OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

PRIITA PIKAMÄE

przedstawiona w dniu 13 stycznia 2022 r. ( 1 )

Sprawy połączone C‑451/19 i C‑532/19

Subdelegación del Gobierno en Toledo

przeciwko

XU (C‑451/19)

oraz

Subdelegación del Gobierno en Toledo

przeciwko

QP (C‑532/19)

[wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożone przez Tribunal Superior de Justicia de Castilla-La Mancha (wyższy trybunał sprawiedliwości Kastylii-La Manchy, Hiszpania)]

Odesłanie prejudycjalne – Artykuł 20 TFUE – Obywatelstwo Unii Europejskiej – Obywatel Unii, który nigdy nie skorzystał ze swobody przemieszczania się – Wniosek o wydanie karty pobytu członka jego rodziny, obywatela państwa trzeciego – Oddalenie – Obowiązek posiadania przez obywatela Unii wystarczających zasobów – Obowiązek wspólnego pożycia małżonków – Małoletnie dziecko będące obywatelem Unii – Krajowe ustawodawstwo i praktyka – Możliwość skutecznego korzystania z istoty praw przyznanych obywatelom Unii – Pozbawienie

I. Wprowadzenie

1. Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożone przez Tribunal Superior de Justicia de Castilla-La Mancha (wyższy trybunał sprawiedliwości Kastylii-La Manchy, Hiszpania) w niniejszych sprawach połączonych dotyczą wykładni art. 20 TFUE w odniesieniu do uznania prawa pobytu obywateli państw trzecich będących członkami rodziny (odpowiednio syna małżonki i małżonka) obywatela Hiszpanii, który nie skorzystał z przysługującego mu prawa do swobodnego przemieszczania się, a także ewentualnego obowiązku przeprowadzenia konkretnej i zindywidualizowanej oceny tego, czy istnieje stosunek zależności między członkami najbliższej rodziny.

2. Wnioski te zostały złożone w ramach sporów między Subdelegación del Gobierno en Toledo (delegaturą rządu w Toledo, Hiszpania) (zwaną dalej „delegaturą”) a obywatelami państw trzecich w przedmiocie oddalenia przez tę delegaturę wniosków o wydanie im karty pobytu jako członkom rodziny obywatela Unii. Na poparcie swoich roszczeń powołują się oni na pochodne prawo pobytu, na podstawie art. 20 TFUE, a także na orzecznictwo Trybunału dotyczące statusu obywatela Unii. Niniejsze sprawy dają Trybunałowi sposobność uściślenia swojego orzecznictwa dotyczącego pochodnego prawa pobytu, które w pewnych wyjątkowych okolicznościach powinno być przyznane obywatelowi państwa trzeciego na podstawie tego postanowienia.

II. Ramy prawne

A. Prawo Unii

1. Dyrektywa 2004/38/WE

3. Zgodnie z art. 1 dyrektywy 2004/38/WE ( 2 ): „Niniejsza dyrektywa ustanawia: a) warunki regulujące korzystanie z prawa swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich przez obywateli Unii i członków ich rodziny; b) prawo stałego pobytu na terytorium państw członkowskich dla obywateli Unii i członków ich rodziny; […]”.

4. Artykuł 3 tej dyrektywy, zatytułowany „Beneficjenci”, stanowi w ust. 1: „Niniejszą dyrektywę stosuje się w odniesieniu do wszystkich obywateli Unii, którzy przemieszczają się do innego państwa członkowskiego lub przebywają w innym państwie członkowskim niż państwo członkowskie, którego są obywatelami, oraz do członków ich rodziny, jak zdefiniowano w art. 2 ust. 2, którzy im towarzyszą lub do nich dołączają”.

5. Artykuł 7 ust. 1 i 2 wspomnianej dyrektywy ma następujące brzmienie: „1. Wszyscy obywatele Unii posiadają prawo pobytu na terytorium innego państwa członkowskiego przez okres dłuższy niż trzy miesiące, jeżeli: […] b) posiadają wystarczające zasoby dla siebie i członków ich rodziny, aby nie stanowić obciążenia dla systemu pomocy społecznej przyjmującego państwa członkowskiego w okresie pobytu, oraz są objęci pełnym ubezpieczeniem zdrowotnym w przyjmującym państwie członkowskim; lub […] d) są członkami rodziny towarzyszącymi lub dołączającymi do obywatela Unii, który spełnia warunki określone w lit. a), b) lub c). 2. Prawo pobytu przewidziane w ust. 1 rozciąga się na członków rodziny, którzy nie są obywatelami jednego z państw członkowskich, towarzyszących lub dołączających do obywatela Unii w przyjmującym państwie członkowskim, o ile tacy obywatele Unii spełniają warunki określone w ust. 1 lit. a), b) lub c)”.

2. Dyrektywa 2003/86/WE

6. Artykuł 2 dyrektywy Rady 2003/86/WE z dnia 22 września 2003 r. w sprawie prawa do łączenia rodzin ( 3 ) stanowi: „Do celów niniejszej dyrektywy: […] c) »członek rodziny rozdzielonej« oznacza obywatela państwa trzeciego mieszkającego zgodnie z prawem w państwie członkowskim i składającego wniosek lub którego członkowie rodziny składają wniosek o przyłączenie się do niego; […]”.

7. Artykuł 3 tej dyrektywy przewiduje: „1. Niniejszą dyrektywę stosuje się w przypadku, gdy członek rodziny rozdzielonej posiada dokument pobytowy wydany przez państwo członkowskie o okresie ważności wynoszącym przynajmniej jeden rok i istnieją uzasadnione przypuszczenia, że uzyska prawo stałego pobytu, jeżeli członkowie jego rodziny są obywatelami państwa trzeciego posiadającymi dowolny status. […] 3. Niniejsza dyrektywa nie ma zastosowania do członków rodziny obywatela Unii. […]”.

8. Zgodnie z art. 4 rzeczonej dyrektywy: „1. Państwa członkowskie zezwalają na wjazd i pobyt, na mocy niniejszej dyrektywy i z zastrzeżeniem zgodności z warunkami określonymi w rozdziale IV oraz w art. 16, następujących członków rodziny: […] c) nieletnie dzieci włącznie z dziećmi przysposobionymi członka rodziny rozdzielonej, w przypadku gdy członek rodziny rozdzielonej sprawuje opiekę, a dzieci pozostają na jego utrzymaniu. Państwa członkowskie mogą zezwolić na łączenie dzieci, nad którymi opiekę sprawują dwie osoby, o ile druga strona sprawująca opiekę wyrazi zgodę; […] 6. W drodze odstępstwa państwa członkowskie mogą zażądać, aby wnioski dotyczące łączenia rodziny nieletnich dzieci były przedkładane przed ukończeniem 15 roku życia, zgodnie z istniejącym ustawodawstwem na dzień wykonania niniejszej dyrektywy. Jeżeli wniosek zostanie złożony po ukończeniu 15 roku życia, państwa członkowskie, które postanowią zastosować to odstępstwo, zezwolą na wjazd i pobyt takich dzieci na podstawie innej niż łączenie rodziny”.

9. Zgodnie z art. 5 ust. 3 dyrektywy 2003/86: „Wnioski składane są i rozpatrywane w przypadku, gdy członkowie rodziny przebywają poza terytorium państwa członkowskiego, w którym przebywa członek rodziny rozdzielonej. W drodze odstępstwa państwo członkowskie może, w odpowiednich okolicznościach, przyjąć wniosek złożony w przypadku, gdy członkowie rodziny już przebywają na terytorium tego państwa członkowskiego”.

B. Prawo hiszpańskie

10. Artykuł 32 hiszpańskiej konstytucji stanowi: „1. Mężczyzna i kobieta mają prawo do zawarcia związku małżeńskiego na zasadach pełnej równości prawnej. 2. Formy małżeństwa, wiek i zdolność do jego zawarcia, prawa i obowiązki małżonków, przyczyny separacji i rozwiązania małżeństwa oraz ich skutki określa ustawa”.

11. Zgodnie z art. 68 Código Civil (kodeksu cywilnego): „Małżonkowie są zobowiązani do wspólnego pożycia, wierności oraz wzajemnej pomocy. Ponadto powinni oni dzielić odpowiedzialność za gospodarstwo domowe oraz opiekę nad wstępnymi i zstępnymi, a także innymi osobami pozostającymi na ich utrzymaniu”.

12. Artykuł 70 tego kodeksu przewiduje: „Małżonkowie za obopólnym porozumieniem ustalają wspólne miejsce zamieszkania, a w braku zgody kwestię tę rozstrzyga sąd, który uwzględnia interes rodziny”.

13. Zgodnie z art. 110 wspomnianego kodeksu: „Ojciec i matka, nawet jeśli nie sprawują władzy rodzicielskiej, są zobowiązani do zajmowania się swoimi małoletnimi dziećmi i do alimentacji na ich rzecz”.

14. Zgodnie z art. 154 kodeksu cywilnego: „Małoletni, którzy nie usamodzielnili się, podlegają władzy rodzicielskiej rodziców. […]”.

15. Artykuł 1 Real Decreto 240/2007 sobre entrada, libre circulación y residencia en España de ciudadanos de los Estados miembros de la Unión Europea y de otros Estados parte en el Acuerdo sobre el Espacio Económico Europeo (dekretu królewskiego 240/2007 w sprawie wjazdu, swobodnego przemieszczania się i pobytu w Hiszpanii obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i innych państw będących stronami Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym) ( 4 ) z dnia 16 lutego 2007 r., w brzmieniu mającym zastosowanie do okoliczności sporu w postępowaniu głównym, stanowi: „1. Niniejszy dekret królewski reguluje warunki korzystania z prawa wjazdu i wyjazdu, swobodnego przemieszczania się, pobytu, stałego pobytu i zatrudnienia w Hiszpanii dla obywateli innych państw członkowskich Unii Europejskiej i innych państw będących stronami Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym, a także ograniczenia wymienionych wyżej praw, wynikające ze względów porządku publicznego, bezpieczeństwa publicznego lub zdrowia publicznego. 2. Treść niniejszego dekretu królewskiego pozostaje bez uszczerbku dla przepisów szczególnych i traktatów międzynarodowych, których Hiszpania jest stroną”.

16. Artykuł 2 tego dekretu królewskiego stanowi: „Niniejszy dekret królewski stosuje się również, na warunkach w nim przewidzianych, do członków rodziny obywatela innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub innego państwa będącego stroną Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym, bez względu na przynależność państwową, gdy mu towarzyszą lub do niego dołączają: a) współmałżonek, chyba że zawarto ugodę lub stwierdzono nieważność małżeństwa, rozwód lub separację; […] c) jego bezpośredni zstępni, jak również zstępni jego współmałżonka lub zarejestrowanego partnera, którzy nie ukończyli dwudziestego pierwszego roku życia lub którzy przekroczyli ten wiek i pozostają na jego utrzymaniu lub są w potrzebie, chyba że zawarto ugodę lub stwierdzono nieważność małżeństwa, rozwód lub separację albo rozwiązano zarejestrowany związek partnerski; […]”.

17. Zgodnie z art. 7 wspomnianego dekretu królewskiego: „1. Każdy obywatel Unii lub obywatel innego państwa będącego stroną Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym ma prawo przebywać na terytorium państwa hiszpańskiego przez okres dłuższy niż trzy miesiące: […] b) jeżeli posiada wystarczające zasoby dla siebie i członków swojej rodziny, aby podczas swojego pobytu nie stanowić obciążenia dla hiszpańskiego systemu pomocy społecznej, oraz pełne ubezpieczenie zdrowotne w Hiszpanii; lub, […] d) jeżeli jest to członek rodziny towarzyszący obywatelowi Unii lub obywatelowi innego państwa będącego stroną Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub dołączający do niego, jeśli ten ostatni spełnia warunki określone w lit. a), b) lub c). 2. Prawo pobytu przewidziane w ust. 1 rozciąga się na członków rodziny, którzy nie są obywatelami jednego z państw członkowskich, gdy towarzyszą obywatelowi Unii lub obywatelowi innego państwa będącego stroną Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym w Hiszpanii lub dołączają tam do niego, o ile ten ostatni spełnia warunki określone w ust. 1 lit. a), b) lub c). […] 7. Nie można ustalić stałej kwoty wystarczających środków utrzymania. W tym zakresie należy uwzględnić sytuację osobistą obywateli państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub innego państwa będącego stroną Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym. W każdym razie kwota ta nie może przekraczać poziomu zasobów finansowych, poniżej którego obywatele Hiszpanii otrzymują pomoc społeczną, lub kwoty minimalnej emerytury z zabezpieczenia społecznego”.

18. Artykuł 8 ust. 1 tego dekretu królewskiego stanowi: „Członkowie rodziny obywatela państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub innego państwa będącego stroną Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym, o których mowa w art. 2 niniejszego dekretu królewskiego, którzy nie są obywatelami jednego z tych państw, mogą przebywać w Hiszpanii przez okres dłuższy niż trzy miesiące, jeżeli towarzyszą temu obywatelowi lub do niego dołączają. Mają oni obowiązek złożyć wniosek o wydanie »karty pobytu członka rodziny obywatela Unii« i ją uzyskać”.

III. Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu, postępowanie główne i pytania prejudycjalne

A. Sprawa C‑451/19

19. XU, obywatel Wenezueli, urodził się w dniu 19 września 2001 r. w Wenezueli. Matka XU, obywatelka Wenezueli, posiada Tarjeta de Residencia Comunitaria (wspólnotową kartę pobytu) i zamieszkuje ze swoim dzieckiem w Hiszpanii od 2004 r. XU uzyskał zezwolenie na pobyt w tym państwie członkowskim.

20. W dniu 20 stycznia 2011 r. wenezuelski sąd rodzinny orzekł, że piecza nad XU zostanie powierzona matce, która może przebywać wraz z dzieckiem w Hiszpanii, bez żadnych ograniczeń.

21. Matka XU i ojczym XU, obywatel hiszpański, który nigdy nie skorzystał ze swobody przemieszczania się w Unii, zawarli związek małżeński w El Viso de San Juan (Hiszpania) w dniu 6 września 2014 r. Ważność tego małżeństwa nie została zakwestionowana.

22. Małżonkowie mieszkają razem w El Viso de San Juan (Hiszpania) od dnia 12 grudnia 2008 r. W dniu 24 lipca 2009 r. z ich związku urodziło się dziecko będące obywatelem hiszpańskim.

