Sprawa C‑81/05

Anacleto Cordero Alonso

przeciwko

Fondo de Garantía Salarial (Fogasa)

(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Tribunal Superior de Justicia de Castilla y León)

Polityka społeczna – Ochrona pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy – Dyrektywa 80/987/EWG – Dyrektywa zmieniająca 2002/74/WE –Odszkodowanie z tytułu rozwiązania umowy o pracę przez pracodawcę przyznane w ugodzie – Wypłata należności zapewniona przez instytucję udzielającą gwarancji – Wypłata należności uzależniona od wydania orzeczenia sądowego

Streszczenie wyroku

1. Polityka społeczna – Zbliżanie ustawodawstw – Ochrona pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy – Dyrektywa 80/987, zmieniona dyrektywą 2002/74

(dyrektywa 2002/74 Parlamentu Europejskiego i Rady; dyrektywa Rady 80/987)

2. Polityka społeczna – Zbliżanie ustawodawstw – Ochrona pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy – Dyrektywa 80/987

(dyrektywa 2002/74 Parlamentu Europejskiego i Rady; dyrektywa Rady 80/987)

3. Polityka społeczna – Zbliżanie ustawodawstw – Ochrona pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy – Dyrektywy 80/987 i 2002/74

(dyrektywa 2002/74 Parlamentu Europejskiego i Rady; dyrektywa Rady 80/987)

1. Jeżeli przed wejściem w życie dyrektywy 2002/74 zmieniającej dyrektywę 80/987 w sprawie zbliżania ustawodawstw państw członkowskich dotyczących ochrony pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy, w przypadku niewypłacalności pracodawcy państwo członkowskie uznało w prawie krajowym prawo pracownika do ochrony przez instytucję udzielającą gwarancji w zakresie odszkodowania z tytułu ustania umowy o pracę, to stosowanie tego przepisu w przypadku niewypłacalności pracodawcy, która nastąpiła po wejściu w życie tej dyrektywy, wchodzi w zakres stosowania dyrektywy 80/987, w brzmieniu zmienionym przez dyrektywę 2002/74.

Zważywszy na to, że art. 2 ust. 1 akapit drugi dyrektywy 2002/74 przewiduje, że państwa członkowskie stosują przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania tej dyrektywy do każdego przypadku niewypłacalności pracodawcy, występującego po dacie wejścia w życie tych przepisów, niewypłacalność pracodawcy i jej skutki należą do czasowego zakresu obowiązywania dyrektywy 80/789 ze zmianami od dnia wejścia w życie tych zmian, nawet przed upłynięciem terminu na dokonanie transpozycji określonego w art. 2 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy 2002/74. Do zakresu zastosowania dyrektywy 2002/74 należą nie tylko przepisy krajowe, których wyraźnym celem jest transpozycja przepisów dyrektywy, lecz, od dnia wejścia w życie tej dyrektywy, również wcześniej już obowiązujące przepisy krajowe, które mogą mieć wpływ na zapewnienie zgodności prawa krajowego z tą dyrektywą.

Mimo iż art. 3 akapit pierwszy dyrektywy 80/987 ze zmianami nie zobowiązuje państw członkowskich do wprowadzenia w przepisach krajowych dokonujących transpozycji dyrektywy 2002/74 uregulowania, zgodnie z którym zapłata odszkodowania z tytułu ustania stosunku pracy jest gwarantowana, skoro prawo krajowe zawiera przepis, zgodnie z którym tego rodzaju odszkodowania są wypłacane przez właściwe instytucje udzielające gwarancji, ten przepis krajowy należy do zakresu zastosowania dyrektywy 80/987 ze zmianami od daty wejścia w życie dyrektywy 2002/74. Wynika z tego, że przepis krajowy, który w przypadku rozwiązania przez pracodawcę lub ustania umowy o pracę przewiduje pod pewnymi warunkami zapłatę odszkodowania na rzecz pracownika przez instytucję udzielającą gwarancji, jest objęty dyspozycją ww. art. 2 ust. 1 akapit drugi, a w związku z tym wchodzi w zakres stosowania dyrektywy 2002/74, o ile chodzi o jego stosowanie do stanów faktycznych powstałych po jej wejściu w życie.

(por. pkt 28, 29, 31, 32, 34 oraz pkt 1 sentencji)

2. W zakresie stosowania dyrektywy 80/987 w sprawie zbliżania ustawodawstw państw członkowskich dotyczących ochrony pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy, zmienionej przez dyrektywę 2002/74, ogólna zasada równości, w rozumieniu, jakie nadaje jej wspólnotowy porządek prawny, wymaga, aby, w przypadku gdy zgodnie z przepisami krajowymi ustawowe odszkodowania z tytułu ustania umowy o pracę, przyznane w wyroku sądu są, wobec niewypłacalności pracodawcy, wypłacane przez instytucje udzielające gwarancji, odszkodowania tego samego rodzaju, przyznane w ugodzie zawartej pomiędzy pracownikiem i pracodawcą w obecności sędziego i zatwierdzone przez sąd były traktowane w ten sam sposób.

