Sprawa C‑205/09

Postępowanie karne

przeciwko

Emilowi Eredicsowi i Márii Vassné Sápi

(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Szombathelyi Városi Bíróság)

Współpraca policyjna i sądowa w sprawach karnych – Decyzja ramowa 2001/220/WSiSW – Status ofiar w postępowaniu karnym – Pojęcie ofiary – Osoba prawna – Mediacja karna w toku postępowania karnego – Przepisy wykonawcze

Streszczenie wyroku

1. Pytania prejudycjalne – Właściwość Trybunału – Granice – Wykładnia wnioskowana w wypadku przyjęcia uregulowania krajowego zgodnego z prawem Unii w związku ze okolicznościami faktycznymi znajdującymi się poza jego zakresem stosowania

(art. 35 UE)

2. Unia Europejska – Współpraca policyjna i sądowa w sprawach karnych – Status ofiar w postępowaniu karnym – Decyzja ramowa 2001/220 – Ofiara – Pojęcie – Osoby prawne – Wyłączenie

(Decyzja ramowa Rady 2001/220, art. 1 lit. a), art. 10 ust. 1)

3. Unia Europejska – Współpraca policyjna i sądowa w sprawach karnych – Status ofiar w postępowaniu karnym – Decyzja ramowa 2001/220 – Mediacja przewidziana w uregulowaniu krajowym w wyraźny sposób w wypadku niektórych naruszeń

(Decyzja ramowa Rady 2001/220, art. 10)

1. Nawet jeśli okoliczności faktyczne zawisłej przed sądem krajowym sprawy nie są objęte zakresem stosowania prawa Unii Europejskiej, Trybunał jest właściwy do udzielenia odpowiedzi na pytanie prejudycjalne, zadane w ramach art. 35 UE, w sytuacji, gdy prawodawstwo krajowe zostało dostosowane, jeśli chodzi o rozstrzygnięcia podlegające zastosowaniu w sytuacji, która nie jest regulowana prawem Unii Europejskiej, do rozwiązań przyjętych w prawie Unii Europejskiej. W niewątpliwym interesie systemu prawnego Unii jest bowiem, aby, w celu zapobiegania powstawaniu rozbieżności, każde uregulowanie prawa Unii Europejskiej miało, niezależnie od tego, w jakich warunkach ma być stosowane, jednolitą wykładnię.

(por. pkt 33)

2. Artykuły 1 lit. a) oraz art. 10 decyzji ramowej 2001/220 w sprawie pozycji ofiar w postępowaniu karnym należy interpretować w ten sposób, że dla celów promowania mediacji w sprawach karnych, o której mowa w tym art. 10 ust. 1, pojęcie ofiary nie obejmuje osób prawnych.

W istocie z art. 1 lit. a) omawianej decyzji ramowej, który, dla potrzeb jej stosowania, definiuje ofiarę jako osobę fizyczną, która doznała szkody, włączając w to uszkodzenie ciała lub szkodę psychiczną, cierpienie emocjonalne lub stratę ekonomiczną, spowodowane bezpośrednio przez działania lub zaniechania stanowiące naruszenie prawa karnego państwa członkowskiego, wynika, iż ten przepis dotyczy jedynie osób fizycznych, które doznały tego rodzaju szkody.

Okoliczność, że pewne państwa członkowskie przewidują możliwość przeprowadzenia postępowania mediacyjnego w sprawach karnych w sytuacji, gdy pokrzywdzony jest osobą prawną, nie może podważyć tego wniosku. Ze względu na to bowiem, że nie dokonuje ona całkowitej harmonizacji dziedziny, której dotyczy, owa decyzja ramowa nie zabrania państwom członkowskim stosowania jej przepisów również w sytuacji, gdy pokrzywdzony jest osobą prawną, jak również ich do tego nie zobowiązuje. Interpretowanie tej decyzji ramowej w taki sposób, że dotyczy ona jedynie osób fizycznych, nie stanowi również dyskryminacji osób prawnych biorąc pod uwagę, że prawodawca unijny mógł zgodnie z prawem ustanowić system chroniący jedynie osoby fizyczne, ponieważ te ostatnie znajdują się w sytuacji obiektywnie różnej od tej, w której znajdują się osoby prawne, a to ze względu na większą podatność na wiktymizację oraz charakter interesów, które mogą zostać naruszone w wyniku czynów zabronionych jedynie w przypadku osób fizycznych, takich jak życie czy nietykalność cielesna pokrzywdzonego.

