OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

F. G. JACOBSA

przedstawiona w dniu 4 maja 2005 r.( )

Sprawa C‑30/04

Ursel Koschitzki

przeciwko

Istituto nazionale della previdenza sociale (INPS)





1. W niniejszej sprawie Tribunale di Bolzano (sąd okręgowy w Bolzano) zwrócił się do Trybunału z pytaniem dotyczącym art. 46 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1408/71( ).

2. Podobne pytanie było już rozważane przez Trybunał w sprawie Stinco i Panfilo( ). W niniejszej sprawie zwrócono się do Trybunału w istocie o wyjaśnienie orzeczenia wydanego w tamtej sprawie.

Przepisy wspólnotowe

3. Artykuł 46 rozporządzenia nr 1408/71 określa warunki przyznawania świadczeń emerytalnych lub świadczeń związanych ze śmiercią w przypadku pracownika podlegającego ustawodawstwu dwóch lub więcej państw członkowskich. System przewidziany w art. 46 ust. 2 ma działać w sytuacjach, w których przepisy jednego państwa członkowskiego odmawiają takiemu pracownikowi świadczeń w całości lub w części z powodu ukończenia niewystarczających okresów ubezpieczenia lub zamieszkania w tym państwie, pomimo że pozostałe okresy ubezpieczenia lub zamieszkania zostały ukończone w innym państwie członkowskim. Artykuł 46 ust. 2 stanowi:

„a) instytucja właściwa ustala teoretyczną wysokość świadczenia, o które zainteresowany mógłby się ubiegać, gdyby wszystkie okresy ubezpieczenia i/lub zamieszkania ukończone z uwzględnieniem ustawodawstw państw członkowskich, którym podlegał pracownik najemny lub osoba prowadząca działalność na własny rachunek, zostały ukończone w danym państwie członkowskim z uwzględnieniem ustawodawstwa, które stosuje ona w dniu przyznania świadczenia. Jeżeli zgodnie z tym ustawodawstwem wysokość świadczenia jest niezależna od długości ukończonych okresów, kwota ta zostaje uznana za kwotę teoretyczną, określoną w niniejszej literze;

b) instytucja właściwa ustala następnie rzeczywistą wysokość świadczenia na podstawie kwoty teoretycznej, określonej w poprzedniej literze, proporcjonalnie do długości okresów ubezpieczenia lub zamieszkania, ukończonych przed wystąpieniem ryzyka zgodnie ze stosowanym przez tę instytucję ustawodawstwem, w stosunku do całkowitej długości okresów ubezpieczenia i zamieszkania, ukończonych przed wystąpieniem ryzyka z uwzględnieniem ustawodawstwa wszystkich zainteresowanych państw członkowskich”.

4. Zatem, jeśli dana osoba pracowała w państwie członkowskim A przez 10 lat, a w państwie członkowskim B – przez 20 lat, to nawet jeśli według ustawodawstwa państwa członkowskiego A nie byłaby uprawniona do emerytury po upływie 10–letniego okresu ubezpieczenia (na przykład dlatego, że państwo to wymaga, aby ubiegający się o świadczenie przepracował tam 15 lat), na mocy art. 46 ust. 2 byłaby uprawniona w państwie członkowskim A do jednej trzeciej świadczenia, o jakie mogłaby się ubiegać, gdyby przepracowała tam 30 lat. Pierwszy etap opisanej procedury (tj. ustalanie kwoty teoretycznej na podstawie art. 46 ust. 2 lit. a)) określany jest jako sumowanie, a drugi etap (tj. ustalanie wysokości świadczenia proporcjonalnego na podstawie art. 46 ust. 2 lit. b)) – jako obliczanie proporcjonalne lub podział.

Orzeczenie w sprawie Stinco i Panfilo

5. Prawo włoskie( ) przewiduje emeryturę minimalną. W przypadku gdy całkowita należna emerytura (w tym każda emerytura należna w innym państwie członkowskim) sytuuje się poniżej tego poziomu, przysługuje dodatek na pokrycie różnicy.