23. W dniu 28 września 2015 r. ojczym XU złożył wniosek o wydanie na rzecz XU karty czasowego pobytu członka rodziny obywatela Unii zgodnie z art. 2 lit. c) dekretu królewskiego 240/2007.

24. Wniosek ten został oddalony ze względu na to, że ojczym XU nie wykazał, iż dysponuje wystarczającymi zasobami dla siebie i członków swojej rodziny, stosownie do wymogu z art. 7 dekretu królewskiego 240/2007.

25. W dniu 28 stycznia 2016 r. delegatura utrzymała w mocy decyzję oddalającą wniosek złożony przez ojczyma XU. XU wniósł skargę sądowo-administracyjną na tę decyzję do Juzgado de lo Contencioso-Administrativo no 1 de Toledo (sądu administracyjnego szczebla prowincji nr 1 w Toledo, Hiszpania).

26. Sąd ten uwzględnił jego skargę i stwierdził, że art. 7 dekretu królewskiego 240/2007 nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ ojczym XU nigdy nie skorzystał ze swobody przemieszczania się w Unii.

27. Administracja państwowa odwołała się od tego orzeczenia do Tribunal Superior de Justicia de Castilla-La Mancha (wyższego trybunału sprawiedliwości Kastylii-La Manchy), który postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „1) Czy – w świetle art. 68 hiszpańskiego kodeksu cywilnego, który wprowadza obowiązek wspólnego pożycia małżonków – wymóg, aby obywatel hiszpański, który nie skorzystał z prawa do przemieszczania się, musiał spełnić przesłanki określone w art. 7 ust. 1 [dekretu królewskiego 240/2007], jako warunek niezbędny do uznania prawa pobytu będącego obywatelem państwa trzeciego małoletniego dziecka jego małżonki, będącej również obywatelką państwa trzeciego, zgodnie z art. 7 ust. 2 [dekretu królewskiego 240/2007], może – w przypadku niespełnienia tych przesłanek – stanowić naruszenie art. 20 TFUE, jeżeli w wyniku odmowy uznania tego prawa obywatel hiszpański byłby zmuszony do opuszczenia terytorium Unii jako całości? 2) Czy, w każdym przypadku i niezależnie od powyższego oraz od odpowiedzi na pytanie wstępne, w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, m.in. wyroku z dnia 8 maja 2018 r., K.A. i in. (Łączenie rodzin w Belgii) (C‑82/16[, EU:C:2018:308]), stanowi naruszenie art. 20 TFUE, w wyżej wymienionych okolicznościach, praktyka państwa hiszpańskiego polegająca na automatycznym stosowaniu uregulowania zawartego w art. 7 [dekretu królewskiego 240/2007] i odmowie wydania zezwolenia na pobyt będącemu obywatelem państwa trzeciego małoletniemu dziecku posiadającej obywatelstwo państwa trzeciego małżonki obywatela Unii, który nigdy nie skorzystał ze swobody przemieszczania się (którzy posiadają także małoletnie dziecko będące obywatelem hiszpańskim, które również nigdy nie skorzystało ze swobody przemieszczania się), tylko i wyłącznie z powodu niespełnienia wymogów określonych we wspomnianym przepisie, przy czym nie dokonano konkretnej i zindywidualizowanej oceny, czy między obywatelem Unii a obywatelem państwa trzeciego istnieje zależność tego rodzaju, że – z jakiejkolwiek przyczyny w obliczu zaistniałych okoliczności – powoduje ona, iż w przypadku odmowy uznania prawa pobytu obywatela państwa trzeciego obywatel Unii nie mógłby zostać rozdzielony z członkiem rodziny, który jest od niego zależny, i musiałby opuścić terytorium Unii, zwłaszcza jeśli obywatel hiszpański i jego małżonek będący obywatelem państwa trzeciego są rodzicami małoletniego dziecka posiadającego obywatelstwo hiszpańskie, które również byłoby zmuszone do opuszczenia wraz z rodzicami terytorium Hiszpanii?”.

B. Sprawa C‑532/19

28. W dniu 25 września 2015 r. QP, obywatel Peru, zawarł związek małżeński z obywatelką hiszpańską, która nigdy nie korzystała ze swobody przemieszczania się w Unii. Legalność tego małżeństwa nigdy nie została zakwestionowana. QP i jego żona są rodzicami córki mającej obywatelstwo hiszpańskie, urodzonej w dniu 11 sierpnia 2012 r.

29. W dniu 2 października 2015 r. QP złożył wniosek o wydanie karty pobytu członka rodziny obywatela Unii, załączając do niego między innymi umowę o pracę na czas nieokreślony jego małżonki oraz niektóre odcinki wynagrodzenia.

30. W toku postępowania w sprawie delegatura poinformowała QP o istnieniu trzech wyroków skazujących go: z dni 7 września 2010 r., 25 października 2010 r. i 16 listopada 2016 r., pierwszy i trzeci za kierowanie pojazdem bez prawa jazdy, a drugi za kierowanie pojazdem w stanie nietrzeźwości. Miał on przedstawić swoje uwagi w tym zakresie, co też uczynił.

31. W dniu 14 grudnia 2015 r. delegatura oddaliła wniosek QP ze względu na to, że nie zostały spełnione przesłanki ustanowione w dekrecie królewskim 240/2007, ponieważ QP jest karany w Hiszpanii i nie dysponuje wystarczającymi zasobami finansowymi dla siebie i członków swojej rodziny.

32. W dniu 1 lutego 2016 r. delegatura utrzymała w mocy decyzję oddalającą wniosek złożony przez QP. Ten ostatni wniósł skargę sądowo-administracyjną na tę decyzję do Juzgado de lo Contencioso-Administrativo no 2 de Toledo (sądu administracyjnego szczebla prowincji nr 2 w Toledo, Hiszpania), który uwzględnił jego skargę.

33. Administracja państwowa odwołała się od tego orzeczenia do Tribunal Superior de Justicia de Castilla-La Mancha (wyższego trybunału sprawiedliwości Kastylii-La Manchy), który postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „1) Czy – w świetle art. 68 hiszpańskiego kodeksu cywilnego, który wprowadza obowiązek wspólnego pożycia małżonków – wymóg, aby obywatel hiszpański, który nie skorzystał z prawa do przemieszczania się, musiał spełnić przesłanki określone w art. 7 ust. 1 [dekretu królewskiego 240/2007], jako warunek niezbędny do uznania prawa pobytu jego małżonka będącego obywatelem państwa trzeciego zgodnie z art. 7 ust. 2 [dekretu królewskiego 240/2007], może – w przypadku niespełnienia rzeczonych przesłanek – stanowić naruszenie art. 20 TFUE, jeżeli w wyniku odmowy uznania tego prawa obywatel hiszpański byłby zmuszony do opuszczenia terytorium Unii jako całości? 2) Czy, w każdym przypadku i niezależnie od powyższego oraz od odpowiedzi na pytanie pierwsze, w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, m.in. wyroku z dnia 8 maja 2018 r., K.A. i in. (Łączenie rodzin w Belgii), (C‑82/16[, EU:C:2018:308]), stanowi naruszenie art. 20 TFUE, praktyka państwa hiszpańskiego polegająca na automatycznym stosowaniu przepisów art. 7 [dekretu królewskiego 240/2007] i odmowie zezwolenia na pobyt członka rodziny obywatela Unii, który to obywatel Unii nigdy nie skorzystał ze swobody przemieszczania się, tylko i wyłącznie z powodu niespełnienia przez niego wymogów określonych we wspomnianym przepisie, przy czym nie dokonano konkretnej i zindywidualizowanej oceny, czy między tym obywatelem Unii a obywatelem państwa trzeciego istnieje zależność tego rodzaju, że – z jakiejkolwiek przyczyny i biorąc pod uwagę zaistniałe okoliczności – powoduje ona, iż w przypadku odmowy uznania prawa pobytu obywatela państwa trzeciego obywatel Unii nie mógłby zostać rozdzielony od członka rodziny, który jest od niego zależny, i musiałby opuścić terytorium Unii?”.

IV. Postępowanie przed Trybunałem

34. Postanowienie odsyłające w sprawie C‑451/19 z dnia 29 kwietnia 2019 r. wpłynęło do sekretariatu Trybunału w dniu 12 czerwca 2019 r.

35. Postanowienie odsyłające w sprawie C‑532/19 z dnia 17 czerwca 2019 r. wpłynęło do sekretariatu Trybunału w dniu 11 lipca 2019 r.

36. Postanowieniem Trybunału z dnia 16 kwietnia 2020 r. rozpatrywane sprawy zostały połączone do celów pisemnego i ustnego etapu postępowania oraz wydania wyroku.

37. Rząd hiszpański i Komisja Europejska przedstawiły uwagi na piśmie w terminie określonym w art. 23 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

38. Na podstawie art. 76 ust. 2 regulaminu postępowania Trybunał postanowił nie przeprowadzać rozprawy.

V. Analiza prawna

A. Uwagi wstępne

39. Jak wskazano we wprowadzeniu, niniejsze sprawy dotyczą zasadniczo wykładni art. 20 TFUE w odniesieniu do uznania prawa pobytu obywateli państw trzecich będących członkami rodziny (odpowiednio syna małżonki i małżonka) obywatela Unii, który nie skorzystał z przysługującego mu prawa do swobodnego przemieszczania się, a także ewentualnego obowiązku przeprowadzenia przez właściwe organy konkretnej i zindywidualizowanej oceny kwestii, czy istnieje stosunek zależności między członkami najbliższej rodziny.

40. W trosce o jasność i racjonalność te dwie osie tematyczne, które odnoszą się odpowiednio do pierwszych i drugich pytań prejudycjalnych, zostaną zbadane w tym samym porządku. W konsekwencji najpierw ustalę, czy obywatelowi państwa trzeciego przysługuje prawo pochodne na podstawie art. 20 TFUE w okolicznościach takich jak w niniejszych sprawach ( 5 ). Następnie zajmę się wymogami, jakie orzecznictwo Trybunału nakłada na badanie stosunku zależności ( 6 ). W ramach swojej analizy zajmę stanowisko w przedmiocie kilku kwestii prawnych podniesionych przez sąd odsyłający we wnioskach o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. Wnioski, jakie należy wyciągnąć z tej analizy, podsumowane w syntezie rozważań dotyczących każdej osi tematycznej ( 7 ), będą ostatecznie obejmowały odpowiedzi na przedstawione pytania.

B. Pierwsza oś tematyczna: badanie istnienia pochodnego prawa obywateli państw trzecich w okolicznościach niniejszych spraw

1. Aspekty, które należy wziąć pod uwagę w ramach analizy

41. Konieczność pogłębionej analizy pierwszej osi tematycznej dotyczącej ewentualnego istnienia prawa pobytu w okolicznościach niniejszych spraw wynika z faktu, że nie można wykluczyć, iż art. 20 TFUE stoi na przeszkodzie praktyce organów hiszpańskich, polegającej na odmowie wydania dokumentu pobytowego obywatelowi państwa trzeciego będącemu członkiem rodziny obywatela Unii z tego tylko powodu, że obywatel ten nie posiada wystarczających zasobów dla siebie i tego obywatela (ani ubezpieczenia zdrowotnego).

42. W tym kontekście należy bowiem przypomnieć, że do takiego właśnie wniosku doszedł Trybunał w wyroku z dnia 27 lutego 2020 r., Subdelegación del Gobierno en Ciudad Real (Współmałżonek obywatela Unii) (C‑836/18, zwanym dalej „wyrokiem Subdelegación del Gobierno en Ciudad Real, EU:C:2020:119). Ściślej rzecz ujmując, Trybunał skrytykował w tym wyroku decyzję organów hiszpańskich o oddaleniu wniosku o łączenie rodziny, złożonego przez małżonka obywatela Unii będącego obywatelem państwa trzeciego, podjętą z tego tylko powodu, że ów obywatel Unii nie posiadał wystarczających zasobów dla siebie i małżonka, aby nie stanowić obciążenia dla krajowego systemu pomocy społecznej, bez zbadania, czy między wspomnianym obywatelem Unii a jego małżonkiem istnieje stosunek zależności tego rodzaju, że w przypadku odmowy przyznania temu ostatniemu pochodnego prawa pobytu ten obywatel Unii byłby zmuszony do opuszczenia terytorium Unii, aby móc pozostać ze swym małżonkiem i w ten sposób zapewnić skuteczne utrzymanie osobie pozostającej na jego utrzymaniu. Trybunał orzekł następnie, że art. 20 TFUE stoi na przeszkodzie praktyce administracyjnej hiszpańskich organów, które jedynie wdrażały obowiązujące przepisy krajowe ( 8 ).

43. Okoliczności spraw w postępowaniach głównych wykazują szereg podobieństw do okoliczności sprawy, w której zapadł wspomniany wyrok, ponieważ, po pierwsze, obywatele Unii, o których w nich mowa, nie skorzystali ze swobody przemieszczania się, a po drugie, okoliczności te dotyczą dokładnie tych samych przepisów krajowych transponujących art. 7 dyrektywy 2004/38, które przewidują również analogiczne zastosowanie tego przepisu do tego szczególnego przypadku ( 9 ), wykraczając tym samym poza to, czego wymaga prawo Unii. Należy jednak zauważyć, że istnieją również istotne różnice na poziomie okoliczności faktycznych, które zasługują na szczególną ocenę w świetle zasad wypracowanych w orzecznictwie dotyczącym obywatelstwa Unii. Podczas gdy w powyższej sprawie chodziło o zbadanie ewentualnej zależności między małżonkami nieposiadającymi dzieci na utrzymaniu, sprawy w postępowaniu głównym charakteryzują się obecnością w najbliższej rodzinie dzieci pozostających na utrzymaniu, które są obywatelami Unii. W tym względzie pragnę podkreślić, że małoletni wymagają, ze względu na ich wrażliwość, zwiększonej ochrony ze strony organów krajowych, co moim zdaniem powinno znajdować odzwierciedlenie w stosowaniu art. 20 TFUE w niniejszej sprawie. Z tego punktu widzenia, biorąc pod uwagę wspomniane różnice, jest oczywiste, że Trybunał powinien poczynić kilka istotnych uściśleń co do zakresu stosowania tego postanowienia.

