Sprawa C‑243/05 P

Agraz, SA i in.

przeciwko

Komisji Wspólnot Europejskich

Odwołanie – Wspólna organizacja rynków przetworów owocowych i warzywnych – Pomoc z tytułu produkcji przetworów z pomidorów – Metoda obliczania kwoty pomocy – Pozaumowna odpowiedzialność Wspólnoty – Pewna szkoda

Streszczenie wyroku

Odpowiedzialność pozaumowna – Przesłanki – Rzeczywista i pewna szkoda spowodowana bezprawnym działaniem

(art. 288 akapit drugi WE)

W dziedzinie powstania pozaumownej odpowiedzialności Wspólnoty w rozumieniu art. 288 akapit drugi WE przesłanka dotycząca szkody wymaga, by szkoda – o której naprawienie wystąpiono – miała charakter rzeczywisty i pewny.

W tym kontekście okoliczność dysponowania przez instytucję wspólnotową znacznym zakresem swobodnego uznania w danej dziedzinie nie prowadzi, sama w sobie, automatycznie do zaprzeczenia pewnego charakteru szkody wynikającej z jej bezprawnego zachowania. W związku z tym to wyłącznie w świetle konkretnych okoliczności charakteryzujących wydanie aktu, który spowodował szkodę, należy zbadać, czy zakres swobodnego uznania, którym dysponuje instytucja wspólnotowa, może uniemożliwić stwierdzenie pewnego charakteru tej szkody.

Wynika stąd, że podczas gdy istnienie takiego swobodnego uznania uprawnia sąd wspólnotowy do stwierdzenia niepewności co do dokładnego rozmiaru poniesionej szkody, nie umożliwia ono stwierdzenia, że samo zaistnienie szkody jest pozbawione pewnego charakteru.

(por. pkt 27, 30, 33, 34, 36)

WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba)

z dnia 9 listopada 2006 r. ( )

Odwołanie – Wspólna organizacja rynków przetworów owocowych i warzywnych – Pomoc z tytułu produkcji przetworów z pomidorów – Metoda obliczania kwoty pomocy – Pozaumowna odpowiedzialność Wspólnoty – Pewna szkoda

W sprawie C‑243/05 P

mającej za przedmiot odwołanie w trybie art. 56 Statutu WE Trybunału Sprawiedliwości, wniesione w dniu 6 czerwca 2005 r.,

Agraz, SA, z siedzibą w Madrycie (Hiszpania),

Agrícola Conservera de Malpica, SA, z siedzibą w Toledo (Hiszpania),

Agridoro Soc. coop. arl, z siedzibą w Pontenure (Włochy),

Alfonso Sellitto SpA, z siedzibą w Mercato San Severino (Włochy),

Alimentos Españoles, Alsat, SL, z siedzibą w Don Benito, Badajoz (Hiszpania),

AR Industrie Alimentari SpA, z siedzibą w Angri (Włochy),

Argo Food – Packaging & Innovation Co. SA, z siedzibą w Serres (Grecja),

Asteris SA, z siedzibą w Atenach (Grecja),

Attianese Srl, z siedzibą w Nocera Superiore (Włochy),

Audecoop Distillerie Arzens – Techniques séparatives (AUDIA), z siedzibą w Bram (Francja),

Benincasa Srl, z siedzibą w Angri,

Boschi Luigi e Figli SpA, z siedzibą w Fontanellato (Włochy),

CAS SpA, z siedzibą w Castagnaro (Włochy),

Calispa SpA, z siedzibą w Castel San Giorgio (Włochy),

Campil – Agro Industrial do Campo do Tejo, Lda, z siedzibą w Cartaxo (Portugalia),

Campoverde Srl, z siedzibą w Nocelleto di Carinola (Włochy),

Carlo Manzella & C. Sas, z siedzibą w Castel San Giovanni (Włochy),

Carnes y Conservas Españolas SA, z siedzibą w Mérida (Hiszpania),

CO.TRA.PO Soc. coop. arl., spółka w stanie upadłości, z siedzibą w Adria (Włochy),

Columbus Srl, z siedzibą w Parmie (Włochy),

Compal – Companhia Produtora de Conservas Alimentares, SA, z siedzibą w Almeirim (Portugalia),

Conditalia Srl, z siedzibą w Nocera Superiore,

Conservas El Cidacos, SA, z siedzibą w Autol (Hiszpania),

Conservas Elagón, SA, z siedzibą w Coria (Hiszpania),

Conservas Martinete, SA, z siedzibą w Puebla de la Calzada (Hiszpania),

Conservas Vegetales de Extremadura, SA, z siedzibą w Villafranco del Guadiana (Hiszpania),

Conserve Italia Soc. coop. arl, z siedzibą w San Lazzaro di Savena (Włochy),

Conserves France SA, z siedzibą w Nîmes (Francja),

Conserves Guintrand SA, z siedzibą w Carpentras (Francja),

Conservificio Cooperativo Valbiferno Soc. coop. arl, z siedzibą w Guglionesi (Włochy),

Consorzio Casalasco del Pomodoro Soc. coop. arl, z siedzibą w Rivarolo del Re ed Uniti (Włochy),

Consorzio Padano Ortofrutticolo (Copador) Soc. coop. arl, z siedzibą w Collecchio (Włochy),

Copais Food and Beverage Company SA, z siedzibą w Nea Ionia (Grecja),

Tin Industry D. Nomikos SA, z siedzibą w Marousi (Grecja),

Davia Srl, z siedzibą w Gragnano (Grecja),

De Clemente Conserve Srl, z siedzibą w Fisciano (Włochy),

De.Con Srl, z siedzibą w Scafati (Włochy),

Desco SpA, z siedzibą w Terracina (Włochy),

Di Leo Nobile SpA – Industria Conserve Alimentari, z siedzibą w Castel San Giorgio,

