Zbiór Orzeczeń  
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO 
MANUELA CAMPOSA SÁNCHEZA-BORDONY 
przedstawiona w dniu 17 stycznia 2019 r. 1 
Sprawa C-6 9 0 / 1 7  
ÖKO-Test Verlag GmbH  
pr zeciwko  
Dr. Rudolf Liebe Nac hf. GmbH & Co.KG  
[wniosek o w ydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Oberlandesgericht Düsseldorf 
(w yższy sąd krajow y w Düsseldorfie, Niemcy)] 
Odesłanie prejudycjalne –Znak towarow y Unii Europejskiej –Prawa w ynikające ze znaku 
towarowego –Prawo do sprzeciwu wobec uży wania przez osobę trzecią identycznego lub podobnego 
oznaczenia –Nieuprawnione umieszczenie na towarze znaku towarowego jako etykiety testu jakości 
1. Niniejsze odesłanie prejudycjalne dotyczy prawa właściciela znaku towarowego (ÖKO-TEST), 
tworzonego przez znak testow y 2 i zarejestrowanego w celu oznaczania szeregu usług, do zakazania 
uży wania go przez osobę trzecią, która bez zgody właściciela stosowała ten znak na opakowaniu pasty 
do zębów (Aminomed). 
2. Czy w przypadku takim jak rozpatry wany w niniejszej sprawie, w którym w ydaje się, że brak jest 
identyczności lub podobieństwa między produktami do higieny jamy ustnej a usługami świadczonymi 
przez właściciela znaku, ma jakikolwiek sens w ystępowanie z roszczeniem w związku z naruszeniem 
prawa do znaku towarowego? Jest to w skrócie wątpliwość sądu odsyłającego, który zmierza do 
usunięcia trudności w ynikających z okoliczności, żewłaściciel znaku towarowego ÖKO-TEST nie 
możesię powołać wobec podmiotów w ykorzystujących ten znak bez jego zgody na roszczenie 
umowne lub inne roszczenie oparte na przepisach prawa niemieckiego dotyczących nieuczciwej 
konkurencji. 
1Język oryginału: hiszpański. 
2 Mimo iż w w iększości tłumaczeń niemiecki zwrot „Testsiegel” został przetłumaczony poprzez odniesienie do słowa „test” („label de test” 
wjęzyku francuskim, „test seal”wjęzyku angielskim, „sigillo di test”wjęzyku włoskim, „testlabel”wjęzyku niderlandzkim i „selo de teste” 
wjęzyku portugalskim), będę używał zwrotu „znak testowy” [w języku hiszpańskim użyto zwrotu „distintivo de calidad ”, którego dosłowne 
tłumaczenie brzmi „znak jakości”–przyp. tłum.], który uważam za najbardziej odpowiedni. Na rozprawie Öko-Test Verlag GmbH wyjaśniła, że 
przeprowadza badania porównawcze różnych produktów, a nie oddzielne badania istotnych cech tych produktów. Na podstawie porównania 
Öko-Test Verlag GmbH dokonuje oceny każdego z tych produktów, w zależności od spełnienia pewnych wcześniej ustalonych kryteriów 
jakościowych. 
PL 
ECLI:EU:C:2019 :39 1 
OPINIA M. CAMPOSA SÀNCHEZA-BORDONY – SPRAWA C-690/17 
ÖKO-TEST VERLAG 
I. Ramy prawne 
A. Prawo Unii 
3. System prawny ochrony znaków towarow ych obejmuje zarówno środki harmonizujące prawa 
krajowe (w szczególności dyrekty wę 2008 /95/WE) 3, jak i przepisy regulujące znak towarow y Unii 
(rozporządzenie nr 207/2009 ) 4, obowiązujące wobec podmiotów, które w ybierają ten tytuł własności 
przemysłowej. 
1. Dyrektywa 2008 /95 
4. Artykuł 5 ust. 1–3 stanowi: 
„1. Zarejestrowany znak towarow y przyznaje właścicielowi w yłączne prawa do tego znaku. Właściciel 
jest uprawniony do zakazania wszelkim osobom trzecim, które nie posiadają jego zgody, uży wania 
w obrocie handlow ym: 
a) oznaczenia identycznego ze znakiem towarow ym dla towarów lub usług identycznych z tymi, dla 
których znak towarow y jest zarejestrowany; 
b) oznaczenia, w którego przypadku z powodu jego identyczności lub podobieństwa do znaku 
towarowego oraz identyczności lub podobieństwa towarów lub usług, których dotyczy znak 
towarow y i to oznaczenie, istnieje prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd opinii publicznej 
[odbiorców]; prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd obejmuje prawdopodobieństwo 
skojarzenia oznaczenia ze znakiem towarow ym. 
2. Każde państwo członkowskie może również postanowić, żewłaściciel jest uprawniony do zakazania 
wszelkim osobom trzecim, które nie posiadają jego zgody, uży wania w obrocie handlow ym oznaczenia 
identycznego lub podobnego do znaku towarowego w odniesieniu do towarów lub usług, które nie są 
podobne do tych, dla których zarejestrowano znak towarow y, w przypadku gdy cieszy się on renomą 
we Wspólnocie i w przypadku gdy uży wanie tego oznaczenia bez uzasadnionego powodu stanowi 
nieuprawnione w ykorzystanie jego odróżniającego charakteru lub renomy lub jest dla nich szkodliwe. 
3. Jeżeli spełnione są warunki określone wust. 1 i2, mogą być zabronione, między innymi, następujące 
działania: 
a) umieszczanie oznaczenia na towarach lub ich opakowaniach; 
b) oferowanie towarów, wprowadzanie ich do obrotu lub ich magazynowanie w tym celu pod takim 
oznaczeniem lub oferowanie i świadczenie usług pod tym oznaczeniem; 
[…]”. 
3 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 października 2008 r. mająca na celu zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich 
odnoszących się do znaków towarowych (Dz.U. 2008 , L 299, s. 25). Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015 /2436 z dnia 
16 grudnia 2015 r. (Dz.U. 2015 , L 336, s. 1), której tytuł jest taki sam jak tytuł poprzedniej dyrektywy, zmieniłatę dyrektywę, lecz nie ma ona 
zastosowania do niniejszej sprawy ratione temp oris. 
4 Do niniejszej sprawy zasadniczo ma zastosowanie brzmienie rozporządzenia Rady (WE) nr 207/2009 z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie 
wspólnotowego znaku towarowego (Dz.U. 2009 , L 78, s. 1). Istnieje nowsza wersja, skodyfikowana w ramach rozporządzenia Parlamentu 
Europejskiego i Rady (UE) 2017 /1001 z dnia 14 czerwca 2017 r. w sprawie znaku towarowego Unii Europejskiej (Dz.U. 2017 , L 154, s. 1), które 
dotyczy okoliczności faktycznych sporu ratione temp oris w związku z roszczeniem o zaniechanie na przyszłość i które zatem będzie stanowić 
odniesienie dla niniejszej opinii. 
ECLI:EU:C:2019 :39 2 
OPINIA M. CAMPOSA SÀNCHEZA-BORDONY – SPRAWA C-690/17 
ÖKO-TEST VERLAG 
2. Rozporządzenie 2017 /1001 
5. Artykuł 9 ust. 1–3 5 stanowi: 
„1. Rejestracja unijnego znaku towarowego skutkuje przyznaniem właścicielowi praw w yłącznych do 
tego znaku. 
2. Bez uszczerbku dla praw właściciela nabytych przed datą zgłoszenia lub datą pierwszeństwa 
unijnego znaku towarowego właściciel tego unijnego znaku towarowego jest uprawniony do 
uniemożliwienia wszelkim osobom trzecim, które nie posiadają jego zgody, uży wania w obrocie 
handlow ym, w odniesieniu do towarów lub usług, oznaczenia, w przypadku gdy: 
a) oznaczenie jest identyczne z unijnym znakiem towarow ym i jest uży wane w odniesieniu do 
towarów lub usług, które są identyczne z tymi, dla których unijny znak towarow y został 
zarejestrowany; 
b) oznaczenie jest identyczne z unijnym znakiem towarow ym lub do niego podobne oraz jest uży wane 
w odniesieniu do towarów lub usług, które są identyczne z towarami lub usługami, dla których 
unijny znak towarow y został zarejestrowany, lub do nich podobne, jeżeli istnieje 
prawdopodobieństwo wprowadzenia odbiorców w błąd; prawdopodobieństwo wprowadzenia 
wbłąd obejmuje prawdopodobieństwo skojarzenia oznaczenia ze znakiem towarow ym; 
c) oznaczenie jest identyczne z unijnym znakiem towarow ym lub do niego podobne, niezależnie od 
tego, czy jest ono uży wane w odniesieniu do towarów lub usług, które są identyczne z tymi, 
podobne lub niepodobne do tych, dla których unijny znak towarow y został zarejestrowany, 
w przypadku gdy cieszy się on renomą w Unii i uży wanie tego oznaczenia bez uzasadnionej 
przyczyny przynosi nienależną korzyść z racji odróżniającego charakteru lub renomy unijnego 
znaku towarowego lub jest szkodliwe dla tego charakteru lub renomy. 
3. Na podstawie ust. 2 mogą być zakazane w szczególności następujące działania: 
a) umieszczanie oznaczenia na towarach lub ich opakowaniach; 
b) oferowanie towarów, wprowadzanie ich do obrotu lub ich magazynowanie w tym celu pod takim 
oznaczeniem, lub oferowanie lub świadczenie usług pod tym oznaczeniem; 
[…]”. 
B. Prawo niemieckie – Gesetz über den Sc hutz von Marken und sonstigen Kennzeic hen 6 
6. W § 14 ust. 2 pkt 3 tej ustaw y Republika Federalna Niemiec skorzystała z uprawnienia 
przewidzianego w art. 5 ust. 2 dyrekty w y 2008 /95 w odniesieniu do znaków towarow ych cieszących się 
renomą. 
5 Odpowiada zasadniczo art. 9 ust. 1–3 rozporządzenia nr 207/2009 wraz ze zmianami wprowadzonymi rozporządzeniem Parlamentu 
Europejskiego i Rady (UE) 2015 /2424 z dnia 16 grudnia 2015 r. zmieniającym rozporządzenie Rady (WE) nr 207/2009 w sprawie 
wspólnotowego znaku towarowego i rozporządzenie Komisji (WE) nr 2868 /95 wykonujące rozporządzenie Rady (WE) nr 40/94 w sprawie 
wspólnotowego znaku towarowego oraz uchylającym rozporządzenie Komisji (WE) nr 2869 /95 w sprawie opłat na rzecz Urzędu Harmonizacji 
w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (Dz.U. 2015 , L 341, s. 21). 