(por. pkt 42 oraz pkt 2 sentencji)

3. W zakresie stosowania dyrektywy 80/987 w sprawie zbliżania ustawodawstw państw członkowskich dotyczących ochrony pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy oraz dyrektywy 2002/74 zmieniającej ją, sąd krajowy powinien nie stosować przepisu krajowego, jeżeli przepis ten, naruszając zasadę równości w rozumieniu, jakie nadaje jej wykładnia Trybunału, wyłącza zapłatę przez właściwą instytucję udzielającą gwarancji odszkodowania z tytułu ustania umowy o pracę, przyznanego w ugodzie zawartej pomiędzy pracownikiem i pracodawcą w obecności sędziego i zatwierdzonej przez sąd.

(por. pkt 47 oraz pkt 3 sentencji)

WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)

z dnia 7 września 2006 r. ( )

Polityka społeczna – Ochrona pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy –Dyrektywa 80/987/EWG– Dyrektywa zmieniająca 2002/74/WE –Odszkodowanie z tytułu rozwiązania umowy o pracę przez pracodawcę przyznane w ugodzie – Wypłata należności zapewniona przez instytucję udzielającą gwarancji – Wypłata należności uzależniona od wydania orzeczenia sądowego

W sprawie C-81/05

mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Tribunal Superior de Justicia de Castilla y León (Hiszpania) postanowieniem z dnia 28 stycznia 2005 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 18 lutego 2005 r., w postępowaniu:

Anacleto Cordero Alonso

przeciwko

Fondo de Garantía Salarial (Fogasa),

TRYBUNAŁ (pierwsza izba),

w składzie: P. Jann, prezes izby, N. Colneric (sprawozdawca), K. Lenaerts, E. Juhász i M. Ilešič, sędziowie,

rzecznik generalny: A. Tizzano,

sekretarz: R. Grass,

rozważywszy uwagi przedstawione:

– w imieniu Fondo de Garantía Salarial (Fogasa) przez A. Garcíę Trejo, doradca z ramienia kolegium Abogados del Estado,

– w imieniu rządu hiszpańskiego przez E. Braquehaisa Conesa, działającego w charakterze pełnomocnika,

– w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez G. Rozeta i R. Vidala Puiga, działających w charakterze pełnomocników,

po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 27 kwietnia 2006 r.,

wydaje następujący

Wyrok

1 Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni dyrektywy Rady z dnia 20 października 1980 r. w sprawie zbliżania ustawodawstw państw członkowskich dotyczących ochrony pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. L 283, str. 23) w brzmieniu pierwotnym (zwanej dalej „dyrektywą 80/987”) oraz w wersji zmienionej przez dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2002/74/WE z dnia 23 września 2002 r. (Dz.U. L 270, str. 10, zwanej dalej „dyrektywą 80/987 ze zmianami”).

2 Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu między A. Cordero Alonso a Fondo de Garantía Salarial (funduszem gwarantowanych wynagrodzeń, zwanym dalej „Fogasa”) dotyczącego odmowy wypłaty A. Cordero Alonso, tytułem odpowiedzialności subsydiarnej, odszkodowania za rozwiązanie umowy o pracę.

Ramy prawne

Uregulowanie wspólnotowe

3 Artykuł 1 ust. 1 dyrektywy 80/987 stanowi, że „niniejszą dyrektywę stosuje się do roszczeń pracowników, wynikających z umów o pracę lub stosunku pracy i istniejących wobec pracodawców, którzy są niewypłacalni w rozumieniu art. 2 ust. 1.”

4 Artykuł 2 ust. 2 tej dyrektywy stwierdza, że dyrektywa ta nie narusza prawa krajowego w zakresie definicji pojęć „pracownik”,„pracodawca”, „wynagrodzenie”, „roszczenie wynikające z prawa nabytego [prawo nabyte]” i „prawo prowadzące do nabycia roszczenia [prawo będące w trakcie nabywania]”.

5 Artykuł 3 ust. 1 tej dyrektywy przewiduje:

„Państwa członkowskie podejmują środki niezbędne, aby instytucje udzielające gwarancji zapewniły, zgodnie z art. 4, zaspokojenie roszczeń pracowników, wynikających z umowy o pracę lub stosunku pracy i dotyczących zapłaty należności za okres poprzedzający wskazaną datę.”

6 Zgodnie z art. 4 dyrektywy 80/987 państwa członkowskie mają prawo do ograniczenia odpowiedzialności instytucji udzielających gwarancji określonych w art. 3 tejże dyrektywy, ograniczając ją do wynagrodzenia przysługującego za określony okres lub ustalając jej pułap.

7 Artykuł 9 tej dyrektywy stanowi, iż „dyrektywa nie narusza prawa państw członkowskich do stosowania lub wprowadzenia przepisów ustawowych, wykonawczych bądź administracyjnych korzystniejszych dla pracowników”.

8 Zgodnie z art. 10 lit. a) dyrektywa ta nie narusza prawa państw członkowskich „do podjęcia środków koniecznych w celu uniknięcia nadużyć”.

9 Brzmienie art. 3 dyrektywy 80/987 po zmianach jest następujące:

„Państwa członkowskie podejmują środki niezbędne, aby instytucje udzielające gwarancji zapewniły, [z zastrzeżeniem] art. 4, spłatę kwot pozostających do spłaty pracownikom, wynikających z umowy o pracę lub stosunku pracy i dotyczących zapłaty należności [włącznie z odszkodowaniami wynikającymi z ustania stosunku pracy, jeżeli prawo krajowe takie odszkodowanie przewiduje].

