OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

ELEANOR SHARPSTON

przedstawiona w dniu 17 października 2019 r. ( 1 )

Sprawa C‑341/18

Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid

przeciwko

J. i in.,

przy udziale:

C. i H., i in.

[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Raad van State (radę stanu (Niderlandy)]

Odesłanie prejudycjalne – Rozporządzenie (UE) 2016/399 – Artykuł 11 ust. 1 – Znaczenie pojęcia „wyjazdu” – Kontrola granic zewnętrznych – Stemplowanie dokumentów podróży marynarzy – Moment zamieszczenia stempla – Moment wyjazdu ze strefy Schengen

1. Poprzez niniejsze odesłanie prejudycjalne Raad van State (rada stanu, Niderlandy) zwraca się do Trybunału o udzielenie wskazówek dotyczących wykładni rozporządzenia (UE) 2016/399 w sprawie unijnego kodeksu zasad regulujących przepływ osób przez granice ( 2 ). Zmierza ona do ustalenia znaczenia pojęcia „wyjazdu” w odniesieniu do nałożonego na właściwe organy państw członkowskich obowiązku zamieszczania stempla wyjazdowego w dokumentach podróży obywateli państw trzecich przy przekraczaniu granicy zewnętrznej i opuszczaniu strefy Schengen.

2. Wszyscy obywatele państw trzecich w postępowaniu głównym pracują jako marynarze. Przylatują oni do strefy Schengen, a następnie wchodzą na statki, do których zostali już przydzieleni jako członkowie załogi. Statki pozostają zacumowane w porcie przez długi czas przed przybyciem marynarzy. Kwestią podlegającą rozstrzygnięciu jest odpowiedź na pytanie, czy marynarze opuszczają strefę Schengen w momencie ich zaokrętowania na statku jako członków załogi, czy też opuszczają ją tylko wówczas, gdy pracują na pokładzie statku w chwili jego wypłynięcia z portu.

Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawie morza

3. Artykuł 2 Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza (zwanej dalej „konwencją UNCLOS”) stanowi: „1. Suwerenność państwa nadbrzeżnego rozciąga się poza jego terytorium lądowe i wody wewnętrzne, a w przypadku państwa archipelagowego poza jego wody archipelagowe, na przyległy pas morza zwany morzem terytorialnym. 2. Suwerenność ta rozciąga się na przestrzeń powietrzną nad morzem terytorialnym, jak również na jego dno i podziemie. 3. Suwerenność nad morzem terytorialnym jest wykonywana zgodnie z […] konwencją oraz innymi normami prawa międzynarodowego”.

4. Zgodnie z art. 3 konwencji UNCLOS każde państwo ma prawo do ustalania szerokości swojego morza terytorialnego do granicy nieprzekraczającej 12 mil morskich, odmierzanych od linii najniższego stanu wody wzdłuż wybrzeża.

Prawo Unii

System Schengen – omówienie

5. Kluczowymi elementami systemu Schengen są: zniesienie kontroli na granicach wewnętrznych między uczestniczącymi państwami ( 3 ), swoboda podróżowania między tymi państwami dla wszystkich osób legalnie przebywających w nich lub je odwiedzających oraz wspólna polityka dotycząca wiz krótkoterminowych. Zasady systemu Schengen zostały początkowo określone w układzie z Schengen i w szczegółowych środkach wprowadzających go w życie ( 4 ). Stosowanie kodeksu granicznego Schengen uzupełnia system informacyjny Schengen (zwany dalej „SIS”) – system dokonywania wpisów dotyczących odmowy pozwolenia na wjazd dla obywateli państw trzecich, którym zasadniczo należy odmówić pozwolenia na wjazd ( 5 ). Unia Europejska przyjęła również rozporządzenie (UE) 2017/2226 ( 6 ) ustanawiające, między innymi, system danych dotyczących wjazdu i wyjazdu, rejestrujący przekraczanie zewnętrznych granic strefy Schengen przez wszystkich obywateli państw trzecich w celu ustalenia, czy nie przekroczyli oni dozwolonego czasu trwania pobytu.

6. Konwencja z Schengen (rozdział 3 art. 9–18) zawierała pierwotnie przepisy dotyczące wiz ( 7 ). System składania wniosków wizowych jest wspierany przez Wizowy System Informacyjny („VIS”) wprowadzony rozporządzeniem (WE) nr 767/2008 ( 8 ). Rozporządzenie (WE) nr 539/2001 ( 9 ) wymienia państwa, których obywatele podlegają obowiązkowi wizowemu, aby wjechać na terytorium strefy Schengen, lub którzy są zwolnieni z tego wymogu.

Kodeks graniczny Schengen

7. Istotne znaczenie mają następujące stwierdzenia w motywach kodeksu granicznego Schengen: – przyjęcie, na podstawie art. 77 TFUE, środków zmierzających do zapewnienia braku kontroli osób przekraczających granice wewnętrzne stanowi część celu Unii Europejskiej polegającego na stworzeniu obszaru bez granic wewnętrznych, na którym zapewniony jest swobodny przepływ osób ( 10 ); – wspólna polityka przekraczania granic zewnętrznych stanowi środek towarzyszący stworzeniu obszaru w ramach Unii Europejskiej, na którym osoby mogą swobodnie się przemieszczać ( 11 ); – wspólne środki w zakresie przekraczania przez osoby granic wewnętrznych oraz kontroli na granicach zewnętrznych powinny odzwierciedlać dorobek Schengen ( 12 ); – kontrola graniczna leży w interesie nie tylko państwa członkowskiego, na którego granicach zewnętrznych jest ona dokonywana, ale w interesie wszystkich państw członkowskich, które zniosły kontrolę graniczną na granicach wewnętrznych. Kontrola graniczna powinna pomagać w zwalczaniu nielegalnej imigracji i handlu ludźmi oraz zapobieganiu wszelkim zagrożeniom dla bezpieczeństwa wewnętrznego, porządku publicznego, zdrowia publicznego i stosunków międzynarodowych państw członkowskich ( 13 ); – państwa członkowskie powinny zapewnić, aby procedury kontroli na granicach zewnętrznych nie stanowiły istotnej przeszkody dla handlu oraz wymiany społecznej i kulturalnej ( 14 ).

8. Zgodnie z art. 1 kodeks graniczny Schengen określa zasady regulujące brak kontroli granicznej osób przekraczających granice wewnętrzne pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej i kontrolę graniczną osób przekraczających granice zewnętrzne strefy Schengen.

9. W art. 2 określono następujące definicje: „2) »granice zewnętrzne« oznaczają granice lądowe, w tym granice na rzekach i jeziorach, oraz granice morskie państw członkowskich, a także ich porty lotnicze, porty rzeczne, porty morskie i porty na jeziorach, pod warunkiem że nie stanowią one granic wewnętrznych; […] 6) »obywatel państwa trzeciego« oznacza każdą osobę niebędącą obywatelem Unii w rozumieniu art. 20 ust. 1 TFUE i która nie jest objęta pkt 5 [art. 2][ ( 15 )]; […] 8) »przejście graniczne« oznacza każde przejście graniczne wyznaczone przez właściwe organy do celów przekraczania granic zewnętrznych; […] 10) »kontrola graniczna« oznacza działania podejmowane na granicy zgodnie z [kodeksem granicznym Schengen] i do celów w nim określonych, wyłącznie w odpowiedzi na zamiar przekroczenia tej granicy lub na akt jej przekroczenia, bez względu na wszelkie inne okoliczności, składające się z odprawy granicznej oraz ochrony granicy; 11) »odprawa graniczna« oznacza czynności kontrolne przeprowadzane na przejściach granicznych w celu zapewnienia, aby można było zezwolić na wjazd osób, w tym ich środków transportu oraz przedmiotów będących w ich posiadaniu, na terytorium państw członkowskich lub aby można było zezwolić na opuszczenie przez nie tego terytorium”.