(por. pkt 26, 28-31; pkt 1 sentencji)

3. Artykuł 10 decyzji ramowej 2001/220 w sprawie pozycji ofiar w postępowaniu karnym należy interpretować w ten sposób, że nie zobowiązuje on państw członkowskich do umożliwienia podjęcia mediacji w przypadku wszystkich czynów zabronionych, których określone w przepisach krajowych znamię czynu zabronionego odpowiada w istocie znamieniu czynów zabronionych, w odniesieniu do których wyraźnie przewidziano w tych przepisach możliwość podjęcia mediacji.

W istocie przepis ten poprzestaje na nakazaniu państwom członkowskim dążenia do promowania mediacji w odniesieniu do czynów zabronionych, w przypadku których uznają one taki środek za właściwy, efektem czego wybór czynów zabronionych, w odniesieniu do których istnieje możliwość mediacji, należy do państw członkowskich. W związku z powyższym podejmując decyzję o umożliwieniu stosowania postępowania mediacyjnego jedynie w przypadku niektórych czynów zabronionych, takich jak te skierowane przeciwko osobom, bezpieczeństwu w komunikacji i mieniu, prawodawca krajowy nie przekracza przysługujących mu uprawnień.

(por. pkt 37, 38, 40; pkt 2 sentencji)

WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)

z dnia 21 października 2010 r.( )

Współpraca policyjna i sądowa w sprawach karnych – Decyzja ramowa 2001/220/ WSiSW – Status ofiar w postępowaniu karnym – Pojęcie ofiary – Osoba prawna – Mediacja karna w toku postępowania karnego – Przepisy wykonawcze

W sprawie C‑205/09

mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 35 UE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Szombathelyi Városi Bíróság (Węgry) postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2009 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 8 czerwca 2009 r., w postępowaniu karnym przeciwko

Emilowi Eredicsowi,

Márii Vassné Sápi,

TRYBUNAŁ (druga izba),

w składzie: J.N. Cunha Rodrigues (sprawozdawca), prezes izby, A. Arabadjiev, A. Rosas, U. Lõhmus, i A. Ó Caoimh, sędziowie,

rzecznik generalny: J. Kokott,

sekretarz: A. Calot Escobar,

rozważywszy uwagi przedstawione:

– w imieniu rządu węgierskiego przez R. Somssich, M. Fehéra oraz K. Szíjjártó, działających w charakterze pełnomocników,

– w imieniu rządu francuskiego przez G. de Bergues’a oraz B. Beaupère‑Manokhę, działających w charakterze pełnomocników,

– w imieniu rządu włoskiego przez I. Bruni, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez F. Arenę, avvocato dello Stato,

– w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez B. Simona oraz R. Troostersa, działających w charakterze pełnomocników,

po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 1 lipca 2010 r.,

wydaje następujący

Wyrok

1 Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 1 lit. a) oraz art. 10 ust. 1 decyzji ramowej Rady 2001/220/WSiSW z dnia 15 marca 2001 r. w sprawie pozycji ofiar w postępowaniu karnym (Dz.U. L 82, s. 1, zwanej dalej „decyzją ramową”).

2 Wniosek ten został złożony w ramach postępowania karnego prowadzonego przeciwko E. Eredicsowi i M. Sápi w przedmiocie naruszenia interesów finansowych Wspólnot Europejskich.

Ramy prawne

Uregulowania Unii

3 Artykuł 1 decyzji ramowej stanowi:

„Dla celów niniejszej decyzji ramowej:

a) »ofiara« oznacza osobę fizyczną, która doznała szkody, włączając w to uszkodzenie ciała lub szkodę psychiczną, cierpienie emocjonalne lub stratę ekonomiczną, spowodowane bezpośrednio przez działania lub zaniechania stanowiące naruszenie prawa karnego państwa członkowskiego;

b) […];

c) »postępowanie karne« należy rozumieć zgodnie z prawem krajowym, które ma zastosowanie;

d) […];

e) »mediacja w sprawach karnych« powinna być rozumiana jako prowadzone przez kompetentną osobę poszukiwanie, przed lub w trakcie postępowania karnego, rozwiązania wynegocjowanego między ofiarą a sprawcą przestępstwa”.

4 Artykuł 10 tej decyzji ramowej stanowi:

„1. Każde państwo członkowskie dąży do promowania mediacji w sprawach karnych w odniesieniu do przestępstw, dla których uzna taki środek za właściwy.

2. Każde państwo członkowskie zapewnia, aby wszelkie porozumienia między ofiarą a przestępcą osiągnięte w toku takiej mediacji w sprawach karnych mogły zostać uwzględnione”.

