OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

JULIANE KOKOTT

przedstawiona w dniu 11 grudnia 2014 r. ( 1 )

Sprawy połączone C‑293/13 P i C‑294/13 P

Fresh Del Monte Produce, Inc. i in.

przeciwko

Komisji Europejskiej i in.

„Odwołanie — Konkurencja — Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki — Uzgodnione praktyki — Europejski rynek bananów — Jeden podmiot gospodarczy, który tworzą spółka dominująca i spółka zależna — Dobrowolny charakter odpowiedzi na zwykłe żądania udzielenia informacji wystosowane przez Komisję — Obniżenie kwoty grzywny za współpracę z Komisją w toku postępowania administracyjnego — Ograniczenie konkurencji ze względu na cel — Jednolite i ciągłe naruszenie”

Spis treści

I – Wprowadzenie II – Okoliczności powstania sporu A – Stosunki prawne między Del Monte i Weichert B – Postępowanie administracyjne i sporna decyzja III – Postępowanie przed Trybunałem i żądania stron A – Żądania w sprawie C‑293/13 P B – Żądania w sprawie C‑294/13 P C – Połączenie spraw i rozprawa IV – Ocena odwołań A – Kwestie wstępne dotyczące dopuszczalności udziału spółki Weichert w postępowaniu 1. Zdolność spółki Weichert do złożenia odpowiedzi na odwołanie 2. Zdolność spółki Weichert do wniesienia odwołań wzajemnych 3. Wniosek częściowy B – W przedmiocie odwołania głównego Del Monte w sprawie C‑293/13 P 1. W przedmiocie zarzutów pierwszego, trzeciego i czwartego: brak jednego podmiotu gospodarczego tworzonego przez Del Monte i spółkę Weichert, ciężar dowodu, domniemanie niewinności a) W przedmiocie zarzutu pierwszego: kryteria dla uznania istnienia jednego podmiotu gospodarczego i) Dopuszczalność ii) Zasadność – W przedmiocie wywierania przez Del Monte wpływu na spółkę Weichert (część druga zarzutu pierwszego) – W przedmiocie podnoszonego niewykonywania instrukcji przez spółkę Weichert (część pierwsza zarzutu pierwszego) b) W przedmiocie zarzutów trzeciego i czwartego: ciężar dowodu i domniemanie niewinności i) W przedmiocie zarzutu trzeciego: ciężar dowodu ii) W przedmiocie zarzutu czwartego: domniemanie niewinności iii) Wniosek częściowy 2. W przedmiocie zarzutu drugiego: przeinaczenie dowodów a) W przedmiocie poszczególnych zastrzeżeń dotyczących przeinaczenia i) W przedmiocie zastrzeżenia dotyczącego przeinaczenia umowy spółki – W przedmiocie praw weta komandytariusza – W przedmiocie praw weta komplementariusza – W przedmiocie powoływania i odwoływania osób zarządzających spółką – W przedmiocie mechanizmu arbitrażowego ii) W przedmiocie zarzucanego przeinaczenia kilku innych dokumentów – W przedmiocie „równowagi sił” – W przedmiocie oświadczeń innych importerów dotyczących polityki cenowej – W przedmiocie pisma prawnika zewnętrznego skierowanego do Del Monte – W przedmiocie pisma sporządzonego w ramach krajowego postępowania sądowego – W przedmiocie braku konsolidacji wyników finansowych iii) Wniosek częściowy b) W przedmiocie obowiązku Sądu dokonania całościowej oceny dowodów 3. W przedmiocie zarzutu piątego: jednolite i ciągłe naruszenie C – W przedmiocie odwołania wzajemnego spółki Weichert w sprawie C‑293/13 P 1. W przedmiocie zarzutu pierwszego: istnienie uzgodnionej praktyki a) W przedmiocie zastrzeżenia dotyczącego wewnętrznej sprzeczności uzasadnienia wyroku b) W przedmiocie zastrzeżenia dotyczącego przeinaczenia dowodów c) W przedmiocie zastrzeżenia dotyczącego braku odnoszącej się do przyszłości wymiany informacji d) Wniosek częściowy 2. W przedmiocie zarzutu drugiego: ograniczenie konkurencji ze względu na cel a) Właściwe kryteria prawne b) Zastosowanie właściwych kryteriów prawnych do konkretnego przypadku – W przedmiocie rodzaju wymiany informacji i ich przedmiotu – W przedmiocie częstotliwości i regularności wymiany informacji c) Wniosek częściowy 3. Podsumowanie w przedmiocie odwołania wzajemnego w sprawie C‑293/13 P D – W przedmiocie odwołania głównego Komisji w sprawie C‑294/13 P 1. W przedmiocie zarzutu pierwszego: w przedmiocie udzielenia odpowiedzi na wystosowane przez Komisję żądanie udzielenia informacji jako podstawy obniżenia grzywny 2. W przedmiocie zarzutu drugiego: jednostka gospodarcza jako warunek objęcia spółki dominującej okolicznościami łagodzącymi uwzględnionymi po stronie spółki zależnej a) Dopuszczalność b) Zasadność 3. Podsumowanie w przedmiocie odwołania głównego w sprawie C‑294/13 P E – W przedmiocie obu odwołań wzajemnych spółki Weichert i Del Monte w sprawie C‑294/13 P: zakres ochrony przed samooskarżeniem V – Ponowne określenie wysokości grzywny VI – W przedmiocie kosztów VII – Wnioski

I – Wprowadzenie

1. Niniejsze postępowanie odwoławcze daje Trybunałowi okazję odniesienia się do dwóch zagadnień, które mają nadzwyczaj istotne znaczenie dla przyszłej praktyki administracyjnej Komisji Europejskiej, jako organu ds. konkurencji.

2. Przede wszystkim należy sprecyzować przesłanki prawne, na podstawie których spółka dominująca może zostać obciążona odpowiedzialnością solidarną za naruszenie prawa antymonopolowego popełnionego przez jej spółkę zależną, jeżeli spółka ta nie stanowi spółki zależnej, w której spółka dominująca posiada 100% lub prawie 100% udziałów.

3. Następnie trzeba wyjaśnić, czy przy obliczaniu kwoty grzywny należy zawsze przyjmować okoliczność łagodzącą już wtedy, gdy w toku postępowania administracyjnego przedsiębiorstwo udzieli w prawidłowy sposób odpowiedzi na wystosowane przez Komisję żądanie udzielenia informacji, czy też jedynie wtedy, gdy przedsiębiorstwo dostarczy Komisji informacji z własnej inicjatywy – a więc nie tylko w sposób dobrowolny, ale także w sposób spontaniczny.

4. Ponadto w niniejszej sprawie należy odnieść się do kilku szczegółowych kwestii w związku ze stosowanymi w europejskim prawie konkurencji pojęciami uzgodnionych praktyk, ograniczenia konkurencji ze względu na cel oraz jednolitego i ciągłego naruszenia.

5. Wszystkie te kwestie powstają w kontekście „kartelu bananowego”, którego członkowie dopuścili się w wielu państwach członkowskich Unii Europejskiej uzgodnionych antykonkurencyjnych praktyk. Decyzją z dnia 15 października 2008 r. ( 2 ) Komisja Europejska nałożyła na kilku uczestników kartelu wielomilionowe grzywny z powodu naruszenia art. 81 WE (obecnie art. 101 TFUE). W związku z wniesioną na tę decyzję skargą przedsiębiorstwa Fresh Del Monte Produce Sąd Unii Europejskiej w wyroku z dnia 14 marca 2013 r. (sprawa T‑587/08) ( 3 ) znacznie obniżył grzywnę nałożoną przez Komisję. Wydaje się, że ten wydany w pierwszej instancji wyrok nie wywołał powszechnego zadowolenia, stąd też obecnie jest kwestionowany przez najróżniejszych uczestników postępowania częściowo za pośrednictwem odwołań, a częściowo za pośrednictwem odwołań wzajemnych, w przedmiocie których Trybunał musi tutaj orzec łącznie.

6. Niniejsze postępowanie w sprawach połączonych C‑293/13 P i C‑294/13 P ma ścisły związek z postępowaniem odwoławczym w sprawie C‑286/13 P, w której również dzisiaj przedstawiam moją opinię. Powstałe tam kwestie prawne wyraźnie różnią się jednakże – z wyjątkiem problematyki ograniczenia konkurencji ze względu na cel – od kwestii, które mają zostać rozstrzygnięte w niniejszym postępowaniu.

II – Okoliczności powstania sporu

A – Stosunki prawne między Del Monte i Weichert

7. Grupa Fresh Del Monte Produce ( 4 ) jest jednym z wiodących na świecie pionowo zintegrowanych producentów, nabywców i dystrybutorów świeżych i świeżo zerwanych owoców i warzyw, a także jednym z wiodących producentów i dystrybutorów owoców i warzyw gotowych, soków, napojów, przekąsek i deserów w Europie, w Stanach Zjednoczonych, na Środkowym Wschodzie i w Afryce. Sprzedaje ona swe produkty – w tym banany – na całym świecie pod marką Del Monte.

8. Internationale Fruchtimport Gesellschaft Weichert GmbH & Co. KG ( 5 ) była w okresie, w którym zaistniały rozpatrywane w niniejszej sprawie okoliczności faktyczne, spółką komandytową prawa niemieckiego, prowadzącą działalność zasadniczo w zakresie sprzedaży bananów, ananasów i innych owoców egzotycznych w Europie Północnej. W okresie od 24 czerwca 1994 r. do 31 grudnia 2002 r. przedsiębiorstwo Del Monte posiadało pośrednio, jako komandytariusz, 80% udziałów w spółce Weichert poprzez jej spółkę zależną Westeuropa-Amerika-Linie GmbH, w której posiadało 100% kapitału i którą nabyło w 1994 r. za pośrednictwem swej spółki zależnej Global Reefer Carriers Ltd ( 6 ). Do dnia 31 grudnia 2002 r. spółka Weichert była wyłącznym dystrybutorem na Europę Północną bananów sprzedawanych pod marką Del Monte.

B – Postępowanie administracyjne i sporna decyzja

9. Przedmiotem postępowania administracyjnego przed Komisją była uzgodniona praktyka wielu przedsiębiorstw działających na rynku bananów (zwanych dalej „uczestniczącymi w zmowie przedsiębiorstwami”) – w tym spółki Weichert i, za pośrednictwem spółki Weichert, również Del Monte – polegająca na koordynowaniu cen referencyjnych bananów sprzedawanych w Europie Północnej w latach 2000, 2001 i 2002.

10. Zgodnie z ustaleniami Sądu banany są transportowane jako zielone drogą morską z Ameryki Łacińskiej do Europy Północnej, gdzie przybywają przeważnie raz w tygodniu.

11. Do europejskich odbiorców banany są następnie dostarczane bezpośrednio w zielonym stanie lub pozostawiane do dojrzenia i dostarczane około tydzień później jako żółte banany. Proces dojrzewania może być przeprowadzany przez importera lub w jego imieniu albo organizowany przez nabywcę. Klientami importerów są co do zasady podmioty zajmujące się organizacją dojrzewania lub sieci sprzedaży detalicznej.

12. Ustalanie cen bananów następowało w rozpatrywanym okresie w Europie Północnej w tygodniowych cyklach na podstawie cen referencyjnych zielonych bananów. Ceny referencyjne żółtych bananów były zwykle sumą ceny referencyjnej zielonych bananów i kosztów dojrzewania. Ceny płacone przez detalistów i dystrybutorów (zwane „cenami rzeczywistymi” lub „cenami transakcyjnymi”) były następnie wynikiem albo cotygodniowych negocjacji przeprowadzanych zazwyczaj w czwartki po południu i piątki albo stosowania umów dostawy z wcześniej ustalonymi formułami cenowymi.

13. Uczestniczące w zmowie przedsiębiorstwa dokonywały z jednej strony poprzedzającej ustalanie cen dwustronnej wymiany informacji, podczas której omawiały czynniki cotygodniowego ustalania cen referencyjnych lub omawiały czy też ujawniały tendencje cenowe lub przekazywały informacje na temat cen referencyjnych na kolejny tydzień. Kontakty te miały miejsce przed ustaleniem przez strony cen referencyjnych, zazwyczaj w środy, i wszystkie odnosiły się do przyszłych cen referencyjnych. Celem tych dwustronnych kontaktów było zmniejszenie niepewności co do zachowania stron w odniesieniu do cen referencyjnych, jakie miały być przez nie określone w czwartki rano.

14. Z drugiej strony po ustaleniu cen referencyjnych w czwartek rano uczestniczące przedsiębiorstwa dokonywały dwustronnej wymiany informacji dotyczących cen referencyjnych. Ta wymiana informacji umożliwiała im monitorowanie indywidualnych decyzji cenowych w świetle dokonywanej wcześniej wymiany informacji poprzedzającej ustalanie cen oraz zacieśniała ich współpracę.

15. Ceny referencyjne, o których mowa, były wykorzystywane co najmniej jako sygnały, tendencje lub wskaźniki rynkowe co do przewidywanych zmian w zakresie cen bananów. Ponadto w niektórych transakcjach cena była bezpośrednio powiązana z cenami referencyjnymi na podstawie formuł opartych na cenach referencyjnych.

16. Informacje otrzymywane od konkurentów były siłą rzeczy uwzględniane przez uczestniczące w zmowie przedsiębiorstwa przy określaniu swego zachowania rynkowego, co spółki Chiquita i Dole nawet wyraźnie przyznały.

17. W dniu 8 kwietnia 2001 r. spółka Chiquita, opierając się na komunikacie w sprawie współpracy z 2002 r. ( 7 ), zwróciła się do Komisji z wnioskiem o zwolnienie z grzywny. Po przeprowadzeniu kontroli w poszczególnych przedsiębiorstwach, w szczególności w pomieszczeniach Del Monte i spółki Weichert, oraz po wysłaniu szeregu żądań udzielenia informacji Komisja skierowała, w dniu 20 lipca 2007 r., do licznych przedsiębiorstw działających na rynku bananów pismo w sprawie przedstawienia zarzutów. W dalszym toku postępowania administracyjnego przedsiębiorstwom będącym adresatami tego pisma umożliwiono dostęp do akt, a w dniach 4–6 lutego 2008 r. przedsiębiorstwa te zostały przesłuchane. Wreszcie w dniu 15 października 2008 r. Komisja wydała sporną decyzję.

