Sprawa C‑47/09

Komisja Europejska

przeciwko

Republice Włoskiej

Zbliżanie ustawodawstw – Wyroby kakaowe i czekoladowe – Etykietowanie – Dodanie słowa „czysta” lub wyrażenia „czysta czekolada” do oznakowania na etykiecie niektórych produktów

Streszczenie wyroku

Zbliżanie ustawodawstw – Etykietowanie i prezentacja środków spożywczych – Dyrektywy 79/112, 2000/13, 2000/36 – Wyroby kakaowe i czekoladowe

(dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady: 2000/13, art. 2 ust. 1 lit. a); 2000/36, art. 3 ust. 1, 5; dyrektywa Rady 79/112)

Uchybia zobowiązaniom ciążącym na nim na mocy połączonych przepisów art. 3 ust. 1 dyrektywy 2000/36 odnoszącej się do wyrobów kakaowych i czekoladowych przeznaczonych do spożycia przez ludzi, oraz art. 2 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2000/13 w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich w zakresie etykietowania, prezentacji i reklamy środków spożywczych, a także art. 3 ust. 5 dyrektywy 2000/36 państwo członkowskie, którego ustawodawstwo przewiduje możliwość uzupełnienia przymiotnikiem „czysta” nazwy handlowej wyrobów czekoladowych, które nie zawierają innych tłuszczy roślinnych niż masło kakaowe.

W istocie dyrektywa 2000/36 ma na celu całkowitą harmonizację nazw handlowych wyrobów czekoladowych, podczas gdy prawodawca wspólnotowy przewidział, że dodanie zastępczych tłuszczów roślinnych nie wymaga użycia odmiennej nazwy dla tych wyrobów, lecz umieszczenia na etykiecie dodatkowej informacji. W efekcie dodanie tłuszczów roślinnych innych niż masło kakaowe do wyrobów kakaowych i czekoladowych spełniających wymogi dotyczące minimalnych zawartości określone w owej dyrektywie, nie zmienia charakteru tych wyrobów w sposób istotny, powodujący ich przekształcenie w wyrób innego rodzaju. Dodanie w innej części oznakowania na etykiecie neutralnej i obiektywnej wskazówki informującej konsumentów o tym, iż wyrób nie zawiera tłuszczów roślinnych innych niż masło kakaowe, zgodnie z tym orzecznictwem wystarcza, aby zapewnić prawidłowe poinformowanie konsumentów.

(por. pkt 29, 32, 39, 41, 45, 49; sentencja)

WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)

z dnia 25 listopada 2010 r.( )

Zbliżanie ustawodawstw – Wyroby kakaowe i czekoladowe – Etykietowanie – Dodanie słowa „czysta” lub wyrażenia „czysta czekolada” do oznakowania na etykiecie niektórych produktów

W sprawie C‑47/09

mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie, na podstawie art. 226 WE, uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, wniesioną w dniu 30 stycznia 2009 r.,

Komisja Europejska, reprezentowana przez F. Clotuche‑Duvieusart oraz D. Nardiego, działających w charakterze pełnomocników, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

strona skarżąca,

przeciwko

Republice Włoskiej, reprezentowanej przez G. Palmieri, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez P. Gentiliego, avvocato dello Stato, z adresem do doręczeń w Luksemburgu,

strona pozwana,

TRYBUNAŁ (pierwsza izba),

w składzie: A. Tizzano, prezes izby, J.J. Kasel, M. Ilešič, E. Levits i M. Berger (sprawozdawca), sędziowie,

rzecznik generalny: Y. Bot,

sekretarz: L. Hewlett, administrator,

uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 10 czerwca 2010 r.,

podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,

wydaje następujący

Wyrok

1 Komisja Wspólnot Europejskich wnosi w skardze do Trybunału o stwierdzenie, że przewidując możliwość uzupełnienia przymiotnikiem „czysta” lub wzmianką „czysta czekolada” umieszczonego na na etykiecie oznakowania wyrobów czekoladowych, niezawierających innych tłuszczy roślinnych niż masło kakaowe, Republika Włoska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy, po pierwsze, przepisów art. 3 ust. 5 dyrektywy 2000/36 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 czerwca 2000 r. odnoszącej się do wyrobów kakaowych i czekoladowych przeznaczonych do spożycia przez ludzi (Dz.U. L 197, s. 19) oraz, po drugie, przepisów art. 3 ust. 1 tej dyrektywy w związku z przepisami art. 2 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 marca 2000 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich w zakresie etykietowania, prezentacji i reklamy środków spożywczych (Dz.U. L 109, s. 29).