10. Artykuł 3 stanowi, że kodeks graniczny Schengen stosuje się do każdej osoby przekraczającej granice wewnętrzne lub zewnętrzne państw członkowskich ( 16 ).

11. Tytuł II jest zatytułowany „Granice zewnętrzne”. W ramach jego rozdziału I („Przekraczanie granic zewnętrznych i warunki wjazdu”) art. 5 ust. 1 przewiduje, że przekraczanie granic zewnętrznych dozwolone jest jedynie na przejściach granicznych i w ustalonych godzinach ich otwarcia. Pewne wyjątki od tego obowiązku określono w art. 5 ust. 2 lit. c) dla szczególnych rodzajów granic (takich jak granice morskie) i określonych kategorii osób (w tym marynarzy) ( 17 ).

12. Obywatele państw trzecich podlegają warunkom wjazdu określonym w art. 6. Obejmują one: posiadanie ważnego dokumentu podróży; posiadanie ważnej wizy (w stosownym przypadku); przedstawienie potwierdzenia co do celu i warunków planowanego pobytu; okoliczność, że nie są osobami, wobec których dokonano wpisu do celów odmowy wjazdu w SIS, oraz że nie są uważani za stanowiących zagrożenie dla porządku publicznego, bezpieczeństwa wewnętrznego, zdrowia publicznego lub stosunków międzynarodowych żadnego z państw członkowskich ( 18 ).

13. Artykuł 8 ust. 1 stanowi, że ruch graniczny na granicach zewnętrznych podlega odprawom dokonywanym przez straż graniczną zgodnie z rozdziałem II (zatytułowanym „Kontrola granic zewnętrznych i odmowa wjazdu”) kodeksu granicznego Schengen. W myśl art. 8 ust. 3 wszyscy obywatele państw trzecich podlegają szczegółowej odprawie przy wjeździe do strefy Schengen i wyjeździe z niej. Szczegółowa odprawa obejmuje weryfikację, czy dana osoba posiada ważny dokument uprawniający do przekroczenia granicy; czy posiada autentyczny dokument podróży; oraz (jeżeli to możliwe) czy nie jest uznawana za osobę stanowiącą zagrożenie dla porządku publicznego, bezpieczeństwa wewnętrznego lub stosunków międzynarodowych któregokolwiek z państw członkowskich. Dodatkowa szczegółowa odprawa przy wyjeździe może obejmować weryfikację, czy dana osoba posiada ważną wizę oraz czy nie przekroczyła maksymalnego czasu dozwolonego pobytu na terytorium strefy Schengen, jak również sprawdzenie odpowiednich wpisów w SIS ( 19 ).

14. W rozdziale II art. 11 stanowi: „1. Dokumenty podróży obywateli państw trzecich są systematycznie stemplowane przy wjeździe i wyjeździe. W szczególności stempel wjazdowy lub wyjazdowy zamieszcza się w: a) dokumentach zawierających ważną wizę, umożliwiających obywatelom państw trzecich przekroczenie granicy; […] 3. Stempla wjazdowego lub wyjazdowego nie zamieszcza się w: […] c) dokumentach podróży marynarzy, którzy przebywają na terytorium państwa członkowskiego tylko wtedy, kiedy przybija tam ich statek, i tylko na obszarze portu, do którego wchodzi ich statek; d) dokumentach podróży załogi i pasażerów statków wycieczkowych, którzy nie podlegają odprawie granicznej zgodnie z załącznikiem VI pkt 3.2.3; […]”.

15. Zgodnie z art. 19 (należącym do części rozdziału IV, zatytułowanego „Szczegółowe zasady odprawy granicznej”) szczegółowe zasady dla granic morskich mają zastosowanie do odprawy zgodnie z pkt 3 załącznika VI. Ogólne procedury odprawy są następujące: „Odprawy statków dokonuje się w porcie wejścia lub wyjścia, lub na terenie do tego celu przewidzianym, usytuowanym w bezpośrednim sąsiedztwie statku lub na pokładzie statku na wodach terytorialnych w rozumieniu [konwencji UNCLOS]. Państwa członkowskie mogą zawierać umowy, zgodnie z którymi odprawy można dokonywać również podczas podróży lub – przy wejściu lub wyjściu statku – na terytorium państwa trzeciego […] [m.in. kapitan statku] sporządza listę członków załogi i wszelkich pasażerów zawierającą informacje wymagane w formularzu nr 5 (lista członków załogi) i nr 6 (lista pasażerów) Konwencji o ułatwieniu międzynarodowego obrotu morskiego (konwencja FAL)[ ( 20 )] oraz, w stosownych przypadkach, numery wiz lub dokumentów pobytowych […]” ( 21 ).

16. Zgodnie z art. 20 i pkt 3 załącznika VII do odprawy marynarzy stosuje się następujące szczegółowe zasady: „[n]a zasadzie odstępstwa od art. 5 i 8 państwa członkowskie mogą upoważnić marynarzy posiadających dokument tożsamości marynarza wydany zgodnie z [prawem międzynarodowym ( 22 )] oraz właściwym prawem krajowym do wjazdu na terytorium państw członkowskich poprzez zejście na ląd w celu pobytu na terenie portu, do którego zawijają ich statki, lub na terenie przyległych gmin lub do opuszczenia terytorium państw członkowskich celem powrotu na swoje statki, bez zgłaszania się na przejściu granicznym, pod warunkiem że nazwisko ich widnieje na liście członków załogi ich statku, która została uprzednio przedłożona właściwym organom do kontroli”.

Kodeks wizowy

17. Artykuł 1 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 810/2009 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Wizowy ( 23 ) stanowi, że kodeks wizowy określa tryb i warunki wydawania wiz na tranzyt przez terytorium państw członkowskich lub planowane pobyty na terytorium państw członkowskich nieprzekraczające 90 dni w ciągu każdego 180-dniowego okresu ( 24 ).

18. Artykuł 2 pkt 2 lit. a) definiuje „wizę” jako „zezwolenie wydawane przez państwo członkowskie na tranzyt przez terytorium państw członkowskich lub planowany pobyt na terytorium państw członkowskich nieprzekraczający 90 dni w ciągu każdego 180-dniowego okresu”.

19. Zgodnie z art. 35 w wyjątkowych przypadkach wizy mogą być wydawane na przejściach granicznych.

20. Artykuł 36 przewiduje, że marynarzowi podlegającemu obowiązkowi posiadania wizy podczas przekraczania zewnętrznej granicy strefy Schengen tranzytem można wydać na granicy wizę, jeżeli spełnia on warunki określone w art. 35 ust. 1 oraz jeżeli przekracza on daną granicę, aby się zaokrętować bądź ponownie zaokrętować na statek, na którym będzie pracował jako marynarz, lub wyokrętować ze statku, na którym pracował jako marynarz. Przy wydawaniu wizy właściwe organy stosują się do zasad przedstawionych w załączniku IX do kodeksu wizowego ( 25 ).

Dyrektywa 2010/65/UE

21. Dyrektywa 2010/65/UE w sprawie formalności sprawozdawczych dla statków wchodzących do lub wychodzących z portów państw członkowskich ( 26 ) ma na celu uproszczenie, zharmonizowanie i usprawnienie procedur administracyjnych i formalności sprawozdawczych stosowanych w transporcie morskim poprzez upowszechnienie elektronicznego przekazywania informacji w odniesieniu do statków wchodzących do portów lub wychodzących z portów znajdujących się w państwach członkowskich.

22. Zgodnie z art. 7 państwa członkowskie akceptują informacje przedstawione w formularzach FAL w ramach dopełnienia formalności sprawozdawczych. Załącznik do rzeczonej dyrektywy określa informacje, które należy podać w formularzu FAL, aby dopełnić tych formalności. Informacje te obejmują zgłoszenie dla statków wchodzących do lub wychodzących z portów państw członkowskich (część A pkt 1); odprawę graniczną osób zgodnie z art. 8 kodeksu granicznego Schengen (część A pkt 2); oraz listę załogi (część B pkt 5).

