Sprawa T-50/00

Dalmine SpA

przeciwko

Komisji Wspólnot Europejskich

„Konkurencja — Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki — Rynek rur i przewodów stalowych bez szwu — Czas trwania naruszenia — Grzywny”

Wyrok Sądu Pierwszej Instancji (druga izba) z dnia 8 lipca 2004 r. II-2405

Streszczenie wyroku

Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Prawo do obrony – Pismo w sprawie przedstawienia zarzutów wskazujące niezałączony dokument – Brak naruszenia prawa do obrony w przypadku dostępu do takiego dokumentu przed upływem wyznaczonego terminu na udzielenie odpowiedzi

Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Żądanie informacji – Prawo do obrony – Prawo do odmowy udzielenia odpowiedzi, z której wynika przyznanie, że wystąpiło naruszenie – Wniosek o udzielenie informacji – Dobrowolne udzielenie odpowiedzi, z której wynika przyznanie, ze wystąpiło naruszenie – Brak naruszenia prawa do obrony

Prawo odmowy zeznań przysługuje przedsiębiorstwu, do którego skierowano żądanie przedstawienia informacji w trybie art. 11 ust. 5 rozporządzenia nr 17 w zakresie, w jakim jest ono pod rygorem zastosowania okresowej kary pieniężnej zobowiązane do przedstawienia odpowiedzi prowadzących do przyznania, że doszło do naruszenia, dowód w zakresie istnienia którego obciąża Komisję. Natomiast przedsiębiorstwa nie są zobowiązane na podstawie tego przepisu prawa do przedstawienia odpowiedzi w następstwie zwykłego żądania informacji na podstawie art. 11 ust. 1 rozporządzenia nr 17 i nie mogą wobec tego twierdzić, że ich prawo do nieprzedstawiania obciążających ich dowodów zostało naruszone wskutek tego, że z własnej woli odpowiedziały na takie żądanie. (por. pkt 45, 46)

W celu umożliwienia przedsiębiorstwom i związkom przedsiębiorstw w sprawie skutecznej obrony przeciwko zarzutom wskazanym przeciwko nim w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów Komisja zobowiązana jest udostępnić im całość akt postępowania z wyjątkiem dokumentów zawierających tajemnice handlowe oraz dokumentów wewnętrznych Komisji. Jednakże okoliczność wskazania w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów dokumentu bez załączenia go nie stanowi co do zasady naruszenia prawa do obrony w zakresie, w jakim podmioty, do których skierowano taką decyzję, uzyskają dostęp do niego zanim zobowiązane są udzielić odpowiedzi na tę decyzję. (por. pkt 59, 60)

Zasadą, która przeważa w prawie wspólnotowym, jest swoboda oceny dowodów, a jedynym kryterium oceny przedstawionych dowodów jest ich wiarygodność. Ponadto ochrona anonimowości informatorów może być konieczna dla Komisji i ta okoliczność nie może zobowiązywać Komisji do pominięcia dowodu znajdującego się w jej posiadaniu. W konsekwencji, o ile argumenty strony skarżącej dotyczące faktu, że Komisja nie ujawniła tożsamości autora dokumentu przedstawionego przeciwko niej ani jego pochodzenia, mogą okazać się istotne dla oceny wiarygodności, a zatem i mocy dowodowej tego dowodu, nie można stwierdzić, że stanowi on niedopuszczalny dowód, który powinien zostać wyłączony z akt sprawy. (por. pkt 72, 73)

Na etapie postępowania dotyczącego stosowania reguł konkurencji, gdy Komisja żąda informacji od przedsiębiorstw, które podejrzewa o udział w naruszeniu, nie ciąży na niej obowiązek wskazania dowodów, którymi dysponuje. Przekazanie takich informacji mogłoby w niektórych wypadkach godzić w skuteczność dochodzenia Komisji, w zakresie, w jakim pozwalałoby zainteresowanym przedsiębiorstwom określić, jakie informacje są już znane Komisji, a zatem i informacje, które mogą jeszcze zostać przed nią ukryte. Ogólnie rzecz biorąc prawo wspólnotowe nie przewiduje prawa do zostania poinformowanym o etapie postępowania administracyjnego przed formalnym wydaniem pisma w sprawie przedstawienia zarzutów. (por. pkt 83, 110)

Legalność przekazania przez Komisję władzom krajowym informacji zebranych na podstawie rozporządzenia nr 17 i zakazu bezpośredniego wykorzystania tych informacji przez władze krajowe w charakterze dowodów jest kwestią podlegającą prawu wspólnotowemu. Natomiast legalność przekazania Komisji przez prokuratora krajowego lub właściwe władze informacji zebranych na podstawie krajowego prawa karnego lub ich późniejsze wykorzystanie przez Komisję są zagadnieniami podlegającymi, co do zasady, prawu krajowemu regulującemu prowadzenie dochodzeń przez władze krajowe, jak również w razie sporu prawnego — właściwości sądu krajowego. W ramach skargi wniesionej na podstawie art. 230 WE sąd wspólnotowy nie jest właściwy do kontroli legalności w świetle przepisów prawa krajowego aktów prawnych władz krajowych. (por. pkt 85, 86)