Roszczenia przejmowane przez instytucję udzielającą gwarancji stanowią kwotę pozostającą do spłaty odnoszącą się do okresu przed określoną datą ustaloną przez państwa członkowskie i/lub ewentualnie po niej.”

10 Zgodnie z jej art. 3 dyrektywa 2002/74 weszła w życie z dniem jej opublikowania w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich, tzn. w dniu 8 października 2002 r.

11 Artykuł 2 dyrektywy 2002/74 stanowi:

„1. Państwa członkowskie wprowadzą w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania niniejszej dyrektywy przed dniem 8 października 2005 r. i niezwłocznie powiadomią o tym Komisję.

Państwa członkowskie stosują przepisy określone w akapicie pierwszym do każdego przypadku niewypłacalności pracodawcy, występującego po dacie wejścia w życie tych przepisów.

Wspomniane środki powinny zawierać odniesienie do niniejszej dyrektywy lub odniesienie to powinno towarzyszyć ich urzędowej publikacji. Metody dokonywania takiego odniesienia określane są przez państwa członkowskie.

2. Państwa członkowskie przekażą Komisji teksty podstawowych przepisów prawa krajowego, przyjętych w dziedzinach objętych niniejszą dyrektywą.”

Uregulowania krajowe

12 Artykuł 14 konstytucji hiszpańskiej ustanawia prawo podstawowe równości wobec prawa.

13 Artykuł 26 ust. 1 i 2 królewskiego dekretu ustawodawczego 1/1995 z dnia 24 marca 1995 r. zatwierdzającego znowelizowany tekst Estatuto de los Trabajadores (statutu pracowników, BOE nr 75 z dnia 29 marca 1995 r., str. 9654) w brzmieniu nadanym przez ustawę 60/1997 z dnia 19 grudnia 1997 r. (BOE nr 304 z dnia 20 grudnia 1997 r., str. 37453) (zwanego dalej „statutem pracowników”) stanowi:

„1. Wynagrodzeniem są wszystkie świadczenia ekonomiczne otrzymywane przez pracowników w pieniądzu lub w naturze w zamian za świadczenie pracy w ramach działalności zawodowej na rzecz innego podmiotu, stanowiące wynagrodzenie za rzeczywiście wykonaną pracę, bez względu na formę zapłaty i czas odpoczynku wliczany do czasu pracy. […]

2. Do wynagrodzenia nie wlicza się kwot otrzymanych przez pracownika tytułem zwrotu wydatków poniesionych w związku z jego działalnością zawodową, świadczeń lub odszkodowań z ubezpieczenia społecznego, a także odszkodowań otrzymanych w związku z przeniesieniem, zawieszeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy”.

14 Artykuł 33 ust. 1, 2 i 8 statutu pracowników stanowi:

„1. Fundusz gwarantowanych wynagrodzeń, organ autonomiczny podległy ministerstwu pracy i ubezpieczeń społecznych, posiadający osobowość prawną i zdolność do czynności prawnych w celu wykonywania swych zadań, wypłaca pracownikom część należności stanowiącej zapłatę za pracę, niezapłaconej w wyniku niewypłacalności, zawieszenia płatności zobowiązań, upadłości lub postępowania naprawczego pracodawcy.

Należnością stanowiącą zapłatę za pracę, w rozumieniu poprzedniego akapitu, jest każda kwota uznana za taką należność w ugodzie lub orzeczeniu sądu, przysługująca we wszystkich przypadkach, o których mowa w art. 26 ust.1, jak również odszkodowanie uzupełniające przyznane w stosownym przypadku przez właściwy sąd tytułem »salarios de tramitación«, z tym, że kwota wypłacona przez fundusz na podstawie jednego lub wszystkich tytułów łącznie nie może być wyższa niż kwota równa dwukrotnej wysokości minimalnego dziennego wynagrodzenia za pracę we wszystkich sektorach zatrudnienia pomnożonego przez liczbę dni, za które należy się wynagrodzenie, nie więcej jednak niż przez sto dwadzieścia dni.

2. W przypadkach określonych w ustępie poprzednim fundusz gwarantowanych wynagrodzeń wypłaca przyznane pracownikom w orzeczeniu lub decyzji administracyjnej odszkodowanie z tytułu rozwiązania przez pracodawcę lub ustania umowy o pracę na podstawie art. 50, 51 i 52 lit. c) niniejszej ustawy w maksymalnej wysokości wynagrodzenia rocznego, przy czym będące podstawą obliczeń wynagrodzenie dzienne nie może przekroczyć dwukrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia we wszystkich sektorach zatrudnienia.

Wysokość odszkodowania wypłacana przez fundusz gwarantowanych wynagrodzeń w przypadku rozwiązania przez pracodawcę lub ustania umów o pracę na podstawie art. 50 niniejszej ustawy przysługuje w wysokości ustalonej dla wynagrodzenia za 25 dni w skali każdego przepracowanego roku, przy czym nie może ona przekroczyć wysokości określonej w poprzednim akapicie.