Uregulowania krajowe

5 Artykuł 221/A Büntető eljárási törvény (węgierskiego kodeksu postępowania karnego, zwanego dalej „KPK”) stanowi:

„1. Postępowanie mediacyjne może zostać przeprowadzone na wniosek podejrzanego lub pokrzywdzonego lub za ich zgodą w postępowaniach karnych wszczętych w związku z czynami zabronionymi przeciwko osobom (rozdział XII, tytuły I i III kodeksu karnego), bezpieczeństwu w komunikacji (rozdział XIII kodeksu karnego) lub mieniu (rozdział XVIII kodeksu karnego), zagrożonymi karą pozbawienia wolności do lat pięciu.

2. Postępowanie mediacyjne ma na celu naprawienie skutków czynu zabronionego i doprowadzenie do przestrzegania prawa przez podejrzanego w przyszłości. W postępowaniu mediacyjnym należy dążyć do zawarcia porozumienia pomiędzy podejrzanym i pokrzywdzonym, opartego na czynnym żalu podejrzanego. W toku postępowania karnego dana sprawa może być przedmiotem postępowania mediacyjnego tylko raz.

3. Prokurator postanawia z urzędu lub na wniosek podejrzanego, obrońcy lub pokrzywdzonego o zawieszeniu postępowania na okres nieprzekraczający sześciu miesięcy i o przeprowadzeniu postępowania mediacyjnego, jeżeli:

a) możliwe jest umorzenie postępowania na podstawie art. 36 kodeksu karnego lub odstąpienie od wymierzenia kary;

b) podejrzany w toku postępowania przygotowawczego przyznaje się do popełnienia zarzucanych mu czynów, zgadza się na naprawienie szkody poniesionej przez pokrzywdzonego i może ją naprawić lub może w inny sposób wynagrodzić pokrzywdzonemu szkodliwe skutki czynu zabronionego;

c) podejrzany i pokrzywdzony wyrazili zgodę na przeprowadzenie postępowania mediacyjnego, oraz

d) uwzględniając charakter czynu zabronionego, sposób jego popełnienia i osobę podejrzanego, można odstąpić od przeprowadzenia postępowania sądowego lub jeżeli uzasadnione jest założenie, że sąd przy wymierzaniu kary będzie mógł stwierdzić czynny żal.

[…]

5. Nie mają wartości dowodowej złożone w toku postępowania mediacyjnego oświadczenia podejrzanego i pokrzywdzonego, odnoszące się do okoliczności będących przedmiotem postępowania. Wynik postępowania mediacyjnego nie może być wykorzystany przeciwko podejrzanemu.

6. Szczegółowe przepisy wykonawcze znajdujące zastosowanie do postępowania mediacyjnego określa ustawa.

7. Jeżeli po zakończeniu postępowania mediacyjnego zostanie zastosowany art. 36 ust. 1 kodeksu karnego, prokuratura umarza postępowanie; jeżeli należy zastosować art. 36 ust. 2 kodeksu karnego, prokuratura wnosi akt oskarżenia. Jeżeli podejrzany rozpoczął wykonywanie porozumienia zawartego w postępowaniu mediacyjnym, prokurator może odroczyć wniesienie aktu oskarżenia na okres od roku do dwóch lat w stosunku do czynów zabronionych zagrożonych karą pozbawienia wolności do trzech lat”.

6 Zgodnie z brzmieniem art. 36 Büntető törvénykönyv (węgierskiego kodeksu karnego, zwanego dalej „KK”):

„1. Nie podlega karze ten, kto w ramach postępowania mediacyjnego zapewnia pokrzywdzonemu odszkodowanie za szkodę wyrządzoną czynem zabronionym przeciwko osobom (rozdział XII, tytuły I i III kodeksu karnego), bezpieczeństwu w komunikacji (rozdział XIII kodeksu karnego) lub mieniu (rozdział XVIII kodeksu karnego) zagrożonym karą pozbawienia wolności do lat trzech lub w inny sposób doprowadzi do naprawienia szkodliwych skutków tego czynu zabronionego.

2. W odniesieniu do czynów zabronionych, o których mowa w ust. 1, zagrożonych karą pozbawienia wolności do lat pięciu, można odstąpić od wymierzenia kary, jeżeli sprawca w ramach postępowania mediacyjnego zapewni pokrzywdzonemu odszkodowanie za szkodę wyrządzoną zagrożonym karą czynem zabronionym lub w inny sposób doprowadzi do naprawienia szkodliwych skutków tego czynu zabronionego.

