Keywords

Summary



Keywords

1. Pomoc przyznawana przez państwa – Postępowanie administracyjne – Uprawnienie Komisji oparcia się na informacjach, którymi dysponuje – Przesłanka – Uprzednie skorzystanie z uprawnienia do skierowania nakazu do państwa członkowskiego – Kontrola sądowa ustaleń faktycznych – Zakres

(art. 88 ust. 2 WE; rozporządzenie Rady nr 659/1999, art. 5 ust. 2, art. 6 ust. 1, art. 10 ust. 3 i art. 13 ust. 1)

2. Pomoc przyznawana przez państwa – Pomoc dozwolona przez Komisję – Wykorzystanie przez beneficjenta niezgodne z przeznaczeniem– Kryteria oceny

(art. 87 WE i 88 ust. 2 WE; rozporządzenie Rady nr 659/1999, art. 1 lit. g))

3. Pomoc przyznawana przez państwa – Pojęcie – Realizacja gwarancji publicznej – Kwalifikacja jako pomocy odrębnej od udzielenia gwarancji – Przesłanka – Zrzeczenie się roszczeń przez poręczyciela powodujące zmniejszenie zadłużenia beneficjenta

(art. 87 WE)

4. Akty instytucji – Uzasadnienie – Obowiązek – Zakres – Decyzja Komisji w dziedzinie pomocy państwa

(art. 87 WE i 253 WE)

5. Pomoc przyznawana przez państwa – Zakaz – Odstępstwa – Zakres odstępstwa – Ścisła wykładnia – Działalność Treuhandanstalt – Pojęcie prywatyzacji

(art. 87 ust. 1 i 2 lit. c) WE)

6. Pomoc przyznawana przez państwa – Decyzja Komisji stwierdzająca niezgodność ze wspólnym rynkiem indywidualnej pomocy przyznanej na podstawie ogólnego systemu pomocy, który został wcześniej zatwierdzony – Obowiązek uzasadnienia – Zakres

(art. 88 ust. 3 WE)

7. Akty instytucji – Uzasadnienie – Błąd dotyczący okoliczności faktycznych zawarty w skądinąd wystarczającym uzasadnieniu decyzji – Brak wpływu na zgodność decyzji z prawem

(art. 253 WE)

8. Pomoc przyznawana przez państwa – Pomoc nowa lub pomoc istniejąca – Pomoc finansowa wykorzystana na spłatę pożyczki poręczonej przez organ władzy publicznej – Kwalifikacja jako nowej pomocy

(art. 88 WE)

9. Pomoc przyznawana przez państwa – Odzyskanie bezprawnie przyznanej pomocy – Pomoc wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem – Niezgodne z przeznaczeniem wykorzystanie pomocy, o którym wiedziała Komisja – Odzyskanie od adresata pomocy – Wyłączenie

(art. 88 ust. 2 WE)

10. Pomoc przyznawana przez państwa – Odzyskanie bezprawnie przyznanej pomocy – Zakres stosowania – Pomoc przyznana grupie przedsiębiorstw dokonującej wewnętrznego przenoszenia aktywów – Odzyskanie od przedsiębiorstwa należącego do grupy, niebędącego beneficjentem pomocy, które nie odniosło żadnej korzyści z przeniesienia aktywów – Wyłączenie

(art. 88 ust. 2 WE)

11. Pomoc przyznawana przez państwa – Odzyskanie bezprawnie przyznanej pomocy – Odzyskanie od przedsiębiorstwa niebędącego beneficjentem pomocy, które nabyło jednak aktywa beneficjanta i kontynuuje wykonywanie jego działalności – Przesłanka – Obejście decyzji nakazującej odzyskanie – Ocena ad casu

(art. 88 ust. 2 WE)

Summary

1. W ramach postępowania administracyjnego w przedmiocie pomocy państwa Komisja jest uprawniona do wydania decyzji opartej na dostępnych informacjach w przypadku konfrontacji z państwem członkowskim, które nie wywiązało się ze swego obowiązku współpracy i które nie dostarcza informacji, jakich zażądała ona w celu zbadania zgodności pomocy ze wspólnym rynkiem. Jednak przed wydaniem takiej decyzji Komisja ma obowiązek uczynienia zadość pewnym wymogom proceduralnym. W szczególności powinna ona skierować do państwa członkowskiego nakaz dostarczenia jej w określonym przezeń terminie wszelkich dokumentów, informacji i danych niezbędnych do analizy zgodności pomocy ze wspólnym rynkiem. Tylko w sytuacji, gdy to państwo członkowskie – pomimo skierowanego doń nakazu – nie udzieli zażądanych przez nią informacji, ma ona prawo zakończyć procedurę i wydać na podstawie dowodów, którymi dysponuje, decyzję stwierdzającą zgodność pomocy ze wspólnym rynkiem lub też jej brak. Wymogi te przedstawiono i sprecyzowano w art. 5 ust. 2, art. 10 ust. 3 oraz w art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 659/1999 ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 88 WE.