Ramy prawne

Prawo Unii

2 Etykietowanie wyrobów kakaowych i czekoladowych zostało uregulowane w dyrektywie „poziomej”, to znaczy dyrektywie 2000/13, oraz w dyrektywie „pionowej” lub „sektorowej”, czyli dyrektywie 2000/36, stanowiącej lex specialis w stosunku do dyrektywy 2000/13.

Dyrektywa 2000/36

3 Dyrektywa 2000/36 ma na celu po pierwsze ustanowienie wspólnych zasad dodawania do wyrobów kakaowych i czekoladowych tłuszczów roślinnych innych niż masło kakaowe, a po drugie zapewnienie harmonizacji nazw handlowych.

4 W odniesieniu do używania tłuszczów roślinnych innych niż masło kakaowe, motywy 5, 6, 9 i 10 dyrektywy 2000/36 przewidują, co następuje:

„5) W niektórych państwach członkowskich dozwolone jest dodawanie do wyrobów czekoladowych tłuszczów roślinnych innych niż masło kakaowe, w maksymalnej ilości 5%.

6) Dodawanie do wyrobów czekoladowych niektórych tłuszczów roślinnych innych niż masło kakaowe, w maksymalnej ilości 5%, powinno być dozwolone we wszystkich państwach członkowskich; przedmiotowe tłuszcze roślinne powinny stanowić odpowiednik masła kakaowego i dlatego powinny zostać zdefiniowane zgodnie z kryteriami technicznymi i naukowymi.

[…]

9) W przypadku wyrobów czekoladowych, do których dodano tłuszcze roślinne inne niż masło kakaowe, konsumenci powinni mieć zagwarantowaną prawidłową, neutralną i obiektywną informację, w uzupełnieniu do wykazu składników.

10) Z drugiej strony, dyrektywa 79/112/EWG nie wyklucza etykietowania wyrobów czekoladowych w celu wskazania [nie wyklucza, aby oznakowanie na etykiecie wyrobów czekoladowych wskazywało], że nie dodano do nich tłuszczów roślinnych innych niż masło kakaowe, z zastrzeżeniem, że informacja jest prawidłowa, neutralna, obiektywna i nie wprowadza konsumenta w błąd”.

5 Jeżeli chodzi o nazwy handlowe, motyw 7 dyrektywy 2000/36 brzmi następująco:

„W celu zagwarantowania specyfiki rynku wewnętrznego, wszystkie wyroby czekoladowe objęte zakresem niniejszej dyrektywy muszą być przedmiotem obrotu we Wspólnocie pod nazwami handlowymi wymienionymi w przepisach załącznika I do niniejszej dyrektywy”.

6 Artykuł 2 ust. 1 i 2 wspomnianej dyrektywy stanowi:

„1. Tłuszcze roślinne inne niż masło kakaowe określone i wymienione w załączniku II można dodawać do wyrobów czekoladowych określonych w załączniku I A ust. 3, 4, 5, 6, 8 i 9. Dodatek ten nie może przekroczyć 5% gotowego wyrobu, po odjęciu od wagi łącznej jakiejkolwiek innej substancji jadalnej, użytej zgodnie z załącznikiem I B, bez ograniczania minimalnej zawartości masła kakaowego lub suchej masy kakaowej łącznie.

2. Wyroby czekoladowe, które na mocy ust. 1 zawierają tłuszcze roślinne inne niż masło kakaowe, mogą być wprowadzane do obrotu we wszystkich państwach członkowskich, z zastrzeżeniem, że do ich etykiety, przewidzianej [oznakowania na etykiecie, przewidzianego] w art. 3, załączone zostanie wyraźne i czytelne oświadczenie: »oprócz masła kakaowego zawiera tłuszcze roślinne«. Oświadczenie takie musi znajdować się w tym samym polu widzenia, co wykaz składników, oraz musi być wyraźnie oddzielone od tego wykazu i napisane literami przynajmniej tak dużymi jak pogrubiona w pobliżu nazwa handlowa [oraz w sposób wyraźny odróżniać się od tego wykazu i być napisane pogrubioną czcionką przynajmniej równej wielkości, w pobliżu nazwy handlowej]; niezależnie od tego wymogu, nazwa handlowa może także pojawić się w innym miejscu”.