44. Jednakże przed zbadaniem kwestii, czy obywatele państw trzecich w okolicznościach takich jak w niniejszych sprawach mogą rzeczywiście powoływać się na prawo pochodne na podstawie art. 20 TFUE ze względu na status członków rodziny obywatela Unii, wydaje mi się konieczne krótkie przypomnienie zasad mających zastosowanie do obywatelstwa Unii, które zostały rozwinięte w orzecznictwie Trybunału ( 10 ). Dopiero po przedstawieniu aktualnego stanu orzecznictwa w tej dziedzinie prawa Unii będzie można sprawdzić, czy wspomniane zasady znajdują zastosowanie w niniejszych sprawach ( 11 ).

2. Omówienie obecnego stanu orzecznictwa w dziedzinie obywatelstwa Unii

a) Orzecznictwo dotyczące pochodnego prawa pobytu obywateli państw trzecich, opartego na ich statusie członków rodziny obywatela Unii

45. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, powtórzonym w wyroku Subdelegación del Gobierno en Ciudad Real, art. 20 TFUE przyznaje każdej osobie mającej obywatelstwo państwa członkowskiego status obywatela Unii, który powinien stanowić podstawowy status obywateli państw członkowskich. Obywatelstwo Unii przyznaje każdemu obywatelowi Unii podstawowe i indywidualne prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, z zastrzeżeniem ograniczeń i warunków ustanowionych w traktacie i środków przyjętych w celu ich stosowania ( 12 ).

46. W tym kontekście Trybunał orzekł, że art. 20 TFUE stoi na przeszkodzie środkom krajowym, w tym decyzjom odmawiającym prawa pobytu członkom rodziny obywatela Unii, których skutkiem byłoby pozbawienie obywateli Unii możliwości skutecznego korzystania z istoty praw przyznanych im w związku ze statusem obywatela Unii. Natomiast postanowienia traktatu dotyczące obywatelstwa Unii nie przyznają obywatelom państw trzecich żadnych praw o charakterze autonomicznym. Ewentualne prawa przyznane takim obywatelom nie są bowiem ich prawami własnymi, lecz prawami pochodnymi, wynikającymi z praw przysługujących obywatelowi Unii. Cel i uzasadnienie rzeczonych praw pochodnych opierają się na stwierdzeniu, że odmowa ich uznania mogłaby w szczególności godzić w swobodę przemieszczania się obywatela Unii ( 13 ).

47. W tej kwestii Trybunał stwierdził już, że istnieją sytuacje bardzo szczególne, w których – mimo że prawo wtórne dotyczące prawa pobytu obywateli państw trzecich nie podlega zastosowaniu i mimo że dany obywatel Unii nie skorzystał z przysługującej mu swobody przemieszczania się – należy jednak przyznać prawo pobytu obywatelowi państwa trzeciego będącemu członkiem rodziny tego obywatela z uwagi na to, że w przeciwnym wypadku naruszona zostałaby skuteczność (effet utile) obywatelstwa Unii, jeżeli w konsekwencji takiej odmowy ów obywatel byłby w praktyce zmuszony do opuszczenia terytorium Unii rozpatrywanego jako całość, co pozbawiłoby go możliwości skutecznego korzystania z istoty praw, jakie przyznaje mu ten status ( 14 ).

48. Jednak odmowa przyznania prawa pobytu obywatelowi państwa trzeciego może podważyć skuteczność (effet utile) obywatelstwa Unii jedynie wówczas, gdy ów obywatel państwa trzeciego pozostaje z obywatelem Unii, będącym członkiem jego rodziny, w takim stosunku zależności, że ów obywatel Unii byłby zmuszony do towarzyszenia danemu obywatelowi państwa trzeciego oraz do opuszczenia terytorium Unii rozpatrywanego jako całość. Wynika stąd, że obywatel państwa trzeciego może domagać się przyznania pochodnego prawa pobytu na podstawie art. 20 TFUE jedynie w sytuacji, gdy w razie nieprzyznania takiego prawa pobytu zarówno on sam, jak i będący członkiem jego rodziny obywatel Unii, byliby zmuszeni do opuszczenia jej terytorium. Zatem przyznanie takiego pochodnego prawa pobytu może być rozważane jedynie wówczas, gdy obywatel państwa trzeciego będący członkiem rodziny obywatela Unii nie spełnia koniecznych warunków otrzymania prawa pobytu w państwie członkowskim, którego ów obywatel Unii jest obywatelem, na podstawie innych przepisów, a w szczególności krajowego uregulowania mającego zastosowanie do łączenia rodzin ( 15 ).

49. Jednak w sytuacji gdy już stwierdzono, że obywatelowi państwa trzeciego będącemu członkiem rodziny obywatela Unii nie można przyznać żadnego prawa pobytu na podstawie prawa krajowego lub wtórnego prawa Unii, okoliczność, że rzeczony obywatel państwa trzeciego oraz tenże obywatel Unii pozostają w takim stosunku zależności, że w razie wydalenia członka jego rodziny będącego obywatelem państwa trzeciego z terytorium Unii ów obywatel Unii byłby zmuszony do opuszczenia rzeczonego terytorium rozpatrywanego jako całość, skutkuje tym, że art. 20 TFUE co do zasady zobowiązuje dane państwo członkowskie do przyznania pochodnego prawa pobytu temu obywatelowi państwa trzeciego ( 16 ).

50. Na tym etapie analizy należy przyjąć, że zastosowanie art. 20 TFUE wymaga istnienia między obywatelem państwa trzeciego i obywatelem Unii tak silnego stosunku zależności, jak opisany w poprzednim punkcie niniejszej opinii. Niemniej jednak należy zauważyć, że Trybunał zmierza do dokonania istotnego rozróżnienia pomiędzy dwiema kategoriami stosunków w ramach rodziny: jedne to stosunki między dorosłymi małżonkami, a drugie – stosunki między rodzicami a ich małoletnimi dziećmi.

51. W wyroku z dnia 8 maja 2018 r., K.A. i in. (Łączenie rodzin w Belgii) (C‑82/16, zwanym dalej „wyrokiem K.A. i in., EU:C:2018:308), Trybunał wyjaśnił, że osoba dorosła co do zasady jest w stanie prowadzić egzystencję niezależną od członków swojej rodziny. Zdaniem Trybunału wynika stąd, że stwierdzenie, iż między dwojgiem dorosłych zachodzi stosunek zależności będący podstawą przyznania pochodnego prawa pobytu na gruncie art. 20 TFUE, możliwe jest tylko w wyjątkowych wypadkach, w których w świetle wszystkich istotnych okoliczności zainteresowana osoba w żaden sposób nie może zostać oddzielona od członka rodziny, od którego pozostaje zależna ( 17 ).

b) Orzecznictwo dotyczące stosunku zależności istniejącego między obywatelem państwa trzeciego a obywatelem Unii, gdy jedna z zainteresowanych osób jest małoletnia

52. Inaczej jest w przypadku małoletnich dzieci, zwłaszcza gdy dzieci te są małymi dziećmi ( 18 ), ponieważ w dużym stopniu zależą one od wsparcia i ochrony rodziców. Wydaje się, że Trybunał jest w pełni świadomy szczególnej ochrony, jakiej potrzebują małoletni w wyjątkowo delikatnym kontekście decyzji administracyjnej należącej do kompetencji krajowych organów imigracyjnych i mogącej skutkować położeniem kresu jedności rodziny ( 19 ). Należy bowiem zauważyć, że zdaniem Trybunału odmowa przyznania prawa pobytu rodzicowi obywatela Unii będącemu obywatelem państwa trzeciego może co do zasady nie pozostawiać temu obywatelowi Unii żadnej innej opcji niż opuszczenie terytorium Unii w celu towarzyszenia rodzicowi, od którego jest on zależny ( 20 ).

53. Należy jednak uściślić, że Trybunał nie przypisuje tej samej wartości roli każdego rodzica, gdy chodzi o określenie decydującego stopnia zależności dzieci. Konieczna jest indywidualna ocena sytuacji rodzinnej, w szczególności w odniesieniu do odpowiedzialności ponoszonej przez każdego rodzica w ramach utrzymania rodziny. W swoim orzecznictwie Trybunał przyjął za istotną – do celów ustalenia, czy odmowa przyznania prawa pobytu rodzicowi dziecka, będącego obywatelem Unii, który to rodzic jest obywatelem państwa trzeciego, prowadzi do pozbawienia skutecznego korzystania z istoty praw przyznanych przez jego status – kwestię pieczy nad dzieckiem oraz kwestię tego, czy opiekę nad tym dzieckiem w aspekcie prawnym, finansowym czy uczuciowym sprawuje rodzic będący obywatelem państwa trzeciego ( 21 ).

54. Konkretniej rzecz ujmując – w celu oceny prawdopodobieństwa, czy dane dziecko będące obywatelem Unii byłoby zmuszone do opuszczenia terytorium Unii, gdyby jego rodzicowi będącemu obywatelem państwa trzeciego odmówiono przyznania pochodnego prawa pobytu w danym państwie członkowskim, organy krajowe muszą ustalić, który rodzic sprawuje rzeczywistą pieczę nad dzieckiem i czy dziecko i będący obywatelem państwa trzeciego rodzic pozostają w rzeczywistym stosunku zależności. Trybunał orzekł, że w ramach tej oceny właściwe organy muszą uwzględnić prawo do poszanowania życia rodzinnego, ustanowione w art. 7 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”), przy czym artykuł ten należy rozpatrywać w związku z obowiązkiem uwzględnienia najlepszego interesu dziecka, o którym mowa w art. 24 ust. 2 karty ( 22 ).

55. Zdaniem Trybunału okoliczność, że drugi rodzic, będący obywatelem Unii, jest rzeczywiście zdolny i gotowy do sprawowania codziennej, faktycznej opieki nad dzieckiem, stanowi istotny element, który jednak sam w sobie nie wystarczy do stwierdzenia, że między rodzicem będącym obywatelem państwa trzeciego a dzieckiem nie istnieje taki stosunek zależności, że dziecko byłoby zmuszone do opuszczenia terytorium Unii, gdyby temu obywatelowi państwa trzeciego odmówiono przyznania prawa pobytu. Takie stwierdzenie musi bowiem opierać się na uwzględnieniu, w najlepszym interesie danego dziecka, wszystkich okoliczności danego przypadku, a w szczególności wieku dziecka, stopnia jego rozwoju fizycznego i emocjonalnego, siły związku uczuciowego dziecka zarówno z jego rodzicem będącym obywatelem Unii, jak i z rodzicem będącym obywatelem państwa trzeciego, a także ryzyka, jakie stanowiłaby dla równowagi tego dziecka rozłąka z tym ostatnim ( 23 ).

56. Ponadto zdaniem Trybunału okoliczność, że rodzic będący obywatelem państwa trzeciego zamieszkuje wspólnie z małoletnim dzieckiem będącym obywatelem Unii, jest jednym z istotnych czynników, które należy wziąć pod uwagę przy ustalaniu, czy między nimi zachodzi stosunek zależności, nie stanowi ona jednakże warunku koniecznego do tego. Natomiast sam fakt, że obywatelowi państwa członkowskiego mogłoby wydawać się pożądane – ze względów ekonomicznych lub w celu utrzymania jedności rodziny na terytorium Unii – aby członkowie jego rodziny, którzy nie posiadają obywatelstwa państwa członkowskiego, mogli z nim przebywać na terytorium Unii, jest niewystarczający dla stwierdzenia, że w razie nieprzyznania takiego prawa obywatel Unii byłby zmuszony do opuszczenia terytorium Unii. A zatem istnienie więzi rodzinnej, czy to natury biologicznej, czy prawnej, między małoletnim obywatelem Unii a jego rodzicem będącym obywatelem państwa trzeciego nie stanowi wystarczającego uzasadnienia dla przyznania temu rodzicowi na gruncie art. 20 TFUE pochodnego prawa pobytu na terytorium państwa członkowskiego, którego małoletnie dziecko jest obywatelem ( 24 ).

3. Zastosowanie do niniejszych spraw zasad wypracowanych w orzecznictwie przez Trybunał

a) Elementy wspólne dla wszystkich spraw rozpatrywanych w orzecznictwie

57. Po tym krótkim omówieniu orzecznictwa Trybunału dotyczącego pochodnego prawa pobytu obywateli państw trzecich, wywodzonego z ich statusu członków rodziny obywatela Unii oraz stosunku zależności, który istnieje konkretnie między obywatelem państwa trzeciego a obywatelem Unii, gdy jedna z zainteresowanych osób jest małoletnia, należy ustalić, czy zasady wynikające z tego orzecznictwa, przywołane w poprzednich punktach niniejszej opinii, znajdują zastosowanie w niniejszych sprawach połączonych. Jak wyjaśnię szczegółowo poniżej, szereg powodów skłania mnie do udzielenia odpowiedzi twierdzącej na to pytanie.

58. Przede wszystkim istnieją podobieństwa ze sprawą Subdelegación del Gobierno en Ciudad Real, do których już się odnosiłem w niniejszej opinii ( 25 ). Podobnie bowiem jak w powyższej sprawie Trybunał po raz kolejny ma orzekać, choć pośrednio, w przedmiocie zgodności z prawem Unii obowiązujących przepisów hiszpańskich, które uzależniają łączenie rodziny obywatela państwa trzeciego z członkiem jego rodziny będącym obywatelem państwa członkowskiego, który nigdy nie skorzystał ze swobody przemieszczania się, od wymogu, by ten ostatni posiadał wystarczające zasoby, aby nie stanowić obciążenia dla krajowego systemu pomocy społecznej.

59. W tym względzie Trybunał orzekł, że prawo Unii co do zasady nie ma zastosowania do wniosku o łączenie rodziny złożonego w takich okolicznościach, a zatem zasadniczo nie stoi ono na przeszkodzie uregulowaniu państwa członkowskiego, takiemu jak opisane w punkcie poprzedzającym ( 26 ). Trybunał wyjaśnił jednak, że systemowe nakładanie takiego warunku, bez jakichkolwiek odstępstw, może naruszać pochodne prawo pobytu, które w bardzo szczególnych sytuacjach powinno zostać przyznane obywatelowi państwa trzeciego będącemu członkiem rodziny obywatela Unii na podstawie art. 20 TFUE ( 27 ). To uściślenie ze strony Trybunału wydaje mi się szczególnie istotne, ponieważ skutkuje ono zdefiniowaniem zakresu stosowania tego postanowienia, a tym samym kompetencji państw członkowskich w dziedzinie imigracji.

