Sprawa T‑37/08

Robert Walton

przeciwko

Komisji Europejskiej

Wykonanie budżetu – Odzyskanie – Potrącenie wierzytelności – Skutek wsteczny – Wyrok Sądu zasądzający od Komisji odszkodowanie wraz z odsetkami – Wierzytelność pewna, wyrażona w kwocie pieniężnej i wymagalna

Streszczenie wyroku

1. Skarga o stwierdzenie nieważności – Akty zaskarżalne – Pojęcie – Decyzja o pozasądowym potrąceniu długów z wierzytelnościami wydana przez Komisję na podstawie rozporządzenia nr 1605/2002 – Włączenie

(art. 230 WE; rozporządzenia: Rady nr 1605/2002, art. 73; Komisji nr 2342/2002)

2. Komisja – Kompetencje – Wykonanie budżetu wspólnotowego – Decyzja o odzyskaniu przez potrącenie – Postępowanie

(rozporządzenia: Rady nr 1605/2002, art. 71, 73; Komisji nr 2342/2002, art. 78 ust. 2, art. 79, 83)

3. Prawo wspólnotowe – Zasady – Ochrona uzasadnionych oczekiwań – Przesłanki – Szczegółowe zapewnienia udzielone przez administrację

4. Komisja – Kompetencje – Wykonanie budżetu wspólnotowego – Decyzja o odzyskaniu przez potrącenie

(rozporządzenia: Rady nr 1605/2002, art. 73; Komisji nr 2342/2002, art. 83)

1. Akt, poprzez który Komisja dokonuje pozasądowego potrącenia długów z wierzytelnościami na podstawie różnych stosunków prawnych z tą samą osobą, stanowi akt zaskarżalny w rozumieniu art. 230 WE. W ramach tej skargi do Sądu należy zbadanie zgodności z prawem decyzji o potrąceniu z uwagi na jej skutki obejmujące brak rzeczywistego wypłacenia spornych kwot skarżącemu.

(por. pkt 25)

2. Komisja nie popełnia nadużycia proceduralnego i nie unika kontroli sądowej w przedmiocie potrącenia wierzytelności, w sytuacji gdy nie podnosi tego potrącenia jako zarzutu w ramach postępowania zakończonego wyrokiem Sądu, który uznał dług Komisji wobec skarżącego i gdy zadawala się zastosowaniem tego potrącenia po wydaniu tego wyroku. W istocie ani postępowanie ustanowione w rozporządzeniu nr 1605/2002 w sprawie rozporządzenia finansowego mającego zastosowanie do budżetu ogólnego Wspólnot Europejskich, które prowadzi do przyjęcia decyzji o odzyskaniu wierzytelności przez potrącenie, ani też zasady wykonania rozporządzenia finansowego ustanowione w rozporządzeniu nr 2342/2002 nie przewidują odpowiednio w jego art. 71 i art. 73 ust. 1 oraz ich art. 78 ust. 2 i art. 79, że Komisja powinna uprzednio podnieść przed sądem swój zamiar dokonania potrącenia wierzytelności.

(por. pkt 31–38)

3. Prawo do powoływania się na zasadę ochrony uzasadnionych oczekiwań przysługuje każdemu podmiotowi, w którym instytucja wzbudziła uzasadnione nadzieje. Co do zasady natomiast nie może powoływać się na naruszenie tej zasady ten, komu administracja nie udzieliła wyraźnych zapewnień.

(por. pkt 40)

4. Jeżeli chodzi o decyzję Komisji o odzyskaniu przez potrącenie, wierzytelność skarżącego, składająca się z odszkodowania, którego zapłata na rzecz zainteresowanego została zasądzona od Komisji w wyroku sądu Unii, ma charakter pieniężny dopiero w momencie, kiedy jej dokładna kwota jest znana, którym to momentem jest ewentualnie dzień ogłoszenia takiego wyroku. W takim przypadku, o ile prawdą jest, że sentencja tego wyroku nie określa kwoty należnej od Wspólnoty w tym dniu, w zakresie w jakim stanowi, że należne są odsetki do dnia rzeczywistej zapłaty odszkodowania, niemniej jednak wierzytelność skarżącego względem Wspólnoty staje się pewna, wyrażona w kwocie pieniężnej i wymagalna w dniu jego ogłoszenia.

Ponadto niezależnie od braku wyraźnego przepisu w tym znaczeniu, potrącenie przewidziane w rozporządzeniu nr 1605/2002 w sprawie rozporządzenia finansowego mającego zastosowanie do budżetu ogólnego Wspólnot Europejskich ma skutek wsteczny, co oznacza, że powoduje wygaśnięcie danych wierzytelności, od chwili gdy spełnione są przesłanki dokonania potrącenia. Zgodnie bowiem z systemem wprowadzonym na mocy art. 73 tego rozporządzenia i art. 83 rozporządzenia nr 2342/2002 ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia finansowego księgowy dokonuje potrącenia po powiadomieniu o nim dłużnika, jeżeli nie poddał się on dobrowolnie egzekucji. Wsteczny skutek potrącenia w dniu, w którym obowiązek księgowego staje się rzeczywisty, pozwala również uniknąć, zgodnie z systemami potrącenia uznanymi w porządkach prawnych większości państw członkowskich, sytuacji, w której dłużnik ponosi ewentualne niekorzystne skutki, w szczególności jeśli chodzi odsetki za zwłokę należne po upływie terminu, pomiędzy chwilą, w której przesłanki do dokonania potrącenia są spełnione a chwilą, w której potrącenie rzeczywiście następuje. A zatem Komisja narusza art. 73 rozporządzenia finansowego, w sytuacji gdy dokonuje potrącenia ze skutkiem następującym po dniu, w którym wierzytelność skarżącego stała się pewna, wyrażona w kwocie pieniężnej i wymagalna.

