OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

HENRIKA SAUGMANDSGAARDA ØE

przedstawiona w dniu 2 kwietnia 2020 r. ( 1 )

Sprawa C‑186/19

Supreme Site Services GmbH,

Supreme Fuels GmbH & Co KG,

Supreme Fuels Trading Fze

przeciwko

Supreme Headquarters Allied Powers Europe

[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Hoge Raad der Nederlanden (sąd najwyższy Niderlandów, Niderlandy)]

Odesłanie prejudycjalne – Współpraca sądowa w sprawach cywilnych – Jurysdykcja i wykonywanie orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych – Rozporządzenie (UE) nr 1215/2012 – Zakres stosowania – Artykuł 1 ust. 1– Pojęcie „sprawy cywilnej i handlowej” – Środki tymczasowe lub zabezpieczające – Postępowanie zmierzające do uzyskania uchylenie zajęcia zabezpieczającego – Wniosek złożony przez organizację międzynarodową – Działania lub zaniechania podejmowane w wykonywaniu władzy publicznej – Pojęcie – Postępowanie co do istoty zmierzające do ustalenie istnienia roszczenia wynikającego z umowy – Dostawa paliw na potrzeby operacji pokojowej – Immunitet egzekucyjny przysługujący tej organizacji międzynarodowej

I. Wprowadzenie

1. Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Hoge Raad der Nederlanden (sąd najwyższy Niderlandów, Niderlandy) dotyczy wykładni art. 1 ust. 1 i art. 24 pkt 5 rozporządzenia (UE) nr 1215/2012 w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych ( 2 ).

2. Wniosek ten został złożony w ramach postępowania w przedmiocie zastosowania środka tymczasowego, wszczętego przez organizację międzynarodową Supreme Headquarters Allied Powers Europe (zwaną dalej „SHAPE”), zmierzającego do uzyskania uchylenia zajęcia zabezpieczającego dokonanego na rachunku powierniczym otwartym w banku w Belgii, które to zajęcie zostało dokonane na wniosek Supreme Site Services GmbH, Supreme Fuels GmbH & Co KG i Supreme Fuels Trading Fze, trzech spółek mających siedziby odpowiednio w Szwajcarii, Niemczech i Zjednoczonych Emiratach Arabskich (zwanych dalej łącznie „Supreme”), oraz w celu zakazania Supreme dokonywania kolejnych zajęć zabezpieczających na tej samej podstawie faktycznej. Postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia w formie zajęcia zabezpieczającego zostało wydane na wniosek Supreme, również złożony do wydziału do spraw środków tymczasowych i zabezpieczających sądu, w oczekiwaniu na rozstrzygnięcie wynikającego z umowy sporu między Supreme a SHAPE, dotyczącego zapłaty za paliwa dostarczone na potrzeby operacji pokojowej prowadzonej przez NATO w Afganistanie.

3. W tym kontekście sąd odsyłający przedłożył Trybunałowi szereg pytań. Poprzez swoje pytania sąd ten chciałby w szczególności ustalić, czy ze względu na to, że zajęcie zabezpieczające zostało dokonane na rachunku powierniczym otwartym w banku w Belgii, sądy belgijskie mają, na podstawie art. 24 pkt 5 ( 3 ) tego rozporządzenia, jurysdykcję wyłączną do orzekania w przedmiocie uchylenia tego zajęcia.

4. Udzielenie odpowiedzi na to pytanie wymaga wcześniejszego ustalenia, czy wniosek w przedmiocie zastosowania środka tymczasowego, taki jak złożony w postępowaniu głównym, zmierzającego do uzyskania uchylenia zajęcia zabezpieczającego, jest objęty zakresem znaczeniowym pojęcia „spraw cywilnych lub handlowych”, a tym samym czy jest objęty przedmiotowym zakresem stosowania rzeczonego rozporządzenia zdefiniowanym w jego art. 1 ust. 1. Wątpliwości, jakie powziął w tym względzie sąd odsyłający, wynikają z tego, że jako podstawę swego wniosku w przedmiocie zastosowania środka tymczasowego zmierzającego do uzyskania uchylenia zajęcia zabezpieczającego SHAPE powołała immunitet egzekucyjny wynikający z prawa międzynarodowego.

5. Zgodnie z wnioskiem Trybunału w niniejszej opinii skupię się na zadanym przez sąd odsyłający pytaniu dotyczącym wykładni art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012.

6. Na zakończenie mojej analizy zaproponuję Trybunałowi, aby orzekł, że odpowiedź na pytanie, czy wniosek w przedmiocie zastosowania środka tymczasowego taki jak złożony w postępowaniu głównym, zmierzający do uzyskania uchylenia zajęcia zabezpieczającego, jest objęty zakresem znaczeniowym pojęcia „spraw cywilnych i handlowych” w rozumieniu art. 1 ust. 1 tego rozporządzenia, zależy od charakteru prawa, którego zabezpieczeniu miało posłużyć to zajęcie, oraz od ustalenia, czy źródłem tego prawa jest działanie związane z wykonywaniem władzy publicznej lub stosunek prawny będący przejawem wykonywania władzy publicznej, co powinien zweryfikować sąd odsyłający w świetle przewidzianego w tym przepisie wyłączenia odnoszącego się do „działań lub zaniechań w wykonywaniu władzy publicznej”.

7. Wyjaśnię w szczególności, dlaczego w mojej ocenie okoliczność, że organizacja międzynarodowa powołuje się na immunitet przysługujący jej, według jej twierdzeń, na mocy prawa międzynarodowego, nie jest rozstrzygająca dla wyników tej analizy i nie może stanowić przeszkody w stwierdzeniu przez sąd krajowy, że posiada on jurysdykcję międzynarodową na podstawie rozporządzenia nr 1215/2012.

II. Ramy prawne

A. Rozporządzenie nr 1215/2012

8. Motyw 10 rozporządzenia nr 1215/2012 ma następujące brzmienie: „Przedmiotowy zakres zastosowania niniejszego rozporządzenia powinien rozciągać się, pominąwszy kilka dokładnie określonych dziedzin prawa, na zasadniczą część prawa cywilnego i handlowego […]”.

9. Artykuł 1 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi: „Niniejsze rozporządzenie ma zastosowanie w sprawach cywilnych i handlowych, niezależnie od rodzaju sądu. Nie obejmuje ono w szczególności spraw podatkowych, celnych, administracyjnych ani spraw dotyczących odpowiedzialności państwa za działania lub zaniechania w wykonywaniu władzy publicznej (acta iure imperii)”.

B. Prawo niderlandzkie

10. Artykuł 700 Nederlandse Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (niderlandzkiego kodeksu postępowania cywilnego, zwanego dalej „kodeksem postępowania cywilnego”) stanowi: „1) Dokonanie zajęcia zabezpieczającego wymaga wydania postanowienia przez wydział do spraw środków tymczasowych i zabezpieczających sądu, w którego okręgu znajduje się mienie objęte wnioskiem lub jego część, a jeżeli zajęcie nie dotyczy mienia – sądu, w którego okręgu ma miejsce zamieszkania dłużnik albo osoba lub jedna z osób, na rzecz których dokonywane jest zajęcie. […]”.

11. Zgodnie z art. 705 ust. 1 kodeksu postępowania cywilnego: „Z zastrzeżeniem właściwości ogólnej sądu powszechnego wydział do spraw środków tymczasowych i zabezpieczających sądu, który wydał postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia w formie zajęcia zabezpieczającego, może je uchylić na wniosek zainteresowanej osoby, w ramach postępowania w przedmiocie zastosowania środka tymczasowego”.

III. Postępowanie główne, pytania prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem

12. SHAPE jest organizacją międzynarodową utworzoną na podstawie Protokołu dotyczącego statusu międzynarodowych dowództw wojskowych, ustanowionych na podstawie Traktatu północnoatlantyckiego, sporządzonego w Paryżu dnia 28 sierpnia 1952 r. (zwanego dalej „protokołem paryskim”) ( 4 ). Podlegająca SHAPE regionalna kwatera główna, jaką jest Allied Joint Force Command Brunssum (Sojusznicze Dowództwo Sił Połączonych NATO w Brunssum, zwane dalej „JFCB”), ma siedzibę w Brunssum (Niderlandy).

13. Na podstawie dwóch umów ramowych regulujących składanie zamówień (Basic Ordering Agreements, zwanych dalej „BOA”) Supreme dostarczała SHAPE paliwa na potrzeby wykonywania zadań przez Międzynarodowe Siły Wsparcia Bezpieczeństwa NATO w Afganistanie (zwane dalej „ISAF”).

14. W listopadzie 2013 r. JFCB i Supreme zawarły umowę powierniczą przewidującą otwarcie rachunku powierniczego w banku w Belgii, mającego posłużyć do celów zaspokajania roszczeń odszkodowawczych Supreme lub innych ewentualnych roszczeń mogących powstać na jej rzecz wobec uprawnionych kontrahentów NATO.

15. Pod koniec 2015 r. Supreme pozwała SHAPE i JFCB przed rechtbank Limburg (sądem rejonowym w Limburgu, Niderlandy), wnosząc o wypłacenie różnych kwot złożonych na rachunku powierniczym (dalej „postępowanie co do istoty”). Supreme oparła swoje roszczenie na twierdzeniu, że dostarczyła SHAPE paliwa na podstawie BOA na potrzeby zadań ISAF w Afganistanie oraz że SHAPE i JFCB nie wywiązały się ciążącego na nich zobowiązania do zapłaty.

