Sprawa C‑84/04

Komisja Wspólnot Europejskich

przeciwko

Republice Portugalskiej

Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Rozporządzenie (EWG) nr 4253/88 i art. 10 WE – Koordynacja pomocy z funduszy strukturalnych z pomocą z EBI – Systematyczne zmniejszanie kwot wypłacanych z tytułu pomocy z EFOGR, Sekcja Orientacji – Opłaty pobrane przez Ifadap w trakcie okresu programowania 1994–1999 r.

Opinia rzecznika generalnego D. Ruiza-Jaraba Colomera przedstawiona w dniu 14 lutego 2006 r.

Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 5 października 2006 r.

Streszczenie wyroku

Spójność gospodarcza i społeczna – Pomoc strukturalna – Finansowanie wspólnotowe – Przyznanie wspólnotowej pomocy finansowej z EFOGR

(rozporządzenie Rady nr 4253/88, art. 21 ust. 3 akapit drugi, zmienione rozporządzeniem nr 2082/93)

Artykuł 21 ust. 3 akapit drugi rozporządzenia nr 4253/88 ustanawiającego przepisy wykonawcze do rozporządzenia nr 2052/88 w zakresie koordynacji pomocy z funduszy strukturalnych oraz koordynacji tej pomocy z pomocą Europejskiego Banku Inwestycyjnego i innymi istniejącymi instrumentami finansowymi, zmienionego rozporządzeniem nr 2082/93, który stanowi, że płatności są dokonywane na rzecz końcowych beneficjentów bez jakichkolwiek odliczeń lub wstrzymań, które mogłyby zmniejszyć kwotę pomocy finansowej, do jakiej mają prawo, zakazuje organom krajowym dokonywania jakichkolwiek odliczeń w stosunku do wypłat oraz pobierania towarzyszących wnioskom opłat administracyjnych, prowadzących w konsekwencji do zmniejszenia kwoty pomocy.

Zakazem tym objęty jest pobór od beneficjentów – dokonywany przez organ wyznaczony przez państwo członkowskie jako wyłączny partner krajowy EFORG, Sekcja Orientacji – opłat odpowiadających pewnemu odsetkowi całkowitej wartości finansowanego projektu, które w konsekwencji odpowiednio zmniejszały kwoty otrzymywane przez beneficjentów tytułem wkładu przyznanego z EFOGR, Sekcja Orientacji. Zakaz dokonywania odliczeń obejmuje bowiem wszystkie opłaty mające bezpośredni i nierozerwalny związek z kwotami wypłacanymi rolnikom, a nie tylko odliczenia rzeczywiście pobrane w momencie dokonania płatności.

(por. pkt 33, 35–39)

WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)

z dnia 5 października 2006 r.( )

Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Rozporządzenie (EWG) nr 4253/88 i art. 10 WE – Koordynacja pomocy z funduszy strukturalnych z pomocą z EBI – Systematyczne zmniejszanie kwot wypłacanych z tytułu pomocy z EFOGR, Sekcja Orientacji – Opłaty pobrane przez Ifadap w trakcie okresu programowania 1994–1999 r.

W sprawie C‑84/04

mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie, na podstawie art. 226 WE, uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, wniesioną w dniu 20 lutego 2004 r.,

Komisja Wspólnot Europejskich, początkowo reprezentowana przez A. M. Alves Vieirę, a następnie przez G. Brauna, działających w charakterze pełnomocników, wspieranych przez N. Castrę Marquesa i F. Costę Leitę, advogados, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

strona skarżąca,

przeciwko

Republice Portugalskiej, reprezentowanej przez L. Fernandesa, działającego w charakterze pełnomocnika, wspieranego przez C. Botelhę Moniza i E. Maię Cadetę, advogados,

strona pozwana,

TRYBUNAŁ (druga izba),

w składzie: C. W. A. Timmermans, prezes izby, J. Makarczyk, P. Kūris, G. Arestis (sprawozdawca) i J. Klučka, sędziowie,