7 Artykuł 3 dyrektywy 2000/36 przewiduje, co następuje:

„Dyrektywę 79/112/EWG stosuje się do wyrobów określonych w załączniku I, z zastrzeżeniem następujących warunków:

1) Nazwy handlowe wymienione w załączniku I stosuje się tylko do [są zastrzeżone wyłącznie dla] wyrobów określonych w tym załączniku i muszą być one stosowane w handlu do oznaczania tych wyrobów.

[…]

5) Nazwy handlowe »czekolada«, »czekolada mleczna« i »czekolada couverture« określone w załączniku I, można uzupełnić informacjami lub opisami odnoszącymi się do kryteriów jakościowych, z zastrzeżeniem, że wyroby te zawierają:

– w przypadku czekolady, nie mniej niż 43% suchej masy kakaowej ogółem, w tym nie mniej niż 26% masła kakaowego,

– w przypadku czekolady mlecznej, nie mniej niż 30% suchej masy kakaowej ogółem i nie mniej niż 18% suchej masy mlecznej pochodzącej z częściowo lub całkowicie odwodnionego mleka pełnego, półtłustego lub odtłuszczonego lub śmietanki, śmietanki całkowicie lub częściowo odwodnionej, masła lub tłuszczu mlecznego, w tym nie mniej niż 4,5% tłuszczu mlecznego,

– w przypadku czekolady »couverture« nie mniej niż 16% odtłuszczonej suchej masy kakaowej”.

8 Artykuł 4 dyrektywy 2000/36 stanowi:

„Państwa członkowskie nie mogą przyjmować, w odniesieniu do wyrobów [wymienionych w załączniku I], przepisów prawa krajowego nieprzewidzianych w niniejszej dyrektywie”.

Dyrektywa 2000/13

9 Dyrektywa Rady 79/112/EWG z dnia 18 grudnia 1978 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich w zakresie etykietowania, prezentacji i reklamowania środków spożywczych przeznaczonych na sprzedaż konsumentowi końcowemu (Dz.U. 1979, L 33, s. 1) została uchylona i zastąpiona dyrektywą 2000/13. Odniesienia do uchylonej dyrektywy powinny wobec tego być traktowane jako odniesienia do dyrektywy 2000/13.

10 Artykuł 2 ust. 1 dyrektywy 2000/13 stanowi:

„Etykietowanie i zastosowane metody etykietowania nie mogą:

a) wprowadzać nabywcy w błąd, w szczególności:

i) co do właściwości środka spożywczego, a w szczególności co do jego charakteru, tożsamości, właściwości, składu, ilości, trwałości, źródła lub pochodzenia, metod wytwarzania lub produkcji [pozyskiwania];

ii) poprzez przypisywanie środkowi spożywczemu działania lub właściwości, których on nie posiada;

iii) poprzez sugerowanie, że środek spożywczy posiada szczególne właściwości, gdy w rzeczywistości wszystkie podobne środki spożywcze posiadają takie właściwości;

b) z zastrzeżeniem przepisów wspólnotowych mających zastosowanie do naturalnych wód mineralnych i środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, przypisywać jakiemukolwiek środkowi spożywczemu właściwości zapobiegania lub leczenia chorób ludzi bądź też odwoływać się do takich właściwości”.

Prawo krajowe

11 Artykuł 28 ust. 1 ustawy nr 39 z dnia 1 marca 2002 r. disposizioni per l’adempimento di obblighi derivanti dall’appartenenza dell’Italia alle Comunità europee – Legge comunitaria 2001 (ustawy zawierającej przepisy dotyczące wykonania obowiązków wynikających z członkostwa Włoch we Wspólnotach Europejskich – ustawy wspólnotowej 2001 – zwanej dalej „ustawą nr 39/2002”) (dodatek zwyczajny do GURI nr 72 z dnia 26 marca 2002 r.) przewiduje, co następuje:

„Transpozycja dyrektywy 2000/36/WE odnoszącej się do wyrobów kakaowych i czekoladowych przeznaczonych do spożycia przez ludzi

Transpozycja dyrektywy 2000/36 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 czerwca 2000 r., odnoszącej się do wyrobów kakaowych i czekoladowych przeznaczonych do spożycia przez ludzi, będzie spełniała następujące zasady i kryteria przewodnie:

a) zagwarantuje, że etykietowanie wyrobów kakaowych i czekoladowych nie tylko zapewni przejrzystość, ale że etykieta będzie zawierać odmienne oznakowanie w zależności od tego, czy towar został wytworzony z dodatkiem tłuszczów roślinnych innych niż masło kakaowe, czy też przy użyciu wyłącznie masła kakaowego; w pierwszym przypadku etykieta będzie zawierać wzmiankę »czekolada«, natomiast w drugim przypadku może zostać użyta wzmianka »czysta czekolada«;

b) określi mechanizmy certyfikowania jakości typowych wyrobów wytwarzanych przy użyciu do produkcji czekolady wyłącznie masła kakaowego”.