(por. pkt 61, 62, 64–68)

WYROK SĄDU (czwarta izba)

z dnia 8 listopada 2011 r.( )

Wykonanie budżetu – Odzyskanie – Potrącenie wierzytelności – Skutek wsteczny – Wyrok Sądu zasądzający od Komisji odszkodowanie wraz z odsetkami – Wierzytelność pewna, wyrażona w kwocie pieniężnej i wymagalna

W sprawie T‑37/08

Robert Walton, zamieszkały w Oksfordzie (Zjednoczone Królestwo), reprezentowany przez D. Bearda, barrister,

strona skarżąca,

przeciwko

Komisji Europejskiej, reprezentowanej przez J. Curralla, działającego w charakterze pełnomocnika,

strona pozwana,

mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji z dnia 16 listopada 2007 r. dotyczącej odzyskania poprzez potrącenie kwoty w wysokości 36 551,58 EUR należnej jej od skarżącego,

SĄD (czwarta izba),

w składzie: I. Pelikánová, prezes, K. Jürimäe i M. van der Woude (sprawozdawca), sędziowie,

sekretarz: K. Pocheć, administrator,

uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 23 marca 2011 r.,

wydaje następujący

Wyrok

Okoliczności powstania sporu

1 Niniejsza sprawa dotyczy decyzji Komisji z dnia 16 listopada 2007 r. dotyczącej odzyskania poprzez potrącenie na podstawie art. 73 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 1605/2002 z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie rozporządzenia finansowego mającego zastosowanie do budżetu ogólnego Wspólnot Europejskich (Dz.U. L 248, s. 1, zwanego dalej „rozporządzeniem finansowym”) kwoty w wysokości 36 551,58 EUR należnej Komisji od skarżącego Roberta Waltona (zwanej dalej „zaskarżona decyzją”).

1. W przedmiocie wierzytelności Wspólnoty względem skarżącego

2 Skarżący został zatrudniony przez Komisję Wspólnot Europejskich w charakterze pracownika tymczasowego w październiku 1999 r. na okres pięciu lat, z koniecznością odbycia sześciomiesięcznego stażu.

3 Pismem z dnia 3 października 2000 r. Komisja poinformowała skarżącego, że jego umowa zostaje wypowiedziana z dniem 16 października 2000 r. W piśmie z dnia 22 listopada 2000 r. Komisja stwierdziła, że skarżący był winien Wspólnocie Europejskiej kwotę 13 104,14 EUR z uwagi na fakt, że niesłusznie otrzymał wynagrodzenie za miesiące, podczas których był nieobecny. Nota debetowa w tym zakresie została mu przekazana w dniu 24 stycznia 2001 r.

4 Skarżący zakwestionował wypowiedzenie zawartej z nim umowy o pracę, wnosząc skargę do Sądu. Wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2003 r. w sprawie T‑155/01 Walton przeciwko Komisji, RecFP s. I‑A‑121 i II‑595, Sąd oddalił skargę, uznając, że skarżący swoim zachowaniem między końcem czerwca 2000 r. a dniem 9 sierpnia 2000 r. sam wypowiedział zawartą z nim umowę o pracę.

5 Z tego względu Komisja uznała, że nie była zobowiązana do wypłacenia skarżącemu odszkodowania z uwagi na wypowiedzenie zawartej z nim umowy o pracę. W związku z tym w piśmie z dnia 23 października 2003 r. zażądała ona zwrotu odprawy, czyli kwoty w wysokości 13 815,16 EUR, które zostało mu wypłacone w chwili rozwiązania z nim umowy o pracę, wraz z odsetkami od dnia 11 stycznia 2004 r. W dniu 27 listopada 2003 r. została sporządzona nota debetowa, w której zażądano zwrotu tej kwoty.

6 W dniu 27 maja 2005 r. Komisja przyjęła na mocy art. 72 rozporządzenia finansowego decyzję stanowiącą tytuł wykonawczy zgodnie z art. 256 WE na kwotę 26 919,30 EUR (obejmującą kwotę w wysokości 13 104,14 EUR i kwotę w wysokości 13 815,16 EUR), wraz z odsetkami w wysokości 4813,26 EUR do dnia 31 marca 2005 r. (do której należy dodać kwotę w wysokości 5,06 EUR dziennie po tym dniu) (zwaną dalej „decyzją o przymusowym odzyskaniu”).