Ditta Emilio Marotta, z siedzibą w Sant’Antonio Abate (Włochy),

E. & O. von Felten SpA, z siedzibą w Fontanini (Włochy),

Elais SA, z siedzibą w Atenach,

Emiliana Conserve Srl, z siedzibą w Busseto (Włochy),

Enrico Perano & Figli Spa, z siedzibą w San Valentino Torio (Włochy),

FIT – Fomento da Indústria do Tomate, SA, z siedzibą w Águas de Moura (Portugalia),

Faiella & C. Srl, z siedzibą w Scafati,

Feger di Gerardo Ferraioli SpA, z siedzibą w Angri,

Fratelli D’Acunzi Srl, z siedzibą w Nocera Superiore,

Fruttagel Soc. coop. arl, z siedzibą w Alfonsine (Włochy),

Giaguaro SpA, z siedzibą w Sarno (Włochy),

Giulio Franzese Srl, z siedzibą w Carbonara di Nola (Włochy),

Greci Geremia & Figli SpA, z siedzibą w Parmie,

Greci – Industria Alimentare SpA, z siedzibą w Parmie,

Greek Canning Co. SA „Kyknos”, z siedzibą w Nauplie (Grecja),

„Grilli Paolo & Figli Sas” di Grilli Enzo e Togni Selvino, z siedzibą w Gambettola (Włochy),

Heinz Iberica, SA, z siedzibą w Alfaro (Hiszpania),

IAN – Industrias Alimentarias de Navarra, SA, z siedzibą w Vilafranca (Hiszpania),

Indústrias de Alimentação Idal, Lda., z siedzibą w Benavente (Portugalia),

Industrie Rolli Alimentari SpA, z siedzibą w Roseto degli Abruzzi (Włochy),

Italagro – Indústria de Transformação de Produtos Alimentares, SA, z siedzibą w Castanheira do Ribatejo (Portugalia),

La Cesenate Conserve Alimentari SpA, z siedzibą w Cesena (Włochy),

La Doria SpA, z siedzibą w Angri,

La Dorotea di Giuseppe Alfano & C. Srl, z siedzibą w Sant’Antonio Abate,

La Rosina Srl, z siedzibą w Angri,

Le Quattro Stelle Srl, z siedzibą w Angri,

Louis Martin Production SAS, z siedzibą w Monteux (Francja),

Menu Srl, z siedzibą w Medolla (Włochy),

Mutti SpA, z siedzibą w Montechiarugolo (Włochy),

National Conserve Srl, z siedzibą w Sant’Egidio del Monte Albino (Włochy),

Nestlé España SA, z siedzibą w Miajadas (Hiszpania),

Nuova Agricast Srl, z siedzibą w Verignola (Włochy),

Pancrazio SpA, z siedzibą w Cava De’ Tirreni (Włochy),

Pecos SpA, z siedzibą w Castel San Giorgio,

Pomagro Srl, z siedzibą w Fisciano (Włochy),

Raffaele Viscardi Srl, z siedzibą w Scafati,

Rodolfi Mansueto SpA, z siedzibą w Ozzano Taro,

Salvati Mario & C. SpA, z siedzibą w Mercato San Severino,

Sefa Srl, z siedzibą w Nocera Superiore,

Serraiki Konservopia Oporokipeftikon Serko SA, z siedzibą w Serres,

A.R.P. – Agricoltori Riuniti Piacentini Soc. coop. arl, z siedzibą w Gariga di Podenzano (Włochy),

Sociedade de Industrialização de Produtos Agrícolas – Sopragol, SA, z siedzibą w Mora (Portugalia),

Spineta SpA, z siedzibą w Pontecagnano Faiano (Włochy),

Star Stabilimento Alimentare SpA, z siedzibą w Agrate Brianza (Włochy),

Sugal Alimentos SA, z siedzibą w Azambuja (Portugalia),

Sutol ? Indústrias Alimentares, Lda, z siedzibą w Alcácer do Sal (Portugalia),

Tomsil – Sociedade Industrial de Concentrado de Tomate, SA, z siedzibą w Ferreira do Alentejo (Portugal),

Zanae – Nicoglou levures de boulangerie, Industrie commerce alimentaire SA, z siedzibą w Salonikach (Grecja),

reprezentowane przez adwokatów J.L. da Cruza Vilaçę i D. Choussy’ego,

wnoszący odwołanie,

w której drugą stroną jest:

Komisja Wspólnot Europejskich, reprezentowana przez F. Clotuche‑Duvieusart, M. Nolina i L. Visaggię, działających w charakterze pełnomocników,

strona pozwana w pierwszej instancji,

TRYBUNAŁ (pierwsza izba),

w składzie: P. Jann, prezes izby, K. Lenaerts (sprawozdawca), J.N. Cunha Rodrigues, sędziowie,

rzecznik generalny: M. Poiares Maduro,

sekretarz: M. Ferreira, główny administrator,

uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 11 maja 2006 r.,

po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 7 września 2006 r.,

wydaje następujący

Wyrok

1 W odwołaniu, wnoszący odwołanie, wnoszą do Trybunału o częściowe uchylenie wyroku Sądu Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich z dnia 17 marca 2005 r. w sprawie Agraz i in. przeciwko Komisji (T‑285/03, Zb.Orz. str. II‑1063, zwany dalej „zaskarżonym wyrokiem”), którym Sąd oddalił ich skargi zmierzające do naprawienia szkody poniesionej w związku z przyjętą metodą obliczania wartości pomocy z tytułu produkcji przewidzianej rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1519/2000 z dnia 12 lipca 2000 r. określającym cenę minimalną oraz wartość pomocy z tytułu produkcji przetworów z pomidorów w roku gospodarczym 2000/2001 [tłumaczenie nieoficjalne] (Dz.U. L 174, str. 29), ze względu na fakt, że rzekomo poniesiona szkoda nie miała pewnego charakteru oraz z powodu braku łącznego zaistnienia wszystkich przesłanek odpowiedzialności pozaumownej Wspólnoty.