rzecznik generalny: D. Ruiz‑Jarabo Colomer,

sekretarz: M. Ferreira, główny administrator,

uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 12 stycznia 2006 r.,

po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 14 lutego 2006 r.,

wydaje następujący

Wyrok

1 W skardze Komisja Wspólnot Europejskich wnosi do Trybunału o stwierdzenie, że zezwalając Instituto de Financiamento e Apoio ao Desenvolvimento da Agricultura e Pescas (instytutowi finansowania pomocy na rzecz rozwoju rolnictwa i rybołówstwa, zwanemu dalej „Ifadap”) na wprowadzenie procedury przyznawania pomocy finansowej ze wspólnotowych funduszy strukturalnych, której istotne elementy formalne wymagały dokonywania opłat niebędących ani dobrowolnymi, ani fakultatywnymi i niestanowiących również wynagrodzenia za świadczone usługi, ale służących do finansowania zadań spoczywających na państwie portugalskim, w szczególności w zakresie stosowania prawa wspólnotowego, oraz pozwalając na utrzymanie w mocy tej procedury, Republika Portugalska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy rozporządzenia Rady (EWG) nr 4253/88 z dnia 19 grudnia 1988 r. ustanawiającego przepisy wykonawcze do rozporządzenia Rady (EWG) nr 2052/88 w zakresie koordynacji pomocy z funduszy strukturalnych oraz koordynacji tej pomocy z pomocą Europejskiego Banku Inwestycyjnego i innymi istniejącymi instrumentami finansowymi (Dz.U. L 374, str. 1), zmienionego rozporządzeniem Rady (EWG) nr 2082/93 z dnia 20 lipca 1993 r. (Dz.U. L 193, str. 20, zwanego dalej „rozporządzeniem nr 4253/88”), oraz art. 10 WE.

Ramy prawne

Uregulowania wspólnotowe

2 Artykuł 4 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2052/88 z dnia 24 czerwca 1988 r. w zakresie koordynacji pomocy z funduszy strukturalnych oraz koordynacji tej pomocy z pomocą Europejskiego Banku Inwestycyjnego i innymi istniejącymi instrumentami finansowymi (Dz.U. L 185, str. 9), zmienionego rozporządzeniem Rady (EWG) nr 2081/93 z dnia 20 lipca 1993 r. (Dz.U. L 193, str. 5, zwanego dalej „rozporządzeniem nr 2052/88”), przewidywał, że:

„Pomoc Wspólnoty jest uzupełnieniem lub wsparciem odpowiadających im działań krajowych. Pomoc jest skutkiem ścisłej współpracy pomiędzy Komisją, zainteresowanym państwem członkowskim, właściwymi organami i instytucjami – w tym, w ramach szczegółowych procedur określonych przepisami instytucjonalnymi i istniejących praktyk, właściwych każdemu państwu członkowskiemu, partnerami ekonomicznymi i społecznymi – wyznaczonymi przez państwo członkowskie na szczeblu krajowym, regionalnym, lokalnym lub innym. Strony te będąc partnerami, dążą do realizacji wspólnego celu. Przywołana powyżej ścisłe współpraca jest zwane dalej »partnerstwem«. Partnerstwo obejmuje proces przygotowania działań, ich finansowania, jak również oszacowanie ex ante, monitorowania i oceny ex post.

Partnerstwo jest realizowane z przy pełnym poszanowaniem kompetencji instytucjonalnych, prawnych i finansowych odpowiednio każdego z partnerów” [tłumaczenie nieoficjalne, podobnie jak wszystkie cytaty z tego rozporządzenia poniżej].

3 Artykuł 21 ust. 3 akapit drugi rozporządzenia nr 4253/88, zatytułowany „Płatności”, był sformułowany w sposób następujący:

„Płatności są dokonywane na rzecz końcowych beneficjentów bez jakichkolwiek odliczeń lub wstrzymań, które mogłyby zmniejszyć kwotę pomocy finansowej, do jakiej mają prawo”.

4 Artykuł 23 ust. 1 akapit pierwszy tego samego rozporządzenia, zatytułowany „Kontrola finansowa”, stanowił:

„W celu zapewnienia sukcesu działaniom prowadzonym przez podmioty publiczne lub prywatne, państwa członkowskie w trakcie realizacji działań podejmują niezbędne kroki w celu:

– regularnego monitorowania, czy działania finansowane przez Wspólnotę są realizowane we właściwy sposób,

– zapobiegania i usuwania nieprawidłowości,

[...]”.

Uregulowania krajowe

5 Zgodnie z art. 1 rozporządzenia z mocą ustawy nr 414/93 (Diário da República I, seria A, nr 298 z dnia 23 grudnia 1993 r.) Ifadap jest podmiotem prawa publicznego, wyposażonym w osobowość prawną, niezależność administracyjną i finansową, dysponującym własnym majątkiem.