6. W sprawie Stinco każdy z wnioskodawców wnosił do Istituto nazionale della previdenza sociale (krajowe biuro zabezpieczenia społecznego, zwane dalej „INPS”) o przyznanie emerytury. Każdy z wnioskodawców był również uprawniony, od tego samego dnia, do emerytury w innym państwie członkowskim. INPS przyznał emerytury proporcjonalne na podstawie art. 46 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71, obliczone w oparciu o hipotetyczne emerytury (lub „kwoty teoretyczne”), które wnioskodawcy otrzymaliby, gdyby pracowali we Włoszech przez cały okres swej aktywności zawodowej. Okazało się, że wysokość emerytury hipotetycznej przyjętej do obliczeń była taka, że przy założeniu, że zainteresowani rzeczywiście mieliby prawo do krajowych emerytur w tej wysokości, emerytura zostałaby uzupełniona przewidzianym przez ustawę włoską dodatkiem wyrównawczym do wysokości emerytury minimalnej.

7. Każdy z wnioskodawców twierdził, że emerytura hipotetyczna stanowiąca punkt wyjścia dla ustalania wysokości należnych im emerytur proporcjonalnych powinna zawierać dodatek, a zatem powinna być równa ustawowej emeryturze minimalnej. Trybunałowi postawiono pytanie, czy w celu ustalenia wysokości włoskiej emerytury proporcjonalnej INPS powinien dokonywać obliczeń tylko w oparciu o emeryturę hipotetyczną lub teoretyczną, czy w oparciu o emeryturę hipotetyczną lub teoretyczną powiększoną o dodatek mający na celu wyrównanie jej do minimalnej emerytury przewidzianej w ustawie. Trybunał orzekł, że art. 46 ust. 2 lit. a) rozporządzenia 1408/71 zobowiązuje właściwą instytucję do uwzględnienia – przy ustalaniu teoretycznej wysokości emerytury stanowiącej podstawę do wyliczenia emerytury proporcjonalnej – dodatku mającego na celu wyrównanie emerytury do poziomu minimum ustawowego.

Okoliczności faktyczne i postępowanie krajowe

8. Pani Koschitzki, skarżąca w niniejszej sprawie, uprawniona jest do emerytury począwszy od października 1996 r. Zgromadziła 262 tygodnie składkowe we Włoszech oraz 533 tygodnie w innym państwie członkowskim, co daje łącznie 795 tygodni składkowych.

9. Teoretyczna wysokość emerytury, do której U. Koschitzki byłaby uprawniona, gdyby pracowała we Włoszech przez cały okres swej aktywności zawodowej, była, podobnie jak w sprawie Stinco, mniejsza niż wysokość włoskiej emerytury minimalnej. Jednakże okazuje się, że dalszym warunkiem uzyskania uprawnienia do dodatku wyrównawczego do wysokości emerytury minimalnej, który nie był bezpośrednio przedmiotem sprawy Stinco, jest, aby dochód rodziny wnioskodawcy był mniejszy niż pułap określony przez włoską ustawę( ). W październiku 1996 r. dochód rodziny U. Koschitzki (obejmujący dochód jej męża) przekraczał ten limit.

10. U. Koschitzki twierdziła, że w myśl wyroku w sprawie Stinco wysokość włoskiej emerytury proporcjonalnej powinna być ustalona na podstawie hipotetycznej emerytury powiększonej do wysokości ustawowego minimum.

11. INPS utrzymywał, że skoro dochód rodziny U. Koschitzki przekraczał ustawowy pułap, to dla potrzeb dokonywania obliczeń, o których mowa w art. 46 ust. 2 lit. a), hipotetyczna emerytura nie powinna uwzględniać dodatku wyrównawczego do ustawowej wysokości minimalnej.