7 Skarżący nie zaskarżył decyzji o przymusowym odzyskaniu.

2. W przedmiocie wierzytelności skarżącego względem Wspólnoty

8 Skarżący należał do grupy osób będących pracownikami najemnymi przedsiębiorstw trzecich, będących kontrahentami wspólnego przedsiębiorstwa Joint European Torus (JET), którego zadaniem była realizacji programu „Synteza”, obejmującego budowę, działanie i wykorzystanie dużego urządzenia toroidalnego typu tokamaka oraz urządzeń pomocniczych (zwanego dalej „projektem JET”), zanim został zatrudniony przez Komisję w charakterze pracownika tymczasowego w październiku 1999 r. Orzekając w przedmiocie skargi o odszkodowanie wniesionej przez tę grupę osób, Sąd stwierdził, iż nie zatrudniając tych osób w charakterze członków personelu tymczasowego w celu wykonywania ich obowiązków w ramach JET z naruszeniem statutu tego ostatniego, Komisja dopuściła się uchybienia mogącego prowadzić do powstania odpowiedzialności Wspólnoty Europejskiej (wyrok Sądu z dnia 5 października 2004 r. w sprawie T‑144/02 Eagle i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑3381, zwany dalej „wyrokiem częściowym w sprawie Eagle”).

9 W wyroku częściowym w sprawie Eagle (pkt 8 powyżej) Sąd uznał również, że uchybienie Komisji spowodowało, iż zainteresowane osoby utraciły istotną szansę na zatrudnienie w charakterze członków personelu tymczasowego, jak też doprowadziło do powstania szkody finansowej wynikającej z różnicy pomiędzy wynagrodzeniem i dodatkami, jakie zainteresowani otrzymaliby lub uzyskaliby pracując w ramach projektu JET w charakterze członków personelu tymczasowego, a wynagrodzeniem i dodatkami, które otrzymali w rzeczywistości, jako pracownicy najemni przedsiębiorstw trzecich.

10 Sąd stwierdził w pkt 171 częściowego wyroku w sprawie Eagle (pkt 8 powyżej) że odszkodowanie powinno obejmować okres od daty obowiązywania najstarszej umowy zawartej lub przedłużonej w okresie pięciu lat poprzedzających przedstawienie Komisji wniosku o odszkodowanie do dnia, w którym dany skarżący zaprzestał pracy na rzecz projektu JET, jeśli nastąpiło to przed zakończeniem projektu w dniu 31 grudnia 1999 r., albo w tym dniu, jeśli pracował on na rzecz projektu JET do jego zakończenia.

11 W wyroku częściowym w sprawie Eagle (pkt 8 powyżej) Sąd zobowiązał Komisję do naprawienia szkody finansowej poniesionej przez każdego ze skarżących w sprawie, która zakończyła się tym wyrokiem, w tym szkody poniesionej przez skarżącego w niniejszej sprawie, z uwagi na fakt, że nie zostali oni zatrudnieni w charakterze członków personelu tymczasowego Komisji w celu świadczenia pracy w ramach projektu JET. Co więcej, Sąd orzekł, że strony przekażą mu ustalone w drodze ugody kwoty odszkodowań należnych z tytułu naprawienia tej szkody. W braku ugody strony miały przekazać Sądowi wnioski dotyczące proponowanych kwot.

12 Wobec braku ugody strony przekazały Sądowi wnioski dotyczące proponowanych kwot w dniu 28 października 2007 r. W wyroku z dnia 12 lipca 2007 r. w sprawie T‑144/02 Eagle i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑2721, Sąd orzekł, że Komisja zapłaci każdemu ze skarżących odszkodowanie w kwocie wskazanej dla każdego z nich w załączniku 3 do wyroku. Sąd orzekł również, że od kwoty tej należne są odsetki w wysokości 5,25%, liczone od dnia 31 grudnia 1999 r. do dnia rzeczywistej zapłaty.

13 Załącznik 3 do wyroku w sprawie Eagle i in. przeciwko Komisji (pkt 12 powyżej) stanowi, że odszkodowanie należne skarżącemu w dniu 31 grudnia 1999 r. obejmowało kwotę w wysokości 208 021 funtów szterlingów (GBP).

3. W przedmiocie potrącenia wierzytelności

14 Komisja po raz pierwszy w załączniku do wniosków dotyczących proponowanych przez nią kwot przekazanych w dniu 28 października 2005 r. w postępowaniu w zakresie oszacowania szkody w sprawie zakończonej wyrokiem w sprawie Eagle i in. przeciwko Komisji (pkt 12 powyżej) poruszyła kwestię ewentualnego potrącenia odszkodowania, które Wspólnota miałaby wypłacić skarżącemu na mocy wyroku, który miał zostać wydany, i wierzytelności, którą miała Wspólnota względem zainteresowanego. W dniu 21 grudnia 2005 r. skarżący w obecnej sprawie zwrócił się do Komisji za pośrednictwem poczty elektronicznej o przekazanie mu wyjaśnień w przedmiocie tego ewentualnego potrącenia. Komisja odpowiedziała na ten wniosek pismem z dnia 22 grudnia 2005 r.

15 We wnioskach z dnia 19 lutego 2007 r. dotyczących proponowanych przez nich kwot skarżący w postępowaniu zakończonym wyrokiem w sprawie Eagle i in. przeciwko Komisji (pkt 12 powyżej) zakwestionowali możliwość potrącenia przez Komisję wierzytelności Wspólnoty względem skarżącego i kwot, które zostały mu zasądzone przez Sąd we wskazanym wyroku.

16 W następstwie tych nowych wniosków dotyczących proponowanych kwot Komisja oświadczyła, że cofa wniosek zmierzający do tego, by orzeczone zostało w kwestii ewentualnego potrącenia w ramach sprawy zakończonej wyrokiem w sprawie Eagle i in. przeciwko Komisji (pkt 12 powyżej). Sąd odnotował to oświadczenie w pkt 19 wyroku w sprawie Eagle i in. przeciwko Komisji (pkt 12 powyżej).