[…]

8. W przypadku, gdy przedsiębiorstwo zatrudnia mniej niż dwudziestu pięciu pracowników fundusz gwarantowanych wynagrodzeń wypłaca 40 % odszkodowania określonego w ustawie, należnego pracownikom, których stosunek pracy ustał w następstwie postępowania wszczętego na podstawie art. 51 niniejszej ustawy lub z powodów określonych w art. 52 lit. c).

[...]”

15 Artykuł 52 lit. c) statutu pracowników, który wylicza „obiektywne powody” ustania umowy o pracę, stanowi:

„Ustanie umowy o pracę następuje

[....]

c) w przypadku obiektywnie stwierdzonej konieczności redukcji miejsc pracy z powodów określonych w art. 51 ust. 1 niniejszej ustawy, gdy liczba redukowanych miejsc pracy jest niższa aniżeli liczba określona w art. 51.

W tym celu pracodawca uzasadnia decyzję o ustaniu umowy względami ekonomicznymi, przy czym cel stanowi przyczynienie się do przezwyciężenia niekorzystnej sytuacji ekonomicznej, lub względami technicznymi, organizacyjnymi lub związanymi z produkcją, przy czym cel stanowi usunięcie, dzięki lepszej organizacji zasobów, przeszkód w prawidłowym funkcjonowaniu przedsiębiorstwa, czy to w odniesieniu do konkurencyjności tego przedsiębiorstwa na rynku, czy to w odniesieniu do wymogów związanych z popytem.”

16 Ustanie umowy o pracę z powodów obiektywnych wymaga, aby pracodawca wypełnił pewne obowiązki określone w art. 53 ust. 1 statutu pracowników, a pośród nich

„[...]

b) wypłacenie pracownikowi [...] odszkodowania odpowiadającego dwudziestu dniom za każdy przepracowany rok, przy czym odszkodowanie za okresy krótsze niż jeden rok są obliczane proporcjonalnie do liczby przepracowanych miesięcy i nie mogą przekraczać wysokości dwunastu wynagrodzeń miesięcznych.

[...]”

17 Artykuł 84 królewskiego dekretu ustawodawczego 2/1995 z dnia 7 kwietnia 1995 r. zatwierdzającego znowelizowany tekst ustawy o postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy (Ley de Procedimiento laboral, BOE nr 86 z dnia 11 kwietnia 1995 r., str. 10695, zwanej dalej „LPL„) stanowi, że jeżeli postępowanie pojednawcze przed organem administracyjnym na podstawie art. 63 tego dekretu zakończy się niepowodzeniem, obowiązkowe jest przeprowadzenie postępowania pojednawczego przed właściwym sądem.

18 Na dzień wydania postanowienia odsyłającego Królestwo Hiszpanii nie przyjęło przepisów dokonujących transpozycji dyrektywy 2002/47, ani nie poinformowało o tym Komisji.

Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne

19 A. Cordero Alonso pracował w przedsiębiorstwie zatrudniającym mniej niż dwudziestu pięciu pracowników. Pracodawca rozwiązał z nim umowę o pracę z powodów związanych z sytuacją ekonomiczną przedsiębiorstwa. Odwołanie wniesione przez A. Cordero Alonso do sądu pracy doprowadziło do zawarcia ugody z pozwanym w sprawie przed sądem krajowym, która została zawarta w obecności sędziego i następnie zatwierdzona przez sąd, co w przypadku niewykonania ugody i wszczęcia postępowania egzekucyjnego nadaje tej ugodzie moc wyroku. W ugodzie tej strony osiągnęły konsens w kwestii ustania stosunku pracy z powodów wskazanych przez pracodawcę, ustalając w szczególności zapłatę przez pracodawcę na rzecz pracownika odszkodowania w kwocie 5.540,06 EUR.

20 Ponieważ pracodawca nie dokonał dobrowolnie zapłaty długu określonego w ugodzie A. Cordero Alonso złożył wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego mającego na celu wykonanie postanowień ugody. Tymczasem w dniu 24 kwietnia 2003 r., wobec braku aktywów, które mogłyby zostać zajęte i wykorzystane dla dokonania zapłaty należnych sum na rzecz pracownika, pracodawca został uznany za niewypłacalnego.

21 Następnie A. Cordero Alonso zażądał zapłaty przedmiotowego długu od Fogasa. Fogasa wypłaciła na rzecz pracownika 40 % odszkodowania z tytułu rozwiązania umowy zgodnie z art. 33 ust. 8 statutu pracowników, lecz odmówiła przejęcia pozostałych 60 %, powołując się na okoliczność, że odszkodowanie zostało przyznane w ugodzie a nie w wyroku bądź decyzji administracyjnej.

22 Skarżący w postępowaniu przed sądem krajowym wniósł zatem pozew przeciwko Fogasa do Juzgado de lo Social de Palencia, wnosząc o zapłatę kwoty odpowiadającej 60 % odszkodowania określonego w ugodzie sądowej. Sąd ten oddalił skargę w oparciu o uzasadnienie, iż zgodnie z prawem Fogasa jest zobowiązana do przejęcia wypłaty odszkodowania z tytułu rozwiązania umowy pracy, gdy odszkodowanie zostało przyznane w wyroku bądź decyzji administracyjnej, a nie wtedy, gdy zostało ono określone przez strony w ugodzie. A. Cordero Alonso wniósł apelację od tego wyroku do Tribunal Superior de Justicia de Castilla y León (izba ds. ubezpieczeń społecznych).