Ramy prawne

Rozporządzenie nr 2201/96

2 Artykuł 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/96 z dnia 28 października 1996 r. w sprawie wspólnej organizacji rynków przetworów owocowych i warzywnych (Dz.U. L 297, str. 29, zwanego dalej „rozporządzeniem podstawowym”) przewiduje:

„1. System pomocy produkcyjnej stosuje się w odniesieniu do produktów wymienionych w załączniku I otrzymanych z owoców i warzyw zebranych na obszarze Wspólnoty.

2. Pomoc produkcyjną przyznaje się przetwórcom, którzy zapłacili producentom za ich surowce cenę nie niższą niż cena minimalna uzgodniona na podstawie umów między organizacjami producentów, uznanymi lub tymczasowo upoważnionymi zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 2200/96, z jednej stronya przetwórcami z drugiej strony.

[…]”.

3 Artykuł 4 rozporządzenia podstawowego precyzuje:

„1. Pomoc produkcyjna nie może przekraczać różnicy między ceną minimalną płaconą producentowi we Wspólnocie a ceną surowca w głównych produkujących i wywożących państwach trzecich.

2. Kwotę pomocy produkcyjnej ustala się w taki sposób, aby umożliwić sprzedaż produktu wspólnotowego w granicach określonych w ust. 1. Przy ustanawianiu kwoty pomocy, bez uszczerbku dla stosowania art. 5, uwzględnia się w szczególności:

a) różnicę między ceną surowca we Wspólnocie oraz ceną uzyskiwaną w głównych konkurencyjnych państwach trzecich;

b) kwotę pomocy ustaloną lub obliczoną przed obniżką przewidzianą w ust. 10, jeśli ma zastosowanie, za ubiegły rok gospodarczy;

oraz

c) w przypadku gdy, produkcja wspólnotowa jakiegoś produktu stanowi znaczący udział w rynku, tendencje wolumenu handlu zagranicznego i ceny uzyskiwane w takim handlu, przy czym ostatnie kryterium prowadzi do obniżenia kwoty pomocy.

3. Pomoc produkcyjną ustala się w kategoriach wagi netto produktu przetworzonego. Współczynniki wyrażające stosunek między wagą użytego surowca a wagą netto produktu przetworzonego definiuje się na zasadzie znormalizowanej [są określone w sposób ryczałtowy]. Podlegają one regularnym uaktualnieniom na podstawie gromadzonych doświadczeń.

[…]”.

5. Cenę surowca w głównych konkurencyjnych państwach trzecich ustala się głównie na podstawie cen faktycznie obowiązujących na etapie [wyprowadzenia surowca z] gospodarstwa rolnego za produkty świeże o porównywalnej jakości, wykorzystywane w przetwórstwie, ocenianych na podstawie ilości wyrobów [gotowych] wywożonych przez te państwa trzecie.

6. Jeśli produkcja wspólnotowa [danego produktu] stanowi co najmniej 50 % ilości produktu stanowiącego rynek konsumpcyjny Wspólnoty, tendencje cen oraz ilości przywozu i wywozu ocenia się porównując dane za rok kalendarzowy poprzedzający początek roku gospodarczego z danymi za poprzedni rok kalendarzowy.

7. W przypadku przetworów pomidorowych pomoc produkcyjna obliczana jest dla:

a) koncentratu pomidorowego objętego kodem CN 200290;

[…]

9. Komisja ustala kwotę pomocy produkcyjnej przed rozpoczęciem każdego roku gospodarczego […].Współczynniki określone w ust. 3, minimalne wymogi jakości oraz inne szczegółowe zasady stosowania niniejszego artykułu przyjmowane są zgodnie z tą samą procedurą.

10. Dla przetworów z pomidorów całkowite wydatki za każdy rok gospodarczy nie mogą przekraczać kwoty, jaka zostałaby osiągnięta, gdyby francuskie i portugalskie kontyngenty na koncentraty za rok gospodarczy 1997/1998 zostały ustalone jak następuje:

? Francja: 224 323 tony,

? Portugalia: 670 451 ton.

W tym celu, pomoc ustaloną do [z tytułu produkcji] koncentratów pomidorowych i ich pochodnych, zgodnie z ust. 9 obniża się o 5,37 %. Po upływie roku gospodarczego można wypłacić dodatek, jeśli zwiększenie kwot francuskich i portugalskich nie zostało całkowicie wykorzystane”.

Rozporządzenie nr 1519/2000

4 Artykuł 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1519/2000 przewiduje, że „pomoc z tytułu produkcji określona w art. 4 [rozporządzenia podstawowego] za rok gospodarczy 2000/2001 została określona w załączniku II” [tłumaczenie nieoficjalne]. Kwota pomocy z tytułu produkcji została ustalona w wysokości 17,178 euro za 100 kg netto koncentratu pomidorowego, o zawartości suchego ekstraktu równej lub wyższej niż 28 % lecz niższej niż 30 %.

Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu

5 Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu są przedstawione w zaskarżonym wyroku w sposób następujący:

„5. Pismem z dnia 4 lutego 2000 r. Komisja zwróciła się do władz chińskich o możliwie jak najszybsze przekazanie informacji niezbędnych, w celu ustalenia pomocy produkcyjnej w roku gospodarczym 2000/2001 w sektorze przetworzonych warzyw i owoców, w drodze wypełnienia załączonego do pisma kwestionariusza. Na pismo to nie udzielono odpowiedzi.

6. Po wydaniu rozporządzenia 1519/2000 delegacje oraz stowarzyszenia producentów przetworów z pomidorów z Hiszpanii, Francji, Grecji, Włoch i Portugalii zgłosiły Komisji zastrzeżenia oraz zakwestionowały nieuwzględnienie cen pomidorów chińskich przy ustalaniu wysokości przewidywanej pomocy produkcyjnej.

7. Stowarzyszenie Europejskich Przetwórców Pomidorów (dalej zwane „OEICT”) oraz Associação Portuguesa dos Industriais de Tomate wystosowały do Komisji szereg pism w sprawie dokonania zmiany kwoty przewidywanej pomocy. Do jednego z tych pism załączono kopię umowy określającej cenę, jaką otrzymali za produkt producenci chińscy.