Okoliczności faktyczne, postępowanie i pytanie prejudycjalne

23. W różnych dniach w styczniu, lutym i marcu 2016 r. szereg marynarzy będących obywatelami państw trzecich przybyło do Niderlandów przez port lotniczy Schiphol i udało się do portu w Rotterdamie. Wszyscy ci marynarze zostali zaokrętowani jako członkowie załogi statków i zatrudnieni do pracy na statkach, które były już zacumowane w Rotterdamie. Podróżowali oni z portu lotniczego Schiphol do portu morskiego, gdzie tego samego dnia, w którym przybyli do Niderlandów, zaokrętowali się jako członkowie załogi. Statki te miały wypłynąć na pełne morze i opuścić niderlandzkie wody terytorialne w bliżej nieokreślonym terminie w dniu przybycia marynarzy do Niderlandów.

24. Niektórzy marynarze spędzili całkowity okres trwania ich umowy, pracując na pokładzie statków, które pozostawały zacumowane w Rotterdamie. Po zakończeniu służby na pokładzie opuścili oni Niderlandy (a tym samym strefę Schengen) samolotem z portu lotniczego Schiphol. Inni marynarze, po odbyciu służby na pokładzie statku zacumowanego w Rotterdamie, pozostali na jego pokładzie i opuścili niderlandzkie wody terytorialne jako członkowie załogi tego statku.

25. Marynarze ci byli specjalistami w zakresie budownictwa, których praca polegała m.in. na wznoszeniu platform naftowych (wiertniczych) i rurociągów na morzu. Do ich obowiązków należało również przygotowanie zadokowanego statku do nowego rejsu. Czas pracy i okres zacumowania statku zależał od skali prac i samego statku. Taka praktyka w zakresie pracy i zatrudnienia nie była nowa. Marynarze składali wniosek do Zeehavenpolitie Rotterdam (policji portowej w Rotterdamie, zwanej dalej „ZHP”) o zamieszczenie stempli wyjazdowych w dokumentach podróży. Do początku 2016 r. marynarze zawsze otrzymywali stempel wyjazdowy na dokumentach podróży w momencie zaokrętowania się jako członkowie załogi na statku w Rotterdamie („stara praktyka”).

26. Po tej dacie ZHP oddaliło wszystkie takie wnioski na tej podstawie, że nie można było ustalić, kiedy dany statek opuści port („nowa praktyka”).

27. Zgodnie z kodeksem granicznym Schengen marynarze, jako obywatele państw trzecich, mogli przebywać w strefie Schengen maksymalnie przez 90 dni w 180-dniowym okresie ( 27 ). Marynarze podnieśli, że skutkiem nowej praktyki było skrócenie okresu dozwolonego pobytu w porównaniu ze starą praktyką, ponieważ czas pracy na pokładzie statku w charakterze członka załogi miał być od tej pory liczony w ramach tego 90-dniowego okresu. Zgodnie ze starą praktyką czas pracy na pokładzie nie był zatem uwzględniany, a zatem nie był on odejmowany od owego 90-dniowego okresu. Ponadto z uwagi na okoliczność, że musieli oni czekać 180 dni, zanim mogli powrócić do strefy Schengen, pracowali mniej, a zatem uzyskiwali mniejsze dochody ( 28 ).

28. W lipcu 2016 r. Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (niderlandzki sekretarz stanu ds. bezpieczeństwa i sprawiedliwości, zwany dalej „Staatssecretaris”) uznał za niedopuszczalne środki odwoławcze wniesione w trybie administracyjnym przez różnych operatorów statków (C. i H., i in., zwanych dalej „operatorami”) od decyzji ZHP odmawiającej zamieszczenia stempli wyjazdowych. Ponadto Staatssecretaris uznał za bezzasadne środki odwoławcze wniesione w trybie administracyjnym przez marynarzy (J. i in.).

29. Czterema orzeczeniami z dnia 17 maja 2017 r. rechtbank Den Haag (sąd rejonowy w Hadze, Niderlandy) uznał skargi operatorów na decyzję Staatssecretaris za bezzasadne. Sąd ten uwzględnił natomiast skargi marynarzy. Następnie Staatssecretaris wniósł odwołanie do sądu odsyłającego od tych orzeczeń, podczas gdy operatorzy wnieśli odwołanie wzajemne.

30. W postanowieniu odsyłającym wskazano, że port w Rotterdamie jest częścią zewnętrznej granicy strefy Schengen w rozumieniu kodeksu granicznego Schengen oraz że rocznie średnio 160 statków pozostaje zacumowanych w tym porcie przez długi okres. Zauważono, że Koninklijke Vereniging van Nederlandse Reders (Królewskie Stowarzyszenie Niderlandzkich Właścicieli Statków) zwróciło uwagę na fakt, że inne porty europejskie zamieszczają stempel wyjazdowy w dokumentach podróży marynarzy w momencie zaokrętowania załogi. Sąd odsyłający wyraźnie odrzucił twierdzenie Staatssecretaris, zgodnie z którym odpowiedniki ZHP w innych państwach członkowskich niekoniecznie zamieszczają stempel wyjazdowy w momencie zaokrętowania członków załogi.

31. Sąd odsyłający stwierdził, że gdyby czas, w którym marynarze opuszczają strefę Schengen w rozumieniu kodeksu granicznego Schengen, ustalano w różny sposób w portach różnych państw członkowskich, powodowałoby to zakłócenia konkurencji w unijnym przemyśle offshore.

32. Sąd odsyłający uznał zatem, że w celu rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym konieczne jest zwrócenie się do Trybunału z pytaniem o wykładnię art. 11 ust. 1 kodeksu granicznego Schengen, a w szczególności znaczenia pojęcia „wyjazdu” zawartego w tym przepisie. W związku z tym skierował on do Trybunału następujące pytanie prejudycjalne: „Czy art. 11 ust. 1 [kodeksu granicznego Schengen] należy interpretować w ten sposób, że obywatel państwa trzeciego, który wjechał wcześniej do strefy Schengen na przykład przez międzynarodowy port lotniczy, wyjeżdża z tej strefy w rozumieniu kodeksu granicznego Schengen, gdy tylko w charakterze marynarza zaokrętuje się na statku, który znajduje się już w porcie morskim stanowiącym granicę zewnętrzną, niezależnie od tego, czy opuści on port morski na tym statku, a jeśli tak, to kiedy? Czy też, aby można było mówić o wyjeździe, należy najpierw ustalić, że marynarz opuści port morski na danym statku morskim, a jeśli tak, to czy obowiązuje wówczas termin końcowy, w którym musi nastąpić wypłynięcie, i kiedy w takiej sytuacji należy zamieścić stempel wyjazdowy? Czy może jeszcze inny moment, ewentualnie uzależniony od innych warunków, powinien oznaczać »wyjazd«?”.

33. Uwagi na piśmie przedstawili J. i in. oraz C. i H., i in. (marynarze i operatorzy statków), rządy niemiecki, grecki i niderlandzki oraz Komisja Europejska. Strony te wzięły udział w rozprawie w dniu 6 czerwca 2019 r. i przedstawiły swoje stanowiska ustnie.

Ocena

Uwagi wstępne

34. W szczególnych okolicznościach postępowania głównego, w którym momencie należy zamieścić stempel wyjazdowy w dokumentach podróży marynarzy na podstawie art. 11 ust. 1 kodeksu granicznego Schengen? O ile postanowienie odsyłające sądu odsyłającego nie określa narodowości poszczególnych marynarzy, z opisu stanu faktycznego wynika, że wszyscy oni są obywatelami państw trzecich objętych zakresem stosowania art. 1 ust. 1 i załącznika I do rozporządzenia nr 539/2001. Są to więc osoby, które muszą posiadać wizę przy przekraczaniu granicy zewnętrznej państw członkowskich ( 29 ). Każda taka wiza musi być przedstawiona do kontroli i stemplowania przy wjeździe do strefy Schengen i wyjeździe z niej ( 30 ).

