Sprawa T‑306/10

Hani El Sayyed Elsebai Yusef

przeciwko

Komisji Europejskiej

„Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa — Środki ograniczające skierowane przeciwko niektórym osobom i podmiotom związanym z Osamą bin Ladenem, siecią Al-Kaida i talibami — Rozporządzenie (WE) nr 881/2002 — Zamrożenie funduszy i zasobów gospodarczych danej osoby w następstwie umieszczenia jej nazwiska w wykazie sporządzonym przez organ Narodów Zjednoczonych — Komitet ds. Sankcji — Późniejsze umieszczenie w załączniku I do rozporządzenia nr 881/2002 — Odmowa wykreślenia tego umieszczenia ze strony Komisji — Skarga na bezczynność — Prawa podstawowe — Prawo do bycia wysłuchanym, prawo do skutecznej kontroli sądowej i prawo do poszanowania własności”

Streszczenie – wyrok Sądu (druga izba) z dnia 21 marca 2014 r.

Prawo Unii Europejskiej – Zasady – Prawo do obrony – Prawo do skutecznej ochrony sądowej – Środki ograniczające skierowane przeciwko niektórym osobom i podmiotom związanym z Osamą bin Ladenem, siecią Al-Kaida i talibami – Obowiązek podania do wiadomości indywidualnych i szczególnych powodów uzasadniających wydane decyzje – Obowiązek umożliwienia zainteresowanemu skutecznego przedstawienia jego stanowiska w odniesieniu do wysuniętych przeciw niemu argumentów

Nie można pozwolić skarżącemu na obejście terminu do wniesienia skargi o stwierdzenie nieważności na podstawie art. 263 TFUE, skierowanej przeciwko aktowi instytucji w drodze kruczka procesowego w postaci skargi na bezczynność na podstawie art. 265 TFUE, skierowanej przeciwko odmowie uchylenia lub wycofania rzeczonego aktu przez tę instytucję. W tym względzie jedynie istnienie nowych istotnych okoliczności faktycznych może uzasadniać złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie decyzji, która nie została zaskarżona w terminie. W kontekście środka w postaci zamrożenia funduszy na podstawie rozporządzenia nr 881/2002 wprowadzającego niektóre szczególne środki ograniczające skierowane przeciwko niektórym osobom i podmiotom związanym z Osamą bin Ladenem, siecią Al-Kaida i talibami i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 467/2001 ogłoszenie wyroku Trybunału z dnia 3 września 2008 r. Kadi I (sprawy C‑402/05 P i C‑415/05 P), który to wyrok określił formalne i materialne przesłanki zastosowania środków w postaci zamrożenia funduszy, a także gwarancje procesowe, które powinny przysługiwać zainteresowanym, stanowi tego rodzaju nową okoliczność. W istocie wyrok ten w sposób nieunikniony spowodował po stronie Komisji zmianę postawy i zachowania, która to zmiana sama w sobie stanowi nową i istotną okoliczność. I tak, do dnia ogłoszenia tego wyroku Komisja stała na stanowisku, że po pierwsze, jest ściśle związana decyzjami Komitetu ds. Sankcji powołanego przez Radę Bezpieczeństwa Narodów Zjednoczonych i nie posiada żadnych własnych uprawnień dyskrecjonalnych, a po drugie – że zwyczajowe gwarancje prawa do obrony nie mają zastosowania w kontekście wydania lub zaskarżenia środka polegającego na zamrożeniu funduszy na podstawie rozporządzenia nr 881/2002. Natomiast z chwilą ogłoszenia wspomnianego wyroku Kadi I Komisja diametralnie zmieniła swoje podejście i przyznała sobie możliwość przeglądu – jeżeli nie z własnej inicjatywy, to na wyraźny wniosek zainteresowanych – wszystkich pozostałych przypadków zamrożenia funduszy na podstawie rozporządzenia nr 881/2002. Nową okoliczność faktyczną stanowi ponadto fakt, że rząd jednego z państw członkowskich, które jest jednocześnie stałym członkiem Rady Bezpieczeństwa Narodów Zjednoczonych, zbadawszy w ramach postępowania krajowego dowody, na których podstawie nazwisko skarżącego zostało umieszczone w sporządzonym przez wspomniany Komitet ds. Sankcji wykazie osób objętych omawianymi środkami ograniczającymi, uznał po przedstawieniu po raz pierwszy stanowiska, że skarżący nie spełnia już kryteriów umieszczenia w tym wykazie, i zapowiedział zamiar zwrócenia się do rzeczonego Komitetu o wykreślenie nazwiska skarżącego z tego wykazu. (por. pkt 54, 55, 59, 60, 66, 69, 70, 72)

W odróżnieniu aktów mających wywoływać skutki definitywne, środek polegający na zamrożeniu funduszy zastosowany na podstawie rozporządzenia nr 881/2002 wprowadzającego niektóre szczególne środki ograniczające skierowane przeciwko niektórym osobom i podmiotom związanym z Osamą bin Ladenem, siecią Al-Kaida i talibami i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 467/2001 jest środkiem zabezpieczającym o charakterze prewencyjnym i nie ma na celu pozbawienia zainteresowanych ich własności. Ważność takiego środka jest więc zawsze uzależniona od trwania okoliczności faktycznych, które spowodowały jego przyjęcie, a także od konieczności jego utrzymania w celu realizacji związanego z nim celu. W rezultacie środek polegający na zamrożeniu funduszy zastosowany na podstawie wspomnianego rozporządzenia powinien móc być przedmiotem wniosku o dokonanie przeglądu w każdej chwili w celu ustalenia, czy jego pozostawienie w mocy jest uzasadnione, a zaniechanie uwzględnienia takiego wniosku przez Komisję powinno móc być przedmiotem skargi na bezczynność. Przychylenie się do argumentacji przeciwnej skutkowałoby tym, że z chwilą upływu terminu do wniesienia skargi o stwierdzenie nieważności środka polegającego na zamrożeniu funduszy, zostałyby przyznane Komisji nadmierne uprawnienia do nieograniczonego zamrażania funduszy danej osoby poza jakąkolwiek kontrolą sądową i niezależnie od rozwoju czy nawet ustania okoliczności, które początkowo uzasadniały zastosowanie takiego środka. Co więcej, z jednej strony art. 7c wspomnianego rozporządzenia, zmienionego rozporządzeniem nr 1286/2009, przewiduje w swych pierwszych trzech ustępach procedurę przeglądu, z której powinny móc korzystać osoby, które zostały umieszczone w spornym wykazie osób objętych tymi środkami ograniczającymi przed dniem 3 września 2008 r. Osoby te mogą złożyć do Komisji wniosek o podanie uzasadnienia umieszczenia ich w tym wykazie, następnie mogą przedstawić Komisji uwagi w tej kwestii, a Komisja powinna wówczas dokonać przeglądu swojej decyzji o umieszczeniu ich w spornym wykazie w świetle tych uwag. Z drugiej strony przepis ten przewiduje w ust. 4 procedurę przeglądu, z której powinna móc skorzystać każda umieszczona w spornym wykazie osoba, która złoży nowy wniosek o wykreślenie oparty na istotnych nowych dowodach. W obu wypadkach, w razie zaniechania przystąpienia do przeglądu przewidzianego w art. 7c rozporządzenia nr 881/2002 przez Komisję, powinno więc przysługiwać prawo do wniesienia skargi na bezczynność na podstawie z art. 265 TFUE, zgodnie z jego wykładnią dokonaną w orzecznictwie. (por. pkt 62, 63, 65, 68)