6 Artykuł 3 ust. 2 rozporządzenia z mocą ustawy nr 414/93 stanowi, że:

„W zakresie zobowiązań umownych łączących Ifadap z osobami trzecimi podlega on przepisom prawa prywatnego, chyba że działa w charakterze organu władzy”.

7 Zgodnie z art. 5 ust. 2 cytowanego powyżej rozporządzenia z mocą ustawy zadania Ifadap polegają na:

„a) udziale w opracowywaniu i definiowaniu polityki finansowej w sektorze rolnictwa i rybołówstwa, jak i środków wsparcia dla przedsiębiorstw tego sektora;

b) zapewnianiu funkcjonowania wspólnotowych i krajowych systemów wsparcia i pomocy na rzecz rolnictwa i rybołówstwa poprzez udział w opracowywaniu i realizacji programów i stanowionych przepisów oraz pełnienie roli wyłącznego partnera krajowego dla Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR), Sekcja Orientacji i innych wspólnotowych instrumentów finansowych orientacji w rolnictwie i rybołówstwie, zwłaszcza w odniesieniu do wniosków o wypłatę zaliczkek, zwrotu wydatków, bilansu i zamknięcia rachunków;

[…]

d) dokonywaniu wypłat ze środków krajowych i wspólnotowych przeznaczonych na finansowanie programów i projektów lub pokrycie odsetek od kredytów udzielonych w tym celu indywidualnym beneficjentom;

e) zapewnianiu wsparcia, monitorowania i kontroli programów oraz projektów, które uzyskały wsparcie krajowe lub wspólnotowe;

[…]”.

8 Wspólne zarządzenie ministra finansów i ministra rolnictwa, rozwoju wsi i rybołówstwa z dnia 28 maja 1996 r. (Diário da República II, nr 136, z dnia 14 czerwca 1996 r.) postanawia:

„1. Upoważnić Ifadap do pobierania opłaty nieprzekraczającej 0,9% kwot bieżących projektów.

2. W przypadku gdy interwencja Ifadap nie polega na przeprowadzaniu analiz i wydawaniu decyzji, wyżej wymieniony próg nie może przekraczać 0,45%.

[…]”.

Okoliczności powstania sporu i postępowanie poprzedzające wniesienie skargi

9 Ifadap został powołany w celu zarządzania liniami kredytowymi przeznaczonymi na pomoc w sektorach rolnictwa, leśnictwa, hodowli i rybołówstwa w Portugalii. Ifadap, któremu państwo portugalskie powierzyło na podstawie rozporządzenia z mocą ustawy nr 414/93 szereg zadań o charakterze publicznym, w tym zapewnienie funkcjonowania mechanizmów wsparcia i pomocy wspólnotowej i krajowej w sektorach rolnictwa i rybołówstwa, stał się wyłącznym partnerem krajowym EFOGR, sekcji „orientacji” oraz innych wspólnotowych finansowych instrumentów wsparcia w tych sektorach. W zakresie realizacji zadań instytutu za jego działania odpowiedzialność ponosiło państwo portugalskie.

10 W 1993 r., w trakcie dokonywania audytu na miejscu, służby Komisji stwierdziły, że Ifadap pobiera kosztem końcowych beneficjentów pomocy finansowej przyznanej im z EFOGR, Sekcja Orientacji (zwanych dalej „beneficjentami”) opłaty naliczane jako odsetek tej pomocy. Opłaty te, pobierane u źródła, wynosiły 1,5% całkowitej wartości finansowanego projektu. Proponowana beneficjentom umowa w przedmiocie pomocy przewidywała wyraźnie zobowiązanie tych ostatnich do uiszczenia opłaty na rzecz Ifadap. Uznawszy, iż rzeczone opłaty pozostają w sprzeczności z prawem wspólnotowym, Komisja wezwała władze portugalskie do zaprzestania praktyki bezpośredniego pobierania należności, jak i zwrotu beneficjentom opłat nienależnie pobranych.

11 Pismem z dnia 20 stycznia 1999 r. wymienione wyżej władze uznały niezgodność praktyki stosowanej w okresie od dnia 3 sierpnia 1993 r. do dnia 31 grudnia 1994 r. z prawem wspólnotowym i zobowiązały się do zwrotu pobranych kwot. W tych okolicznościach Komisja uznała, odnosząc się do wspomnianego okresu, iż zarzucane uchybienie zostało usunięte.