23 Sąd ten stwierdza, że w swoim wyroku nr 306/1993 z dnia 25 października 1993 r. Tribunal Constitucional (Trybunał Konstytucyjny) dokonał oceny zgodności art. 33 ust. 2 statutu pracowników z art. 14 konstytucji hiszpańskiej. Zdaniem Tribunal Constitucional ustawa ta nie narusza zasady równości wobec prawa, ponieważ nie ma miejsca odmienne traktowanie identycznych sytuacji. Biorąc pod uwagę wyrok z dnia 12 grudnia 2002 r. w sprawie C-442/00 Rodríguez Caballero (Rec. str. I‑11915) sąd odsyłający stawia sobie pytanie dotyczące prymatu prawa wspólnotowego i w szczególności swojej kompetencji do niestosowania ustawy krajowej niezgodnej z prawem wspólnotowym, podczas gdy hiszpańskie prawo proceduralne nie przyznaje sądowi takiej kompetencji.

24 Jeżeli taka kompetencja wynikałaby z prawa wspólnotowego to wyjaśnienia wymagałoby, czy w świetle okoliczności, iż dyrektywa 80/987 nie przewiduje wyraźnie odszkodowania z tytułu ustania umowy o pracę prawo wspólnotowe podlega w tym przypadku stosowaniu. Jeżeli prawo wspólnotowe podlegałoby stosowaniu to rozstrzygnięcia wymagałoby, czy jego pierwszeństwo przed prawem krajowym obejmuje również przepisy regulujące prawa podstawowe. Jeżeli by tak było, to należałoby wyjaśnić, czy różnica w traktowaniu mająca miejsce w niniejszej sprawie jest uzasadniona. Kwestia ta nie została w pełni wyjaśniona w ww. wyroku w sprawie Rodríguez Caballero, ponieważ sprawa zawisła przed sądem krajowym dotyczy odszkodowania z tytułu ustania umowy. Jeżeli stwierdzone zostałoby, że odszkodowanie to nie wchodzi w zakresu stosowania dyrektywy 80/987, należałoby postawić sobie pytanie, czy Hiszpania stosuje już dyrektywę 2002/74 w takim zakresie, że jej treść została już inkorporowana do prawa hiszpańskiego. W przypadku odpowiedzi twierdzącej powstają - w odniesieniu do prawa podstawowego równości wobec prawa – te same pytania jak w przypadku, gdyby stwierdzone zostało, że Hiszpania, orzekając w sprawie A.. Cordero Alonso, stosuje dyrektywę 80/987

25 W tych okolicznościach Tribunal Superior de Justicia de Castilla y León postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

„1) Czy obowiązek Państw Członkowskich podjęcia wszystkich właściwych szczególnych lub ogólnych środków w celu zapewnienia wykonania zobowiązań wynikających z Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską lub z działań instytucji Wspólnoty (art. 10 Traktatu), oraz zasada pierwszeństwa prawa wspólnotowego przed prawem krajowym, oznaczają same z siebie i bez konieczności ?przyjęcia? wyraźnych przepisów prawa krajowego w tym zakresie, przyznanie sądom krajowym uprawnienia do zaprzestania stosowania każdego rodzaju przepisów prawa krajowego, które byłyby sprzeczne z prawem wspólnotowym, niezależnie od ich rangi w hierarchii przepisów (rozporządzenia, ustawy lub nawet konstytucja)?

2) a) Czy hiszpańskie organy administracyjne i sądowe, rozstrzygając o uprawnieniu pracownika, wobec pracodawcy, którego ogłoszona została niewypłacalność, do otrzymania z Fondo de Garantía Salarial odszkodowania należnego mu w związku z ustaniem umowy o pracę, zagwarantowanego na wypadek niewypłacalności przez ustawodawstwo krajowe, powinny stosować prawo wspólnotowe, pomimo iż dyrektywa 80/987/EWG nie wymienia w sposób bezpośredni w art. 1 i 3 odszkodowań z tytułu ustania umowy o pracę?

b) W przypadku odpowiedzi twierdzącej, to czy hiszpańskie organy administracyjne i sądowe stosując dyrektywę 80/987/EWG oraz regulacje prawa krajowego, które transponują treść dyrektywy, są związane zasadą równości wobec prawa i zakazem dyskryminacji wynikającymi z prawa wspólnotowego, w znaczeniu określonym wykładnią tutejszego Trybunału, pomimo, iż nie jest ona zbieżna z wykładnią analogicznego prawa podstawowego zawartego w konstytucji hiszpańskiej, przyjętą w orzecznictwie hiszpańskiego Trybunału Konstytucyjnego?

c) W przypadku odpowiedzi twierdzącej, to czy wynikająca z prawa wspólnotowego zasada równości wobec prawa nakłada obowiązek jednakowego traktowania przypadków, w których prawo pracownika do odszkodowania z tytułu ustania umowy zostało ustanowione w wyroku sądowym, oraz innych przypadków, w których odszkodowanie wynika z ugody pomiędzy pracownikiem i pracodawcą, zawartej przed sądem i za zgodą organu sądowego?