16. SHAPE i JFCB podniosły w charakterze kwestii incydentalnej zarzut braku jurysdykcji, powołując się na immunitet jurysdykcyjny przysługujący im jako organizacjom międzynarodowym na mocy prawa międzynarodowego. Wyrokiem z dnia 8 lutego 2017 r. rechtbank Limburg (sąd rejonowy w Limburgu) stwierdził, że posiada jurysdykcję do orzekania w sprawie roszczeń Supreme. W dniu 4 maja 2017 r. SHAPE wniosła apelację od tego orzeczenia.

17. Jednocześnie z postępowaniem co do istoty przed rechtbank Limburg (sądem rejonowym w Limburgu) zostały wszczęte kolejno dwa postępowania: przez Supreme, a następnie przez SHAPE.

18. Po pierwsze, na wniosek Supreme, postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2016 r. wydział do spraw środków tymczasowych i zabezpieczających rechtbank Limburg (sądu rejonowego w Limburgu) uwzględnił wniosek Supreme na podstawie art. 700 kodeksu postępowania cywilnego i dokonał zabezpieczenia jej wierzytelności w formie zajęcia zabezpieczającego środków zgromadzonych na rachunku powierniczym. Zajęcie zabezpieczające zostało dokonane w dniu 18 kwietnia 2016 r.

19. Po drugie, w dniu 17 marca 2017 r. SHAPE wniosła do tego samego sądu wniosek w przedmiocie zastosowania środka tymczasowego, wnioskując o uchylenie zajęcia zabezpieczającego i zakazanie Supreme kolejnych zajęć dokonywanych na tej samej podstawie faktycznej. Jako podstawę swoich wniosków SHAPE wskazała immunitet egzekucyjny wynikający z art. XI ust. 2 protokołu paryskiego, który stanowi zasadniczo, że wobec żadnego dowództwa sojuszniczego ustanowionego na mocy Traktatu północnoatlantyckiego nie mogą być podjęte jakiekolwiek środki egzekucyjne.

20. Postanowieniem z dnia 12 czerwca 2017 r. rechtbank Limburg (sąd rejonowy w Limburgu) uwzględnił żądania SHAPE.

21. W dniu 27 czerwca 2017 r. Gerechtshof ‘s-Hertogenbosch (sąd apelacyjny w ‘s‑Hertogenbosch, Niderlandy) utrzymał w mocy ten wyrok.

22. W dniu 21 sierpnia 2017 r. Supreme wniosła skargę kasacyjną od tego wyroku do Hoge Raad der Nederlanden (sądu najwyższego Niderlandów), który z urzędu przystąpił do zbadania kwestii jurysdykcji międzynarodowej sądów niderlandzkich na podstawie rozporządzenia nr 1215/2012 do rozpoznania wszczętego przez SHAPE postępowania w przedmiocie zastosowania środka tymczasowego.

23. W tych okolicznościach Hoge Raad der Nederlanden (sąd najwyższy Niderlandów) postanowił zawiesić postępowanie i skierować do Trybunału następujące pytania prejudycjalne: „1 a) Czy rozporządzenie [nr 1215/2012] należy interpretować w ten sposób, że przypadek taki jak będący przedmiotem niniejszego postępowania, w którym organizacja międzynarodowa wnosi o: i) uchylenie zajęcia zabezpieczającego dokonanego przez stronę przeciwną w innym państwie członkowskim i ii) zakazanie stronie przeciwnej ponownego dokonania zajęcia zabezpieczającego na tej samej podstawie faktycznej, przy czym podstawę tego żądania stanowi immunitet egzekucyjny, powinien być uznawany, w całości względnie w części, za sprawę cywilną lub handlową w rozumieniu art. 1 ust. 1 [tego] rozporządzenia […]? b) Czy – a jeśli tak, to jakie – znaczenie dla odpowiedzi na pytanie 1a ma okoliczność, że sąd państwa członkowskiego uwzględnił wniosek o udzielenie zabezpieczenia w postaci zajęcia z tytułu roszczenia, które miałoby przysługiwać stronie przeciwnej w stosunku do organizacji międzynarodowej, co do którego toczy się w państwie członkowskim postępowanie co do istoty w przedmiocie sporu wynikającego z umowy, dotyczące zapłaty za paliwa dostarczone na potrzeby operacji pokojowej prowadzonej przez organizację międzynarodową powiązaną z tą organizacją? 2 a) Jeżeli na pytanie 1a zostanie udzielona odpowiedź twierdząca, to czy art. 24 zdanie wprowadzające i pkt 5 rozporządzenia [1215/2012] należy interpretować w ten sposób, że w przypadku, w którym sąd państwa członkowskiego uwzględnił wniosek o udzielenie zabezpieczenia w postaci zajęcia zabezpieczającego i zajęcie to zostało następnie dokonane w innym państwie członkowskim, wyłączną jurysdykcję do rozstrzygania w przedmiocie wniosku o uchylenie tego zajęcia mają sądy państwa członkowskiego, w którym dokonano zajęcia zabezpieczającego? b) Czy – a jeśli tak, to jakie – znaczenie dla odpowiedzi na pytanie 2a ma okoliczność, że podstawę wniosku organizacji międzynarodowej o uchylenie zajęcia zabezpieczającego stanowi immunitet egzekucyjny? 3. Jeżeli dla odpowiedzi na pytanie, czy mowa jest o sprawie cywilnej lub handlowej w rozumieniu art. 1 ust. 1 rozporządzenia [1215/2012] i, odpowiednio, pytanie, czy jest mowa o żądaniu mieszczącym się w zakresie art. 24 zdanie wprowadzające i pkt 5 rozporządzenia [1215/2012] znaczenie ma okoliczność, że podstawę wniosku organizacji międzynarodowej o uchylenie zajęcia zabezpieczającego stanowi immunitet egzekucyjny, to w jakim zakresie rozpoznający sprawę sąd ma obowiązek zbadać, czy powołanie się na immunitet jest skuteczne i czy obowiązuje przy tym zasada, że powinien on brać pod uwagę wszystkie dostępne mu dowody [informacje], w tym zarzuty podnoszone przez stronę przeciwną, lub też inna zasada?”.

24. Supreme, SHAPE, rządy niderlandzki, belgijski, grecki, włoski i austriacki oraz Komisja Europejska złożyły przed Trybunałem uwagi na piśmie.

25. Supreme, SHAPE, rządy niderlandzki, belgijski, grecki i austriacki oraz Komisja wzięły udział w rozprawie, która odbyła się w dniu 12 grudnia 2019 r.

IV. Analiza

A. Uwagi wstępne

26. Poprzez pierwsze pytanie prejudycjalne, które składa się z dwóch części, sąd odsyłający stara się ustalić, czy wniosek w przedmiocie zastosowania środka tymczasowego, taki jak złożony przez SHAPE, jest objęty zakresem znaczeniowym pojęcia „spraw cywilnych i handlowych” w rozumieniu art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012, a w związku z tym czy jest on objęty przedmiotowym zakresem stosowania tego rozporządzenia.

27. Ściślej rzecz ujmując – sąd ten zastanawia się zasadniczo, czy odpowiedź na pytanie, czy taki wniosek jest objęty przedmiotowym zakresem stosowania rozporządzenia nr 1215/2012, zależy od ustalenia, że samo postępowanie co do istoty jest objęte przedmiotowym zakresem stosowania tego rozporządzenia [pytanie pierwsze lit. b)]. Poza tym sąd ten chciałby ustalić, czy w sytuacji gdy organizacja międzynarodowa powołuje się na immunitet egzekucyjny przysługujący jej na mocy prawa międzynarodowego, immunitet ten stanowi uwzględnianą z urzędu przeszkodę powodującą wyłączenie złożonego przez nią wniosku z przedmiotowego zakresu stosowania tego rozporządzenia lub przynajmniej skutkuje tym, że zostaje on objęty zakresem wyłączenia odnoszącego się do „działania lub zaniechania w wykonywaniu władzy publicznej” w rozumieniu art. 1 ust. 1 tego rozporządzenia [pytanie pierwsze lit. a)].

28. Zanim przeanalizuję kolejno te zagadnienia, sformułuję kilka zwięzłych uwag dotyczących dopuszczalności niniejszego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.

B. W przedmiocie dopuszczalności wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym

29. W swoich uwagach na piśmie SHAPE podnosi, że niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, a w szczególności pytanie pierwsze i drugie zadane przez sąd odsyłający są niedopuszczalne w zakresie, w jakim dotyczą złożonego przez nią wniosku o uchylenie dokonanego przez Supreme zajęcia zabezpieczającego na rachunku powierniczym. Pytania te stały się w jej opinii częściowo hipotetyczne, ponieważ belgijski sąd zezwolił już na wykonanie wyroku rechtbank Limburg (sądu rejonowego w Limburgu) z dnia 12 czerwca 2017 r. i wyroku Gerechtshof ‘s‑Hertogenbosch (sądu apelacyjnego w ‘s‑Hertogenbosch) z dnia 27 czerwca 2017 r., zgodnie z konwencją zawartą między Belgią a Niderlandami ( 5 ), a dokonane przez Supreme zajęcie zabezpieczające na rachunku powierniczym zostało już uchylone.

30. Należy w tym względzie wyjaśnić, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem pytania dotyczące wykładni prawa Unii, z którymi zwrócił się do Trybunału sąd krajowy w ramach stanu prawnego i faktycznego, za którego ustalenie jest odpowiedzialny – przy czym prawidłowość tych ustaleń nie podlega ocenie Trybunału – korzystają z domniemania, iż mają znaczenie dla sprawy. Odmowa wydania przez Trybunał orzeczenia w trybie prejudycjalnym, o które wnioskował sąd odsyłający, jest możliwa tylko wtedy, gdy oczywiste jest, iż wykładnia lub ocena ważności przepisu prawa Unii, o którą wnioskowano, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub przedmiotem sporu w postępowaniu głównym bądź gdy problem jest natury hipotetycznej ( 6 ).