12. U. Koschitzki wszczęła postępowanie przed Tribunale di Bolzano, który uważa, że dosłowne brzmienie wyroku w sprawie Stinco zdaje się przyznawać rację skarżącej, jeśli chodzi o przedstawiony przez nią sposób ustalania wysokości świadczenia: podstawą ustalania wysokości włoskiej emerytury proporcjonalnej jest hipotetyczna emerytura powiększona o dodatek wyrównawczy. Tribunale di Bolzano zauważa jednak również, że wyrok ten raczej nie uściśla, czy wskazany wyżej dodatek ma być brany pod uwagę nawet gdy dochód rodziny przekracza pułap określony przez włoską ustawę. Tribunale di Bolzano zawiesił zatem postępowanie i zwrócił się do Trybunału w trybie prejudycjalnym z pytaniem, czy art. 46 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1408/71 należy rozumieć w ten sposób, że podstawą ustalania wysokości włoskiej emerytury proporcjonalnej zawsze musi być hipotetyczna emerytura zawierająca dodatek wyrównawczy do wysokości ustawowej emerytury minimalnej, nawet jeśli przekroczone zostały określone przez włoską ustawę limity dochodów dla otrzymania tego dodatku.

13. Pisemne uwagi zostały złożone przez U. Koschitzki, INPS oraz Komisję, którzy byli również reprezentowani na rozprawie.

Ocena

14. U. Koschitzki podnosi, że podstawą włoskiej emerytury proporcjonalnej winna być emerytura hipotetyczna obejmująca dodatek wyrównawczy. INPS oraz Komisja zajmują stanowisko przeciwne, choć każde z nich z różnych powodów.

15. Moim zdaniem, odpowiedź na postawione pytanie wynika z brzmienia i celu art. 46 ust. 2 lit. a) oraz z rozumowania leżącego u podstaw dokonanej przez Trybunał wykładni tego przepisu.

16. Artykuł 46 ust. 2 lit. a) wymaga, aby instytucja właściwa ustaliła „teoretyczną wysokość świadczenia, o które zainteresowany mógłby się ubiegać”( ), gdyby ukończył wszystkie okresy ubezpieczenia i/lub zamieszkania w danym państwie członkowskim. Zarówno w sprawie Stinco, jak i w niniejszej sprawie, punktem odniesienia dla ustalania wysokości hipotetycznej emerytury jest ustawodawstwo włoskie, obejmujące progi dochodów, dających uprawnienie do dodatku wyrównawczego. W sprawie Stinco wnioskodawcy byliby uprawnieni według prawa włoskiego do przedmiotowego dodatku do emerytury, gdyby ukończyli wszystkie wyżej wskazane okresy we Włoszech. Dla odmiany, w niniejszej sprawie nie ma wątpliwości, że gdyby U. Koschitzki ukończyła wszystkie tego rodzaju okresy we Włoszech, nie uzyskałaby takiego uprawnienia, ponieważ we właściwym czasie jej dochód rodziny przekraczał określony przez włoską ustawę pułap dla nabycia prawa do tego świadczenia. Dlatego też byłoby według mnie sprzeczne z brzmieniem i celem art. 46 ust. 2 lit. a), gdyby wysokość teoretyczna świadczenia miała obejmować dodatek do emerytury.

17. Moim zdaniem, odpowiedź na pytanie postawione w niniejszej sprawie wynika z uzasadnienia zaprezentowanego w punkcie poprzedzającym. Niemniej jednak zajmę się kilkoma argumentami przedstawionymi przez U. Koschitzki oraz kwestią podniesioną przez INPS.

Prawidłowa wykładnia wyroku w sprawie Stinco

18. Pełnomocnik U. Koschitzki na rozprawie powołał się na pkt 9 wyroku w sprawie Stinco, który najwyraźniej według niej oznacza, że gdyby wnioskodawcy ukończyli wszystkie okresy ubezpieczenia we Włoszech, to nie byliby uprawnieni do dodatku do emerytury. Pod tym względem jej stanowisko jest takie samo, jak stanowisko wnioskodawców w tamtej sprawie, a zatem nie byłoby powodu do rozróżniania pomiędzy niniejszą sprawą a sprawą Stinco.

19. We wskazanym punkcie wyroku w sprawie Stinco Trybunał powołał się na oświadczenie sądu krajowego, zgodnie z którym emerytury faktycznie otrzymane przez wnioskodawców nie były wyrównane do wysokości ustawowej emerytury minimalnej, ponieważ całkowita kwota emerytur, otrzymana przez każdego z nich po uwzględnieniu emerytur wypłaconych we Francji i w Zjednoczonym Królestwie, przekraczała poziom uzasadniający wypłatę dodatku zgodnie z włoskim prawem.