35. Artykuł 11 ust. 3 kodeksu granicznego Schengen przewiduje pewne szczególne wyjątki od tych zasad. Zgodnie z art. 11 ust. 3 lit. c) stempla wjazdowego lub wyjazdowego nie zamieszcza się w dokumentach podróży marynarzy, którzy przebywają na terytorium państwa członkowskiego tylko wtedy, kiedy przybija tam ich statek, i (którzy pozostają) na obszarze portu zawinięcia. Nie ulega wątpliwości, że wyjątek ten nie ma zastosowania w niniejszej sprawie.

36. Zgadzam się z tym poglądem.

37. Wydaje mi się, że wyjątek przewidziany w art. 11 ust. 3 lit. c) ma zastosowanie do marynarzy przybywających na pokładzie statku cumującego w porcie w strefie Schengen. Mogą oni następnie wnioskować o zejście na ląd i uzyskać zezwolenie na takie zejście. Personel taki rzeczywiście jest objęty zakresem wyjątku przewidzianego w art. 11 ust. 3 kodeksu granicznego Schengen oraz odstępstwa przewidzianego w art. 20 i pkt 3 załącznika VII do tego rozporządzenia. Jednakże fakty i okoliczności dotyczące marynarzy w postępowaniu głównym opisane w postanowieniu odsyłającym wykraczają poza zakres tych przepisów. Nie wpłynęli oni do portu w Rotterdamie na pokładzie statku. Dotarli oni do Niderlandów drogą powietrzną, przybywając do portu lotniczego Schiphol.

38. W związku z tym marynarze uczestniczący w tym postępowaniu nie próbują powoływać się na specjalne ustalenia dotyczące zejścia na ląd na mocy kodeksu granicznego Schengen. Przekraczają oni granicę zewnętrzną w porcie w Rotterdamie w celu zaciągnięcia się do pracy jako czlonkowie załogi. Nie korzystają oni z chwilowej przerwy w obowiązkach na pokładzie statku w postaci zejścia na ląd w celu skorzystania z udogodnień na terenie portu.

39. Podobnie wydaje mi się, że sąd odsyłający słusznie twierdzi, że art. 35 i 36 kodeksu wizowego (które regulują wydawanie wiz na granicach zewnętrznych) nie mają znaczenia dla wykładni art. 11 ust. 1 kodeksu granicznego Schengen w celu rozstrzygnięcia kwestii spornej w niniejszej sprawie. Zgodnie z art. 35 kodeksu wizowego w wyjątkowych przypadkach właściwe organy mogą wydawać wizy na granicy zewnętrznej. Artykuł 36 i załącznik IX kodeksu wizowego zawierają szczegółowe przepisy dotyczące wydawania takich wiz marynarzom podróżującym tranzytem na granicy zewnętrznej. Jednakże postępowanie główne nie dotyczy wydawania wiz tranzytowych. Chodzi raczej o to, czy w dokumentach podróży należy zamieścić stempel wyjazdowy w momencie ich zaokrętowania jako członków załogi. Okoliczności te nie mają nic wspólnego z tym, czy marynarze podróżowali tranzytem w Niderlandach.

40. W ramach analizy dotyczącej znaczenia słowa „wyjazd” zawartego w art. 11 ust. 1 kodeksu granicznego Schengen nie będę się zatem odwoływała do specjalnego systemu dotyczącego zejścia przez marynarzy na ląd ani do systemu wydawania wiz na granicy zewnętrznej dla marynarzy podróżujących tranzytem.

Co do istoty

41. Co oznacza słowo „wyjazd” w rozumieniu art. 11 ust. 1 kodeksu granicznego Schengen?

42. Kwestia ta pojawia się w szczególnym kontekście marynarzy, którzy przybywają do państwa członkowskiego drogą powietrzną. Podróżują oni aż do momentu przybycia na swój statek, który jest już zacumowany w porcie stanowiącym część zewnętrznej granicy Schengen. Zostają zaokrętowani jako członkowie załogi w celu wykonywania pracy przez pewien okres na pokładzie zacumowanego statku. Niektórzy z nich wracają do państwa trzeciego drogą powietrzną. Inni pozostają na statku jako członkowie załogi, gdy wypływa on z portu (a wkrótce potem opuszcza niderlandzkie wody terytorialne). Sąd odsyłający zwraca się również o wskazówki co do tego, w jaki sposób należy stosować kodeks graniczny Schengen w przypadku, gdy uznaje się, że marynarze opuszczają strefę Schengen tylko wtedy, gdy znana jest data wyjścia z portu statku, na którym pracują.

43. Obywatele państw trzecich i operatorzy twierdzą, że w takich okolicznościach marynarze „wyjeżdżają” ze strefy Schengen, gdy zgłaszają się na przejściu granicznym i okrętują się jako członkowie załogi na statku zacumowanym w porcie morskim, takim jak Rotterdam. Rząd grecki przychyla się do tego twierdzenia.

44. Niemcy, Niderlandy i Komisja są przeciwnego zdania.

45. Rząd niemiecki twierdzi, że marynarze „wyjeżdżają” ze strefy Schengen tylko wtedy, gdy statek, na który się zaokrętowali, faktycznie wypływa z portu. Stempel wyjazdowy należy zatem zamieszczać w dokumentach podróży marynarza tylko wtedy, gdy znana jest data wyjścia statku z portu. Podobnie rząd niderlandzki utrzymuje, że zaokrętowanie w charakterze załogi i opuszczenie strefy lądowej portu w celu podjęcia pracy na pokładzie statku nie oznacza „wyjazdu” ze strefy Schengen w rozumieniu art. 11 ust. 1 kodeksu granicznego Schengen. Aby obywatel państwa trzeciego mógł opuścić strefę Schengen, musi on przekroczyć zewnętrzną granicę geograficzną jednego z państw Schengen. Zewnętrzna granica morska jest ustalana zgodnie z konwencją UNCLOS i znajduje się w odległości 12 mil morskich od linii brzegowej ( 31 ). W celu uzyskania stempla wyjazdowego marynarz musi wykazać, że opuści strefę Schengen na pokładzie danego statku oraz że po zamieszczeniu stempla wyjazdowego statek ten wkrótce potem wypłynie w morze (lub podniesie kotwicę) ( 32 ).

46. Komisja twierdzi, że marynarz nie wyjeżdża ze strefy Schengen w rozumieniu art. 11 ust. 1 kodeksu granicznego Schengen, gdy okrętuje się jako członek załogi. Należy najpierw ustalić, że dany marynarz opuści port na pokładzie statku, a odpowiedni stempel należy zamieścić w jego dokumentach podróży tylko w przypadku, gdy wypłynięcie statku w morze (lub podniesienie kotwicy) ma nastąpić niebawem.

47. Informacje zawarte w postanowieniu odsyłającym oraz uwagi przedstawione przez marynarza i operatorów statku podczas rozprawy w odpowiedzi na pytania Trybunału wskazują, że marynarze udawali się zazwyczaj do portu w Rotterdamie tego samego dnia, w którym przybywali do Niderlandów drogą powietrzną oraz uzyskiwali stempel wjazdowy. Zgodnie ze starą praktyką po zaokrętowaniu się jako członkowie załogi uzyskiwali oni w ZHP stempel wyjazdowy i tego samego dnia wchodzili na pokład statku, który przez długi okres pozostawał zacumowany. Tym samym czas spędzony w Niderlandach, uwzględniany do celów kodeksu granicznego Schengen i kodeksu wizowego, nigdy nie był dłuższy niż jeden dzień. Zgodnie z nową praktyką moment zamieszczenia stempla wjazdowego pozostawał taki sam (w chwili przybycia), natomiast stempel wyjazdowy zamieszczano dopiero po zakończeniu służby marynarza na pokładzie lub gdy statek, na którym pracował, miał wypłynąć w morze. Z punktu widzenia marynarzy wynik był taki, że wykorzystywali oni znaczną część z 90 dni w każdym 180-dniowym okresie dozwolonym na mocy kodeksu wizowego ( 33 ). W rezultacie odbywali oni mniej okresów służby, a ich dochody podlegały tym samym zmniejszeniu.