W tym zakresie, zważywszy, że poprzez decyzję o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego przewidzianą w art. 6 ust. 1 rozporządzenia oraz jej opublikowanie w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej państwo członkowskie i inne zainteresowane strony zostają poinformowane o okolicznościach faktycznych, na których Komisja zamierza oprzeć swą decyzję końcową, jeśli strony te są zdania, iż pewne ustalenia dotyczące okoliczności faktycznych, zawarte w decyzji o wszczęciu, są błędne, powinny one w toku procedury administracyjnej powiadomić o tym Komisję, pod rygorem utraty uprawnienia do podważenia tych ustaleń w ramach postępowania sądowego. Natomiast jeśli zainteresowane strony nie przedstawią informacji przeciwnych, Komisja ma prawo oprzeć się na tych ustaleniach faktycznych, którymi dysponuje w chwili wydania decyzji kończącej postępowanie w sprawie, nawet jeśli są one błędne, w zakresie, w jakim te elementy stanu faktycznego stanowiły przedmiot nakazu dostarczenia Komisji wszystkich niezbędnych informacji, skierowanego przez nią do państwa członkowskiego. Jeśli natomiast Komisja nie skieruje do państwa członkowskiego nakazu dostarczenia jej informacji o okolicznościach faktycznych, na których ma ona zamiar oprzeć tę decyzję, nie może ona następnie uzasadniać ewentualnych błędów w ustaleniach faktycznych, podnosząc, że w momencie wydawania decyzji kończącej formalną procedurę dochodzenia oparła się ona jedynie na tym materiale dowodowym, którym wtedy dysponowała.

Komisja nie jest jednak zwolniona z kontroli sądowej w zakresie ustaleń stanu faktycznego. Jeśli bowiem państwo członkowskie w pełni wywiązało się ze swego obowiązku przedstawienia wszystkich zażądanych przez Komisję informacji, szczególnie łatwo będzie mu wykazać – za pomocą informacji udzielonych w trakcie procedury – że nie można mu zarzucić zawartych w zaskarżonej decyzji ewentualnie błędnych ustaleń faktycznych. Ponadto w sytuacji, gdy Komisja opiera decyzję na dostępnych informacjach o niektórych okolicznościach faktycznych, nie spełniwszy uprzednio w tym właśnie zakresie uznanych przez orzecznictwo i zawartych w rozporządzeniu nr 659/1999 wymogów proceduralnych, wykonywana przez Sąd kontrola może dotyczyć kwestii, czy uwzględnienie tych elementów stanu faktycznego mogło spowodować popełnienie błędu w ocenie podważającego legalność zaskarżonej decyzji.

(por. pkt 73, 88, 89)

2. Z art. 88 ust. 2 akapit pierwszy WE i z art. 1 lit. g) rozporządzenia nr 659/1999 ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 88 WE wynika, że aby wykazać, iż pomoc przyznana zgodnie z dozwolonym systemem pomocowym była świadczona niezgodnie z przeznaczeniem, Komisja powinna udowodnić, że pomoc ta została wykorzystana z naruszeniem tego zatwierdzonego przez Komisję systemu, czyli z naruszeniem regulujących ten system przepisów krajowych lub też warunków dodatkowych przyjętych przez państwo członkowskie w ramach zatwierdzania systemu przez Komisję.

W tym zakresie naruszenia jedynie wymogu dodatkowego – ustanowionego jednostronnie przez płatnika pomocy, który to wymóg nie został wyraźnie ustanowiony w zatwierdzonych przez Komisję przepisach krajowych regulujących ten system – nie można uznać za element wystarczający do stwierdzenia, że doszło do nadużycia pomocy w znaczeniu art. 88 ust. 2 akapit pierwszy WE.