12 Odstąpiwszy od systemu bezpośredniego pobierania opłat od kwot należnych beneficjentom, władze portugalskie zastąpiły go, począwszy od stycznia 1995 r., a zwłaszcza po publikacji zarządzenia z dnia 28 maja 1996 r., systemem wypłaty całości kwot przyznanych beneficjentom, połączonym z procedurą przyznania pomocy, która wymagała dokonanie płatności traktowanej jako wynagrodzenie za usługi świadczone przez Ifadap na rzecz beneficjentów. Usługi te polegały zasadniczo na doradztwie przed złożeniem wniosków o pomoc oraz na następnym nadawaniu im biegu. Zgodnie z informacjami uzyskanymi przez Komisję od wspomnianych władz w trakcie 1999 r., jak również w toku audytu na miejscu przeprowadzonego przez służby Komisji w marcu 2000 r., system ten funkcjonował w sposób następujący: w momencie otrzymania umowy przyznającej subwencję beneficjent był wzywany do złożenia w Ifadap formularza upoważniającego do pobrania z jego konta kwoty odpowiadającej należnej opłacie, ze wzmianką „upoważnienie w związku z usługą świadczoną przez Ifadap w zakresie wyżej wymienionej umowy” (tzn. przyznania subwencji będącej jej przedmiotem). W trakcie kontaktów z instytutem beneficjent był informowany słownie o fakultatywnym i dobrowolnym charakterze opłaty.

13 Uzyskawszy rzeczone informacje, Komisja wystosowała do Republiki Portugalskiej w dniu 25 lipca 2001 r. wezwanie do usunięcia uchybienia. W piśmie tym Komisja uznała, iż procedura stosowana przez władze portugalskie począwszy od dnia 1 stycznia 1995 r., obejmująca istotne formalności wymagające dokonania opłat, które nie są ani dobrowolne, ani fakultatywne i nie stanowią wynagrodzenia z tytułu usług świadczonych na rzecz beneficjentów, w istocie powraca do utrzymania opłaty podobnej do pobieranej przed tą datą. Części pobierane w ten sposób jako odsetek od wartości inwestycji stanowią w rzeczywistości obowiązkowe obciążenie obliczane na podstawie odsetka od kwoty wsparcia finansowego udzielanego przez fundusze wspólnotowe i odpowiadające w rzeczywistości opłatom administracyjnym służącym finansowaniu wydatków powodowanych spoczywającymi na Ifadap jako organie władzy odpowiedzialnym za dokonywanie wypłat pomocy zadaniami z zakresu zarządzania. W opinii Komisji pobieranie tego rodzaju opłaty administracyjnej jest sprzeczne z prawem wspólnotowym, a w szczególności z rozporządzeniem nr 4253/88 i rozporządzeniem Rady (WE) nr 1260/1999 z dnia 21 czerwca 1999 r. ustanawiającym przepisy ogólne w sprawie funduszy strukturalnych (Dz.U. L 161, str. 1), jak również z art. 10 WE.

14 W pismach z dnia 5 listopada 2001 r. i 13 czerwca 2002 r. skierowanych do Komisji w odpowiedzi na wezwanie do usunięcia uchybienia Republika Portugalska podniosła, że co się tyczy lat 1995?1999 uiszczana przez beneficjentów na rzecz Ifadap opłata o maksymalnej wysokości 0,45–0,9%, obliczana na podstawie wartości subwencjonowanej inwestycji, nie jest sprzeczna z prawem wspólnotowym. Odnosząc się natomiast do okresu po 1999 r., odpowiadającemu trzecim wspólnotowym ramom wsparcia, regulowanym rozporządzeniem nr 1260/99, rzeczone państwo członkowskie podnosi, iż zaniechało pobierania opłaty na rzecz wspomnianego instytutu jako wynagrodzenia za świadczone przez niego usługi. W tych okolicznościach Komisja uznała, że za okres po 1999 r. uchybienie zostało usunięte.