8. Komisja w piśmie z dnia 5 marca 2001 r., skierowanym do portugalskiego ministra rolnictwa w odpowiedzi na wniosek o zmianę sposobu obliczania kwoty pomocy wskazała, iż ustalenie wysokości pomocy w odniesieniu do przetwórstwa pomidorów w roku gospodarczym 2000/2001 zostało dokonane zgodnie z art. 3 i 4 rozporządzenia podstawowego. Ponadto, potwierdziła otrzymanie w dniu 13 grudnia 2000 r. pisma OEICT wskazującego cenę określoną w umowie zawartej w Chinach, dodała jednak, iż nie może dokonać zmiany decyzji na podstawie ceny określonej w jednostkowej umowie, a niepotwierdzonej przez właściwe władze krajowe.

9. We wrześniu 2001 r. hiszpańskie służby dyplomatyczne w Pekinie uzyskały od władz chińskich zaświadczenie wskazujące średnią cenę pomidorów uzyskiwaną w latach gospodarczych 1999 i 2000 przez producentów z prowincji Xinjiang, która zapewnia około 88 % chińskiej produkcji przetworów z pomidorów. Dokument ten został przesłany 9 listopada 2001 r. przez portugalskiego ministra rolnictwa oraz w dniu 7 grudnia 2001 r. przez OEICT właściwemu w sprawie członkowi Komisji M. Fischlerowi.

10. Dnia 31 stycznia 2002 r. Komisja udzieliła odpowiedzi na pismo tej organizacji, ponownie podkreślając, iż ustalenie kwoty pomocy zostało dokonane zgodnie z art. 3 i 4 rozporządzenia podstawowego. Komisja nie uznała za zasadne dokonania zmiany rozporządzenia nr 1519/2000 podnosząc, między innymi, iż wspólnotowy sektor przetwórstwa pomidorów nie odnotował negatywnych skutków, lecz, według niej, osiągnął rekordowy poziom produkcji przetworów.

11. Po spotkaniu, które odbyło się w dniu 6 listopada 2002 r. oraz wymianie korespondencji kierowanej przez wnoszących odwołanie do Komisji, w piśmie z dnia 7 stycznia 2003 r. oświadczyła ona, iż nie znajduje uzasadnienia dla dokonania zmiany rozporządzenia nr 1519/2000”.

Postępowanie przed Sądem i zaskarżony wyrok

6 Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 18 sierpnia 2003 r. wnoszący odwołanie wnieśli skargę zmierzającą do nakazania Komisji wypłaty odszkodowania z tytułu szkody poniesionej w skutek wydania rozporządzenia nr 1519/2000.

7 Przypomniawszy, że powstanie odpowiedzialności pozaumownej Wspólnoty jest uzależnione od łącznego spełnienia zespołu przesłanek związanych z bezprawnością zachowania zarzucanego instytucji wspólnotowej, rzeczywistego charakteru szkody oraz zaistnienia związku przyczynowego pomiędzy bezprawnym zachowaniem a powstałą szkodą, Sąd stwierdził, iż zachowanie Komisja było niezgodne z prawem.

8 W pkt 54 zaskarżonego wyroku uznał on w istocie iż, po pierwsze „bezczynność Komisji mająca miejsce po przesłaniu pisma z dnia 4 lutego 2000 r. [stanowiła] wystarczająco skonkretyzowane naruszenie, w rozumieniu przyjętym w orzecznictwie, zasad należytej staranności i dobrej administracji”.

9 W pkt 61 tego wyroku Sąd stwierdza, po drugie, iż „ponieważ rozporządzenie 1519/2000 nie uwzględnia w żaden sposób ceny surowca pochodzącego z jednego z głównych produkujących i eksportujących państw trzecich, a mianowicie Chin, rozporządzenie to narusza konieczne przesłanki określone w art. 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia podstawowego. Ten rodzaj sprzecznego z prawem działania stanowi wystarczająco skonkretyzowane naruszenie przepisu przyznającego prawa podmiotowe jednostkom oraz jest podstawą powstania odpowiedzialności pozaumownej Wspólnoty za powstałe szkody”.

10 Odnosząc się do rzekomo poniesionej szkody Sąd orzekł, co następuje:

„70. Należy przypomnieć, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem (wyroki Trybunału z dnia 27 stycznia 1982 w sprawie 51/81 De Francjaschi przeciwko Komisji i Radzie, Rec. str. 117, pkt 9 oraz w sprawach połączonych 256/80, 257/80, 265/80, 267/80 i 5/81 Birra Wührer i in. przeciwko Komisji i Radzie, Rec. str. 85, pkt 9; wyrok Sądu z dnia 18 maja 1995 r. w sprawie T‑478/93 Wafer Zoo przeciwko Komisji, Rec. str. II 1479, pkt 49), będąca przedmiotem roszczenia szkoda powinna być rzeczywista i pewna.

71. Na stronie skarżącej ciąży obowiązek przedstawienia sądowi wspólnotowemu dowodów, pozwalających na ustalenie istnienia i rozmiaru poniesionej szkody (wyrok Trybunału z dnia 21 maja 1976 r. w sprawie 26/74 Roquette Frères przeciwko Komisji, Rec. str. 677, pkt 22–24; wyroki Sądu z dnia 9 stycznia 1996 r. w sprawie T‑575/93 Koelman przeciwko Komisji, Rec. str. II‑1, pkt 97 oraz z dnia 28 kwietnia 1998 r. w sprawie T‑184/95 Dorsch Consult przeciwko Radzie i Komisji, Rec. str. II‑667, pkt 60).

72. W ocenie skarżących poniesiona przez nich szkoda równa jest różnicy między kwotą pomocy ustaloną w rozporządzeniu nr 1519/2000 a kwotą jaką powinni otrzymać, gdyby Komisja uwzględniła ceny chińskie.