12 Artykuł 6 ust. 1 decreto legislativo n. 178 z dnia 12 czerwca 2003 r. attuazione della direttiva 2000/36/CE, relativa ai prodotti di cacao e di cioccolato destinati all’alimentazione umana (dekretu ustawodawczego dokonującego transpozycji dyrektywy 2000/36/WE, odnoszącej się do wyrobów kakaowych i czekoladowych przeznaczonych do spożycia przez ludzi, zwanego dalej „dekretem ustawodawczym nr 178/2003”) (GURI nr 165 z dnia 18 lipca 2003 r.) stanowi:

„Użycie wzmianki »czysta czekolada«

Wyroby czekoladowe, o których mowa w załączniku I pkt 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 i 10, niezawierające tłuszczów roślinnych innych niż masło kakaowe, z wyjątkiem nadzienia, o ile nie stanowią go wyroby kakaowe i czekoladowe, mogą być oznakowane na etykiecie określeniem „czysta” w zestawieniu z określeniem „czekolada” dodanym lub włączonym do nazwy handlowej określonej w załączniku I, lub wzmianką „czysta czekolada” w innym miejscu na etykiecie”.

13 Artykuł 7 ust. 8 wspomnianego dekretu ustawodawczego przewiduje, co następuje:

„Grzywny

Kto używa określenia »czysta« w zastawieniu z określeniem »czekolada« na etykiecie wyrobów wymienionych w załączniku I pkt 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 i 10, które zawierają tłuszcze roślinne inne niż masło kakaowe, z wyjątkiem nadzienia, o ile nie stanowią go wyroby kakaowe i czekoladowe, podlega karze grzywny administracyjnej w wysokości od 3000 do 8000 EUR”.

Postępowanie poprzedzające wniesienie skargi

14 Pismem z dnia 22 marca 2004 r. Komisja zwróciła uwagę władz włoskich na niezgodność ustawy nr 39/2002 i dekretu ustawodawczego nr 178/2003 z dyrektywami 2000/13 i 2000/36. Władze włoskie udzieliły odpowiedzi w piśmie Ministero delle Attività Produttive (wloskiego ministerstwa ds. produkcji) z dnia 23 kwietnia 2004 r.

15 Nieusatysfakcjonowana tą odpowiedzią, Komisja wszczęła postępowanie w sprawie stwierdzenia uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego przewidziane w art. 226 WE i w związku z tym w dniu 13 października 2004 r. skierowała do Republiki Włoskiej wezwanie do usunięcia uchybienia.

16 Wobec braku odpowiedzi władz włoskich Komisja pismem z dnia 5 lipca 2005 r. wydała uzasadnioną opinię, wzywając to państwo członkowskie do podjęcia środków niezbędnych do zastosowania się do tej opinii w terminie dwóch miesięcy od jej otrzymania.

17 W odpowiedzi władze włoskie w pismach z dnia 21 października i z dnia 4 listopada 2005 r. poinformowały o zamiarze zmiany art. 6 i 7 dekretu ustawodawczego nr 178/2003 i na tej podstawie wniosły o zamknięcie postępowania toczącego się w tej sprawie.

18 Stwierdziwszy, że pomimo późniejszej wymiany korespondencji sytuacja pozostawała niezmieniona, Komisja postanowiła wnieść skargę w niniejszej sprawie.

W przedmiocie skargi

Argumentacja stron

19 Komisja podnosi, że poprzez wprowadzenie, na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy nr 39/2002 i art. 6 dekretu ustawodawczego nr 178/2003, możliwości uzupełnienia przymiotnikiem „czysta” lub wzmianką „czysta czekolada” oznakowania na etykiecie, a dokładniej nazw handlowych, o których mowa w załączniku nr I tego dekretu, wyrobów niezawierających tłuszczów roślinnych innych niż masło kakaowe, przepisy włoskie wprowadziły dodatkową nazwę dla wyrobów czekoladowych, w zależności od tego, czy wyroby te mogą być uznane za „czyste” lub „nieczyste”. Zdaniem Komisji rozróżnienie to stanowi zasadniczo naruszenie art. 3 ust. 1 i 5 dyrektywy 2000/36 i jest niezgodne z orzecznictwem Trybunału, który uznał identyczny charakter wyrobów czekoladowych zawierających maksymalnie 5% niektórych tłuszczów roślinnych (wyrok z dnia 16 stycznia 2003 r. w sprawie C‑14/00 Komisja przeciwko Włochom, Rec. s. I‑513, pkt 87).