6 Ustawa o ochronie znaków towarowych i innych oznaczeń z dnia 25 października 1994 r. (BGBl. I, s. 3082 ; 1995 I, s. 156; 1996 I, s. 682), 
ostatnio zmieniona art. 11 ustawy z dnia 17 lipca 2017 r. (BGBl. I, s. 2541 ). 
ECLI:EU:C:2019 :39 3 
OPINIA M. CAMPOSA SÀNCHEZA-BORDONY – SPRAWA C-690/17 
ÖKO-TEST VERLAG 
II. Okolic zności faktyc zne leżące u podstaw sporu i pytania prejudycjalne 
7. Öko-Test Verlag GmbH publikuje w Niemczech czasopismo „ÖKO-TEST” o zasięgu krajow ym. 
Oprócz ogólnych informacji dla konsumentów spółka publikuje badania produktów i usług zlecane 
niezależnym laboratoriom. Testy i badania są przeprowadzane bez wiedzy poszczególnych 
producentów. 
8. W dniu 23 kwietnia 2012 r. zarejestrowano w Deutsches Patent-und Markenamt (niemieckim 
urzędzie ds. patentów i znaków towarow ych), a w dniu 31 sierpnia 2012 r. w Urzędzie Unii 
Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO), następujące znaki graficzne, odpowiednio, krajow y 
i unijny, należące do Öko-Test Verlag 7: 
9. Usługi 8 objęte znakiem towarow ym, które są najbardziej istotne dla sporu, są ujęte w klasie 35 
(udzielanie informacji i porad konsumentom przy w yborze towarów i usług, w szczególności przy 
użyciu w yników testów i badań; przeprowadzanie oraz ocena badań opinii publicznej i ankiet) 
i w klasie 42 (przeprowadzanie oraz ocena opartych na podstawach naukow ych testów towarów 
i badań usług; przeprowadzanie i ocena badań jakości; przeprowadzanie oraz ocena technicznych 
testów i kontroli). 
10. Öko-Test Verlag finansuje swoją działalność głównie z dochodów pochodzących ze sprzedaży jej 
czasopisma i umów licencyjnych na uży wanie znaku towarowego zawieranych z producentami 
produktów po przeprowadzeniu analizy tych produktów. Licencjobiorcy otrzymują plik ze znakiem 
ÖKO-TEST i uży wają go do swoich produktów, wstawiając w puste miejsce w znaku w ynik testów 
i źródło 9. 
11. Umowa licencyjna w ygasa, gdy nowsze badanie (przy użyciu now ych parametrów) powoduje 
zmianę w yniku poprzednich testów przeprowadzonych na produkcie licencjobiorcy, nawet jeśli 
produkt ten nie był poddany nowemu testowi 10 lub gdy zmianie uległyskład bądź cechy tego 
produktu. 
7 Ze względu na to, że zarejestrowane na rzecz Öko-Test Verlag oznaczenia krajowe i unijne są identyczne, w dalszej części używam zwrotu „znak 
towarowy”, z zastrzeżeniem, że w niektórych przypadkach konieczne jest ich rozróżnienie. W takim przypadku używam zwrotu „krajowy znak 
towarowy” lub „unijny znak towarowy”. 
8 Zgodnie z Porozumieniem nicejskim dotyczącym międzynarodowej klasyfikacji towarów i usług dla celów rejestracji znaków z dnia 15 czerwca 
1957 r., zmienionym w dniu 28 września 1979 r. 
9 Zdaniem sądu odsyłającego wymóg ten wynika z niemieckiego orzecznictwa dotyczącego nieuczciwej konkurencji, które łączy zgodność 
z prawem reklamy wykorzystującej wyniki testów ze wzmianką o źródle. 
10 Między stronami postępowania głównego nie ma zgody co do stosowania tego postanowienia. 
ECLI:EU:C:2019 :39 4 
OPINIA M. CAMPOSA SÀNCHEZA-BORDONY – SPRAWA C-690/17 
ÖKO-TEST VERLAG 
12. Spółka Dr. Rudolf Liebe Nachf. GmbH & Co.KG 11 produkuje pasty do zębów, w tym Aminomed. 
Öko-Test Verlag przeprowadziła badania szeregu środków do czyszczenia zębów, w tym Aminomed 
Fluorid-Kamillen-Zahncreme (pasty do zębów Aminomed z fluorem zawierającej ekstrakt z kwiatów 
rumianku), i opublikowała w yniki testu w Jahrbuch Kosmetik 2005 (roczniku dotyczącym kosmetyki 
na rok 2005 ), przyznając wspomnianej paście do zębów ocenę „bardzo dobry” („sehr gut”). 
13. W sierpniu 2005 r. przedsiębiorstwa zawarły umowę licencyjną na uży wanie oznaczenia 
ÖKO-TEST (jeszcze niezarejestrowanego jako znak towarow y), w związku z czym spółka Dr. Liebe 
zaczęła w ykorzysty wać je do reklamowania swojego produktu. 
14. W październiku 2014 r. Öko-Test Verlag dowiedziałasię, że Aminomed był sprzedawany 
w przedstawionej poniżej postaci: 
Opakowanie zostało zmienione w stosunku do pierwotnego opakowania. 
15. Öko-Test Verlag wniosła powództwo o naruszenie prawa do znaku towarowego do Landgericht 
Düsseldorf (sądu krajowego w Düsseldorfie, Niemcy). Öko-Test Verlag twierdziła, że spółka Dr. Liebe 
nie była na podstawie umow y licencyjnej uprawniona do uży wania znaku ÖKO-TEST, ponieważ:a) 
znak ten nie był przedmiotem umow y; b) w 2008 r. opublikowano nowe badanie past do zębów przy 
użyciu now ych parametrów, w związku z czym już z tego względu spółka Dr. Liebe nie była 
uprawniona do uży wania wspomnianego znaku; oraz c) produkt spółki Dr. Liebe oznaczony 
rzeczonym znakiem nie odpowiada produktowi, który rzeczy wiście został poddany badaniu 
w rozumieniu umow y licencyjnej, ponieważ zmieniłysię przynajmniej oznaczenie i opis produktu oraz 
jego opakowanie. 
16. Spółka Dr. Liebe nie zgodziłasię z żądaniem, twierdząc, że umowa licencyjna nadal obowiązy wała 
i żebyła uprawniona do uży wania oznaczenia ÖKO-TEST. Stwierdziła również, że nie korzystałajuż 
ze znaków towarow ych krajowego i unijnego po ich rejestracji. 
17. Landgericht (sąd krajow y) uznał, że spółka Dr. Liebe uży wała spornego znaku towarowego 
w związku z usługą „udzielania informacji i porad konsumentom” oraz że nie możesię już powoły wać 
na umowę licencyjną. Ze względu na to, że spółka Dr. Liebe nie podała żadnych szczegółow ych 
informacji na temat wstrzymania produkcji, sąd przyjął, że prowadziła ona wciąż sprzedaż pasty do 
zębów oznaczonej wspomnianym znakiem po dokonaniu rejestracji znaku towarowego. Sąd nakazał 
zatem spółce Dr. Liebe zaniechanie stosowania znaku ÖKO-TEST w obrocie handlow ym pasty 
Aminomed oraz w ycofanie go z rynku. 
11 Zwana dalej „spółką Dr. Liebe”. 
ECLI:EU:C:2019 :39 5 
OPINIA M. CAMPOSA SÀNCHEZA-BORDONY – SPRAWA C-690/17 
ÖKO-TEST VERLAG 
18. Spółka Dr. Liebe wniosła apelację od tego w yroku do Oberlandesgericht Düsseldorf (w yższego sądu 
krajowego w Düsseldorfie), który w postanowieniu odsyłającym: a) podziela w yrażone przez sąd 
pierwszej instancji stanowisko, że umowa licencyjna już dawno w ygasła; i b) uznaje w związku z tym, 
że spółka Dr. Liebe w ykorzysty wała znak towarow y w obrocie handlow ym bez zgody jego właściciela. 
19. Zdaniem sądu odsyłającego: 
– gdyby przyjąć argument, że sporny znak towarow y został użyty w odniesieniu do towaru (pasty do 
zębów), należałoby oddalić roszczenia Öko-Test Verlag w ynikające z art. 9 ust. 2 lit. a) i b) 
rozporządzenia 2017 /1001 , ponieważ żadna z dokonanych rejestracji ÖKO-TEST nie dotyczyła 
środka do czyszczenia zębów lub „towarów podobnych”. 
– Öko-Test Verlag mogłaby powołać się na swoje prawo właściciela znaku towarowego, które jest 
przewidziane w tym artykule, tylko gdyby uży wanie znaku testowego na danym towarze było 
równoznaczne z jego stosowaniem w odniesieniu do niektórych usług chronionych z tytułu 
wspomnianego znaku towarowego, takich jak „udzielanie informacji i porad konsumentom przy 
w yborze towarów i usług”. 
20. Sąd odsyłający wskazuje również, że ze względu na dzielące je różnice znaki testowe nie są 
porówny walne ze znakami jakości ani też nie mogą być rejestrowane jako znaki certyfikujące 12. 
Zauważa on jednak, że – tak jak w sprawie Gözze 13 – konsumenci postrzegają znak testow y podobnie 
jak znak jakości. Umieszczenie znaku testowego na produkcie stanowi gwarancję określonej cechy, 
która została sprawdzona, ale nie tego, że produkt został w ytworzony pod nadzorem właściciela znaku 
towarowego stanowiącego znak testow y. W związku z tym obiorcy nie utożsamiają znaku towarowego 
ÖKO-TEST z producentami badanych produktów, ponieważ wiedzą, że jest on niezależny od tych 
producentów, i przy wiązują szczególną wagę do tej okoliczności. 
21. Gdyby postrzegać umieszczenie znaku testowego jako uży wanie w odniesieniu do zarejestrowanej 
usługi, spółka Dr. Liebe naruszyłaby znak towarow y 14 zarówno pod względem jego funkcji wskazy wania 
pochodzenia, jak i jego funkcji jakościowej. Gdyby natomiast na pierwsze pytanie prejudycjalne należało 
udzielić odpowiedzi przeczącej, sąd odsyłający przedkłada drugie pytanie, dotyczące art. 9 ust. 2 lit. c) 
rozporządzenia 2017 /1001 i art. 5 ust. 2 dyrekty w y 2008 /95. 
