Keywords

Summary



Keywords

1. Konkurencja – Reguły wspólnotowe – Naruszenia – Przypisanie – Spółka dominująca i spółki zależne – Jednostka gospodarcza – Kryteria oceny

(art. 81 WE, 82 WE)

2. Konkurencja – Reguły wspólnotowe – Naruszenia – Przypisanie – Spółka dominująca i spółki zależne – Jednostka gospodarcza – Kryteria oceny

(art. 81 WE, 82 WE)

3. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Okoliczności obciążające – Powrót do naruszenia – Pojęcie

(art. 81 WE, 82 WE; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 2)

4. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Odstraszający charakter grzywny

(art. 81 WE, 82 WE; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 1A akapit czwarty)

5. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Miara rzeczywistych możliwości spowodowania szkód konkurencji na danym rynku

(art. 81 WE, 82 WE; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 1A akapity od pierwszego do czwartego, szósty)

6. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Ocena uzależniona od charakteru naruszenia – Bardzo poważne naruszenia

(art. 81 WE, 82 WE; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 1A akapity pierwszy, drugi)

7. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Poszanowanie zasady proporcjonalności

(art. 81 WE, 82 WE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03, pkt 1A)

Summary

1. W przypadku naruszenia reguł konkurencji zachowanie spółki zależnej można przypisać spółce dominującej, zwłaszcza w przypadku gdy mimo posiadania odrębnej osobowości prawnej spółka zależna nie określa w sposób autonomiczny swojego zachowania rynkowego, lecz stosuje zasadniczo instrukcje dawane jej przez spółkę dominującą, w szczególności z uwzględnieniem więzów ekonomicznych, organizacyjnych i prawnych łączących oba te podmioty prawa. W istocie w tego rodzaju sytuacji spółka dominująca i jej spółka zależna są częścią tej samej jednostki gospodarczej, a tym samym tworzą jedno przedsiębiorstwo. Zatem okoliczność, że spółka dominująca i jej spółka zależna stanowią jedno przedsiębiorstwo, pozwala Komisji na skierowanie decyzji nakładającej grzywny do spółki dominującej, bez konieczności ustalania jej bezpośredniego zaangażowania w naruszenie.

W szczególnym przypadku, gdy spółka dominująca posiada 100% kapitału swej spółki zależnej, która popełniła naruszenie zasad konkurencji, po pierwsze, ta spółka dominująca może wywierać decydujący wpływ na zachowanie swej spółki zależnej, a po drugie, istnieje wzruszalne domniemanie, że spółka dominująca rzeczywiście wywiera taki decydujący wpływ na zachowanie swojej spółki zależnej. W tych okolicznościach wystarczy, że Komisja wykaże, iż cały kapitał spółki zależnej znajduje się w posiadaniu spółki dominującej, aby przyjąć, że ta ostatnia wywiera decydujący wpływ na politykę handlową swej spółki zależnej. Komisja będzie zatem mogła uznać spółkę dominującą za solidarnie odpowiedzialną z tytułu zapłaty grzywny nałożonej na spółkę zależną, chyba że spółka dominująca, na której spoczywa ciężar obalenia domniemania, przedstawi wystarczające dowody mogące wykazać, że jej spółka zależna działa na rynku w sposób autonomiczny.

(por. pkt 53, 54)

2. Komisja może przyjąć domniemanie, iż wobec objęcia w sposób bezpośredni lub pośredni całości kapitału zakładowego swych spółek zależnych, spółka dominująca wywiera decydujący wpływ na ich zachowanie. Do spółki zależnej należy obalenie tego domniemania poprzez wykazanie, że rzeczone spółki zależne kształtują swą politykę handlową w sposób autonomiczny, wobec czego nie stanowią wraz z nią jednolitego podmiotu gospodarczego, a tym samym jednego przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 81 WE.

Mówiąc ściślej, spółka dominująca powinna przedstawić wszystkie dowody dotyczące związków organizacyjnych, ekonomicznych i prawnych pomiędzy nią samą a jej spółkami zależnymi, które jej zdaniem mogłyby wykazać, iż razem nie stanowią jednego podmiotu gospodarczego.. Przy dokonywaniu oceny Sąd winien bowiem wziąć pod uwagę wszystkie przedstawione dowody, których charakter i znaczenie mogą się różnić w zależności od konkretnych okoliczności każdej rozpatrywanej sprawy.