15 Komisja, nie zgodziwszy się ze stanowiskiem Republiki Portugalskiej co do lat 1995?1999, skierowała do niej w dniu 13 listopada 2002 r. uzasadnioną opinię, w której w istocie powtórzyła zarzuty podniesione w wezwaniu do usunięcia uchybienia i zwróciła się do tego państwa członkowskiego o podjęcie działań niezbędnych do zastosowania się do tej opinii w terminie dwóch miesięcy od jej notyfikacji.

16 Nieusatysfakcjonowana odpowiedzią Republiki Portugalskiej z dnia 17 stycznia 2003 r., podtrzymującą uprzednio zajęte przez to państwo członkowskie stanowisko, Komisja zdecydowała o wniesieniu niniejszej skargi zmierzającej do stwierdzenia naruszenia, począwszy od 1 stycznia 1995 r., rozporządzenia nr 4253/88 i art. 10 WE, w odniesieniu do okresu programowania 1994?1999 r., co odpowiada drugim wspólnotowym ramom wsparcia.

Żądania stron

17 Komisja wnosi do Trybunału o:

– stwierdzenie, że zezwalając Ifadap na wprowadzenie procedury przyznawania pomocy finansowej ze wspólnotowych funduszy strukturalnych, której istotne elementy formalne wymagały dokonywania opłat niebędących ani dobrowolnymi, ani fakultatywnymi i które nie stanowiły również wynagrodzenia za świadczone usługi, ale służyły finansowaniu zadań spoczywających na państwie portugalskim, w szczególności w zakresie stosowania prawa wspólnotowego, oraz pozwalając na utrzymanie w mocy tej procedury, Republika Portugalska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy rozporządzenia Rady (EWG) nr 4253/88 i art. 10 WE;

– obciążenie Republiki Portugalskiej kosztami postępowania.

18 Republika Portugalska wnosi o oddalenie skargi jako bezpodstawnej i obciążenie Komisji kosztami postępowania.

W przedmiocie skargi

Argumentacja stron

19 W opinii Komisji z brzmienia art. 21 ust. 3 akapit drugi rozporządzenia nr 4253/88 pośrednio wynika, że przepis ten zastrzega wypłatę „pełnej kwoty”. Nakłada on bowiem wyraźnie na zainteresowane państwo członkowskie obowiązek zapewnienia, by beneficjenci otrzymali całość kwoty pomocy finansowej, do której mają prawo, zakazując państwu członkowskiemu dokonywania w stosunku do tej kwoty jakichkolwiek odliczeń lub wstrzymań. Operacje określone pojęciami „wstrzymanie” i „odliczenie” winny być rozumiane w sposób szeroki, w szczególności w świetle skutków, jakie rodzą po stronie beneficjentów.

20 W tym względzie Komisja podnosi, że celem tego rodzaju przepisu jest uniemożliwienie państwom członkowskim wykorzystania części funduszy wspólnotowych, przeznaczonych na realizację rozmaitych aspektów polityki wspólnotowej, na finansowanie wynikających stąd kosztów administracyjnych. W odniesieniu do polityki strukturalnej przepisy tego rodzaju znajdują uzasadnienie w woli prawodawcy wspólnotowego zapewnienia, by pomoc wspólnotowa została właściwie wykorzystana dla osiągnięcia określonych traktatem WE celów tej polityki.

21 Odnosząc się do argumentu Republiki Portugalskiej, jakoby kwoty uzyskane przez beneficjentów stanowiły wynagrodzenie z tytułu usług świadczonych przez Ifadap i przyjmowanych przez beneficjentów na zasadach dobrowolności w ramach umowy prawa prywatnego oraz że Ifadap nie działał w tym zakresie jako organ władzy zgodnie z art. 3 ust. 2 rozporządzenia z mocą ustawy nr 414/93, Komisja stwierdziła, że system wynagrodzeń praktykowany przez instytut nie pozwala na rozróżnienie pomiędzy zadaniami spoczywającymi na nim jako na organie zarządzającym i kontrolnym a zadaniami jednostki świadczącej usługi.

22 Wreszcie Komisja dodaje, że w niniejszej sprawie zasada partnerstwa przewidziana w art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 2052/88 stanowi szczególną formę ogólnej zasady lojalnej współpracy wyrażonej w art. 10 WE. Wynika stąd, iż pierwszy z tych przepisów winien być interpretowany i stosowany w świetle tej zasady ogólnej, co oznacza, że państwa członkowskie winny zapewnić, by zobowiązania wynikające z tego rozporządzenia były przestrzegane, a w konsekwencji podejmować właściwe kroki w celu zagwarantowania stosowania i skuteczności prawa wspólnotowego.