22. W rzeczy wistości znak towarow y ÖKO-TEST cieszy się renomą na terytorium Republiki Federalnej 
Niemiec, lecz nie jest znany jako znak własności przemysłowej, tylko jako znak testow y. W świetle 
w yroku Gözze trudno byłoby zatem uznać, że spółka Dr. Liebe uży wała go w odniesieniu do środka 
do czyszczenia zębów, a nie usługi świadczonej przez Öko-Test Verlag. W związku z tym sąd zmierza 
do ustalenia, czy można mówić o indy widualnym znaku towarow ym cieszącym się renomą, gdy renoma 
ta w ynika z jego charakteru jako znaku testowego. 
23. W tym względzie sąd dodaje, że orzecznictwo dotyczące znaków towarow ych cieszących się 
renomą 15 nie dostarcza w ystarczających informacji pozwalających ustalić, czy sprzedaż pasty do zębów, 
na której umieszczono znak testow y, stanowi naruszenie, a w szczególnościczy uży wanie nie 
w charakterze znaku towarowego może stanowić naruszenie. Sąd zauważa wreszcie, że w ykorzystanie 
renomy lub transfer wizerunku, które są zakazane zgodnie z w ymienionymi w yżej przepisami, może 
nastąpić nawet wtedy, gdy osoba trzecia nie uży wa indy widualnego znaku towarowego w celu 
zagwarantowania określenia źródła towarów jako pochodzących z jej przedsiębiorstwa. 
12 Artykuł 83 i nast. rozporządzenia 2017 /1001 oraz, w odniesieniu do krajowego znaku certyfikującego, art. 27 i nast. dyrektywy 2015 /2436 . 
13 Wyrok z dnia 8 czerwca 2017 r., W.F. Gözze Frottierweberei i Gözze (C-689/15, zwany dalej „wyrokiem Gözze”, EU:C:2017 :434, pkt 45 i nast.). 
14 Odnosi się do wyroków: z dnia 23 marca 2010 r., Google France i Google (od C-236/08 do C-238/08, EU:C:2010 :159); z dnia 25 marca 2010 r., 
Die BergSpechte (C-278/08, zwany dalej „wyrokiem BergSpechte”, EU:C:2010 :163). 
15 Odnosi się do wyroku z dnia 23 października 2003 r., Adida s-Salomon i Adida s Benelux (C-408/01, EU:C:2003 :582). 
ECLI:EU:C:2019 :39 6 
OPINIA M. CAMPOSA SÀNCHEZA-BORDONY – SPRAWA C-690/17 
ÖKO-TEST VERLAG 
24. W w yżej przedstawionym kontekście Oberlandesgericht Düsseldorf (w yższy sąd krajow y 
w Düsseldorfie) przedkłada Trybunałowi Sprawiedliwości następujące pytania prejudycjalne: 
„1) Czy mamy do czynienia ze stanowiącym naruszenie prawa uży waniem indy widualnego znaku 
towarowego w rozumieniu art. 9 ust. 2 lit. b) […] rozporządzenia [2017 /1001 ] lub art. 5 ust. 1 
zdanie drugie lit. a) dyrekty w y 2008 /95, jeżeli: 
– indy widualny znak towarow y zostaje umieszczony na towarze, w odniesieniu do którego ten 
indy widualny znak towarow y nie jest chroniony, 
– umieszczenie indy widualnego znaku towarowego przez osobę trzecią jest rozumiane przez krąg 
odbiorców jako tak zwany znak testow y, co oznacza, że produkt został w yprodukowany 
i wprowadzony do obrotu przez osobę trzecią niepodlegającą kontroli właściciela znaku 
towarowego, zaś właściciel znaku towarowego przetestował ten produkt pod kątem niektórych 
właściwości i na podstawie tego testu ocenił go na określony, wskazany w znaku testow ym 
w ynik, 
– indy widualny znak towarow y został zarejestrowany między innymi w odniesieniu do „udzielania 
informacji i porad konsumentom przy w yborze towarów i usług, w szczególności przy użyciu 
w yników testów i badań, a także za pomocą ocen jakości? 
2) W w ypadku udzielenia przez Trybunał odpowiedzi przeczącej na pytanie pierwsze: 
Czy mamy do czynienia ze stanowiącym naruszenie prawa uży waniem w rozumieniu art. 9 ust. 2 
lit. c) rozporządzenia [2017 /1001 ] i art. 5 ust. 2 dyrekty w y 2008 /95, jeżeli: 
– indy widualny znak towarow y jest znany jedynie jako znak testow y opisany w pytaniu pierwszym 
i 
– indy widualny znak towarow y jest uży wany przez osobę trzecią jako znak testow y?”. 
III. Postępowanie pr zed T rybunałem 
25. Postanowienie odsyłające wpłynęło do sekretariatu Trybunału w dniu 8 grudnia 2017 r. Uwagi na 
piśmie zostałyzłożone przez Öko-Test Verlag, rząd niemiecki i Komisję Europejską, którzy wzięli 
udział w rozprawie w dniu 7 listopada 2018 r. Na rozprawę tę stawiłasię także spółka Dr. Liebe. 
IV. Analiza prawna 
A. Uwagi wstępne 
26. Chociaż pytanie sądu odsyłającego dotyczy możliwości zastosowania art. 9 rozporządzenia 
2017 /1001 i art. 5 dyrekty w y 2008 /95, sąd ten podkreśla, że powództwo leżące u podstaw sporu 
dotyczyło unijnego znaku towarowego, a tylko ewentualnie krajowego znaku towarowego 16. 
W związku z tym, w celu zapewnienia większej przejrzystości, moja analiza będzie raczej dotyczyć 
przepisów rozporządzenia 2017 /1001 w sprawie znaku towarowego Unii, nawet jeśli w yniki tej analizy 
można zastosować mutatis mutandis do analogicznych przepisów dyrekty w y 2008 /95 17. 
16 Punkt 8 postanowienia odsyłającego.  
17 Z zastrzeżeniem, że w razie potrzeby odnoszę się konkretnie do przepisów dyrektywy 2015 /2436 .  
ECLI:EU:C:2019 :39 7 
OPINIA M. CAMPOSA SÀNCHEZA-BORDONY – SPRAWA C-690/17 
ÖKO-TEST VERLAG 
27. Jak wskazałem pow yżej, sąd odsyłający w ykluczył, by ochrony prawnej, o którą w ystępuje Öko-Test 
Verlag, można było jej udzielić w drodze umow y (sąd stwierdził, że umowa licencyjna już od dawna nie 
wiąże stron) 18 lub roszczenia z tytułu czynu nieuczciwej konkurencji, ponieważ w przypadku tego 
roszczenia jest w ymagane, by przedsiębiorstwa będące powodem i pozwanym konkurowały ze sobą,co 
nie ma miejsca w niniejszej sprawie 19. 
28. Podczas gdy nie mam żadnych zastrzeżeń w odniesieniu do przeszkody w w ystąpieniu 
z roszczeniem o zaniechanie opartym na niemieckim prawie dotyczącym nieuczciwej konkurencji, to 
być może nie byłoby niemożliw ym zbadanie możliwości w ystąpienia z roszczeniem umownym 
w świetle niektórych w yroków Trybunału Sprawiedliwości, zgodnie z którymi: 
– aby ustalić, czy w rozumieniu art. 5 pkt 1 i 3 rozporządzenia Bruksela I 20 mamy do czynienia 
z roszczeniem „z umow y”, a nie z „czynem niedozwolonym”, konieczne jest zbadanie, czy 
zarzucane przedsiębiorstwu zachowanie stanowi brak w ykonania obowiązków umownych, jakie 
mogą zostać ustalone z uwzględnieniem przedmiotu umow y 21; 
– w celu rozstrzygnięcia roszczenia odszkodowawczego z tytułu odpowiedzialności pozaumownej 
instytucji Unii należy sprawdzić, czy między stronami istnieje rzeczy wisty kontekst umowny, 
związany z przedmiotem sporu, nawet w przypadku zakończenia stosunków umownych, którego 
dogłębna analiza jest niezbędna do rozstrzygnięcia tego sporu 22. 
29. Jest oczy wiste, że kontekst prawny tej spraw y różni się od kontekstu prawnego w yroków 
przytoczonych w przypisach 21 i 22. Podejście metodologiczne w yrażone w tych w yrokach można by 
jednak zastosować również w niniejszej sprawie w drodze analogii. Chociaż z postanowienia 
odsyłającego w ydawałosię w ynikać co innego, na rozprawie strony postępowania głównego 
potwierdziły, iż w ramach stosunku umownego udzielono prawa do korzystania z logo 23.Jeżeli, jak 
w ynika z akt spraw y, spółka Dr. Liebe nadal uży wała tego znaku, byłoby to naruszenie (ewentualnie 
dorozumianego) obowiązku umownego zaniechania umieszczania znaku na opakowaniu jej środka do 
czyszczenia zębów po w ygaśnięciu stosunku w ynikającego ze wspomnianej umow y. 
30. Sąd odsyłający mógłby zatem, jeśli uzna to za właściwe, zastosować pow yższe stanowisko jako 
podstawę ewentualnego roszczenia ex contractu na rzecz Öko-Test Verlag. Pragnę jednakże tylko 
zasygnalizować tę możliwość, zdając sobie sprawę, że w ramach niniejszego odesłania prejudycjalnego 
należy udzielić odpowiedzi na zadane pytania, a nie proponować alternaty wne rozwiązania, które 
ostatecznie należą do prawa krajowego. 
18 Punkt 10 postanowienia odsyłającego. Na rozprawie spółka Dr. Liebe potwierdziła jednak, że jej zdaniem umowa obowiązywała jeszcze w chwili 
wystąpienia okoliczności faktycznych. 
19 Artykuł 8 Gesetz gegen den unlauteren Wettbewerb [niemieckiej ustawy o nieuczciwej konkurencji z dnia 3 lipca 2004 r., w brzmieniu 
wynikającym z komunikatu z dnia 3 marca 2010 r. (BGBl. I, s. 254)], ostatnio zmienionej w dniu 17 lutego 2016 r. (BGBl. I, s. 233), nie 
przyznaje legitymacji czynnej podmiotom, które ze sobą nie konkurują. Spółka Dr. Liebe i Öko-Test Verlag działają na różnych rynkach. 