3. Przepisy ust. 1 i 2 nie mają zastosowania, jeśli sprawca:

a) jest recydywistą wielokrotnym lub recydywistą, który popełnił przestępstwa kwalifikowane,

b) uczestniczył w przestępstwie zorganizowanym,

c) spowodował swym czynem śmierć osoby,

d) popełnił umyślnie czyn zabroniony w okresie zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności lub, w przypadku skazania na podlegającą wykonaniu karę pozbawienia wolności za popełnienie umyślnego czynu zabronionego, przed rozpoczęciem wykonywania tej kary, a także w okresie zwolnienia warunkowego lub odroczenia wykonania tej kary”.

7 W zastosowaniu art. 314 KK:

„1. Kto działa na szkodę budżetu Wspólnot Europejskich, składając nieprawdziwe oświadczenie, posługując się dokumentem o nieprawdziwej, sfałszowanej lub podrobionej treści, lub kto nie spełnia, tudzież spełnia w niedostatecznym stopniu, w sposób mogący wprowadzić w błąd, wymogów w zakresie informacji przewidzianych w odniesieniu do:

a) pomocy z funduszy zarządzanych przez Wspólnoty Europejskie lub w ich imieniu,

b) wpłat na rzecz budżetu zarządzanego przez Wspólnoty Europejskie lub w ich imieniu

popełnia czyn zabroniony zagrożony karą pozbawienia wolności do lat pięciu.

2. Karze przewidzianej w ust. 1 podlega także ten, kto do celu niezgodnego z przeznaczeniem wykorzystuje:

a) pomoc, o której mowa w ust. 1 lit. a), lub

b) korzyść w związku z wpłatą, o której mowa w ust. 1 lit. b)”.

8 Artykuł 318 KK stanowi:

„1. Kto, w celu uzyskania niezgodnej z prawem korzyści, wprowadza inną osobę w błąd lub utrzymuje ją w błędzie, powodując w ten sposób szkodę, dopuszcza się oszustwa.

[…]

4. Czyn zabroniony podlega karze pozbawienia wolności do lat trzech, jeżeli:

a) oszustwo powoduje poważną szkodę,

[…]”.

9 Zgodnie z art. 138/A KK szkoda jest „poważna, jeżeli jej kwota jest wyższa niż 200 000 HUF i nie przekracza 2 000 000 HUF”.

Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne

10 Emil Eredics, pierwszy z oskarżonych w postępowaniu przed sądem krajowym, jest dyrektorem przedszkola i szkoły podstawowej w Apátistvánfalva (zwanych dalej „szkołą”). Mária Sápi, druga z oskarżonych przed sądem krajowym, zarządza spółką Apátistvánfalvi Hotel Apát Kereskedelmi és Szolgáltatási Korlátot Felelősségű Társaság (spółką z ograniczoną odpowiedzialnością prawa węgierskiego, zwaną dalej „Hotel Apát Kft.”) oraz jest dyrektorem hotelu Apát, prowadzonego przez spółkę Hotel Apát Kft.

11 W ramach umowy ramowej podpisanej w dniu 30 czerwca 2003 r. pomiędzy szkołą oraz węgierskim funduszem małych projektów w ramach programu PHARE CBC (Magyarország – PHARE CBC Program Kisprojekt Alap 2001, zwanym dalej „funduszem”) fundusz ten przyznał szkole pomoc w celu sfinansowania 80,15% kwoty koniecznej do realizacji projektu edukacyjnej ścieżki leśnej, prowadzonego przez E. Eredicsa jako kierownika projektu.

12 Pomoc została wypłacona w dniu 4 lutego 2004 r. Spółka VÁTI Magyar Regionális Fejlesztési és Urbanisztikai Kiemelten Közhasznú Társaság (węgierska spółka użyteczności publicznej działająca na rzecz rozwoju wiejskiego i urbanizacji, zwana dalej „VÁTI Kht”) nadzorowała realizację tego projektu; powierzono jej także zadanie sporządzenia sprawozdania finansowego.

13 Zgodnie z umową zawartą pomiędzy E. Eredicsem a M. Sápi, wyłonionej w procedurze przetargowej, ta ostatnia zobowiązała się, w zamian za zapłatę kwoty 1 200 000 HUF (około 4270 EUR), do zorganizowania, przygotowania i zapewnienia bazy lokalowej szkolenia przygotowującego do podstawowego egzaminu na grzyboznawcę oraz zorganizowania wyjazdu w celach naukowych i w celu odbycia spotkań.