17 W następstwie wyroku w sprawie Eagle i in. przeciwko Komisji (pkt 12 powyżej) skarżący w obecnej sprawie zwrócił się w dniu 19 lipca 2007 r. do Komisji z prośbą o potwierdzenie poprawności jego obliczeń dotyczących kwot należnych skarżącym. Komisja za pośrednictwem poczty elektronicznej w dniu 31 lipca 2007 r. udzieliła odpowiedzi, że zgadza się z jego obliczeniami, podnosząc jednak zastrzeżenie co do obliczenia odsetek za każdy dzień zwłoki.

18 Komisja w piśmie z dnia 24 września 2007 r. poinformowała, że zamierza dokonać potrącenia w odniesieniu do kwoty należnej skarżącemu. Skarżący odpowiedział pismem z dnia 25 października 2007 r., twierdząc, że Komisja nie jest uprawniona do dokonania takiego potrącenia. Komisja w piśmie z dnia 25 października 2007 r. udzieliła odpowiedzi, że nie podziela stanowiska skarżącego.

19 W piśmie z dnia 9 listopada 2007 r., które skarżący otrzymał w dniu 13 listopada 2007 r., Komisja zapowiedziała, że dokona potrącenia wierzytelności i odliczy kwotę w wysokości 36 551,58 EUR, którą skarżący był winien Wspólnocie, od kwoty w wysokości 421 749,73 EUR, która była mu należna od Wspólnoty. Kwota w wysokości 36 551,58 EUR składała się z kwoty 13 104,14 EUR wymienionej w nocie obciążeniowej Komisji z dnia 24 stycznia 2001 r. oraz kwoty w wysokości 13 815,16 EUR wymienionej w nocie obciążeniowej z dnia 27 listopada 2003 r. wraz z odsetkami od tej kwoty, wynoszącymi 9632,28 EUR. Jak wynika z załącznika do pisma z dnia 9 listopada 2007 r., odsetki te obejmowały okres od upływu terminu wymagalności każdej z wymienionych not obciążeniowych do dnia 8 listopada 2007 r. Na kwotę w wysokości 421 749,73 EUR składa się odszkodowanie w wysokości 208 021 GBP wraz z odsetkami.

20 W dniu 16 listopada 2007 r. Komisja przyjęła zaskarżoną decyzję i wypłaciła skarżącemu całkowitą kwotę w wysokości 385 198,15 EUR (czyli kwotę w wysokości 421 749,73 EUR pomniejszoną o 36 551,58 EUR).

Przebieg postępowania i żądania stron

21 Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 23 stycznia 2008 r. skarżący wniósł niniejszą skargę.

22 Skarżący wnosi zasadniczo do Sądu o:

– stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji;

– obciążenie Komisji kosztami postępowania.

23 Komisja wnosi do Sądu o:

– odrzucenie skargi jako niedopuszczalnej lub, tytułem ewentualnym, oddalenie skargi jako bezzasadnej;

– obciążenie skarżącego kosztami postępowania.

Co do prawa

1. W przedmiocie dopuszczalności

24 Komisja twierdzi, że w niniejszym przypadku nie występuje akt zaskarżalny. Potrącenie jest naturalną konsekwencją wcześniejszego wyroku i wcześniejszej decyzji, które uzyskały ostateczny charakter. Potrącenie nie jest zatem aktem zaskarżalnym i w rezultacie skarga jest niedopuszczalna.

25 Należy przypomnieć, że akt, poprzez który Komisja dokonuje pozasądowego potrącenia długów z wierzytelnościami na podstawie różnych stosunków prawnych z tą samą osobą, stanowi akt zaskarżalny w rozumieniu art. 230 WE (zob. podobnie wyrok Trybunału z dnia 10 lipca 2003 r. w sprawie C‑87/01 P Komisja przeciwko CCRE, Rec. s. I‑7617, pkt 45) i że w ramach tej skargi do Sądu należy zbadanie zgodności z prawem decyzji o potrąceniu z uwagi na jej skutki obejmujące brak rzeczywistego wypłacenia spornych kwot skarżącemu (zob. podobnie wyroki Sądu: z dnia 8 października 2008 r. w sprawie T‑122/06 Helkon Media przeciwko Komisji, niepublikowany w Zbiorze, pkt 46; z dnia 8 lipca 2009 r. w sprawie T‑182/08 Komisja przeciwko Atlantic Energy, niepublikowany w Zbiorze, pkt 70).

26 Ponieważ w niniejszym przypadku Komisja dokonała pozasądowego potrącenia, skarga na zaskarżoną decyzję jest dopuszczalna. W rezultacie należy oddalić zarzut niedopuszczalności skargi podniesiony przez Komisję.

2. Co do istoty

27 Skarżący podnosi cztery zarzuty na poparcie swoich żądań. Pierwszy zarzut oparty jest na nadużyciu proceduralnym. Drugi zarzut oparty jest na naruszeniu zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań. Trzeci zarzut oparty jest na błędach w zakresie podstawy potrącenia. Czwarty zarzut oparty jest na błędach w obliczeniu potrącenia wynikających z uwzględnienia odsetek za zwłokę.