20 Rozporządzenie Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania 
w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2001 , L 12, s. 1). 
21 Takbędzie, a priori, jeżeli interpretacja umowy jest niezbędna do stwierdzenia zgodności z prawem lub bezprawności zachowania zarzucanego 
stronie pozwanej. Badanie to jest zadaniem sądu odsyłającego. Zobacz wyroki: z dnia 13 marca 2014 r., Brogsitter (C-548/12; EU:C:2014 :148, 
pkt 23–25); z dnia 14 lipca 2016 r., Granarolo (C-196/15; EU:C:2016 :559, pkt 21, 22). 
22 Wyrok z dnia 18 kwietnia 2013 r., Komisja/Systran i Systran Luxembourg (C-103/11 P, EU:C:2013 :245, pkt 66); opinia rzecznika generalnego 
Cruza Villalóna w tej sprawie (EU:C:2012 :714, pkt 49, 50). We wspomnianej sprawie, pomimo tego, że umowy przestałyjuż obowiązywać, 
Trybunał orzekł brak jurysdykcji Unii do rozpoznania roszczenia z tytułu odpowiedzialności pozaumownej właśnie z uwagi na kontekst 
umowny, który zobowiązywał do zbadania tych umów w celu rozstrzygnięcia sporu. 
23 Öko-Test Verlag wyjaśniła, że chodziło o oznaczenie w postaci, w jakiej udzielano na nie licencji przed wprowadzeniem w nim różnych zmian 
w celu jego unowocześnienia i ujednolicenia. 
ECLI:EU:C:2019 :39 8 
OPINIA M. CAMPOSA SÀNCHEZA-BORDONY – SPRAWA C-690/17 
ÖKO-TEST VERLAG 
B. W pr zedmiocie pierwszego pytania prejudycjalnego, dotyc zącego używania stanowiącego 
naruszenie prawa 
1. Zwięzłe przedstawienie uwag stron 
31. Zdaniem Öko-Test Verlag jej oznaczenie nie jest uży wane jako znak towarow y w odniesieniu do 
pasty do zębów, lecz w odniesieniu do usługi (którą spółka ta świadczy), i w jej przekonaniu na to 
pytanie należy odpowiedzieć twierdząco. Twierdzi ona, że znaku testowego nie można porównać do 
znaku jakości, gdyż znak testow y informuje o zgodności towaru z pewnymi z góry określonymi 
standarda mi, natomiast znak jakości sprawia tylko, że pewna cecha towaru jest na pierwszy rzut oka 
rozpoznawalna dla konsumenta. Öko-Test Verlag zgadza się zsądem odsyłającym i z rządem 
niemieckim, które zaprzeczają, by istnieło jakiekolwiek podobieństwo do gwarancyjnych 
i certyfikujących znaków towarow ych 24. 
32. Öko-Test Verlag uważa, że zainteresowany krąg odbiorców będzie postrzegał oznaczenie 
ÖKO-TEST na paście do zębów jako uży wanie dozwolone przez właściciela tego znaku, wskazujące na 
to, że: a) towar ten uzyskał ocenę „bardzo dobry” w testach przeprowadzonych na nim przez Öko-Test 
Verlag; oraz b) ocena ta jest zgodna z treścią publikacji Öko-Test Verlag oraz z jej neutralnymi, 
obiekty wnymi i specjalistycznymi standarda mi. Z tego względu uży wanie oznaczenia ÖKO-TEST 
przez spółkę Dr. Liebe narusza pełnioną przez znak funkcję wskazy wania pochodzenia, a także inne 
funkcje uznawane przez Trybunał 25. 
33. Rząd niemiecki twierdzi, że pytanie pierwsze nie dotyczy podwójnej identyczności, o której mowa 
w art. 5 ust. 1 lit. a) dyrekty w y 2008 /95, lecz prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd określonego 
w lit. b) tego ustępu, ponieważ istnieją pewne różnice między pierwotnym oznaczeniem ÖKO-TEST 
a oznaczeniem stosowanym w odniesieniu do pasty do zębów (w szczególności w yniki testów 
i odniesienie do publikacji). Proponuje on, aby na pow yższe pytanie udzielić odpowiedzi twierdzącej 
na tej podstawie, że znak towarow y zarejestrowany dla danej usługi możebyć uży wany w odniesieniu 
do towaru, gdy odbiorcy rozpoznają odrębny charakter usługi i gdy usługa ta ma związek z towarem. 
34. Rząd niemiecki uważa, że czynnikiem decydującym byłby sposób postrzegania danych okoliczności 
przez odbiorców, którzy są przyzw yczajeni do tego, że organizacje niezwiązane z producentami 
przeprowadzają badania towarów codziennego użytku, a następnie informują o nich konsumentów. 
Odbiorcy mogli bez trudu w y w nioskować, że Öko-Test Verlag przeprowadziła ocenę pasty do zębów, 
przyznając jej w ynik „bardzo dobry”. Ponadto przedstawienie ow ych towarów z kilkoma znakami 
towarow ymi lub oznaczeniami jest powszechne wśród przedsiębiorstw, jak to ma miejsce w przypadku 
znaków jakości lub znaków certyfikujących (rolnictwo ekologiczne, efekty wność energetyczna Unii, 
sprawiedliw y handel) oraz umieszczania znaków towarow ych dostawcy jako wskazania jakości 
podzespołów produktu końcowego (np. Intel Inside dla procesorów komputerow ych). 
35. Natomiast zdaniem Komisji pytanie w rzeczy wistości dotyczy lit. a), a nie lit. b), zarówno w art. 9 
ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009 , jak i w art. 5 ust. 1 dyrekty w y 2008 /95. Przyjmuje ona fakt, że 
umieszczenie znaku towarowego ÖKO-TEST na opakowaniu pasty do zębów w sposób oczy wisty 
odnosi się do tych samych usług co świadczone przez jego właściciela (Öko-Test Verlag), lecz uważa 
to odniesienie za nierozłącznie związane z reklamąśrodka do higieny jamy ustnej, co nie oznacza, że 
spółka Dr. Liebe reklamuje te same usługi co Öko-Test Verlag. 
24 Uregulowanych zarówno w art. 27 dyrektywy 2015 /2436 , jak i w art. 83 rozporządzenia 2017 /1001 , o których mowa, odpowiednio, w przypisach 
3 i 4 niniejszej opinii. 
25 Wyroki: z dnia 18 czerwca 2009 r., L’Oréal i in. (C-487/07, EU:C:2009 :378, pkt 58); z dnia 23 marca 2010 r., Google France i Google (od 
C-236/08 do C-238/08, EU:C:2010 :159, pkt 49, 77, 79); z dnia 22 września 2011 r., Interflora i Interflora British Unit (C-323/09, EU:C:2011 :604, 
pkt 38). 
ECLI:EU:C:2019 :39 9 
OPINIA M. CAMPOSA SÀNCHEZA-BORDONY – SPRAWA C-690/17 
ÖKO-TEST VERLAG 
36. Komisja podkreśla efekt reklamow y, na którym zależy producentowi pasty do zębów stosującemu 
znak ÖKO-TEST, tak aby odbiorcom przy wołać na myślusługęświadczoną przez właściciela 
wspomnianego znaku, będącego jedynym podmiotem, któremu należy przypisać autorstwo 
niezależnego badania. Zdaniem Komisji postanowienia umow y licencyjnej miały na celu uniknięcie 
tego, aby utrata jakości przez testowany towar miała negaty wny wpły w na sam znak towarow y 
Öko-Test Verlag, co miałoby miejsce, gdyby owa niższa jakość towaru była kojarzona 
z przedsiębiorstwem przeprowadzającym jego badanie. 
2. Ocena 
37. W pierwszym pytaniu prejudycjalnym sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy znak 
testow y ÖKO-TEST, chroniony jako zarejestrowany znak towarow y, służy, tak jak uży wa go spółka Dr. 
Liebe na opakowaniu pasty do zębów, do oznaczenia usług świadczonych przez właściciela tego znaku 
towarowego, a nie tylko towarów sprzedawanych przez tę spółkę. 
38. Trybunał orzekł w w yroku w sprawie Gözze, że „nie mamy do czynienia z uży waniem zgodnym 
z podstawową funkcją indy widualnego znaku towarowego, jeżeli umieszczanie tego znaku na towarach 
pełni w yłącznie funkcję znaku jakości dla tych towarów, a nie ma na celu zagwarantowania ponadto, że 
towary te pochodzą z jednego określonego przedsiębiorstwa, pod którego kontrolą zostały one 
w ytworzone i któremu można przypisać odpowiedzialność za ich jakość 26. 
39. Gdyby zastosować pow yższe stwierdzenie w sposób dosłowny, rozstrzygnięcie sporu byłoby 
stosunkowo proste, gdyż Öko-Test Verlag nie w ytwarza pasty do zębów, a jej znak towarow y nie jest 
umieszczany na opakowaniu w celu wskazania pochodzenia towaru. Należałoby zatem odrzucić 
możliwość, by przedsiębiorstwo to mogło zakazać spółce Dr. Liebe uży wania w obrocie handlow ym 
znaku towarowego ÖKO-TEST na podstawie art. 9 ust. 2 lit. a) i b) rozporządzenia 2017 /1001 . 
40. Chociaż w niniejszej sprawie takie rozwiązanie można by skorygować (co zaproponuję w dalszej 
części) w ramach lit. c) tego samego przepisu, biorąc pod uwagę renomę ÖKO-TEST na rynku 
niemieckim, to uważam jednak, że również właściciele oznaczeń, które nie cieszą się renomą, muszą 
mieć do dyspozycji jakiś instrument prawny związany z prawem do znaków towarow ych, aby mogli 
zareagować w przypadku niedozwolonego uży wania tych oznaczeń przez osobę trzecią 
w okolicznościach takich jak te rozpatry wane w niniejszej sprawie 27. Być może przy ocenie różnic 
między znakiem jakości a znakiem testow ym można by znaleźć odpowiedź w ykraczającą poza tę 
zawartą w w yroku Gözze. 
41. Przy dokony waniu interpretacji pytania prejudycjalnego między stronami w ystąpiłyróżnice co do 
tego, czy do niniejszej spraw y może mieć zastosowanie hipoteza z lit. a) lub lit. b) art. 9 ust. 2 
rozporządzenia 2017 /1001 . Wskazane jest zatem określenie kryteriów, aby ustalić, czy spełnione są 
przesłanki zastosowania wspólne dla obu wariantów 28, i na tej podstawie dokonać w yboru jednego 
z nich. 