31. Moim zdaniem w tym przypadku tak nie jest. Wystarczy w tym względzie zauważyć, że sąd odsyłający w ramach toczącego się przed nim postępowania w przedmiocie zastosowania środków tymczasowych ma wypowiedzieć się na etapie kasacji w przedmiocie dwóch wyżej wymienionych wyroków, w wykonaniu których zostało uchylone dokonane przez Supreme zajęcie zabezpieczające na rachunku powierniczym. W związku z tym kwestia ustalenia, czy sądy niderlandzkie mają wynikającą z rozporządzenia nr 1215/2012 jurysdykcję międzynarodową do orzekania w przedmiocie uchylenia tego zajęcia, nie wydaje mi się ani hipotetyczna, ani w sposób oczywisty pozbawiona związku ze stanem faktycznym lub przedmiotem sporu w postępowaniu głównym.

32. Wyjaśniwszy powyższe, należy również ustalić, czy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym powinien zostać uznany za niedopuszczalny z uwagi na okoliczność ‑ zasygnalizowaną przez strony podczas rozprawy ‑ że w związku z wyrokiem Gerechtshof ‘s‑Hertogenbosch (sądu apelacyjnego w ‘s‑Hertogenbosch) z dnia 10 grudnia 2019 r. postępowanie główne stało się bezprzedmiotowe.

33. Wyjaśnię, że w wyroku tym sąd potwierdził, że rechtbank Limburg (sąd rejonowy w Limburgu) posiada jurysdykcję w ramach postępowania co do istoty, stwierdzając jednocześnie, że w zakresie, w jakim immunitet jurysdykcyjny, na który powołały się SHAPE i JFCB dotyczył ich funkcji urzędowych, immunitet ten powinien być uznany za bezwzględny. Niezależnie od okoliczności, że zajęcie zabezpieczające dokonane na rachunku powierniczym zostało już uchylone, można się zatem zastanawiać, czy jest jeszcze możliwe, aby sądy niderlandzkie uwzględniały w przyszłości kolejne wnioski o dokonanie zajęcia na rachunku powierniczym.

34. W tym względzie prawdą jest, że niekiedy sam Trybunał stwierdzał w niektórych sprawach, iż przedmiot sporu w postępowaniu przed sądem krajowym przestał istnieć, i uznawał, że skierowane do niego pytania prejudycjalne były z tego powodu niedopuszczalne ( 7 ).

35. Jednakże w niniejszej sprawie z informacji udzielonych przez strony w trakcie rozprawy wynika, że wyrok Gerechtshof ‘s‑Hertogenbosch (sądu apelacyjnego w ‘s‑Hertogenbosch) z dnia 10 grudnia 2019 r. jest przedmiotem postępowania kasacyjnego, które toczy się przed Hoge Raad der Nederlanden (sądem najwyższym Niderlandów). Ponieważ SHAPE, w ramach złożonego przez nią wniosku w przedmiocie zastosowania środka tymczasowego, wnosi jednoznacznie, aby sądy niderlandzkie zakazały Supreme dokonywania kolejnych zajęć zabezpieczających na rachunku powierniczym, wątpię, aby można było uznać ‑ zanim sąd ten rozstrzygnie prawomocnie, czy SHAPE zasadnie powołuje się na swój immunitet jurysdykcyjny w ramach postępowania co do istoty i czy immunitet sam w sobie stoi na przeszkodzie udzielaniu zezwoleń na kolejne zajęcia na rachunku powierniczym ‑ że spór w postępowaniu głównym stał się bezprzedmiotowy.

36. W tych okolicznościach niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym należy moim zdaniem uznać za dopuszczalny.

C. W przedmiocie wpływu postępowania co do istoty [pytanie pierwsze lit. b)]

37. W pytaniu pierwszym lit. b) sąd odsyłający zasadniczo zastanawia się w istocie, czy aby ustalić, czy wniosek w przedmiocie zastosowania środka tymczasowego taki jak wniesiony przez SHAPE jest objęty zakresem znaczeniowym pojęcia „sprawy cywilnej i handlowej” i z tego tytułu jest objęty przedmiotowym zakresem stosowania rozporządzenia nr 1215/2012, sąd ten powinien uwzględnić okoliczność, czy samo postępowanie co do istoty jest objęte przedmiotowym zakresem stosowania tego rozporządzenia.

38. Przypomnę, że zgodnie z informacjami udzielonymi przez sąd odsyłający zajęcie zabezpieczające, o którego uchylenie wnioskowała SHAPE w ramach wniesionego przez nią wniosku w przedmiocie zastosowania środka tymczasowego, zostało ustanowione z tytułu roszczenia, które według twierdzeń Supreme przysługuje jej względem SHAPE w kontekście wynikającego z umowy sporu co do istoty.

39. Trybunał wyjaśnił w tym względzie, że przez „środki tymczasowe lub zabezpieczające” należy rozumieć środki, które mają za zadanie zachować istniejącą sytuację faktyczną lub prawną celem zabezpieczenia praw, których uznania dochodzi się przed sądem rozpoznającym sprawę co do istoty ( 8 ).

40. Moim zdaniem nie ulega najmniejszej wątpliwości, że definicja ta obejmuje zajęcie zabezpieczające, takie jak to dokonane w postępowaniu głównym na wniosek Supreme, jak również wszelkie inne zajęcia zabezpieczające, co do których mogłaby ona w przyszłości wnioskować do sądów niderlandzkich na podstawie tych samych okoliczności faktycznych.

41. Mając na uwadze to wyjaśnienie, stoję na stanowisku, że należy uznać, iż skoro wniosek w przedmiocie zastosowania środka tymczasowego taki jak wniesiony przez SHAPE ma na celu doprowadzenie do uchylenia zajęcia zabezpieczającego dokonanego przez Supreme i zakazu dokonywania przez nią kolejnych zajęć na podstawie tych samych okoliczności faktycznych, to dotyczy on „środków tymczasowych lub zabezpieczających” ( 9 ).

42. Stwierdzam, że podczas rozprawy zaproponowano trzy różne stanowiska jeśli chodzi o metodę pozwalającą ustalić, czy postępowanie w przedmiocie zastosowania środka tymczasowego, takie jak postępowanie główne, dotyczące „środków tymczasowych lub zabezpieczających”, jest objęte przedmiotowym zakresem stosowania rozporządzenia nr 1215/2012.

43. Po pierwsze, Supreme, z którą zgadza się w tej kwestii rząd grecki, twierdziła zasadniczo, że stosowanie rozporządzenia nr 1215/2012 do wniosku w przedmiocie zastosowania środka tymczasowego takiego jak ten wniesiony przez SHAPE wniosek o uchylenie zajęcia zależy od ustalenia, czy samo postępowanie co do istoty jest objęte zakresem stosowania tego rozporządzenia, a zatem od charakteru tego postępowania ( 10 ).

44. Po drugie, SHAPE twierdziła, że charakter cywilny lub handlowy postępowania w przedmiocie złożonego przez nią wniosku o uchylenie zajęcia dotyczy środków tymczasowych lub zabezpieczających nie może zależeć od posiadania charakteru cywilnego lub handlowego przez postępowanie główne i powinien być oceniany w oderwaniu od tego ostatniego postępowania.

45. Po trzecie, rządy niderlandzki i belgijski oraz Komisja uznały, że mimo iż charakter i kwalifikacja prawna postępowania co do istoty nie są decydujące, należy jednak zbadać, czy prawa, których zabezpieczeniu służyło zajęcie zabezpieczające dokonane w ramach tego ostatniego postępowania, należą do zakresu „spraw cywilnych i handlowych” w rozumieniu art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012.

46. Zgadzam się z tym ostatnim stanowiskiem.

47. Pragnę bowiem przypomnieć, że jeśli chodzi o wykładnię aktów prawnych poprzedzających rozporządzenie nr 1215/2012, a w szczególności konwencji brukselskiej ( 11 ), Trybunał orzekł, iż z uwagi na to, że środki tymczasowe lub zabezpieczające mogą zabezpieczać prawa o bardzo zróżnicowanym charakterze, objęcie tych środków zakresem stosowania tej konwencji należy ustalać nie na podstawie ich własnego charakteru, lecz na podstawie charakteru praw, które mają one zabezpieczać i które stanowią przedmiot postępowania co do istoty ( 12 ).

48. Nie odchodząc od tej zasady ( 13 ), Trybunał miał sposobność wyjaśnienia, że jej treścią (inaczej niż twierdzą Supreme i rząd grecki) nie jest traktowanie w ten sam sposób wniosku o zastosowanie środków tymczasowych lub zabezpieczających i postępowania co do istoty ( 14 ).

49. W wyroku de Cavel II ( 15 ) Trybunał przypomniał zatem, że w wyroku de Cavel I ( 16 ) orzekł, iż wniosek dotyczący opieczętowania pomieszczeń złożony w ramach postępowania w sprawie o rozwód, które jest wyłączone z zakresu stosowania konwencji brukselskiej, sytuuje się poza zakresem jej stosowania nie z powodu akcesoryjnego charakteru tego wniosku, lecz dlatego, że okazuje się, iż ze względu na sam jego przedmiot dotyczy on w tej sprawie stosunków majątkowych wynikających z małżeństwa. Poza tym Trybunał uznał, że inny środek tymczasowy, mimo iż powiązany z tym samym postępowaniem co do istoty, mógł zostać potraktowany inaczej, ponieważ służył zapewnieniu świadczeń alimentacyjnych na rzecz małżonka, który znalazł się w niedostatku, a zatem dotyczył sfery obowiązków alimentacyjnych, która z kolei była objęta zakresem stosowania tej konwencji ( 17 ).