20 Komisja przypomina, że używanie tłuszczów roślinnych innych niż masło kakaowe zostało precyzyjnie uregulowane. Zostało ono nie tylko ograniczone do sześciu substancji ujętych w wyczerpującym wykazie zawartym w załączniku nr II do dyrektywy 2000/36, ale ponadto dodatek ten nie może przekraczać 5% gotowego wyrobu. Co więcej, zgodnie z wymogiem określonym w motywie 9 tej dyrektywy, informacja na temat obecności tłuszczów roślinnych powinna być prawidłowa, neutralna, obiektywna i nie wprowadzać konsumenta w błąd. W konsekwencji art. 2 ust. 2 omawianej dyrektywy przewiduje, że wzmianka „oprócz masła kakaowego zawiera tłuszcze roślinne” powinna znajdować się „w pobliżu”, ale nie w nazwie handlowej. Według Komisji prawodawca wspólnotowy przewidział informowanie konsumenta o obecności lub braku tłuszczów roślinnych innych niż masło kakaowe w wyrobie czekoladowym poprzez oznakowanie na etykiecie, a nie poprzez użycie odrębnej nazwy handlowej.

21 Komisja wskazuje, że rozróżnienie stworzone przez przepisy włoskie jest dla przeciętnego konsumenta podwójnie mylące. Uważa ona bowiem, że użycie przymiotnika „czysta” nie jest ani prawidłowe, ani neutralne, ani obiektywne, i że wobec tego samo w sobie jest ono mylące.

22 Przede wszystkim wyrażenie „czysta” automatycznie nadaje negatywną konotację wyrobowi pozbawionemu takiej wzmianki.

23 Ponadto stworzenie dwóch rodzajów wyrobów czekoladowych w sytuacji, kiedy ustawa przewiduje tylko jeden rodzaj, jest dla konsumenta mylące, ponieważ skłania go do uznania, że istnieją dwa rodzaje czekolady.

24 Wreszcie wzmianka „czysta czekolada” nie jest w opinii Komisji wystarczająco jasna, aby informować konsumenta, że czekolada, której dotyczy, zawiera wyłącznie masło kakaowe, bez dodatku innych tłuszczów roślinnych.

25 Republika Włoska nie podważa faktu, iż nazwy handlowe, o których mowa w załączniku nr I do dyrektywy 2000/36 mają charakter bezwzględnie obowiązujący i zostały wymienione w sposób wyczerpujący. Wskazuje ona jednak, że nazwa handlowa nie stanowi wyłącznej treści etykiety. Zdaniem Republiki Włoskiej oczywiste jest, że państwa członkowskie mogą dodać inne wzmianki do oznakowania na etykiecie, w szczególności w celu poinformowania konsumenta, że żaden tłuszcz roślinny inny niż masło kakaowe nie został użyty. Według niej jest zatem możliwe umieszczenie w oznakowaniu na etykiecie wszelkich wskazówek, które nie mylą się z nazwą handlową, która powinna pozostać zgodna ze wspomnianym załącznikiem nr I.

26 Włoski ustawodawca nie zamierzał wprowadzić nowej nazwy handlowej, ani wskazówki dotyczącej kryterium jakościowego, która byłaby związana nie z zawartością kakao przekraczającą wymagane minimum, ale z wyłącznym użyciem masła kakaowego. Przymiotnik „czysta” według władz włoskich nie ma konotacji jakościowej, lecz jest wyłącznie opisowy. Służy on zatem jedynie wskazaniu składu wyrobu, którego dotyczy, bez przesądzania o jego lepszej lub gorszej jakości. Artykuł 6 dekretu ustawodawczego nr 178/2003 zdaniem Republiki Włoskiej jest wobec tego zgodny z art. 3 ust. 1 i 5 dyrektywy 2000/36.