W tym względzie to nie stosunek podżegania do naruszenia istniejący między spółką dominującą a zależną, ani tym bardziej udział tej pierwszej w tym naruszeniu, lecz fakt, że stanowią one jedno przedsiębiorstwo, upoważnia Komisję do skierowania decyzji nakładającej grzywny na spółkę dominującą w ramach grupy spółek. Przypisanie zatem spółce dominującej zachowania o znamionach naruszenia jej spółki zależnej nie wymaga bowiem dowodu, że spółka dominująca wpływa na politykę swej spółki zależnej w określonej dziedzinie będącej przedmiotem naruszenia.

W szczególności okoliczność, że spółka dominująca jest jedynie nieprowadzącą działalności operacyjnej spółką holdingową, ingerującą w niewielkim stopniu w kwestie zarządzania swoich spółek zależnych, nie wystarczy, aby wykluczyć, iż spółka ta wywiera decydujący wpływ na zachowanie wspomnianych spółek zależnych, w szczególności koordynując inwestycje finansowe w obrębie grupy. W kontekście bowiem grupy spółek spółka holdingowa, która koordynuje inwestycje finansowe w ramach grupy, ma za zadanie łączyć udziały w różnych spółkach oraz zapewniać jednolitość kierownictwa, w szczególności poprzez sprawowanie wskazanego nadzoru budżetowego.

(por. pkt 66–68, 70)

3. Punkt 2 wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS wskazuje, jako przykład okoliczności obciążających, na powrót do naruszenia tego samego typu przez to samo przedsiębiorstwo albo te same przedsiębiorstwa. Pojęcie powrotu do naruszenia – tak jak jest ono rozumiane w niektórych krajowych porządkach prawnych – oznacza, że osoba popełniła nowe naruszenia po ukaraniu jej za naruszenia podobne. Ewentualny powrót do naruszenia jest jednym z czynników, jakie należy wziąć pod uwagę przy przeprowadzaniu analizy wagi naruszenia reguł konkurencji.

Komisja dysponuje swobodnym uznaniem w zakresie wyboru czynników, jakie należy wziąć pod uwagę przy ustalaniu wysokości kwoty grzywien, takich jak między innymi szczególne okoliczności sprawy, kontekst sprawy i odstraszający charakter grzywien, przy czym nie ma ona obowiązku ustalania wiążącego czy wyczerpującego wykazu kryteriów, jakie obowiązkowo należy wziąć pod uwagę. Ustalenie i ocena szczególnych cech danej sytuacji powrotu do naruszenia stanowią część rzeczonych uprawnień uznaniowych Komisji i nie jest ona związana żadnym potencjalnym terminem przedawnienia w zakresie tego typu ustalenia.

W tym względzie powrót przez przedsiębiorstwo do zachowania noszącego znamiona naruszenia, w szczególności krótko po wydaniu wcześniejszej decyzji, która sama została wydana mniej niż dziesięć lat po wydaniu pierwszej decyzji, świadczy o skłonności danego przedsiębiorstwa do tego, aby nie wyciągnąć odpowiednich wniosków ze stwierdzenia w odniesieniu do niego naruszenia wspólnotowych reguł konkurencji, tak, że Komisja może słusznie oprzeć się na tych wcześniejszych decyzjach, aby stwierdzić powrót do naruszenia i nie naruszając przy tym zasady pewności prawa.

Ponadto kroki podjęte przez zainteresowane przedsiębiorstwo w celu zapewnienia przestrzegania prawa konkurencji nie zmieniają faktu, że popełniono naruszenie oraz że Komisja stwierdziła powrót do naruszenia. Dlatego przyjęcie programu zgodności ze wspólnotowym prawem konkurencji przez dane przedsiębiorstwo nie zobowiązuje Komisji do obniżenia grzywny ze względu na tę okoliczność. Ponadto niemożliwe jest określenie stopnia skuteczności środków wewnętrznych podejmowanych przez przedsiębiorstwo w celu zapobieżenia ponownemu popełnianiu naruszeń prawa konkurencji.

W podobnym tonie, współpraca zainteresowanego przedsiębiorstwa w toku postępowania administracyjnego nie może również pozbawiać faktu powrotu przez nią do naruszenia charakteru okoliczności obciążającej.