60. Trybunał wyjaśnił, jakie przepisy krajowe uznano za niezgodne ze statusem obywatela Unii, ustanowionym w art. 20 TFUE, a mianowicie te, które pozbawiają obywateli Unii skutecznego korzystania z istoty praw przyznanych przez wspomniany status. Jak wskazałem podczas przedstawiania istotnego orzecznictwa, dochodzi do tego w szczególności w sytuacji, w której obywatel Unii byłby zmuszony do opuszczenia terytorium Unii ze względu na to, że członkowi jego rodziny, obywatelowi państwa trzeciego, odmówiono uznania prawa pobytu. Taka sytuacja, charakteryzująca się szczególnym rygorem, może wystąpić tylko wtedy, gdy istnieje stosunek charakteryzujący się wysokim stopniem zależności między obywatelem państwa trzeciego będącym członkiem rodziny obywatela Unii a tym ostatnim. W konsekwencji w celu ustalenia, czy zainteresowane osoby w niniejszych sprawach mogą powoływać się na art. 20 TFUE w celu skorzystania z prawa pobytu, należy zbadać sytuację rodzinną każdej z nich.

61. Należy zatem przyjąć, że – bez względu na różnice w okolicznościach faktycznych między sprawą Subdelegación del Gobierno en Ciudad Real a sprawami w postępowaniach głównych – jeden z kluczowych aspektów analizy polega na ustaleniu, czy w niniejszych przypadkach istnieje stosunek charakteryzujący się wystarczająco silną zależnością, który może spełniać wymogi ustanowione przez orzecznictwo dla celów stosowania tego postanowienia. Na potrzeby analizy szczególnej uwagi wymaga okoliczność, że rozpatrywane stosunki rodzinne obejmują małoletnie dzieci. Z tego powodu zasady wypracowane w orzecznictwie zawarte w wyroku K.A. i in. i przytoczone w niniejszej opinii ( 28 ) mogą okazać się właściwe i znaleźć zastosowanie. Zgodnie z podejściem metodycznym zmierzającym do należytego uwzględnienia konkretnych okoliczności każdej sprawy proponuję zbadać je indywidualnie w świetle informacji, jakich dostarcza orzecznictwo.

62. Należy przypomnieć w tym kontekście, że do Trybunału nie należy ani dokonywanie własnej oceny sytuacji rodzin rozpatrywanych w postępowaniach głównych, ani orzekanie z urzędu o zasadności przyznania prawa pobytu zainteresowanym osobom. Dotyczy to tym bardziej oceny ich sytuacji finansowej, pomimo wpływu, jaki wykładnia art. 20 TFUE może mieć na stosowanie krajowego przepisu transponującego art. 7 dyrektywy 2004/38, rozciągającego się na sytuację obywateli hiszpańskich, którzy nie skorzystali z przysługującej im swobody przemieszczania się. Wymienione zadania należą do wyłącznej kompetencji organów krajowych ( 29 ). Trybunał jest natomiast właściwy do dostarczenia sądowi odsyłającemu wszystkich elementów wykładni prawa Unii, które pozwolą mu na samodzielne dokonanie pogłębionej analizy okoliczności faktycznych.

b) Ustalenie stosunku zależności w najbliższej rodzinie jako główny element analizy

1) Analiza sprawy C‑532/19

i) W przedmiocie okoliczności uzasadniających istnienie prawa pobytu

63. W tej sprawie QP, obywatel państwa trzeciego, który zawarł związek małżeński z obywatelką hiszpańską, która nigdy nie korzystała ze swobody przemieszczania się w Unii, dąży do uzyskania dokumentu pobytowego w Hiszpanii. Z ich związku urodziła się córka, obywatelka hiszpańska. Ta ostatnia, która obecnie jest nadal małoletnia, również nie skorzystała ze swobody przemieszczania się.

64. Na wstępie pragnę zauważyć, że sąd odsyłający wskazuje, iż gdyby QP odmówiono wydania dokumentu pobytowego w Hiszpanii, to on i jego żona nie byliby w stanie, jak twierdzą, wywiązać się z obowiązku wspólnego zamieszkania, do którego są zobowiązani na mocy prawa hiszpańskiego. Sąd odsyłający nie wymienia jednak żadnej okoliczności mogącej wykazać istnienie stosunku zależności między tymi dwiema pełnoletnimi osobami, innej niż ten zwykły ustawowy obowiązek wspólnego zamieszkania.

65. Tymczasem z przywołanego w niniejszej opinii orzecznictwa Trybunału jasno wynika, że stwierdzenie między dwoma dorosłymi członkami tej samej rodziny stosunku zależności, który może prowadzić do powstania pochodnego prawa pobytu na podstawie art. 20 TFUE, jest możliwe jedynie w wyjątkowych przypadkach ( 30 ). W wyroku Subdelegación del Gobierno en Ciudad Real Trybunał orzekł, że taki stosunek zależności nie istnieje tylko z tego powodu, iż obywatel państwa członkowskiego, pełnoletni i nigdy niekorzystający ze swobody przemieszczania się, oraz jego małżonek, pełnoletni i będący obywatelem państwa trzeciego, mają obowiązek wspólnego pożycia na podstawie obowiązków wynikających z małżeństwa zgodnie z prawem państwa członkowskiego, którego obywatelem jest obywatel Unii Europejskiej. W konsekwencji wydaje się co do zasady, że odpowiedź na pierwsze pytanie prejudycjalne jasno wynika z tego wyroku.

66. Niemniej jednak uważam, że w celu udzielenia sądowi odsyłającemu użytecznej odpowiedzi Trybunał powinien również zbadać wpływ, jaki może mieć w świetle art. 20 TFUE okoliczność, iż QP jest ojcem małoletniego dziecka będącego obywatelem Unii, nad którym sprawuje pieczę wspólnie z żoną – obywatelką Hiszpanii i matką tego dziecka. Konkretnie należy ustalić, czy nałożony na QP obowiązek opuszczenia terytorium Unii faktycznie nakładałby na córkę obowiązek towarzyszenia mu, mimo że zarówno to dziecko, jak i jego matka mogą przebywać legalnie w Hiszpanii.

67. Jak wynika z omówionego przeze mnie właściwego orzecznictwa ( 31 ), kwestia pieczy nad dzieckiem oraz kwestia tego, czy opiekę nad tym dzieckiem w aspekcie prawnym, finansowym czy uczuciowym sprawuje rodzic będący obywatelem państwa trzeciego, stanowią istotne elementy dla ustalenia, czy między tym rodzicem a jego małoletnim dzieckiem będącym obywatelem Unii istnieje stosunek zależności. Stwierdzenie takiego stosunku zależności w rozumieniu art. 20 TFUE, który powodowałby, że małoletnie dziecko byłoby zmuszone do opuszczenia terytorium Unii, gdyby odmówiono prawa pobytu rodzicowi, powinno opierać się na uwzględnieniu, w najlepszym interesie danego dziecka, wszystkich okoliczności danego przypadku, a w szczególności wieku dziecka, stopnia jego rozwoju fizycznego i emocjonalnego, siły związku uczuciowego dziecka zarówno z jego rodzicem będącym obywatelem Unii, jak i z rodzicem będącym obywatelem państwa trzeciego, a także ryzyka, jakie stanowiłaby dla równowagi tego dziecka rozłąka z tym ostatnim ( 32 ).

68. Wydaje się, że z orzecznictwa tego wynika, iż aby ocenić w niniejszej sprawie istnienie stosunku zależności w rozumieniu art. 20 TFUE, należy wziąć pod uwagę nie tylko ewentualną zależność materialną tego dziecka od swojego rodzica będącego obywatelem państwa trzeciego, ale także znaczenie relacji uczuciowej z tym rodzicem oraz konsekwencje, jakie jego wyjazd mógłby wywołać dla równowagi psychicznej tego dziecka.

69. Prawdą jest, że z orzecznictwa Trybunału ( 33 ) wynika również, iż sam fakt, że obywatelowi państwa członkowskiego mogłoby wydawać się pożądane – ze względów ekonomicznych lub w celu utrzymania jedności rodziny na terytorium Unii – aby członkowie jego rodziny, którzy nie posiadają obywatelstwa państwa członkowskiego, mogli z nim przebywać na terytorium Unii, jest niewystarczający dla stwierdzenia, że w razie nieprzyznania takiego prawa obywatel Unii byłby zmuszony do opuszczenia terytorium Unii.

70. Nie należy jednak zapominać w ramach niniejszej analizy, że Trybunał wielokrotnie przypominał o pierwszorzędnym znaczeniu, jakie prawo Unii przypisuje poszanowaniu życia rodzinnego, o którym mowa w art. 7 karty. To samo dotyczy ochrony dziecka, którego najlepszy interes powinny brać pod uwagę właściwe organy, zgodnie z art. 24 ust. 2 karty. Względy te wymagają w szczególności uwzględnienia konieczności „utrzymywania [przez dziecko] stałego, osobistego związku i bezpośredniego kontaktu z obojgiem rodziców”, wyrażonej w ust. 3 tego artykułu. Ten ostatni aspekt wydaje się decydujący dla celów niniejszej analizy.

71. Moim zdaniem Trybunał nie bez przyczyny przypomniał konstytucyjną rangę wyżej wymienionych praw w porządku prawnym Unii, gdy włączył do swojego rozumowania, oprócz art. 20 TFUE, postanowienia karty ( 34 ). Wydaje się oczywiste, że Trybunał zamierzał zapewnić utrzymanie więzi rodzinnych między małoletnim dzieckiem będącym obywatelem Unii a jego rodzicem będącym obywatelem państwa trzeciego na terytorium Unii, jeżeli odpowiada to najlepszemu interesowi tego dziecka ( 35 ). Z powyższego wynika, że względy natury ogólnej, na które powołują się organy krajowe, takie jak związane z podnoszoną koniecznością ochrony krajowych systemów pomocy społecznej, powinny zostać odrzucone, gdy na podstawie oceny sytuacji rodzinnej zostanie ustalone, że między danymi osobami istnieje rzeczywisty stosunek zależności o charakterze materialnym lub uczuciowym, który mógłby sprawić, że nieodzowne stanie się utrzymanie jedności rodziny na terytorium Unii. Innymi słowy, poszanowanie wszystkich praw podstawowych gwarantowanych przez traktaty każdemu obywatelowi Unii ze względu na jego status powinno mieć pierwszeństwo przed czysto ekonomicznymi interesami państw członkowskich ( 36 ).

72. W świetle przytoczonego powyżej orzecznictwa wydaje się, że nie można odmówić wydania QP dokumentu pobytowego na podstawie art. 20 TFUE z tego tylko powodu, że pieczę nad jego córką może w całości sprawować jej matka, obywatelka Unii, na terytorium hiszpańskim. Podejście, które koncentruje się wyłącznie na możliwościach finansowych matki zgodnie z krajowym prawem rodzinnym i pomija rolę odgrywaną ewentualnie przez ojca w wychowywaniu i utrzymaniu dziecka oraz opiece nad nim, nie uwzględnia bowiem w wystarczającym stopniu najlepszego interesu tego dziecka w utrzymaniu trwałej i korzystnej relacji z ojcem. W związku z tym takie podejście nie spełnia ustanowionych w orzecznictwie wymogów dotyczących zindywidualizowanego badania, które należy przeprowadzić.

73. Idąc tym samym tokiem myślenia, należy stwierdzić, że wymogi określone w orzecznictwie nie są spełnione, gdy ojciec nie był w stanie przedstawić dowodów pozwalających na dokonanie oceny, czy przesłanki zastosowania art. 20 TFUE zostały spełnione, jak na przykład okoliczności, że sprawuje codzienną faktyczną opiekę nad małoletnim dzieckiem. Wyraźne odwołanie się przez Trybunał do tego wymogu w wyroku Chavez-Vilchez i in. pokazuje, że okoliczność, iż rodzic traktuje poważnie swoje ustawowe obowiązki wobec dziecka, stanowi dowód, obok innych istotnych przesłanek, na istnienie stosunku zależności w rozumieniu wyżej wymienionego postanowienia traktatu.

74. Należy stwierdzić w odniesieniu do niniejszej sprawy, że w postanowieniu odsyłającym nie odniesiono się do żadnej okoliczności pozwalającej na wyciągnięcie konkretnych wniosków co do roli ojca w relacjach z córką. Wydaje się jednak, że ten brak informacji jest związany z dwoma czynnikami, które należy wyjaśnić w celu lepszego zrozumienia kontekstu faktycznego, w którym zadano pytania prejudycjalne. Po pierwsze, ustalenia sądu odsyłającego opierają się na informacjach uzyskanych przez organy hiszpańskie, które – jak wskazuje – nie badają okoliczności, które mogłyby okazać się istotne dla ustalenia istnienia stosunku zależności mogącego zmusić obywatela Unii do opuszczenia terytorium Unii. Po drugie, sąd odsyłający skupia uwagę wyłącznie na relacji między małżonkami, nie wchodząc w szczegóły relacji między dzieckiem a jego rodzicami.

75. Z tych względów uważam, że nie można przyjąć, iż ten brak informacji oznacza brak zaangażowania ze strony jednego lub drugiego rodzica. W związku z tym istotne jest, aby sąd odsyłający zwrócił uwagę na rolę, jaką każdy rodzic odgrywa w najbliższej rodzinie według swoich możliwości, i stosował kryteria wykładni, jakich Trybunał dostarczy w wyroku, który ma zapaść w niniejszych sprawach.

76. Sąd odsyłający powinien również ustalić, czy członkowie rodziny mieszkają razem, a jeśli tak, to w jakich okolicznościach. Trybunał stwierdził w swoim orzecznictwie, że okoliczność, iż rodzic będący obywatelem państwa trzeciego zamieszkuje z małoletnim dzieckiem będącym obywatelem Unii, jest jednym z istotnych czynników, które należy wziąć pod uwagę w celu ustalenia istnienia stosunku zależności. Chociaż sąd odsyłający ogranicza się do powołania się w sposób raczej ogólny na ciążący na małżonkach w prawie hiszpańskim obowiązek wspólnego pożycia i ustalenia za obopólnym porozumieniem wspólnego miejsca zamieszkania, to jednak można zakładać istnienie gospodarstwa domowego. W takim przypadku jedną z kwestii, które sąd odsyłający powinien wyjaśnić, jest to, czy wspólne zamieszkiwanie charakteryzuje się ciągłością i trwałością, które ukazują więzi emocjonalne i przywiązanie oraz wskazują na istnienie wzajemnej pomocy między zainteresowanymi osobami.