20. Jednakże, jak zauważyła Komisja, oświadczenie to nie oznacza, że wnioskodawcy w sprawie Stinco nie byliby uprawnieni do dodatku do emerytury, gdyby ukończyli wszystkie odpowiednie okresy ubezpieczenia we Włoszech. Trybunał stwierdził już w poprzedzającym punkcie wyroku, że wysokość hipotetycznych emerytur, które wnioskodawcy otrzymaliby, gdyby pracowali we Włoszech przez cały okres swej aktywności zawodowej, była taka, iż gdyby rzeczywiście byli uprawnieni do emerytur krajowych w takiej kwocie, to przyznano by im przewidziany przez włoską ustawę dodatek wyrównawczy w celu osiągnięcia poziomu emerytury minimalnej. Punkt 9 dotyczył odrębnej kwestii, czy emerytury, które wnioskodawcy w rzeczywistości otrzymali po dokonaniu sumowania i podziału, o których mowa w art. 46 ust. 2, miały taką wysokość, że uzyskali oni uprawnienie do otrzymania dodatku.

21. W związku z tym przedstawiona przez U. Koschitzki wykładnia wyroku w sprawie Stinco mnie nie przekonuje.

22. Pełnomocnik U. Koschitzki na rozprawie powołał się także na szereg punktów mojej opinii w sprawie Stinco, które jej zdaniem przemawiają na korzyść przedstawionej przez nią wykładni( ). Powołane fragmenty opinii wyrażają pogląd, że „teoretyczna wysokość emerytury, którą należy obliczyć, powinna obejmować dodatek wyrównawczy”( ). W kontekście sprawy Stinco tak w istocie było: jak wyjaśniłem w kolejnym zdaniu, gdyby wnioskodawcy w tamtej sprawie „ukończyli we Włoszech całkowitą liczbę przepracowanych tygodni, to wydaje się, że mogliby się ubiegać o symboliczne dodatki do emerytur, wyrównujące je w każdym przypadku do poziomu emerytury minimalnej”( ). U. Koschitzki nie znajduje się w takiej sytuacji.

Prawidłowa wykładnia rozporządzenia nr 1408/71

23. U. Koschitzki podnosi również szereg zarzutów opartych na innych przepisach rozporządzenia nr 1408/71.

Artykuł 1 lit. t) – definicja „świadczenia”

24. Po pierwsze, U. Koschitzki podnosi, że należy wziąć pod uwagę zawartą w rozporządzeniu nr 1408/71 definicję „świadczenia”, obejmującą „wszelkie świadczenia (...) w tym wszystkie składniki obciążające fundusze publiczne”( ). Ponieważ dodatek wyrównawczy jest składnikiem podstawowego świadczenia, to nie może on zostać pominięty przy określaniu teoretycznej emerytury.

25. Argument ten mnie nie przekonuje. Równoznaczny jest on z twierdzeniem, że pojęcie „świadczenia” obejmuje świadczenia, do których dana osoba nie jest w istocie uprawniona, a nie można uznać, by taki był zamiar prawodawcy.

Artykuł 46a – zmniejszanie świadczeń

26. Po drugie, U. Koschitzki podnosi, że przedmiotowe przepisy włoskie mają charakter klauzul zakazujących kumulacji w rozumieniu art. 46a rozporządzenia nr 1408/71, ponieważ poddają uprawnienie do dodatku wyrównawczego warunkowi nieprzekraczania pewnego pułapu dochodu rodzinnego. Przepis ten, wraz z przepisem art. 46c, winien zatem znaleźć zastosowanie.

27. Generalnie, rozporządzenie nr 1408/71 zezwala państwom członkowskim na wprowadzenie możliwości zmniejszania, zawieszania lub znoszenia świadczeń, w razie zbiegu tych świadczeń z innymi świadczeniami z ubezpieczenia społecznego lub z inną formą dochodu, nawet jeśli świadczenia takie zostały uzyskane na podstawie przepisów innego państwa członkowskiego lub jeśli tego rodzaju dochód został uzyskany na terytorium innego państwa członkowskiego( ). Tego rodzaju przepisy są powszechnie znane jako klauzule zapobiegające zbiegowi świadczeń lub klauzule zakazujące kumulacji. Jednakże przepisy art. 46a–art. 46c modyfikują tę zasadę w przypadku ustawodawstwa krajowego dotyczącego zbiegu między innymi emerytur.