W przedmiocie zarzutu pierwszego, opartego na nadużyciu proceduralnym

28 Skarżący podnosi, że dokonując potrącenia pozasądowego Komisja postąpiła niewłaściwie i niesłusznie, podczas gdy mogła ona podnieść kwestię potrącenia przed sądami wspólnotowymi. Potrącenie jest kwestią, która powinna była zostać podniesiona i zbadana na wcześniejszym etapie postępowania. Nie jest dopuszczalne, aby Komisja pominęła kontradyktoryjną debatę i kontrolę sądową, działając z opóźnieniem w sposób jednostronny, po ogłoszeniu wyroku w sprawie Eagle i in. przeciwko Komisji (pkt 12 powyżej).

29 Skarżący uważa, że w postępowaniach dotyczących skarg o odszkodowanie kwestia potrącenia stanowi, przynajmniej w prawie angielskim, zarzut, który powinien być odpowiednio podniesiony przed sądem, przed którym toczy się postępowanie. W przeciwnym razie kwoty żądane i ewentualnie zasądzone przez sąd mogłyby zostać obniżone, czy nawet zredukowane do zera.

30 Należy przede wszystkim przypomnieć, że zaskarżona decyzja jest decyzją o odzyskaniu przez potrącenie podjętą zgodnie z art. 73 rozporządzenia finansowego i art. 83 rozporządzenia Komisji (WE, Euratom) nr 2342/2002 z dnia 23 grudnia 2002 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia finansowego, zmienionego rozporządzeniem Komisji (WE, Euratom) nr 1248/2006 z dnia 7 sierpnia 2006 r. (Dz.U. L 227, s. 3) (zwanego dalej „zasadami wykonania”).

31 Należy stwierdzić następnie, że w postępowaniu ustanowionym w rozporządzeniu finansowym, które prowadzi do przyjęcia decyzji o odzyskaniu wierzytelności przez potrącenie, nie zostało przewidziane, że Komisja powinna uprzednio podnieść przed sądem swój zamiar dokonania potrącenia wierzytelności.

32 Artykuł 73 ust. 1 rozporządzenia finansowego stanowi bowiem, że księgowy odzyskuje należności poprzez potrącenie do wysokości wierzytelności przysługujących Wspólnocie, należycie ustalonych przez właściwego intendenta względem dłużnika, który z kolei sam posiada wierzytelność względem Wspólnot – pewną, wyrażoną w kwocie pieniężnej i wymagalną.

33 Ponadto art. 71 rozporządzenia finansowego stanowi, że właściwy intendent powinien w pierwszej kolejności ustalić wierzytelność, czyli sprawdzić istnienie długu obciążającego dłużnika, określić lub sprawdzić istnienie i kwotę długu oraz zweryfikować warunki wymagalności długu. Artykuł 79 zasad wykonania wymaga, aby intendent sprawdził w szczególności „pewny charakter” wierzytelności, która nie może być uzależniona od żadnego warunku. Ma on również upewnić się, że wierzytelność ma „charakter pieniężny”, przy czym jej kwota ma być dokładnie wyrażona w pieniądzu, a także że wierzytelność jest „wymagalna”, czyli że nie podlega żadnemu terminowi. Ponadto art. 80 zasad wykonania stanowi, że wszelkie ustalenie wierzytelności oparte jest na dowodach potwierdzających prawa Wspólnot.

34 Zgodnie z art. 71 ust. 2 rozporządzenia finansowego wszystkie wierzytelności określone jako „pewne, wyrażone w kwocie pieniężnej i wymagalne” muszą zostać stwierdzone przy pomocy nakazu odzyskania przekazanego księgowemu i sporządzanego przez właściwego intendenta. Ponadto zgodnie z art. 78 ust. 2 zasad wykonania nakaz odzyskania jest czynnością, przez którą intendent zleca księgowemu odzyskanie ustalonej wierzytelności.

35 Komisja słusznie zatem twierdziła, że nie była zobowiązana do podniesienia potrącenia jako zarzutu w ramach postępowania zakończonego wyrokiem w sprawie Eagle i in. przeciwko Komisji (pkt 12 powyżej).

36 Należy ponadto zauważyć, że decydując o przeprowadzeniu odzyskania poprzez potrącenie na podstawie art. 73 rozporządzenia finansowego, Komisja nie naruszyła w żaden sposób praw procesowych skarżącego. Skarżący mógł bowiem skorzystać z przysługujących mu praw procesowych w trojaki sposób. Po pierwsze, mógł wnieść odwołanie od wyroku w sprawie Walton przeciwko Komisji (pkt 4 powyżej) w celu podważenia twierdzenia, że jego zachowanie było równoznaczne z wypowiedzeniem jego umowy o pracę. Po drugie, miał możliwość zaskarżenia decyzji o przymusowym odzyskaniu. Po trzecie, mógł wnieść skargę o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji z dnia 16 listopada 2007 r. o odzyskaniu poprzez potrącenie kwoty w wysokości 36 551,58 EUR należnej Komisji od skarżącego (zob. pkt 25 powyżej), co skarżący w niniejszym przypadku uczynił.

37 W rezultacie skarżący nie może w uzasadniony sposób zarzucać Komisji, że uniknęła wszelkiej kontroli sądowej w przedmiocie zgodności z prawem potrącenia wierzytelności.

38 W świetle powyższych uwag Komisja nie popełniła „nadużycia proceduralnego”. Zarzut pierwszy należy zatem oddalić jako bezzasadny.