Wykładnia pojęcia „wyjazdu”

48. Artykuł 11 ust. 1 kodeksu granicznego Schengen stanowi, że dokumenty podróży obywateli państw trzecich są systematycznie stemplowane przy wjeździe (do) i wyjeździe (ze) strefy Schengen. Słowa „wjazd” i „wyjazd” nie zostały zdefiniowane w tym rozporządzeniu.

49. Sąd odsyłający rozpoczyna swoją ocenę art. 11 ust. 1 od porównania różnych wersji językowych tekstu. Sąd ten stwierdza, że rozpatrzenie wersji angielskiej, francuskiej, niemieckiej i niderlandzkiej nie prowadzi do wskazania znaczenia pojęcia „wyjazdu”. Z uwagi na brak oczywistej rozbieżności między różnymi przeanalizowanymi przeze mnie wersjami językowymi tego przepisu ( 34 ) nie będę kontynuować tych rozważań.

50. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału wykładni pojęcia prawnego należy dokonać zgodnie z jego zwykłym znaczeniem w języku potocznym, przy jednoczesnym uwzględnieniu kontekstu, w którym zostało ono użyte, i celów uregulowania, którego jest częścią. W zwykłym znaczeniu słowo „wyjazd” oznacza „wyjście na zewnątrz” z danego miejsca. Termin „wyjazd” może być również rozumiany jako „zezwolenie” lub „pozwolenie na opuszczenie kraju” ( 35 ).

51. Wyrażono dwa sprzeczne poglądy co do znaczenia terminu „wyjazd” zawartego w art. 11 ust. 1 kodeksu granicznego Schengen. Niemcy, Niderlandy i Komisja są zdania, że zaokrętowanie się jako załoga na pokładzie statku na przejściu granicznym nie stanowi wyjazdu ze strefy Schengen. Niemcy i Niderlandy twierdzą ponadto, że w celu wyjazdu ze strefy Schengen marynarze muszą fizycznie przekroczyć zewnętrzną geograficzną granicę morską na danym statku („wariant 1”).

52. Skarżący w postępowaniu głównym (zarówno marynarze, jak i operatorzy), popierani przez Grecję, twierdzą, że poprzez zaokrętowanie marynarze rzeczywiście wyjeżdżają ze strefy Schengen. Konieczne jest zatem w tym momencie zamieszczenie odpowiedniego stempla w dokumentach podróży („wariant 2”). Wydaje mi się, że oba warianty mieszczą się w potocznym znaczeniu słowa „wyjazd”. Kontekst i systematyka kodeksu granicznego Schengen będą zatem decydującymi czynnikami przy dokonywaniu wykładni.

53. Rozpocznę od rozpatrzenia wariantu 1.

Wariant 1

54. Oczywistą zaletą wariantu 1 jest to, że łączy on wyjazd ze strefy Schengen z fizyczną lokalizacją danej osoby. Zgodnie z tą logiką dopóki marynarz jest fizycznie obecny w porcie w Rotterdamie – niezależnie od tego, czy przechadza się wzdłuż nabrzeża, przebywa na pokładzie statku zacumowanego przy tym nabrzeżu, czy też pracuje na statku zakotwiczonym w odległości 50 metrów od brzegu – nie „opuścił” on Niderlandów. W związku z tym nie ma on prawa do zamieszczenia stempla wyjazdowego na swojej wizie, ponieważ nadal korzysta z wizy w celu udania się do państwa członkowskiego UE.

55. Niemniej jednak bardziej dogłębna analiza sugeruje, że takie proste podejście w odniesieniu do kwestii prawnej pod kątem „fizycznej obecności” przysparza trudności.

56. Po pierwsze, pragnę przypomnieć, że Trybunał stwierdził, iż „[…] nawet jeżeli różne wersje językowe są całkowicie zgodne […] prawo [Unii] stosuje własną specyficzną terminologię. Ponadto należy podkreślić, że pojęcia prawne nie mają koniecznie tej samej treści w prawie [Unii] i w poszczególnych systemach prawa krajowego” ( 36 ). W związku z tym słowo „wyjazd”, zawarte w art. 11 ust. 1 kodeksu granicznego Schengen, będzie miało autonomiczne znaczenie w prawie Unii i należy je interpretować w sposób spójny we wszystkich państwach członkowskich. Nie musi mieć ono w prawie krajowym takiego samego znaczenia. Ponadto nie musi to oznaczać, że „wyjazd” w prawie Unii musi być równoznaczny z przekroczeniem zewnętrznej granicy geograficznej państwa członkowskiego, ustanowionej zgodnie z konwencją UNCLOS ( 37 ). W związku z tym nie ma znaczenia, czy zewnętrzna granica Schengen i zewnętrzna granica geograficzna pokrywają się ze sobą.

57. Wobec tego nie zgadzam się z twierdzeniem wysuniętym przez rządy niemiecki i niderlandzki, że zgodnie z kodeksem granicznym Schengen obywatel państwa trzeciego musi przekroczyć zewnętrzną granicę geograficzną jednego z państw członkowskich, aby wyjechać ze strefy Schengen w rozumieniu art. 11 ust. 1 tego rozporządzenia.

58. Po drugie, jak stwierdził rzecznik generalny N. Fennelly w swojej opinii w sprawie Komisja/Rada ( 38 ), przy przekraczaniu granicy przez daną osobę należy rozróżnić dwa aspekty. Pierwszy aspekt dotyczy wyjazdu z terytorium państwa członkowskiego w sensie fizycznym, bez konieczności przekraczania granicy w punkcie kontroli granicznej. Drugi aspekt dotyczy wyjazdu ze strefy Schengen w sensie prawnym, gdy dana osoba przekracza granicę w punkcie kontroli granicznej i jest poddana koniecznej odprawie ( 39 ). Wszystkie te procedury będą wskazywać, że dana osoba fizycznie przekroczyła również granicę zewnętrzną strefy Schengen.

59. W niniejszej sprawie sąd odsyłający zmierza do uzyskania szczegółowych wskazówek co do tego, czy aby można było zamieścić stempel wyjazdowy w dokumentach podróży, konieczne jest ustalenie, że odnośni marynarze przekroczyli granicę zewnętrzną zarówno w sensie fizycznym, jak i prawnym (w tym samym momencie).

60. Obywatele państw trzecich podlegają szczegółowej odprawie przy wyjeździe, zgodnie z art. 8 ust. 3 lit. g) kodeksu granicznego Schengen. Obejmuje ona weryfikację, czy dana osoba posiada ważną wizę [art. 8 ust. 3 lit. h) ppkt (i)]. Tego rodzaju odprawa stanowi część drugiego aspektu, a mianowicie potwierdzenia, że dana osoba opuszcza strefę Schengen w sensie prawnym. Jak wyjaśnił Trybunał w sprawie Komisja/Rada ( 40 ), wiza upoważnia jej posiadacza do przejścia kontroli granicznej przy wjeździe, a nie jedynie do przekroczenia granicy geograficznej państwa członkowskiego. W przypadku gdy obywatel państwa trzeciego wyjeżdża z państwa członkowskiego, zamieszczanie stempla w dokumentach podróży potwierdza, że osoba opuszczająca to ta sama osoba, która wjechała do strefy Schengen, i wskazuje, że okres, na który wydano wizę, został zachowany. Wiza jest zatem dokumentem prawnym, który umożliwia i potwierdza przejście przez punkt kontroli granicznej na granicy zewnętrznej.