18. W spornej decyzji Komisja stwierdziła, że wiele przedsiębiorstw, w tym Del Monte i spółka Weichert, uczestnicząc w uzgodnionej praktyce polegającej na koordynowaniu cen referencyjnych bananów, naruszyło art. 81 WE. Pod względem terytorialnym naruszenie to dotyczyło Belgii, Danii, Niemiec, Finlandii, Luksemburga, Niderlandów, Austrii oraz Szwecji ( 8 ). Komisja stwierdziła, że Del Monte i spółka Weichert uczestniczyły w naruszeniu w okresie od dnia 1 stycznia 2000 r. do dnia 31 grudnia 2002 r. ( 9 )

19. Zdaniem Komisji uzgodniona praktyka miała istotny wpływ na handel pomiędzy państwami członkowskimi, ponieważ rynek bananów w Europie Północnej charakteryzuje się znaczną wielkością wymiany handlowej pomiędzy państwami członkowskimi, a antykonkurencyjne zachowania obejmowały dużą część Wspólnoty.

20. Na tej podstawie Komisja wyciągnęła wniosek, że poprzedzająca ustalanie cen wymiana informacji pomiędzy spółkami Dole i Chiquita oraz pomiędzy spółką Dole i spółką Weichert mogła mieć wpływ na ceny stosowane przez podmioty gospodarcze i dotyczyła ustalania cen, oraz że doprowadziła ona do uzgodnionej praktyki mającej na celu ograniczenie konkurencji w rozumieniu art. 81 WE.

21. Komisja zaklasyfikowała wszystkie mające znamiona zmowy porozumienia opisane w zaskarżonej decyzji jako jednolite i ciągłe naruszenie, którego celem jest ograniczenie konkurencji we Wspólnocie w rozumieniu art. 81 WE. Spółkom Chiquita i Dole Komisja przypisała odpowiedzialność za jednolite i ciągłe naruszenie, podczas gdy spółce Weichert przypisano odpowiedzialność jedynie za część naruszenia, w której uczestniczyła, czyli tę dotyczącą mających znamiona zmowy porozumień ze spółką Dole.

22. Za udział w naruszeniu Komisja nałożyła w spornej decyzji grzywny na kilka uczestniczących w zmowie przedsiębiorstw. Na spółkę Weichert i Del Monte Komisja nałożyła solidarnie grzywnę w wysokości 14,7 mln EUR ( 10 ). Zdaniem Komisji dla ustalenia tej solidarnej odpowiedzialności decydujące było to, że Del Monte wraz z komplementariuszami spółki Weichert mieli możliwość wywierania decydującego wpływu na sposób prowadzenia działalności przez spółkę Weichert i w rzeczywistości wywierali taki wpływ w okresie naruszenia, w związku z czym spółka Weichert nie mogła określać w sposób niezależny swego zachowania rynkowego i tworzyła wraz z Del Monte jeden podmiot gospodarczy.

23. Kilku adresatów spornej decyzji zakwestionowało ją w pierwszej instancji przed Sądem w drodze skargi o stwierdzenie nieważności. W dniu 31 grudnia 2008 r. Del Monte złożyła skargę i została poparta w swoich żądaniach przez spółkę Weichert występującą w charakterze interwenienta. Skarga Del Monte została uwzględniona w zakresie, w jakim Sąd w swoim wyroku z dnia 14 marca 2013 r. obniżył kwotę grzywny nałożonej przez Komisję solidarnie na Del Monte i spółkę Weichert do kwoty 8,82 mln EUR. W pozostałym zakresie Sąd oddalił skargę i obciążył Del Monte jej własnymi kosztami i w trzech czwartych kosztami poniesionymi przez Komisję, podczas gdy spółka Weichert została obciążona własnymi kosztami, a Komisja Europejska jedną czwartą własnych kosztów.

III – Postępowanie przed Trybunałem i żądania stron

24. Przeciwko wyrokowi Sądu zostały złożone przez różne strony odwołania lub odwołania wzajemne: w sprawie C‑293/13 P odwołanie Del Monte wniesione pismem z dnia 24 maja 2013 r. oraz odwołanie wzajemne spółki Weichert wniesione pismem z dnia 7 sierpnia 2013 r.; w sprawie C‑294/13 P odwołanie Komisji wniesione pismem z dnia 27 maja 2013 r. i odwołanie wzajemne Del Monte wniesione pismem z dnia 1 sierpnia 2013 r. oraz kolejne odwołanie wzajemne spółki Weichert wniesione pismem z dnia 7 sierpnia 2013 r.

A – Żądania w sprawie C‑293/13 P

25. W odwołaniu w sprawie C‑293/13 P Del Monte jako wnosząca odwołanie wnosi o: — uchylenie wyroku Sądu z dnia 14 marca 2013 r. w sprawie T‑587/08 (EU:T:2013:129), — stwierdzenie nieważności spornej decyzji w zakresie, w jakim dotyczy ona wnoszącej odwołanie oraz — obciążenie Komisji kosztami postępowania w postępowaniu pierwszej instancji i w postępowaniu odwoławczym.

26. Komisja wnosi ze swojej strony o: — oddalenie odwołania oraz — obciążenie wnoszącej odwołanie kosztami postępowania.

27. Spółka Weichert zwraca się natomiast do Trybunału o: — oddalenie odwołania Del Monte w odniesieniu do odpowiedzialności spółki dominującej, — uwzględnienie odwołania Del Monte w odniesieniu do kwestii jednolitego i ciągłego naruszenia, — uchylenie zaskarżonego wyroku i stwierdzenie nieważności spornej decyzji w całości, — posiłkowo – uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie, w jakim utrzymuje w mocy sporną decyzję w odniesieniu do kwestii jednolitego i ciągłego naruszenia oraz odpowiednie obniżenie grzywny nałożonej na Del Monte i spółkę Weichert, ponadto, — obciążenie Komisji kosztami postępowania w pierwszej instancji i postępowania odwoławczego.

28. W odwołaniu wzajemnym w sprawie C‑293/13 P spółka Weichert wnosi ponadto o: — uchylenie zaskarżonego wyroku, — stwierdzenie nieważności spornej decyzji oraz — obciążenie Komisji kosztami postępowania w pierwszej instancji i postępowania odwoławczego.

29. W odpowiedzi na odwołanie wzajemne Del Monte przyłącza się co do zasady do żądań spółki Weichert ( 11 ), zaś Komisja wnosi do Trybunału o oddalenie odwołania wzajemnego i obciążenie wnoszącej to odwołanie kosztami postępowania.

B – Żądania w sprawie C‑294/13 P

30. W odwołaniu w sprawie C‑294/13 P Komisja jako wnosząca odwołanie wnosi o: — uchylenie pkt 1 sentencji zaskarżonego wyroku, — ustalenie w ostatecznym wyroku kwoty grzywny dla Del Monte w wysokości 9800000 EUR oraz — obciążenie Del Monte kosztami odwołania i częścią kosztów postępowania przed Sądem, którą Trybunał uzna za słuszną.

31. Del Monte wnosi ze swojej strony o: — oddalenie odwołania Komisji oraz — obciążenie Komisji kosztami postępowania.

32. Z kolei spółka Weichert wnosi do Trybunału o: — oddalenie odwołania Komisji w całości oraz — obciążenie Komisji kosztami postępowania w pierwszej instancji, jak też postępowania odwoławczego.

33. W odwołaniu wzajemnym dotyczącym sprawy C‑294/13 P spółka Weichert zwraca się ponadto do Trybunału o: — uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie, w jakim stwierdza się w nim, że Weichert nie może powołać się na ochronę przed samooskarżeniem, — obniżenie nałożonej solidarnie na Del Monte i spółkę Weichert grzywny z uwzględnieniem okoliczności, że spółka Weichert poprzez udzielenie odpowiedzi na żądanie udzielenia informacji podjęła nadobowiązkową współpracę z Komisją, — stwierdzenie nieważności spornej decyzji oraz — obciążenie Komisji kosztami postępowania w pierwszej instancji jak też postępowania odwoławczego.

34. W odpowiedzi na to odwołanie wzajemne Del Monte, na wypadek uwzględnienia odwołania Komisji, wnosi o: — uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie, w jakim w pkt 839 stwierdza się tam, iż prawo do odmowy udzielenia informacji nie znajduje zastosowania do wystosowanych przez Komisję zwykłych żądań udzielenia informacji, — przekazanie sprawy Sądowi do ponownego rozpoznania w celu zbadania, czy informacje, o które zwróciła się Komisja, miały charakter samoobciążający i z tego względu spółce Weichert lub Del Monte powinna zostać przyznana obniżka kwoty grzywny, oraz — obciążenie Komisji kosztami postępowania.

35. Te same żądania Del Monte formułuje również w swoim własnym odwołaniu wzajemnym w sprawie C‑294/13 P.

36. Z kolei Komisja wnosi o oddalenie obu odwołań wzajemnych i obciążenie wnoszących te odwołania kosztami postępowania.

C – Połączenie spraw i rozprawa

37. Postanowieniem z dnia 22 lipca 2014 r. prezes drugiej izby Trybunału zarządziła połączenie spraw C‑293/13 P i C‑294/13 P do celów ustnego etapu postępowania i wydania wyroku. Rozprawa przed Trybunałem odbyła się w dniu 9 października 2014 r.

IV – Ocena odwołań

A – Kwestie wstępne dotyczące dopuszczalności udziału spółki Weichert w postępowaniu

38. Przed przystąpieniem do szczegółowej analizy zarzutów podniesionych przez poszczególnych uczestników postępowania w ich odwołaniach głównych i wzajemnych należy zbadać, czy udział spółki Weichert w obu postępowaniach odwoławczych w sprawach C‑293/13 P i C‑294/13 P jest w ogóle dopuszczalny. Zostało to zakwestionowane przez Komisję.

39. Zarzut Komisji dotyczący dopuszczalności należy rozpatrywać, mając na uwadze okoliczność, że spółka Weichert, jako adresat spornej decyzji, nie dochowała terminu na wniesienie skargi o stwierdzenie nieważności tej decyzji ( 12 ). Sporna decyzja stała się więc ostateczna w stosunku do spółki Weichert ( 13 ).

40. W postępowaniu w pierwszej instancji przed Sądem spółka Weichert mogła uczestniczyć jedynie dlatego, że Sąd dopuścił ją jako interwenienta po stronie Del Monte. Mimo że mogą istnieć poważne wątpliwości co do prawidłowości tego postępowania, zgodność z prawem przystąpienia spółki Weichert w pierwszej instancji do sprawy w charakterze interwenienta jako taka nie jest przedmiotem niniejszego postępowania odwoławczego.

41. Opierając się na swoim statusie interwenienta w pierwszej instancji spółka Weichert wzięła udział w niniejszym postępowaniu odwoławczym zarówno w sprawie C‑293/13 P, jak też w sprawie C‑294/13 P, w każdym przypadku udzielając odpowiedzi na odwołanie i wnosząc odwołanie wzajemne. Należy dokonać dokładnego rozróżnienia między tymi dwoma rodzajami uczestnictwa w postępowaniu.

1. Zdolność spółki Weichert do złożenia odpowiedzi na odwołanie

42. Zgodnie z art. 172 regulaminu postępowania przed Trybunałem strona w danej sprawie przed Sądem „mająca interes prawny w uwzględnieniu lub oddaleniu odwołania” może złożyć odpowiedź na odwołanie w terminie dwóch miesięcy od doręczenia odwołania.

43. Zasadniczo więc również interwenienci z pierwszej instancji, tacy jak spółka Weichert, mogą uczestniczyć w postępowaniu odwoławczym poprzez udzielenie odpowiedzi na odwołanie, o ile mają interes prawny w uwzględnieniu lub oddaleniu odwołania wniesionego przez innego uczestnika postępowania.

44. Interes prawny w udziale w postępowaniu odwoławczym nie musi być koniecznie identyczny z interesem, który należy uwiarygodnić w odniesieniu do dopuszczenia do udziału w postępowaniu pierwszej instancji w charakterze interwenienta (art. 40 akapit drugi statutu Trybunału). W związku z tym nie istnieje automatyzm pomiędzy dopuszczeniem w charakterze interwenienta przed Sądem i możliwością udziału w postępowaniu przed Trybunałem. Przeciwnie, interes w udziale w każdym z tych postępowań należy zawsze oceniać w świetle przedmiotu danego postępowania. Podczas gdy przedmiotem postępowania przed Sądem jest sporna decyzja i jej zgodność z prawem, postępowanie przed Trybunałem dotyczy zaskarżonego wyroku i jego utrzymania w mocy lub uchylenia z przyczyn prawnych.

45. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem dotyczącym interesu prawnego interes w uczestnictwie w postępowaniu odwoławczym powinien być potwierdzany zawsze wtedy, gdy poprzez swój wynik może ono przynieść korzyść stronie, która składa odpowiedź na odwołanie ( 14 ). Taka korzyść nie musi być bezwzględnie natury prawnej. Również interes gospodarczy lub niemajątkowy może w zależności od stanu rzeczy uzasadniać udział w postępowaniu odwoławczym.

46. W niniejszym przypadku spółka Weichert, w przeciwieństwie do tego, co wydaje się zakładać Komisja, ma w całkiem oczywisty sposób interes w wyniku obu postępowań odwoławczych w sprawach C‑293/13 P i C‑294/13 P. W obu tych sprawach z uwzględnieniem lub oddaleniem wniesionych głównych odwołań Del Monte (C‑293/13 P) i Komisji (C‑294/13 P) oraz odwołania wzajemnego Del Monte (C‑293/13 P) łączą się poważne prawne i gospodarcze skutki dla spółki Weichert.

47. Prawdą jest, że spółka Weichert nie może już zasadniczo kwestionować swojego uczestnictwa w naruszeniu i swojego obowiązku zapłaty grzywny, ponieważ sama nie złożyła we właściwym terminie skargi na sporną decyzję i decyzja ta stała się w stosunku do niej ostateczna. Wszystkie żądania i argumenty w odpowiedziach na odwołania oraz w ustnych uwagach spółki Weichert, które zmierzają do stwierdzenia nieważności spornej decyzji, są więc niedopuszczalne.

48. Niemniej jednak w zależności od tego, jak Trybunał orzeknie w sprawie C‑293/13 P, spółka Weichert musi sama albo solidarnie z Del Monte uiścić ustaloną grzywnę, przy czym w stosunku wewnętrznym w przypadku odpowiedzialności solidarnej może w razie potrzeby w całości lub w części dochodzić roszczeń regresowych wobec Del Monte. Natomiast w zależności od tego, jak Trybunał orzeknie w sprawie C‑294/13 P, kwota grzywny, za którą spółka Weichert ponosi odpowiedzialność solidarną, będzie wyższa lub niższa. Zajęcie stanowiska w przedmiocie wszystkich związanych z tym kwestii prawnych leży w uprawnionym interesie spółki Weichert i uzasadnia jej występowanie przed Trybunałem.