W przedmiocie zarzutu drugiego, opartego na naruszeniu zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań

39 Skarżący podnosi, że Komisja spowodowała powstanie u niego uzasadnionych oczekiwań, że wypłaci mu ona całą kwotę wskazaną w tabeli przekazanej pocztą elektroniczną w dniu 31 lipca 2007 r. (zob. pkt 17 powyżej).

40 Należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem prawo do powoływania się na zasadę ochrony uzasadnionych oczekiwań przysługuje każdemu podmiotowi, w którym instytucja wzbudziła uzasadnione nadzieje. Co do zasady natomiast nie może powoływać się na naruszenie tej zasady ten, komu administracja nie udzieliła wyraźnych zapewnień (wyroki Trybunału: z dnia 24 listopada 2005 r. w sprawie C‑506/03 Niemcy przeciwko Komisji, niepublikowany w Zbiorze, pkt 58; z dnia 22 czerwca 2006 r. w sprawach połączonych C‑182/03 i C‑217/03 Belgia i Forum 187 przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑5479, pkt 147; wyrok Sądu z dnia 23 października 2002 r. w sprawach połączonych od T‑346/99 do T‑348/99 Diputación Foral de Álava i in. przeciwko Komisji, Rec. s. II‑4259, pkt 93).

41 W niniejszym przypadku Komisja nigdy nie udzieliła wyraźnych zapewnień, że nie przystąpi do potrącenia wierzytelności. Przekazane pocztą elektroniczną pismo z dnia 31 lipca 2007 r., na które powołuje się skarżący, nie zawiera żadnych obietnic czy zapewnień w tym względzie. Wskazane pismo dotyczyło wyłącznie poprawności obliczeń dotyczących wszystkich skarżących w postępowaniu zakończonym wyrokiem w sprawie Eagle i in. przeciwko Komisji (pkt 12 powyżej). Pismo to nie dotyczyło szczególnego przypadku sporu między Komisją a skarżącym i nie zawiera żadnej wzmianki co do zasad odzyskania wierzytelności Wspólnoty. Rzeczone pismo nie mogło zatem spowodować powstania u skarżącego uzasadnionych oczekiwań, że Komisja nie przystąpi do potrącenia.

42 Jest tak również w przypadku oświadczenia Komisji złożonego w wyniku nowych wniosków dotyczących proponowanych przez nią kwot w postępowaniu zakończonym wyrokiem w sprawie Eagle i in. przeciwko Komisji (pkt 12 powyżej). W oświadczeniu tym, które Sąd odnotował w pkt 19 wskazanego wyroku, Komisja stwierdziła, że nie podtrzymuje kwestii potrącenia, którą podniosła w ramach rzeczonego postępowania, i że Sąd nie musi orzekać w przedmiocie tej kwestii. Takie oświadczenie nie oznacza jednak, że Komisja odstąpiła od skorzystania z prawa do dokonania odzyskania poprzez potrącenie wierzytelności Wspólnoty względem skarżącego poza ramami tego postępowania.

43 Skarżący nie wskazał zatem żadnych wyraźnych zapewnień lub obietnic, które mogły spowodować powstanie u niego uzasadnionych oczekiwań, że Komisja nie przystąpi do odzyskania poprzez potrącenie. Zarzut drugi należy zatem oddalić jako bezzasadny.

W przedmiocie zarzutu trzeciego, opartego na błędach w zakresie podstawy potrącenia

44 Skarżący kwestionuje legalność potrącenia wierzytelności dokonanego przez Komisję. Jeżeli chodzi o notę debetową Komisji z dnia 24 stycznia 2001 r. twierdzi on, że jest ona wcześniejsza niż wyrok w sprawie Walton przeciwko Komisji (pkt 4 powyżej) i jest oparta na założeniu, że miało miejsce wypowiedzenie umowy o pracę. Ponadto podnosi on, że w zakresie w jakim Sąd uznał, że decyzja o wypowiedzeniu była bezskuteczna, nie mogła być ona podstawą sporządzenia noty debetowej. Wywnioskował on z tego, że nota debetowa Komisji z dnia 24 stycznia 2001 r. jest nieważna i bezskuteczna.

45 Skarżący zauważa ponadto, że nota debetowa Komisji z dnia 24 stycznia 2001 r. nie została poprzedzona decyzją o ustaleniu wierzytelności w rozumieniu art. 71 rozporządzenia finansowego, co oznacza, że przesłanki potrącenia w rozumieniu art. 73 tego rozporządzenia nie zostały spełnione.

46 Co się tyczy noty debetowej Komisji z dnia 27 listopada 2003 r. skarżący podnosi, że nie może być ona podstawą potrącenia, gdyż nie miał on dostępu do dwóch notatek z akt sprawy, do których nota ta odsyła. Odmowa przekazania tych notatek z akt sprawy przez Komisję stanowi również naruszenie przepisów art. 60 ust. 4 rozporządzenia finansowego w związku z art. 48, 49 i 80 zasad wykonania. To naruszenie prawa powoduje wreszcie unieważnienie wierzytelności, zgodnie z art. 88 zasad wykonania.

47 Skarżący kwestionuje zatem w istocie istnienie wierzytelności, które były dla Komisji podstawą potrącenia.

48 W tym względzie należy stwierdzić, że kwoty, o które chodzi, były wymienione zarówno w notach debetowych Komisji z dnia 24 stycznia 2001 r. i 27 listopada 2003 r., jak i w decyzji o przymusowym odzyskaniu.