50. Następnie Trybunał orzekł również, że skoro wniosek o zastosowanie środków tymczasowych ze względu na jego przedmiot dotyczył kwestii należącej do przedmiotowego zakresu stosowania konwencji brukselskiej, konwencja ta znajdzie zastosowanie, nawet jeżeli postępowanie co do istoty zostało lub mogło już zostać wszczęte i nawet jeżeli postępowanie to miałoby się toczyć przed sądem polubownym i podlegać z tego tytułu wyłączeniu z zakresu stosowania tej konwencji ( 18 ).

51. W nurcie ogólnej tendencji zarysowującej się w ramach tego orzecznictwa ( 19 ) wydaje mi się, że rozstrzygające znaczenie ma charakter praw, które są dochodzone w ramach postępowania co do istoty i których zabezpieczeniu służą wnioskowane środki tymczasowe lub zabezpieczające. W szczególności nie można uznać, że każdy wniosek o zastosowanie „środków tymczasowych lub zabezpieczających” powinien, wyłącznie ze względu na jego akcesoryjny charakter, być automatycznie objęty zakresem stosowania rozporządzenia nr 1215/2012 bądź wyłączony z niego w zależności od tego, czy postępowanie co do istoty jest objęte zakresem stosowania tego rozporządzenia, czy też nie ( 20 ). Należy także zbadać, czy przedmiot tych środków, a mianowicie prawa materialne, których zabezpieczeniu one służą, należą do „spraw cywilnych i handlowych”, które są objęte rzeczonym zakresem stosowania.

52. Dodam, że takie podejście jest moim zdaniem zgodne z orzecznictwem, w myśl którego art. 24 konwencji brukselskiej (obecnie art. 35 rozporządzenia nr 1215/2012), który upoważnia sądy umawiających się państw do orzekania w przedmiocie wniosku o zastosowanie środka tymczasowego lub zabezpieczającego, nawet jeżeli nie mają one jurysdykcji do rozpoznania sporu co do istoty, może być podstawą powoływaną w celu zastosowania takiego środka wyłącznie w dziedzinach należących do przedmiotowego zakresu stosowania konwencji, zdefiniowanego w jej art. 1 ( 21 ).

53. Ponieważ w okolicznościach sprawy rozpatrywanej w postępowaniu głównym (zgodnie z informacjami udzielonymi przez sąd odsyłający) uwzględnienie wniosku o dokonanie zajęcia zabezpieczającego nastąpiło w związku z roszczeniem, które zgodnie z twierdzeniami Supreme przysługuje jej względem SHAPE w kontekście sporu wynikłego z umowy, stanowiącego przedmiot postępowania co do istoty, uważam, że ustalając, czy postępowanie w przedmiocie zastosowania środka tymczasowego takie jak to wszczęte przez SHAPE (zmierzające do uzyskania uchylenia tego zajęcia zabezpieczającego) jest objęte zakresem stosowania rozporządzenia nr 1215/2012, należy uwzględnić charakter roszczenia, którego zabezpieczeniu służyło zajęcie zabezpieczające w ramach tego postępowania.

D. W przedmiocie wpływu prawa międzynarodowego dotyczącego immunitetów [pytanie pierwsze lit. a)]

54. Poprzez pytanie pierwsze lit. a) sąd odsyłający zwraca się zasadniczo do Trybunału o ustalenie, czy okoliczność, że organizacja międzynarodowa powołuje się na immunitet egzekucyjny w uzasadnieniu wniosków formułowanych przez nią w postępowaniu w przedmiocie zastosowania środka tymczasowego, takim jak toczące się w postępowaniu głównym, stanowi przeszkodę dla stosowania rozporządzenia nr 1215/2012, którą należy uwzględnić z urzędu, czy też powinna skutkować przynajmniej tym, że takie postępowanie podlega wyłączeniu odnoszącemu się do „działań lub zaniechań w wykonywaniu władzy publicznej” w rozumieniu art. 1 ust. 1 tego rozporządzenia.

55. Ściślej rzecz ujmując – wydaje mi się, że problem, który napotyka sąd odsyłający wynika w szczególności z tego, iż sformułowaną w art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012 podstawę wyłączenia z zakresu zastosowania rozporządzenia, dotyczącą „działań lub zaniechań w wykonywaniu władzy publicznej”, połączono z pojęciem „acta iure imperii”, stosowanym również w prawie międzynarodowym w odniesieniu do zasady immunitetu państw.

56. Moja analiza będzie się składała z następujących etapów. Po pierwsze, scharakteryzuję w ogólnym zarysie pojęcie „acta iure imperii” oraz dokonam rozróżnienia między immunitetami państw a immunitetami organizacji międzynarodowych w prawie międzynarodowym. Po drugie, przeanalizuję, czy to rozróżnienie musi skutkować wyłączeniem sporów, w których uczestniczą organizacje międzynarodowe, z zakresu stosowania rozporządzenia nr 1215/2012, które należy uwzględnić z urzędu. Udzielę na to pytanie odpowiedzi przeczącej, podkreślając przy tym, że (po trzecie) działania lub zaniechania organizacji międzynarodowych mogą, moim zdaniem, podlegać wyłączeniu dotyczącemu „działań lub zaniechań w wykonywaniu władzy publicznej” na podstawie art. 1 ust. 1 tego rozporządzenia. Na zakończenie omówię kryteria, jakie zostały wypracowane w orzecznictwie na potrzeby stwierdzenia, czy dane działanie lub zaniechanie wynika z wykonywania władzy publicznej, a następnie przedstawię powody, dla których uważam, że okoliczność, iż organizacja międzynarodowa powołuje się na immunitet jurysdykcyjny lub egzekucyjny, nie jest rozstrzygająca dla oceny tych kryteriów.

57. Na wstępie chciałbym dodać, że w swoich uwagach na piśmie Supreme twierdzi, że immunitet egzekucyjny, który SHAPE powołuje w uzasadnieniu złożonego przez nią wniosku o w przedmiocie zastosowania środka tymczasowego, jest bez znaczenia. Supreme podnosi jednakże zagadnienie, czy – skoro stosowanie rozporządzenia nr 1215/2012 do postępowania takiego jak to wytoczone przez SHAPE zależy od ustalenia, czy samo postępowanie co do istoty jest objęte przedmiotowym zakresem stosowana tego rozporządzenia – immunitet jurysdykcyjny, na który powołano się w tym postępowaniu, może stanąć na przeszkodzie uznaniu takiego wniosku za objęty zakresem znaczeniowym pojęcia „sprawy cywilnej i handlowej” w rozumieniu art. 1 ust. 1 tego rozporządzenia.

58. Chciałbym w tym względzie uściślić, że pytanie o wpływ prawa międzynarodowego dotyczącego immunitetów na przedmiotowy zakres stosowania rzeczonego rozporządzenia nie wymaga moim zdaniem udzielenia odpowiedzi o odmiennej treści w zależności od tego, czy ta organizacja międzynarodowe powołuje się na immunitet egzekucyjny, czy też jurysdykcyjny. Jest to zresztą kwestia, którą postaram się wyjaśnić w ramach mojej analizy tego zagadnienia.

1. Charakterystyka prawa międzynarodowego dotyczącego immunitetów

59. Rządy niderlandzki, belgijski i austriacki stwierdziły w uwagach na piśmie, że pojęcie „acta iure imperii”, które pozwala odróżnić w prawie międzynarodowym czynności dokonane w ramach wykonywania władzy publicznej, od czynności o charakterze prywatnoprawnym (acta iure gestionis), jest istotne wyłącznie w przypadku, gdy powoływany jest immunitet państw. Rządy te uważają w szczególności, że w przypadku organizacji międzynarodowych immunitet obejmuje wszystkie dokonywane przez nie czynności, o ile czynności te są ściśle związane z celami, do jakich powołane są te organizacje, lub niezbędne do wykonywania przez nie ich zadań.

60. Jeśli chodzi o immunitet przysługujący państwom, chciałbym przypomnieć, że w wyroku Mahamdia ( 22 ) Trybunał uznał, że w świetle aktualnego stanu prawa międzynarodowego immunitet jurysdykcyjny, który służy temu, aby państwo nie mogło zostać pozwane przed sądy innego państwa, nie ma charakteru absolutnego i może być wyłączony, w sytuacji gdy postępowanie sądowe dotyczy czynności dokonywanych iure gestionis, które nie są objęte zakresem wykonywania władzy publicznej.

61. Jak słusznie zauważył rzecznik generalny M. Szpunar w swojej opinii w sprawie Rina ( 23 ), Trybunał zaakceptował tym samym w sposób dorozumiany ugruntowaną już w międzynarodowym prawie zwyczajowym zasadę, zgodnie z którą państwa korzystają z immunitetu jurysdykcyjnego o charakterze względnym, który opiera się na rozróżnieniu pomiędzy działaniami iure imperii a tymi dokonanymi iure gestionis, które co do zasady nie są objęte działaniem immunitetu jurysdykcyjnego.

62. Poza tym chciałbym zwrócić uwagę, że także immunitet egzekucyjny państw podlega różnicowaniu w doktrynie i w prawie międzynarodowym. I tak o ile mienie i aktywa należące do państwa i przypisane do działań podejmowanych w sferze suwerenności państwa są wyłączone spod egzekucji prowadzonej przez organy innego państwa, to inaczej jest w przypadku mienia i aktywów wykorzystywanych lub przeznaczonych do wykorzystania w celach gospodarczych ( 24 ).

63. Natomiast jeśli chodzi o immunitet przysługujący organizacjom międzynarodowym, rozróżnienie na czynności dokonywane iure imperii i dokonywane iure gestionis ma jedynie ograniczone znaczenie ( 25 ).