(por. pkt 113, 114, 144, 145, 149)

3. Zarówno istnienie, jak i znaczenie pomocy należy oceniać, biorąc pod uwagę sytuację w momencie jej przyznania. A zatem okoliczność, że gwarancję publiczną zastosowano w przypadku zwłoki przedsiębiorstwa będącego beneficjentem nie ma wpływu na charakter tej gwarancji z punktu widzenia art. 87 WE i nie powoduje zaistnienia nowej pomocy.

W pewnych jednak przypadkach okoliczność, iż podmiot udzielający gwarancji publicznej – po jej realizacji – jednostronnie zrzeknie się przysługujących mu wobec beneficjenta roszczeń, może stanowić pomoc. Takim szczególnym przypadkiem jest sytuacja, w której podmiot udzielający gwarancji publicznej nie postępuje jak racjonalnie zachowujący się podmiot gospodarczy, nie podejmując żadnych z możliwych kroków, aby uzyskać zwrot kwoty należnej z tytułu gwarancji. Jeśli ponadto po realizacji gwarancji okaże się, że rezygnacja z dochodzenia wierzytelności początkowo zabezpieczonej gwarancją pożyczki jest ostateczna, powodując w ten sposób pośrednio zmniejszenie zadłużenia beneficjenta, to taka rezygnacja może co do zasady stanowić odrębną pomoc w zakresie, w jakim powoduje ona powstanie korzyści gospodarczej, dodatkowej tak w stosunku do poręczenia pożyczki, jak i realizacji tej gwarancji.

(por. pkt 125, 126)

4. Wymagane przez art. 253 WE uzasadnienie musi przedstawiać w samym akcie w sposób jasny i jednoznaczny tok rozumowania władz wspólnotowych, aby strony zainteresowane mogły zapoznać się z motywami podjętego środka, a sąd wspólnotowy mógł dokonać swojej kontroli.

Jeśli chodzi o decyzję Komisji wydaną w dziedzinie pomocy państwa, wymóg uzasadnienia należy oceniać w szczególności z uwzględnieniem interesów, których wyjaśnienia mogą oczekiwać adresat aktu lub inne osoby, których akt dotyczy bezpośrednio i indywidualnie w rozumieniu art. 230 akapit drugi WE. Okazuje się zatem, że wymóg uzasadnienia decyzji wydanej w sprawie pomocy państwa nie może być oceniany jedynie w kontekście, polegającego na poinformowaniu, interesu państwa członkowskiego, do którego ta decyzja została skierowana, ponieważ zakres tego interesu może zostać ograniczony ze względu na szczególne powody wynikające z zakwestionowania lub nie przez to państwo w toku procedury administracyjnej pewnych okoliczności prawnych i faktycznych, lecz obejmuje ogół rozważań faktycznych i prawnych, które stanowią podstawę decyzji.

(por. pkt 127, 156)

5. Ramy działania Treuhandanstalt, w formie takiej, jaka została zatwierdzona przez Komisję, obejmują szereg odstępstw od ustanowionej w art. 87 ust. 1 WE ogólnej zasady niezgodności pomocy państwa ze wspólnym rynkiem. Ustanawiając te odstępstwa, Komisja miała na celu ułatwienie Treuhandanstalt, jedynej w swym rodzaju organizacji, wykonania jej zadania polegającego na restrukturyzacji przedsiębiorstw w byłej Niemieckiej Republice Demokratycznej i zapewnieniu ich przejścia od gospodarki planowanej do gospodarki rynkowej.

Wynika z tego, że w ramach systemu pomocowego Treuhandanstalt pojęcie „prywatyzacji” – jako warunek zastosowania systemu ustanawiającego odstępstwa od ustanowionej w art. 87 ust. 1 WE ogólnej zasady niezgodności pomocy państwa ze wspólnym rynkiem – należy interpretować w sposób zawężający. W ramach takiej wykładni można co do zasady uznać, że prywatyzacja ma miejsce jedynie wtedy, gdy prywatny inwestor nabywa udziały w już istniejącym przedsiębiorstwie publicznym, które to udziały mogą umożliwić mu kontrolę nad tym przedsiębiorstwem.

Zatem stworzenia nowego przedsiębiorstwa zajmującego się nowym rodzajem działalności gospodarczej, w formie przedsiębiorstwa joint venture pomiędzy przedsiębiorstwem z byłej Niemieckiej Republiki Demokratycznej i przedsiębiorstwem z Republiki Federalnej Niemiec, nie można uznać za prywatyzację w znaczeniu ww. systemów Treuhandanstalt. W przeciwieństwie bowiem do prywatyzacji przewidzianej przez te systemy, zmierzającej do przeprowadzenia przedsiębiorstwa z gospodarki planowanej do gospodarki rynkowej, utworzenie nowego przedsiębiorstwa umożliwia realizację od podstaw zupełnie nowego projektu przedsiębiorstwa, dysponującego nowymi środkami i wykonującego nowy rodzaj działalności.