73. Po pierwsze należy podkreślić, iż skarżący powołują się na ceny chińskie, które otrzymali za pośrednictwem hiszpańskich służb dyplomatycznych w Pekinie. Jest to średnia cena uzyskiwana przez producentów w prowincji Xinjiang, dostarczającej, zdaniem skarżących, około 88 % chińskich przetworów pomidorowych. Dane te zostały zakwestionowane przez Komisję jako reprezentujące niską średnią. Komisja nie miała ponadto możliwości dokonania oceny, czy były one zgodne z przepisami rozporządzenia podstawowego. Przysługujący jej zaś zakres swobodnego uznania przy ocenie złożonej sytuacji gospodarczej obejmuje również ustalenie podstawowych danych (zob. podobnie wyrok Trybunału z dnia 28 października 1980 r. w sprawie 138/79 Roquette przeciwko Radzie, Rec. str. 3333, pkt 25).

74. W istocie, mając na uwadze, iż rozporządzenie podstawowe przyznaje Komisji pewien zakres swobodnego uznania przy ustalaniu kwoty pomocy, stwierdzenie z całkowitą pewnością istnienia wpływu uwzględnienia ceny uzyskiwanej przez producentów pomidorów chińskich na kwotę pomocy nie jest możliwe. Artykuł 4 ust. 1 [rozporządzenia podstawowego] nie wskazuje, iż pomoc produkcyjna powinna być równa różnicy między ceną minimalną płaconą producentowi we Wspólnocie a ceną surowca w głównych produkujących i eksportujących państwach trzecich. Przepis ten określa jedynie maksymalną kwotę pomocy.

75. W związku z powyższym należy zaznaczyć, iż okoliczność, że Komisja w przeszłości ustalała kwotę pomocy w kwocie równej różnicy między ceną minimalną płaconą producentowi we Wspólnocie a ceną surowca w głównych produkujących i eksportujących państwach trzecich, nie zobowiązuje jej do utrzymywania pomocy na tym poziomie. Byłoby to nawet sprzeczne z brzmieniem oraz celami rozporządzenia podstawowego, gdyby Komisja nie uwzględniała zmian sytuacji na rynkach międzynarodowych i tym samym utrudniała zbyt produktów wspólnotowych.

76. Skarżący nie mogą zatem powoływać się na prawo do uzyskania pomocy w maksymalnej kwocie równej różnicy między ceną minimalną płaconą producentowi we Wspólnocie a ceną surowca w głównych państwach trzecich, uwzględniającą ceny chińskie.

77. Zatem, wysokość szkody obliczonej przez skarżących, wyszczególniona w tabeli zawartej w załączniku A.27 do skargi, nie posiada pewnego charakteru”.

11 Biorąc pod uwagę, że nie zaistniały wszystkie przesłanki, których łączne spełnienie uzależnia powstanie odpowiedzialności pozaumownej Wspólnoty, Sąd oddalił skargę.

Żądania stron i postępowanie przed Trybunałem

12 Wnoszący odwołanie wnoszą do Trybunału o:

– uchylenie zaskarżonego wyroku w części, w zakresie w jakim Sąd stwierdził, że szkoda nie mała pewnego charakteru i oddalił skargę;

oraz ponowne orzeczenie w sprawie,

– tytułem żądania głównego, stwierdzenie, że w niniejszej sprawie przesłanki powstania odpowiedzialności pozaumownej Wspólnoty zostały łącznie spełnione, nakazanie Komisji zapłaty na rzecz każdego z wnoszących odwołanie całości pomocy z tytułu produkcji z odsetkami w wysokości określonej przez Trybunał za okres od dnia 12 lipca 2000 r. lub w drugiej kolejności od dnia 13 lipca 2000 r. lub w ostatniej kolejności od dnia 16 lipca 2000 r. do dnia wypłaty oraz obciążenia Komisji całością kosztów poniesionych w dwóch instancjach, w tym kosztów wnoszących odwołanie;

– tytułem żądania ewentualnego, przekazania sprawy Sądowi do ponownego rozpoznania, aby po ponownym wysłuchaniu skarżących rozstrzygnął w przedmiocie wymiaru odszkodowania, oraz obciążenie Komisji kosztami – w tym kosztami poniesionymi przez wnoszących odwołanie, zarówno w postępowaniu odwoławczym, jak i postępowaniu w pierwszej instancji przed Sądem..

13 Komisja wnosi do Trybunału o:

– oddalenie odwołania jako częściowo niedopuszczalnego, a w każdym razie bezzasadnego;

– obciążenie wnoszących odwołanie kosztami.

14 Postanowieniem Prezesa Trybunału z dnia 19 października 2005 r. spółki Carmine Tagliamonte & C. Srl, Cbcotti Srl, Cirio del Monte Italia SpA, Fratelli Longobardi Srl, G3 Srl, La Regina del Pomodoro Srl, La Regina di San Marzano di Antonio, Felice e Luigi Romano Snc, Lodato Gennaro & C. SpA, Pelati Sud di De Stefano Catello Sas, Prodakta SA, Rispoli Luigi & C. Srl, Saviano Pasquale Srl, Sevath SA, Silaro Conserve Srl i Transformaciones Agrícolas de Badajoz, SA, które cofnęły odwołanie, zostały wykreślone jako wnoszące odwołanie w sprawie C‑243/05 P i obciążone kosztami przez siebie poniesionymi.

W przedmiocie odwołania

Argumentacja stron

15 Na poparcie odwołania wnoszący odwołanie przedstawiają cztery zarzuty. Zarzut pierwszy opiera się na naruszeniu prawa w zakresie kwalifikacji szkody. Zarzut drugi opiera się na naruszeniu zasady kontradyktoryjności i prawa do bycia wysłuchanym. Zarzut trzeci bazuje na przeinaczeniu żądań wnoszących odwołanie. Zarzut czwarty opiera się na nieskorzystaniu przez Sąd z nieograniczonego prawa do orzekania, niedopełnienia obowiązku wydania orzeczenia w sprawie jak i odmowie ochrony sądowej.