3) a) Czy w przypadku, gdy prawo państwa członkowskiego (już wcześniej), jeszcze przed wejściem w życie dyrektywy 2002/74/WE, przyznawało pracownikowi prawo do uzyskania ochrony z instytucji gwarancyjnej na wypadek niewypłacalności pracodawcy w zakresie odszkodowania z tytułu ustania umowy, można przyjąć, że począwszy od wejścia w życie tej dyrektywy w dniu 8 października 2002 r., pomimo iż nie upłynął minimalny termin na jej transpozycję, państwo członkowskie stosuje prawo wspólnotowe w przypadku, gdy rozstrzyga o wypłacie przez instytucję gwarancyjną przedmiotowych odszkodowań z tytułu ustania umowy w związku z niewypłacalnością pracodawcy, które to odszkodowania zostały zasądzone po dacie 8 października 2002 r.?

b) W przypadku odpowiedzi twierdzącej, to czy hiszpańskie organy administracyjne i sądowe, stosując dyrektywę 80/987/EWG i regulacje prawa krajowego, które transponują treść dyrektywy, są związane zasadą równości wobec prawa i zakazem dyskryminacji wynikającymi z prawa wspólnotowego, w znaczeniu określonym wykładnią Trybunału , pomimo iż nie jest ona zbieżna z wykładnią analogicznego prawa podstawowego zawartego w konstytucji hiszpańskiej, przyjętą w orzecznictwie hiszpańskiego Trybunału Konstytucyjnego?

c) W przypadku odpowiedzi twierdzącej, to czy wynikająca z prawa wspólnotowego zasada równości wobec prawa nakłada obowiązek jednakowego traktowania przypadków, w których prawo pracownika do odszkodowania z tytułu ustania umowy zostało ustanowione w wyroku sądowym, oraz innych przypadków, w których odszkodowanie wynika z ugody pomiędzy pracownikiem i pracodawcą, zawartej przed sądem i za zgodą organu sądowego?”

W przedmiocie pytania trzeciego

26 Za pomocą pytania trzeciego, które należy rozważyć w pierwszej kolejności, sąd odsyłający pragnie ustalić po pierwsze czasowy zakres obowiązywania dyrektywy 80/987 ze zmianami [pytanie trzecie lit. a)] i po drugie ewentualny obowiązek, wynikający z wspólnotowej zasady równości i niedyskryminacji, traktowania w ten sam sposób odszkodowań z tytułu ustania umowy o pracę przyznanych w orzeczeniu sądowym i odszkodowań wynikających z ugody zawartej przez pracowników i pracodawców w obecności sędziego i zatwierdzonych przez sąd [pytanie trzecie lit. b) i c)].

W przedmiocie czasowego zakresu obowiązywania dyrektywy 80/789 ze zmianami

27 Zgodnie z art. 2 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy 2002/74 państwa członkowskie wprowadzą w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania niniejszej dyrektywy przed dniem 8 października 2005 r.

28 Artykuł 2 ust. 1 akapit drugi przewiduje, że państwa członkowskie stosują przepisy określone w akapicie pierwszym do każdego przypadku niewypłacalności pracodawcy, występującego po dacie wejścia w życie tych przepisów. W tej sytuacji niewypłacalność pracodawcy i jej skutki należą do czasowego zakresu obowiązywania dyrektywy 80/789 ze zmianami od dnia wejścia w życie tych zmian, nawet przed upłynięciem terminu na dokonanie transpozycji określonego w art. 2 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy 2002/74.

29 Do zakresu zastosowania dyrektywy 2002/74 należą nie tylko przepisy krajowe, których wyraźnym celem jest transpozycja przepisów dyrektywy, lecz, od dnia wejścia w życie tej dyrektywy, również wcześniej już obowiązujące przepisy krajowe, które mogą mieć wpływ na zapewnienie zgodności prawa krajowego z tą dyrektywą.

30 Zgodnie z art. 3 akapit pierwszy dyrektywy 80/987 ze zmianami państwa członkowskie podejmują środki niezbędne, aby instytucje udzielające gwarancji zapewniły, zgodnie z art. 4, zaspokojenie roszczeń pracowników, wynikających z umowy o pracę lub stosunku pracy i dotyczących zapłaty należności [włącznie z odszkodowaniami wynikającymi z ustania stosunku pracy, jeżeli prawo krajowe takie odszkodowanie przewiduje].

31 Mimo iż art. 3 akapit pierwszy dyrektywy 80/987 ze zmianami nie zobowiązuje państw członkowskich do wprowadzenia w przepisach krajowych dokonujących transpozycji dyrektywy 2002/74 uregulowania, zgodnie z którym zapłata odszkodowania z tytułu ustania stosunku pracy jest gwarantowana, należy przyjąć, że skoro prawo hiszpańskie zawiera przepis, zgodnie z którym tego rodzaju odszkodowania są wypłacane przez właściwe instytucje udzielające gwarancji, ten przepis krajowy należy do zakresu zastosowania dyrektywy 80/987 ze zmianami od dnia 8 października 2002 r., tj. dnia wejścia w życie dyrektywy 2002/74.