49. W omawianym zakresie spółka Weichert w obu sprawach była zatem uprawniona, zgodnie z art. 172 regulaminu postępowania przed Trybunałem, do złożenia odpowiedzi na odwołanie i w ten sposób – aczkolwiek ograniczony do zagadnień wymienionych właśnie w pkt 48 – do udziału w postępowaniu odwoławczym.

2. Zdolność spółki Weichert do wniesienia odwołań wzajemnych

50. Inaczej rzecz się ma z obydwoma odwołaniami wzajemnymi spółki Weichert w sprawach C‑293/13 P i C‑294/13 P.

51. Zgodnie z art. 172 w związku z art. 176 ust. 1 regulaminu postępowania przed Trybunałem wniesienie odwołania wzajemnego również uzależnione jest od spełnienia przesłanki, w myśl której wnoszący odwołanie wzajemne był stroną w danej sprawie przed Sądem i posiada on „interes prawny w uwzględnieniu lub oddaleniu odwołania”.

52. Spełnienie tej przesłanki nie jest jednak wystarczające. Ponadto zgodnie z art. 56 akapit drugi zdanie drugie statutu Trybunału nieuprzywilejowani interwenienci z pierwszej instancji mogą wnieść odwołanie tylko wtedy, gdy zaskarżone orzeczenie Sądu „dotyczy ich bezpośrednio”. To postanowienie statutu, które jest osadzone w prawie pierwotnym i tym samym znajduje się w hierarchii ponad regulaminem postępowania przed Trybunałem zostałoby pozbawione swojego sensu, gdyby zamierzano nadać mu z miejsca tę samą treść co wymogowi „interesu prawnego w uwzględnieniu lub oddaleniu odwołania”, który i tak już ma zastosowanie na mocy art. 172 regulaminu postępowania przed Trybunałem.

53. Innymi słowy, nieuprzywilejowany interwenient z pierwszej instancji musi więc, jeżeli zamierza sam wnieść odwołanie od wyroku Sądu, spełnić dodatkową przesłankę dopuszczalności ( 15 ). Ten rygor wynika z procesowej pozycji wnoszącego odwołanie, która wraz z przedstawionymi zarzutami i argumentami prawnymi może ostatecznie określać przedmiot sporu przed Trybunałem. Takiej możliwości nie mają pozostali uczestnicy postępowania, którzy jedynie udzielają odpowiedzi na wniesione odwołanie.

54. W ten sam sposób zaskarżona decyzja Sądu musi dotyczyć bezpośrednio również nieuprzywilejowanego interwenienta z pierwszej instancji, który zamierza wnieść odwołanie wzajemne. Z jednej bowiem strony regulamin postępowania przed Trybunałem nie pozwala stwierdzić, co konkretnie w odniesieniu do odwołania wzajemnego wskazywałoby na mniej restrykcyjne przesłanki dopuszczalności, a z drugiej strony art. 56 akapit drugi zdanie drugie statutu Trybunału dotyczy w równym stopniu wszystkich rodzajów odwołań – zarówno odwołań głównych, jak i wzajemnych.

55. Chociaż odwołanie wzajemne ma charakter akcesoryjny wobec głównego środka odwoławczego ( 16 ), umożliwia ono jednak podmiotowi wnoszącemu takie odwołanie, w całkiem podobny sposób jak wnoszącemu odwołanie główne, określenie przedmiotu postępowania przed Trybunałem poprzez własne zarzuty i argumenty prawne, zwłaszcza że podniesione w jego odwołaniu wzajemnym argumenty winny być odrębne od zarzutów i argumentów podniesionych w odpowiedzi na odwołanie (art. 178 § 3 regulaminu postępowania przed Trybunałem). Dlatego również w odniesieniu do odwołania wzajemnego wymóg, aby orzeczenie „dotyczyło bezpośrednio” wnoszącego je podmiotu, jest uzasadniony jako dodatkowa przesłanka dopuszczalności, która wykracza poza zwykły wymóg interesu w rozstrzygnięciu postępowania (art. 172 w związku z art. 176 § 1 regulaminu postępowania przed Trybunałem).

56. Jednakże co ta przesłanka dopuszczalności konkretnie oznacza?

57. Orzeczenie dotyczy bezpośrednio wnoszącego odwołanie lub wnoszącego odwołanie wzajemne w rozumieniu art. 56 akapit drugi zdanie drugie statutu Trybunału, jeżeli zaskarżony wyrok powoduje niekorzystną zmianę jego własnej pozycji prawnej lub jego własnych interesów gospodarczych lub niemajątkowych. Taki wyrok musi więc skutkować jego materialnym pokrzywdzeniem.

58. W odniesieniu do spółki Weichert w niniejszym postępowaniu tak nie jest.

59. Zaskarżony wyrok spowodował znaczne obniżenie grzywny ustalonej na zasadzie odpowiedzialności solidarnej wobec Del Monte i spółki Weichert. W ten sposób spółka Weichert nie została pokrzywdzona, lecz, przeciwnie, uprzywilejowana.

60. Prawdą jest, że spółka Weichert jest i pozostaje pokrzywdzona w ten sposób, że w ogóle zostaje stwierdzone jej uczestnictwo w naruszeniu art. 81 WE i żądana jest od niej zapłata grzywny, choć również w znacznie mniejszej wysokości. To pokrzywdzenie nie wynika jednakże dla spółki Weichert bezpośrednio z zaskarżonego wyroku, lecz ze spornej decyzji.

61. Przedmiot sporu w niniejszym postępowaniu stanowi natomiast wyłącznie odpowiedzialność Del Monte za naruszenie. W swojej wniesionej do Sądu skardze Del Monte zażądała jedynie stwierdzenia nieważności art. 1–4 spornej decyzji w zakresie, w jakim dotyczą one jej (tj. Del Monte) ( 17 ). W związku z tym przedmiotem zaskarżonego wyroku także jest jedynie odpowiedzialność Del Monte. Sąd odnosi się w nim do zachowania spółki Weichert co najwyżej w zakresie, w jakim ma ono znaczenie dla oceny odpowiedzialności Del Monte.

62. Gdyby spółka Weichert zamierzała kwestionować przed Sądem swoją własną odpowiedzialność za naruszenie, to jako adresat spornej decyzji – odmiennie niż jako interwenient w dotychczas rozstrzygniętych przez Trybunał sprawach dotyczących tej problematyki ( 18 ) – byłaby ona ponad wszelką wątpliwość sama uprawniona do wniesienia do Sądu skargi o stwierdzenie nieważności (art. 263 ust. 4 wariant pierwszy TFUE). Jednakże spółka Weichert nie skorzystała we właściwym terminie z prawa do wniesienia skargi, w związku z czym sporna decyzja stała się w stosunku do niej ostateczna. Jak już wspomniano ( 19 ), spółka Weichert nie może podważyć ostatecznego charakteru poprzez wniesienie odwołań wzajemnych w postępowaniach sądowych wszczętych przez innych adresatów spornej decyzji w odniesieniu do ich własnej odpowiedzialności.

63. Przyznana nieuprzywilejowanemu interwenientowi możliwość uczestnictwa w postępowaniu w pierwszej instancji, jak również jego prawo do kwestionowania pierwszoinstancyjnego orzeczenia Sądu w drodze własnego odwołania nie może być nadużywana w charakterze rekompensaty za to, że strona ta zaniedbała wniesienia przysługującej jej własnej skargi o stwierdzenie nieważności. Środek odwoławczy w postaci odwołania wzajemnego nie przysługuje podmiotom działającym z pobudek oportunistycznych.

64. Niniejsza sprawa daje Trybunałowi rzadką okazję do wyjaśnienia tego proceduralnego niuansu, co nie może pozostać bez oddźwięku dla przyszłych spraw z zakresu konkurencji i generalnie dla postępowań odwoławczych.

65. Z uwagi zatem na to, że zaskarżony wyrok w sensie proceduralnym nie dotyczy bezpośrednio spółki Weichert, jej oba odwołania wzajemne w sprawach C‑293/13 P i C‑294/13 P nie spełniają przesłanek dopuszczalności, o których mowa w art. 56 akapit drugi zdanie drugie statutu Trybunału. Są one niedopuszczalne.

3. Wniosek częściowy

66. W świetle powyższych rozważań uczestnictwo w postępowaniu spółki Weichert jest dopuszczalne jedynie w takim zakresie, w jakim udziela ona odpowiedzi na odwołania w sprawach C‑293/13 P i C‑294/13 P w celu ochrony jej uprawnionych interesów w odniesieniu do solidarnej odpowiedzialności wraz z Del Monte. Natomiast z uwagi na to, że orzeczenie nie dotyczy bezpośrednio spółki Weichert w rozumieniu art. 56 akapit drugi zdanie drugie statutu Trybunału, nie jest ona uprawniona do wnoszenia wykraczających poza przedmiot obu odwołań głównych w sprawach C‑293/13 P i C‑294/13 P własnych środków odwoławczych od zaskarżonego wyroku w drodze odwołań wzajemnych.

B – W przedmiocie odwołania głównego Del Monte w sprawie C‑293/13 P

67. Odwołanie Del Monte w sprawie C‑293/13 P, które opiera się na nie mniej niż pięciu zarzutach, jest poświęcone zasadniczo stosunkom między Del Monte i spółką Weichert. Użyteczne jest zbadanie poszczególnych zarzutów w nieco zmienionej kolejności.

1. W przedmiocie zarzutów pierwszego, trzeciego i czwartego: brak jednego podmiotu gospodarczego tworzonego przez Del Monte i spółkę Weichert, ciężar dowodu, domniemanie niewinności

68. Del Monte twierdzi, że Sąd niesłusznie przyjął jej solidarną odpowiedzialność za popełnione przez spółkę Weichert naruszenie prawa antymonopolowego. Argument ten jest podnoszony przede wszystkim w ramach zarzutu pierwszego jako naruszenie art. 81 WE (obecnie art. 101 TFUE) i art. 23 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1/2003 ( 20 ). Tej samej problematyce są poświęcone ponadto również zarzuty trzeci i czwarty odwołania w sprawie C‑293/13 P, jednakowoż dotyczą one tematu współodpowiedzialności Del Monte z perspektywy ciężaru dowodu (zarzut trzeci) i domniemania niewinności – zasada in dubio pro reo – (zarzut czwarty). Z uwagi na to, że zarzuty te pokrywają się pod względem merytorycznym, poniżej omówię je z uwzględnieniem ich wzajemnego powiązania.

a) W przedmiocie zarzutu pierwszego: kryteria dla uznania istnienia jednego podmiotu gospodarczego

69. W ramach zarzutu pierwszego Del Monte podnosi, że Sąd niesłusznie przyjął, że ona i spółka Weichert stanowią jeden podmiot gospodarczy. W tym względzie spółka Del Monte opiera się w przeważającej mierze na argumentach związanych z konkretnymi okolicznościami faktycznymi tego przypadku i w istocie odnoszących się do struktury spółki Weichert jako spółki komandytowej prawa niemieckiego, do zawartej pomiędzy Del Monte i spółką Weichert umowy w sprawie dystrybucji, do dyskusji prowadzonych między spółką Weichert i Del Monte oraz do polityki cenowej spółki Weichert.

i) Dopuszczalność

70. Zarówno Komisja, jak również, co ciekawe, spółka Weichert odpierają tę argumentację i uważają ją za niedopuszczalne podważanie dokonanej przez Sąd oceny okoliczności faktycznych i dowodów.

71. W rzeczy samej ten pierwszy zarzut odwołania Del Monte balansuje na bardzo cienkiej granicy pomiędzy zagadnieniami oceny okoliczności faktycznych i dowodów z jednej strony a problemami kwalifikacji prawnej okoliczności faktycznych z drugiej strony. Podczas gdy Trybunał jako instancja odwoławcza nie jest właściwy do dokonywania oceny okoliczności faktycznych i dowodów – z wyjątkiem ewentualnego zarzutu przeinaczenia faktów, kwalifikacja prawna okoliczności faktycznych podlega jego prawnej kontroli w postępowaniu odwoławczym ( 21 ). Trybunał jest całkowicie uprawniony do zbadania, czy Sąd w swojej ocenie zgodności z prawem spornej decyzji zastosował prawidłowe kryteria prawne i czy powiązał ze stwierdzonymi okolicznościami faktycznymi prawidłowe pod względem prawnym wnioski ( 22 ).

72. Pierwszy zarzut odwołania Del Monte jest zatem dopuszczalny tylko w zakresie, w jakim stwierdza, że Sąd nie uwzględnił obowiązujących w europejskim prawie konkurencji kryteriów prawnych dotyczących ustalania, że dwie lub kilka spółek tworzą jeden podmiot gospodarczy. Dokonując oceny argumentacji Del Monte, Trybunał powinien jednakże oprzeć się pokusie zastępowania oceny Sądu własną oceną okoliczności faktycznych lub dowodów, do czego nie byłby właściwy. Jeżeli Trybunał nie zamierza zdegradować postępowania odwoławczego do postępowania skargowego, musi trzymać się ściśle ram okoliczności faktycznych ustalonych przez Sąd.

ii) Zasadność

73. Z utrwalonego orzecznictwa wynika, że naruszenie przez spółkę zależną reguł konkurencji można przypisać spółce dominującej, zwłaszcza w przypadku gdy mimo posiadania odrębnej osobowości prawnej spółka zależna nie określa w sposób autonomiczny swojego zachowania rynkowego, lecz stosuje zasadniczo instrukcje dawane jej przez spółkę dominującą, w szczególności z uwzględnieniem więzów ekonomicznych, organizacyjnych i prawnych łączących oba te podmioty prawa ( 23 ).

74. Innymi słowy, spółkę dominującą można obciążyć współodpowiedzialnością za popełnione przez jej spółkę zależną naruszenie prawa antymonopolowego, jeżeli w momencie naruszenia spółka zależna znajdowała się pod dominującym wpływem jej spółki dominującej ( 24 ). Drugorzędne znaczenie ma przy tym to, czy spółka dominująca wywierała ten wpływ samodzielnie, czy też wraz z innymi spółkami.

75. Chociaż w przypadku Del Monte i spółki Weichert nie można mówić o klasycznym stosunku spółka dominująca – spółka zależna, lecz raczej o partnerstwie między Del Monte i rodziną W. ( 25 ), niemniej jednak wymienione kryteria dadzą się bez problemu zastosować do przypadku takiego partnerstwa. Ponadto wszyscy uczestnicy postępowania byli zgodni co do tego i także Sąd słusznie stanął na takim stanowisku ( 26 ).