16 Pierwszy zarzut dzieli się na dwie części. Pierwsza z nich opiera się na nieuwzględnieniu przez Sąd orzecznictwa wspólnotowego oraz zasad uznanych przez krajowe systemy prawne w dziedzinie odpowiedzialności pozaumownej, ponieważ dokonał on błędnej interpretacji pojęcia pewnej szkody oraz pomylił określenie charakteru szkody z obliczeniem dokładnej jej wartości. Druga część tego zarzutu opiera się na fakcie braku uznania przez Sąd prawa wnoszących odwołanie do odszkodowania, mimo stwierdzenia bezprawności zachowania Komisji.

17 W ramach pierwszej części pierwszego zarzutu wnoszący odwołanie podnoszą, iż okoliczność dysponowania przez Komisję szerokim zakresem swobodnego uznania w zakresie ustalania kwoty pomocy z tytułu produkcji, nie daje jej uprawnień do traktowanie szkody rzekomo poniesionej jako spornej. Zakładając, że szkoda jest wystarczającą pewnością przewidywalna i dająca się oszacować, może być podstawą odszkodowania niezależnie do faktu, iż jej wartość nie została do tej pory określona. Ponadto, w niniejszej sprawie stwierdzona szkoda została precyzyjnie określona i oszacowana. Wszelka utrzymująca się niepewność mogła wyłącznie dotyczyć ustalenia kwoty odpowiadającej wartości szkody. Nie dysponując danymi koniecznymi w celu wyliczenia tej kwoty, Sąd powinien był, zdaniem wnoszących odwołanie, wydać postanowienie w sprawie środków dowodowych lub środków organizacji postępowania lub wydać wyrok wstępny.

18 Wnoszące odwołanie potwierdzają, że o ile z pewnością zaistnienie szkody rzeczywistej i pewnej jest niemożliwe w przypadku braku faktycznego naruszenia prawa lub istotnych interesów, o tyle tego rodzaju szkoda zachodzi w sytuacji gdy, jak w niniejszej sprawie, szkoda rzekomo poniesiona wynika z niemożności wykonywania prawa, którego istnienie zostało ustalone, z powodu bezprawnego zachowania danej instytucji.

19 Wnoszący odwołanie utrzymują, że ocena Sądu dotycząca pojęcia pewnej szkody narusza zasady przyjęte przez systemy prawa krajowego.

20 Odnosząc się do argumentacji przedstawionej przez Komisję w odpowiedzi na skargę, zgodnie z którą wnoszący odwołanie nie wykazali, iż szkoda miała rzeczywiście miejsce, ponieważ nie udowodnili, że kwota pomocy określonej rozporządzeniem nr 1519/2000 nie pozwoliła na osiągnięcie celu pomocy z tytułu produkcji mianowicie zbyciu produkcji wspólnotowej, wnoszący odwołanie utrzymują, iż jest to nowa argumentacja, co tym samym stanowi o jej niedopuszczalności.

21 Wspomniany cel nie może być jedynym branym pod uwagę, ze względu na ryzyko nieuzasadnionego wyłączenia powstania jakiejkolwiek szkody, jeśli tylko produkcja wspólnotowa zostałaby całkowicie zbyta, nawet jeśli pomoc przyznana przetwórcom w celu uwzględnienia różnicy pomiędzy celą minimalną ustaloną przez Komisję a cenami w państwach trzecich będącymi głównymi producentami została ustalona na poziomie niższym od poziomu, który winien wynikać z zastosowania właściwych przepisów.

22 Komisja kwestionuje fakt naruszenia prawa przy wydaniu zaskarżonego wyroku.

23 Utrzymuje ona, że mając na względzie zakres swobodnego uznania, którym dysponuje w tej dziedzinie, szkoda jakoby poniesiona przez wnoszących odwołanie nie mogła być zakwalifikowana jako pewna. Ponadto żaden z dowodów nie pozwalał przypuszczać w danym momencie, że nie skorzysta ona z rzeczonego zakresu uznania. Zwłaszcza nie dawała ona jakichkolwiek podstaw, które mogłyby zrodzić po stronie przetwórców uzasadnione oczekiwania co do faktu, iż uwzględni ona ceny chińskie w celu określenia pomocy na rok gospodarczy 2000/2001.

24 Komisja podnosi ponadto, że zarzut przywołany przez wnoszących odwołanie, jakoby Sąd nie określił wartości poniesionej przez nich szkody, ani nie przedsięwziął w tym celu żadnych środków dowodowych, jest nowym zarzutem odnoszącym się do wystąpienia rzeczywistej szkody, który tym samym winien zostać uznany za niedopuszczalny.

25 W celu ustalenia rzeczywistego charakteru szkody wnoszący odwołanie winni byli, w opinii Komisji, wykazać, iż cel pomocy, którym jest zbycie towarów wspólnotowych, nie był realizowany. Tymczasem, wnoszący odwołanie nigdy nie wykazali, ani nawet nie utrzymywali przed Sądem, że kwota pomocy określona przez Komisję nie pozwalała na osiągnięcie tego celu.

Ocena Trybunału

26 Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem powstanie pozaumownej odpowiedzialności Wspólnoty w rozumieniu art. 288 akapit drugi WE zależy od łącznego spełnienia przesłanek dotyczących bezprawności zachowania zarzucanego instytucjom wspólnotowym, rzeczywistości szkody oraz istnienia rzeczywistego związku przyczynowego pomiędzy tym zachowaniem a poniesioną szkodą (zob. w szczególności ww. wyrok w sprawie Birra Wührer i in. przeciwko Radzie i Komisji, pkt 9 oraz wyrok z dnia 30 czerwca 2005 r. w sprawie C‑295/03 P Alessandrini i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz.. str. I‑5673, pkt 61).

27 Druga przesłanka dotycząca szkody wymaga, by szkoda – o której naprawienie wystąpiono – miała charakter rzeczywisty i pewny (zob. podobnie ww. wyroki w sprawach De Franceschi przeciwko Radzie i Komisji, pkt 9 i Birra Wührer i in. przeciwko Radzie i Komisji, pkt 9). Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na stronie skarżącej (zob.ww. wyroki w sprawach Roquette Frères przeciwko Komisji, pkt 24 i z dnia 16 września 1997 r. w sprawie C‑362/95 P Blackspur DIY i in. przeciwko Radzie i Komisji, Rec. str. I‑4775, pkt 31).