26 Punkt 46. 
27 Na rozprawie rząd niemiecki podtrzymał to stanowisko, twierdząc, że w przeciwnym wypadku ochrona byłaby przyznawana tylko 
renomowanym znakom towarowym, a mniej znane i nowe znaki towarowe pozostawiono by bez ochrony. 
28 W tym celu użyję terminu „zbieżność”, który jest bardziej zgodny z jednolitym rozpatrywaniem dwóch liter wyżej wspomnianego przepisu, co 
pozwala również uniknąć użycia wyrażeń „identyczny” i „podobny”. 
ECLI:EU:C:2019 :39 10 
OPINIA M. CAMPOSA SÀNCHEZA-BORDONY – SPRAWA C-690/17 
ÖKO-TEST VERLAG 
a) Elementy oceny 
1) Punkt wyjścia 
42. Co do zasady zgodnie z art. 9 ust. 2 lit. a) i b) rozporządzenia 2017 /1001 właściciel 
zarejestrowanego znaku towarowego może zakazać uży wania przez osobę trzecią oznaczenia, tylko 
jeżeli spełnione są następujące w ymogi: 
– po pierwsze, oznaczenie powinno być identyczne 29 lub podobne do zarejestrowanego znaku 
towarowego właściciela; 
– po drugie, użycie zarejestrowanego znaku towarowego: a) musi nastąpić w ramach obrotu 
handlowego; b) musi mieć miejsce bez zgody właściciela znaku towarowego; c) musi obejmować 
towary lub usługi identyczne z tymi, dla których znak towarow y został zarejestrowany, lub do nich 
podobne; oraz d) musi lub może mieć negaty wny wpły w na którąkolwiek z funkcji pełnionych przez 
znak towarow y 30. 
43. Z akt spraw y przesłanych przez sąd odsyłający w ynika, że (pierwszy) w ymóg dotyczący 
identyczności oznaczenia 31 nie powinien stwarzać problemów, ponieważ spółka Dr. Liebe nie 
zaprzecza, żeuży wała znaku ÖKO-TEST na opakowaniach swojej pasty do zębów. 
44. W tym względzie nie przekonuje mnie zdanie rządu niemieckiego dotyczące różnic między 
ÖKO-TEST, jako zarejestrowanym znakiem towarow ym, a znakiem graficznym na opakowaniu pasty 
do zębów spółki Dr. Liebe. Okoliczność, że na opakowaniu tym w obrębie znaku towarowego 
umieszczone są w yniki testów i odniesienie do publikacji, jest nieistotna z dwóch powodów: po 
pierwsze, ponieważ krąg odbiorców jest przyzw yczajony do postrzegania znaku towarowego 
ÖKO-TEST z takimi oznaczeniami (bez nich ujęcie znaku w reklamie towaru jest mało warte lub nic 
niewarte); po drugie, co w ynika z pow yższego, ponieważ różnice te byłyby niezauważalne dla 
przeciętnego konsumenta w tym sensie, że nie skłoniłyby go do uznania, że jest to inny znak towarow y 
(chociaż z uwagi na to, iż jest to kwestia okoliczności faktycznej, ustalenie tego należydosądu 
odsyłającego) 32. 
45. Ponadto bezsporne jest spełnienie w ymogów dotyczących uży wania w obrocie handlow ym i braku 
zgody właściciela znaku towarowego. Właściciel znaku towarowego nie musi być konkurentem 
producenta towaru: art. 9 ust. 2 rozporządzenia 2017 /1001 uprawnia właściciela znaku towarowego do 
zakazania uży wania znaku „wszelkim osobom trzecim”, które nie posiadają jego zgody, w związku 
z czym status konkurenta nie jest niezbędny. Okoliczność, że lit. a) i b) tego przepisu stosuje się 
przede wszystkim do konkurentów, nie oznacza, iż prawodawca ograniczył do nich możliwą reakcję 
właściciela znaku towarowego. 
46. Konieczne jest zatem w yjaśnienie, czy miała miejsce zbieżność pod względem towarów i usług oraz, 
po rozstrzygnięciu tej wątpliwości, czy użycie znaku towarowego ÖKO-TEST przez spółkę Dr. Liebe 
było w ystarczające, aby w y w rzeć negaty wny wpły w na jedną z charakterystycznych funkcji tego znaku 
towarowego. 
29 W lit. a) mowa jest o identyczności, a nie podobieństwie znaku towarowego i towarów (co zwykle nazywa się wymogiem „podwójnej 
identyczności”). 
30 Wyrok z dnia 22 września 2011 r., Interflora i Interflora British Unit (C-323/09, EU:C:2011 :604), pkt 33, 34 i przytoczone tam orzecznictwo. 
Jednakże lit. b) omawianego przepisu wymaga „prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd” w odniesieniu do kolidujących ze sobą oznaczeń, 
w związku z czym Trybunał doszedł do wniosku, że ocenie podlega tylko to, czy zaznacza się negatywny wpływ na podstawową funkcję znaku 
towarowego (wyrok BergSpechte, pkt 22). 
31 Identyczności zachodzącej między dwoma oznaczeniami, gdy drugie z nich obejmuje używanie samego zarejestrowanego znaku towarowego. 
Zobacz wyrok z dnia 23 lutego 1999 r., BMW (C-63/97, EU:C:1999 :82, pkt 38). Chociaż nie jest to wyraźnie stwierdzone, powyższy wniosek 
wynika także z kontekstu wyroku z dnia 25 stycznia 2007 r., Adam Opel (C-48/05, EU:C:2007 :55). 
32 Wyrok z dnia 8 lipca 2010 r., Portakabin (C-558/08, EU:C:2010 :416, pkt 47, 48 i przytoczone tam orzecznictwo). 
ECLI:EU:C:2019 :39 11 
OPINIA M. CAMPOSA SÀNCHEZA-BORDONY – SPRAWA C-690/17 
ÖKO-TEST VERLAG 
2) Charakter znaku towarowego 
47. Oznaczenie ÖKO-TEST jest znakiem towarow ym zarejestrowanym dla usług. Tego rodzaju 
oznaczenia różnią się od tych, które oznaczają towary, ze względu na ich niematerialny charakter, 
który pozbawia je materialnej istoty, w przeciwieństwie do towarów chronionych znakami towarow ymi 
fabrycznymi lub handlow ymi 33. 
48. Niematerialny charakter usług umożliwia interakcję między nimi a towarem. Gdy usługi mają 
wpły w na właściwości towaru, mamy do czynienia ze znakami usługow ymi oraz znakami towarow ymi, 
które wskazują na tę okoliczność. Dotyczy to rozpowszechnionego uży wania oznaczeń i znaków, do 
których nawiązuje rząd niemiecki. 
49. Zazw yczaj pojawienie się znaków towarow ych obejmujących oznaczenia takie jak znaki testowe 
następuje na mocy umow y uwzględniającej licencję na uży wanie. Umowa ta zawiera upoważnienie dla 
producenta, jako licencjobiorcy, do uży wania oznaczenia, co przyczynia się do zwiększenia renomy jego 
towarów. Znak testow y jest uży wany właśnie po to, aby poinformować odbiorców, że towary te, po 
przeprowadzeniu odpowiednich testów, uzyskały pozyty wną ocenę przyznaną przez przedsiębiorstwo 
będące właścicielem znaku (w tym przypadku Öko-Test Verlag). 
50. Gdy oznaczenie jest zarejestrowane jako znak towarow y, umowa umożliwia licencjobiorcy 
umieszczenie go jako znaku towarowego na jego własnych towarach. Jednakże umowa ta umożliwia 
również właścicielowi znaku towarowego poinformowanie odbiorców o jego własnych usługach 
wukładzie korzystnym dla niego samego i dla różnych licencjobiorców. Jak w yjaśnię przy opisie cech 
znaku testowego, powstaje swego rodzaju „podwójne zastosowanie” 34. 
51. Jeżeli zatem spółka Dr. Liebe jest należycie upoważniona, może umieszczać znak testow y, jako znak 
towarow y, na swoich towarach, ale równocześnie stosowanie na nich oznaczenia ÖKO-TEST 
przyczynia się do większego rozpowszechnienia usług świadczonych przez Öko-Test Verlag 
przedsiębiorstwom i konsumentom. 
3) Cechy usług świadczonych przez Öko- Test Verlag 
52. Rozporządzenie 2017 /1001 i dyrekty wa 2015 /2436 przewidują znaki wspólne 35 i znaki 
36: certyfikujące 
– Znaki wspólne pozwalają odróżniać towary lub usługi członków organizacji, która jest właścicielem 
znaku, od towarów lub usług innych przedsiębiorstw. 
– Znaki certyfikujące lub gwarancyjne pełnią swoją funkcję wskazy wania pochodzenia, gdyż pozwalają 
odróżnić „towary lub usługi, które zostały certyfikowane przez właściciela znaku, pod względem 
materiału, sposobu produkcji towarów lub świadczenia usług, jakości, dokładności lub innych 
właściwości, od towarów i usług, które nie są w ten sposób certyfikowane” 37. 
33 Wobec braku w rozporządzeniu 2017 /1001 wyraźnych wskazówek, które mogłyby stanowić ograniczenie ochrony zapewnionej w odniesieniu do 
usług, Trybunał Sprawiedliwości przyznał taką samą ochronę obu rodzajom znaków towarowych. Zobacz: wyrok z dnia 16 lipca 2009 r., 
American Clothing Associates/OHIM i OHIM/American Clothing Associates (C-202/08 P i C-208/08 P, EU:C:2009 :477, pkt 75–78); opinia 
rzecznika generalnego D. Ruiza-Jaraba Colomera w tej sprawie (EU:C:2009 :299, pkt 111–114). 
34 Pozwoliłem sobie na zapożyczenie tłumaczenia zwrotu „dual use”, zwykle stosowanego do określenia towarów, które mogą być używane do 
celów cywilnych i militarnych. 
35 Artykuł 74 i nast. rozporządzenia 2017 /1001 oraz art. 27 i 29 dyrektywy 2015 /2436 . 
36 Artykuły 83 i nast. rozporządzenia 2017 /1001 oraz art. 27 i 28 dyrektywy 2015 /2436 . Artykuł 27 tej dyrektywy zrównuje pojęcia znaku 
certyfikującego i znaku gwarancyjnego. 