14 Dla udokumentowania wykonania postanowień umowy M. Sápi sporządziła w imieniu spółki Hotel Apát Kft. sprawozdanie z jej wykonania, przekazane następnie E. Eredicsowi, który uregulował fakturę ostateczną z rachunku bieżącego szkoły.

15 Ponieważ nie stwierdzono, że podstawowy kurs z grzyboznawstwa, który miał być przeprowadzony w ramach umowy, rzeczywiście się odbył, zarówno faktura, jak i rejestr sporządzone w celu udowodnienia wykonania umowy uznane zostały za stwierdzające nieprawdę. Emil Eredics dołączył do dokumentacji projektu stwierdzające nieprawdę dokumenty, sprawozdanie sporządzone w związku z wyjazdem w celach szkoleniowych, który w rzeczywistości się nie odbył, oraz sprawozdanie z oceny, w którym nieznana osoba sfałszowała nazwisko kierownika grupy. Dokumentacja ta została przesłana VÁTI Kht w celu udokumentowania wykonania zobowiązań zawartych w ww. umowie.

16 W dniu 20 czerwca 2006 r. osoba prywatna wniosła przeciwko E. Eredicsowi i M. Sápi skargę mającą za przedmiot bezpodstawną płatność na kwotę około 1 200 000 HUF.

17 W ramach prowadzonego postępowania przygotowawczego kilkakrotnie przesłuchano E. Eredicsa w charakterze podejrzanego; Emil Eredics nie przyznał się jednak do zarzucanych mu czynów.

18 W dniu 2 września 2008 r. prokuratura przy Szombathelyi Várósi Bíróság poprzez wniesienie do tego sądu aktu oskarżenia przeciwko E. Eredicsowi i M. Sápi wszczęła postępowanie karne, uznając działania E. Eredicsa za „czyn zabroniony naruszenia interesów finansowych Wspólnot Europejskich” w rozumieniu art. 314 ust. 1 lit. a) KK, popełniony przezeń jednorazowo, w charakterze sprawcy.

19 W dniu 24 listopada 2008 r. E. Eredics przyznał się na żądanie sądu do zarzucanych mu czynów i złożył wniosek o przeprowadzenie postępowania mediacyjnego w celu umorzenia postępowania lub odstąpienia od wymierzenia kary, zgodnie z art. 221/A KPK.

20 Na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2009 r. sąd odsyłający stwierdził, że czyny zarzucane E. Eredicsowi mogą zostać również uznane za oszustwo. Emil Eredics podtrzymał swój wniosek o wszczęcie postępowania mediacyjnego i swoje uprzednie odnoszące się do niego oświadczenie, w którym przyznawał się do zarzucanych mu czynów.

21 Na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2009 r. spółka VÁTI Kht wyraziła jako pokrzywdzona zgodę na przeprowadzenie postępowania mediacyjnego. Sąd odsyłający zawiesił zatem postępowanie karne do dnia 22 października 2009 r. celem przeprowadzenia mediacji.

22 Prokuratura zaskarżyła to rozstrzygnięcie. Biorąc pod uwagę kwalifikację czynów w akcie oskarżenia, działania te jej zdaniem nie należą do czynów zabronionych, w odniesieniu do których przewidziane zostało w prawie węgierskim postępowanie mediacyjne. Ponadto wyłączenie możliwości przeprowadzenia postępowania mediacyjnego wynika w niniejszym przypadku z faktu, że E. Eredics nie przyznał się do zarzucanych mu czynów w trakcie postępowania przygotowawczego. Co więcej, nie ma znaczenia, że spółka VÁTI Kht jest gotowa uczestniczyć w postępowaniu mediacyjnym jako pokrzywdzona. Ostateczną pokrzywdzoną jest bowiem Wspólnota Europejska, a zatem przeprowadzenie tego postępowania mediacyjnego nie jest uzasadnione.

23 W tych okolicznościach Szombathelyi Városi Bíróság postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

„1) Sąd dąży do ustalenia w prowadzonym przez niego postępowaniu karnym, czy »osoba niebędąca osobą fizyczną« objęta jest pojęciem ofiary w rozumieniu art. 1 lit. a) decyzji ramowej […], zważywszy na obowiązek promowania mediacji między ofiarą a sprawcą przestępstwa w sprawach karnych, o którym mowa w art. 10 decyzji ramowej, precyzując i uzupełniając przy tym wyrok wydany przez Trybunał w dniu 28 czerwca 2007 r. w sprawie C‑467/05 Dell’Orto [Zb.Orz. s. I‑5557].