(por. pkt 176, 177)

6. W uzasadnieniu decyzji Komisji stwierdzającej niezgodność ze wspólnym rynkiem indywidualnej pomocy przyznanej na podstawie ogólnego systemu pomocy, który został wcześniej zatwierdzony przez Komisję, może się ona ograniczyć do stwierdzenia, że pomoc nie jest zgodna z warunkami ustalonymi przy zatwierdzeniu systemu pomocy wobec braku w toku procedury administracyjnej wyjaśnień – których udowodnienie należy do obowiązków zainteresowanego państwa członkowskiego – zmierzających do wykazania, że nie chodziło tutaj o pomoc bądź że pomoc ta była w każdym razie zgodna ze wspólnym rynkiem i nie została nadużyta.

(por. pkt 180)

7. Nawet jeśli motyw spornego aktu zawiera błędne ustalenia faktyczne, uchybienie to nie musi skutkować stwierdzeniem nieważności tego aktu, jeśli w innych motywach zaskarżonej decyzji zostały zawarte przesłanki mogące świadczyć o jej zasadności.

(por. pkt 191)

8. Sama okoliczność, że pomoc przyznaną przedsiębiorstwu przez organ władzy publicznej wykorzystano na zwrot poręczonego przez ten organ kredytu, nie pozwala na dojście do wniosku, iż chodzi tutaj o pomoc z tytułu tej gwarancji, a nie o nową pomoc.

(por. pkt 247, 281)

9. Komisja nie ma prawa żądania odzyskania bezprawnie przyznanej pomocy państwa od przedsiębiorstwa będącego jej adresatem, jeśli w chwili wydania takiej decyzji wie lub musi wiedzieć, iż przedsiębiorstwo to nie skorzystało z tej pomocy.

W tym kontekście nie jest zgodna z zasadami regulującymi odzyskanie bezprawnie przyznanej pomocy państwa decyzja nakazująca odzyskanie pomocy od przedsiębiorstwa będącego jej adresatem, jeśli – przynajmniej w momencie wydawania zaskarżonej decyzji – Komisja dysponowała szeregiem przekonywających i zgodnych wskazówek, z których wynikało, że przedsiębiorstwo to w rzeczywistości nie skorzystało ze znacznej części pomocy ze względu na jej wykorzystanie niezgodnie z przeznaczeniem i że wskazówki te pozwalały na, choćby tylko przybliżone, określenie rozmiarów zmiany przeznaczenia pomocy. Komisja nie może w celu uzasadnienia swojej decyzji zasłaniać się okolicznością, że władze zainteresowanego państwa członkowskiego nie dostarczyły jej dokładnych wskazówek dotyczących części pomocy wykorzystanej niezgodnie z jej przeznaczeniem, jeśli nie skorzystała z przysługujących jej uprawnień w celu uzyskania tych informacji.

(por. pkt 321–323)

10. Przedsiębiorstwa należącego do grupy powiązanych przedsiębiorstw, w której istnieją mechanizmy przenoszenia aktywów, nie można zobowiązać do zwrotu bezprawnie przyznanej pomocy państwa, mimo że nie było jej beneficjentem, uzasadniając to tym, że w wyniku jego przynależności do tej grupy rzeczywiście korzystało z pomocy, jeśli zostanie stwierdzone, że owe mechanizmy przenoszenia aktywów zostały użyte jedynie na jego niekorzyść, a nie na jego korzyść.

(por. pkt 324)

11. Okoliczność, że przedsiębiorstwo nabywa część aktywów beneficjenta bezprawnie przyznanej pomocy i kontynuuje wykonywanie jego działalności, niekoniecznie wystarcza do stwierdzenia dokonania czynności, której celem jest obejście skutków decyzji Komisji nakazującej odzyskanie tej pomocy. W celu stwierdzenia, czy rzeczywiście doszło do obejścia, należy bowiem uwzględnić takie elementy jak tryb nabycia, a w szczególności rzeczywiście zapłaconą cenę, pozostawienie w majątku beneficjenta określonej ilości aktywów i gospodarczy sens tej czynności.

(por. pkt 326–343)