28. Zgodnie z ustalonym orzecznictwem przepis krajowy winien być uznany za klauzulę zmniejszania świadczeń dla celów stosowania rozporządzenia nr 1408/71, jeżeli wymagany przezeń sposób ustalania wysokości świadczeń prowadzi do zmniejszenia wysokości emerytury, o którą zainteresowany może się ubiegać, z powodu uzyskiwania przez niego świadczenia z innego państwa członkowskiego( ). Przepis krajowy omawiany w niniejszej sprawie nie stanowi jednak w sposób oczywisty klauzuli zmniejszania świadczeń: odmawia on jedynie uprawnienia do świadczenia zależnego od posiadanych środków, jeżeli środki posiadane przez wnioskodawcę przekraczają określony próg.

29. Jednak nawet jeżeli omawiane przepisy krajowe mogłyby być traktowane, przy pewnej dozie wyobraźni, jako zmniejszające należną emeryturę (przewidując wypłatę niepełnej, a nie uzupełnionej emerytury w sytuacji U. Koschitzki), to owo „zmniejszenie” ma miejsce nie dlatego, że U. Koschitzki uzyskuje świadczenie z innego państwa członkowskiego, lecz dlatego, że jej dochód rodziny przekracza określony próg.

30. Brzmienie art. 46a potwierdza, że klauzule zakazujące kumulacji, których przepis ten dotyczy, nie obejmują przepisów regulujących zbieg emerytury i innego świadczenia, uzyskiwanych w tym samym państwie członkowskim. Artykuł 46a zatytułowany jest „Postanowienia ogólne dotyczące klauzul zmniejszania, zawieszania lub zniesienia świadczeń inwalidzkich, emerytalnych lub rent rodzinnych na mocy ustawodawstw państw członkowskich”. Dwa pierwsze ustępy podają pewne definicje. Istota klauzul zakazujących kumulacji określona jest w ustępie trzecim. Artykuł 46a ust. 3 lit. a) oraz lit. d) dotyczą zbiegu świadczeń z innego rodzaju dochodami, a z obu tych przepisów jasno wynika, że zasady w nich zawarte znajdują zastosowanie tylko, jeżeli „inne dochody” są „uzyskane w innym państwie członkowskim” (art. 46a ust. 3 lit. a)) lub „uzyskane na terytorium innych państw członkowskich” (art. 46a ust. 3 lit. d)).

31. Dlatego też wydaje mi się oczywiste, że omawiany w niniejszej sprawie przepis krajowy nie ma charakteru klauzuli zakazującej kumulacji, w rozumieniu art. 46a.

Artykuł 46 ust. 3 – porównanie emerytury niezależnej i emerytury proporcjonalnej

32. W dalszej kolejności U. Koschitzki argumentuje, że zgodnie z art. 46 ust. 3 pierwszy etap ustalania wysokości jej uprawnienia emerytalnego na podstawie art. 46 ust. 2 winien być przeprowadzony bez uwzględnienia krajowych przepisów dotyczących zmniejszania świadczeń. Przepisy dotyczące zmniejszania świadczeń mają znaczenie tylko na drugim etapie ustalania wysokości świadczenia, gdy dokonywane jest porównanie pomiędzy wysokością świadczenia należnego tylko na podstawie ustawodawstwa krajowego, z uwzględnieniem klauzul zakazujących kumulacji, a wysokością świadczenia należnego na podstawie prawa wspólnotowego, obejmującego własne klauzule zakazujące kumulacji. Dla poparcia swojego twierdzenia U. Koschitzki na rozprawie odwołała się do spraw Di Crescenzo i Casagrande( ), powołując się w szczególności na pkt 2 wyroku. Trybunał stwierdził tam:

„Na koniec należy wskazać, że na podstawie art. 12 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71 właściwa instytucja, przy określaniu kwoty teoretycznej [zgodnie z art. 46 ust. 2 lit. a)] musi pominąć jakąkolwiek krajową klauzulę zmniejszania świadczenia. Oznacza to, że w sprawach takich, jak zawisłe przed sądem, który zwrócił się z pytaniem prejudycjalnym, teoretyczna wysokość emerytury ma być równa wysokości pełnej emerytury należnej w danym państwie członkowskim”.