77. W świetle powyższych rozważań, z zastrzeżeniem oceny okoliczności faktycznych, której dokonanie jest zadaniem sądu odsyłającego, wydaje się, że należy przyjąć, iż „stosunek zależności” w rozumieniu art. 20 TFUE między małoletnim obywatelem Unii a jego rodzicem będącym obywatelem państwa trzeciego istnieje w sytuacji, gdy ten ostatni zamieszkuje z jego matką, a zatem oboje rodzice codziennie wspólnie sprawują pieczę i opiekę prawną, emocjonalną i finansową nad tym dzieckiem, i to nawet jeśli drugi rodzic jest obywatelem Unii i posiada w związku z tym bezwarunkowe prawo do pozostawania na terytorium państwa członkowskiego, którego jest obywatelem. Wydaje się, że taki wniosek nasuwa się tym bardziej, iż stosunek zależności należy interpretować w szczególności w świetle obowiązku uwzględnienia najlepszego interesu dziecka.

ii) W przedmiocie odstępstwa związanego z utrzymaniem porządku publicznego i ochroną bezpieczeństwa publicznego

78. Istnienie stosunku zależności w rozumieniu art. 20 TFUE nie oznacza oczywiście, że prawo pobytu powinno być przyznawane we wszystkich przypadkach. Stwierdzenie to jest szczególnie prawdziwe, gdy względy związane z utrzymaniem porządku publicznego lub ochroną bezpieczeństwa publicznego stoją na przeszkodzie takiej decyzji. Odmowa uznania takiego prawa przez właściwe organy na tej podstawie, że obywatel państwa trzeciego popełnił poważne przestępstwa, może stanowić przeszkodę.

79. Taka sytuacja wydaje się mieć miejsce w niniejszej sprawie, w której bezsporne jest, że rodzicowi będącemu obywatelem państwa trzeciego odmówiono uznania prawa pobytu na tej podstawie, iż został skazany za przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu drogowemu w państwie członkowskim miejsca zamieszkania. Zgodnie z informacjami przedstawionymi przez sąd odsyłający rejestr karny QP zawiera dwa wyroki skazujące za prowadzenie pojazdu bez uprawnień i jeden za prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości.

80. W tym względzie należy przypomnieć, że Trybunał orzekł już, iż art. 20 TFUE nie wpływa na możliwość powoływania się przez państwa członkowskie na odstępstwo związane w szczególności z utrzymaniem porządku publicznego i ochroną bezpieczeństwa publicznego. Trybunał uściślił jednak, że ponieważ sytuacja obywatela państwa trzeciego, który powołuje się na prawo pobytu na podstawie tego postanowienia, jest objęta zakresem prawa Unii, jej ocena powinna uwzględniać prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego wyrażone w art. 7 karty, który to artykuł należy w danym wypadku rozpatrywać w związku z obowiązkiem uwzględnienia najlepszego interesu dziecka zapisanym w art. 24 ust. 2 karty ( 37 ).

81. Innymi słowy, właściwe organy są zobowiązane dokonać konkretnej oceny wszystkich istotnych okoliczności danej sprawy przed podjęciem decyzji o konieczności odmówienia obywatelowi państwa trzeciego prawa pobytu z wymienionych powodów. W ramach tej zindywidualizowanej oceny właściwe organy powinny wziąć pod uwagę pewne kryteria, które omówię poniżej.

82. Na wstępie należy zauważyć, że pojęcia „porządku publicznego” i „bezpieczeństwa publicznego” jako uzasadnienie odstępstwa od prawa pobytu obywateli Unii lub członków ich rodzin należy interpretować ściśle. I tak pojęcie „porządku publicznego” w każdym wypadku zakłada istnienie, oprócz zakłócenia porządku społecznego, z jakim wiąże się każde naruszenie prawa, rzeczywistego, aktualnego i dostatecznie poważnego zagrożenia dla któregoś z podstawowych interesów społeczeństwa. Co się tyczy pojęcia „bezpieczeństwa publicznego”, z orzecznictwa Trybunału wynika, że odnosi się ono zarówno do wewnętrznego bezpieczeństwa państwa członkowskiego, jak i do jego bezpieczeństwa zewnętrznego, i że w związku z tym zagrożenie dla funkcjonowania głównych instytucji i służb publicznych oraz życia ludności, podobnie jak ryzyko poważnego zakłócenia stosunków zagranicznych lub pokojowego współistnienia narodów bądź zagrożenie interesów wojskowych, może naruszać bezpieczeństwo publiczne ( 38 ).

83. Trybunał jednoznacznie stwierdził, że w przypadku gdy podstawą decyzji o odmowie przyznania prawa pobytu jest istnienie rzeczywistego, aktualnego i dostatecznie poważnego zagrożenia dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego z uwagi na przestępstwo popełnione przez obywatela państwa trzeciego, tego rodzaju odmowa jest zgodna z prawem Unii, nawet jeżeli skutkuje koniecznością opuszczenia terytorium Unii przez obywatela Unii będącego członkiem jego rodziny ( 39 ). Natomiast wniosku takiego nie można automatycznie wyciągać tylko w oparciu o wcześniejszą karalność zainteresowanego. Do takiego wniosku można w danym wypadku dojść tylko po przeprowadzeniu konkretnej oceny wszystkich aktualnych i stosownych okoliczności danego przypadku, dokonywanej w świetle zasady proporcjonalności, najlepszego interesu dziecka i praw podstawowych, których poszanowanie zapewnia Trybunał ( 40 ).

84. Wśród kryteriów, które należy uwzględnić w ramach tej oceny, znajdują się osobiste zachowanie zainteresowanego, okres i zgodność z prawem jego pobytu na terytorium danego państwa członkowskiego, charakter i waga popełnionego przestępstwa, stopień rzeczywistego zagrożenia dla społeczeństwa z jego strony, wiek ewentualnych zainteresowanych dzieci oraz ich stan zdrowia, jak też ich sytuacja rodzinna i ekonomiczna ( 41 ).

85. Na tym etapie analizy powstaje zatem pytanie, czy w okolicznościach takich jak w niniejszej sprawie można odmówić przyznania prawa pobytu na podstawie art. 20 TFUE ze względu na to, że rodzic małoletniego dziecka będącego obywatelem Unii, który jest obywatelem państwa trzeciego, został skazany za przestępstwa popełnione przeciwko bezpieczeństwu drogowemu.

86. Bezpieczeństwo drogowe stanowi istotną kwestię w Unii i jej państwach członkowskich w ich odpowiednich dziedzinach kompetencji, tym bardziej że jest ono nierozerwalnie związane z ochroną zdrowia i życia ludzkiego ( 42 ). Nigdy wystarczająco nie podkreślimy znaczenia skutecznej i spójnej polityki zmierzającej do ustanowienia na całym terytorium Unii środków mających na celu uniknięcie śmierci lub ciężkiego zranienia użytkowników dróg w wypadkach drogowych lub złagodzenie ich skutków.

87. Tymczasem mam poważne wątpliwości co do tego, czy rozpatrywany środek, a mianowicie odmowa uznania prawa pobytu, jest uzasadniony w świetle szczególnie rygorystycznych warunków ustanowionych w orzecznictwie, które właśnie przywołałem w poprzednich punktach niniejszej opinii. W każdym razie wydaje się, że taki środek jest w oczywisty sposób nieproporcjonalny w stosunku do celu, jakim jest zagwarantowanie bezpieczeństwa drogowego, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę wchodzące w grę interesy.

88. W pierwszej kolejności oczywiste jest, że przestępstwa popełnione przez QP nie są w stanie zagrozić funkcjonowaniu głównych instytucji lub służb publicznych lub życiu ludności. W konsekwencji ryzyko, jakie QP stwarza dla bezpieczeństwa drogowego w ogólności, nie jest na tyle poważne, by można było racjonalnie założyć, że kryteria pojęcia „bezpieczeństwa publicznego” zdefiniowanego przez Trybunał są spełnione ( 43 ).

89. Jeśli chodzi o ewentualną kwalifikację naruszenia porządku publicznego, wydaje się, że rozpatrywane przestępstwa nie wykraczają poza zakłócenia porządku społecznego, z jakimi wiąże się każde naruszenie prawa. Choć prawdą jest, że trzy wyroki skazujące za przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu drogowemu mogą, ze względu na ich liczbę i częstotliwość, wskazywać na pewną niechęć danej osoby do przestrzegania prawa, to należy jednak zauważyć, że wyroki skazujące wydano w 2010 r. i że od tego czasu upłynął znaczny okres. W konsekwencji w braku przeciwnych wskazówek i z zastrzeżeniem oceny okoliczności faktycznych, której dokonanie należy do sądu odsyłającego, okoliczność ta może raczej być interpretowana jako oznaka udanej resocjalizacji.

90. Fakt, że od tego czasu QP nie popełnił żadnego przestępstwa, świadczy bowiem o tym, iż nie stanowi on żadnego „rzeczywistego, aktualnego i dostatecznie poważnego zagrożenia godzącego w jeden z podstawowych interesów społeczeństwa”. W związku z tym w braku konkretnych wskazówek i biorąc pod uwagę konieczność ścisłej wykładni odstępstw od art. 20 TFUE, jestem skłonny sądzić na podstawie dostępnych informacji, że QP nie stanowi żadnego oczywistego zagrożenia dla porządku publicznego. W konsekwencji prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, interpretowane w świetle najlepszego interesu dziecka, musi mieć pierwszeństwo w niniejszej sprawie.

91. W drugiej kolejności należy zauważyć, że nawet przy założeniu, iż właściwe organy mają podstawy, by stwierdzić w ramach oceny okoliczności faktycznych, że nie można wykluczyć, iż QP stanowi nadal oczywiste zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu drogowego, istnieją skuteczne, a z pewnością mniej radykalne środki, aby zapobiec takiemu ryzyku, niż odmowa prawa pobytu, po której ewentualnie następuje decyzja o wydaleniu i doprowadzeniu do granicy. Możliwość ta powinna być rozważana jedynie jako środek stosowany w ostateczności, biorąc pod uwagę poważne konsekwencje, jakie może on pociągać za sobą dla utrzymania jedności rodziny i najlepszego interesu dziecka. Co więcej, nie należy zapominać w tym kontekście, że gdyby stosunek zależności między ojcem a jego córką został potwierdzony w niniejszej sprawie, przymusowy powrót spowodowałby prawdopodobnie, że ta ostatnia musiałaby podążyć za swoim ojcem poza terytorium Unii, co pozbawiłoby ją skutecznego korzystania z praw przysługujących jej jako obywatelce Unii. Rozpatrywane środki wywołują zatem skutki wykraczające daleko poza indywidualną sytuację QP.

92. Wreszcie, przymusowe rozdzielenie rodziny w okolicznościach niniejszej sprawy jest w pewnym stopniu zbliżone do kary, podczas gdy bezsporne jest, że QP został już skazany za popełnione przestępstwa. Z tego względu nie widzę powodu, dla którego QP miałby zostać poddany dodatkowej karze, tym bardziej że rozpatrywane okoliczności faktyczne są już przedawnione. Ponieważ w niniejszej sprawie należy stosować zasadę proporcjonalności, uważam, że właściwe organy powinny były preferować środki, które nie zagrażają jedności rodziny, zapewniając jednocześnie zapobieganie zagrożeniom oraz resocjalizację osoby.

93. Ponieważ właściwe organy nie mają podstaw do powoływania się na odstępstwo związane z utrzymaniem porządku publicznego lub ochroną bezpieczeństwa publicznego, wydaje się, że nie mogą one skutecznie sprzeciwić się uznaniu prawa pobytu na podstawie art. 20 TFUE.

iii) Wniosek pośredni

94. W świetle powyższych rozważań należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie nie można a priori wykluczyć, iż QP przysługuje pochodne prawo pobytu na podstawie art. 20 TFUE. Stwierdzenie to ma zastosowanie z zastrzeżeniem oceny, której dokonanie należy do sądu odsyłającego, w odniesieniu do istnienia między QP a jego małoletnim dzieckiem będącym obywatelem Unii stosunku zależności tego rodzaju, że w przypadku odmowy prawa pobytu QP zależna od niego obywatelka Unii byłaby zmuszona do opuszczenia terytorium Unii i tym samym zostałaby pozbawiona skutecznego korzystania z istoty praw przyznanych przez ten status.

2) Analiza sprawy C‑451/19

95. Podobnie do sprawy C‑532/19 sprawa C‑451/19 dotyczy rodziny składającej się w szczególności z obywatelki państwa trzeciego, jej małżonka, obywatela Hiszpanii, który nigdy nie skorzystał ze swobody przemieszczania się w Unii, oraz ich małoletniego syna, również posiadającego obywatelstwo hiszpańskie i nigdy niekorzystającego ze swobody przemieszczania się. Jednakże w sprawie C‑451/19, w odróżnieniu od sprawy C‑532/19, nie złożono wniosku o wydanie dokumentu pobytowego dla będącego obywatelem państwa trzeciego rodzica małoletniego dziecka będącego obywatelem Unii.

96. Zgodnie bowiem z informacjami przedstawionymi przez sąd odsyłający obywatelka państwa trzeciego, małżonka obywatela Unii i matka innego obywatela Unii, ma już prawo pobytu na terytorium hiszpańskim ( 44 ). Odmowa przyznania przez hiszpańskie organy prawa pobytu dotyczy w rzeczywistości jej pierwszego syna XU, który urodził się z poprzedniego związku wspomnianej obywatelki, nie jest obywatelem Unii i był jeszcze małoletni w chwili wydania takiej decyzji odmownej ( 45 ). Wynika z tego, że XU jest z jednej strony synem obywatelki państwa trzeciego posiadającej prawo pobytu w Hiszpanii, a z drugiej strony pasierbem obywatela Unii i bratem przyrodnim innego obywatela Unii.