2) Sąd dąży do ustalenia w odniesieniu do art. 10 ust. 1 decyzji ramowej […], w rozumieniu którego »[k]ażde państwo członkowskie dąży do promowania mediacji w sprawach karnych w odniesieniu do przestępstw, dla których uzna taki środek za właściwy«, czy wykładni pojęcia przestępstwa można dokonywać w ten sposób, że obejmuje ono wszystkie przestępstwa, których określone w ustawie znamię czynu zabronionego jest w istocie analogiczne.

3) Czy wykładni wyrażenia »[k]ażde państwo członkowskie dąży do promowania mediacji w sprawach karnych«, zawartego w art. 10 ust. 1 decyzji ramowej […] można dokonywać w ten sposób, że ustanowienie warunków mediacji w odniesieniu do sprawcy przestępstwa i ofiary jest możliwe przynajmniej do chwili wydania orzeczenia w pierwszej instancji, czyli w ten sposób, że wymóg uznania okoliczności faktycznych w ramach postępowania sądowego, po zakończeniu postępowania przygotowawczego, z zastrzeżeniem spełnienia innych wymaganych przesłanek, jest zgodny z obowiązkiem promowania mediacji?

4) W odniesieniu do art. 10 ust. 1 decyzji ramowej […] sąd zastanawia się nad kwestią, czy wyrażenie »[k]ażde państwo członkowskie dąży do promowania mediacji w sprawach karnych w odniesieniu do przestępstw, dla których uzna taki środek za właściwy« oznacza zagwarantowanie ogólnego dostępu do mediacji w sprawach karnych z zastrzeżeniem spełnienia pozostałych przesłanek przewidzianych ustawą, bez możliwości dokonania interpretacji. A zatem, czy jeżeli na pytanie należy odpowiedzieć w sposób twierdzący, czy jest zgodna z uregulowaniami (wymogami) ww. art. 10 przesłanka, zgodnie z którą »uwzględniając charakter przestępstwa, rodzaj mediacji i osobę podejrzanego można odstąpić od prowadzenia postępowania sądowego lub jeżeli uzasadnione jest założenie, że sąd będzie mógł rozważyć czynny żal przy wymierzaniu kary«?”.

W przedmiocie pytań prejudycjalnych

W przedmiocie pytania pierwszego

24 Poprzez pierwsze pytanie sąd odsyłający zamierza w istocie dowiedzieć się, czy art. 1 lit. a) oraz art. 10 decyzji ramowej należy interpretować w ten sposób, że dla celów promowania mediacji w sprawach karnych, o której mowa w tym art. 10 ust. 1, pojęcie ofiary obejmuje osoby prawne.

25 Jak podniosły słusznie rządy węgierski, francuski i włoski, a także Komisja, Trybunał rozstrzygnął już, że, biorąc pod uwagę brzmienie i strukturę tej decyzji ramowej, dla potrzeb jej stosowania, zdefiniowane w jej art. 1 pojęcie ofiary dotyczy jedynie osób fizycznych (zob. podobnie w szczególności ww. wyrok w sprawie Dell’Orto, pkt 53–56).

26 Trybunał rozstrzygnął bowiem w pkt 53 ww. wyroku w sprawie Dell’Orto, że z art. 1 lit. a) decyzji ramowej, który, dla potrzeb jej stosowania, definiuje ofiarę jako osobę „fizyczną”, która doznała szkody, włączając w to uszkodzenie ciała lub szkodę psychiczną, cierpienie emocjonalne lub stratę ekonomiczną, spowodowane bezpośrednio przez działania lub zaniechania stanowiące naruszenie prawa karnego państwa członkowskiego, wynika, iż ten przepis decyzji ramowej dotyczy jedynie osób fizycznych, które doznały tego rodzaju szkody.

27 W pkt 55 i 56 tego wyroku Trybunał podniósł, iż żaden inny przepis decyzji ramowej nie zawiera wskazówki sugerującej, że dla potrzeb stosowania tej decyzji ramowej prawodawca Unii Europejskiej zamierzał objąć pojęciem ofiary osoby prawne, a wręcz przeciwnie – rozliczne przepisy decyzji ramowej potwierdzają, że celem tego prawodawcy było objęcie zakresem znaczeniowym definicji wyłącznie osób fizycznych, które, będąc ofiarami, doznały szkody spowodowanej przez zagrożony karą czyn zabroniony. W tym zakresie, poza art. 1 lit. a) decyzji ramowej, który odnosi się, jako do elementów szkody, do uszkodzenia ciała lub szkody psychicznej oraz cierpienia emocjonalnego, Trybunał przywołał również art. 2 ust. 1 decyzji ramowej, który zobowiązuje państwa członkowskie do zapewnienia traktowania ofiar z należytym poszanowaniem godności jednostki, jej art. 2 ust. 2, który wymaga zapewnienia szczególnego traktowania ofiarom szczególnie wrażliwym, podobnie jak art. 8 ust. 1 tej decyzji ramowej, który zobowiązuje państwa członkowskie do zapewnienia odpowiedniego poziomu ochrony rodzinom lub osobom mającym pozycję zbliżoną do rodziny ofiary.