33. Nie uważam, że art. 46 ust. 3 odnosi się do sytuacji U. Koschitzki. Zgodnie z akapitem pierwszym tego przepisu, zainteresowany jest uprawniony do otrzymania od instytucji właściwej każdego państwa członkowskiego najwyższej wysokości świadczenia obliczonego zgodnie z art. 46 ust. 1 i 2, bez uszczerbku dla stosowania wszelkich przepisów dotyczących zmniejszania, zawieszenia lub zniesienia świadczenia przewidzianych przez ustawodawstwo, na podstawie którego świadczenie to jest należne. Akapit drugi stanowi, że w takim przypadku porównanie, którego należy dokonać, odnosi się do kwot ustalonych po zastosowaniu wyżej wymienionych przepisów.

34. Celem art. 46 ust. 3 jest ustalenie górnego limitu kumulujących się emerytur należnych migrującemu pracownikowi, uprawnionemu zarówno do tak zwanej „emerytury niezależnej”, o której mowa w art. 46 ust. 1, do której uprawnienie powstaje bez konieczności odwołania się do okresów ukończonych w innych państwach członkowskich, jak i do „emerytury proporcjonalnej” obliczanej po dokonaniu sumowania i podziału zgodnie z art. 46 ust. 2. Limitem tym jest najwyższa teoretyczna wysokość świadczenia, to jest kwota, do której zainteresowany byłby uprawniony, gdyby ukończył wszystkie okresy ubezpieczenia w państwie członkowskim z najkorzystniejszym ustawodawstwem spośród państw, w których podlegał ubezpieczeniu( ). W celu ustalenia najwyższej kwoty należy porównać obie( ) emerytury. Akapit drugi art. 46 ust. 3 stanowi, że porównanie to przeprowadzane jest po zastosowaniu krajowych przepisów dotyczących zmniejszania, zawieszania lub zniesienia świadczeń.

35. Jednakże w niniejszej sprawie podnoszono, by U. Koschitzki była uprawniona do emerytury niezależnej. Nie wiem zatem, dlaczego miałby znaleźć zastosowanie art. 46 ust. 1, a w konsekwencji i art. 46 ust. 3. W każdym razie, wyjaśniłem powyżej, dlaczego uważam, że przepis krajowy będący przedmiotem niniejszej sprawy w sposób oczywisty nie stanowi klauzuli dotyczącej zmniejszania świadczenia dla celów stosowania rozporządzenia nr 1408/71.

36. Moim zdaniem, również stwierdzenie Trybunału zawarte w wyroku w sprawie Di Crescenzo i Casagrande nie przemawia na korzyść U. Koschitzki. Sprawa ta dotyczyła sytuacji, która jednoznacznie objęta była zakresem art. 46 ust. 3, ponieważ występowało w niej uprawnienie zarówno do emerytury niezależnej, jak i do emerytury proporcjonalnej. Ponadto przedmiotem jej była typowa klauzula zakazująca kumulacji dla celów stosowania rozporządzenia nr 1408/71: ustawodawstwo belgijskie przewidywało, że emerytury górnicze miały być zwiększane stosownie do hipotetycznej liczby lat, ale zmniejszało ich liczbę, jeżeli wnioskodawca był również uprawniony do emerytury w innym państwie członkowskim. Przepisy takie jednoznacznie skutkują zmniejszeniem wysokości emerytury, o którą zainteresowany może się ubiegać, z powodu uzyskiwania przez niego świadczenia z innego państwa członkowskiego, a zatem wchodzą w zakres definicji klauzuli zmniejszania świadczenia w rozumieniu rozporządzenia nr 1408/71.