76. Z uwagi na to, że Del Monte nie posiadała 100% lub prawie 100% udziałów w spółce Weichert, w niniejszym przypadku nie można było oprzeć się na wzruszalnym domniemaniu wywierania przez Del Monte decydującego wpływu na spółkę Weichert ( 27 ), lecz Komisja musiała wywieranie tego wpływu w sposób pozytywny udowodnić ( 28 ).

77. W zaskarżonym wyroku Sąd po obszernym rozważeniu materiału dowodowego uznał, że Komisji udało się taki dowód przeprowadzić ( 29 ). W tym względzie Sąd opiera się na różnych okolicznościach niniejszej sprawy, w szczególności na: — więzach pomiędzy Del Monte a rodziną W. w formie spółki komandytowej prawa niemieckiego, przy czym co prawda Del Monte przejęła rolę zwykłego komandytariusza, niemniej jednak posiadała 80% udziałów i dysponowała określonymi prawami weta, — umowie w sprawie dystrybucji między Del Monte i spółką Weichert, która w praktyce doprowadziła do tego, że banany były dostarczane spółce Weichert wyłącznie przez Del Monte i w związku z tym spółka Weichert była wyłącznym dystrybutorem bananów Del Monte w Europie Północnej, — przepływie informacji pomiędzy spółką Weichert i Del Monte, w ramach którego spółka Weichert składała Del Monte regularne i szczegółowe sprawozdania na temat jej bieżącej działalności, oraz — rozmowach dotyczących polityki określania cen i zaopatrywania spółki Weichert, w ramach których Del Monte i spółka Weichert wymieniały się intensywnie niekiedy odmiennymi zdaniami dotyczącymi dystrybucji i polityki określania cen przez spółkę Weichert.

78. Jak już wspomniano, ewidentnie sprzeczna z celem postępowania odwoławczego byłaby sytuacja, gdyby Trybunał obecnie ponownie rozpatrywał cały materiał dowodowy i ocenę tego materiału dokonaną przez Sąd zastępował własną oceną. Na etapie postępowania odwoławczego może chodzić tylko o zbadanie, czy Sąd, opierając się na dokonanych w zaskarżonym wyroku ustaleniach w przedmiocie okoliczności faktycznych, zastosował prawidłowe pod względem prawnym kryteria.

79. Podkreślić należy, że istnienie jednostki gospodarczej może zatem zostać wywnioskowane ze zbioru zgodnych elementów, nawet w przypadku gdy żaden z tych elementów, rozważany z osobna, nie wystarcza, aby stwierdzić istnienie takiej jednostki ( 30 ). Należy zatem wziąć pod uwagę wszystkie istotne okoliczności danego przypadku i wyciągnięte na ich podstawie wnioski Sądu, bez koncentrowania się – jak to próbuje czynić spółka Del Monte – selektywnie na niektórych z tych okoliczności.

80. Ponadto z uwagi na to, że każdy przypadek posiada swoją specyfikę, nie może również odgrywać decydującej roli okoliczność, czy w orzecznictwie Trybunału lub Sądu istnieją przypadki precedensów, które miały dokładnie takie same lub podobne cechy, jak niniejszy przypadek.

81. Zaznaczywszy to na wstępie, zajmę się poniżej obydwoma zarzutami podniesionymi przez Del Monte, w których, po pierwsze, kwestionuje ona wywieranie decydującego wpływu na spółkę Weichert, a po drugie, w każdym razie chce podważyć skuteczność wywierania takiego wpływu.

– W przedmiocie wywierania przez Del Monte wpływu na spółkę Weichert (część druga zarzutu pierwszego)

82. Po pierwsze, Del Monte kwestionuje fakt, że w ogóle wywierała decydujący wpływ na spółkę Weichert. Zdaniem Del Monte okoliczności, na podstawie których Komisja za aprobatą Sądu wyciągnęła wniosek, że doszło tutaj do wywierania decydującego wpływu, nie spełniają prawnych wymogów dotyczących współodpowiedzialności spółki za naruszenie przez inną spółkę prawa antymonopolowego. Del Monte zarzuca Sądowi „błędną interpretację kryterium współodpowiedzialności spółki dominującej”.

83. Argumenty, na których Del Monte opiera ten zarzut, można zasadniczo przyporządkować do dwóch obszarów problematyki: z jednej strony do zagadnienia, czy spółka Del Monte miała możliwość wywierania decydującego wpływu, i z drugiej strony do zagadnienia, czy rzeczywiście doszło do wywierania takiego wpływu.

84. Jeżeli chodzi najpierw o możliwości wywierania decydującego wpływu, to Del Monte wskazuje, że w ramach partnerstwa z rodziną W., które przybrało formę prawną spółki komandytowej prawa niemieckiego, przejęła ona jedynie rolę komandytariusza, była wyłączona od prowadzenia spraw spółki i poza tym posiadała niewielkie uprawnienia do współdecydowania o sprawach spółki. W tym zakresie Del Monte przytacza postanowienia niemieckiego kodeksu handlowego i obowiązującej w odniesieniu do spółki Weichert umowy spółki.

85. Z prawnego punktu widzenia należy zauważyć, że oceny, czy spółka zależna sama autonomicznie określa swoje działania rynkowe, czy też poddana jest decydującemu wpływowi swojej spółki dominującej, nie należy dokonywać wyłącznie na podstawie właściwych przepisów prawa spółek (przepisów ustaw, ale także postanowień umów spółek). Należy wprawdzie z pewnością wziąć pod uwagę uprawnienia, którymi dysponują organy uczestniczących w zmowie przedsiębiorstw, jednak czynnikiem ostatecznie rozstrzygającym są realia gospodarcze. Prawo konkurencji nie kieruje się bowiem kwestiami formalnymi, lecz faktycznymi zachowaniami przedsiębiorstw ( 31 ).

86. Z pewnością pozycja, jaką w świetle prawa spółek zajmuje komandytariusz, który jest wyłączony od prowadzenia spraw spółki, sama w sobie nie stanowi wystarczającej podstawy do uznania, że może być wywierany decydujący wpływ. Całkiem możliwe do wyobrażenia jest jednak, że zaistnieją jeszcze inne okoliczności natury gospodarczej, organizacyjnej i prawnej, które poskutkują przyznaniem zwykłemu komandytariuszowi tak znacznej władzy, że będzie on mógł de facto wywierać decydujący wpływ na daną spółkę.

87. Dokładnie takie okoliczności Sąd stwierdził w niniejszym przypadku.

88. Po pierwsze, Sąd wskazał na przysługujące Del Monte w ramach struktury spółki prawa weta. Takie prawa wprawdzie same w sobie de iure nie ustanawiały jeszcze wyłącznej kontroli Del Monte nad spółką Weichert. Jednakże nie jest wykluczone, że w związku z innymi okolicznościami prowadziły one de facto do uzyskania wyłącznej kontroli ( 32 ). W każdym razie mogą one być uznane za podstawę wspólnej kontroli Del Monte wraz z rodziną W., co zgodnie z nowszym orzecznictwem może wystarczyć dla przypisania odpowiedzialności kartelowej ( 33 ).

89. Poza tym w zasadzie nie jest koniczne, aby takie prawa weta odnosiły się do działań z zakresu prowadzenia bieżących spraw lub konkretnie do zachowania rynkowego spółki, lecz przeciwnie, wystarczy, że prawa te przyznają danemu wspólnikowi całkiem ogólnie wystarczający wpływ na politykę handlową spółki w najszerszym znaczeniu ( 34 ).

90. Według ustaleń Sądu prawa weta spółki Del Monte odnosiły się w szczególności do ważnych decyzji zgromadzenia wspólników dotyczących planów finansowych, inwestycyjnych i w zakresie zatrudnienia ( 35 ). Takie prawa przyznają wspólnikowi w zwykłym przypadku poważny faktyczny wpływ na politykę handlową, nawet jeżeli nie zezwalają mu również z czysto prawnego punktu widzenia na współdecydowanie w prowadzeniu bieżących spraw.

91. Po drugie, Sąd podkreślił, że Del Monte, jako komandytariusz, posiadała 80% udziałów w spółce Weichert. Na tej podstawie Sąd wyciągnął wniosek, że Del Monte miała poważną zachętę gospodarczą do wywierania wpływu na spółkę Weichert ( 36 ).

92. Po trzecie, Sąd odniósł się do umowy w sprawie dystrybucji między Del Monte i spółką Weichert, która w praktyce prowadziła do tego, że spółka Weichert była zaopatrywana w banany wyłącznie przez Del Monte, w zamian za co była wyłącznym dystrybutorem bananów sprzedawanych pod marką Del Monte w Europie Północnej ( 37 ).

93. Taki stosunek wyłączności, zwłaszcza jeśli jest on związany z pozycją bezsprzecznie największego udziałowca danego dystrybutora, może w normalnym przypadku wytwarzać sytuację gospodarczej i organizacyjnej zależności i umożliwiać wywieranie decydującego wpływu na politykę handlową.

94. Zagadnienie, czy w niniejszym przypadku tego rodzaju zależność między Del Monte a spółką Weichert rzeczywiście istniała, jest natury czysto faktycznej i w związku z tym jego ocena należy wyłącznie do Sądu. Z prawnego punktu widzenia nic nie stało jednakże na przeszkodzie uznaniu przez Sąd, że Del Monte, z uwagi na wszystkie jej stwierdzone w postępowaniu w pierwszej instancji gospodarcze i wynikające z prawa spółek powiązania ze spółką Weichert, była w stanie, mimo jej pozycji komandytariusza, wywierać decydujący wpływ na tę spółkę.

95. Ostatecznie jednak można nie rozstrzygać, czy Del Monte dysponowała pod względem prawnym wystarczającymi możliwościami wywierania decydującego wpływu na spółkę Weichert i czy Del Monte de iure miała wyłączną kontrolę nad spółką Weichert, czy też kontrolę tę musiała dzielić z rodziną W., o ile tylko zostało wykazane, że spółka Del Monte de facto wywierała decydujący wpływ ( 38 ).

96. Co się teraz tyczy rzeczywistego wywierania decydującego wpływu, to według stwierdzeń Sądu Del Monte otrzymywała od spółki Weichert bieżące i szczegółowe sprawozdania dotyczące jej bieżącej działalności na rynku bananów, przy czym sprawozdania te wykraczały znacznie poza to, co odpowiadałoby uprawnieniom Del Monte określonym w umowie spółki oraz w umowie w sprawie dystrybucji ( 39 ). Przede wszystkim jednak zgodnie z ustaleniami Sądu ( 40 ) Del Monte w wielu przypadkach udzielała wyraźnie i bezpośrednio instrukcji w odniesieniu do sprzedaży i polityki określania cen bananów sprzedawanych przez spółkę Weichert pod marką Del Monte ( 41 ).

97. Tym samym Sąd posiadał wiele dowodów, na podstawie których mógł bez naruszenia prawa wyciągnąć wniosek, że Del Monte rzeczywiście wywierała decydujący wpływ na politykę handlową spółki Weichert i nawet ingerowała bezpośrednio w zachowanie rynkowe spółki Weichert. Sąd mógł przy tym uznać istnienie konkretnych instrukcji spółki Del Monte w odniesieniu do sprzedaży jej bananów i związanego z tym kształtowania polityki cenowej za szczególnie ewidentną wskazówkę przemawiającą za istnieniem decydującego wpływu tej spółki na spółkę Weichert ( 42 ).

98. Co prawda materiał dowodowy mógł być w danym przypadku również interpretowany inaczej, niż to uczynił Sąd. Jednakże zadaniem Trybunału jako instancji odwoławczej nie jest zastępowanie suwerennej i niewadliwej pod względem prawnym oceny dowodów dokonanej przez Sąd własną oceną.

– W przedmiocie podnoszonego niewykonywania instrukcji przez spółkę Weichert (część pierwsza zarzutu pierwszego)

99. Del Monte kwestionuje ponadto skuteczność wywierania przez nią wpływu na spółkę Weichert. W istocie Del Monte podnosi, że spółka Weichert w praktyce nie wykonywała wszystkich instrukcji Del Monte i prowadziła nawet – sądowe i pozasądowe – spory z Del Monte. W tych okolicznościach, jak utrzymuje Del Monte, Sąd nie mógł uznać, że Del Monte i spółka Weichert stanowią jednostkę gospodarczą, lub przyjąć, że Del Monte wywiera decydujący wpływ na spółkę Weichert.

100. Jak już wspomniano, uznanie, że dwie spółki stanowią jednostkę gospodarczą, jest możliwe tylko wtedy, gdy jedna z nich nie określa w sposób niezależny swojego zachowania rynkowego, lecz co do zasady stosuje się do instrukcji drugiej spółki ( 43 ).

101. To kryterium nie może być jednakże błędnie interpretowane w ten sposób, że dana spółka musi stosować się bez wyjątku do wszystkich instrukcji drugiej spółki i że nie mogą istnieć pomiędzy nimi żadne różnice zdań, lecz, przeciwnie, wspomniane instrukcje są wykonywane jedynie co do zasady. Podobnie dana spółka nie musi tłumić w zarodku każdego sprzeciwu drugiej spółki przeciwko wywieraniu przez nią wpływu i każdego prawnego oporu drugiej spółki, aby demonstrować swój wpływ i tym samym jedność gospodarczą.

102. Nawet w klasycznych strukturach koncernowych wewnętrzne różnice zdań nie są rzadkością. Niekiedy zdarza się, że instrukcje spółki dominującej wobec jej spółek zależnych, w których posiada ona 100% lub prawie 100% udziałów, nie są wykonywane i że nawet bardzo istotne instrukcje są naruszane. Przykładowo ogólnie przyjęte jest, że spółki dominujące w ramach programów wykonawczych udzielają wszystkim swoim spółkom zależnym tak zwanych instrukcji w zakresie zgodności z regułami konkurencji, w których zobowiązują je do niestosowania praktyk antykonkurencyjnych. Zgodnie z orzecznictwem ewentualne nieprzestrzeganie takich instrukcji – których znaczenie dla bieżącej działalności, ale także dla prawa konkurencji jest niezaprzeczalne – wcale nie zakazuje przypisania odpowiedzialności za naruszenie prawa antymonopolowego przez jedną ze spółek drugiej spółce ( 44 ).

103. W związku z powyższym Sąd nie był pozbawiony z mocy prawa możliwości uznania, że Del Monte i spółka Weichert stanowią jednostkę gospodarczą, nawet jeśli spółka Weichert nie stosowała się do wszystkich instrukcji Del Monte, a ponadto nawet jeśli mogła ona wystąpić na drogę prawną przeciwko Del Monte w odniesieniu do pewnych kwestii.