23 W opinii Republiki Portugalskiej należy zwrócić uwagę, iż poza wykonywaniem zadania o charakterze publicznym, tj. roli wyłącznego partnera krajowego EFOGR, Sekcja Orientacji, Ifadap świadczy na rzecz kandydatów i beneficjentów programów finansowanych z funduszy szereg usług w zakresie doradztwa gospodarczego, wykraczających znacznie poza realizację wspomnianego zadania. Usługi te, które mogą być świadczone na rzecz innych podmiotów gospodarczych, nie powinny być mylone ani utożsamiane z usługami, które Ifadap świadczy na podstawie swych zadań o charakterze publicznym w rozumieniu art. 5 rozporządzenia z mocą ustawy nr 414/93 i art. 23 rozporządzenia nr 4253/88. Republika Portugalska wskazuje ponadto, że celem świadczenia rzeczonych usług jest zapewnienie, by beneficjenci mieli realny dostęp do programów EFOGR, Sekcja Orientacji.

24 Tytułem uzupełnienia Republika Portugalska podkreśla, że pobór opłat na rzecz Ifadap nie oznaczał, że wstrzymanie lub odliczenie dotyczyło środków z funduszy wspólnotowych. W istocie bowiem, po pierwsze, programy finansowane z EFOGR, Sekcja Orientacji są co do zasady finansowane w 75–85% przez fundusze wspólnotowe i w 15–25% przez fundusze państwa portugalskiego, stąd przywołane opłaty, które wynoszą maksymalnie 0,9% kwoty finansowanego projektu, nie umniejszają nigdy wkładu wspólnotowego. Po drugie, nie dochodzi do naruszenia art. 21 ust. 3 akapit drugi rozporządzenia nr 4253/88, ponieważ beneficjenci otrzymują całość środków wspólnotowych, do których mają prawo.

25 Również tytułem uzupełnienia Republika Portugalska twierdzi, że wyrok z dnia 22 października 1998 r. w sprawach połączonych C‑36/97 i C‑37/97 Kellinghusen i Ketelsen (Rec. str. I‑6337), jak i wyrok z dnia 11 stycznia 2001 r. w sprawie C‑247/98 Grecja przeciwko Komisji (Rec. str. I‑1) nie mają zastosowania do opłaty pobieranej przez Ifadap. W istocie istnieją liczne różnice w stanie prawnym i faktycznym pomiędzy niniejszym sporem a sprawami zakończonymi wydaniem przywołanych wyroków.

26 Wspomniane państwo członkowskie twierdzi natomiast, iż zastosowanie znajduje orzecznictwo wynikające z wyroków: z dnia 30 listopada 1978 r. w sprawie C‑31/78 Bussone (Rec. str. 2429), z dnia 15 września 1982 r. w sprawie C‑223/81 Denkavit Futtermittel (Rec. str. 2933) i z dnia 26 października 1983 r. w sprawie C‑297/82 Samvirkende Danske Landboforeninger (Rec. str. 3299), dotyczące funduszu EFOGR, Sekcja Gwarancji. Podnosi ono w tym zakresie, że nawet w odniesieniu do zarządzania wspólną organizacją rynku Trybunał przyznał, iż działania kontrolne wykonywane przez organy krajowe mogą uzasadniać opłaty pieniężne, którymi obciążane są zainteresowane przedsiębiorstwa.

Ocena Trybunału

27 Tytułem wstępu należy podnieść, że nie budzi wątpliwości oraz że wynika to z akt niniejszej sprawy, iż w okresie programowania 1994–1999 r. Republika Portugalska upoważniła Ifadap do pobierania od beneficjentów opłat odpowiadających pewnemu odsetkowi całkowitej wartości finansowanego projektu, które w konsekwencji odpowiednio zmniejszały kwoty otrzymywane przez beneficjentów tytułem wkładu przyznanego z EFOGR, Sekcja Orientacji.

28 W celu oceny zasadności skargi Komisji należy zbadać, czy pobór tego rodzaju opłaty jest zgodny z prawem wspólnotowym.

29 Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 21 ust. 3 akapit drugi rozporządzenia nr 4253/88 „[P]łatności są dokonywane na rzecz końcowych beneficjentów bez jakiegokolwiek odliczeń lub wstrzymań, które mogłyby zmniejszyć kwotę pomocy finansowej, do jakiej mają oni prawo”.