Artykuł 46c ust. 2 – podział „innych dochodów”

37. Na koniec U. Koschitzki powołuje się na art. 46c ust. 2. Zauważa, że zgodnie z ustawodawstwem włoskim dochody jej i jej małżonka mają znaczenie dla ustalenia, czy przysługuje jej dodatek do emerytury. Podnosi, że w konsekwencji art. 46c ust. 2 dochód, który ma wpływ na wysokość dodatku, winien być uwzględniany nie w całości, lecz proporcjonalnie, zgodnie z zasadą podziału określoną w art. 46 ust. 2.

38. Artykuł 46c ust. 2 stanowi, że jeśli świadczenie jest obliczane zgodnie z art. 46 ust. 2, „świadczenie to lub świadczenia innego rodzaju należne od innych państw członkowskich, lub inne dochody i wszystkie składniki, przewidziane przez ustawodawstwo państwa członkowskiego dla celów stosowania klauzul dotyczących zmniejszania, zawieszania lub zniesieniu świadczenia, uwzględniane są w zależności od stosunku między okresami ubezpieczenia i/lub zamieszkania, o których mowa w postanowieniach art. 46 ust. 2 lit. b) i są uwzględniane dla celów ustalania wysokości wymienionego świadczenia”.

39. Z brzmienia powyższego przepisu jasno wynika, że podobnie jak art. 46a, dotyczy on krajowych zasad zmniejszania, zawieszenia lub zniesienia świadczeń. Wyjaśniłem już rozumienie krajowych klauzul zmniejszania świadczeń dla celów stosowania rozporządzenia nr 1408/71. Z podanych wyżej powodów nie uważam za tego rodzaju klauzulę włoskich przepisów odmawiających dodatku do emerytury wnioskodawcy, którego dochód rodzinny przekracza określony próg.

40. Ponadto, moim zdaniem, art. 46c w żadnym razie nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy, ponieważ, podobnie jak art. 46a, dotyczy jednoznacznie zbiegu świadczeń z innymi dochodami uzyskiwanymi w innym państwie członkowskim. Wynika to z systematyki przepisów art. 46a–art. 46c. Artykuł 46a określa ogólne przepisy dotyczące zbiegu świadczeń; jak przedstawiono wyżej( ), nie obejmuje on zbiegu emerytur z dochodami uzyskiwanymi w tym samym państwie członkowskim. Zaskakujące byłoby, gdyby art. 46b i art. 46c, które określają szczegółowe przepisy dotyczące zbiegu świadczeń, miały inny zakres. Wykładnia ta znajduje dodatkowe potwierdzenie w przypadku art. 46c, który zatytułowany jest „Postanowienia szczególne, stosowane w przypadku zbiegu świadczenia lub kilku świadczeń, o których mowa w postanowieniach art. 46a ust. 1 z jednym lub kilkoma świadczeniami innego rodzaju, lub z innymi dochodami, jeżeli chodzi o dwa lub więcej państwa członkowskie”.

41. U. Koschitzki na poparcie swego argumentu dotyczącego art. 46c powołuje się na wyrok w sprawie Stefanutti( ), najwyraźniej dlatego, że przepis ten został dodany do rozporządzenia nr 1408/71 na mocy rozporządzenia nr 1248/92( ), w celu zastąpienia art. 7 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 547/72( ), którego dotyczyła przywołana sprawa. Na rozprawie pełnomocnik U. Koschitzki dodał, że z przywołanego orzeczenia wynika, iż dochód, który wpływa na należne świadczenie, podlega temu samemu współczynnikowi zmniejszenia, jaki jest stosowany przy proporcjonalnym obliczaniu świadczenia.

42. W stanie faktycznym sprawy Stefanutti zbieg świadczeń regulowany był w rozporządzeniu nr 1408/71 jedynie na podstawie ogólnej zasady, określonej w art. 12; art. 7 rozporządzenia nr 574/72 zawierał ogólne zasady stosowania tego przepisu. Artykuł 7 ust. 1 znajdował zastosowanie, gdy uprawniony do świadczenia należnego na podstawie ustawodawstwa jednego państwa członkowskiego był „również uprawniony do świadczeń na podstawie ustawodawstwa innych państw członkowskich”. Ponieważ nie dotyczy to sytuacji, z którą mamy do czynienia w niniejszej sprawie, gdzie świadczenie (do którego U. Koschitzki nie jest w każdym razie uprawniona) nie wynika z ustawodawstwa innego państwa członkowskiego niż Włochy, nie widzę powodu, dla którego mogłaby mieć tutaj znaczenie wykładnia tego przepisu dokonana w sprawie Stefanutti.