27 Republika Włoska twierdzi, że celem dodania przymiotnika „czysta” jest wskazanie, że użytym tłuszczem roślinnym jest wyłącznie masło kakaowe, z wykluczeniem wszelkich innych tłuszczów. Cel ten tłumaczy, dlaczego dodanie przymiotnika „czysta” do nazwy handlowej nie wpływa na te nazwę, która pozostaje niezmieniona. Z tego względu zdaniem Republiki Włoskiej nie można uznać, że wprowadzona została nowa nazwa, nieprzewidziana w załączniku nr I do dyrektywy 2000/36.

28 Republika Włoska stwierdza, że wyrażenie „czysta czekolada” ma charakter wyłącznie opisowy, ponieważ ogranicza się do przekazania konsumentowi informacji, do której otrzymania jest on uprawniony zgodnie z motywem 10 dyrektyw 2000/36 i 2000/13. Na podstawie tej informacji konsument następnie samodzielnie decyduje, który produkt woli kupić. W sytuacji, kiedy konsument jest doskonale poinformowany, że tłuszcze roślinne inne niż masło kakaowe mogą wchodzić w skład wyrobów czekoladowych, wzmianki tego typu są zdaniem Republiki Włoskiej postrzegane właśnie jako informacja na temat obecności lub braku tych tłuszczów roślinnych.

Ocena Trybunału

W przedmiocie zastrzeżenia dotyczącego uchybienia zobowiązaniom wynikającym z art. 3 ust. 1 dyrektywy 2000/36 i art. 2 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2000/13

29 Jeżeli chodzi o uchybienie zobowiązaniom wynikającym z art. 3 ust. 1 dyrektywy 2000/36 i art. 2 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2000/13 tytułem wstępu należy stwierdzić, że jak zauważyła Komisja, art. 3 dyrektywy 2000/36 wprowadził pełną harmonizację nazw handlowych odnoszących się do wyrobów kakaowych i czekoladowych przeznaczonych do spożycia przez ludzi, mającą na celu zagwarantowanie specyfiki rynku wewnętrznego. Nazwy handlowe przewidziane w załączniku nr I do dyrektywy 2000/36 są, zgodnie z art. 3 ust. 1 tejże, obowiązkowe i zarazem zastrzeżone dla wyrobów wymienionych we wspomnianym załączniku. Dodanie przymiotnika wartościującego uzależnione jest od przestrzegania szczególnych warunków przewidzianych w art. 3 ust. 5 dyrektywy 2000/36. Ponadto art. 4 tej dyrektywy stanowi, że państwa członkowskie nie mogą przyjmować, w odniesieniu do wyrobów wymienionych we wspomnianym aneksie nr I, przepisów prawa krajowego nieprzewidzianych w samej dyrektywie 2000/36. Oznacza to, że art. 3 tej dyrektywy ma na celu całkowitą harmonizację nazw handlowych wyrobów czekoladowych, której bezwzględnie wiążącego charakteru Republika Włoska nigdy zresztą nie kwestionowała.

30 Co więcej, taka wykładnia znajduje potwierdzenie w historii omawianej dyrektywy. Dyrektywa Rady 73/241/EWG z dnia 24 lipca 1973 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się wyrobów kakaowych i czekoladowych przeznaczonych do spożycia przez ludzi (Dz.U. L 228, s. 23) wskazuje w siódmym motywie, „że w niektórych państwach członkowskich dozwolone jest zastosowanie w wyrobach czekoladowych tłuszczów roślinnych innych niż masło kakaowe i że zezwolenie to jest powszechnie wykorzystywane; że w chwili obecnej nie jest możliwe podjęcie decyzji o możliwościach i sposobach rozszerzenia użycia tych tłuszczów roślinnych na całą Wspólnotę, ponieważ obecnie dostępne informacje ekonomiczne i techniczne nie umożliwiają zajęcia ostatecznego stanowiska, i że w konsekwencji sytuacja będzie musiała zostać zbadana ponownie w świetle przyszłego rozwoju wydarzeń” [tłumaczenie nieoficjalne].

31 Przyjmując dyrektywę 73/241, prawodawca wspólnotowy, ze względu na różnice pomiędzy przepisami państw członkowskich nie był zatem w stanie zająć w niej ostatecznego stanowiska w przedmiocie konsekwencji w zakresie nazw lub etykietowania, zastosowania tłuszczów roślinnych innych niż masło kakaowe w wyrobach czekoladowych. Rada ograniczyła się wobec tego do ustanowienia w odniesieniu do użycia tłuszczów roślinnych innych niż masło kakaowe, tymczasowego systemu, który zgodnie z art. 14 ust. 2 lit. a) tej dyrektywy miał zostać poddany ponownej ocenie po upływie 3 lat.