61. Niniejsza sprawa stanowi podstawę do wzięcia pod uwagę trzeciego (potencjalnego) aspektu. Czy wymagane jest dodatkowo ustalenie, że dana osoba opuściła terytorium geograficzne państwa członkowskiego określone w prawie międzynarodowym?

62. Ten trzeci aspekt wydaje mi się wykraczać poza zakres kodeksu granicznego Schengen, który w art. 2 pkt 2 określa granicę zewnętrzną w rozumieniu tego rozporządzenia. Celem jest w tym zakresie raczej kontrola przekraczania zewnętrznych granic strefy Schengen, a nie granic geograficznych jako takich (w przypadku gdy te dwie granice nie pokrywają się ze sobą).

63. Moim zdaniem wariant 1 kładzie zbyt duży nacisk na fizyczną lokalizację obywatela państwa trzeciego na obszarze geograficznym danego państwa członkowskiego, zamiast oceniać sytuację tej osoby poprzez odniesienie do celów kontroli granicznej i polityki wizowej, które leżą u podstaw kodeksu granicznego Schengen w odniesieniu do kontroli przemieszczania się obywateli państw trzecich wyjeżdżających ze strefy Schengen. Nie jestem zatem przekonana, czy skupienie się na fizycznej lokalizacji marynarzy i przypisanie mniejszej wagi sensowi prawnemu wyjazdu przez granicę zewnętrzną, który te przepisy mają regulować, stanowi właściwe podejście.

64. W tym kontekście należy pamiętać, że marynarz, który został zaokrętowany jako członek załogi na pokładzie statku, „nie jest swoim panem”. Nie ma kontroli nad tym, kiedy pracuje na zmianie, kiedy odpoczywa ani czy może zejść na ląd (a jeśli tak, to kiedy i na jak długo). Nie ma on wpływu na to, czy podczas pełnienia służby statek pozostaje w jednym miejscu (zacumowany lub zakotwiczony), przemieszcza się do innego miejsca postoju czy opuszcza port. Innymi słowy, traci on możliwość decydowania o swoim fizycznym położeniu. Jako pracujący członek załogi podlega poleceniom kapitana statku.

65. Pomocna może się tu okazać niedoskonała analogia. Wyobraźmy sobie pasażera samolotu (obywatela państwa trzeciego), który przeszedł kontrolę bezpieczeństwa i kontrolę paszportową i który wszedł na pokład samolotu mającego się udać do miejsca przeznaczenia. Po przejściu kontroli paszportowej na jego wizie Schengen zamieszczono stempel wyjazdowy. Po wejściu pasażera na pokład samolotu nie ma on już żadnej kontroli nad swoją fizyczną lokalizacją. Kapitan decyduje, czy i kiedy samolot wystartuje. Jeżeli wystąpi opóźnienie w kontroli ruchu lotniczego, kapitan decyduje, czy pasażerowie mają cierpliwie czekać na pokładzie samolotu, czy też (jeżeli opóźnienie jest długie), opuścić pokład samolotu i ponownie wejść na pokład na późniejszym etapie. W tym ostatnim przypadku po opuszczeniu statku powietrznego pasażer ponownie znajdzie się w budynku terminalu, aczkolwiek w „strefie operacyjnej lotniska”. Miałby on możliwość, o ile sobie tego życzy, ponownego przejścia kontroli paszportowej i ponownego wjazdu na terytorium państwa członkowskiego (w tym momencie na jego wizie Schengen zostałby zamieszczony nowy stempel wjazdowy). Niemniej jednak tak długo, jak długo pozostaje w strefie operacyjnej lotniska, jest jasne, że wyjechał – i to niezależnie od tego, że nie jest już na pokładzie samolotu, ale może posilić się kawą lub przekąską w budynku terminalu.

66. Po trzecie, wariant 1 polega na powiązaniu momentu wyjazdu marynarza ze strefy Schengen z datą wypłynięcia statku, na którym pracuje. W praktyce prowadzi to do niepewności. Istnieje możliwość ustalenia planowanej daty wypłynięcia statku, ale nie ma gwarancji, że statek faktycznie opuści port w tym dniu. Czynniki takie jak pogoda i postęp prac na pokładzie mogą spowodować konieczność zmiany terminu wypłynięcia statku.

67. Wariant 1 jest zatem niezgodny z ustanowionym w art. 11 ust. 1 kodeksu granicznego Schengen obowiązkiem systematycznego zamieszczania stempli wyjazdowych w dokumentach podróży. Jeżeli miałoby zostać wprowadzone kryterium takie jak „na krótko przed wyjazdem” (zgodnie z zaleceniami Komisji), termin ten mógłby w łatwy sposób stanowić przedmiot odmiennej interpretacji w poszczególnych państwach członkowskich, a nawet przez organy w różnych portach w obrębie jednego państwa. Taki warunek byłby zatem niespójny z postulatem jednolitej wykładni art. 11 ust. 1.

68. Pragnę przypomnieć, że w oparciu o okoliczności faktyczne w niniejszej sprawie można wyróżnić dwie kategorie marynarzy. Niektórzy przylatują samolotem, kończą służbę na pokładzie i odlatują samolotem. Inni przylatują samolotem, rozpoczynają służbę na pokładzie i, przed jej zakończeniem, odpływają drogą morską. Wariant 1 prowadzi do różnicy w traktowaniu tych dwóch kategorii marynarzy. Wydaje się, że takie rozróżnienie nie istniało w ramach poprzedniego systemu, ponieważ obie kategorie otrzymywały stemple wyjazdowe w punkcie kontroli granicznej w momencie zaokrętowania się jako członków załogi.

69. Ponadto, jak zauważyli marynarze i operatorzy statków podczas rozprawy, w ramach wariantu 1 zamieszczenie stempla wyjazdowego zależy od możliwości ustalenia, że dany statek faktycznie opuszcza strefę Schengen. Wobec tego obywatele państw trzecich pracujący na pokładzie statku, który opuszczają Rotterdam i udają się do Las Palmas (Wyspy Kanaryjskie, a zatem część Hiszpanii), nie otrzymaliby stempla wyjazdowego, ponieważ pozostają oni w strefie Schengen. Natomiast obywatele państw trzecich pracujący na pokładzie statku, który opuszcza Rotterdam i zmierza do Kairu (Egipt), (prawdopodobnie) otrzymaliby stempel wyjazdowy w oparciu o zadeklarowane miejsce docelowe statku. W tym miejscu pragnę zwrócić uwagę na stwierdzenia zawarte w materiałach przygotowawczych do kodeksu granicznego Schengen, że „[b]iorąc pod uwagę definicję wewnętrznych i zewnętrznych granic morskich […] porty są z zasady traktowane jako granice zewnętrzne; każdy statek musi zatem zostać poddany kontroli przy każdym wpłynięciu i wypłynięciu, jako że niemożliwością jest ustalenie, co dzieje się poza portem, bez względu na to czy chodzi o wody terytorialne czy międzynarodowe (wejście/zejście z pokładu osób lub załadunek/rozładunek towarów). […]” ( 41 ).

70. Wobec powyższego po bardziej wnikliwej analizie wykładnia zaproponowana w wariancie 1 nie jest w pełni zgodna z obowiązkami określonymi w art. 11 ust. 1 kodeksu granicznego Schengen. Przekraczania granicy zewnętrznej w celu wyjazdu ze strefy Schengen nie należy utożsamiać z przekraczaniem granic geograficznych państwa członkowskiego.

Wariant 2

71. Zgodnie z wariantem 2 obywatele państw trzecich wyjeżdżają ze strefy Schengen, gdy przekraczają punkt kontroli granicznej w porcie i okrętują się jako członkowie załogi na statku, do którego zostali przypisani.

72. Artykuł 11 ust. 1 kodeksu granicznego Schengen należy odczytywać w kontekście jego art. 2 pkt 2, który stanowi, że granice zewnętrzne obejmują „porty morskie”. Bezsprzecznie port w Rotterdamie mieści się w tej definicji.