64. Jak słusznie zauważyły rządy niderlandzki, belgijski i austriacki, immunitety przysługujące organizacjom międzynarodowym opierają się bowiem na innych założeniach niż immunitety przysługujące państwom. Inaczej niż w przypadku państw, które wywodzą swoje immunitety z zasady par in parem non habet imperium ( 26 ), immunitety organizacji międzynarodowych są z reguły przyznawane na mocy traktatów ustanawiających te organizacje, na mocy wielostronnych umów albo na mocy porozumień dwustronnych zawartych między państwami członkowskimi należącymi do tej samej organizacji ( 27 ). Immunitety te mają charakter funkcjonalny, ponieważ ich celem jest zapewnienie tym organizacjom możliwości realizowania w sposób w pełni niezależny ich zadań, dla których zostały utworzone ( 28 ).

2. W przedmiocie braku konieczności wyłączenia z urzędu sporów, w których uczestniczą organizacje międzynarodowe, z przedmiotowego zakresu stosowania rozporządzenia nr 1215/2012

65. Mając na względzie okoliczność, że immunitety przysługujące organizacjom międzynarodowym różnią się od immunitetów przysługujących państwom i mają charakter funkcjonalny – co oznacza, że teoretycznie mogą obejmować wszystkie czynności dokonywane przez te organizacje w ramach wykonywania ich zadań – należy się zastanowić, czy (jak twierdzi rząd austriacki) udział organizacji międzynarodowej w danym sporze powinien w każdym przypadku prowadzić do wyłączenia tego sporu z zakresu stosowania rozporządzenia nr 1215/2012.

66. Przyznam, że trudno mi zrozumieć, na mocy jakich zasad lub zobowiązań spory, w których uczestniczą organizacje międzynarodowe, powinny (jak proponuje ten rząd) być z urzędu wyłączone z zakresu stosowania rozporządzenia nr 1215/2012. W szczególności nie wydaje mi się, aby możliwość stosowania wspomnianego rozporządzenia do takich sporów zagrażała wywiązaniu się przez Unię z obowiązku przewidzianego w art. 3 ust. 5 TUE, zgodnie z którym przy przyjmowaniu aktu prawnego jest ona zobowiązana przestrzegać całokształtu prawa międzynarodowego ( 29 ).

67. Jeśli chodzi o spór między organizacją międzynarodową a osobami prawa prywatnego, z jakim mamy do czynienia w postępowaniu głównym, uważam, że sama okoliczność, iż sąd krajowy stwierdził, iż posiada jurysdykcję międzynarodową na tej podstawie, że spór ten jest objęty przedmiotowym zakresem stosowania rozporządzenia nr 1215/2012, nie może zagrażać ochronie immunitetu, na który powołuje się na mocy prawa międzynarodowego organizacja międzynarodowa będąca stroną tego sporu.

68. Aby zapewnić poszanowanie immunitetu jurysdykcyjnego, sąd krajowy powinien natomiast stwierdzić brak jurysdykcji wywodzonej z tego rozporządzenia, gdy wymaga tego ów immunitet ( 30 ). Ponadto, po przeprowadzeniu analizy istoty sporu lub tytułem środka tymczasowego, sąd ten powinien odmówić poddania organizacji międzynarodowej środkom egzekucyjnym, gdy jest to niezbędne z uwagi na immunitet egzekucyjny przysługujący tej organizacji ( 31 ).

69. Jeśli chodzi o tę kwestię, chciałbym dodać, że (jak twierdziły Supreme, rząd niderlandzki i Komisja w uwagach na piśmie oraz w trakcie rozprawy) zagadnienie, czy immunitet, na który powołuje się organizacja międzynarodowa, powinien stanowić przeszkodę w wykonywaniu jurysdykcji lub prowadzeniu egzekucji względem takiej organizacji, według mnie nie jest istotne na etapie ustalania jurysdykcji na podstawie rozporządzenia nr 1215/2012 i nabiera znaczenia dopiero po tym, gdy sąd ten stwierdzi, że posiada jurysdykcję międzynarodową ( 32 ).

70. Kwestia ta wymaga bowiem określenia granic immunitetu jurysdykcyjnego lub egzekucyjnego, jakim dysponuje organizacja międzynarodowa oraz oceny zasadności żądań stron w tym względzie. Ściślej rzecz ujmując – wymaga ona ustalenia, czy immunitet, na który się powołano, istnieje. Różni się ona zatem od kwestii ustalenia, czy spór dotyczy sprawy cywilnej lub handlowej i należy do przedmiotowego zakresu stosowania rozporządzenia nr 1215/2012, która powinna być rozstrzygnięta wcześniej, tak aby sąd nie musiał przeprowadzać badania sprawy co do istoty ( 33 ).

71. Odpowiadając na wyrażone przez rząd austriacki obawy uważam, że w okolicznościach sprawy rozpatrywanej w postępowaniu głównym samo stosowanie rozporządzenia nr 1215/2012 nie uniemożliwiłoby zatem w szczególności sądom niderlandzkim, przed którymi SHAPE wytoczyła postępowanie w przedmiocie zastosowania środka tymczasowego, zakazania stosowania środków tymczasowych lub zabezpieczających, w wypadku gdyby kolidowały one z immunitetem egzekucyjnym przysługującym tej organizacji.

72. Powyższe rozważania prowadzą mnie do wniosku, że immunitet, na który powołuje się organizacja międzynarodowa na mocy prawa międzynarodowego, nie stanowi automatycznie przeszkody dla stosowania rozporządzenia nr 1215/2012. W celu ustalenia, czy spór, w którym uczestniczy organizacja międzynarodowa, należy do przedmiotowego zakresu stosowania tego rozporządzenia, należy natomiast zbadać, czy nie jest on objęty zakresem któregoś z wyłączeń przewidzianych w art. 1 tego rozporządzenia.

3. W przedmiocie możliwości objęcia sporów, w których uczestniczą organizacje międzynarodowe, wyłączeniem dotyczącym „działań lub zaniechań w wykonywaniu władzy publicznej”

73. Przypomnę, że zgodnie z art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012 akt ten ma zastosowanie w sprawach cywilnych i handlowych. Nie obejmuje on natomiast „odpowiedzialności państwa za działania lub zaniechania w wykonywaniu władzy publicznej (acta iure imperii)”.

74. Jak wskazuje sąd odsyłający, rodzi się pytanie, czy to wyłączenie stosuje się jedynie w odniesieniu do państw, czy też może ono obejmować także działania lub zaniechania organizacji międzynarodowych, takich jak SHAPE.

75. Uważam, że warto w tym względzie przypomnieć, iż wypracowane w orzecznictwie Trybunału pojęcie „władzy publicznej” już pod rządami konwencji brukselskiej obejmowało sytuacje, w których organizacja międzynarodowa działa w ramach wykonywania władzy publicznej ( 34 ).

76. Pragnę również zauważyć, że pojęcie „władzy publicznej”, zgodnie z jego znaczeniem wypracowanym pierwotnie w orzecznictwie, nie odnosiło się wyłącznie do „odpowiedzialności państwa”, tak jak to czyni obecnie art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012, lecz w bardziej ogólny sposób do sytuacji, gdy „organ władzy publicznej” wykonuje swoje władztwo publiczne ( 35 ).

77. Chciałbym w związku z tym podkreślić, że dodanie w art. 1 ust. 1 tego rozporządzenia zwrotu „odpowiedzialność państwa za działania lub zaniechania w wykonywaniu władzy publicznej”, które stanowi jedyną zmianę, jaką przyniosło to rozporządzenie w stosunku do brzmienia art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 44/2001, miało na celu wyłącznie doprecyzowanie pojęcia „spraw cywilnych i handlowych” ( 36 ).

78. Poza tym wyliczenie znajdujące się w art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012 jest poprzedzone wyrażeniem „w szczególności”. Dlatego według mnie zawarte w tym przepisie odniesienie do „odpowiedzialności państwa” można rozumieć jako ilustrujące w niewyczerpujący sposób rodzaj sytuacji, jakie mogą być charakterystyczne dla wykonywania władzy publicznej ( 37 ).

79. Chciałbym w tym względzie wyjaśnić, że motyw 10 tego rozporządzenia ‑ w którym wskazano, że zamiarem prawodawcy było, aby zakres stosowania tego rozporządzenia „[rozciągał] się, pominąwszy kilka dokładnie określonych dziedzin prawa, na zasadniczą część prawa cywilnego i handlowego” ‑ wydaje się w większym stopniu nawiązywać do wyłączeń przewidzianych w art. 1 ust. 2 omawianego rozporządzenia niż do dziedzin wymienionych w ustępie 1 tego przepisu, które w każdym wypadku sytuują się poza zakresem stosowania rozporządzenia nr 1215/2012, gdyż nie należą do „spraw cywilnych i handlowych”.

80. W świetle powyżej przywołanych elementów uważam, że pojęcie „władzy publicznej” znajdujące się w art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012 może obejmować działania i zaniechania organizacji międzynarodowych. W takiej sytuacji takie działania i zaniechania nie należą do „spraw cywilnych i handlowych” i są wyłączone z przedmiotowego zakresu stosowania rozporządzenia.

81. W dalszej części mojej analizy w pierwszej kolejności omówię wypracowane w orzecznictwie Trybunału kryteria służące ustaleniu, czy dane działanie lub zaniechanie nastąpiło w wykonywaniu władzy publicznej. Następnie przedstawię powody, dla których uważam, że powołanie się przez organizację międzynarodową, taką jak SHAPE, na immunitet nie ma rozstrzygającego znaczenia dla ustalenia, czy należy zastosować wyłączenie odnoszące się do „działań lub zaniechań w wykonywaniu władzy publicznej”.