104. O decydującym wpływie i istnieniu jednostki gospodarczej nie można jednak mówić nadal wtedy, gdy istnieją poważne wskazówki przemawiające za tym, że niewykonywanie instrukcji jednej spółki przez drugą spółkę stanowiło regułę i prowadziło do zachowywania się przez tę ostatnią na rynku w sposób niezależny.

105. Dlatego też w niniejszej sprawie Sąd całkowicie słusznie zbadał dostępny mu materiał dowodowy pod kątem tego, czy spółka Weichert ogólnie nie stosowała się do instrukcji Del Monte i zachowywała się na rynku w sposób niezależny ( 45 ). W tym kontekście szczególnie dokładnie zajął się argumentacją Del Monte, że spółka Weichert z jednej strony poprzez kierowanie się poziomem cen spółki Dole realizowała inną politykę cenową niż ta, której żądała Del Monte, i z drugiej strony nie wdrożyła nowego podejścia Del Monte w zakresie sprzedaży, za pomocą którego spółka ta najwyraźniej zamierzała umieścić swoje banany w segmencie premium, aby osiągnąć ceny zbliżone do cen spółki Chiquita.

106. Tego rodzaju okoliczności, w razie ich udowodnienia, stanowiłyby istotną wskazówkę przemawiającą przeciwko (skutecznemu) wywieraniu przez Del Monte decydującego wpływu na spółkę Weichert i tym samym przeciwko istnieniu jednostki gospodarczej tworzonej przez te przedsiębiorstwa.

107. Del Monte usiłowała również w swoich pisemnych i ustnych uwagach w niniejszym postępowaniu odwoławczym stale wzbudzać wrażenie, że rzekome nierealizowanie przez spółkę Weichert jej wytycznych cenowych i jej nowego podejścia w zakresie sprzedaży w czasie trwania naruszenia w latach 2000–2002 stanowiło udowodniony fakt.

108. Po zbadaniu nie tylko jednego przywołanego przez Del Monte fragmentu ( 46 ), lecz wszystkich poświęconych temu zagadnieniu fragmentów zaskarżonego wyroku w ich wzajemnym kontekście ( 47 ), okazuje się, że Sąd wcale nie uznał twierdzeń Del Monte za dowiedzione. Tak więc Sąd podkreśla, że Del Monte „nie przedstawia […] jednak dowodu jasnego wyrażenia jej oczekiwań w stosunku do spółki Weichert” ( 48 ). Ponadto Sąd stwierdza, że oświadczenia innych importerów, na których Del Monte usiłowała się oprzeć, w rzeczywistości przeczyły jej własnym twierdzeniom ( 49 ).

109. W świetle tych ustaleń faktycznych Sądu, które – z zastrzeżeniem ewentualnego przeinaczenia ( 50 ) – są wyłącznie właściwe dla analizy pierwszego zarzutu odwołania, uwagi wnoszącej odwołanie w przedmiocie rzekomo autonomicznej polityki cenowej spółki Weichert i nierealizowania przez spółkę Weichert nowego podejścia w zakresie sprzedaży wypracowanego przez Del Monte stanowiły zwykłe twierdzenia ( 51 ), które w świetle innych środków dowodowych w żadnym razie nie okazały się przekonujące dla Sądu.

110. W świetle powyższych rozważań nie można w tym punkcie zarzucać Sądowi nieprawidłowej pod względem prawnym kwalifikacji okoliczności faktycznych. Wobec dokonanych w postępowaniu w pierwszej instancji ustaleń faktycznych Sąd nie był z mocy prawa w żaden sposób zobowiązany do stwierdzenia, że Del Monte i spółka Weichert nie stanowią jednostki gospodarczej.

b) W przedmiocie zarzutów trzeciego i czwartego: ciężar dowodu i domniemanie niewinności

111. W trzecim zarzucie odwołania Del Monte zarzuca Sądowi odwrócenie ciężaru dowodu, zaś czwarty zarzut odwołania opiera się na domniemaniu niewinności (zasada in dubio pro reo). Wspólne obu tym zarzutom jest twierdzenie, że materiał dowodowy nie pozwala w niniejszym postępowaniu sądowym na przyjęcie, że Del Monte wywierała decydujący wpływ na spółkę Weichert, w związku z czym nie można uznać współodpowiedzialności Del Monte za naruszenie prawa antymonopolowego przez spółkę Weichert.

112. Wydaje mi się, że argumentacja ta ma na celu skłonić Trybunał, pod płaszczykiem zarzutów prawnych, do nowej oceny okoliczności faktycznych i dowodów, do czego nie jest on właściwy w postępowaniu odwoławczym. W związku z tym należy stwierdzić niedopuszczalność obu tych zarzutów odwołania ( 52 ).

113. Jedynie w trosce o zupełność rozstrzygnięcia dodam, że argumentacja Del Monte nie może przekonywać również pod względem merytorycznym.

i) W przedmiocie zarzutu trzeciego: ciężar dowodu

114. W ramach trzeciego zarzutu odwołania Del Monte podnosi, że Sąd, uznając, że określone przedłożone przez spółkę Del Monte dowody nie pozwalają wykazać niezależności spółki Weichert wobec Del Monte, dokonał w sposób niezgodny z prawem odwrócenia ciężaru dowodu.

115. Konkretnie chodzi o prawa weta wewnątrz spółki Weichert ( 53 ), o politykę spółki Weichert w zakresie określania cen ( 54 ), o stanowisko spółki Weichert w sporze przed sądem krajowym ( 55 ) i o brak konsolidacji wyników Del Monte i spółki Weichert ( 56 ).

116. Prawdą jest, że Sąd odmówił mocy dowodowej stosownym twierdzeniom Del Monte w odniesieniu do niezależności spółki Weichert wobec Del Monte. W przeciwieństwie do stanowiska Del Monte nie jest to jednak wyrazem odwrócenia ciężaru dowodu. Przeciwnie, Sąd zupełnie słusznie zakłada, że na Komisji spoczywa ciężar dowodu w odniesieniu do współodpowiedzialności Del Monte za naruszenie ( 57 ).

117. Przy uwzględnieniu tego rozkładu ciężaru dowodu Sąd zbadał moc dowodową wszystkich przedłożonych mu dowodów. Doszedł do wniosku, że z jednej strony istniały wystarczające dowody na wywieranie przez Del Monte decydującego wpływu na spółkę Weichert i że z drugiej strony przeciwna argumentacja Del Monte nie mogła podważyć argumentacji Komisji. Rozumowanie to jest prawidłowe pod względem prawnym ( 58 ). Nie oznacza ono w żadnym wypadku odwrócenia ciężaru dowodu, lecz jest efektem uwzględnienia normalnego spoczywającego przemiennie na stronach postępowania ciężaru przedstawienia faktów, z którego strony powinny wywiązać się, zanim zmierzą się z kwestią obiektywnego ciężaru dowodu ( 59 ).

ii) W przedmiocie zarzutu czwartego: domniemanie niewinności

118. W ramach czwartego zarzutu odwołania Del Monte podnosi, że Sąd, uznając mimo wątpliwych poszlak współodpowiedzialność Del Monte za naruszenie prawa antymonopolowego przez spółkę Weichert, naruszył domniemanie niewinności (zasada in dubio pro reo) ( 60 ).

119. Na ten czwarty zarzut odwołania nie można udzielić merytorycznie innej odpowiedzi niż na zarzut pierwszy. Jak już wyżej wyjaśniłam ( 61 ), Sąd mógł wnioskować z całokształtu materiału dowodowego, którym dysponował, nie naruszając przy tym prawa, że w okresie trwania naruszenia Del Monte wywierała decydujący wpływ na spółkę Weichert i że obie te spółki tworzyły ówcześnie jeden podmiot gospodarczy.

120. Jeżeli istnieją wystarczające dowody na stwierdzenie współodpowiedzialności, nie może być mowy o naruszeniu domniemania niewinności.

iii) Wniosek częściowy

121. W konsekwencji zarzut trzeci jest równie bezpodstawny jak zarzut czwarty.

2. W przedmiocie zarzutu drugiego: przeinaczenie dowodów

122. Z uwagi na to, że pierwszy zarzut odwołania, jak wyżej wyjaśniono, jest równie bezskuteczny jak zarzuty trzeci i czwarty, zajmę się poniżej zarzutem drugim, który jest podnoszony jedynie posiłkowo. Del Monte zarzuca w nim Sądowi przeinaczenie pod wieloma względami dowodów, które z kolei wszystkie razem wiążą się z możliwością wywierania przez Del Monte wpływu na spółkę Weichert.

a) W przedmiocie poszczególnych zastrzeżeń dotyczących przeinaczenia

123. W świetle utrwalonego orzecznictwa, aby można było uznać, że doszło do przeinaczenia faktów lub dowodów, powinny zostać spełnione restrykcyjne przesłanki. Takie przeinaczenie występuje jedynie wówczas, gdy – bez potrzeby przeprowadzania nowych dowodów – ocena dowodów istniejących okazuje się oczywiście błędna ( 62 ). Stwierdzam od razu, że żaden z podniesionych przez spółkę Del Monte zarzutów przeinaczenia nie spełnia również choćby w założeniach tych wysokich wymagań.

124. Tak jak Komisja i spółka Weichert, również ja mam wrażenie, że Del Monte jest jedynie niezadowolona z oceny dowodów dokonanej przez Sąd i obecnie chce zasugerować Trybunałowi alternatywną interpretację dowodów, która jednak w żadnym razie nie jest konieczna.

i) W przedmiocie zastrzeżenia dotyczącego przeinaczenia umowy spółki

125. Na wstępie Del Monte podnosi szereg zastrzeżeń dotyczących przeinaczenia w odniesieniu do umowy spółki, w której przedsiębiorstwo Weichert przyjęło formę prawną spółki komandytowej prawa niemieckiego.

– W przedmiocie praw weta komandytariusza

126. Po pierwsze, Del Monte odnosi się do art. 7 ust. 3 umowy spółki, który stanowi, że w przypadku wielu czynności prawnych komplementariusze mają obowiązek uzyskania uprzedniej pisemnej zgody wszystkich wspólników. Spółka Del Monte uważa, że Sąd przeinaczył to postanowienie, ponieważ uznał w pkt 101 zaskarżonego wyroku, że „szeregu istotnych czynności, które bezwzględnie wywierają wpływ, nawet pośredni, na zarządzanie spółką Weichert, nie można dokonać bez zgody komandytariusza”.

127. Zastrzeżenie to jest bezpodstawne.

128. W przypadku czynności prawnych, które zgodnie z art. 7 ust. 3 umowy spółki wymagają zgody wszystkich wspólników, chodzi o kupno i sprzedaż jakiejkolwiek nieruchomości lub udziału w kapitale lub innych udziałów w innych przedsiębiorstwach, inwestycje o wartości przekraczającej 100000 DEM (marek niemieckich), pożyczki dla pracowników w wysokości przekraczającej 10000 DEM, wykraczające poza bieżące sprawy spółki pożyczki dla spółki Weichert, wydawanie gwarancji przez przedsiębiorstwo Weichert, jakiekolwiek wynagrodzenie wypłacane wspólnikowi zarządzającemu oraz wszelkie umowy zawierane przez wspólnika (wspólników) zarządzającego (zarządzających) ustanawiające prawne zobowiązania do zapłaty ze strony spółki Weichert na kwotę przekraczającą 10000 DEM miesięcznie, z wyjątkiem umów o pracę, jeśli co najmniej przewidują one roczne wynagrodzenie poniżej 60000 DEM.

129. Jest zupełnie uzasadnione – a w każdym razie nie jest w oczywisty sposób błędne – aby tego rodzaju działania uznać za „szereg istotnych czynności” i przyjąć, że dotyczące ich prawo weta przysługujące Del Monte „bezwzględnie wywiera[ło] wpływ, nawet pośredni, na zarządzanie spółką Weichert” ( 63 ). W przeciwieństwie do stanowiska Del Monte we wspomnianym fragmencie nie ma mowy o oddziaływaniu szczególnie na zachowanie rynkowe spółki Weichert. Poza tym w świetle orzecznictwa stwierdzenie takiego oddziaływania nie byłoby również w ogóle konieczne ( 64 ).

– W przedmiocie praw weta komplementariusza

130. Po drugie, Del Monte krytykuje pkt 114 zaskarżonego wyroku, w którym Sąd stwierdza, że „z postanowień umowy spółki nie wynika”, że „komplementariusz posiadał prawo weta w odniesieniu do »wszystkich« decyzji spółki”. Del Monte uważa natomiast, że żadnej decyzji nie byłaby w stanie narzucić spółce wobec weta komplementariusza.

131. Zakwestionowane stwierdzenia Sądu należy rozpatrywać w związku z bezpośrednio poprzedzającymi je punktami zaskarżonego wyroku i odpowiedzieć na argument Del Monte z powołaniem się na art. 9 ust. 2 zdanie drugie umowy spółki ( 65 ). Postanowienie to dotyczy jedynie niektórych, określonych w art. 9 ust. 4 tej samej umowy uchwał zgromadzenia wspólników. Zgodnie ze wspomnianym postanowieniem zgoda komplementariuszy była bezwzględnie konieczna tylko dla wymienionych tam uchwał.

132. W tych okolicznościach wniosek Sądu, że z postanowień umowy spółki nie wynika prawo weta komplementariusza „w odniesieniu do »wszystkich« decyzji spółki”, jest całkowicie uzasadniony, a w każdym razie nie może być klasyfikowany jako oczywiście błędny.

133. Tytułem uzupełnienia należy przypomnieć, że ewentualne przeinaczenie dowodów prowadzi do uchylenia zaskarżonego wyroku tylko wtedy, gdy mogło mieć wpływ na jego sentencję ( 66 ). W tym kontekście istotne jest to, że nawet ogólne prawo weta komplementariusza „w odniesieniu do »wszystkich« decyzji spółki” jako takie nie mówiłoby niczego na temat tego, jakie prawne i faktyczne możliwości wywierania wpływu komandytariusz miał ze swojej strony wewnątrz spółki. Del Monte nie przedstawiła żadnych argumentów, które musiałyby doprowadzić Sąd do wniosku, że komplementariusz mógł rządzić się w spółce samodzielnie – również mimo oporu komandytariusza.

134. Tak czy owak współodpowiedzialność komandytariusza za naruszenie prawa antymonopolowego przez spółkę nie wymaga bezwzględnie – jak już wspomniano, aby komandytariusz sprawował wyłączną kontrolę; przeciwnie również sprawowanie wspólnej kontroli wraz z komplementariuszem lub komplementariuszami może prowadzić do przypisania odpowiedzialności kartelowej ( 67 ).