73. Zgodnie z art. 3 kodeksu granicznego Schengen rozporządzenie stosuje się do każdej osoby przekraczającej granice (wewnętrzne lub) zewnętrzne państw członkowskich. Ogólna zasada jest taka, że granice można przekraczać jedynie na zatwierdzonych przejściach granicznych w ustalonych godzinach ich otwarcia. Przy wjeździe i wyjeździe obywatele państw trzecich podlegają szczegółowej odprawie zgodnie z art. 8 kodeksu granicznego Schengen. Szerszy kontekst legislacyjny obejmuje zasady wizowe określające warunki wjazdu do strefy Schengen i wyjazdu z niej. Zasady te są uzupełniane przez systemy VIS i SIS, ponieważ umożliwiają one państwom członkowskim przeprowadzanie kontroli w celu potwierdzenia, że dane osoby nie stanowią zagrożenia dla porządku publicznego, bezpieczeństwa wewnętrznego i zdrowia publicznego państw członkowskich (motyw 6). Odprawę taką przeprowadza się na przejściu granicznym ( 42 ).

74. Ponadto zgodnie z art. 5 ust. 1 kodeksu granicznego Schengen przekraczanie granic zewnętrznych dozwolone jest jedynie na przejściach granicznych. Nic nie wskazuje na to, że sporne w postępowaniu głównym okoliczności dają podstawę do zastosowania któregokolwiek z odstępstw określonych w art. 5 ust. 2, w tym odstępstw odnoszących się konkretnie do marynarzy [art. 5 ust. 2 lit. c)] ( 43 ).

75. Wariant 2 nie podważa zatem celów kodeksu granicznego Schengen. Marynarze akceptują fakt, że podlegają zwykłym zasadom: muszą posiadać wizy i ważne dokumenty podróży; muszą przejść przez przejście graniczne i podlegać kontroli granicznej przy wjeździe i wyjeździe; a ich dokumenty muszą być ostemplowane zgodnie z kodeksem granicznym Schengen. W związku z tym nie pojawia się kwestia nielegalnej imigracji. Przez cały czas wiadomo, co się dzieje z zainteresowanymi marynarzami, i pozostają oni w ramach systemu ( 44 ). Jedyną kwestią jest czas i miejsce przeprowadzania kontroli granicznych. Z ekonomicznego punktu widzenia kwestia ta jest jednak bardzo ważna zarówno dla marynarzy, jak i operatorów statków.

76. Uważam, że wariant 2 jest lepszy niż wariant 1.

77. Po pierwsze, wariant 2 jest spójny z brzmieniem, systematyką i celami kodeksu granicznego Schengen; w szczególności uwzględnia on definicję zawartą w art. 2 pkt 2, zgodnie z którą port morski może stanowić granicę zewnętrzną państwa członkowskiego, oraz zasadę, zgodnie z którą granice zewnętrzne można przekraczać jedynie na przejściach granicznych; takim punktem jest port w Rotterdamie. Wariant 1 nie spełnia tego kryterium.

78. Po drugie, wariant 2 skutkuje zarówno jednolitą wykładnią, jak i jednolitym stosowaniem kodeksu granicznego Schengen we wszystkich państwach członkowskich. Odprawę można przeprowadzać na przejściu granicznym (w przypadkach takich jak w niniejszej sprawie, w porcie), gdzie zainteresowani obywatele państw trzecich okrętują się jako członkowie załogi i wchodzą na pokład statku. W tym momencie można systematycznie zamieszczać stemple zgodnie z art. 11 ust. 1.

79. Po trzecie, wariant 2 powoduje mniej nieprawidłowości niż wariant 1, ponieważ moment i miejsce zamieszczania stempli w dokumentach podróży są pewne.

80. Po czwarte, istnieje praktyczna zaleta, że wszyscy marynarze będą traktowani w ten sam sposób. Nie ma rozróżnienia między tymi, którzy odlatują samolotem po zakończeniu pracy, a tymi, którzy pozostają na statku, gdy opuszcza on port.

81. Wreszcie, pragnę przypomnieć, że sąd odsyłający stwierdził, iż wcześniej organy portowe w Rotterdamie zamieszczały stemple wyjazdowe w dokumentach podróży marynarzy, takich jak skarżący w postępowaniu głównym, w momencie zaokrętowania ich jako członków załogi, ale praktyka ta uległa zmianie na początku 2016 r. Nie jest jasne, co było powodem tej zmiany. Nic nie wskazuje na to, by uzasadnienie jej wprowadzenia miało związek ze stosowaniem prawa Unii. Sąd odsyłający zwraca uwagę, że nowa praktyka nie jest spójna z praktyką stosowaną w innych portach morskich w Niderlandach, które stanowią część granicy zewnętrznej, jak również w podobnych portach w innych państwach członkowskich. Wydaje się zatem, że nowa praktyka prowadzi do zakłóceń, które są potencjalnie sprzeczne z celami wyrażonymi w motywie 17 kodeksu granicznego Schengen (unikanie istotnych przeszkód m.in. dla handlu).

Wnioski

82. W świetle wszystkich powyższych rozważań sugeruję, aby na pytanie skierowane przez Raad van State (radę stanu, Niderlandy) Trybunał odpowiedział w następujący sposób: W sytuacji gdy marynarz będący obywatelem państwa trzeciego przybywa do państwa członkowskiego drogą powietrzną, a następnie okrętuje się jako członek załogi na statku już zacumowanym w porcie stanowiącym granicę zewnętrzną w rozumieniu art. 2 pkt 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/399 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie unijnego kodeksu zasad regulujących przepływ osób przez granice, art. 11 ust. 1 tego rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że zainteresowany wyjeżdża ze strefy Schengen, gdy okrętuje się jako członek załogi, nawet jeżeli nie jest możliwe ustalenie momentu opuszczenia portu przez dany statek.

( 1 ) Język oryginału: angielski.

( 2 ) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 9 marca 2016 r. (kodeks graniczny Schengen) (Dz.U. 2016, L 77, s. 1).

( 3 ) Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 22 państwa w pełni uczestniczą w dorobku Schengen. Bułgaria, Chorwacja i Rumunia są w trakcie procesu uzyskiwania pełnego członkostwa. Islandia, Liechtenstein, Norwegia i Szwajcaria uczestniczą w dorobku Schengen na mocy umów dwustronnych z Unią Europejską. W tekście niniejszej opinii w odniesieniu do państw uczestniczących w dorobku Schengen stosuję określenie „państwa strefy Schengen”. Dla zachowania porządku pragnę zauważyć, że istnieją szczególne ustalenia dotyczące Irlandii i Zjednoczonego Królestwa. Zgodnie z art. 4 Protokołu (nr 19) w sprawie dorobku Schengen włączonego w ramy Unii Europejskiej, załączonego do TUE i TFUE, Irlandia i Zjednoczone Królestwo mogą wystąpić z wnioskiem o zastosowanie wobec nich wszystkich lub niektórych środków z zakresu Schengen. Zgodnie z art. 1 Protokołu (nr 22) w sprawie stanowiska Danii, załączonego do TUE i TFUE, wskazane państwo członkowskie nie uczestniczy w przyjęciu przez Radę środków zaproponowanych na podstawie części trzeciej tytuł V TFUE (Polityki i działania wewnętrzne Unii w przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości).

( 4 ) Konwencja wykonawcza do układu z Schengen z dnia 14 czerwca 1985 r. między rządami państw Unii Gospodarczej Beneluksu, Republiki Federalnej Niemiec oraz Republiki Francuskiej w sprawie stopniowego znoszenia kontroli na wspólnych granicach (Dz.U. 2000, L 239, s. 19). Konwencja nadal obowiązuje, chociaż została częściowo zastąpiona przez kodeks graniczny Schengen, który uchylił art. 2–8 konwencji. Zobacz także decyzja Komitetu Wykonawczego z dnia 28 kwietnia 1999 r. w sprawie ostatecznych wersji Wspólnego Podręcznika i Wspólnych Instrukcji Konsularnych [SCH/Com-ex (99) 13] (Dz.U. 2000, L 239, s. 317). Zaktualizowaną wersję Wspólnego Podręcznika, bez pewnych poufnych załączników, opublikowano w Dz.U. 2002, C 313, s. 97.