4. W przedmiocie orzecznictwa Trybunału odnoszącego się do pojęcia „działań lub zaniechań w wykonywaniu władzy publicznej”

82. Przypomnę, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału ustalenie, czy sprawa jest wyłączona z zakresu stosowania rozporządzenia nr 1215/2012, powinno być dokonywane w oparciu o elementy, które charakteryzują stosunek prawny między stronami sporu lub przedmiot tego sporu ( 38 ).

83. Trybunał uznał w związku z tym, że chociaż pewne spory między organem władzy publicznej a podmiotem prawa prywatnego mogą być objęte zakresem stosowania rozporządzenia nr 1215/2012, to inaczej jest w sytuacji, gdy działania organu władzy publicznej wchodzą w zakres wykonywania władztwa publicznego ( 39 ). Wykonywanie przez jedną ze stron sporu uprawnień wchodzących w zakres władztwa publicznego wyklucza bowiem taki spór z zakresu pojęcia spraw cywilnych i handlowych w rozumieniu art. 1 ust. 1 tego rozporządzenia z uwagi na to, że uprawnienia te wykraczają poza zakres norm prawnych obowiązujących w stosunkach między jednostkami ( 40 ).

84. Trybunał orzekł, że w celu ustalenia, czy chodzi o taką sytuację, należy określić stosunek prawny istniejący między stronami sporu oraz zbadać podstawę prawną i zasady regulujące wytoczenie powództwa ( 41 ). W świetle tego orzecznictwa wydaje się, że te trzy kryteria ‑ „stosunek prawny istniejący między stronami”, „podstawa prawna powództwa” i „zasady regulujące wytoczenie powództwa” – należy rozpatrywać łącznie. Jednakże niektóre wyroki nie wspominają o kryterium stosunku prawnego istniejącego między stronami sporu ( 42 ). Ponadto, w innych wyrokach, Trybunał traktował kryteria odnoszące się do podstawy prawnej wytoczonego powództwa i stosunku prawnego między stronami sporu jako kryteria, które się nakładają ( 43 ). Wydaje mi się w związku z tym, że Trybunał nie dokonuje w sposób systematyczny rozróżnienia pomiędzy „stosunkiem prawnym istniejącym między stronami” a „podstawą prawną wytoczonego powództwa” i „przedmiotem sporu” ( 44 ).

85. Pomijając szczegóły uzasadnienia przyjęte przez Trybunał w tych wyrokach, dochodzę do wniosku, że decydujące znaczenie ma okoliczność, iż powództwo dotyczy prawa, którego źródłem jest wykonywanie władzy publicznej albo stosunek prawny będący przejawem wykonywania władzy publicznej ( 45 ).

86. Trybunał orzekł bowiem, że „fakt, iż w przypadku żądania zwrotu […] kosztów agent zarządzający działa w oparciu o wierzytelność powstałą na skutek działania organu publicznego, jest wystarczający, aby wytoczone powództwo, niezależnie od charakteru postępowania zdefiniowanego w tym celu w przepisach krajowych, traktować jako nieobjęte zakresem stosowania konwencji brukselskiej” ( 46 ).

87. W mojej ocenie z orzecznictwa tego wynika również jasno, że kryterium dotyczące zasad regulujących wytoczenie powództwa nie we wszystkich przypadkach jest istotne ( 47 ).

88. Uważam więc, że okoliczność, iż powództwo jest oparte na klasycznych formach prawa cywilnego, nie może zapobiec jego wyłączeniu z zakresu stosowania rozporządzenia nr 1215/2012, jeżeli w świetle innych okoliczności można ustalić, że dotyczy ono prawa, którego źródłem jest wykonywanie władzy publicznej lub stosunek prawny będący przejawem wykonywania władzy publicznej ( 48 ).

89. Należy w tym względzie podkreślić, że kryterium dotyczące zasad regulujących wytoczenie powództwa zostało wprowadzone wyrokiem Baten ( 49 ), a następnie przejęte w wyrokach Sapir ( 50 ), Sunico ( 51 ), Pula Parking ( 52 ) i Gradbeništvo Korana ( 53 ) (w szczególnym kontekście sporów, które ze względu na inne cechy nie jawiły się jako spory dotyczące prawa, którego źródłem jest wykonywanie władzy publicznej lub stosunek prawny będący przejawem wykonywania władzy publicznej), po to by uniknąć tego, by sytuacje, w których podmiot publiczny miałby możliwość przyjęcia aktu prawa publicznego, który sam w sobie miałby cechy tytułu wykonawczego, w związku z czym organ ten posiadałby uprawnienia sprawiające, że nie podlegałby on przepisom prawa powszechnie obowiązującego, były mimo to objęte zakresem stosowania rozporządzenia nr 1215/2012.

90. Mając na względzie powyższe, dochodzę do wniosku, że w ujęciu ogólnym aby ustalić, czy dany spór powinien być wyłączony z zakresu stosowania tego rozporządzenia na tej podstawie, że dotyczy on „działań lub zaniechań w wykonywaniu władzy publicznej”, należy zbadać, czy powództwo dotyczy prawa, którego źródłem jest wykonywanie władzy publicznej lub stosunek prawny będący przejawem wykonywania władzy publicznej. Wskazówką w tym zakresie może być w szczególności okoliczność, że organ publiczny jest uprawniony do przyjęcia aktu prawa publicznego, który sam w sobie miałby cechy tytułu wykonawczego, przez co sytuacja prawna, w jakiej znajduje się ten organ, stanowiłaby odstępstwo od zasad prawa powszechnie obowiązującego dotyczących zasad regulujących wytoczenie powództwa. Natomiast okoliczność, że powództwo realizowane jest z zastosowaniem zwykłych środków dochodzenia roszczeń, nie ma decydującego znaczenia.

5. W przedmiocie wpływu immunitetu przysługującego organizacjom międzynarodowym na pojęcie „działań lub zaniechań w wykonywaniu władzy publicznej”

91. Uważam, że na tym etapie analizy użyteczne będzie ustosunkowanie się do argumentów rządu greckiego i SHAPE, zgodnie z którymi immunitet jurysdykcyjny lub egzekucyjny, którym dysponują organizacje międzynarodowe, jest częścią przywilejów stanowiących odstępstwo od zwykle obowiązujących przepisów regulujących stosunki między osobami prawa prywatnego i bezspornie przyznaje tym organizacjom pozycję dominującą w stosunku do ich kontrahentów. Zdaniem rządu greckiego i SHAPE spór taki jak rozpatrywany w postępowaniu głównym, w którym organizacja międzynarodowa powołuje się na przysługujący jej immunitet jurysdykcyjny lub egzekucyjny, jest zatem objęty zakresem wyłączenia odnoszącego się do „wykonywania władzy publicznej”.

92. Przypomnę w związku z tym, że jak wynika z pkt 90 powyżej, odpowiedź na pytanie, czy pozycja prawna, jaką zajmuje organ publiczny, stanowi odstępstwo od przepisów prawa powszechnie obowiązującego regulujących wytoczenie powództwa, zależy od tego, czy organ ten jest uprawniony do przyjęcia aktu prawa publicznego, który sam w sobie miałby cechy tytułu wykonawczego. Innymi słowy – należy zbadać, czy organ ten dysponuje uprawnieniami umożliwiającymi mu wydawanie w stosunku do jednostek wiążących decyzji, sytuujących się poza systemem zwykłych środków ochrony prawnej.

93. Otóż ani immunitet egzekucyjny, ani immunitet jurysdykcyjny nie mają na celu przyznania takich uprawnień. Jak bowiem wskazałem w pkt 68 niniejszej opinii, immunitet jurysdykcyjny wymaga jedynie, aby sąd krajowy stwierdził brak swojej jurysdykcji wywodzonej z rozporządzenia nr 1215/2012 lub z innych aktów prawnych. Ujmując to w sposób bardziej konkretny i obrazowy: immunitet służy swemu beneficjentowi za „tarczę” uniemożliwiającą wytoczenie przeciwko niemu powództwa, ale nie daje mu żadnych uprawnień o charakterze czysto decyzyjnym. To samo dotyczy immunitetu egzekucyjnego, który wymaga wyłącznie, aby sąd odmówił poddania beneficjenta takiego immunitetu egzekucji.

94. W związku z tym, o ile się nie mylę, to to nie ze względu na powołanie się przez jedną ze stron sporu na immunitet jurysdykcyjny lub egzekucyjny stosunek prawny między stronami sporu należy postrzegać jako będący koniecznie przejawem wykonywania władzy publicznej. W okolicznościach sprawy rozpatrywanej w postępowaniu głównym z samego faktu powołania się przez SHAPE przed sądami niderlandzkimi na immunitet jurysdykcyjny lub egzekucyjny nie można wnioskować, że zobowiązania umowne łączące ten podmiot z Supreme nie zostały zaciągnięte na zasadzie swobody umów i charakteryzują się wykonywaniem przez jedną stronę uprawnień decyzyjnych ( 54 ) lub prerogatyw wykraczających poza zakres przepisów powszechnie obowiązujących w stosunkach między jednostkami ( 55 ).

95. W związku z tym nie podzielam stanowiska wyrażonego przez rząd grecki i SHAPE. Moim zdaniem sama okoliczność powołania się przez organizację międzynarodową na immunitet nie oznacza, że dysponuje ona prerogatywami wykraczającymi poza zakres przepisów powszechnie obowiązujących w stosunkach między jednostkami.

96. Poza tym, zakładając nawet że powołanie się przez państwo na immunitet może wskazywać, iż działało ono w ramach wykonywania władzy publicznej ( 56 ), to z pewnością nie jest tak w przypadku, gdy na immunitet jurysdykcyjny lub egzekucyjny powołuje się organizacja międzynarodowa. Ponieważ te immunitety nie ograniczają się do działań iure imperii, według mnie nie są one w żaden sposób pomocne dla ustalenia, czy ta organizacja działała w ramach wykonywania władzy publicznej.