28 Okoliczność, że pewne państwa członkowskie przewidują możliwość przeprowadzenia postępowania mediacyjnego w sprawach karnych w sytuacji, gdy pokrzywdzony jest osobą prawną, nie może podważyć wniosku wyciągniętego przez Trybunał w ww. wyroku w sprawie Dell’Orto.

29 Ze względu na to bowiem, że nie dokonuje ona całkowitej harmonizacji dziedziny, której dotyczy, decyzja ramowa nie zabrania państwom członkowskim stosowania jej przepisów również w sytuacji, gdy pokrzywdzony jest osobą prawną, jak również ich do tego nie zobowiązuje.

30 Interpretowanie tej decyzji ramowej w taki sposób, że dotyczy ona jedynie osób fizycznych, nie stanowi również dyskryminacji osób prawnych. Prawodawca unijny mógł bowiem zgodnie z prawem ustanowić system chroniący jedynie osoby fizyczne, ponieważ te ostatnie znajdują się w sytuacji obiektywnie różnej od tej, w której znajdują się osoby prawne, a to ze względu na większą podatność na wiktymizację oraz charakter interesów, które mogą zostać naruszone w wyniku czynów zabronionych jedynie w przypadku osób fizycznych, takich jak życie czy nietykalność cielesna pokrzywdzonego.

31 Uwzględniając powyższe, art. 1 lit. a) oraz art. 10 decyzji ramowej należy interpretować w taki sposób, że dla celów promowania mediacji w sprawach karnych, o której mowa w art. 10 ust. 1 tej decyzji, pojęcie ofiary nie obejmuje osób prawnych.

W przedmiocie pytania drugiego

W przedmiocie właściwości Trybunału

32 Rząd węgierski podnosi, że zgodnie z KKK możliwe jest podjęcie mediacji w sytuacji, gdy pokrzywdzony nie jest osobą fizyczną. Ze względu na to jednak, że zakres stosowania decyzji ramowej obejmuje jedynie pokrzywdzone osoby fizyczne, jest on w każdym razie pozbawiony znaczenia dla sprawy zawisłej przed sądem krajowym.

33 Zgodnie z dobrze utrwalonym orzecznictwem, nawet jeśli okoliczności faktyczne zawisłej przed sądem krajowym sprawy nie są objęte zakresem stosowania prawa Unii Europejskiej, Trybunał jest właściwy do udzielenia odpowiedzi w sytuacji, gdy prawodawstwo krajowe zostało dostosowane, jeśli chodzi o rozstrzygnięcia podlegające zastosowaniu w sytuacji, która nie jest regulowana prawem Unii Europejskiej, do rozwiązań przyjętych w prawie Unii Europejskiej. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału w niewątpliwym interesie systemu prawnego Unii jest bowiem, aby, w celu zapobiegania powstawaniu rozbieżności, każde uregulowanie prawa Unii Europejskiej miało, niezależnie od tego, w jakich warunkach ma być stosowane, jednolitą wykładnię (zob. podobnie w szczególności wyroki: z dnia 17 lipca 1997 r. w sprawie C‑130/95 Giloy, Rec. s. I‑4291, pkt 19–28; z dnia 11 października 2001 r. w sprawie C‑267/99 Adam, Rec. s. I‑7467, pkt 23–29; z dnia 15 stycznia 2002 r. w sprawie C‑43/00 Andersen og Jensen, Rec. s. I‑379, pkt 15–19; z dnia 16 marca 2006 r. w sprawie C‑3/04 Poseidon Chartering, Zb.Orz. s. I‑2505, pkt 14–19).

34 Jak zaś przyznaje rząd węgierski, w art. 221/A KKK wprowadzono do tego kodeksu, z mocą od dnia 1 stycznia 2007 r., instytucję postępowania mediacyjnego, w odniesieniu do którego, jeśli chodzi o wyliczone w tym przepisie czyny zabronione, nie dokonano żadnego rozróżnienia w zależności od tego, czy pokrzywdzonym jest osoba fizyczna, czy prawna.