37 Wyrok Gözze, pkt 50. 
ECLI:EU:C:2019 :39 12 
OPINIA M. CAMPOSA SÀNCHEZA-BORDONY – SPRAWA C-690/17 
ÖKO-TEST VERLAG 
53. Mimo iż znak testow y w ykazuje pewne podobieństwa do znaków certyfikujących, nie jest z nimi 
identyczny ani nie jest ujęty w żadnym z przytoczonych tekstów prawnych. Ogólnie rzecz biorąc, znak 
ten może zarejestrować, jako indy widualny znak towarow y, każde przedsiębiorstwo zajmujące się 
przeprowadzaniem obiekty wnej i niezależnej oceny towarów, które to przedsiębiorstwo oferuje 
szerokiemu gronu podmiotów możliwość w ykazania, w drodze umow y licencyjnej, właściwości ich 
towarów za pomocą odpowiedniego logo. 
54. Różnice te w yjaśniają trudność związaną z w ymaganiem od właścicieli znaków testow ych 
opracowania regulaminu w rozumieniu art. 75 rozporządzenia nr 2017 /1001 , ponieważ, po pierwsze, 
nie mamy tu do czynienia z członkami organizacji, którzy muszą przestrzegać takiego regulaminu, jak 
w przypadku wspólnych znaków certyfikujących, a po drugie, przedsiębiorstwo będące właścicielem 
znaku towarowego może dowolnie zmieniać testowane towary oraz parametry przeprowadzanych 
testów. 
55. Sąd odsyłający podkreśla rozbieżności między znakami testow ymi a znakami jakości (takimi jak ten 
rozpatry wany w w yroku w sprawie Gözze), które zasadniczo obejmują następujące elementy: a) 
rozszerzenie testów na szeroką gamę towarów i usług, a nie tylko badanie jednego z nich; b) 
dostosowanie kryteriów do potrzeb konsumenta i regularne modyfikowanie testów; c) brak wpły wu 
producenta na organizację, która świadczy usługi badawcze; oraz d) brak zależności upoważnienia do 
uży wania oznaczenia od zw ykłego spełnienia pewnych w ymagań, lecz przyznawanie oceny na 
podstawie w yników testów 38. 
56. Przedsiębiorca, którego towary przeszły takie testy jakości, jest uprawniony, po zawarciu umow y 
licencji na uży wanie znaku towarowego, do umieszczenia odpowiedniej informacji w opisie lub na 
opakowaniach ow ych towarów. W niniejszej sprawie gdyby spółka Dr. Liebe uzyskała zgodę Öko-Test 
Verlag, mogłaby zgodnie z prawem umieścić znak ÖKO-TEST w widocznym miejscu na swojej paście 
do zębów, wraz z uzyskaną oceną i odniesieniem do numeru czasopisma, w którym opublikowano 
w yniki. Wydaje się logiczne, że jak wskazuje Komisja, przedsiębiorstwo, którego towary są poddawane 
testom Öko-Test Verlag i uzyskują w ynik zadowalający, będzie zainteresowane umieszczeniem na 
swoich towarach owego oznaczenia jako elementu reklamującego zalety jego towarów. 
57. Poprzez nadrukowanie znaku ÖKO-TEST w sposób widoczny na opakowaniu Aminomed spółka 
Dr. Liebe zmierza przede wszystkim do wzmocnienia przekazu dotyczącego jakości pasty do zębów 
dzięki renomie i wiarygodności związanym ze znakiem towarow ym ÖKO-TEST, których 
potwierdzenie stanowi osiągnięta ocena (bardzo dobry) oraz odniesienie do czasopisma, w którym 
opublikowano w ynik testów 39. Jednakże takie zachowanie przyczynia się jednocześnie do 
rozpowszechnienia wśród konsumentów wiarygodności usług świadczonych przez Öko-Test Verlag, to 
znaczy do wskazania pochodzenia handlowego działalności w zakresie badania i oceny towarów 
konsumpcyjnych. 
58. W związku z tym nie można twierdzić, jak podnosiła spółka Dr. Liebe na rozprawie, że oznaczenie 
ÖKO-TEST byłouży wane w sposób opisowy w rozumieniu moty wu 21 rozporządzenia 2017 /1001 , jako 
dodatkowa informacja o towarze. Nie podzielam tego argumentu, ponieważ: 
– sposób, w jaki tego dokonano, dowodzi zamiaru w ykorzystania znaku towarowego do oznaczenia 
usług Öko-Test Verlag. Gdyby zamiarem było zw ykłe poinformowanie o ocenie, informację tę 
można by przekazać bez potrzeby stosowania logo; 
38 Punkt 14 postanowienia odsyłającego. Rząd niemiecki wyklucza możliwość zastosowania do niniejszego sporu rozstrzygnięcia zawartego we 
wspomnianym wyroku zarówno ze względu na różnice wskazane przez sąd odsyłający, jak i dlatego, że wyrok ten dotyczy przede wszystkim 
wykładni art. 15 rozporządzenia nr 207/2009 . 
39 Spółka Dr. Liebe nie przypisuje sobie autorstwa znaku testowego, co dawałoby efekt odwrotny od zamierzonego, ponieważ zmniejszyłoby wpływ 
oceny na konsumenta. 
ECLI:EU:C:2019 :39 13 
OPINIA M. CAMPOSA SÀNCHEZA-BORDONY – SPRAWA C-690/17 
ÖKO-TEST VERLAG 
– w yżej wspomniany moty w pozwala na uży wanie opisowe pod warunkiem zachowania rzetelności 
i uczciwości. Cechy te z trudem można dostrzec, gdyż brakuje zgody, którą początkowo uzyskano. 
59. Podsumowując: ze względu na ścisły związek między usługami świadczonymi przez 
przedsiębiorstwo, które przyznaje znak testow y (ÖKO-TEST), a towarami, na których jest on 
umieszczony (Aminomed), gdy znak ten jest stosowany po zarejestrowaniu jako indy widualny znak 
towarow y, jego uży wanie w y w ołuje dwa istotne skutki w odniesieniu do art. 9 ust. 2 lit. a) i b) 
rozporządzenia nr 2017 /1001 : po pierwsze, znak wzmacnia wskazanie jakości towarów, dla których 
dozwolone jest jego uży wanie, w związku z czym można powiedzieć, że jest on uży wany dla tych 
towarów 40; po drugie, stanowi on także reklamę usług przedsiębiorstwa przyznającego znak testow y. 
W rezultacie znak testow y jest przejawem podwójnego zastosowania, o którym wspominałem 
wcześniej. 
4) Postrzeganie przez konsumenta 
60. Ocena przeciętnego konsumenta i sposób, w jaki postrzega on znak towarow y, stanowią kwestie 
związane z okolicznościami faktycznymi, których ustalenie jest zadaniem sądu odsyłającego 41. 
Trybunał może jednak przedstawić odpowiedzi, które będą przydatne dla rozstrzygnięcia tych 
kwestii 42. 
61. Zarówno Öko-Test Verlag, jak i rząd niemiecki oraz Komisja (z pewnymi niuansami) zgadzają się, 
że zainteresowany krąg odbiorców będzie postrzegał uży wanie znaku towarowego ÖKO-TEST na 
opakowaniu pasty do zębów jako nawiązanie do niezależnych usług przedsiębiorstwa będącego 
właścicielem tego znaku towarowego (Öko-Test Verlag). Przeciętny konsument będzie zatem odnosić 
wspomniany znak przynajmniej do usług „udzielania informacji i porad konsumentom przy w yborze 
towarów i usług, w szczególności przy użyciu w yników testów i badań” (klasa 35) i usług 
„przeprowadzania oraz oceny opartych na podstawach naukow ych testów towarów i badań usług” 
(klasa 42). 
62. Zw ykle opakowania wielu towarów konsumpcyjnych opatrzone są znakami testow ymi i znakami 
jakości (lub innymi rodzajami certyfikacji, oznaczenia pochodzenia ekologicznego lub sprawiedliwego 
handlu). W związku z tym w przypadku takim jak w niniejszej sprawie przeciętny konsument może 
bez trudności zrozumieć, że znak towarow y ÖKO-TEST, uży wany w taki sposób jak czyni to spółka 
Dr. Liebe, odnosi się do usług świadczonych przez Öko-Test Verlag, z którą to spółką skojarzy on znak 
testow y. Zastosowanie wspomnianego znaku towarowego przez spółkę Dr. Liebe stanowi zatem jego 
„użycie jako znaku towarowego” 43, ponieważ zapewnia, żeusługa badania jakości pasty do zębów 
zostaław yświadczona przez przedsiębiorstwo będące właścicielem znaku towarowego, to znaczy przez 
Öko-Test Verlag. 
40 Przynajmniej częściowo, zgodnie z orzecznictwem, w szczególności w odniesieniu do art. 9 ust. 2 lit. a) rozporządzenia 2017 /1001 ; zob. wyrok 
z dnia 23 marca 2010 r., Google France i Google (od C-236/08 do C-238/08, EU:C:2010 :159, pkt 60 i przytoczone tam orzecznictwo). 
41 Wyroki: z dnia 16 listopada 2004 r., Anheuser-Busch (C-245/02, EU:C:2004 :717, pkt 60, 61); z dnia 25 stycznia 2007 r., Adam Opel (C-48/05, 
EU:C:2007 :55, pkt 25). 
42 Wyrok z dnia 5 czerwca 2014 r., I (C-255/13, EU:C:2014 :1291 , pkt 55 i przytoczone tam orzecznictwo). 
43 Jest to niepisana przesłanka zastosowania; zob. postanowienie z dnia 19 lutego 2009 r., UDV North America (C-62/08, EU:C:2009 :111, pkt 42). 
ECLI:EU:C:2019 :39 14 
OPINIA M. CAMPOSA SÀNCHEZA-BORDONY – SPRAWA C-690/17 
ÖKO-TEST VERLAG 
5) Negatywny wpływ na funkcje znaku towarowego 
63. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunałuw yłączne prawo właściciela znaku towarowego 
pozwala mu na ochronę jego szczególnych interesów, to znaczy na zapewnienie, by znak towarow y 
spełniał swoje funkcje. Wykony wanie tego prawa powinno być zastrzeżone dla przypadków, w których 
uży wanie oznaczenia przez osobę trzecią wpły wa lub możewpły wać negaty wnie na funkcje pełnione 
przez znak towarow y, przy czym w ystarczające jest samo zagrożenie w yrządzeniem takiej szkody 44. 