– W przedmiocie powoływania i odwoływania osób zarządzających spółką

135. Po trzecie, wnosząca odwołanie kwestionuje pkt 117 zaskarżonego wyroku, w którym Sąd odrzuca argument Del Monte, iż nie posiadała ona koniecznych uprawnień do powoływania i odwoływania osób zarządzających spółką lub też zawetowania takiego powołania. Odrzucenie jej argumentu przez Sąd Del Monte uważa za „przeinaczenie dowodów”.

136. W tym względzie należy zauważyć, że w sytuacji, gdy wnoszący odwołanie zarzuca przeinaczenie dowodów przez Sąd, winien on dokładnie wskazać, które dowody zostały jego zdaniem przeinaczone przez Sąd, oraz wykazać błędy w ocenie, które w jego opinii doprowadziły do takiego przeinaczenia ( 68 ).

137. Takich uwag całkowicie brakuje w niniejszym przypadku. Del Monte nie wymieniła konkretnych dokumentów z akt i nie wyjaśniła precyzyjnie, w jakim zakresie Sąd miał przeinaczyć te dokumenty. W związku z tym ta część zarzutu drugiego jest niedopuszczalna.

138. Poza tym można jedynie domniemywać, że Del Monte podnosi przeinaczenie art. 9 ust. 3 umowy spółki, jako że do tego postanowienia odnosi się zakwestionowany fragment zaskarżonego wyroku. Postanowienie to zawiera jednak treść identyczną z tą, którą Sąd przytacza w pkt 117 zaskarżonego wyroku, a mianowicie stanowi, że zmiana umowy spółki wymaga jednomyślności wspólników.

139. Z uwagi na to, że status ponoszącego osobistą odpowiedzialność wspólnika jako osoby zarządzającej spółką był wyraźnie określony w art. 7 ust. 1 umowy spółki, mógł on być ustanowiony lub zmieniony jedynie w drodze zmiany tej umowy i tym samym nie bez zgody Del Monte. Dlatego też argument Del Monte, iż nie posiada ona nawet prawa weta w odniesieniu do powoływania i odwoływania osób zarządzających spółką, jest błędny, przynajmniej w swych ogólnych założeniach.

140. Nie może być zatem mowy o przeinaczeniu dowodów. Przeciwnie, wydaje mi się, że Del Monte usiłuje tutaj nakłonić Trybunał pod płaszczykiem zarzutu przeinaczenia do dokonania nowej oceny okoliczności faktycznych, co w postępowaniu odwoławczym jest niedopuszczalne ( 69 ).

– W przedmiocie mechanizmu arbitrażowego

141. Po czwarte, Del Monte zarzuca Sądowi przeinaczenie art. 9 ust. 5 umowy spółki, który w celu polubownego rozwiązania sytuacji patowych między wspólnikami przewiduje ustanowienie rady arbitrażowej ( 70 ).

142. Konkretnie Del Monte krytykuje dwie następujące wypowiedzi Sądu z pkt 116 zaskarżonego wyroku: — po pierwsze, Sąd uznaje tam „twierdzenie, że decyzje w ramach tejże rady były przyjmowane zwykłą większością, a zatem siłą rzeczy były one korzystne dla rodziny W.”, za „niczym niepoparte”; — po drugie, Sąd stwierdza tam, że „[w] każdym razie zakres rozpatrywanej korzyści należy rozpatrywać w świetle szczególnych uprawnień zgromadzenia wspólników”.

143. Żadna z tych wypowiedzi Sądu nie wydaje mi się oczywiście błędna w świetle art. 9 ust. 5 umowy spółki. Przeciwnie: — w przedmiocie pierwszej wypowiedzi należy zauważyć, że art. 9 ust. 5 umowy spółki w ogóle nie zawiera informacji na temat tego, jakie wymogi większości obowiązywały w odniesieniu do podejmowania uchwał przez radę arbitrażową. Możliwe, że wymóg podejmowania uchwały zwykłą większością da się wywieść z innych postanowień umowy spółki. Jednakże Del Monte nie podniosła tutaj zarzutu ich przeinaczenia. Poza tym wypowiedź Sądu odnosi się do większości, przy zastosowaniu których decyzje w ramach rady arbitrażowej faktycznie były przyjmowane. Rozumie się samo przez się, że samo postanowienie w umowie spółki jako takie nie może dostarczać informacji na temat jego praktycznego stosowania w życiu spółki; — jeżeli chodzi o drugą wypowiedź, to wynika z niej tylko to, że Sąd ocenił i zrelatywizował w całym kontekście umowy spółki znaczenie korzyści wynikających z mechanizmu arbitrażowego dla rodziny W. Nie można stwierdzić, i wnosząca odwołanie nie przedstawia w tym względzie żadnych argumentów, w jakim zakresie taka analiza ogólnego kontekstu, w który wpisują się dowody, miałaby być oczywiście błędna.

144. Dodam, że samo istnienie mechanizmu arbitrażowego w formie rady arbitrażowej w żadnym razie nie pozwala na udowodnienie twierdzenia Del Monte, że „rodzina [W.] ostatecznie sama decydowała o tym, jak należało prowadzić sprawy spółki Weichert”. Nawet jeśli prawdziwe jest twierdzenie Del Monte, że rodzina W. posiadała w tej radzie trzy głosy z sześciu, to w istocie nie dysponowała ona żadną – również zwykłą – większością.

ii) W przedmiocie zarzucanego przeinaczenia kilku innych dokumentów

145. Poza umową spółki, zdaniem Del Monte, Sąd przeinaczył również moc dowodową kilku innych dokumentów, które znajdują się w aktach postępowania. Tymi dokumentami zajmę się krótko poniżej.

– W przedmiocie „równowagi sił”

146. W pierwszej kolejności Del Monte podnosi „ewidentne przeinaczenie” jej własnych oświadczeń zawartych w pierwszoinstancyjnej skardze ( 71 ), gdzie mówiła o „równowadze sił” pomiędzy komplementariuszami i komandytariuszami. Zdaniem wnoszącej odwołanie w pkt 118 zaskarżonego wyroku Sąd niesłusznie wywnioskował z jej wywodów w przedmiocie „równowagi sił”, że rodzina W. i Del Monte sprawowały wspólnie kontrolę nad przedsiębiorstwem Weichert i uznał, iż wskazuje to na to, że Del Monte miała możliwość wywierania decydującego wpływu na spółkę Weichert.

147. Przeinaczenie przez Sąd argumentacji podniesionej przez strony w pierwszej instancji należy stwierdzić – zgodnie z orzecznictwem w przedmiocie przeinaczenia okoliczności faktycznych i dowodów – jedynie w sytuacji, gdyby Sąd zrozumiał je w ewidentnie nieprawidłowy sposób albo przedstawił je, przeinaczając ich treść ( 72 ).

148. W niniejszej sprawie nie może być o tym mowy. Wprawdzie w pkt 118 zaskarżonego wyroku Sąd odniósł się do ukutego przez Del Monte pojęcia „równowagi sił”, niemniej jednak we wspomnianym fragmencie w ogóle nie przedstawił treści argumentacji Del Monte. Przeciwnie, Sąd odesłał do swoich wcześniejszych wywodów dotyczących określonych postanowień umowy spółki ( 73 ) i na tej podstawie wywnioskował, że Del Monte miała możliwość wywierania decydującego wpływu na spółkę Weichert.

– W przedmiocie oświadczeń innych importerów dotyczących polityki cenowej

149. W drugiej kolejności Del Monte zarzuca, że w pkt 211–215 zaskarżonego wyroku Sąd uznał, na podstawie odpowiedzi innych importerów (spółek Chiquita i Dole) na wystosowane przez Komisję żądanie udzielenia informacji, że dostosowywanie przez spółkę Weichert jej cen referencyjnych do cen stosowanych przez spółkę Dole „również spełniło oczekiwania Del Monte”. W ten sposób Sąd, zdaniem Del Monte, przeinaczył oświadczenia tych importerów.

150. Zastrzeżenie to jest oparte na niewłaściwej lub nawet przeinaczonej interpretacji zaskarżonego wyroku. We wskazanym fragmencie tego wyroku w żaden sposób nie stwierdzono, ani nawet nie zasugerowano, że dostosowanie przez spółkę Weichert jej cen referencyjnych do cen stosowanych przez spółkę Dole „również spełniło oczekiwania Del Monte”. Del Monte przypisuje zatem Sądowi stwierdzenie, którego on w tej formie w ogóle nie wysunął, i wiąże to z poważnym zarzutem przeinaczenia dowodów.

151. W rzeczywistości Sąd zajmuje się we wspomnianym fragmencie wyroku twierdzeniami Del Monte, że spółka Weichert była w pełni niezależna, że Del Monte sama chciała, aby ceny referencyjne były bardziej zbliżone do cen referencyjnych spółki Chiquita, i że oczekiwania Del Monte w stosunku do spółki Weichert zostały jasno wyrażone ( 74 ). Sąd dochodzi tam jedynie do częściowego wniosku, że przytoczone przez Del Monte oświadczenia spółek Chiquita i Dole przeczą jej własnym twierdzeniom ( 75 ). W spornych pkt 211–215 zaskarżonego wyroku Sąd nie wyciąga ostatecznego wniosku w odniesieniu do autonomiczności niezależności spółki Weichert od Del Monte.

152. Ponadto należy zauważyć, że omawiane oświadczenia spółek Chiquita i Dole wcale nie były tak jednoznaczne, jak twierdzi Del Monte. Wręcz przeciwnie, można je było różnie interpretować. Dotyczy to w szczególności oświadczenia spółki Dole, że Del Monte „była niezadowolona z wyników sprzedaży osiągniętych przez spółkę Weichert” i „wyraźnie zerwała swe stosunki ze spółką Weichert w celu zastosowania swego własnego agresywnego podejścia w zakresie sprzedaży” ( 76 ).

153. Po pierwsze, z tych oświadczeń – jak już wyżej zaznaczono ( 77 ) – nie wynika jednoznacznie, czy spółka Dole była niezadowolona ze spółki Weichert jedynie ze względów finansowych, czy też również w odniesieniu do podejścia w zakresie sprzedaży. Podobnie ze wspomnianych dowodów nie wynika, po drugie, czy i kiedy Del Monte miała w ogóle nakazać osobom zarządzającym spółką Weichert wdrożenie tego nowego podejścia w zakresie sprzedaży. Po trzecie, nie można również stwierdzić, czy to podejście w zakresie sprzedaży w swoim czasie faktycznie napotkało opór zarządzających spółką Weichert, czy też jednak po prostu nie dało się go zastosować na rynku, jak utrzymuje spółka Weichert. Z materiału dowodowego, który Sąd, zdaniem Del Monte, miał przeinaczyć, nie wynika nawet jasno, w jakim momencie Del Monte w ogóle opracowała „swoje własne agresywne podejście w zakresie sprzedaży”, po czym usiłowała wprowadzić je w czyn: czy jeszcze w okresie naruszenia w latach 2000–2002, czy też dopiero w 2003 r., a więc po zakończeniu naruszenia.

154. Jeżeli materiał dowodowy pozwala przyjąć za zasadne różne oceny i Sąd zdecydował się na jedną z nich, to nie można mu czynić w poważny sposób zarzutu przeinaczenia dowodów. Tak rzecz się ma z dowodami wymienionymi w pkt 211–215 zaskarżonego wyroku.

– W przedmiocie pisma prawnika zewnętrznego skierowanego do Del Monte

155. W trzeciej kolejności Del Monte podnosi przeinaczenie dowodów w odniesieniu do skierowanego do niej pisma prawnika zewnętrznego z 1997 r. Podczas gdy w pkt 236 zaskarżonego wyroku Sąd wywołuje swoimi stwierdzeniami wrażenie, że pismo to zostało wysłane na zlecenie jednego ze wspólników spółki Weichert, w rzeczywistości wysłanie listu zleciła sama spółka.

156. W tym względzie należy od razu zauważyć, że w tym miejscu zaskarżonego wyroku Sąd w ogóle nie zajmuje się autorstwem wspomnianego pisma, lecz jedynie prowadzi rozważania w przedmiocie zagadnienia, czy fakt, że wspólnik korzysta z porady prawnika, zezwala na wnioski co do sprawowania przez innego wspólnika kontroli nad spółką. Dlatego też sformułowany przez Del Monte zarzut przeinaczenia faktów wydaje mi się raczej oderwany od rzeczywistości.

157. Ponadto przy uważnej lekturze wspomnianego pisma jasne staje się, że pismo to – w przeciwieństwie do stanowiska Del Monte – jest w istocie sformułowane wieloznacznie i w żaden sposób nie wyraża jasno, w czyim imieniu i na czyj rachunek sformułowano w nim oświadczenia dotyczące określonych kwestii. Z wprowadzenia wynika wprawdzie, że w piśmie tym przedstawiono stanowisko spółki ( 78 ), kolejne wywody są jednak co najmniej częściowo dokonywane również w imieniu pana W. i częściowo nawet wyraźnie wspólnie w imieniu pana W. i spółki ( 79 ).

158. Chodzi więc ponownie o dowód rzeczowy, który pozostawia szerokie pole do różnej interpretacji. W tych okolicznościach nie można czynić Sądowi żadnego zarzutu przeinaczenia, ze względu na to, że w pkt 236 zaskarżonego wyroku mówi on o tym, że „wspólnik korzysta z porady prawnika, aby poznać swe prawa i bronić się przed osobą, którą podejrzewa o ich łamanie”.

159. Tytułem uzupełnienia należy zauważyć, że Del Monte nie wyjaśniła wcale, w jakim zakresie podniesione przez nią przeinaczenie mocy dowodowej wspomnianego pisma miało mieć wpływ na wyrok Sądu. Ewentualne przeinaczenie dowodów może prowadzić do uchylenia wyroku jedynie wtedy, gdy mogło mieć wpływ na jego sentencję ( 80 ). Brak jest tutaj konkretnych wskazówek pozwalających stwierdzić takie przeinaczenie.

– W przedmiocie pisma sporządzonego w ramach krajowego postępowania sądowego

160. W czwartej kolejności, w odniesieniu do pkt 237 i 238 zaskarżonego wyroku Del Monte utrzymuje, że Sąd przeinaczył wartość dowodową pisma sporządzonego w ramach krajowego postępowania sądowego. W piśmie tym spółka Weichert, odpowiadając na skargę Del Monte, twierdzi, że całość ekonomicznej wartości dodanej spółki Weichert, czyli zakupy, sprzedaż i logistykę, można było przypisać wyłącznie komplementariuszom oraz że rola Del Monte w ramach spółki komandytowej była ograniczona do udziału finansowego.