32 Wynika z tego, że przepis taki jak art. 33 ust. 2 statutu pracowników, który w przypadku rozwiązania przez pracodawcę lub ustania umowy o pracę przewiduje pod pewnymi warunkami zapłatę odszkodowania na rzecz pracownika przez instytucję udzielającą gwarancji jest objęty dyspozycją art. 2 ust. 1 akapit drugi dyrektywy 2002/74 a w związku z tym wchodzi w zakres stosowania tej dyrektywy, o ile chodzi o jego stosowanie do stanów faktycznych powstałych po jej wejściu w życie.

33 Wnioskowi temu nie można zarzucić, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 akapit trzeci dyrektywy 2002/74 przepisy krajowe dokonujące transpozycji dyrektywy powinny zawierać odniesienie do tej dyrektywy lub odniesienie to powinno towarzyszyć ich urzędowej publikacji. Tego rodzaju wymogi formalne nie mogą bowiem wpływać na osłabienie ochrony pracowników przewidzianej przez dyrektywę 2002/74.

34 W związku z tym na pytanie trzecie lit. a) należy odpowiedzieć, że jeżeli przed wejściem w życie dyrektywy 2002/74, w przypadku niewypłacalności pracodawcy, państwo członkowskie uznało w prawie krajowym prawo pracownika do ochrony przez instytucję udzielającą gwarancji w zakresie odszkodowania z tytułu ustania umowy o pracę, to stosowanie tego przepisu w przypadku niewypłacalności pracodawcy, która nastąpiła po wejściu w życie tej dyrektywy, wchodzi w zakres stosowania dyrektywy 80/987 ze zmianami.

W przedmiocie naruszenia zasady równości

35 Jeżeli przepisy krajowe wchodzą w zakres stosowania prawa wspólnotowego, muszą one być zgodne z prawami podstawowymi, których poszanowanie zapewnia Trybunał (zob. ww. wyrok w sprawie Rodríguez Caballero, pkt 31 i cytowane orzecznictwo).

36 Z postanowienia odsyłającego wynika, że w przypadku niewypłacalności pracodawcy Fogasa przejmuje wypłatę odszkodowania z tytułu ustania umowy o pracę tylko wtedy, gdy zostało ono przyznane w orzeczeniu sądu lub decyzji administracyjnej.

37 Mimo iż do prawa krajowego należy określenie, jakie odszkodowania wchodzą w zakres stosowania dyrektywy 80/987 ze zmianami to uprawnienie to jest podporządkowane obowiązkowi poszanowania praw podstawowych, a w szczególności zasady równości i niedyskryminacji (zob. podobne postanowienie z dnia 13 grudnia 2005 r. w sprawie C-177/05 Guerrero Pecino,Rec. str. I-10887, pkt 25 oraz cytowane orzecznictwo). Zasada ta wymaga, aby podobne sytuacje, w braku istnienia ku temu obiektywnego uzasadnienia, nie były traktowane w odmienny sposób (ww. wyrok w sprawie Rodríguez Caballero, pkt 32 i cytowane orzecznictwo).

38 Trybunał orzekł już, że jeśli zgodnie z właściwymi przepisami krajowymi odszkodowanie z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania stosunku pracy, które zostało zasądzone w orzeczeniu sądowym lub decyzji administracyjnej, powinno być uznane na podstawie prawa krajowego za odszkodowanie należne w związku z ustaniem stosunku pracy w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 80/987 ze zmianami, to odszkodowanie o takim samym charakterze ustalone w trakcie postępowania ugodowego przed sądem, takiego jak uregulowane w art. 84 LPL, również powinno być uznane za odszkodowanie w rozumieniu tego przepisu (ww. postanowienie w sprawie Guerrero Pecino, pkt 30).

39 To samo dotyczy przyznanego na mocy ustawy odszkodowania z tytułu ustania umowy o pracę.

40 Otóż z jednej strony wszyscy pracownicy, którzy stracili zatrudnienie wskutek ustania ich umów o pracę znajdują się w podobnej sytuacji, jeżeli wskutek niewypłacalności pracodawca nie może im wypłacić odszkodowania, do którego mają prawo zgodnie z ustawą. Z drugiej strony, jak podniósł rzecznik generalny w pkt 36 opinii, ani sąd odsyłający ani strony postępowania nie podniosły żadnego nowego argumentu, stanowiącego ewentualne uzasadnienie nierównego traktowania, który byłby inny od rozpatrzonych już przez Trybunał w ww. wyroku w sprawie Rodríguez Caballero, w wyroku z dnia 16 grudnia 2004 r. w sprawie C-520/03 Olaso Valero, Rec. str. I‑12065 oraz w ww. postanowieniu w sprawie Guerrero Pecino.

41 Ponieważ ogólna zasada równości i niedyskryminacji jest zasadą prawa wspólnotowego, państwa członkowskie są nią związane w takim rozumieniu, jakie nadaje jej wykładnia dokonana przez Trybunał. Jest tak również wtedy, gdy zgodnie z orzecznictwem konstytucyjnym danego państwa członkowskiego sporne przepisy krajowe są zgodne z analogicznym prawem podstawowym uznanym przez krajowy porządek prawny.