E. W przedmiocie ustalenia, czy wniosek taki jak złożony w postępowaniu głównym jest objęty przedmiotowym zakresem stosowania rozporządzenia nr 1215/2012

97. Po pierwsze, pragnę przypomnieć (jak wskazałem w pkt 90 niniejszej opinii), że aby ustalić, czy dany spór powinien zostać wyłączony z zakresu stosowania rozporządzenia nr 1215/2012 z tego powodu, że dotyczy „działania lub zaniechania w wykonywaniu władzy publicznej”, należy zbadać, czy powództwo dotyczy prawa, którego źródłem jest wykonywanie władzy publicznej lub stosunek prawny będący przejawem wykonywania władzy publicznej. Po drugie, jak wyjaśniłem w pkt 47 niniejszej opinii, to, czy postępowanie dotyczące „środków tymczasowych lub zabezpieczających” jest objęte zakresem stosowania tego rozporządzenia, zależy od charakteru praw, których zabezpieczeniu służą te środki.

98. Na gruncie sprawy rozpatrywanej w postępowaniu głównym oba te kryteria stosowane łącznie wymagają zbadania, czy zajęcie zabezpieczające, które stanowi przedmiot złożonego przez SHAPE wniosku w przedmiocie środka tymczasowego, służyło zabezpieczeniu prawa, którego źródłem jest wykonywanie władzy publicznej lub stosunek prawny będący przejawem wykonywania władzy publicznej.

99. Przypomnę w tym względzie, że sam sąd odsyłający wskazał, iż to zajęcie zabezpieczające miało na celu zapewnienie zabezpieczenia wierzytelności umownej, która według twierdzeń Supreme, wynika z BOA zawartych z SHAPE.

100. O ile nie zostanie wykazane, że sporne postanowienia umowy są wyrazem korzystania z prerogatyw wykraczających poza zakres przepisów powszechnie obowiązujących w stosunkach między jednostkami (co powinien zbadać sąd odsyłający), jestem zdania, że ten stosunek prawny wynikający z umowy nie jest przejawem wykonywania władzy publicznej.

101. Sama Supreme przyznaje bowiem, że strony zaciągnęły zobowiązania dobrowolnie. Poza tym między stronami jest bezsporne, że w przypadku BOA chodzi o umowy odzwierciedlające warunki rynkowe, zawarte po przeprowadzeniu procedury przetargowej.

102. Moim zdaniem wniosków tych nie podważa okoliczność, że na podstawie tych umów Supreme dostarczała SHAPE paliw na potrzeby dowodzonej przez NATO operacji wojskowej, mającej na celu utrzymanie pokoju i bezpieczeństwa w Afganistanie.

103. Jak słusznie twierdziła Komisja, późniejsze wykorzystanie przez SHAPE dostarczonych paliw nie ma wpływu na oparty na umowie stosunek prawny łączący strony. Na tym tle można zrozumieć kontekst, w jakim powstał badany stosunek prawny, lecz nie można wyłącznie na tej podstawie ustalić, że stosunek ten charakteryzuje się korzystaniem z uprawnień wykraczających poza zakres przepisów powszechnie obowiązujących w stosunkach między jednostkami.

104. W świetle tych okoliczności uważam, że wniosek w przedmiocie zastosowania środka tymczasowego taki jak złożony przez SHAPE, zmierzający do uzyskania uchylenia zajęcia zabezpieczającego, należy uznać za objęty zakresem znaczeniowym pojęcia „sprawy cywilnej i handlowej” w rozumieniu art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012, o ile to zajęcie zabezpieczające służyło zabezpieczeniu prawa, którego źródłem jest stosunek prawny oparty na umowie, niebędący przejawem wykonywania władzy publicznej, co powinien zweryfikować sąd odsyłający.

V. Wnioski

105. W świetle wszystkich powyższych rozważań proponuję, aby na pierwsze pytanie prejudycjalne przedłożone mu przez Hoge Raad der Nederlanden (sąd najwyższy Niderlandów, Niderlandy) Trybunał udzielił następującej odpowiedzi: 1) Artykuł 1 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012 z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych należy interpretować w ten sposób, że odpowiedź na pytanie, czy wniosek w przedmiocie zastosowania środka tymczasowego taki jak złożony w postępowaniu głównym, zmierzający do uzyskania uchylenia zajęcia zabezpieczającego, należy do zakresu znaczeniowego pojęcia spraw „cywilnych i handlowych” w rozumieniu tego przepisu, zależy od charakteru prawa, którego zabezpieczeniu służyło to zajęcie zabezpieczające, oraz od ustalenia, czy źródłem tego prawa jest działanie związane z wykonywaniem władzy publicznej lub stosunek prawny będący przejawem wykonywania władzy publicznej, co powinien zweryfikować sąd odsyłający, w świetle przewidzianego w tym przepisie wyłączenia odnoszącego się do „działań lub zaniechań w wykonywaniu władzy publicznej”. 2) Okoliczność, że organizacja międzynarodowa powołuje się na immunitet przysługujący jej, według jej twierdzeń, na mocy prawa międzynarodowego, nie jest rozstrzygająca dla wyników tej analizy i nie może stać na przeszkodzie stwierdzeniu przez sąd krajowy, że posiada on jurysdykcję międzynarodową na podstawie rozporządzenia nr 1215/2012.

( 1 ) Język oryginału: francuski.

( 2 ) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2012 r. (Dz.U. 2012, L 351, s. 1).

( 3 ) Dla przypomnienia: art. 24 pkt 5 rozporządzenia nr 1215/2012 stanowi zasadniczo, że w postępowaniach, których przedmiotem jest wykonanie orzeczeń, wyłączną jurysdykcję mają sądy państwa członkowskiego, na którego terytorium wykonanie orzeczenia powinno nastąpić lub nastąpiło, niezależnie od miejsca zamieszkania stron.

( 4 ) Jego tekst jest dostępny na stronie internetowej https://www.nato.int/cps/fr/natolive/official_texts_17300.htm

( 5 ) Convention sur la compétence judiciaire territoriale, sur la faillite, ainsi que sur l’autorité et l’exécution des décisions judiciaires, des sentences arbitrales et des actes authentiques, signée à Bruxelles le 28 mars1925 (konwencja o jurysdykcji sądów, upadłości, jak również o uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń sądowych i arbitrażowych oraz dokumentów urzędowych, podpisana w Brukseli w dniu 28 marca 1925 r., Stb. 1929, 405).

( 6 ) Zobacz podobnie wyroki: z dnia 22 maja 2008 r., citiworks (C‑439/06, EU:C:2008:298, pkt 32); z dnia 27 czerwca 2018 r., Altiner i Ravn (C‑230/17, EU:C:2018:497, pkt 22 i przytoczone tam orzecznictwo).

( 7 ) Zobacz podobnie wyroki: z dnia 12 marca 1998 r., Djabali (C‑314/96, EU:C:1998:104, pkt 20, 21); a także z dnia 20 stycznia 2005 r., García Blanco (C‑225/02, EU:C:2005:34, pkt 29‑31).

( 8 ) Zobacz podobnie wyroki z dnia 26 marca 1992 r., Reichert i Kockler (C‑261/90, EU:C:1992:149, pkt 34); z dnia 28 kwietnia 2005 r., St. Paul Dairy (C‑104/03, EU:C:2005:255, pkt 13). Chciałbym podkreślić, że jak wynika z prac przygotowawczych, rozporządzenie nr 1215/2012 ma na celu między innymi doprecyzowanie warunków dotyczących swobodnego przepływu środków tymczasowych i zabezpieczających w Unii (zob. również motyw 33 tego rozporządzenia). Natomiast nic nie wskazuje, aby zamiarem prawodawcy Unii było dokonanie zmiany definicji pojęcia „środków tymczasowych i zabezpieczających” wypracowanego w orzecznictwie Trybunału. Chciałbym w tym względzie zauważyć, że chociaż motyw 25 rzeczonego rozporządzenia wskazuje niektóre sytuacje, jakie powinno obejmować to pojęcie, to nie definiuje go w sposób precyzyjny.

( 9 ) Przypomnę w związku z tym, że zgodnie z art. 705 ust. 1 Nederlandse Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (niderlandzkiego kodeksu postępowania cywilnego) „[z] zastrzeżeniem właściwości ogólnej sądu powszechnego wydział do spraw środków tymczasowych i zabezpieczających sądu, który wydał postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia w formie zajęcia zabezpieczającego, może je uchylić na wniosek zainteresowanej osoby, w ramach postępowania w przedmiocie zastosowania środka tymczasowego”. Uważam w związku z tym, że postępowanie takie jak to wytoczone przez SHAPE na podstawie tego przepisu stanowi nie tylko bezpośrednie następstwo postępowania, w wyniku którego zostało wydane postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia w postaci zajęcia zabezpieczającego, lecz powinno również być uznane za ściśle związane z tym ostatnim postępowaniem. W mojej ocenie przedmiotem obydwu tych postępowań jest ten sam „środek tymczasowy i zabezpieczający”: celem pierwszego postępowania jest uzyskanie ustanowienia zajęcia zabezpieczającego, natomiast drugie zmierza do uzyskania uchylenia tego zajęcia oraz zakazu dokonywania kolejnych zajęć w oparciu o te same okoliczności faktyczne.

( 10 ) Celem uzupełnienia wyjaśnię, że w swoich uwagach na piśmie Supreme przypomina, iż rozporządzenie nr 1215/2012 ma zastosowanie do postępowania dotyczącego środków tymczasowych i zabezpieczających, o ile środki te służą zabezpieczeniu praw, które są objęte przedmiotowym zakresem stosowania tego rozporządzania. Wynika z tego jej zdaniem, że decydujące znaczenie ma w tym względzie ustalenie, czy samo postępowanie co do istoty stanowi „sprawę cywilną i handlową” w rozumieniu art. 1 ust. 1 tego rozporządzenia.