Brak jest przepisu prawa, który pozwalałby adresatowi decyzji na podważenie, w trybie skargi o stwierdzenie nieważności na podstawie art. 230 WE, elementów jej uzasadnienia, tym bardziej wówczas, gdy uzasadnienie to nie rodzi wiążących skutków prawnych mających wpływ na jej interesy. W zasadzie uzasadnienie decyzji nie może wywoływać takich skutków. Z tego powodu zarzuty skierowane przeciwko zbędnym punktom uzasadnienia decyzji Komisji powinny zostać oddalone w całości jako bezzasadne, jako że nie mogą prowadzić do stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu prawnego. (por. pkt 134, 146)

Dla stwierdzenia, iż doszło do naruszenia art. 81 WE, Komisja nie jest zobowiązana do wykazania istnienia skutków szkodliwych dla konkurencji, gdy wykazała istnienie porozumienia lub uzgodnionej praktyki, której celem jest ograniczenie konkurencji. (por. pkt 147, 151)

Aby decyzja, porozumienie lub praktyka mogły mieć wpływ na handel między Państwami Członkowskimi, muszą one pozwalać na stwierdzenie z wystarczającym stopniem prawdopodobieństwa, w świetle ogółu okoliczności faktycznych i prawnych, że mogą one wywierać wpływ bezpośredni lub pośredni, rżeczywisty lub potencjalny, na strumienie wymiany handlowej między Państwami Członkowskimi. W konsekwencji Komisja nie musi wykazać rzeczywistego istnienia tego wpływu na handel, lecz istotne jest, by ten wpływ, rzeczywisty lub potencjalny, nie był nieznaczny. W tym względzie potencjalnym skutkiem porozumienia mającego na celu podział rynków krajowych Wspólnoty poprzez opanowanie poszczególnych rynków krajowych, który to skutek konkretyzuje się w przypadku wykonania porozumienia, jest obniżka wielkości handlu wewnątrzwspólnotowego. (por. pkt 156, 157)

Gdy przedsiębiorstwo bierze udział w spotkaniach przedsiębiorstw, które mają cel sprzeczny z zasadami konkurencji, i nie odcina się publicznie od ich przebiegu, pozwalając w ten sposób pozostałym uczestnikom porozumienia zakładać, że uczestniczy w będącym skutkiem tych zebrań porozumieniu oraz że będzie go przestrzegać, można przyjąć, że bierze udział w przedmiotowym porozumieniu. (por. pkt 162)

Zachowania mieszczące się w ramach planu o charakterze ogólnym i realizujące wspólny cel sprzeczny z zasadami konkurencji mogą zostać uznane za wynikające z jednego porozumienia. W istocie jeżeli Komisja wykazuje, że przedsiębiorstwo uczestnicząc w porozumieniach, wiedziało lub powinno było wiedzieć, że czyniąc to obejmowane było ramami jednego porozumienia, jego uczestnictwo w przedmiotowych porozumieniach mogło stanowić wyraz przystąpienia do tego porozumienia. (por. pkt 214)

Żaden przepis prawa wspólnotowego nie sprzeciwia się temu, by Komisja w jednej decyzji stwierdziła istnienie dwóch odrębnych naruszeń art. 81 ust. 1 WE. Odnośne sytuacje gospodarcze mogą być w taki sposób zespolone, że dwa autonomiczne, lecz połączone ze sobą rynki mogą zostać dotknięte dwoma naruszeniami, które logicznym jest ukarać w jednej i tej samej decyzji, ponieważ również one, choć odrębne, są ze sobą połączone. (por. pkt 235)

Kwota grzywny nałożonej na przedsiębiorstwo z tytułu naruszenia prawa ochrony konkurencji musi być proporcjonalna do naruszenia ocenianego w całości i z uwzględnieniem w szczególności jego wagi. Dla oceny wagi tego naruszenia niezbędne jest uwzględnienie wielu elementów, których charakter i znaczenie są różne w zależności od rodzaju przedmiotowego naruszenia i towarzyszących mu szczególnych okoliczności. (por. pkt 259)

O ile Komisja korzysta ze swobody oceny przy ustalaniu wysokości grzywien, należy stwierdzić, że nie może ona odejść od postanowień, do których stosowania się zobowiązała. Tak więc ustalając wysokość grzywien, Komisja musi rzeczywiście uwzględnić wytyczne w sprawie ich obliczenia, w szczególności okoliczności wskazane w nich w sposób obligatoryjny. (por. pkt 261, 325)