32 Prawodawca wspólnotowy w dyrektywie 2000/36 przewidział zatem, że dodanie zastępczych tłuszczów roślinnych nie wymaga użycia odmiennej nazwy dla tych wyrobów, lecz umieszczenia na etykiecie dodatkowej informacji. W odniesieniu do wyrobów czekoladowych, do których dodane zostały tłuszcze roślinne inne niż masło kakaowe, art. 2 dyrektywy 2000/36, w związku z jej motywem 9, zapewnia konsumentowi prawidłową, neutralną i obiektywną informację na temat tego produktu, wykraczającą poza wykaz jego składników poprzez zastosowanie zwrotu „oprócz masła kakaowego zawiera tłuszcze roślinne”.

33 W tym względzie motyw 10 dyrektywy 2000/36, nie narzucając użycia żadnej określonej wzmianki, stanowi, iż oznakowanie na etykiecie wyrobów czekoladowych może wskazywać, że nie dodano do nich tłuszczów roślinnych innych niż masło kakaowe, z zastrzeżeniem, że informacja jest prawidłowa, neutralna, obiektywna i nie wprowadza konsumenta w błąd.

34 Jeżeli chodzi o ocenę zgodności uregulowań włoskich z przepisami dyrektywy 2000/36, które powyżej zostały przypomniane i usytuowane we właściwym kontekście, po pierwsze należy zauważyć, iż art. 6 dekretu ustawodawczego nr 178/2003 stanowi, że niektóre wyroby czekoladowe niezawierające tłuszczów roślinnych innych niż masło kakaowe mogą być oznakowane na etykiecie określeniem „czysta” w zestawieniu z określeniem „czekolada” dodanym lub włączonym do nazw handlowych. Jeżeli jednak dodanie do określenia „czekolada” słów „mleczna”, „biała” lub „nadziewana” oznaczało będzie utworzenie tyluż nowych nazw handlowych, to samo stanie się w przypadku dodania słowa „czysta”.

35 Należy jednak stwierdzić, że dyrektywa 2000/36 nie przewiduje ani nazwy handlowej „czysta czekolada”, ani wprowadzenia takiej nazwy przez ustawodawcę krajowego.

36 W tej sytuacji art. 6 dekretu ustawodawczego nr 178/2003, zezwalając na taką zmianę nazw handlowych, jest sprzeczny z bezwzględnie obowiązującym i wyczerpującym systemem nazw handlowych utworzonym na podstawie art. 3 ust. 1 dyrektywy 2000/36 i potwierdzonym w art. 4 tej dyrektywy.

37 Po drugie, należy również wskazać, że jak zauważa Komisja, wprowadzony przez ustawodawcę włoskiego system podwójnego nazewnictwa nie spełnia ponadto wymogów określonych w art. 2 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2000/13, zgodnie z którym konsument otrzymuje prawidłową, neutralną i obiektywną informację niewprowadzającą go w błąd.

38 Nawet jeśli Republika Włoska słusznie podkreśla prawo konsumenta do prawidłowej informacji, zmiana nazw handlowych, taka jak będąca przedmiotem niniejszej sprawy, nie jest właściwym środkiem do osiągnięcia tego celu.

39 Należy bowiem przypomnieć, że Trybunał stwierdził, iż dodanie tłuszczów roślinnych innych niż masło kakaowe do wyrobów kakaowych i czekoladowych spełniających wymogi dotyczące minimalnych zawartości określone w dyrektywie 73/241, obecnie zastąpionej przez dyrektywę 2000/36, nie zmienia charakteru tych wyrobów w sposób istotny, powodujący ich przekształcenie w wyrób innego rodzaju (zob. wyrok z dnia 16 stycznia 2003 r. w sprawie C‑12/00 Komisja przeciwko Hiszpanii, Rec. s. I‑459, pkt 92 oraz ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Włochom, pkt 87).

40 Z orzecznictwa tego wynika, że zastosowanie tłuszczów roślinnych innych niż masło kakaowe, w granicach określonych w art. 2 ust. 1 dyrektywy 2000/36, samo w sobie nie powoduje zmiany tych wyrobów wystarczającej, aby uzasadnić ich odrębne nazwy handlowe.