97. W takich okolicznościach, biorąc pod uwagę posiłkowe stosowanie pochodnego prawa pobytu wynikającego z art. 20 TFUE ( 46 ), uważam za stosowne zbadanie najpierw, czy XU może wywodzić prawo pobytu z dyrektywy 2003/86, a następnie dokonanie oceny, czy jest w stanie uzyskać takie prawo pobytu na podstawie art. 20 TFUE. Chociaż sąd odsyłający ograniczył swój wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym do wykładni tego ostatniego postanowienia, należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w celu udzielenia użytecznej odpowiedzi sądowi, który przedłożył pytanie prejudycjalne, Trybunał może wziąć pod rozwagę normy prawa Unii, na które sąd krajowy nie powołał się w swoim pytaniu ( 47 ).

i) W przedmiocie możliwości stosowania dyrektywy 2003/86

98. Zgodnie z art. 1 dyrektywy 2003/86 jej celem jest określenie warunków wykonania prawa do łączenia rodziny przez obywateli państwa trzeciego zamieszkujących legalnie na terytorium państw członkowskich. Motyw 4 tej dyrektywy stanowi, że łączenie rodziny jest niezbędne w celu umożliwienia życia rodzinnego. Ponadto pomaga ono stworzyć stabilność społeczno-kulturową ułatwiającą integrację obywateli państw trzecich w państwach członkowskich, co wspiera także spójność gospodarczą i społeczną, będącą podstawowym celem Unii. Motyw 9 tej dyrektywy wydaje się istotny w niniejszym kontekście, ponieważ wynika z niego, że łączenie rodziny powinno mieć zastosowanie w każdym przypadku do członków rodziny nuklearnej, czyli małżonka i małoletnich dzieci. W świetle powyższego uważam, że pewne wskazówki sugerują, iż okoliczności niniejszej sprawy mogą rzeczywiście wchodzić w zakres stosowania dyrektywy 2003/86.

99. Matkę XU, zamieszkującą legalnie na terytorium hiszpańskim, można uznać za „członka rodziny rozdzielonej” w rozumieniu art. 2 lit. c) dyrektywy 2003/86. W konsekwencji nie można wykluczyć, że jej legalny pobyt miał taki charakter, że mógł powodować powstanie prawa do łączenia rodziny na podstawie art. 3 ust. 1 tej dyrektywy.

100. W swoich uwagach na piśmie rząd hiszpański sprzeciwia się takiej wykładni, podnosząc, że art. 3 ust. 3 dyrektywy 2003/86 nie ma zastosowania do członków rodziny obywatela Unii. Rząd hiszpański powołuje się w tym względzie na wyrok wydany w sprawie C‑256/11, Dereci i in. ( 48 ), w którym Trybunał orzekł, opierając się między innymi na wykładni opartej na genezie tej dyrektywy, że dyrektywa ta nie ma zastosowania do obywateli państw trzecich będących członkami rodziny obywatela Unii zamieszkującego w państwie członkowskim, którzy zamierzają wjechać i przebywać w tym państwie członkowskim w celu utrzymania jedności rodziny ( 49 ).

101. Argument ten nie wydaje się przekonujący, ponieważ dotyczy przypadku bardzo odmiennego od przypadku występującego w niniejszej sprawie. Wprawdzie bezsporne jest, że zgodnie z wyżej wymienionym przepisem dyrektywa 2003/86 nie ma zastosowania do członków rodziny obywatela Unii, pragnę jednak zauważyć, że Trybunał odniósł się do tego przepisu w specyficznym kontekście: skarżący byli obywatelami państw trzecich, którzy pragnęli zamieszkiwać z członkami swojej rodziny, obywatelami Unii, zamieszkującymi w państwie członkowskim swojego obywatelstwa. Z uwagi na jasne brzmienie art. 3 ust. 3 dyrektywy 2003/86 jest oczywiste, że w takich okolicznościach wniosek o łączenie rodziny nie mógł opierać się na tej dyrektywie. Tymczasem sytuacja w niniejszej sprawie jest odmienna, ponieważ łączenie rodziny dotyczy jedynie dwóch obywateli państw trzecich, a mianowicie XU i jego matki.

102. Można by argumentować, że sytuacja w niniejszej sprawie jest nieco bardziej złożona, ponieważ XU jest ostatecznie pasierbem obywatela Unii i bratem przyrodnim innego obywatela Unii. Niemniej jednak nie jestem przekonany, że okoliczność ta sama w sobie może stanowić przeszkodę dla zastosowania dyrektywy 2003/86 w niniejszej sprawie. Przeciwnie, wydaje się, że zbyt szeroka wykładnia tego przepisu skutkowałaby pozbawieniem tej dyrektywy skuteczności (effet utile) we wszystkich przypadkach, w których wniosek o łączenie rodziny zostanie złożony przez obywatela państwa trzeciego, który w taki lub inny sposób utrzymuje więź rodzinną z obywatelem Unii. W najgorszym wypadku taka wykładnia mogłaby prowadzić do nieprzewidywalnych rezultatów w zależności od składu danej rodziny. Wynikająca stąd praktyka administracyjna mogłaby zatem być arbitralna. W celu uniknięcia takiego scenariusza konieczne okazuje się spójne podejście. Należy ponadto zauważyć, że rząd hiszpański nie przedstawił żadnego innego argumentu na poparcie swojego stanowiska niż odesłanie do wyroku z dnia 15 listopada 2011 r., Dereci i in. (C‑256/11, EU:C:2011:734), który, jak wskazano w poprzednim punkcie niniejszej opinii, nie dotyczy jednak niniejszego przypadku.

103. Zmierzając w kierunku stosowania dyrektywy 2003/86 do okoliczności niniejszej sprawy, chciałbym przytoczyć wyrok wydany w sprawach C‑356/11 i C‑357/11, O i in. ( 50 ), który moim zdaniem może dostarczyć kilka użytecznych punktów odniesienia. Obie sprawy, w których wydano ten wyrok, dotyczyły odmowy wydania dokumentu pobytowego obywatelowi państwa trzeciego, pozostającemu w związku małżeńskim z obywatelką państwa trzeciego, przebywającą legalnie na terytorium danego państwa członkowskiego, z którego to związku małżeńskiego narodziło się dziecko, będące również obywatelem państwa trzeciego i mieszkające z matką w tym państwie członkowskim. Ponadto w ramach wcześniejszego małżeństwa z obywatelem Unii ta obywatelka państwa trzeciego urodziła również dziecko będące obywatelem Unii, nad którym sprawowała wyłączną pieczę.

104. Trybunał zauważył, że obywatelka państwa trzeciego, której ówczesny małżonek ubiegał się o prawo do łączenia rodzin, legalnie zamieszkiwała na terytorium danego państwa członkowskiego i że ich wspólne dziecko było również obywatelem państwa trzeciego, który nie posiada zatem statusu obywatela Unii. W tych okolicznościach Trybunał orzekł, że „[z]e względu na cel dyrektywy 2003/86, którym jest sprzyjanie łączeniu rodzin […] oraz na ochronę, jaką poprzez ten akt zamierzano przyznać obywatelom państw trzecich, w szczególności małoletnim, możliwość zastosowania tej dyrektywy nie może zostać wyłączona jedynie z tego powodu, że jedno z rodziców małoletniego, będącego obywatelem państwa trzeciego, jest również rodzicem obywatela Unii pochodzącego z pierwszego małżeństwa” ( 51 ).

105. Z jednej strony należy przyznać, że struktura rodziny rozpatrywanej w sprawie C‑451/19 nie jest w pełni identyczna ze strukturami rodzin rozpatrywanymi w wyroku z dnia 6 grudnia 2012 r., O i in. (C‑356/11 i C‑357/11, EU:C:2012:776). Będące obywatelem Unii dziecko obywatelki państwa trzeciego nie pochodzi bowiem z rozwiązanego małżeństwa z obywatelem Unii. Ponadto z odmową wydania dokumentu pobytowego spotkał się w niniejszym przypadku XU, czyli dziecko obywatelki państwa trzeciego przebywającej legalnie na terytorium hiszpańskim, a nie jej małżonek.

106. Z drugiej strony nie jestem przekonany, że tego rodzaju różnice mogą uniemożliwić XU skuteczne skorzystanie z prawa do łączenia rodzin, które wynika z dyrektywy 2003/86. Po pierwsze, należy wziąć pod uwagę okoliczność, że gdy hiszpańskie organy odmówiły mu prawa pobytu, XU był małoletni i mógł w związku z tym zostać uznany za „beneficjenta” takiego prawa do łączenia rodzin, zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. c) tej dyrektywy. Po drugie, w niniejszej opinii wyjaśniono już, że matka XU spełnia, sam z siebie, kryteria statusu „członka rodziny rozdzielonej” w rozumieniu art. 2 lit. c) dyrektywy 2003/86 ( 52 ). Po trzecie, niezrozumiała jest okoliczność, że nieprzewidywalne zdarzenie, takie jak fakt zawarcia związku małżeńskiego z obywatelem Unii, miałoby uniemożliwić matce XU powoływanie się na przepisy tej dyrektywy w celu uzyskania łączenia rodziny ze swoim synem.

107. Jak już wskazałem w ramach swojej analizy ( 53 ), praktyka administracyjna skutkująca wyłączeniem stosowania omawianej dyrektywy w sytuacji, gdy członek rodziny rozdzielonej będący obywatelem państwa trzeciego utrzymuje w taki lub inny sposób więzi rodzinne z obywatelem Unii, mimo że członek rodziny rozdzielonej sam z siebie spełnia kryteria uzyskania łączenia rodzin, może zagrażać pewności prawa. Wreszcie, wydaje się całkowicie nielogiczne, że to właśnie status „obywatela Unii” małżonka powoduje poważne niekorzystne konsekwencje dla obywatela państwa trzeciego pragnącego łączenia rodziny ze swoim dzieckiem, urodzonym we wcześniejszym związku. Jednym ze sposobów uniknięcia tego byłaby wykładnia art. 3 ust. 3 dyrektywy 2003/86 w sposób raczej zawężający.

108. Argumenty przedstawione w poprzednich punktach niniejszej opinii skłaniają mnie zatem do zajęcia stanowiska, zgodnego z rozstrzygnięciem Trybunału w wyroku z dnia 6 grudnia 2012 r., O i in. (C‑356/11 i C‑357/11, EU:C:2012:776), że stosowania dyrektywy 2003/86 nie można wyłączyć tylko z tego powodu, iż członek rodziny rozdzielonej jest obywatelem państwa trzeciego i rodzicem obywatela Unii. W orzecznictwie należałoby przyjąć, że fakt bycia małżonkiem obywatela Unii nie wyklucza możliwości ubiegania się o łączenie rodziny na podstawie przepisów tej dyrektywy.

109. Biorąc pod uwagę fakt, że wniosek o łączenie rodziny nie został złożony ani przez XU, ani przez jego matkę, lecz przez małżonka jego matki będącego obywatelem Unii, wydaje się właściwe, aby Trybunał zwrócił uwagę sądu odsyłającego na ewentualne prawo do łączenia rodziny XU z jego matką na podstawie dyrektywy 2003/86.

110. W tym względzie należy zauważyć, że rozpatrzenie takiego wniosku wymaga zbadania, czy w niniejszej sprawie spełnione zostały wszystkie pozostałe przesłanki prawne, w tym przesłanka dotycząca wystarczających zasobów, przewidziana w art. 7 dyrektywy 2003/86 ( 54 ). Tymczasem, jak już wskazałem w niniejszej opinii ( 55 ), tego rodzaju ocena należy do kompetencji organów krajowych. Ponadto w braku bardziej szczegółowych informacji nie można dostarczyć dalszych wskazówek co do wykładni tej dyrektywy.

ii) W przedmiocie możliwości stosowania art. 20 TFUE

111. Gdyby sąd odsyłający miał orzec, że w dniu, w którym oddalono wniosek o wydanie dokumentu pobytowego, XU nie mógł korzystać z prawa do łączenia rodzin na podstawie dyrektywy 2003/86, powinien on zbadać, czy ów obywatel państwa trzeciego mógł jednak korzystać w tym dniu z pochodnego prawa pobytu na podstawie art. 20 TFUE.

112. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału, przytoczonym już w niniejszej opinii, sytuacja taka mogłaby mieć miejsce tylko wtedy, gdyby XU i obywatel Unii będący członkiem jego rodziny pozostawali w takim stosunku zależności, że przymusowe opuszczenie przez XU terytorium Unii oznaczałoby, iż ten obywatel Unii byłby faktycznie również zmuszony do opuszczenia tego terytorium ( 56 ). W celu udzielenia sądowi odsyłającemu użytecznej odpowiedzi proponuję zbadać rozpatrywaną strukturę rodzinną pod kątem ewentualnego wpływu, jaki mogłaby mieć odmowa przyznania XU prawa pobytu na jego przyrodniego brata i ojczyma, obu będących obywatelami Unii.

113. W tym względzie należy stwierdzić, że wpływ ten jest przede wszystkim pośredni ze względu na wiodącą rolę matki w najbliższej rodzinie. Jak zresztą podkreśla sąd odsyłający, przymusowy wyjazd XU spowodowałby najprawdopodobniej, że matka musiałaby mu towarzyszyć w państwie pochodzenia. Sąd odsyłający opiera tę ocenę na pewnych konkretnych wskazówkach, a mianowicie na wyłącznym prawie matki do pieczy, a także na fakcie, że XU był jeszcze w tym dniu małoletni. Nie jest bowiem trudno wyobrazić sobie, że fakt, iż matka XU w praktyce musi opuścić terytorium Unii, aby móc nadal wypełniać swoje obowiązki rodzicielskie względem swojego małoletniego dziecka, miałby pewne i poważne konsekwencje dla życia wszystkich zainteresowanych osób.