Artykuł 50 oraz Załącznik IIa – niezależny i nieprzenoszalny charakter uprawnienia do dodatku wyrównawczego

43. INPS zauważa, że dodatek wyrównawczy, jako szczególne świadczenie o charakterze bezskładkowym wskazane w załączniku IIa do rozporządzenia nr 1408/71, nie podlega przeniesieniu do innego państwa członkowskiego zgodnie z art. 10a tego rozporządzenia, który stanowi, iż takie świadczenia mogą być przyznawane wyłącznie w tym państwie członkowskim, w którym zamieszkują ich beneficjenci. INPS uzasadnia, że jeżeli zatem dodatek wyrównawczy byłby uznany za cześć emerytury teoretycznej w rozumieniu art. 46 ust. 2 lit. a), warunek ten byłby obchodzony, gdyby odbiorca dodatku zamieszkiwał w innym państwie członkowskim. Jeśli chodzi o osoby zamieszkujące we Włoszech, to zgodnie z wykładnią forsowaną przez U. Koschitzki, dodatek ten przyznawany byłby dwukrotnie: raz do włoskiej emerytury proporcjonalnej opartej na emeryturze hipotetycznej, obejmującej już dodatek, a drugi raz na podstawie art. 50 rozporządzenia nr 1408/71, który przewiduje przyznanie dodatku, jeżeli całe należne świadczenie, po dokonaniu sumowaniu i podziału, jest mniejsze od minimalnej kwoty określonej przez prawo państwa członkowskiego, w którym beneficjent zamieszkuje.

44. Na podstawie powyższej analizy INPS dochodzi do wniosku, że w niniejszej sprawie prawidłowa metoda ustalania wysokości świadczenia polega na: i) ustaleniu hipotetycznej emerytury, która przysługiwałaby, gdyby wszystkie składki płacone były na podstawie ustawodawstwa włoskiego; ii) podziale hipotetycznej emerytury stosownie do proporcji okresów składkowych we Włoszech w stosunku do całkowitej sumy okresów składkowych za granicą; iii) ustaleniu włoskiej emerytury proporcjonalnej, która przy spełnieniu wszystkich warunków określonych w przepisach włoskich i przepisach wspólnotowych, wyrównywana jest do minimalnego poziomu określonego przez prawo włoskie.

45. Jak już wspomniałem, zgadzam się z powyższą propozycją w zakresie prawidłowej metody ustalania wysokości świadczenia w niniejszej sprawie, z zastrzeżeniem, że jeśli chodzi o prawo wspólnotowe, to uprawnienie wnioskodawcy do dodatku emerytalnego musi być ustalone przy odwołaniu się do całkowitej należnej emerytury, po dokonaniu sumowania i podziału( ). Jednakże w zakresie, w jakim twierdzenia INPS mają mieć charakter bardziej ogólny i w konsekwencji poddawać pod wątpliwość rozstrzygnięcie w sprawie Stinco, odwołam się do punktów 17 i 20 wyroku w tej sprawie, które obalają taki argument.

46. Z podanych przeze mnie powodów uważam, że w sprawie takiej jak niniejsza, teoretyczna wysokość świadczenia w rozumieniu art. 46 ust. 2 lit. a) nie powinna obejmować dodatku do emerytury.

Wnioski

47. W związku z tym uważam, że odpowiedź na pytanie postawione przez Tribunale di Bolzano powinna być następująca:

Przy ustalaniu teoretycznej wysokości emerytury stanowiącej podstawę do obliczania emerytury proporcjonalnej zgodnie z art. 46 ust. 2 lit. a) rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie, instytucja właściwa ma obowiązek uwzględnić dodatek mający na celu wyrównanie emerytury do poziomu minimum ustawowego tylko, jeżeli na podstawie odpowiednich przepisów krajowych zainteresowany, który ukończył wszystkie okresy ubezpieczenia i/lub zamieszkania na terytorium Unii Europejskiej, byłby rzeczywiście uprawniony do uzyskania tego dodatku.