieć 
znaczenie dla celów w ykładni pojęcia „przedsiębiorstwa” w rozumieniu rozporządzenia nr 207/2009 , 
nie można jednak uznać, żekażde ze wspomnianych pojęć powinno koniecznie mieć ten sam zakres 
bez względu na to, czy jest uży wane w ramach jednego czy drugiego z tych dwóch rozporządzeń. 
26 Bez względu na zasadę stosowania rozporządzenia nr 44/2001 do postępowań sądow ych dotyczących 
unijnego znaku towarowego stosowanie niektórych przepisów rzeczonego rozporządzenia, 
a w szczególności przepisów ujętych w art. 4 i art. 5 ust. 1, do postępowań w ynikających z powództw 
i roszczeń określonych w art. 96 rozporządzenia nr 207/2009 jest w yłączone na mocy art. 94 ust. 2 
tego ostatniego rozporządzenia. Przy uwzględnieniu wskazanego w yłączenia przewidziana w art. 95 
ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009 właściwość sądów w sprawach unijnych znaków towarow ych 
w zakresie rozpoznania powództw i roszczeń określonych w art. 96 rzeczonego rozporządzenia w ynika 
z przepisów bezpośrednio określonych w tymże rozporządzeniu, które mają charakter lex specialis 
w stosunku do przepisów zawartych w rozporządzeniu nr 44/2001 (zob. podobnie w yrok z dnia 
5 czerwca 2014 r., Coty Germany, C-360/12, EU:C:2014 :1318 , pkt 26, 27). 
27 Ponadto z jednej strony rozporządzenie nr 44/2001 , a z drugiej strony rozporządzenie nr 207/2009 , 
dążą do celów, które nie są identyczne. I tak rozporządzenie nr 44/2001 zmierza według moty wów 12 
i 13 tego rozporządzenia do uzupełnienia jurysdykcji opartej na łączniku miejsca zamieszkania 
pozwanego jurysdykcją opartą na innych łącznikach, które powinny zostać dopuszczone ze względu na 
ścisły związek pomiędzy sądem a sporem prawnym lub w interesie prawidłowego w ymiaru 
sprawiedliwości, a w sprawach dotyczących ubezpieczenia, umów z udziałem konsumentów i z zakresu 
prawa pracy – do ochrony strony słabszej przez przepisy jurysdykcyjne dla niej bardziej korzystne niż 
przepisy ogólne. 
ECLI:EU:C:2017 :390 6 
WYROK Z DNIA 18.5.2017 R. – SPRAWA C 617/15  
HUMM EL HOLDING  
28 Rozporządzenie nr 207/2009 ma ze swej strony na celu zgodnie z moty wami 15–17 tego 
rozporządzenia wzmocnienie ochrony unijnych znaków towarow ych i uniknięcie sprzecznych orzeczeń 
sądów, a także naruszania jednolitego charakteru wspomnianych znaków towarow ych za pomocą 
orzeczeń sądów w sprawach unijnych znaków towarow ych skutecznych i obejmujących całe terytorium 
Unii. 
29 Należy zatem w celu określenia elementów, które charakteryzują pojęcie „przedsiębiorstwa” 
w rozumieniu art. 97 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009 , uwzględnić zgodnie z orzecznictwem 
Trybunału przypomnianym w pkt 22 niniejszego w yroku nie tylko brzmienie tego przepisu, lecz 
również jego kontekst i cele. 
30 Brzmienie art. 97 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009 nie zawiera uściśleń co do pojęcia 
„przedsiębiorstwa” dla celów jego stosowania. Wynika z niego jednak, że pozwany, który nie ma 
miejsca zamieszkania lub siedziby w Unii, może w niej mieć jedno lub kilka przedsiębiorstw, co 
w ydaje się a priori sugerować,iż w tym ostatnim przypadku spraw y mogą być wnoszone przed sądy 
różnych państw członkowskich, na których terytorium znajdują się takie przedsiębiorstwa. 
31 Cosię tyczy kontekstu, w który wpisuje się art. 97 rozporządzenia nr 207/2009 , należy zauważyć, że 
przepis ten gwarantuje istnienie jurysdykcji sądowej w Unii dla wszystkich sporów dotyczących 
naruszenia oraz ważności unijnego znaku towarowego. Artykuł ten, który zawiera kilka podstaw 
jurysdykcji międzynarodowej, w ylicza w ust. 1–4 kolejne kryteria umożliwiające określenie państwa 
członkowskiego, którego sądy na mocy art. 98 ust. 1 lit. a) tego rozporządzenia mają właściwość 
w zakresie zapewnienia skutecznej ochrony unijnych znaków towarow ych na całym terytorium Unii. 