114. Aspekt ten wymaga poczynienia kilku uwag, które pozwolą mi lepiej zilustrować znaczenie niniejszej sprawy. W ramach mojej analizy zwróciłem uwagę na szczególnie delikatny kontekst decyzji administracyjnej wydanej przez organy właściwe w sprawach imigracji, która mogłaby skutkować położeniem kresu jedności rodziny ( 57 ). W tym kontekście należy wziąć pod uwagę fakt, że taka decyzja administracyjna zasadniczo skutkuje postawieniem członków rodziny przed niezwykle trudnym wyborem, a mianowicie czy zaakceptować ich fizyczne rozdzielenie, czy wyjechać razem za granicę. Niezależnie od decyzji rodziny w takiej sytuacji jej przyszłość będzie pod wieloma względami niepewna. Rodzina będzie musiała zająć się kwestiami egzystencji, ponieważ w zależności od sytuacji ekonomicznej i miejsca pochodzenia jej członków takie rozdzielenie może mieć jedynie charakter tymczasowy, ale również może stać się ostateczne. W świetle tych rozważań wydaje się, że wykładnia prawa Unii, która tolerowałaby rozdzielenie członków rodziny w opisanych okolicznościach, byłaby trudna do pogodzenia z obowiązkiem poszanowania życia rodzinnego, o którym mowa w art. 7 karty.

115. Gdyby brat przyrodni i ojczym XU byli zmuszeni podążyć za matką (i jej synem) w celu utrzymania jedności rodziny poza terytorium Unii, jest oczywiste, że byliby oni pozbawieni możliwości skutecznego korzystania z praw przysługujących im jako obywatelom Unii. Ponadto należy zauważyć w tym kontekście, że przymusowy wyjazd XU i jego matki miałby prawdopodobnie taki sam wpływ na skuteczne korzystanie z praw, jakie ich brat przyrodni lub syn i ich ojczym lub małżonek wywodzą ze statusu obywateli Unii, jak wpływ, który zaobserwowano w sprawie C‑532/19, gdyby sąd odsyłający, po dokonaniu oceny okoliczności faktycznych, stwierdził istnienie stosunku zależności w rozumieniu art. 20 TFUE ( 58 ).

116. Okoliczność, że sąd odsyłający wskazuje wyraźnie na możliwość, iż brat przyrodni i ojczym XU zostaną zmuszeni do podążenia za matką (i jej synem), stanowi moim zdaniem wskazówkę, że nie chodzi o scenariusz czysto hipotetyczny. Niemniej jednak sąd krajowy będzie z pewnością zobowiązany do dokonania oceny okoliczności faktycznych w celu ustalenia, czy między różnymi członkami rodziny istnieją stosunki, które ze względu na to, że charakteryzują się wysokim stopniem zależności, mogą stanowić podstawę prawa pobytu dla XU w oparciu o art. 20 TFUE.

117. Co się tyczy w szczególności stwierdzenia stosunku zależności w okolicznościach niniejszej sprawy, powyższe uwagi wskazują na to, że niniejsza sprawa jest znacznie bardziej złożona od większości innych spraw już rozpatrzonych przez Trybunał, które – podobnie jak sprawa C‑34/09, Ruiz Zambrano ( 59 ), leżąca u podstaw orzecznictwa dotyczącego prawa pobytu na podstawie art. 20 TFUE – charakteryzowały się istnieniem stosunku zależności między tylko dwiema osobami, a mianowicie obywatelem państwa trzeciego i obywatelem Unii. Jak już wskazałem w poprzednich punktach ( 60 ), w niniejszej sprawie zagrożenie dla skutecznego korzystania z praw przyznanych obywatelom Unii nie wynika bezpośrednio z przymusowego wyjazdu XU. Zagrożenie to jest raczej pośrednie, ponieważ matka jest faktycznie zmuszona do opuszczenia terytorium Unii, aby podążyć za swoim dzieckiem XU, chociaż przysługuje jej prawo pobytu. Tak więc relacja między matką (a niekoniecznie XU) a małoletnim dzieckiem będącym obywatelem Unii znajduje się w centrum uwagi podczas rozpatrywania sprawy ze względu na wiodącą rolę matki w najbliższej rodzinie, a w szczególności ze względu na to, że sprawuje ona pieczę (wyłączną w przypadku jednego dziecka i wspólną w przypadku drugiego) nad obojgiem swoich dzieci.

118. W konsekwencji uważam, że należy przyjąć podejście bardziej analityczne i elastyczne, pozwalające na należyte uwzględnienie pośrednich skutków w ramach najbliższej rodziny. Orzecznictwo Trybunału należy zatem doprecyzować w celu rozszerzenia zakresu stosowania art. 20 TFUE i objęcia nim również takich przypadków. Jeśli chodzi o niniejszą sprawę, proponuję zasugerowanie sądowi odsyłającemu skoncentrowania swojej oceny okoliczności faktycznych na stosunku zależności istniejącym pomiędzy matką a jej synem będącym obywatelem Unii (bratem przyrodnim XU), chociaż odmowa przyznania prawa pobytu przez organy krajowe dotyczy bezpośrednio XU. Zgodnie z tym podejściem XU powinien być w stanie wywodzić prawo pobytu z wyżej wymienionego postanowienia.

119. Dla dopełnienia wywodu chciałbym podkreślić, że takie podejście w żaden sposób nie oznacza nadmiernego rozszerzenia zakresu stosowania art. 20 TFUE na przypadki, które z pewnością nie zasługują na ochronę prawa Unii. Aby wykazać spójność proponowanego podejścia, uważam za konieczne ponowne powołanie się na sprawę O i in., z którą sprawa w postępowaniu głównym wykazuje pewne podobieństwa, jak na przykład fakt, że obie dotyczą objęcia opieką dzieci w rodzinach zrekonstruowanych.

120. Należy przypomnieć, że w wyroku wydanym w tej sprawie Trybunał wyjaśnił, iż sąd odsyłający ma możliwość stwierdzenia, że nie istnieje stosunek zależności w rozumieniu art. 20 TFUE między obywatelem państwa trzeciego ubiegającym się o prawo pobytu na podstawie tego artykułu a obywatelem Unii, synem jego małżonki, obywatelki państwa trzeciego przebywającej legalnie na terytorium danego państwa członkowskiego. W tym celu Trybunał powołał się, po pierwsze, na prawo stałego pobytu na terytorium danego państwa członkowskiego, które przysługiwało matce obywatela Unii, a po drugie, na fakt, że jej mąż nie sprawował opieki w aspekcie prawnym, finansowym czy uczuciowym nad tym obywatelem, którego nie był ojcem, taką opiekę sprawowała zaś wyłącznie jego małżonka, będąca matką tego obywatela. W swoim wyroku Trybunał wydaje się również opierać na założeniu, że dziecko będące obywatelem państwa trzeciego, które urodziło się ze związku między ubiegającym się o dokument pobytowy a jego małżonką, mogło pozostać na terytorium danego państwa członkowskiego z matką. A zatem matka mogła mieszkać wraz z dwojgiem swoich dzieci na terytorium Unii ( 61 ).

121. Natomiast w niniejszej sprawie odmówiono wydania dokumentu pobytowego dziecku obywatelki państwa trzeciego przebywającej zgodnie z prawem w Hiszpanii. W związku z tym matka nie może nadal zamieszkiwać na terytorium tego państwa członkowskiego wraz z dwojgiem swoich dzieci. Ponadto gdyby postanowiła towarzyszyć XU poza terytorium Unii, jej drugie dziecko, będące obywatelem Unii, mogłoby pozostać w Unii jedynie poprzez pozbawienie go wspólnej pieczy rodziców. W rzeczywistości jedynym sposobem utrzymania tej wspólnej pieczy jest, przeciwnie, opuszczenie terytorium Unii zarówno przez dziecko, jak i przez jego ojca, będącego również obywatelem Unii.

122. Ponieważ pomiędzy tymi dwiema sprawami występują decydujące różnice, wydaje się uzasadnione stwierdzenie braku „stosunku zależności” w rozumieniu art. 20 TFUE w sprawie O i in., jak to uczynił Trybunał, oraz istnienia takiego związku w niniejszej sprawie. Stwierdzenie takiego stosunku zależności jest uzasadnione tylko wtedy, gdy spełnione są ustanowione w orzecznictwie kryteria, co, jak właśnie wykazałem, w sposób oczywisty nie miało miejsca w sprawie O i in. Niezależnie od złożoności obu tych spraw nie ulega wątpliwości, że członkowie rodziny w niniejszej sprawie zasługują na skuteczną ochronę, w szczególności po to, by nie pozbawić obu obywateli Unii skutecznego korzystania z istoty praw przyznanych przez ten status. Zaproponowane podejście jest zatem całkowicie zgodne z orzecznictwem Trybunału.

iii) Wniosek pośredni

123. W świetle powyższych rozważań należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie nie można a priori wykluczyć, iż XU przysługuje pochodne prawo pobytu na podstawie art. 20 TFUE. Stwierdzenie to podlega ocenie, której dokonanie należy do sądu odsyłającego, w odniesieniu do istnienia stosunku zależności między matką XU, obywatelką państwa trzeciego, a jej małoletnim dzieckiem będącym obywatelem Unii, tego rodzaju, że w przypadku odmowy prawa pobytu XU obywatel Unii pozostający w stosunku zależności byłby zmuszony do opuszczenia terytorium Unii i zostałby w ten sposób pozbawiony skutecznego korzystania z istoty praw przyznanych przez ten status.

4. Synteza rozważań dotyczących pierwszej osi tematycznej

124. Z analizy pierwszej osi tematycznej wynika, że w okolicznościach niniejszych spraw nie można a priori wykluczyć, że obywatelowi państwa trzeciego przysługuje pochodne prawo pobytu na podstawie art. 20 TFUE ( 62 ). Z zastrzeżeniem oceny, której powinien dokonać sąd odsyłający w świetle prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego oraz obowiązku uwzględnienia najlepszego interesu dziecka, należy stwierdzić, że w każdej ze spraw w postępowaniach głównych wydaje się, iż obywatele Unii pozostają w stosunku zależności o takim charakterze, że w przypadku odmowy prawa pobytu obywatelowi państwa trzeciego obywatel Unii pozostający w stosunku zależności byłby zmuszony do opuszczenia terytorium Unii i zostałby w ten sposób pozbawiony skutecznego korzystania z istoty praw przyznanych przez ten status.

C. Druga oś tematyczna: wymogi sformułowane w orzecznictwie mające zastosowanie do badania stosunku zależności

1. Niezgodność hiszpańskiej praktyki administracyjnej z podejściem przyjętym przez Trybunał

125. Druga oś tematyczna dotyczy zasadniczo ewentualnej zgodności hiszpańskiej praktyki administracyjnej z wymogami sformułowanymi w orzecznictwie, mającymi zastosowanie do badania stosunku zależności w rozumieniu art. 20 TFUE.

126. Zgodnie z informacjami przedstawionymi przez sąd odsyłający praktyka ta charakteryzuje się odmową wydania dokumentu pobytowego obywatelowi państwa trzeciego będącemu członkiem rodziny obywatela Unii z tego tylko powodu, że ten ostatni nie posiada wystarczających zasobów dla siebie i tego członka swojej rodziny (ani ubezpieczenia zdrowotnego), bez zbadania, czy istnieje między nimi stosunek zależności w rozumieniu art. 20 TFUE, czyli taki stosunek, który faktycznie zmusiłby obywatela Unii do opuszczenia terytorium Unii jako całości, gdyby ów członek jego rodziny został pozbawiony dokumentu pobytowego na terytorium Hiszpanii.

127. Jak wskazałem w swojej analizie pierwszej osi tematycznej ( 63 ), Trybunał miał już okazję wyjaśnić w pkt 34–54 wyroku Subdelegación del Gobierno en Ciudad Real, że taka praktyka nie jest zgodna z art. 20 TFUE.

128. Istotne kryteria pozwalające na ustalenie, czy obywatel państwa trzeciego może wywodzić z art. 20 TFUE pochodne prawo pobytu, również zostały przedstawione w ramach tej analizy. Wyjaśniłem szczegółowo, że jeden z kluczowych aspektów oceny dokonywanej przez właściwe organy polega na ustaleniu, czy istnieje stosunek charakteryzujący się wysokim stopniem zależności między obywatelem państwa trzeciego będącym członkiem rodziny obywatela Unii a tym ostatnim ( 64 ). Podkreśliwszy znaczenie ochrony małoletnich dzieci i utrzymania, w miarę możliwości, jedności rodziny, przypomniałem, że nie wystarczy, by organy krajowe brały pod uwagę ewentualną materialną zależność dziecka będącego obywatelem Unii od jego rodzica będącego obywatelem państwa trzeciego, lecz że należy również ustalić znaczenie relacji uczuciowej z tym rodzicem oraz konsekwencje, jakie jego wyjazd mógłby wywołać dla równowagi psychicznej tego dziecka ( 65 ).

129. Niemniej jednak należy podkreślić, że nawet w obliczu takiego stosunku zależności można odmówić obywatelowi państwa trzeciego będącemu członkiem rodziny obywatela Unii wydania dokumentu pobytowego, jeżeli stanowi on rzeczywiste, aktualne i dostatecznie poważne zagrożenie dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego z uwagi w szczególności na popełnione przez niego przestępstwa ( 66 ). W ramach swojej analizy pierwszej osi tematycznej, a dokładniej sprawy C‑532/19, przedstawiłem, w odniesieniu do rejestru karnego QP, kilka użytecznych elementów wykładni pojęć „porządku publicznego” i „bezpieczeństwa publicznego” ( 67 ). Wreszcie, przypomniałem, że takiej kwalifikacji jako „zagrożenia” dla tych interesów publicznych nie można ustalić w sposób automatyczny, lecz musi ona wynikać z konkretnej oceny wszystkich aktualnych i istotnych okoliczności danego przypadku, dokonywanej w świetle zasady proporcjonalności, najlepszego interesu dziecka i praw podstawowych ( 68 ).

2. Synteza rozważań dotyczących drugiej osi tematycznej

130. Należy stwierdzić, że skoro hiszpańska praktyka administracyjna nie przewiduje takiej analizy w celu ustalenia istnienia pochodnego prawa pobytu na podstawie art. 20 TFUE, nie spełnia ona wymogów określonych w orzecznictwie Trybunału. W konsekwencji tej praktyki administracyjnej nie można uznać za zgodną z prawem Unii.

131. W świetle powyższego należy zakończyć analizę drugiej osi tematycznej stwierdzeniem, że art. 20 TFUE, zgodnie z jego wykładnią dokonaną w orzecznictwie Trybunału, sprzeciwia się opisanej powyżej praktyce administracyjnej.