30 Jak jednoznacznie wynika z brzmienia tego przepisu, nie zezwala on na stosowanie jakichkolwiek obciążeń przyznawanych stosunku do pomocy państwa przyznawanej beneficjentom.

31 Należy przypomnieć, że Trybunał orzekał uprzednio w kwestiach przepisów dotyczących EFOGR, Sekcja Gwarancji, które wymagają podobnie jak art. 21 ust. 3 drugi akapit rozporządzenia nr 4253/88 wypłaty pomocy w całości. W szczególności miał on sposobność dokonania wykładni art. 15 ust. 3 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1765/1992 z dnia 30 czerwca 1992 r. ustanawiającego system wsparcia dla producentów w odniesieniu do niektórych upraw roślin (Dz.U. L 181, str. 12) oraz art. 31a rozporządzenia Rady (EWG) nr 805/68 z dnia 27 czerwca 1968 r. w sprawie wspólnej organizacji rynków w sektorze wołowiny (Dz.U. L 148, str. 24), zmienionego rozporządzeniem Rady (EWG) nr 2066/92 z dnia 30 czerwca 1992 r. (Dz.U. L 215 str. 49, zwanego dalej „rozporządzeniem nr 805/68”).

32 Mimo istnienia pewnych różnic pomiędzy Sekcją Gwarancji a Sekcją Orientacji EFOGR, zasady wynikające z orzecznictwa Trybunału w zakresie przepisów rozporządzeń dotyczących EFOGR, Sekcja Gwarancji wymagających wypłaty całości kwoty pomocy mogą, jak na to wskazuje rzecznik generalny w pkt 67–70 opinii, mieć również zastosowanie w niniejszej sprawie, ponieważ odmienność obu sekcji ma drugorzędne znaczenie względem ich cech wspólnych, w szczególności względem faktu ich finansowania z budżetu wspólnotowego, co pozwala na przyznanie pomocy finansowej w postaci subwencji na działania wynikających odpowiednio z zakresów ich kompetencji. Tego rodzaju pomoc, pochodząca z tego samego źródła finansowania, jest poddana takim samym zasadom dokonywania płatności, tj. wymaganiu, by kwota otrzymana przez beneficjenta odpowiadała kwocie, która została mu przyznana.

33 Tym samym, odnosząc się do EFOGR, Sekcja Gwarancji w kontekście art. 15 ust. 3 rozporządzenia nr 1765/92 i art. 30a rozporządzenia nr 805/68, Trybunał orzekł, że przepisy te zakazują organom krajowym dokonywania jakichkolwiek odliczeń w stosunku do wypłat oraz pobierania towarzyszących wnioskom opłat administracyjnych, prowadzących w konsekwencji do zmniejszenia kwoty pomocy (ww. wyrok w sprawach Kellinghusen i Ketelsen, pkt 21).

34 W niniejszej sprawie Republika Portugalska podnosi niemniej jednak, że celem opłat pobieranych przez Ifadap nie było pokrycie kosztów administracyjnych ponoszonych przez ten instytut, lecz stanowiły one wynagrodzenie za usługi świadczone przez ten instytut na rzecz beneficjentów, polegające przede wszystkim na doradztwie poprzedzającym złożenie wniosku o pomoc i jego następne rozpatrywanie.

35 Tego rodzaju argumentacja nie może zostać przyjęta. Zakaz dokonywania odliczeń nie może być interpretowany w sposób czysto formalny, jako odnoszący się jedynie do odliczeń rzeczywiście pobranych w momencie dokonania płatności. Stąd zakaz dokonywania jakichkolwiek odliczeń należy stosować szeroko do wszystkich opłat mających bezpośredni i nierozerwalny związek z wypłacanymi kwotami (zob. podobnie – w odniesieniu do EFOGR, Sekcja Gwarancji – wyrok z dnia 7 października 2004 r. w sprawie C‑312/02 Szwecja przeciwko Komisji, Zb.Orz. str. I‑9247, pkt 22).

36 Republika Portugalska przyznaje, że pobrane opłaty, przeznaczone na wynagrodzenie za usługi świadczone przez Ifadap, były należne w konsekwencji złożenia wniosków o pomoc i odpowiadały odsetkowi od wartości projektu finansowanego w ramach pomocy przyznanej z EFOGR, Sekcja Orientacji.