35 Trybunał nie jest zatem niewłaściwy, aby udzielić odpowiedzi na drugie pytanie prejudycjalne ze względu na to, że decyzja ramowa dotyczy jedynie pokrzywdzonych osób fizycznych.

Co do istoty

36 Poprzez to pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 10 decyzji ramowej należy interpretować w taki sposób, że zobowiązuje on państwa członkowskie do umożliwienia podjęcia mediacji w przypadku wszystkich czynów zabronionych, których określone w przepisach krajowych znamię czynu zabronionego odpowiada w istocie temu znamieniu czynów zabronionych, w odniesieniu do których wyraźnie przewidziano w tych przepisach możliwość podjęcia mediacji.

37 W tym względzie należy zauważyć, że poza tym, iż art. 34 UE pozostawia władzom krajowym wybór formy i środków koniecznych do osiągnięcia celów zamierzonych w decyzjach ramowych, art. 10 rozpatrywanej w niniejszym przypadku decyzji ramowej poprzestaje na nakazaniu państwom członkowskim dążenia do promowania mediacji w odniesieniu do czynów zabronionych, w przypadku których „uzna[ją] one taki środek za właściwy”, efektem czego wybór czynów zabronionych, w odniesieniu do których istnieje możliwość mediacji, należy do państw członkowskich.

38 Z samego brzmienia tego art. 10 oraz z szerokiego zakresu uprawnień dyskrecjonalnych, jaki decyzja ramowa pozostawia władzom krajowym w przedmiocie konkretnych mechanizmów realizacji jej celów (zob. wyrok z dnia 9 października 2008 r. w sprawie C‑404/07 Katz, Zb.Orz. s. I‑7607, pkt 46) wynika, że, podejmując decyzję o umożliwieniu stosowania postępowania mediacyjnego jedynie w przypadku czynów zabronionych skierowanych przeciwko osobom, bezpieczeństwu w komunikacji i mieniu, prawodawca węgierski nie przekroczył granic przysługujących mu uprawnień.

39 Choć te uprawnienia państw członkowskich mogą niewątpliwie zostać ograniczone obowiązkiem zastosowania przy określaniu tych czynów zabronionych obiektywnych kryteriów, nic nie przemawia za tym, że ma to miejsce w niniejszym przypadku.

40 Uwzględniając powyższe, art. 10 decyzji ramowej należy interpretować w ten sposób, że nie zobowiązuje on państw członkowskich do umożliwienia podjęcia mediacji w przypadku wszystkich czynów zabronionych, których określone w przepisach krajowych znamię czynu zabronionego odpowiada w istocie temu znamieniu czynów zabronionych, w odniesieniu do których wyraźnie przewidziano w tych przepisach możliwość podjęcia mediacji.

W przedmiocie pytań trzeciego i czwartego

W przedmiocie właściwości Trybunału

41 Nie ma wątpliwości co do tego, że prawo węgierskie nie przewiduje możliwości podjęcia mediacji w przypadku czynu zabronionego naruszenia interesów finansowych Wspólnot Europejskich. Ponadto z odpowiedzi udzielonej na pytanie drugie wynika, że na podstawie decyzji ramowej nie można wyciągnąć wniosku, iż zobowiązuje ona państwa członkowskie do przewidzenia, w przypadku gdy pokrzywdzony jest osobą fizyczną, możliwości podjęcia mediacji wtedy, gdy znamię czynu zabronionego takiego czynu jest takie samo, jak to znamię czynów zabronionych, w przypadku których mediacja jest możliwa.

42 Ponieważ oczywiste jest, że podjęcie mediacji nie jest możliwe w sytuacji takiej, jak ta rozpatrywana przez sąd krajowy, nie ma zatem potrzeby udzielania odpowiedzi na pytania trzecie i czwarte.

W przedmiocie kosztów

43 Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:

1) Artykuły 1 lit. a) oraz art. 10 decyzji ramowej Rady 2001/220/WSiSW z dnia 15 marca 2001 r. w sprawie pozycji ofiar w postępowaniu karnym należy interpretować w ten sposób, że dla celów promowania mediacji w sprawach karnych, o której mowa w tym art. 10 ust. 1, pojęcie ofiary nie obejmuje osób prawnych.

2) Artykuł 10 decyzji ramowej 2001/220 należy interpretować w ten sposób, że nie zobowiązuje on państw członkowskich do umożliwienia podjęcia mediacji w przypadku wszystkich czynów zabronionych, których określone w przepisach krajowych znamię czynu zabronionego odpowiada w istocie znamieniu czynów zabronionych, w odniesieniu do których wyraźnie przewidziano w tych przepisach możliwość podjęcia mediacji.

Podpisy