49 Tymczasem bez konieczności ustalania, czy noty debetowe Komisji z dnia 24 stycznia 2001 r. i 27 listopada 2003 r. lub decyzja o przymusowym odzyskaniu są aktami zaskarżalnymi w rozumieniu art. 230 WE, należy stwierdzić, że w każdym wypadku skarżący nie wniósł żadnej skargi o stwierdzenie nieważności przeciwko wskazanym aktom w terminie dwóch miesięcy ustanowionym w tym artykule.

50 W tej sytuacji należy stwierdzić, że skarżący nie może w ramach niniejszej skargi kwestionować wierzytelności będących podstawą not debetowych Komisji z dnia 24 stycznia 2001 r. i 27 listopada 2003 r. i decyzji o przymusowym odzyskaniu.

51 W rezultacie zarzut trzeci należy odrzucić jako niedopuszczalny.

W przedmiocie zarzutu czwartego, opartego na błędach w obliczeniu potrącenia w odniesieniu do odsetek

52 Skarżący kwestionuje zasady potrącenia przeprowadzonego przez Komisję w zakresie uwzględnienia odsetek za zwłokę. Jego zdaniem takie potrącenie powinno mięć miejsce w dniach, w których kwoty, które był on rzekomo winien Komisji, stały się wymagalne, bez uwzględnienia odsetek za zwłokę.

53 Skarżący zauważa, ze zgodnie z wyrokiem w sprawie Eagle i in. przeciwko Komisji (pkt 12 powyżej) podstawowa kwota należna mu od Komisji powinna zostać mu zapłacona najpóźniej w dniu 31 grudnia 1999 r. Po tym dniu należne były mu odsetki za zwłokę w wysokości 5,25%. Wierzytelności Wspólnoty względem niego powstały później, w dniach wymagalności dwóch not debetowych, czyli w dniu 31 marca 2001 r. i 11 stycznia 2004 r. Komisja powinna była zatem dokonać potrącenia w dwóch etapach. Skarżący uważa, że Komisja powinna była dokonać pierwszego potrącenia kwoty w wysokości 13 104,14 EUR, należnej od niego Wspólnocie, z kwoty, która była mu należna od Wspólnoty w dniu 31 marca 2001 r., oraz drugiego potrącenia kwoty w wysokości 13 815,16 EUR, którą był on winny Wspólnocie z kwoty, która była mu była wciąż od niej należna w dniu 11 stycznia 2004 r.

54 W tym względzie skarżący podnosi, że Komisja nie postąpiła w ten sposób, lecz dokonała potrącenia całkowitych kwot obejmujących odsetki za zwłokę. Twierdzi on, że Komisja doprowadziła zatem do zwiększenia wierzytelności, które miała Wspólnota względem niego z wyższą stopą procentową odsetek niż stopa procentowa odsetek wierzytelności, którą posiadał on względem Wspólnoty, gdyż stopy procentowe odsetek jakich zażądała były wyższe niż stopy procentowe odsetek przewidziane w wyroku w sprawie Eagle i in. przeciwko Komisji (pkt 12 powyżej). Komisja miała zatem interes finansowy w przedłużaniu postępowania w sprawie odzyskania wierzytelności.

55 W tym zarzucie skarżący twierdzi w istocie, że jego wierzytelność względem Wspólnoty jest wcześniejsza od wierzytelności Wspólnoty względem niego i że potrącenie powinno mieć wsteczny skutek. Jego zdaniem potrącenie powoduje wygaśnięcie wierzytelności, jeżeli zostały spełnione przesłanki jego dokonania.

56 Komisja uważa, że wierzytelności Wspólnoty względem skarżącego były pewne i wyrażone w kwocie pieniężnej wcześniej niż wierzytelność tego ostatniego. Kwoty, które był on winien Wspólnocie były znane w 2000 r. Komisja uważa, że wierzytelności Wspólnoty względem skarżącego stały się pewne i wyrażone w kwocie pieniężnej najpóźniej w sierpniu 2005 r., gdy upłynął termin wniesienia skargi na decyzję o przymusowym odzyskaniu. Natomiast kwota należna skarżącemu od Wspólnoty była znana dopiero od lipca 2007 r. Fakt, że kwota przyznana skarżącemu obejmuje odsetki od dnia 31 grudnia 1999 r., jest pozbawiony znaczenia, gdyż całkowita kwota odsetek nie mogła być obliczona zanim nie była znana podstawowa kwota.

57 Należy przypomnieć, po pierwsze, że przesłanki odzyskania poprzez potrącenie wierzytelności i związane z tym postępowanie są uregulowane w wyżej wymienionych rozporządzeniu finansowym i zasadach wykonania (zob. pkt 30–34 powyżej).

58 Z art. 73 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia finansowego oraz art. 79 i 83 zasad wykonania wynika, że aby dokonać potrącenia wzajemnych wierzytelności Unii Europejskiej i drugiej strony wierzytelności te, po pierwsze, powinny być pewne, co oznacza, że nie mogą być uzależnione od żadnego warunku, po drugie, mają mieć charakter pieniężny, co oznacza, że ich kwota ma być dokładnie wyrażona w pieniądzu, a po trzecie, muszą być wymagalne, co oznacza, że nie podlegają one żadnemu terminowi.