( 5 ) Zobacz art. 24 rozporządzenia (WE) nr 1987/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 2006 r. w sprawie utworzenia, funkcjonowania i użytkowania Systemu Informacyjnego Schengen drugiej generacji (SIS II) (Dz.U. 2006, L 381, s. 4).

( 6 ) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 30 listopada 2017 r. ustanawiające system wjazdu/wyjazdu (EES) w celu rejestrowania danych dotyczących wjazdu i wyjazdu obywateli państw trzecich przekraczających granice zewnętrzne państw członkowskich i danych dotyczących odmowy wjazdu w odniesieniu do takich obywateli oraz określające warunki dostępu do EES na potrzeby ochrony porządku publicznego i zmieniające konwencję wykonawczą do układu z Schengen i rozporządzenia (WE) nr 767/2008 i (UE) nr 1077/2011 (Dz.U. 2017, L 327, s. 20).

( 7 ) Zasady te zostały uzupełnione przepisami wykonawczymi. Zobacz także pkt 17 poniżej.

( 8 ) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 9 lipca 2008 r. w sprawie Wizowego Systemu Informacyjnego (VIS) oraz wymiany danych pomiędzy państwami członkowskimi na temat wiz krótkoterminowych (rozporządzenie w sprawie VIS) (Dz.U. 2008, L 218, s. 60).

( 9 ) Rozporządzenie Rady z dnia 15 marca 2001 r. wymieniające państwa trzecie, których obywatele muszą posiadać wizy podczas przekraczania granic zewnętrznych, oraz te, których obywatele są zwolnieni z tego wymogu (Dz.U. 2001, L 81, s. 1).

( 10 ) Motyw 2.

( 11 ) Motyw 3.

( 12 ) Motyw 4.

( 13 ) Motyw 6.

( 14 ) Motyw 17.

( 15 ) W art. 2 pkt 5 zdefiniowano „osoby korzystające z prawa do swobodnego przemieszczania się na mocy prawa Unii” jako „obywateli Unii w rozumieniu art. 20 ust. 1 TFUE oraz obywateli państw trzecich będących członkami rodziny obywatela Unii korzystającego z prawa do swobodnego przemieszczania się, do których stosuje się dyrektywę 2004/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. [dyrektywę o prawach obywateli] […] [oraz] obywateli państw trzecich i członków ich rodzin, niezależnie od ich obywatelstwa, którzy na mocy porozumień pomiędzy Unią i jej państwami członkowskimi, z jednej strony, a tymi państwami trzecimi, z drugiej strony, korzystają z takich samych praw do swobodnego przemieszczania się jak obywatele Unii”.

( 16 ) Powyższe ma zastosowanie bez uszczerbku dla praw osób korzystających z prawa do swobodnego przemieszczania się na mocy prawa Unii, praw uchodźców i osób ubiegających się o ochronę międzynarodową.

( 17 ) Zobacz ponadto art. 19, 20 i załączniki VI, VII (pkt 15, 16 poniżej).

( 18 ) W załączniku I zawarto niewyczerpujący wykaz dokumentów uzupełniających, których okazanie może być wymagane od obywatela państwa trzeciego.

( 19 ) Artykuł 8 ust. 3 lit. g) i h). W odniesieniu do funkcjonowania SIS zob. pkt 5 powyżej.

( 20 ) Konwencja Międzynarodowej Organizacji Morskiej (FAL) z dnia 9 kwietnia 1965 r. o ułatwieniu międzynarodowego obrotu morskiego, z późniejszymi zmianami, która weszła w życie w dniu 5 marca 1967 r.

( 21 ) Załącznik VI, odpowiednio pkt 3.1.1, 3.1.2.

( 22 ) Odpowiednie międzynarodowe instrumenty prawne to Konwencja nr 108 (1958) i nr 185 (2003) Międzynarodowej Organizacji Pracy dotycząca dowodów tożsamości marynarzy oraz Konwencja o ułatwieniu międzynarodowego obrotu morskiego konwencji FAL. Główne cele tej konwencji to zapobieganie niepotrzebnym opóźnieniom w ruchu morskim, wspomaganie współpracy międzyrządowej oraz zapewnienie najwyższego możliwego do osiągnięcia stopnia ujednolicenia formalności i innych procedur dotyczących ruchu morskiego. Zobacz także pkt 22 poniżej.

( 23 ) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 lipca 2009 r. (kodeks wizowy) (Dz.U. 2009, L 243, s. 1).

( 24 ) Kodeks wizowy ma zastosowanie do wszystkich obywateli państw trzecich, którzy, zgodnie z rozporządzeniem nr 539/2001, muszą posiadać wizy podczas przekraczania granic zewnętrznych państw członkowskich.

( 25 ) Załącznik IX określa zasady wydawania wiz na granicy marynarzom podróżującym tranzytem i podlegającym obowiązkowi wizowemu.

( 26 ) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 października 2010 r. i uchylająca dyrektywę 2002/6/WE (Dz.U. 2010, L 283, s. 1).

( 27 ) Zobacz art. 6 ust. 1 kodeksu granicznego Schengen i art. 2 ust. 2 kodeksu wizowego. Sąd odsyłający stwierdził także, że jeżeli marynarze podlegają obowiązkowi wizowemu, to dozwolony okres pobytu jest co do zasady krótszy i wynosi 45 dni w okresie 180 dni (zob. pkt 3.3 postanowienia odsyłającego).

( 28 ) Zobacz także pkt 47 poniżej.

( 29 ) Zobacz pkt 6, 12 powyżej.

( 30 ) Zobacz pkt 12 powyżej.

( 31 ) Zobacz pkt 3, 4 powyżej.

( 32 ) Materiał zgromadzony przed Trybunałem sugeruje, że chociaż niektóre statki pozostawały zacumowane wzdłuż nabrzeży, inne były zakotwiczone w szerszym obszarze portowym.

( 33 ) Zobacz pkt 18 powyżej.

( 34 ) Na podstawie analizy innych języków, z których jestem w stanie łatwo dokonać tłumaczenia, ustaliłam, że stosowane są następujące terminy: „udrejse” (duński); „dell’uscita” (włoski); „wyjazd” (polski); „de saída” (portugalski); „vystup” (słowacki); oraz „la salida” (hiszpański).

( 35 ) Concise Oxford English Dictionary.

( 36 ) Wyrok z dnia 6 października 1982 r., Cilfit i in., 283/81, EU:C:1982:335, pkt 19.

( 37 ) Zobacz pkt 4 powyżej.

( 38 ) C‑170/96, EU:C:1998:43, pkt 24.

( 39 ) Artykuł 2 pkt 8, 10, 11 kodeksu granicznego Schengen, zob. także art. 5 ust. 1 tego rozporządzenia.

( 40 ) Wyrok z dnia 12 maja 1998 r., C‑170/96, EU:C:1998:219, pkt 23.

( 41 ) Projekt rozporządzenia Rady ustanawiającego wspólnotowy kodeks zasad regulujących przepływ osób przez granice COM(2004) 391 wersja ostateczna z dnia 26 maja 2004 r., s. 26.

( 42 ) Zobacz także nowe zasady w rozporządzeniu 2017/2226 ustanawiające, między innymi, system danych dotyczących wjazdu i wyjazdu, rejestrujący przekraczanie granic zewnętrznych strefy Schengen przez wszystkich obywateli państw trzecich, o którym mowa w pkt 5 powyżej.

( 43 ) Zobacz pkt 11, 16, 34–38 powyżej.

( 44 ) Zobacz pkt 21, 22 powyżej.