37 Republika Portugalska nie może twierdzić, po pierwsze, że rzeczone opłaty stanowiły wynagrodzenie za usługi świadczone przez Ifadap, a po drugie, że były one ponoszone przez beneficjentów na zasadach dobrowolności. W istocie bowiem, jeżeli by traktować wspomniane opłaty jako wynagrodzenie, ich wysokość winna być określona w stosunku do świadczonej usługi, a nie procentowo według wartości finansowanego projektu. Podobnie, jeżeli uznamy dobrowolny charakter opłat, koszt usług świadczonych na rzecz wszystkich beneficjentów byłby ponoszony wyłącznie przez tych, którzy je uiszczają, co pozostawałoby w sprzeczności z ich funkcją wynagrodzenia.

38 W tych okolicznościach należy stwierdzić, po pierwsze, że istnieje bezpośredni związek pomiędzy wnioskami o pomoc złożonymi przez beneficjentów a poborem opłaty, po drugie zaś, że opłaty te skutkowały zmniejszeniem kwoty pomocy rzeczywiście otrzymywanej przez beneficjentów.

39 Wynika stąd, iż pobór opłaty, takiej jak wprowadzona wspólnym zarządzeniem z dnia 28 maja 1996 r., jest niezgodny z art. 21 ust. 3 akapit drugi rozporządzenia nr 4253/88 i tym samym należy stwierdzić, że Republika Portugalska naruszyła wspomniany przepis, wobec czego skargę o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego należy uznać za zasadną w tym zakresie.

40 Poza tym należy stwierdzić, że Republika Portugalska uchybiła ogólnym zobowiązaniom zawartym w przepisie art. 10 WE, co stanowi odrębne uchybienie od uprzednio stwierdzonych, polegających na uchybieniu szczególnym zobowiązaniom wspólnotowym, do których przestrzegania była ona zobowiązana na podstawie rozporządzenia nr 4253/88.

41 W świetle całości poprzedzających uwag należy uznać skargę Komisji za zasadną.

42 W konsekwencji należy stwierdzić, iż zezwalając Ifadap na wprowadzenie procedury przyznawania pomocy finansowej ze wspólnotowych funduszy strukturalnych, której istotne elementy formalne wymagały dokonywania opłat niebędących ani dobrowolnymi, ani fakultatywnymi i niestanowiących również wynagrodzenia za świadczone usługi, ale służących do finansowania zadań spoczywających na państwie portugalskim, w szczególności w zakresie stosowania prawa wspólnotowego, oraz pozwalając na utrzymanie w mocy tej procedury, Republika Portugalska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy rozporządzenia Rady (EWG) nr 4253/88.

W przedmiocie kosztów

43 Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ Komisja wniosła o obciążenie Republiki Portugalskiej kosztami postępowania, a Republika Portugalska przegrała sprawę, należy obciążyć ją kosztami postępowania.

Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:

1) Zezwalając Instituto de Financiamento e Apoio ao Desenvolvimento da Agricultura e Pescas (instytut finansowania pomocy na rzecz rozwoju rolnictwa i rybołówstwa, w skrócie: „Ifadap”) na wprowadzenie procedury przyznawania pomocy finansowej ze wspólnotowych funduszy strukturalnych, której istotne elementy formalne wymagały dokonywania opłat niebędących ani dobrowolnymi, ani fakultatywnymi które nie stanowiły również wynagrodzenia za świadczone usługi, ale służyły finansowaniu zadań spoczywających na państwie portugalskim, w szczególności w zakresie stosowania prawa wspólnotowego, oraz pozwalając na utrzymanie w mocy tej procedury, Republika Portugalska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy rozporządzenia Rady (EWG) nr 4253/88 z dnia 19 grudnia 1988 r. ustanawiającego przepisy wykonawcze do rozporządzenia Rady (EWG) w zakresie koordynacji pomocy z funduszy strukturalnych oraz koordynacji tej pomocy z pomocą Europejskiego Banku Inwestycyjnego i innymi istniejącymi instrumentami finansowymi (Dz.U. L 374, str. 1), zmienionego rozporządzeniem Rady (EWG) nr 2082/93 z dnia 20 lipca 1993 r.

2) Republika Portugalska zostaje obciążona kosztami postępowania.

Podpisy