41 Natomiast dodanie w innej części oznakowania na etykiecie neutralnej i obiektywnej wskazówki informującej konsumentów o tym, iż wyrób nie zawiera tłuszczów roślinnych innych niż masło kakaowe, zgodnie z tym orzecznictwem wystarcza, aby zapewnić prawidłowe poinformowanie konsumentów (zob. podobnie ww. wyroki: w sprawie Komisja przeciwko Hiszpanii, pkt 93, w sprawie Komisja przeciwko Włochom, pkt 88).

42 Wynika z tego, że nawet jeśli zgodnie z przepisami włoskimi użycie przymiotnika „czysta” nie jest obowiązkowe, zezwolenie na wprowadzenie nazw handlowych innych niż przewidziane w dyrektywie 2000/36 sugeruje istnienie różnicy pomiędzy istotnymi cechami produktów, do których odnosi się dyrektywa.

43 Tym samym przepis art. 6 dekretu ustawodawczego nr 178/2003, umożliwiając istnienie dwóch rodzajów nazw handlowych oznaczających wyroby co do zasady takie same, może wprowadzać konsumentów w błąd i w ten sposób naruszać ich prawo do prawidłowej, neutralnej i obiektywnej informacji.

44 Z powyższych rozważań wynika, że art. 6 nie spełnia wymogów art. 3 ust. 1 dyrektywy 2000/36 i art. 2 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2000/13. Zarzut pierwszy jest wobec tego zasadny.

W przedmiocie zarzutu dotyczącego uchybienia zobowiązaniom wynikającym z art. 3 ust. 5 dyrektywy 2000/36

45 W celu rozpatrzenia niniejszego zarzutu podniesionego przez Komisję należy zauważyć, że jak przypomniano w pkt 29–36 niniejszego wyroku, art. 3 dyrektywy 2000/36, w związku z jej art. 4, wprowadził całkowitą harmonizację nazw handlowych wyrobów czekoladowych. W ramach bezwzględnie obowiązującego i wyczerpującego systemu, dodanie przymiotników o charakterze wartościującym jest uzależnione od tego, czy zostały spełnione szczególne warunki określone w art. 3 ust. 5 tej dyrektywy.

46 Należy jednak stwierdzić, że art. 6 dekretu ustawodawczego nr 178/2003, nie przestrzegając wcale tych warunków, przewiduje w odniesieniu do niektórych wyrobów czekoladowych, w tym w szczególności ujętych w art. 3 ust. 5 dyrektywy 2000/36, możliwość dodania lub włączenia do nazwy handlowej określenia „czysta”, w sytuacji kiedy wyroby te nie zawierają tłuszczów roślinnych innych niż masło kakaowe.

47 Wynika z tego, że art. 6 dekretu ustawodawczego nr 178/2003, zezwalając na uzupełnienie o taką wzmiankę, dotyczącą kryterium jakościowego, nazw handlowych wyrobów wymienionych w art. 3 ust. 5 dyrektywy 2000/36, narusza ten przepis.

48 W konsekwencji należy uwzględnić zarzut drugi.

49 Biorąc pod uwagę całość powyższych rozważań, należy stwierdzić, że przewidując możliwość uzupełnienia przymiotnikiem „czysta” nazwy handlowej wyrobów czekoladowych, które nie zawierają innych tłuszczy roślinnych niż masło kakaowe, Republika Włoska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy, po pierwsze, art. 3 ust. 5 dyrektywy 2000/36 oraz, po drugie, art. 3 ust. 1 tej dyrektywy w związku z art. 2 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2000/13.

W przedmiocie kosztów

50 Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu postępowania kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Biorąc pod uwagę, że Komisja wniosła o obciążenie Republiki Włoskiej kosztami postępowania, a Republika Włoska przegrała sprawę, należy obciążyć ją kosztami postępowania.

Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:

1) Przewidując możliwość uzupełnienia przymiotnikiem „czysta” nazwy handlowej wyrobów czekoladowych, które nie zawierają innych tłuszczy roślinnych niż masło kakaowe, Republika Włoska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy, po pierwsze, art. 3 ust. 5 dyrektywy 2000/36 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 czerwca 2000 r. odnoszącej się do wyrobów kakaowych i czekoladowych przeznaczonych do spożycia przez ludzi oraz, po drugie, art. 3 ust. 1 tej dyrektywy w związku z art. 2 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 marca 2000 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich w zakresie etykietowania, prezentacji i reklamy środków spożywczych.

2) Republika Włoska zostaje obciążona kosztami postępowania.

Podpisy