W świetle przedstawionego powyżej brzmienia pkt. 1 lit. A) akapit szósty wytycznych w sprawie obliczania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 Traktatu EWWiS należy stwierdzić, że Komisja zachowała swobodę uznania w zakresie możliwości dokonania zróżnicowania grzywien w zależności od rozmiarów każdego z przedsiębiorstw. Tak więc dokonując ustalenia kwot grzywien, w przypadkach gdy są one nakładane na kilka przedsiębiorstw za to samo naruszenie, Komisja nie jest zobowiązana do zapewnienia, by ostateczne kwoty grzywien oddawały różnicę w zakresie całkowitych obrotów handlowych między zainteresowanymi przedsiębiorstwami. (por. pkt 283)

Okoliczność, iż przedsiębiorstwo, którego udział w uzgodnieniach z konkurentami co do podziału rynków został udowodniony, nie postępowało na rynku w sposób zgodny z tym, co uzgodniło ze swymi konkurentami, nie stanowi koniecznie elementu, który musi zostać uwzględniony jako okoliczność łagodząca przy ustalaniu kwoty nakładanej grzywny. Wykładni ust. 3 tiret drugie wytycznych w sprawie obliczania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 Traktatu EWWiS należy zatem dokonywać w ten sposób, że Komisja jest zobowiązana do uwzględnienia, jako okoliczności łagodzącej, faktu niewykonania porozumienia, tylko gdy przedsiębiorstwo powołujące się na tę okoliczność jest w stanie wykazać, że w sposób wyraźny i istotny sprzeciwiło się wykonaniu tego porozumienia, zakłócając w ten sposób jego funkcjonowanie, oraz że nie wywoływało wrażenia, iż stosuje się do porozumienia zachęcając w ten sposób pozostałe przedsiębiorstwa do wykonania przedmiotowego porozumienia. (por. pkt 291, 292)

Choć strona skarżąca nie może w sposób ogólny przerzucić ciężaru dowodu na stronę pozwaną powołując się na okoliczności, których nie jest w stanie udowodnić, to jeżeli Komisja zdecydowała o nieprzyjęciu istnienia naruszenia reguł konkurencji w okresie, w którym obowiązywały porozumienia o samoograniczeniu zawarte między państwem trzecim a Wspólnotą, reprezentowaną przez Komisję, ciężar dowodu nie może przemawiać na korzyść Komisji, gdy chodzi o datę rozwiązania tych porozumień. W istocie niewytłumaczalny brak zdolności Komisji do przedstawienia dotyczących jej bezpośrednio dowodów pozbawia Sąd możliwości orzekania przy pełnej znajomości okoliczności sprawy w odniesieniu do wspomnianej daty rozwiązania, a przerzucenie konsekwencji tej niezdolności Komisji na przedsiębiorstwa będące adresatami zaskarżonej decyzji, które w odróżnieniu od pozwanej instytucji nie mają możliwości przedstawienia brakującego dowodu, pozostawałoby w sprzeczności z zasadą dobrego administrowania wymiarem sprawiedliwości. (por. pkt 307-309)

W połączonych sprawach, w których wszystkie strony miały możliwość zapoznania się z całością akt sprawy, Sąd może z urzędu uwzględnić dowody zawarte w aktach równoległych spraw. (por. pkt 310)

Choć okoliczności wymienione w pkt 3 wytycznych w sprawie obliczania grzywien, nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 Traktatu EWWiS, należą z pewnością do tych, które mogły zostać uwzględnione przez Komisję w danym przypadku, to zgodnie z brzmieniem wspomnianego pkt 3 nie jest ona zobowiązana do automatycznego zastosowania dodatkowej obniżki z tego tytułu, w sytuacji gdy przedsiębiorstwo przedstawia dowody wskazujące na istnienie jednej z tych okoliczności. Słuszność ewentualnego obniżenia kwoty z tytułu okoliczności łagodzących musi być oceniana z ogólnego punktu widzenia z uwzględnieniem ogółu istotnych okoliczności sprawy. (por. pkt 325)

„Zaprzestanie naruszeń począwszy od pierwszych interwencji Komisji”, o którym mowa w pkt 3 wytycznych w sprawie obliczania grzywien, nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust 5 Traktatu EWWiS, nie może logicznie stanowić okoliczności łagodzącej jedynie wtedy, jeżeli istnieją powody, by przypuszczać, że przedsiębiorstwa, których dotyczy sprawa, zostały nakłonione do zaprzestania sprzecznych z zasadami konkurencji zachowań rzeczonymi interwencjami. Obniżenie wysokości grzywny z tego tytułu nie może zostać dokonane w sytuacji, gdy naruszenie zostało zakończone przed datą pierwszych interwencji Komisji lub gdy ugruntowana decyzja o jego zakończeniu została przez te przedsiębiorstwa podjęta przed tą datą. (por. pkt 328, 329)