59 Należy zatem określić chwilę, w której przesłanki te były spełnione dla każdej z wierzytelności w niniejszym przypadku.

60 Co się tyczy wierzytelności Wspólnoty względem skarżącego nie ulega wątpliwości, że Komisja przekazała pierwszą notę debetową w dniu 24 stycznia 2001 r., a drugą notę w dniu 27 listopada 2003 r., oraz że skarżący nie dokonał zapłaty żądanych kwot w wyznaczonych w tych notach terminach, które upływały odpowiednio w dniach 31 marca 2001 r. i 11 stycznia 2004 r. Wierzytelności Wspólnoty były w każdym wypadku pewne, miały charakter pieniężny i były wymagalne w dniu upływu tych terminów.

61 Jeśli chodzi o wierzytelność skarżącego względem Wspólnoty należy przede wszystkim zauważyć, że wierzytelność ta składa się z odszkodowania, którego zapłata na rzecz skarżącego została zasądzona od Komisji w wyroku częściowym w sprawie Eagle (pkt 8 powyżej), w którym Sąd stwierdził, że przesłanki powstania odpowiedzialności Wspólnoty były spełnione względem skarżącego. Należy przypomnieć następnie, że przy ogłaszaniu tego wyroku częściowego Sąd nie mógł określić kwoty odszkodowania należnego skarżącemu i że postępowanie musiało być prowadzone dalej w celu określenia dokładnej kwoty. Wreszcie kwota ta była znana wyłącznie w dniu ogłoszenia wyroku w sprawie Eagle i in. przeciwko Komisji (pkt 12 powyżej), czyli w dniu 12 lipca 2007 r. Wynika stąd, że wierzytelność skarżącego względem Wspólnoty miała charakter pieniężny dopiero w tym dniu.

62 W tej sytuacji o ile prawdą jest, że sentencja tego wyroku nie określa kwoty należnej od Wspólnoty w tym dniu, w zakresie w jakim stanowi, że należne są odsetki do dnia rzeczywistej zapłaty odszkodowania, niemniej jednak wierzytelność skarżącego względem Wspólnoty stała się pewna, wyrażona w kwocie pieniężnej i wymagalna w dniu 12 lipca 2007 r.

63 W rezultacie należy odrzucić twierdzenie skarżącego, że jego wierzytelność była wcześniejsza niż wierzytelności, które przysługiwały Wspólnocie względem niego.

64 Po drugie, niezależnie od braku wyraźnego przepisu w tym znaczeniu, należy uznać, że potrącenie przewidziane w rozporządzeniu finansowym ma skutek wsteczny, jak podnosi skarżący, co oznacza, że powoduje wygaśnięcie danych wierzytelności, od chwili gdy spełnione są przesłanki dokonania potrącenia.

65 Zgodnie bowiem z systemem wprowadzonym na mocy art. 73 rozporządzenia finansowego i art. 83 zasad wykonania księgowy dokonuje potrącenia po powiadomieniu o nim dłużnika, jeżeli nie poddał się on dobrowolnie egzekucji.

66 Wsteczny skutek potrącenia w dniu, w którym obowiązek księgowego staje się rzeczywisty, pozwala również uniknąć, zgodnie z systemami potrącenia uznanymi w porządkach prawnych większości państw członkowskich, sytuacji, w której dłużnik ponosi ewentualne niekorzystne skutki, w szczególności jeśli chodzi odsetki za zwłokę należne po upływie terminu, pomiędzy chwilą, w której przesłanki do dokonania potrącenia są spełnione a chwilą, w której potrącenie rzeczywiście następuje.

67 W niniejszym przypadku Komisja nie dokonała potrącenia ze skutkiem w dniu 12 lipca 2007 r., w którym spełnione zostały przesłanki potrącenia ustanowione w art. 73 rozporządzenia finansowego, lecz w dniu 8 listopada 2007 r., który poprzedzał dzień wysłania pisma z dnia 9 listopada 2007 r. Z załącznika do tego pisma wynika bowiem, że potrącone kwoty obejmowały odsetki naliczone po dniu 12 lipca 2007 r.

68 W rezultacie Komisja naruszyła art. 73 rozporządzenia finansowego, w interpretacji przedstawionej w pkt 64–65 powyżej. Należy zatem uznać częściowo zarzutu czwarty i w rezultacie, stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji, w zakresie w jakim uwzględnia ona w potrąconych kwotach kwoty odpowiadające odsetkom naliczonym po dniu 12 lipca 2007 r.

W przedmiocie kosztów

69 Zgodnie z art. 87 § 3 regulaminu postępowania przed Sądem w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań każdej ze stron Sąd może postanowić, że koszty zostaną podzielone albo że każda ze stron pokryje swoje własne koszty.

70 Ponieważ skarga została częściowo uwzględniona, właściwa ocena okoliczności sprawy wymaga, aby każda ze stron pokryła własne koszty.

Z powyższych względów

SĄD (czwarta izba)

orzeka, co następuje:

1) Stwierdza się nieważność decyzji Komisji z dnia 16 listopada 2007 r., w zakresie w jakim uwzględnia ona odsetki naliczone po dniu 12 lipca 2007 r. w kwotach podlegających potrąceniu.

2) Każda ze stron pokrywa własne koszty.

Pelikánová Jürimäe Van der Woude

Wyrok ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 8 listopada 2011 r.

Podpisy