Wreszcie, jeżeli chodzi o proporcjonalny charakter podwyższenia grzywny z tytułu powrotu do naruszenia, Komisja dysponuje swobodnym uznaniem przy ustalaniu kwoty grzywny i że nie ma ona obowiązku stosować określonego wzoru matematycznego. Co więcej, Komisja przy określaniu kwoty grzywny musi zapewnić swym działaniom odstraszający skutek. Powrót do naruszenia jest tymczasem okolicznością, która uzasadnia znaczne podwyższenie podstawowej kwoty grzywny. Powrót do naruszenia stanowi bowiem dowód na to, że uprzednio nałożona kara nie odniosła wystarczająco odstraszającego skutku. Ponadto Komisja przy określaniu stopy podwyżki ze względu na powrót do naruszenia może uwzględnić czynniki, które potwierdzają skłonność danego przedsiębiorstwa do łamania reguł konkurencji, w tym okres czasu, jaki upłynął pomiędzy danymi naruszeniami.

(por. pkt 90–93, 95–98)

4. W sytuacji, gdy Komisja nakłada grzywnę na przedsiębiorstwo za naruszenie reguł konkurencji i ustala jej kwotę, stosując inny mnożnik niż ten wykorzystany w celu obliczenia kwoty grzywny nałożonej na to samo przedsiębiorstwo w innej decyzji, nie zostaje naruszona zasada równego traktowania, ponieważ każda z obydwu decyzji opiera się na innym stanie faktycznym.

Uprawnienie Komisji do nakładania grzywien na przedsiębiorstwa, które umyślnie lub przez niedbalstwo dopuściły się naruszenia postanowień art. 81 WE, stanowi bowiem jeden z instrumentów nadanych Komisji w celu umożliwienia jej spełnienia misji nadzorczej przyznanej jej przez prawo wspólnotowe, obejmującej obowiązek prowadzenia ogólnej polityki mającej na celu stosowanie w dziedzinie konkurencji reguł ustalonych w traktacie i doprowadzenia do tego, ażeby zachowania przedsiębiorstw były z nimi zgodne. Z powyższych uwag wynika, że Komisja musi zapewnić swym działaniom odstraszający skutek, dokonując oceny wagi naruszenia w celu ustalenia kwoty grzywny, przede wszystkim jeśli chodzi o naruszenia wyjątkowo szkodliwe dla realizacji celów Wspólnoty. Wymaga to dostosowania kwoty grzywny przy uwzględnieniu jej pożądanego oddziaływania na przedsiębiorstwo, na które została nałożona, po to, by grzywna nie była zbyt niska ani zbyt wysoka, w szczególności w świetle możliwości finansowych danego przedsiębiorstwa, zgodnie z wymogami dotyczącymi po pierwsze, konieczności zapewnienia skuteczności grzywny, i, po drugie, przestrzegania zasady proporcjonalności. Przedsiębiorstwo o dużym rozmiarze, dysponujące znacznymi środkami finansowymi w porównaniu z innymi członkami kartelu, może łatwiej pozyskać fundusze konieczne do zapłaty grzywny, co uzasadnia – w świetle wymogu zapewnienia wystarczająco odstraszającego skutku grzywny – nałożenie na nie, w szczególności poprzez zastosowanie mnożnika, grzywny proporcjonalnie wyższej niż grzywna nałożona za to samo naruszenie na przedsiębiorstwo, które nie dysponuje takimi zasobami.

Ponadto uwzględnienie całkowitego obrotu każdego z przedsiębiorstw uczestniczących w kartelu ma znaczenie przy ustalaniu kwoty grzywny. Cel odstraszający, jaki Komisja może realizować przy ustalaniu kwoty grzywny, dotyczy zapewnienia przestrzegania przez przedsiębiorstwa ustanowionych w traktacie reguł konkurencji, przy prowadzeniu przez nie działalności w ramach Wspólnoty bądź Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Oznacza to, że czynnik odstraszający, który może zostać uwzględniony przy obliczaniu grzywny, jest określany przy wzięciu pod uwagę szeregu elementów, a nie tylko szczególnej sytuacji zainteresowanego przedsiębiorstwa. Zasada ta znajduje zastosowanie w szczególności w sytuacji, gdy Komisja określiła mnożnik odstraszający, który wpływa na wysokość nałożonej na przedsiębiorstwo grzywny.