32 Artykuł 97 rozporządzenia nr 207/2009 ustanawia jako zasadę w ust. 1 jurysdykcję sądów państwa 
członkowskiego, w którym pozwany ma miejsce zamieszkania albo siedzibę, lub jeżeli nie ma on 
miejsca zamieszkania albo siedziby w żadnym z państw członkowskich, w tym, w którym ma 
przedsiębiorstwo. Tylko jeżeli pozwany nie ma miejsca zamieszkania albo siedziby ani przedsiębiorstwa 
w żadnym z państw członkowskich Unii, ust. 2 i 3 tego artykułu przewidują, odpowiednio, posiłkowo 
jurysdykcję sądów miejsca zamieszkania albo siedziby lub przedsiębiorstwa powoda, a w jeszcze dalszej 
kolejności posiłkowo – jurysdykcję sądów państwa członkowskiego, w którym ma siedzibę EUIPO. 
33 Cosię tyczy art. 97 ust. 5 omawianego rozporządzenia, ustanawia on w szczególności jurysdykcję 
sądów państwa członkowskiego, w którym miało miejsce naruszenie lub w ystąpiła groźba naruszenia, 
przy czym jednak w tym przypadku, jak w ynika z art. 98 rozporządzenia nr 207/2009 , sąd taki ma 
właściwość ograniczoną do terytorium państwa członkowskiego, w którym sąd ten ma siedzibę. 
34 Jak zauważył rzecznik generalny w pkt 80 opinii, art. 97 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009 – 
przewidujący jurysdykcję sądów państwa członkowskiego, w którym położone jest przedsiębiorstwo 
spółki niemającej siedziby w Unii – wcale nie stanowiąc w yjątku od zasady ustalania jurysdykcji 
według miejsca zamieszkania pozwanego, która w ynika z art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 44/2001 
w związku z moty wem 11 tego rozporządzenia, stanowi raczej jej wdrożenie, co przemawia za szeroką 
w ykładnią tego pojęcia. 
35 Charakter ogólnej zasady, który przysługuje tej normie jurysdykcyjnej, będącej w yrazem maksymy actor 
sequitur forum rei, znajduje uzasadnienie w tym, że zasadniczo ułatwia ona pozwanemu prowadzenie 
obrony (zob. podobnie w yroki: z dnia 13 lipca 2000 r., Group Josi, C-412/98, EU:C:2000 :399, pkt 35; 
z dnia 19 lutego 2002 r., Besix, C-256/00, EU:C:2002 :99, pkt 52). Tak jest zaś w przypadku – jak 
zauważył rzecznik generalny w pkt 82 opinii – gdy strona jest zobowiązana podjąć obronę przed 
sądami państwa członkowskiego, w którym ma przedsiębiorstwo i względem którego z tego względu 
znajduje się w bliższym położeniu. 
ECLI:EU:C:2017 :390 7 
WYROK Z DNIA 18.5.2017 R. – SPRAWA C 617/15  
HUMM EL HOLDING  
36 Wykładnia ta nie narusza zresztą celów uregulowania dotyczącego unijnego znaku towarowego, 
przypomnianych w pkt 28 niniejszego w yroku, jako że orzeczenia mających jurysdykcję na podstawie 
art. 97 rozporządzenia nr 207/2009 sądów w sprawach unijnych znaków towarow ych są skuteczne 
i obejmują całe terytorium Unii. 
37 Taka szeroka w ykładnia prowadzi do uznania, żesą w ymagane materialne oznaki umożliwiające 
w łatw y sposób ustalenie istnienia „przedsiębiorstwa” w rozumieniu art. 97 ust. 1 rozporządzenia 
nr 207/2009 . Jak zauważył rzecznik generalny w pkt 52 opinii, takie istnienie w ymaga zatem pewnej 
formy rzeczy wistej i stabilnej obecności, w ramach której prowadzona jest działalność gospodarcza, 
a która przejawia się obecnością personelu i materialnego w yposażenia. Ponadto przedsiębiorstwo to 
powinno znajdować w yraz zewnętrzny w sposób trwały, jako przedłużenie działalności głównego 
przedsiębiorstwa (zob. podobnie w yroki: z dnia 22 listopada 1978 r., Somafer, 33/78, EU:C:1978 :205, 
pkt 11; z dnia 18 marca 1981 r., Blanckaert & Willems, 139/80, EU:C:1981 :70, pkt 12; z dnia 
9 grudnia 1987 r., SAR Schotte, 218/86, EU:C:1987 :536, pkt 10; z dnia 19 lipca 2012 r., Mahamdia, 
C-154/11, EU:C:2012 :491, pkt 48). 