64. Wspomniane funkcje obejmują zarówno tę (podstawową), jaką jest wskazy wanie pochodzenia 
towaru lub usługi, jak i funkcję polegającą na zagwarantowaniu jakości towaru lub usługi czy też 
funkcję komunikacyjną, inwestycyjną lub reklamową 45. 
65. Jeśli chodzi o funkcję podstawową, znak towarow y stanowi w szczególności „gwarancję tego, iż 
wszystkie oznaczone nim towary lub usługi zostały w ytworzone lub dostarczone pod kontrolą jednego 
przedsiębiorstwa, któremu można przypisać odpowiedzialność za ich jakość” 46. 
66. Otóż zgodnie z opisem okoliczności faktycznych zawartym w postanowieniu odsyłającym spółka 
Dr. Liebe uży wała znaku towarowego bez zgody Öko-Test Verlag, a mimo iż ocena, jaką stosowała, 
byłatą uzyskaną w testach w 2005 r., to nie mogła ona w ynikać z testów z 2008 r., w których nie 
uwzględniono pasty do zębów spółki Dr. Liebe. W pow yższych okolicznościach przeciętny konsument 
mógłby uznać,iż Öko-Test Verlag nadal gwarantuje jakość pasty do zębów na poprzednim poziomie 
jakościow ym potwierdzonym znakiem jakości, natomiast w rzeczy wistości pasta ta nie byłajuż objęta 
wspomnianą gwarancją, ponieważ nie została poddana now ym testom. 
67. Z uwagi na pow yższe użycie znaku towarowego ÖKO-TEST przez spółkę Dr. Liebe mogło 
wprowadzać wbłąd, gdyż sprawiało wrażenie, że ocena „bardzo dobry” została uzyskana po testach 
przeprowadzonych pod kontrolą Öko-Test Verlag. W ten sposób podstawowa funkcja znaku 
towarowego 47 ulegała zniekształceniu, ponieważ mimo iż rzeczone przedsiębiorstwo przeprowadziło 
testy w przeszłości, ocena ukazana na opakowaniu nie odpowiadała najnowszym badaniom past do 
zębów przeprowadzonym przez Öko-Test Verlag, które owa spółka publikowała w swoim czasopiśmie, 
ani nie była objęta licencjami przyznanymi po wspomnianych now ych badaniach 48. 
68. Sprzeczność między w ynikiem reklamowanym przez spółkę Dr. Liebe za pomocą znaku 
ÖKO-TEST a rzeczy wistymi w ynikami badań w okolicznościach, które przedstawiono pow yżej, 
mogłaby również podważyć prestiż osiągnięty przez Öko-Test Verlag poprzez jej znak towarow y, 
naruszając w ten sposób funkcję inwestycyjną (zdefiniowaną jako możliwość w ykorzystania przez 
właściciela jego znaku towarowego do zdobycia lub utrzymania renomy, która umożliwiłaby 
przyciągnięcie konsumentów i zdobycie lojalnych klientów) 49. 
44 Wyrok BergSpechte, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo. 
45 Wyrok z dnia 25 lipca 2018 r., Mitsubishi Shoji Kaisha i Mitsubishi Caterpillar Forklift Europe (C-129/17, EU:C:2018 :594, pkt 34 i przytoczone 
tam orzecznictwo). 
46 Wyroki: z dnia 12 listopada 2002 r., Arsenal Football Club (C-206/01, EU:C:2002 :651, pkt 48); z dnia 12 lipca 2011 r., L’Oréal i in. (C-324/09, 
EU:C:2011 :474, pkt 80). 
47 Zobacz definicja tej funkcji w wyroku z dnia 25 lipca 2018 r., Mitsubishi Shoji Kaisha i Mitsubishi Caterpillar Forklift Europe (C-129/17, 
EU:C:2018 :594, pkt 35). 
48 Można by nawet uznać, żeużywanie to miałowpływ na funkcję jakościową znaku towarowego ÖKO-TEST. Zgadzam się jednak z rzecznikiem 
generalnym M. Watheletem, że jest to konsekwencja funkcji wskazywania pochodzenia, gdyż gwarancja jakości jest związana z pochodzeniem 
towaru (opinia w sprawie Gözze, C-689/15, EU:C:2016 :916, pkt 62–64). 
49 W odniesieniu do funkcji inwestycyjnej zob. wyrok z dnia 25 lipca 2018 r., Mitsubishi Shoji Kaisha i Mitsubishi Caterpillar Forklift Europe 
(C-129/17, EU:C:2018 :594, pkt 36). 
ECLI:EU:C:2019 :39 15 
OPINIA M. CAMPOSA SÀNCHEZA-BORDONY – SPRAWA C-690/17 
ÖKO-TEST VERLAG 
b) Wnioski 
69. Jak już wspomniałem, wolałem nie rozpatry wać początkowo kwestii możliwości zastosowania jednej 
z liter – a) lub b) – art. 9 ust. 2 rozporządzenia 2017 /1001 . Aby jednak udzielić sądowi odsyłającemu 
użytecznej odpowiedzi, pow yższe w yjaśnienia skłaniają mnie do następujących wniosków: 
– Spółka Dr. Liebe dokony wała podwójnego zastosowania znaku towarowego, który jest zbieżny 
z pierwotnym znakiem towarow ym (ÖKO-TEST) – zarówno w celu zwiększenia atrakcyjności 
swojej pasty do zębów za pomocą znaku testowego (z w ynikiem „bardzo dobry”), jak i wcelu 
oznaczenia usług oferowanych przez Öko-Test Verlag. Istnieje zatem identyczność oznaczeń 
iusług, w związku z czym spełniony jest w ymóg „podwójnej identyczności” przewidziany w art. 9 
ust. 2 lit. a) rozporządzenia 2017 /1001 . 
– W zakresie, w jakim przeciętny konsument nie uzna, że znak towarow y ÖKO-TEST wskazuje, iż 
badanie pasty do zębów Aminomed zostało przeprowadzone przez spółkę Dr. Liebe, i – zważy wszy 
na w ysoki stopień rozpoznawalności tego znaku wśród niemieckiej opinii publicznej – nie uzna on 
również, że pasta do zębów pochodzi od tego samego przedsiębiorstwa lub od przedsiębiorstw 
powiązanych ze sobą gospodarczo, w ykluczone jest prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd 
w rozumieniu art. 9 ust. 2 lit. b) rozporządzenia 2017 /1001 . 
70. Ponadto zważy wszy, żeuży wanie znaku towarowego ÖKO-TEST przez spółkę Dr. Liebe wiążesię 
z ryzykiem naruszenia co najmniej funkcji wskazy wania pochodzenia i funkcji inwestycyjnej 
wspomnianego znaku towarowego, spełnione są w ymagania zastosowania art. 9 ust. 2 lit. a) 
rozporządzenia 2017 /1001 , w związku z czym można uznać, żeuży wanie to stanowi naruszenie prawa. 
71. Wreszcie należy wziąć pod uwagę, że w yliczenie sposobów uży wania, których właściciel znaku 
towarowego może zakazać na podstawie art. 9 ust. 3 rozporządzenia 2017 /1001 50, nie jest 
w yczerpujące, dlatego należy uwzględnić uży wanie dokonane przez spółkę Dr. Liebe w opisanych w yżej 
warunkach. 
C. W pr zedmiocie drugiego pytania prejudycjalnego, dotyc zącego stanowiącego naruszenie prawa 
używania znaku towarowego cieszącego się renomą 
72. Ze względu na to, że zaproponowałem udzielenie odpowiedzi twierdzącej na pierwsze pytanie 
prejudycjalne, a sąd odsyłający w ystępuje z pytaniem drugim w yłącznie na w ypadek udzielenia 
odpowiedzi przeczącej na pytanie pierwsze, nie ma konieczności prowadzenia dalszej analizy pytania 
drugiego. Niemniej jednak dokonam analizy pytania drugiego pomocniczo, na w ypadek gdyby 
Trybunał rozstrzygnął pytanie pierwsze w inny sposób lub uznał, że proponowane przeze mnie 
rozwiązanie dotyczące podwójnej identyczności, po pierwsze, oznaczeń, a po drugie, usług i towarów, 
jest zbyt sztuczne. 
1. Zwięzłe przedstawienie uwag stron 
73. Öko-Test Verlag przypomina, że szczególna ochrona przyznana znakom towarow ym cieszącym się 
renomą w ykracza poza zakres identyczności lub podobieństwa towarów i skupia się na naruszeniu oraz 
na czerpaniu nienależnych korzyści z uży wania tych znaków. Zdaniem Öko-Test Verlag nie ma 
wątpliwości co do renomy znaku towarowego ÖKO-TEST, a odbiorcy kojarzą go z oznaczeniem 
umieszczonym przez spółkę Dr. Liebe na jej towarach. 
50 I odpowiadającego mu art. 5 ust. 3 dyrektywy 2008 /95. 
ECLI:EU:C:2019 :39 16 
OPINIA M. CAMPOSA SÀNCHEZA-BORDONY – SPRAWA C-690/17 
ÖKO-TEST VERLAG 
74. Öko-Test Verlag uważa, podobnie jak Komisja, że stanowiące naruszenie prawa uży wanie 
cieszącego się renomą znaku towarowego ÖKO-TEST ma miejsce wtedy, gdy podmiot uży wający 
wspomniany znak nie jest do tego upoważniony, oraz w zakresie, w jakim takie uży wanie narusza 
funkcje znaku towarowego. Ponadto istnieje ryzyko, że odbiorcy stracą zaufanie do usług Öko-Test 
Verlag, jeżeli towar zawiedzie ich oczekiwania. Konsument mógłby przenieść swoje rozczarowanie na 
pracę Öko-Test Verlag, której w yraz stanowią jej testy, a także publikacje. 
75. Z uwagi na to, żerząd niemiecki udzielił odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze, nie 
w ypowiedział się on w przedmiocie pytania drugiego, które zostało podniesione pomocniczo. 
76. Komisja uważa, że gdy indy widualny znak towarow y cieszy się renomą jako znak testow y, 
przesłanki zastosowania art. 9 ust. 2 lit. c) rozporządzenia nr 207/2009 i art. 5 ust. 2 dyrekty w y 
2008 /95 są spełnione. Uży wanie stanowiące naruszenie prawa w rozumieniu tych przepisów obejmuje 
umieszczenie wspomnianego znaku towarowego przez osobę trzecią na jej własnych towarach. 