161. W tym względzie Sąd – w istocie całkowicie słusznie – zauważył, że skarga została wniesiona przez Del Monte, a nie przez spółkę Weichert, że była związana z rozwiązaniem umowy w sprawie dystrybucji i że wszczęcie przez Del Monte postępowania sądowego, związanego z wartością gospodarczą przedsiębiorstwa, nie podważa wywierania decydującego wpływu przez Del Monte ( 81 ).

162. Nie mogę stwierdzić, w jaki sposób Sąd miał przeinaczyć w tych uwagach wspomniane pismo. Sąd umieścił to pismo jedynie w jego proceduralnym i gospodarczym kontekście i wyciągnął z tego całkowicie wiarygodne – a w żadnym wypadku nie ewidentnie błędne – wnioski dla jego mocy dowodowej w niniejszym postępowaniu antymonopolowym.

– W przedmiocie braku konsolidacji wyników finansowych

163. W piątej kolejności, w odniesieniu do pkt 259 zaskarżonego wyroku Del Monte podnosi, że Sąd niesłusznie uznał brak konsolidacji wyników Del Monte i spółki Weichert za „pozbawion[y] jakiegokolwiek znaczenia”. Na tym, zdaniem Del Monte, polega przeinaczenie dowodów.

164. To twierdzenie jest całkowicie pozbawione podstaw. Del Monte może być zdania, że z okoliczności niedokonania konsolidacji Sąd wyciągnął błędne pod względem prawnym wnioski i że zignorował wydane w tym przedmiocie orzecznictwo. Niemniej jednak nie ma to kompletnie nic wspólnego z przeinaczeniem dowodów.

iii) Wniosek częściowy

165. Podsumowując, pozostaje stwierdzić, że żaden z zarzutów podniesionych przez Del Monte nawet częściowo nie potwierdza przeinaczenia dowodów.

b) W przedmiocie obowiązku Sądu dokonania całościowej oceny dowodów

166. Na koniec Del Monte podnosi, w ramach drugiego zarzutu odwołania, że Sąd nie dokonał całościowej oceny dowodów, które zostały mu przedłożone. Zdaniem Del Monte Sąd przeinaczył materiał dowodowy poprzez to, że jedynie rozpatrywał każdy dowód indywidualnie, nie dokonując jednakże oceny, czy cały materiał dowodowy przemawia przeciwko uznaniu, że Del Monte wywierała decydujący wpływ na spółkę Weichert lub – posiłkowo – czy materiał dowodowy jest pod tym względem niejasny (non liquet).

167. Wydaje mi się, że również to zastrzeżenie jest oparte na selektywnej interpretacji zaskarżonego wyroku. Rzut oka na pkt 266 tego wyroku wystarczy, aby stwierdzić, że, jak uznał Sąd, dokumenty przedłożone przez Del Monte, „rozpatrywane indywidualnie czy też łącznie”, nie mogą podważać przypisania Del Monte naruszenia prawa antymonopolowego popełnionego przez spółkę Weichert. Sąd nie zaniechał więc w żadnym wypadku dokonania całościowej analizy materiału dowodowego.

168. W rzeczywistości bowiem również podniesione przez Del Monte zastrzeżenie – mimo jego oznaczenia jako zarzut przeinaczenia – okazuje się raczej zastrzeżeniem dotyczącym błędnej pod względem prawnym kwalifikacji okoliczności faktycznych. Del Monte utrzymuje, że Sąd z całego przedłożonego mu materiału dowodowego, rozpatrywanego łącznie, wyciągnął wnioski nieprawidłowe z punktu widzenia istnienia jednostki gospodarczej, którą mają tworzyć Del Monte i spółka Weichert. W tym zakresie to ostatnie zastrzeżenie w ramach drugiego zarzutu odwołania pokrywa się z pierwszym zarzutem odwołania i z przedstawionych już w tamtejszym kontekście przyczyn powinno zostać oddalone ( 82 ).

3. W przedmiocie zarzutu piątego: jednolite i ciągłe naruszenie

169. W piątym i ostatnim zarzucie odwołania Del Monte podnosi, że Sąd powinien był stwierdzić nieważność spornej decyzji, ponieważ zostało tam stwierdzone jednolite i ciągłe naruszenie pomiędzy spółkami Dole, Chiquita i Del Monte/Weichert, mimo że bezsporne jest, iż spółka Weichert nie wiedziała o wymianie informacji między spółkami Dole i Chiquita.

170. Del Monte podnosi obecnie, że Sąd ocenił brak wiedzy spółki Weichert o wymianie informacji między spółkami Dole i Chiquita w sposób niezgodny z prawem jedynie jako okoliczność łagodzącą i zlekceważył w ten sposób właściwe orzecznictwo Trybunału.

171. Wydaje mi się, że zarzut ten opiera się na niewłaściwej interpretacji zaskarżonego wyroku, jak również orzecznictwa Trybunału.

172. Koncepcja jednolitego i ciągłego naruszenia umożliwia przypisanie wszystkim uczestnikom kartelu przyczynienia się do czynu innych uczestników kartelu, podobnie jak współsprawcom, także wówczas, gdy nie brali oni sami czynnego udziału w każdej części ogólnego porozumienia ( 83 ).

173. Przesłanką umożliwiającą takie przypisanie jest bezsprzecznie okoliczność, że dane przedsiębiorstwo w sposób możliwy do wykazania wiedziało o bezprawnych zachowaniach innych uczestników albo mogło je rozsądnie przewidzieć, a także wyrażało na nie zgodę ( 84 ).

174. Inaczej mówiąc, wzajemne przypisanie przyczynienia się do czynu jest możliwe, jeśli dany uczestnik kartelu wiedział albo musiał wiedzieć, że włączył się poprzez własne działanie w porozumienie ogólne i przyczynił w ten sposób do osiągnięcia celów sprzecznych z regułami konkurencji, do których wspólnie zmierzali wszyscy uczestnicy kartelu ( 85 ).

175. Jeżeli natomiast nie zostało wykazane, że uczestnik kartelu wiedział lub musiał wiedzieć o określonych aspektach jednolitego i ciągłego naruszenia, to nie może on zostać uznany odpowiedzialnym za te aspekty ( 86 ).

176. Oczywiście okoliczność, że uczestnik kartelu nie wiedział lub nie musiał wiedzieć o wszystkich aspektach, nie ma żadnego wpływu na obiektywne istnienie jednolitego i ciągłego naruszenia. Tym bardziej okoliczność ta nie może prowadzić do zwolnienia tego przedsiębiorstwa z odpowiedzialności za zachowania, co do których bezsporne jest, że wzięło w nich udział lub za które może być faktycznie uznane odpowiedzialnym ( 87 ). Różnice polegają bowiem jedynie na stopniu naruszenia i nie mają żadnego wpływu na fakt naruszenia przez dane przedsiębiorstwo art. 81 WE, nawet jeżeli również nie mogą mu być przypisane wszystkie części jednolitego i ciągłego naruszenia ( 88 ).

177. Ostatecznie zatem zakres i waga odpowiedniego przyczynienia się w relacji do ogólnego porozumienia muszą zostać uwzględnione indywidualnie w ramach obliczania grzywny dla każdego uczestnika kartelu ( 89 ).

178. Zasady te Sąd zastosował w niniejszym przypadku w sposób zgodny z prawem.

179. Sąd uznał, że spółka Weichert nie wiedziała o wymianie informacji między spółkami Dole a Chiquita i że nie musiała o tym wiedzieć. Sąd całkowicie słusznie nie przyjął tej okoliczności za powód do zakwestionowania istnienia jednolitego i ciągłego naruszenia jako takiego. Przeciwnie, w zaskarżonym wyroku Sąd skoncentrował się trafnie wyłącznie na skutkach prawnych dla spółki Weichert i stwierdził, że – w odróżnieniu od spółek Dole i Chiquita – spółce Weichert nie można było przypisać odpowiedzialności za całe naruszenie i w konsekwencji należało na nią nałożyć mniejszą grzywnę ( 90 ).

180. Przyznaję, iż nieco dziwne jest, że Sąd w tym kontekście – chyba w nawiązaniu do dokonanego przez Komisję doboru słów – mówi o „okolicznościach łagodzących” dla spółki Weichert. W rzeczywistości bowiem tym, co uzasadnia mniej dotkliwą sankcję, jest po porostu mniejsze przyczynienie się spółki Weichert. Dokładnie z tego założenia wychodzi ostatecznie również Sąd, gdy stwierdza, że podstawowa kwota grzywny jest mniejsza dla spółki Weichert ze względu na fakt, że nie wiedziała ona o poprzedzającej ustalanie cen wymianie informacji między spółkami Chiquita i Dole ani nie była w stanie racjonalnie jej przewidzieć.

181. W tych okolicznościach należy oddalić piąty zarzut odwołania.

C – W przedmiocie odwołania wzajemnego spółki Weichert w sprawie C‑293/13 P

182. Odwołanie wzajemne spółki Weichert w sprawie C‑293/13 P, jak wyżej wyjaśniono ( 91 ), jest niedopuszczalne, ponieważ nie spełnia wymogów art. 56 akapit drugi zdanie drugie statutu Trybunału Sprawiedliwości. Dlatego też poniżej jedynie posiłkowo zajmuję stanowisko w przedmiocie jego zasadności.

1. W przedmiocie zarzutu pierwszego: istnienie uzgodnionej praktyki

183. W pierwszej kolejności spółka Weichert kwestionuje w swoim odwołaniu wzajemnym w sprawie C‑293/13 P stwierdzenia Sądu dotyczące występowania uzgodnionej praktyki między spółkami Weichert i Dole. Zdaniem spółki Weichert nie może być mowy o uzgodnionej praktyce między tymi dwoma przedsiębiorstwami, ponieważ spółka Weichert była zwykłym biernym uczestnikiem, który zawsze jednostronnie dostosowywał się do cen referencyjnych spółki Dole.

184. W tym kontekście spółka Weichert podnosi ogółem trzy zastrzeżenia przeciwko zaskarżonemu wyrokowi, które rozpatrzę poniżej indywidualnie.

a) W przedmiocie zastrzeżenia dotyczącego wewnętrznej sprzeczności uzasadnienia wyroku

185. Po pierwsze, spółka Weichert uważa, że zaskarżony wyrok jest uzasadniony w sposób wewnętrznie sprzeczny, ponieważ z jednej strony w pkt 580 zanegowano w nim istnienie oznak przemawiających za dostosowywaniem zachowania tej spółki do polityki cenowej spółki Dole, podczas gdy z drugiej strony, w pkt 847, uznano, że owo dostosowywanie mogło mieć miejsce.

186. W tym względzie kwestia, czy uzasadnienie wyroku Sądu jest wewnętrznie sprzeczne lub niewystarczające, stanowi zagadnienie prawne, które może zostać podniesione w ramach odwołania ( 92 ).

187. W niniejszej sprawie Sąd stwierdza w ostatnim zdaniu pkt 580 zaskarżonego wyroku, że określone – omówione tam bliżej – oświadczenie spółki Chiquita złożone w toku postępowania administracyjnego nie wystarczy, aby uzasadnić twierdzenia skarżącej, że „Weichert co tydzień zapoznawała się z ceną spółki Dole, aby następnie ustalić własną cenę referencyjną na tym samym poziomie”.

188. Natomiast w pkt 847 zaskarżonego wyroku Sąd stwierdza, że to samo oświadczenie spółki Chiquita „może również wskazywać na to, że Weichert ograniczała się do dostosowywania swojego zachowania do polityki cenowej spółki Dole”.

189. Nawet jeśli na pierwszy rzut oka te dwa punkty zaskarżonego wyroku znajdują się ze sobą w pewnym konflikcie, to jednak przy bliższej analizie nie są one wewnętrznie sprzeczne. W obu fragmentach wyroku Sąd zajmuje się bowiem – aczkolwiek w każdym przypadku w całkowicie odmiennym kontekście – mocą dowodową jednego i tego samego oświadczenia spółki Chiquita złożonego w postępowaniu administracyjnym i w obu przypadkach Sąd ostatecznie uznaje, że oświadczenie to ma niewielką wartość dowodową.

190. Właśnie z uwagi na niewielką wartość dowodową Sąd nie przypisał oświadczeniu spółki Chiquita, o którym mowa, ogółem żadnej istotnej mocy dowodowej w odniesieniu do występowania lub niewystępowania między spółkami Dole i Weichert praktyki o znamionach zmowy. I tak z jednej strony w pkt 580 i 581 zaskarżonego wyroku Sąd wykluczył dokonanie oceny oświadczenia spółki Chiquita jako dowodu odciążającego w ten sposób, że spółka Weichert jedynie dostosowywała swoje zachowania do polityki cenowej spółki Dole. Z drugiej strony Sąd nie uznał też w pkt 847–853 zaskarżonego wyroku, że wspomniane oświadczenie stanowi dowód obciążający w odniesieniu do antykonkurencyjnego charakteru bilateralnych kontaktów między spółkami Weichert i Dole.

191. Nie można więc stwierdzić naruszenia przez Sąd ciążącego na nim na mocy art. 36 w związku z art. 53 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości obowiązku uzasadnienia.

192. Niezależnie od tego należy całkiem ogólnie stwierdzić, że Sąd powinien uzasadniać nie tyle swoje postępowania z poszczególnymi środkami dowodowymi, lecz swój wyrok. Nawet jeżeli – w przeciwieństwie do moich powyższych uwag – można uznać sformułowania pkt 580 i 847 zaskarżonego wyroku za nie całkiem spójne, to jednak właściwe rozstrzygnięcie Sądu w przedmiocie rozpatrywanej przez niego skargi jest uzasadnione w jasny i niesprzeczny wewnętrznie sposób, a prowadzi ono do wniosku, że uzgodniona praktyka mająca antykonkurencyjny cel istniała i że spółka Weichert w niej uczestniczyła ( 93 ).

193. Zastrzeżenie spółki Weichert dotyczące uzasadnienia jest zatem bezskuteczne.

b) W przedmiocie zastrzeżenia dotyczącego przeinaczenia dowodów

194. Po drugie, spółka Weichert zarzuca Sądowi przeinaczenie dowodów. Stwierdzenie zawarte w pkt 580 zaskarżonego wyroku, w myśl którego oświadczenie spółki Chiquita nie wystarczy jako dowód na to, że spółka Weichert po prostu dostosowywała swoje zachowanie, przeinacza jasny materiał dowodowy. Spółka Weichert próbuje wywieść taki wniosek, zestawiając wyżej wymieniony punkt zaskarżonego wyroku z jego pkt 847, w którym Sąd – jak już wskazano – stwierdza, że wspomniane oświadczenie spółki Chiquita „może również wskazywać na to, że Weichert ograniczała się do dostosowywania swojego zachowania do polityki cenowej spółki Dole”.