VI. Wnioski

132. W świetle powyższych rozważań proponuję Trybunałowi, by na pytania przedstawione przez Tribunal Superior de Justicia de Castilla-La Mancha (wyższy trybunał sprawiedliwości Kastylii-La Manchy, Hiszpania) odpowiedział następująco: 1) Artykuł 20 TFUE należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie temu, by państwo członkowskie odmówiło prawa pobytu obywatelowi państwa trzeciego, który jest członkiem rodziny dorosłego obywatela Unii, będącego obywatelem tego państwa członkowskiego, który nigdy nie skorzystał ze swobody przemieszczania się, z tego tylko powodu, że obywatel Unii nie posiada dla członków swojej najbliższej rodziny wystarczających zasobów ekonomicznych, aby nie stać się obciążeniem dla krajowego systemu pomocy społecznej, gdy w rodzinie istnieje tego rodzaju stosunek zależności obywatela Unii, w szczególności małoletniego, że w przypadku odmowy przyznania obywatelowi państwa trzeciego prawa pobytu zależny obywatel Unii byłby zmuszony do opuszczenia terytorium Unii jako całości i zostałby w ten sposób pozbawiony możliwości skutecznego korzystania z istoty praw przyznanych przez ten status. 2) Artykuł 20 TFUE należy interpretować w ten sposób, że stosunek zależności, który może uzasadniać przyznanie pochodnego prawa pobytu na podstawie tego postanowienia, nie istnieje tylko z tego powodu, że obywatel państwa członkowskiego, który jest pełnoletni i nigdy nie skorzystał ze swobody przemieszczania się, oraz jego współmałżonek, pełnoletni obywatel państwa trzeciego, są zobowiązani do wspólnego pożycia na podstawie obowiązków wynikających z małżeństwa zgodnie z prawem państwa członkowskiego, którego obywatelem jest obywatel Unii Europejskiej.

( 1 ) Język oryginału: francuski.

( 2 ) Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, zmieniającej rozporządzenie (EWG) nr 1612/68 i uchylającej dyrektywy 64/221/EWG, 68/360/EWG, 72/194/EWG, 73/148/EWG, 75/34/EWG, 75/35/EWG, 90/364/EWG, 90/365/EWG i 93/96/EWG (Dz.U. 2004, L 158, s. 77).

( 3 ) Dz.U. 2003, L 251, s. 12.

( 4 ) BOE nr 51 z dnia 28 lutego 2007 r., s. 8558, zwanego dalej „dekretem królewskim 240/2007”.

( 5 ) Zobacz pkt 41 i nast. niniejszej opinii.

( 6 ) Zobacz pkt 125 i nast. niniejszej opinii.

( 7 ) Zobacz pkt 124 i 130 niniejszej opinii.

( 8 ) Wyrok Subdelegación del Gobierno en Ciudad Real, pkt 48, 49.

( 9 ) Wyrok Subdelegación del Gobierno en Ciudad Real, pkt 30.

( 10 ) Zobacz pkt 45 i nast. niniejszej opinii.

( 11 ) Zobacz pkt 57 i nast. niniejszej opinii.

( 12 ) Wyroki: z dnia 13 września 2016 r., Rendón Marín (C‑165/14, EU:C:2016:675, pkt 69, 70); a także Subdelegación del Gobierno en Ciudad Real, pkt 35, 36.

( 13 ) Wyrok Subdelegación del Gobierno en Ciudad Real, pkt 37, 38.

( 14 ) Wyrok Subdelegación del Gobierno en Ciudad Real, pkt 39.

( 15 ) Wyrok Subdelegación del Gobierno en Ciudad Real, pkt 40, 41.

( 16 ) Wyrok Subdelegación del Gobierno en Ciudad Real, pkt 42.

( 17 ) Wyrok K.A. i in., pkt 65.

( 18 ) Wyrok K.A. i in., pkt 65.

( 19 ) J. Peyrl, Kinderbetreuungsgeld für Drittstaatsangehörige, die aus der Kernbestandsdoktrin des EuGH ein Aufenthaltsrecht ableiten können, Das Recht der Arbeit, 3/2018, s. 236, wskazuje, że wymogi ustanowione przez orzecznictwo w zakresie dowodu stopnia zależności są mniej restrykcyjne dla małoletnich dzieci niż dla dorosłych ze względu na ich wrażliwość.

( 20 ) Wyroki: z dnia 10 maja 2017 r., Chavez-Vilchez i in. (C‑133/15, zwany dalej „wyrokiem Chavez-Vilchez i in., EU:C:2017:354, pkt 65); z dnia 11 marca 2021 r., État belge (Powrót rodzica małoletniego) (C‑112/20, EU:C:2021:197, pkt 26).

( 21 ) Wyroki: Chavez-Vilchez i in., pkt 68; K.A. i in., pkt 70.

( 22 ) Wyroki: Chavez-Vilchez i in., pkt 70; K.A. i in., pkt 71.

( 23 ) Wyroki: Chavez-Vilchez i in., pkt 71; K.A. i in., pkt 72; z dnia 11 marca 2021 r., État belge (Powrót rodzica małoletniego) (C‑112/20, EU:C:2021:197, pkt 27).

( 24 ) Wyroki: z dnia 8 maja 2013 r., Ymeraga i in. (C‑87/12, EU:C:2013:291, pkt 38); K.A. i in., pkt 73–75.

( 25 ) Zobacz pkt 43 niniejszej opinii.

( 26 ) Wyrok Subdelegación del Gobierno en Ciudad Real, pkt 33.

( 27 ) Wyrok Subdelegación del Gobierno en Ciudad Real, pkt 34.

( 28 ) Zobacz pkt 52–56 niniejszej opinii.

( 29 ) Zobacz podobnie C. Neier, Residence right under Article 20 TFEU not dependent on sufficient resources: Subdelegación del Gobierno en Ciudad Real, Common Market Law Review, vol. 58 (2021) No 2, s. 566.

( 30 ) Zobacz pkt 51 niniejszej opinii.

( 31 ) Zobacz pkt 53 niniejszej opinii.

( 32 ) Zobacz pkt 55 niniejszej opinii.

( 33 ) Zobacz pkt 56 niniejszej opinii.

( 34 ) H. Van Eijken i P. Phoa, The scope of Article 20 TFEU clarified in Chavez-Vilchez: Are the fundamental rights of minor EU citizens coming of age?, European Law Review, vol. 43, No 6, 2018, s. 969, podnoszą, że Trybunał ustanowił związek między obywatelstwem Unii a kartą, co może być interpretowane jako nowy krok w kierunku rozwoju bardziej ponadnarodowego i politycznego statusu obywatela, wykraczającego poza jego korzenie gospodarcze i międzynarodowe.

( 35 ) V. Di Comite, Derecho de residencia de los progenitores nacionales de terceros Estados e interés superior del niño „europeo”, Revista de derecho comunitario europeo, 12/2017, no 58, uważa, że odniesienie do praw podstawowych zapisanych w karcie stanowi wskazówkę co do rosnącego znaczenia praw dziecka w prawie Unii, a w szczególności w orzecznictwie Trybunału.

( 36 ) Zobacz w tym względzie V. Réveillère, La protection statutaire du citoyen: demeurer sur le territoire de l’Union (dans son État de nationalité), Revue trimestrielle de droit européen, 11/2020, no 3, s. 721, który uważa, że stwierdzając w pkt 48 wyroku Subdelegación del Gobierno en Ciudad Real, iż prawa obywatela Unii przeważają nad interesem związanym z ochroną finansów publicznych danego państwa członkowskiego, Trybunał dokonał wyważenia wartości według modelu prawnika i filozofa prawa Roberta Alexy’ego.

( 37 ) Wyroki: z dnia 13 września 2016 r., CS (C‑304/14, EU:C:2016:674, pkt 36); z dnia 13 września 2016 r., Rendón Marín (C‑165/14, EU:C:2016:675, pkt 81); K.A. i in., pkt 90.

( 38 ) Wyroki: z dnia 13 września 2016 r., CS (C‑304/14, EU:C:2016:674, pkt 37–39); z dnia 13 września 2016 r., Rendón Marín (C‑165/14, EU:C:2016:675, pkt 82, 83); K.A. i in., pkt 91.

( 39 ) Wyroki: z dnia 13 września 2016 r., CS (C‑304/14, EU:C:2016:674, pkt 40); z dnia 13 września 2016 r., Rendón Marín (C‑165/14, EU:C:2016:675, pkt 85); K.A. i in., pkt 92.

( 40 ) Wyroki: z dnia 13 września 2016 r., CS (C‑304/14, EU:C:2016:674, pkt 41); z dnia 13 września 2016 r., Rendón Marín (C‑165/14, EU:C:2016:675, pkt 85); K.A. i in., pkt 93.

( 41 ) Wyroki: z dnia 13 września 2016 r., CS (C‑304/14, EU:C:2016:674, pkt 42); z dnia 13 września 2016 r., Rendón Marín (C‑165/14, EU:C:2016:675, pkt 86); K.A. i in., pkt 94.

( 42 ) Zobacz opinia rzecznik generalnej V. Trstenjak w sprawie Komisja/Portugalia (C‑265/06, EU:C:2007:784, pkt 55, 56), w której rzecznik generalna wskazuje, że ochrona zdrowia i życia ludzi „znajduje się w centralnym punkcie zapobiegania wypadkom drogowym w skali [Unii]”.

( 43 ) Zobacz opinia rzecznika generalnego M. Szpunara w sprawie Wiener Landesregierung i in. (Cofnięcie promesy nadania obywatelstwa) (C‑118/20, EU:C:2021:530, pkt 111–113), w której rzecznik generalny uznał, że wykroczenia drogowe nie stanowią rzeczywistego, aktualnego i dostatecznie poważnego zagrożenia dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego. Rzecznik generalny uważa, że w każdym razie pozbawienie obywatela Unii możliwości korzystania z praw, które przyznaje mu ten status, byłoby nieproporcjonalne ze względu na to, że dopuścił się on wykroczeń przeciwko kodeksowi drogowemu. Zobacz także podobnie opinia rzecznika generalnego P. Mengozziego w sprawie Tjebbes i in. (C‑221/17, EU:C:2018:572, pkt 88).

( 44 ) Zobacz pkt 19 niniejszej opinii.

( 45 ) W celu lepszego zrozumienia problemu należy wyjaśnić, że niniejsza analiza opiera się na założeniu, iż odmowa przez hiszpańskie organy przyznania XU prawa pobytu pociąga za sobą obowiązek opuszczenia przez niego terytorium Unii. Postanowienie odsyłające nie zawiera dokładnych informacji na temat aktualnego statusu prawnego XU, ograniczając się do wskazania, że „otrzymał on zezwolenie na pobyt w Hiszpanii” (zob. pkt 19 niniejszej opinii) w czasie, gdy wyemigrował wraz ze swoją matką z Wenezueli do tego państwa członkowskiego, czyli w 2004 r. Taka interpretacja okoliczności faktycznych znajduje jednak potwierdzenie w wielu przesłankach, w szczególności w odniesieniu do konieczności przyznania XU prawa pobytu w celu uniknięcia sytuacji, w której terytorium Unii musiałaby opuścić jego matka, a następnie jej młodszy syn i małżonek, obaj obywatele hiszpańscy, podczas gdy ona sama posiada już prawo pobytu w Hiszpanii. W konsekwencji logiczne jest założenie, że obecny status prawny XU jest w jakimś stopniu niepewny.

( 46 ) Wyroki: Chavez-Vilchez i in., pkt 63; K.A. i in., pkt 51 oraz Subdelegación del Gobierno en Ciudad Real, pkt 41.

( 47 ) Wyroki: z dnia 7 sierpnia 2018 r., Smith (C‑122/17, EU:C:2018:631, pkt 34); z dnia 5 grudnia 2019 r., Centraal Justitieel Incassobureau (Uznawanie i wykonywanie kar o charakterze pieniężnym) (C‑671/18, EU:C:2019:1054, pkt 26).

( 48 ) Wyrok z dnia 15 listopada 2011 r. (EU:C:2011:734).

( 49 ) Wyrok z dnia 15 listopada 2011 r., Dereci i in. (C‑256/11, EU:C:2011:734, pkt 48, 49).

( 50 ) Wyrok z dnia 6 grudnia 2012 r., O i in. (C‑356/11 i C‑357/11, EU:C:2012:776).

( 51 ) Wyrok z dnia 6 grudnia 2012 r., O i in. (C‑356/11 i C‑357/11, EU:C:2012:776, pkt 69). Wyróżnienie własne.

( 52 ) Zobacz pkt 99 niniejszej opinii.

( 53 ) Zobacz pkt 102 niniejszej opinii.

( 54 ) Zobacz w szczególności w odniesieniu do tych przesłanek i zindywidualizowanej oceny, jakiej wymagają, wyrok z dnia 3 października 2019 r., X (Rezydenci długoterminowi – stałe, regularne i wystarczające środki) (C‑302/18, EU:C:2019:830, pkt 40–44).

( 55 ) Zobacz pkt 62 niniejszej opinii.

( 56 ) Podobnie jak w sprawie C‑532/19 sąd odsyłający skupia uwagę na relacji między małżonkami, nie wchodząc w szczegóły relacji między dziećmi a ich rodzicami. W każdym razie wyjaśniłem już w pkt 65 niniejszej opinii, że zwykły ustawowy obowiązek wspólnego zamieszkania, taki jak przewidziany w prawie hiszpańskim, nie jest wystarczający, aby można było w nim dostrzec stosunek zależności, który może prowadzić do powstania prawa pobytu na podstawie art. 20 TFUE.

( 57 ) Zobacz pkt 52 niniejszej opinii.

( 58 ) Zobacz pkt 94 niniejszej opinii.

( 59 ) Wyrok z dnia 8 marca 2011 r., Ruiz Zambrano (C‑34/09, EU:C:2011:124).

( 60 ) Zobacz pkt 113 niniejszej opinii.

( 61 ) Wyrok z dnia 6 grudnia 2012 r., O i in. (C‑356/11 i C‑357/11, EU:C:2012:776, pkt 51, 56, 57).

( 62 ) Zobacz pkt 94 i 123 niniejszej opinii.

( 63 ) Zobacz pkt 42 niniejszej opinii.

( 64 ) Zobacz pkt 60 i 61 niniejszej opinii.

( 65 ) Zobacz pkt 68 niniejszej opinii.

( 66 ) Zobacz pkt 83 niniejszej opinii.

( 67 ) Zobacz pkt 87–93 niniejszej opinii.

( 68 ) Zobacz pkt 83 niniejszej opinii.