77. Komisja przypomina, że znak towarow y powinien być znany znaczącej części kręgu odbiorców 
niemieckich zainteresowanych towarami lub usługami oznaczonymi tym znakiem 51. Uważa, że sposób, 
w jaki uży wane jest oznaczenie ÖKO-TEST, może nadawać mu prestiż jako znakowi towarowemu. 
Dzięki umowie licencyjnej Öko-Test Verlag udaje się osiągnąć to, że jej znak towarow y pojawia się 
w świadomości odbiorców jako odniesienie do świadczonych przez nią usług udzielania informacji 
i porad konsumentom. 
2. Ocena 
78. Sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy w razie braku ochrony, jaka mogłaby zostać przyznana 
znakowi towarowemu ÖKO-TEST na podstawie art. 9 ust. 2 lit. a) rozporządzenia 2017 /1001 , można 
by powołać się na ochronę znaków towarow ych cieszących się renomą, przewidzianą w lit. c) tego 
artykułu. 
79. Przeszkodą, przed którą w ydaje się stać sąd odsyłający, jest to, że indy widualny znak towarow y 
ÖKO-TEST jest znany jedynie jako znak testow y, a osoba trzecia uży wa go jako takiego znaku. Nie 
uważam jednak, by czynnik ten był istotny: 
– jeżeli ma to sugerować, że nie miało miejsca „uży wanie jako znaku towarowego” w rozumieniu 
w yroku Gözze, to w celu obalenia tego założenia odsyłam do uwag przedstawionych pow yżej 52; 
– jeżeli natomiast chodzi o dokonanie rozróżnienia między wiedzą odbiorców, jaką posiadają oni na 
temat znaku towarowego i na temat „znaku testowego”, to uważam, że jest to sztuczna różnica. 
ÖKO-TEST został zarejestrowany jako znak towarow y indy widualny, krajow y lub unijny, 
w związku z czym powinien korzystać z ochrony przysługującej tego rodzaju znakom towarow ym 
niezależnie od okoliczności, że odbiorcy mogą nie być tego świadomi lub że osoba trzecia zamierza 
użyć znaku towarowego w yłącznie jako znaku testowego. W przeciwnym razie znaki towarowe 
byłyby pozbawione przysługującej im ochrony, która zależałaby od stopnia wiedzy odbiorców o ich 
rejestracji. 
51 Powołuje się ona na wyrok z dnia 14 września 1999 r., General Motors (C-375/97, EU:C:1999 :408, pkt 31). 
52 Punkty 47–62 niniejszej opinii. 
ECLI:EU:C:2019 :39 17 
OPINIA M. CAMPOSA SÀNCHEZA-BORDONY – SPRAWA C-690/17 
ÖKO-TEST VERLAG 
80. W związku z pow yższym zasadniczo drugie pytanie prejudycjalne dotyczy tego, czy właściciel znaku 
testowego ÖKO-TEST może skorzystać z ochrony przysługującej znakom towarow ym cieszącym się 
renomą, aby zareagować w przypadku stanowiącego naruszenie prawa użycia tego znaku przez osobę 
trzecią. Oczy wiście należałoby uznać, że wspomniane oznaczenie cieszy się konieczną renomą, 
zważy wszy na znajomość tego znaku testowego wśród konsumentów niemieckich. Jest to jednak 
ustalenie faktyczne, którego dokonanie należy w y łącznie do sądu odsyłającego 53. 
81. Artykuł 9 ust. 2 lit. c) rozporządzenia 2017 /1001 przyznaje znakom towarow ym cieszącym się 
renomą ochronę szerszą niż ochrona przewidziana w ust. 2 lit. a) i b) tego artykułu. Kumulaty wne 
przesłanki 54 przyznania owej ochrony są następujące: a) musi mieć miejsce uży wanie oznaczenia 
identycznego z zarejestrowanym znakiem towarow ym lub do niego podobnego; b) uży wanie to musi 
nastąpić bez uzasadnionego powodu; c) uży wanie musi dotyczyć towarów lub usług, bez względu na 
to, czy są, czy też nie są one identyczne lub podobne 55; oraz d) owo uży wanie musi powodować lub 
móc powodować czerpanie nienależnej korzyści z charakteru odróżniającego lub renomy tego znaku 
towarowego bądź też działa lub może działać na ich szkodę 56. 
82. Przesłanki określone w lit. a), b) i c) są bezsporne: uży wanie znaku testowego przez spółkę Dr. 
Liebe miało miejsce bez zgody Öko-Test Verlag, w związku z czym pozbawione jest uzasadnionego 
powodu, oraz następowało w odniesieniu do towarów lub usług, w stosunku do których nie ma 
konieczności w ykazania ich identyczności lub podobieństwa. 
83. W związku z pow yższym konieczne jest jedynie ustalenie, czy uży wając znaku towarowego 
ÖKO-TEST, spółka Dr. Liebe podjęła jakiekolwiek 57 działanie spośród tych opisanych w art. 9 ust. 2 
lit. c) rozporządzenia 2017 /1001 . Mogą one obejmować naruszenie charakteru odróżniającego znaku 
towarowego lub negaty wny wpły w na renomę tego znaku towarowego, lub też czerpanie nienależnej 
korzyści z charakteru odróżniającego lub z renomy wspomnianego znaku towarowego. 
84. Moim zdaniem z powodów, które w yjaśniłem w punktach 66–68 niniejszej opinii, uży wanie znaku 
towarowego ÖKO-TEST przez spółkę Dr. Liebe może podważyć prestiż tego znaku, wprowadzając 
konsumenta w błąd, co może zmniejszyć siłę przyciągania wspomnianego znaku towarowego 58. 
85. Ponadto spółka Dr. Liebe uzyskałaby korzyść dzięki użyciu, bez uzasadnionego powodu, znaku 
towarowego ÖKO-TEST, poprzez przeniesienie korzystnych skojarzeń, jakie wzbudza ten znak 
towarow y pod względem wspomnianych wcześniej okoliczności dotyczących reklamy i jakości, na jej 
pastę do zębów, która nie została poddana now ym badaniom. Doszłoby w ten sposób do nieuczciwego 
w ykorzystania renomy znaku towarowego w rozumieniu orzecznictwa Trybunału 59. 
86. W każdym w ypadku do sądu odsyłającego należy ocena, czy okoliczności postępowania głównego 
charakteryzują się uży waniem oznaczenia bez uzasadnionego powodu, w drodze czego uzyskuje się 
nienależną korzyść z racji charakteru odróżniającego lub renomy znaku towarowego ÖKO-TEST 60. 
53 Wyrok z dnia 6 października 2009 r., PAGO International (C-301/07, EU:C:2009 :611, pkt 24, 25).  
54 Wyrok z dnia 10 grudnia 2015 r., El Corte Inglés/OHIM (C-603/14 P, EU:C:2015 :807, pkt 38).  
55 Wyrok z dnia 6 lutego 2014 r., Leidseplein Beheer i de Vries (C-65/12, EU:C:2014 :49, pkt 34).  
56 Wyrok z dnia 18 czerwca 2009 r., L’Oréal i in. (C-487/07, EU:C:2009 :378, pkt 34, 35 i przytoczone tam orzecznictwo).  
57 Wyrok z dnia 22 września 2011 r., Interflora i Interflora British Unit (C-323/09, EU:C:2011 :604, pkt 72 i przytoczone tam orzecznictwo.  
58 Wyrok z dnia 18 czerwca 2009 r., L’Oréal i in. (C-487/07, EU:C:2009 :378, pkt 40).  
59 Wyrok z dnia 18 czerwca 2009 r., L’Oréal i in. (C-487/07, EU:C:2009 :378, pkt 41).  
60 Wyrok z dnia 20 lipca 2017 r., Ornua (C-93/16, EU:C:2017 :571, pkt 58 i przytoczone tam orzecznictwo).  
ECLI:EU:C:2019 :39 18 
OPINIA M. CAMPOSA SÀNCHEZA-BORDONY – SPRAWA C-690/17 
ÖKO-TEST VERLAG 
V. Wnioski 
87. W świetle pow yższych uwag proponuję, aby na pytania prejudycjalne zadane przez 
Oberlandesgericht Düsseldorf (w yższy sąd krajow y, Düsseldorf, Niemcy) Trybunał odpowiedział 
w następujący sposób: 
1) Artykuł 9 ust. 2 lit. a) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017 /1001 z dnia 
14 czerwca 2017 r. w sprawie znaku towarowego Unii Europejskiej i art. 5 ust. 1 zdanie drugie 
lit. a) dyrekty w y Parlamentu Europejskiego i Rady 2008 /95/WE z dnia 22 października 2008 r. 
mającej na celu zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do znaków 
towarow ych zezwalają właścicielowi indy widualnego znaku towarowego stanowiącego „znak 
testow y” i zarejestrowanego w odniesieniu do „udzielania informacji i porad konsumentom przy 
w yborze towarów i usług, w szczególności przy użyciu w yników testów i badań, a także za pomocą 
ocen jakości”, na sprzeciwienie się uży waniu jego znaku towarowego, na które nie w yraził zgody, 
gdy: 
– osoba trzecia umieszcza znak towarow y na towarze, dla którego nie jest on zarejestrowany; 
– odbiorcy postrzegają znak towarow y jako „znak testow y” w tym znaczeniu, że towar został 
w ytworzony i wprowadzony do obrotu przez osobę trzecią, a nie przez właściciela znaku 
towarowego, lecz właściciel ten poddał wspomniany towar określonym testom, oceniającgo 
i przyznając mu w ynik wskazany w znaku testow ym; oraz 
– uży wanie ma wpły w na jedną z funkcji znaku towarowego. 
2) Uży wanie przez osobę trzecią indy widualnego znaku towarowego o opisanych cechach bez zgody 
właściciela jest uży waniem stanowiącym naruszenie prawa dla celów art. 9 ust. 2 lit. c) 
rozporządzenia 2017 /1001 i art. 5 ust. 2 dyrekty w y 2008 /95, gdy: 
– znak towarow y cieszy się renomą, nawet jeśli tylko jako „znak testow y”; oraz 
– dochodzi do działania na szkodę prestiżu znaku towarowego, a wspomniana osoba trzecia 
czerpie nienależną korzyść zuży wania oznaczenia, czego ustalenie należydosądu odsyłającego. 
ECLI:EU:C:2019 :39 19