28 W niniejszej sprawie Sąd orzekł, iż szkoda poniesiona jakoby przez skarżących jest pozbawiona pewnego charakteru.

29 Uznał on, po pierwsze, że zakres swobodnego uznania przysługujący Komisji na podstawie rozporządzenia podstawowego przy określaniu kwoty pomocy z tytułu produkcji, nie pozwala na ustalenie z całkowitą pewnością wpływu uwzględnienia ceny uzyskiwanej przez chińskich producentów pomidorów na kwotę pomocy. Po drugie podniósł, że Komisja kwestionuje reprezentatywność danych dotyczących cen chińskich, na których oparli się wnoszący odwołanie w celu obliczenia wartości ich szkody.

30 Należy wskazać w tym miejscu, iż okoliczność dysponowania przez instytucję wspólnotową znacznym zakresem swobodnego uznania w odanej dziedzinie nie prowadzi, sama w sobie, automatycznie do zaprzeczenia pewnego charakteru szkody wynikającej z jej bezprawnego zachowania.

31 Popieranie twierdzeń przeciwnych doprowadziłoby do pozbawienia skarg odszkodowawczych wszelkiej użyteczności w dziedzinach takich jak wspólna organizacja rynków, gdzie instytucje wspólnotowe wykonując uprawnienia prawodawcze i decyzyjne cieszą się znacznym zakresem swobodnego uznania, mając w szczególności na uwadze cele i kryteria gospodarcze właściwe tym dziedzinom.

32 Przyznanie danej instytucji zakresu swobodnego uznania nie stało, zresztą w pewnej liczbie przypadków, na przeszkodzie, by Trybunał stwierdził istnienie podlegającej naprawieniu szkody (zob. np. wyroki z dnia 14 maja 1975 r. w sprawach C‑74/74 CNTA przeciwko Komisji, Rec. str. 533 i z dnia 4 października 1979 r. w sprawie C‑238/78 Ireks-Arkady przeciwko Radzie i Komisji, Rec. str. 2955).

33 W świetle konkretnych okoliczności charakteryzujących niniejszą sprawę należy zbadać (zob. podobnie wyrok z dnia 15 czerwca 2000 r. w sprawie C‑237/98 P Dorsch Consult przeciwko Radzie i Komisji, Rec. str. I‑4549, pkt 25), czy Sąd słusznie stwierdził, że zakres swobodnego uznania, którym dysponuje Komisja przy ustalaniu kwoty pomocy z tytułu produkcji na podstawie rozporządzenia podstawowego, może uniemożliwić stwierdzenie pewnego charakteru szkody poniesionej przez wnoszących odwołanie.

34 W związku z powyższym należy stwierdzić, iż istnienie zakresu swobodnego uznania, tak jak wyrażone przez Komisję zastrzeżenia co do reprezentatywności przedstawionych przez wnoszących odwołanie danych dotyczących cen chińskich, mogły niewątpliwie przeszkodzić Sądowi w precyzyjnym ustaleniu wpływu bezprawnego zaniechania przez Komisję uwzględnienia cen chińskich na kwotę omawianej pomocy.

35 Ponadto, mając na uwadze rzeczony zakres swobodnego uznania, nie ma pewności, że wnoszący odwołanie mają prawo do tej samej kwoty, na jaką oszacowały przed Sądem poniesioną przez siebie szkodę, mianowicie jak to zostało przypomniane w pkt 72 zaskarżonego wyroku, odpowiadającą różnicy między kwotą pomocy ustaloną w rozporządzeniu nr 1519/2000 a kwotą, jaką powinny one uzyskać, gdyby Komisja uwzględniła ceny chińskie.

36 Niemniej jednak, tego rodzaju wątpliwości upoważniają Sąd wyłącznie to stwierdzenia niepewności co do dokładnego rozmiaru poniesionej szkody, ale nie do stwierdzenia, że samo zaistnienie szkody jest pozbawione pewnego charakteru.

37 Zgodnie ze stwierdzeniem Sądu w pkt 50 zaskarżonego wyroku jest bowiem bezsporne, że w okresie ustalania pomocy Chiny były uważane za jedno z głównych państw trzecich, którego produkcja była konkurencyjna dla produkcji wspólnotowej.

38 Poza tym fakt, że Komisja niezgodne z prawem nie uwzględniła cen chińskich, sprawił, że cena szacunkowa pomidorów pochodzących z państw trzecich będących ich głównymi producentami i eksporterami była znacznie wyższa od ceny, która wynikałaby z ich uwzględnienia. Sam Sąd w pkt 67 zaskarżonego wyroku zgodził się z twierdzeniem Komisji, zgodnie z którym to uwzględnienie mogło spowodować „znaczące” obniżenie ceny szacunkowej surowca w państwach będących jego głównymi producentami i eksporterami.

39 Wnoszący odwołanie starali się wykazać przed Sądem, iż w przypadku uwzględnieniadanych czynników i przy założeniu, że Komisja nie zachowałaby się w sposób bezprawny, kwota pomocy z tytułu produkcji zostałaby z pewnością ustalona na poziomie wyższym niż przewidziany rozporządzeniem nr 1519/2000.

40 Jak na to zwraca uwagę rzecznik generalny w pkt 32 opinii, w tych okolicznościach, aby zaprzeczyć, że podwyżka pomocy, której dochodziły skarżące, miała pewny charakter, do Komisji należało wykazanie, że utrzymanie pomocy na określonym poziomie ustalonym rozporządzeniem nr 1519/2000 pozostawało w zgodzie z prawidłowym stosowaniem art. 4 ust. 2 rozporządzenia podstawowego. Analizy tego rodzaju wyraźnie brakowało, gdyż Komisja ograniczyła się jedynie do potwierdzenia służących jej w tej dziedzinie uprawnień dyskrecjonalnych, jak to wynika z pkt 67 zaskarżonego wyroku.