Ponadto Komisja dysponuje szerokim zakresem swobodnego uznania przy ustalaniu kwoty grzywien i nie jest ona związana ocenami, jakich dokonała wcześniej. Wynika stąd, że przedsiębiorstwo, którego dotyczy dane naruszenie nie może powoływać się przed sądem unijnym na praktykę decyzyjną Komisji.

Wreszcie zasada równego traktowania jest naruszona tylko wtedy, gdy porównywalne sytuacje są traktowane w różny sposób lub różne sytuacje są traktowane w identyczny sposób, chyba że takie traktowanie jest obiektywnie uzasadnione.

(por. pkt 119–122, 125, 126, 129, 136)

5. Wytyczne w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS rozróżniają naruszenia o małym znaczeniu, naruszenia poważne i naruszenia bardzo poważne (pkt 1A akapity pierwszy i drugi wytycznych). Ponadto zróżnicowanie dokonane w odniesieniu do przedsiębiorstw polega na określeniu, zgodnie z pkt 1A akapity trzeci, czwarty i szósty wytycznych, indywidualnego wkładu każdego przedsiębiorstwa – pod względem rzeczywistych ekonomicznych możliwości – w sukces kartelu, w celu zaliczenia tego przedsiębiorstwa do odpowiedniej kategorii.

Indywidualny wkład każdego przedsiębiorstwa – pod względem rzeczywistej siły ekonomicznej – w sukces kartelu należy odróżnić od rzeczywistego wpływu naruszenia na rynek, o którym mowa w pkt 1A akapit pierwszy wytycznych. W tym drugim wypadku rzeczywisty wpływ naruszenia na rynek, o ile da się go zmierzyć, brany jest pod uwagę przy klasyfikowaniu naruszeń jako naruszenie o małym znaczeniu, naruszenie poważne lub bardzo poważne. Z kolei indywidualny wkład każdego z przedsiębiorstw jest brany pod uwagę w celu wyważenia kwot ustalonych na podstawie wagi naruszenia.

Nawet w braku możliwego do zmierzenia rzeczywistego wpływu na rynek Komisja może zdecydować zgodnie z pkt 1A akapity trzeci, czwarty i szósty wytycznych, po zakwalifikowaniu naruszenia jako naruszenie o małym znaczeniu, naruszenie poważne lub bardzo poważne, że każde z uczestniczących w naruszeniu przedsiębiorstw zostanie potraktowane inaczej.

Ponadto Komisja może ustalić wyjściową kwotę grzywny na poziomie wyższym dla przedsiębiorstw mających relatywnie większy udział w rynku niż inne przedsiębiorstwa. Uwzględnia ona zatem realny wpływ, jaki każde przedsiębiorstwo wywiera na ten rynek. Element ten jest bowiem wyrazem większej odpowiedzialności za zawarcie tajnego kartelu przez przedsiębiorstwa, które mają odpowiednio większy udział w danym rynku od innych na danym rynku, za szkody wyrządzone konkurencji, a w konsekwencji konsumentom.

(por. pkt 146, 149, 150, 154)

6. Z zawartego w wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS opisu bardzo poważnych naruszeń wynika, że porozumienia i uzgodnione praktyki, których przedmiotem jest w szczególności ustalanie poziomu cen bądź podział części rynku, mogą być kwalifikowane jako „bardzo poważne” naruszenia na podstawie samego ich charakteru, a Komisja nie ma obowiązku wykazania rzeczywistego wpływu naruszenia na rynek. Podobnie kartele o charakterze horyzontalnym w dziedzinie cen stanowią najpoważniejsze naruszenia prawa konkurencji i same w sobie mogą zostać uznane za bardzo poważne.

(por. pkt 166)

7. Zasada proporcjonalności wymaga, aby akty wydawane przez instytucje wspólnotowe nie przekraczały granic tego, co jest stosowne i konieczne do realizacji wyznaczonego celu. W kontekście obliczania grzywien za naruszenie reguł konkurencji zasada proporcjonalności oznacza, że Komisja powinna ustalić grzywnę proporcjonalnie do czynników uwzględnionych w ocenie wagi naruszenia i w tym celu musi ocenić te czynniki w sposób spójny i obiektywnie uzasadniony.

(por. pkt 175)