38 W tym względzie pozbawione jest znaczenia to, czy na terytorium państwa członkowskiego 
przedsiębiorstwo spółki mającej siedzibę poza Unią ma osobowość prawną, czy jej nie ma (zob. 
podobnie w yrok z dnia 15 grudnia 2011 r., Voogsgeerd, C-384/10, EU:C:2011 :842, pkt 54). I tak osoby 
trzecie powinny mieć możliwość zdania się na wrażenie w y w ierane przez przedsiębiorstwo działające 
jako przedłużenie działalności głównego przedsiębiorstwa (zob. podobnie w yrok z dnia 9 grudnia 
1987 r., SAR Schotte, 218/86, EU:C:1987 :536, pkt 15). 
39 Okoliczność, że spółka mająca siedzibę wpaństwie członkowskim, którego sądy rozpoznają daną 
sprawę, jest pośrednią spółką zależną spółki, której siedziba znajduje się poza Unią, a nie jej 
bezpośrednią spółką zależną, także nie ma znaczenia, o ile spełnione są przesłanki wskazane w pkt 37 
niniejszego w yroku. 
40 Cowięcej, dla celów stosowania art. 97 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009 nie jest istotne w zasadzie to, 
czy tak określone przedsiębiorstwo uczestniczyło, czy też nie uczestniczyło w zarzucanym naruszeniu. 
Taki w ymóg, który nie jest przewidziany w art. 97 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009 , nie byłby 
bowiem ponadto do pogodzenia ze wspomnianą w pkt 34 niniejszego w yroku koniecznością szerokiej 
w ykładni pojęcia „przedsiębiorstwa”. 
41 Uwzględniwszy te rozważania, na zadane pytanie należy odpowiedzieć,iż art. 97 ust. 1 rozporządzenia 
nr 207/2009 należy interpretować w ten sposób, że prawnie samodzielna spółka mająca siedzibę 
wpaństwie członkowskim, która jest spółką pośrednio zależną spółki dominującej niemającej swojej 
siedziby w Unii, stanowi w rozumieniu tego przepisu „przedsiębiorstwo” tej spółki dominującej, jeśli ta 
spółka zależna stanowi ośrodek działalności dysponujący w państwie członkowskim, w którym się 
znajduje, pewną formą rzeczy wistej i stabilnej obecności, w ramach której prowadzona jest działalność 
gospodarcza, a która znajduje w yraz zewnętrzny w sposób trwały, jako przedłużenie działalności 
wspomnianej spółki dominującej. 
W pr zedmiocie kosztów 
42 Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy 
bowiem kwestii podniesionej sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. 
Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron 
w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi. 
ECLI:EU:C:2017 :390 8 
WYROK Z DNIA 18.5.2017 R. – SPRAWA C 617/15  
HUMM EL HOLDING  
Z pow yższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje: 
Artykuł 9 7 ust. 1 rozpor ządzenia Rady (WE) nr 2 0 7 / 2 0 0 9  z dnia 2 6 lutego 2 0 0 9 r. w sprawie 
znaku towarowego Unii Europejskiej należy interpretować w ten sposób, że prawnie samodzielna 
spółka mająca siedzibę wpaństwie c złonkowskim, która jest spółką pośrednio zależną spółki 
dominującej niemającej swojej siedziby w Unii Europejskiej, stanowi w rozumieniu tego pr zepisu 
„pr zedsiębiorstwo” tej spółki dominującej, jeśli ta spółka zależna stanowi ośrodek działalności 
dysponujący w państwie c złonkowskim, w którym się znajduje, pewną formą r zec zywistej 
i stabilnej obecności, w ramac h której prowadzona jest działalność gospodar c za, a która znajduje 
wyraz zewnętr zny w sposób trwały, jako pr zedłużenie działalności wspomnianej spółki 
dominującej. 
Podpisy 
ECLI:EU:C:2017 :390 9