42 W związku z tym na pytanie trzecie lit. b) i c) należy odpowiedzieć, że w zakresie stosowania dyrektywy 90/987 ze zmianami ogólna zasada równości i niedyskryminacji, w rozumieniu, jakie nadaje jej wspólnotowy porządek prawny, wymaga, aby w przypadku, gdy zgodnie z przepisami krajowymi, jak te stanowiące przedmiot sporu przed sądem odsyłającym, ustawowe odszkodowania z tytułu ustania umowy o pracę, przyznane w wyroku sądu są, wobec niewypłacalności pracodawcy, wypłacane przez instytucje udzielające gwarancji, odszkodowania tego samego rodzaju, przyznane w ugodzie zawartej pomiędzy pracownikiem i pracodawcą w obecności sędziego i zatwierdzone przez sąd były traktowane w ten sam sposób.

W przedmiocie pytania szóstego

43 Mając na uwadze odpowiedź udzieloną na pytanie pierwsze, zbędne jest udzielanie odpowiedzi na pytanie drugie, które dotyczy dyrektywy 80/987 w pierwotnym brzmieniu.

W przedmiocie pytania pierwszego

44 Pytanie pierwsze dotyczy w istocie ewentualnego obowiązku sądu odsyłającego, aby w ramach stosowania prawa wspólnotowego zgodnie z wykładnią Trybunału, nie stosować prawa krajowego niezgodnego z dyrektywą 80/987 w brzmieniu pierwotnym, względnie w brzmieniu nadanym przez dyrektywę zmieniającą.

45 Jeżeli stwierdzona zostanie dyskryminacja niezgodna z prawem wspólnotowym i nie zostały przyjęte żadne środki zmierzające do przywrócenia równego traktowania, to poszanowanie zasady równego traktowania może zostać zapewnione jedynie w drodze przyznania osobom należącym do grupy gorzej traktowanej tych samych korzyści, jakie przysługują osobom uprzywilejowanym (ww. wyrok w sprawie Rodríguez Caballero, pkt 42).

46 W sytuacji tego rodzaju sąd krajowy zobowiązany jest do niestosowania wszelkich dyskryminujących przepisów krajowych, bez konieczności żądania lub oczekiwania uprzedniego uchylenia tych przepisów przez ustawodawcę oraz do zastosowania wobec członków gorzej traktowanej grupy przepisów obowiązujących wobec innych pracowników (ww. wyrok w sprawie Rodríguez Caballero, pkt 43 i cytowane orzecznictwo). Obowiązek ten spoczywa na sądzie krajowym niezależnie od istnienia w prawie krajowym przepisu przyznającego mu taką kompetencję.

47 W związku z powyższym na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, że sąd krajowy powinien nie stosować przepisu krajowego, jeżeli przepis ten, naruszając zasadę równości w rozumieniu, jakie nadaje jej wykładnia Trybunału, wyłącza zapłatę przez właściwą instytucję udzielającą gwarancji odszkodowania z tytułu ustania umowę o pracę, przyznanego w ugodzie zawartej pomiędzy pracownikiem i pracodawca w obecności sędziego i zatwierdzonej przez sąd.

W przedmiocie kosztów

48 Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:

1) Jeżeli przed wejściem w życie dyrektywy 2002/74/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 września 2002 r. zmieniającej dyrektywę Rady 80/987/EWG w sprawie zbliżania ustawodawstw państw członkowskich dotyczących ochrony pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy, w przypadku niewypłacalności pracodawcy państwo członkowskie uznało w prawie krajowym prawo pracownika do ochrony przez instytucję udzielającą gwarancji w zakresie odszkodowania z tytułu ustania umowy o pracę, to stosowanie tego przepisu w przypadku niewypłacalności pracodawcy, która nastąpiła po wejściu w życie tej dyrektywy, wchodzi w zakres stosowania dyrektywy 80/987/EWG z dnia 20 października 1980 r. w sprawie zbliżania ustawodawstw państw członkowskich dotyczących ochrony pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy, w brzmieniu zmienionym przez dyrektywę 2002/74/WE.

2) W zakresie stosowania dyrektywy 80/987/EWG zmienionej przez dyrektywę 2002/74/WE ogólna zasada równości, w rozumieniu, jakie nadaje jej wspólnotowy porządek prawny, wymaga, aby w przypadku, gdy zgodnie z przepisami krajowymi, jak te stanowiące przedmiot sporu przed sądem odsyłającym, ustawowe odszkodowania z tytułu ustania umowy o pracę, przyznane w wyroku sądu są, wobec niewypłacalności pracodawcy, wypłacane przez instytucje udzielające gwarancji, odszkodowania tego samego rodzaju, przyznane w ugodzie zawartej pomiędzy pracownikiem i pracodawcą w obecności sędziego i zatwierdzone przez sąd były traktowane w ten sam sposób.

3) Sąd krajowy powinien nie stosować przepisu krajowego, jeżeli przepis ten, naruszając zasadę równości w rozumieniu, jakie nadaje jej wykładnia Trybunału, wyłącza zapłatę przez właściwą instytucję udzielającą gwarancji odszkodowania z tytułu ustania umowę o pracę, przyznanego w ugodzie zawartej pomiędzy pracownikiem i pracodawcą w obecności sędziego i zatwierdzonej przez sąd.

Podpisy