195. Jak już wspomniano, przyjęcie, że doszło do przeinaczenia okoliczności faktycznych lub dowodów, jest uzależnione od spełnienia restrykcyjnych przesłanek. Takie przeinaczenie występuje jedynie wówczas, gdy – bez potrzeby przeprowadzania nowych dowodów – ocena dowodów istniejących okazuje się oczywiście błędna ( 94 ). Przeinaczenie nie występuje natomiast wtedy, gdy dane okoliczności faktyczne i dowody dopuszczają różne oceny i Sąd zdecydował się na jedną z nich.

196. Ten ostatni przypadek ma tutaj miejsce. Z omawianego oświadczenia spółki Chiquita złożonego w toku postępowania administracyjnego nie wynika jasno, czy spółka Weichert jedynie, dostosowując swoje zachowanie, jednostronnie przejęła ceny referencyjne spółki Dole, czy też jednak była uwikłana wraz ze spółką Dole w uzgodnioną praktyką mającą antykonkurencyjny cel. Sąd doszedł do wniosku, że oświadczenie spółki Chiquita nie mogło uzasadniać twierdzenia o dostosowywaniu zachowania ( 95 ). Taki wniosek był całkowicie zasadny wobec niewielkiej mocy dowodowej tego oświadczenia dotyczącego relacji między spółkami Weichert i Dole; w żadnym wypadku ten wniosek Sądu nie był w sposób ewidentnie błędny.

197. Zastrzeżenie dotyczące przeinaczenia dowodów jest zatem bezzasadne.

c) W przedmiocie zastrzeżenia dotyczącego braku odnoszącej się do przyszłości wymiany informacji

198. Wreszcie spółka Weichert twierdzi, że w niniejszej sprawie nigdy nie została stwierdzona wymiana informacji między spółkami Dole i Weichert dotyczących jej własnego, przyszłego zachowania rynkowego. Również z tego względu, zdaniem spółki Weichert, nie można przyjmować, że między tymi dwoma przedsiębiorstwami miała miejsce uzgodniona praktyka antykonkurencyjna.

199. W tym względzie należy przypomnieć, że ocena okoliczności faktycznych i dowodów należy wyłącznie do Sądu i Trybunał jako instancja odwoławcza – z wyjątkiem ewentualnego zarzutu przeinaczenia – nie jest w tym zakresie właściwy ( 96 ). Argumentacja spółki Weichert zmierza do skłonienia Trybunału do dokonania nowej oceny okoliczności faktycznych, a zatem powinna zostać oddalona jako niedopuszczalna.

200. Jedynie w trosce o zupełność rozstrzygnięcia zwracam uwagę, że w przeciwieństwie do twierdzeń spółki Weichert w wielu fragmentach zaskarżonego wyroku jest mowa właśnie o wymianie między spółkami Dole i Weichert informacji dotyczących ich przyszłego zachowania rynkowego ( 97 ).

201. Poza tym nie ma również znaczenia, czy tylko jedno przedsiębiorstwo poinformuje swoich konkurentów jednostronnie o tym, w jaki sposób zamierza zachować się na rynku, czy też wszystkie przedsiębiorstwa obecne na rynku wzajemnie poinformują się o swoich określonych planach i zamiarach. Gdy tylko jedno przedsiębiorstwo ujawnia swoim konkurentom informacje strategiczne dotyczące swojej przyszłej polityki handlowej, dla wszystkich uczestników zmniejsza się strategiczna niepewność co do przyszłego funkcjonowania rynku i zwiększa się niebezpieczeństwo ograniczenia konkurencji oraz zmowy między nimi ( 98 ).

202. Bez znaczenia jest zatem to, czy spółki Dole i Weichert w ramach poprzedzającej ustalanie cen wymiany informacji dostarczały sobie wzajemnie informacje dotyczące ich przyszłego zachowania rynkowego, czy też spółka Dole jednostronnie ujawniała takie informacje spółce Weichert, ale nie odwrotnie. Nie miałoby to żadnego wpływu na istnienie zakazanej na mocy art. 81 WE (art. 101 TFUE) uzgodnionej praktyki mającej antykonkurencyjny cel.

d) Wniosek częściowy

203. Generalnie zarzut pierwszy podniesiony przez spółkę Weichert w ramach odwołania wzajemnego w sprawie C‑293/13 P jest zatem bezzasadny.

2. W przedmiocie zarzutu drugiego: ograniczenie konkurencji ze względu na cel

204. Jako drugi zarzut spółka Weichert podnosi w swoim odwołaniu wzajemnym w sprawie C‑293/13 P, że Sąd niesłusznie przyjął, iż w niniejszej sprawie zaistniało ograniczenie konkurencji ze względu na cel. Zdaniem spółki Weichert Sąd jedynie „wysunął twierdzenie”, że poprzedzająca ustalanie cen wymiana informacji, z uwagi na sam jej charakter, jest szkodliwa dla konkurencji, i nie dokonał oceny jej konkretnej zdolności do ograniczenia konkurencji w danym prawnym i gospodarczym kontekście.

205. Na pierwszy rzut oka można dojść do wniosku, że spółka Weichert zmierza w tym argumencie, w niedopuszczalny sposób, do skłonienia Trybunału, jako instancji odwoławczej, do zastąpienia dokonanej przez Sąd oceny okoliczności faktycznych i dowodów jego własną oceną. W rzeczywistości jednak Trybunał został tutaj poproszony o zbadanie, czy Sąd w swojej ocenie okoliczności faktycznych i dowodów zastosował prawidłowe kryteria. Stanowi to kwestię prawną, którą Trybunał może zbadać jako instancja odwoławcza ( 99 ) i która ma szczególne znaczenie w kontekście wydanego niedawno wyroku CB/ Komisja ( 100 ).

206. Uprzedzam z góry, że Sąd nadzwyczaj dokładnie zbadał tutaj warunki panujące na rynku i przedstawione w tym względzie argumenty oraz w racjonalny sposób uzasadnił, dlaczego wymiana informacji między zainteresowanymi przedsiębiorstwami, z uwagi na sam jej charakter, musi zostać uznana za szkodliwą dla prawidłowego funkcjonowania normalnej konkurencji. Tym niniejsza sprawa różni się w sposób fundamentalny od wspomnianej sprawy CB/Komisja.

a) Właściwe kryteria prawne

207. W zakresie zastosowania art. 81 WE (obecnie art. 101 TFUE) antykonkurencyjny charakter danej praktyki przedsiębiorstw może wynikać nie tylko z jej skutków, lecz również z jej celu. Dotyczy to w równej mierze porozumień, decyzji i uzgodnionych praktyk ( 101 ).

208. Nie każda wymiana informacji pomiędzy konkurentami oznacza zapobieżenie, ograniczenie lub zakłócenie konkurencji w ramach rynku wewnętrznego w rozumieniu art. 81 ust. 1 WE ( 102 ).

209. Oceny tego, czy taka wymiana informacji, z uwagi na sam jej charakter, pozwala stwierdzić wystarczające zakłócenie konkurencji, aby została zaklasyfikowana jako ograniczenie konkurencji ze względu na cel w rozumieniu art. 81 ust. 1 WE, należy dokonywać w świetle jej przedmiotu, realizowanych przez nią celów oraz kontekstu gospodarczego i prawnego, w jakim ta wymiana się odbywa ( 103 ). W ramach oceny rzeczonego kontekstu należy wziąć pod uwagę również charakter dóbr lub usług, których to dotyczy, jak również rzeczywiste warunki funkcjonowania i struktury spornego rynku lub spornych rynków ( 104 ). Zamiary stron mogą być również uwzględnione w ocenie, aczkolwiek nie stanowią one koniecznego elementu ( 105 ).

210. Jeżeli przy zastosowaniu właśnie wymienionych kryteriów okaże się, że wymiana informacji między konkurentami, z uwagi na sam jej charakter, może zostać uznana za szkodliwą dla prawidłowego funkcjonowania normalnej konkurencji – a więc innymi słowy, że cechuje się sama w sobie wystarczającym stopniem szkodliwości z punktu widzenia konkurencji – wówczas nie trzeba badać i uwzględniać jej konkretnego wpływu na konkurencję ( 106 ). Konieczne jest wówczas jedynie to, aby wymiana informacji była konkretnie w stanie wyeliminować, ograniczyć lub zakłócić konkurencję w ramach rynku wewnętrznego ( 107 ).

211. Ponadto zgodnie z orzecznictwem Trybunału istnieje domniemanie wzruszalne, że przy określaniu swojego zachowania na rynku przedsiębiorstwa uczestniczące w uzgodnieniu i działające na rynku uwzględniają informacje, które wymieniły ze swoimi konkurentami. Aby obalić to domniemanie, zainteresowane przedsiębiorstwa muszą przedstawić dowód przeciwny. ( 108 ).

b) Zastosowanie właściwych kryteriów prawnych do konkretnego przypadku

212. W przeciwieństwie do stanowiska spółki Weichert nie dostrzegam jakichkolwiek dowodów, które pozwalałyby stwierdzić, że w niniejszej sprawie Sąd mógł nieprawidłowo zastosować właśnie przedstawione kryteria prawne lub zbadać je zbyt powierzchownie.

213. Generalnie wydaje mi się, że spółka Weichert zrównuje wymogi dotyczące stwierdzenia antykonkurencyjnego celu z wymogami dotyczącymi stwierdzenia antykonkurencyjnego skutku, skoro już w pierwszej instancji twierdzi, że Sąd powinien był uwzględnić „gospodarcze skutki kwestionowanego postępowania na europejskim rynku bananów”. Uwzględnienie tych skutków w ramach art. 81 WE (art. 101 TFUE) nie jest bowiem konieczne do oceny celu danego zachowania, lecz wyłącznie do oceny jego skutku(ów) ( 109 ).

– W przedmiocie rodzaju wymiany informacji i ich przedmiotu

214. Konkretnie spółka Weichert utrzymuje w pierwszej kolejności, że wymiana informacji dotyczących cen referencyjnych nie może zostać uznana za antykonkurencyjną z uwagi na sam jej charakter.

215. W tym względzie należy zauważyć, że wymiana informacji ma antykonkurencyjny cel nie tylko wtedy, gdy dotyczy bezpośrednio cen stosowanych na rynku przez uczestniczące w zmowie przedsiębiorstwa. Trybunał orzekł już bowiem, że art. 81 WE (art. 101 TFUE) chroni strukturę rynku i w ten sposób – konkurencję jako taką ( 110 ). W związku z tym stwierdzenie istnienia antykonkurencyjnego celu uzgodnionej praktyki nie może być uzależniane od istnienia jej bezpośredniego związku z cenami konsumenckimi ( 111 ). Podobnie nie musi istnieć również bezpośredni związek między informacjami i cenami hurtowymi. Dla przyjęcia antykonkurencyjnego celu wystarczy, że między konkurentami są wymieniane informacje, które mają znaczenie dla ich polityki cenowej lub – bardziej ogólnie – ich zachowania rynkowego ( 112 ).

216. Dokładnie taka sytuacja ma tutaj miejsce.

217. Według nadzwyczaj szczegółowych stwierdzeń Sądu, przeciwko którym spółka Weichert w ogóle nie podnosi zarzutu przeinaczenia, w niniejszej sprawie doszło między przedsiębiorstwami do poprzedzającej ustalanie cen dwustronnej wymiany informacji, podczas której omawiały one ceny referencyjne i określone trendy cenowe ( 113 ). Całkowicie niepoparte faktami twierdzenie spółki Weichert, że w przypadku wymiany informacji chodziło jedynie o ogólne warunki dominujące na rynku, nie zaś o indywidualne wyobrażenia zainteresowanych przedsiębiorstw dotyczące cen, jest sprzeczne ze stanem faktycznym stwierdzonym przez Sąd i dlatego też w postępowaniu odwoławczym – w braku zarzutu przeinaczenia – jest bez znaczenia.

218. Również zgodnie ze stwierdzeniami Sądu, które w szczególności są oparte na własnych oświadczeniach spółki Weichert, ceny referencyjne miały znaczenie dla danego rynku ( 114 ). W szczególności ze wspomnianych cen referencyjnych importerów bananów wynikały w niniejszej sprawie co najmniej sygnały, tendencje lub wskaźniki rynkowe co do przewidywanych zmian w zakresie cen bananów. Ponadto w niektórych transakcjach cena była bezpośrednio powiązana z cenami referencyjnymi na podstawie formuł opartych na cenach referencyjnych ( 115 ).

219. Dodam, że z punktu widzenia przedsiębiorstwa ustalanie cen referencyjnych i wzajemna wymiana informacji na temat ich zmian miałaby niewiele sensu, jeżeli własne ceny referencyjne i pozyskane informacje o cenach referencyjnych konkurentów nie mają wpływać na przyszłe zachowanie danych przedsiębiorstw na rynku i rzeczywiście stosowane przez nie ceny.

220. Dlatego też Sąd słusznie – po bardzo wnikliwym rozpatrzeniu konkretnych warunków na rynku i argumentów przedstawionych przez spółkę Weichert – doszedł do wniosku, że stosowana między uczestniczącymi w zmowie przedsiębiorstwami wymiana informacji miała antykonkurencyjny cel ( 116 ).

221. Taka wymiana informacji między konkurentami dotycząca czynników mających znaczenie dla cen jest bowiem ewidentnie sprzeczna z wymogiem autonomiczności, który jest charakterystyczny dla zachowania przedsiębiorstw na rynku w systemie skutecznej konkurencji ( 117 ). Cechuje się ona zatem sama w sobie wystarczającym stopniem szkodliwości z punktu widzenia konkurencji i z uwagi na sam jej charakter może zostać uznana za szkodliwą dla prawidłowego funkcjonowania normalnej konkurencji ( 118 ).

222. Tym niniejsza sprawa różni się w zasadniczy sposób od przywołanej przez spółkę Weichert sprawy Asnef-Equifax ( 119 ), która dotyczyła hiszpańskiego systemu wymiany informacji kredytowych. Wymiana informacji dotyczących wypłacalności kredytobiorców, taka jak w sprawie Asnef-Equifax, służyła w pierwszej kolejności usprawnieniu funkcjonowania rynku i stworzeniu jednakowych warunków dla wszystkich kredytodawców, bez ujawniania przez podmiot gospodarczy konkurentom w jakikolwiek sposób, jakie warunki zamierza on przyznać swoim klientom. Dokładnie przeciwny skutek ma wymiana informacji taka jak ta będąca przedmiotem niniejszego sporu, któ