41 Wobec powyższego, Sąd naruszył prawo stwierdzając na podstawie kryteriów przywołanych w pkt 29 niniejszego wyroku, iż rzekomo poniesiona szkoda jest pozbawiona pewnego charakteru.

42 Ponadto, zakładając nawet, stosownie do twierdzeń Komisji z rozprawy przed Trybunałem, że kryterium, do którego odnosi się art. 4 ust. 2 lit. c rozporządzenia podstawowego, dotyczący /-e rozwoju handlu międzynarodowego, mógłby spowodować inny wynik obliczeń uwzględniających ceny chińskie, należy stwierdzić, w świetle uwag przedstawionych w pkt 37 ? 40 niniejszego wyroku, iż wnoszący odwołanie z pewnością znaleźliby się w lepszym położeniu, gdyby Komisja bezprawnie nie zaniechała uwzględnienia cen chińskich przy ustalaniu kwoty pomocy z tytułu produkcji. Istnienie szkody poniesionej przez wnoszących odwołanie, nie będąc ani hipotetycznym, ani potencjalnym, jest bezsporne. Pomimo utrzymujących się wątpliwości co do jej dokładnego wymiaru, szkoda ta jest możliwa do oszacowania w sensie ekonomicznym.

43 Poprzedzającej analizy nie podważa argumentacja Komisji oparta na fakcie, iż w trakcie omawianego roku gospodarczego nie odnotowano trudności w zbycie produkcji wspólnotowej.

44 Bez konieczności rozstrzygania o dopuszczalności tego rodzaju argumentacji należy bowiem stwierdzić, że system pomocy z tytułu produkcji ustanowiony na rzecz przetwórców rozporządzeniem podstawowym w celu kompensaty różnicy między ceną minimalna uzyskiwaną przez producentów wspólnotowych i ceną średnią otrzymywaną w państwach trzecich jest powiązany, mocą tego rozporządzenia i rozporządzenia Komisji (WE) nr 504/97 z dnia 19 marca 1997 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia nr 2201/96 w odniesieniu do systemu pomocy z tytułu produkcji przetworów owocowych i warzywnych [tłumaczenie nieoficjalne] (Dz.U. L 78, str. 14), z systemem opierającym się na zawieranych przed okresem sadzenia umowach wstępnych pomiędzy przetwórcami a producentami oraz na ustalaniu kwot produkcji, mającym na celu zapewnienie równowagi pomiędzy ilościami produkowanymi i przetwarzanymi, a tym samym unikanie trudności w zbycie, które mogłyby wynikać ze znaczącego rozszerzenia produkcji (zob. piąty motyw rozporządzenia podstawowego i siódmy motyw rozporządzenia nr 504/97).

45 Jak zauważa w pkt 39 opinii rzecznik generalny, przetwórcy poprzez zawieranie umów wstępnych są zachęcani do uczestnictwa w zbywaniu produkcji wspólnotowej ograniczonej do rzeczywistych potrzeb przemysłu przetwórczego, w zamian za pomoc mającą kompensować, zgodnie z koniecznymi przesłankami z art. 4 ust. 2 rozporządzenia podstawowego, w całości lub części ryzyko handlowe związane z zakupem pomidorów we Wspólnocie za cenę wyższą od ceny stosowanej przez producentów w państwach trzecich.

46 Okoliczność umożliwienia dzięki systemowi planowanego zarządzania zapewnienia zbytu produkcji wspólnotowej w trakcie danego roku gospodarczego, nie pozwala na pominięcie faktu istnienia straty handlowej poniesionej przez wnoszących odwołanie w następstwie ustalenia dla wspomnianego roku gospodarczego kwoty pomocy na poziomie niewystarczającym, z powodu nieuwzględnienia przy tej okazji przez Komisję, z naruszeniem art. 4 ust. 2 rozporządzenia podstawowego, cen chińskich.

47 Mając na względzie poprzedzające uwagi, pierwszy zarzut winien być uznany za zasadny bez konieczności badania jego drugiej części.

48 Bez konieczności badania pozostałych zarzutów odwołania, Trybunał uchyla zaskarżony wyrok w zakresie, w jakim oddala on skargi wnoszących niniejsze odwołanie z powodu braku pewnego charakteru poniesionej przez nich szkody oraz, w konsekwencji, w zakresie, w jakim obciąża ich pięcioma szóstymi własnych kosztów a Komisję kosztami własnymi oraz jedną szóstą kosztów skarżących.

W przedmiocie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd

49 Zgodnie z art. 61 akapit pierwszy Statutu Trybunału Sprawiedliwości w razie uchylenia orzeczenia Sądu może on sam wydać orzeczenie ostateczne w sprawie, jeśli stan postępowania na to pozwala, lub skierować sprawę do ponownego rozpoznania przez Sąd Pierwszej Instancji.

50 Jako że, w niniejszej sprawie określenie dokładnego rozmiaru szkody poniesionej przez skarżących wiąże się ze złożonymi ustaleniami faktycznymi sprawę należy przekazać Sądowi, aby rozstrzygnął on w przedmiocie kwoty odszkodowania z tytułu poniesionej szkody.

51 Ze względu na fakt, iż sprawa zostaje przekazana Sądowi, rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów niniejszego postępowania w sprawie odwołania nastąpi w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.

Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:

1) Wyrok Sądu Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich z dnia 17 marca 2005 r. w sprawie Agraz i in. przeciwko Komisji zostaje uchylony w zakresie, w jakim oddala on skargi wnoszących niniejsze odwołanie z powodu braku pewnego charakteru poniesionej przez nich szkody oraz w zakresie, w jakim, w konsekwencji, obciąża ich pięcioma szóstymi własnych kosztów a Komisję kosztami własnymi oraz jedną szóstą kosztów skarżących.

2) Sprawa zostaje przekazana do ponownego rozpoznania przez Sąd Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich.

3) Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów nastąpi w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.

Podpisy