( 11 ) Konwencja brukselska z dnia 27 września 1968 r. o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 1972, L 299, s. 32). Chciałbym w tym względzie wyjaśnić, że w myśl orzecznictwa wykładnia postanowień tej konwencji przez Trybunał stosuje się odpowiednio również do przepisów rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2001, L 12, s. 1 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 19, t. 4, s. 42), jeśli jego postanowienia i postanowienia konwencji brukselskiej można zakwalifikować jako równoważne (zob. wyrok z dnia 18 października 2011 r., Realchemie Nederland, C‑406/09, EU:C:2011:668, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo). Warunek ten jest spełniony w przypadku art. 1 ust. 1 tego rozporządzenia i art. 1 akapit pierwszy rzeczonej konwencji. Podobnie można uznać, że art. 1 ust. 1 rzeczonego rozporządzenia i rozporządzenia nr 1215/2012 są równoważne (zob. wyrok z dnia 15 listopada 2018 r., Kuhn, C‑308/17, EU:C:2018:911, pkt 31, 32 i przytoczone tam orzecznictwo). W związku z tym w dalszej części niniejszej opinii będę się powoływał wyłącznie na rozporządzenie nr 1215/2012, przytaczając jednocześnie orzecznictwo dotyczące aktów prawnych, które poprzedzały to rozporządzenie.

( 12 ) Zobacz wyrok z dnia 27 marca 1979 r., de Cavel (143/78, EU:C:1979:83, pkt 8).

( 13 ) Zobacz między innymi wyroki: z dnia 26 marca 1992 r., Reichert i Kockler (C‑261/90, EU:C:1992:149, pkt 32); z dnia 17 listopada 1998 r., Van Uden (C‑391/95, EU:C:1998:543, pkt 33); a także z dnia 18 października 2011 r., Realchemie Nederland (C‑406/09, EU:C:2011:668, pkt 40).

( 14 ) Zobacz wyrok z dnia 6 marca 1980 r., de Cavel (120/79, EU:C:1980:70, pkt 8, 9).

( 15 ) Wyrok z dnia 6 marca 1980 r., de Cavel (120/79, EU:C:1980:70).

( 16 ) Wyrok z dnia 27 marca 1979 r., de Cavel (143/78, EU:C:1979:83). Przypomnę, że zgodnie z art. 1 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1215/2012 nie ma ono zastosowania między innymi do spraw z zakresu stanu cywilnego, zdolności prawnej lub zdolności do czynności prawnych osób fizycznych oraz stosunków majątkowych wynikających z małżeństwa.

( 17 ) Zobacz wyrok z dnia 6 marca 1980 r., de Cavel (120/79, EU:C:1980:70, pkt 11, 12).

( 18 ) Wyrok z dnia 17 listopada 1998 r., Van Uden (C‑391/95, EU:C:1998:543). Chciałbym wyjaśnić, że rzecznik generalny P. Léger w swojej opinii w tej sprawie (C‑391/95, EU:C:1997:288, pkt 62) wskazał, iż przedmiotem wniosku o zastosowanie środka tymczasowego rozpoznawanego przez wydział do spraw środków tymczasowych i zabezpieczających sądu nie była w żadnym razie sprawa związana z postępowaniem przed sądem polubownym oraz że chodziło raczej o roszczenie dotyczące umowy w tym znaczeniu, że „podstawą tego roszczenia było nienależyte wykonanie zobowiązania umownego”. Poza tym przypominam, że zgodnie z art. 1 ust. 2 lit. d) rozporządzenia nr 1215/2012 sądownictwo polubowne jest wyłączone z przedmiotowego zakresu stosowania tego rozporządzenia.

( 19 ) Według mojej wiedzy Trybunał dokonał wyraźnego odstępstwa od tej ogólnej tendencji jedynie w wyroku z dnia 31 marca 1982 r., W. (25/81, EU:C:1982:116, pkt 8), w którym podkreślił, że wniosek o zastosowanie środków tymczasowych w celu uzyskania wydania dokumentu, aby uniemożliwić wykorzystanie zawartych w nim oświadczeń jako dowodu w sporze dotyczącym zarządu majątkiem kobiety przez małżonka należy, ze względu na jego akcesoryjny charakter, uznać za związany ze stosunkami majątkowymi wynikającymi z małżeństwa w rozumieniu konwencji brukselskiej.

( 20 ) Co się tyczy kwestii bardziej ogólnej natury, dotyczącej ustalenia, czy postanowienia konwencji brukselskiej wymagają, aby traktować jednakowo, jeśli chodzi o zakres jej stosowania, wnioski akcesoryjne i wnioski co do istoty, zwracam uwagę, że rzecznik generalny M. Warner w swojej opinii w sprawie de Cavel I (de Cavel, 143/78, niepublikowanej, EU:C:1979:50) powołał się między innymi na art. 5 ust. 4 tej konwencji (obecnie art. 7 pkt 3 rozporządzenia nr 1215/2012), przyznający sądowi, do którego wniesiono akt oskarżenia, jurysdykcję do rozpoznawania spraw dotyczących roszczeń cywilnoprawnych o odszkodowanie lub przywrócenie stanu poprzedniego, wynikających z przestępstwa, w sprawie którego toczy się to postępowanie, wskazując, że chodzi tu o sytuację, w której rzeczona konwencja „w sposób jednoznaczny stosuje się do postępowania akcesoryjnego, mimo że nie ma wątpliwości, iż postępowanie główne znajduje się poza jej zakresem stosowania”.

( 21 ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 28 kwietnia 2005 r., St. Paul Dairy (C‑104/03, EU:C:2005:255, pkt 10 i przytoczone tam orzecznictwo).

( 22 ) Zobacz wyrok z dnia 19 lipca 2012 r. (C‑154/11, EU:C:2012:491, pkt 54, 55).

( 23 ) Zobacz opinia rzecznika generalnego M. Szpunara w sprawie Rina (C‑641/18, EU:C:2020:3, pkt 35–38). Wyrok w tej sprawie nie został jeszcze wydany. Zobacz również J.F. Lalive, L’immunité de juridiction des États et des organizacje międzynarodowe, R.C.A.D.I, tom 84, 1953‑III, s. 215.

( 24 ) Zobacz m.in. H. Fox, P. Webb, The Law of State Immunity, Oxford University Press, Oxford, 2013, s. 509 i nast.

( 25 ) Zobacz H. Fox, P. Webb, op.cit., s. 570 i nast. Zdaniem niektórych autorów rozróżnienie na czynności dokonywane „iure imperii” i te dokonywane „iure gestionis” należałoby rozszerzyć na organizacje międzynarodowe. Jednakże orzecznictwo sądów krajowych nie jest jednoznaczne co do tej kwestii [zob. m.in. E. Gaillard, I. Pingel‑Lenuzza, International organisations and immunity from jurisdiction: to restrict or to bypass, I.C.L.Q, vol. (51)1, 2002, s. 9].

( 26 ) Zobacz wyrok z dnia 19 lipca 2012 r., Mahamdia (C‑154/11, EU:C:2012:491, pkt 54). Zgodnie z tą zasadą żadne suwerenne państwo nie może poddać innego suwerennego państwa swojej jurysdykcji.

( 27 ) Zobacz C. Dominicé, L’immunité de juridiction et d’exécution des organisations internationales, R.C.A.D.I, t. 187, 1984‑IV, s. 163.

( 28 ) Zobacz S. El Sawah, Chapitre 3 – Les immunités des organisations internationales, Les immunités des États et des organisations internationales, Bruxelles, Éditions Larcier, 2011, s. 210–211. Zobacz również H. Fox, P. Webb, op.cit., s. 571 i nast. oraz N. Blokker, International Organizations: the Untouchables?, International Organizations Law Review, vol. 10, 2013, s. 260. Chciałbym w tym kontekście zasygnalizować, że Europejski Trybunał Praw Człowieka miał już sposobność wyjaśnić, że „przyznanie organizacjom międzynarodowym przywilejów i immunitetów jest środkiem niezbędnym dla należytego funkcjonowania tych organizacji” (ETPC wyrok z dnia 18 lutego 1999 r., Waite i Kennedy przeciwko Niemcom, CE:ECHR:1999:0218JUD002608394, § 63).

( 29 ) Zobacz wyrok z dnia 21 grudnia 2011 r., Air Transport Association of America i in. (C‑366/10, EU:C:2011:864, pkt 101 i przytoczone tam orzecznictwo).

( 30 ) Na marginesie można zauważyć, że takie podejście zastosował Gerechtshof ‘s‑Hertogenbosch (sąd apelacyjny w ‘s‑Hertogenbosch) w wyroku z dnia 10 grudnia 2019 r. dotyczącym postępowania co do istoty. Sąd ten stwierdził najpierw, że okoliczność, iż SHAPE i JFCB powołali się na immunitet jurysdykcyjny nie była wystarczająca, aby stwierdzić, że podmioty te chciały doprowadzić do podważenia jurysdykcji sądów niderlandzkich, w tym na podstawie rozporządzenia nr 1215/2012 (pkt 6.5.3.4). Następnie, jak już zauważyłem w pkt 33 niniejszej opinii, sąd ten wskazał, że ponieważ ten immunitet jest związany z wykonywaniem zadań urzędowych, należy go uznać za absolutny (pkt 6.7.9.1).

( 31 ) Rzecznik generalny P. Mengozzi w swojej opinii w sprawie Mahamdia (C‑154/11, EU:C:2012:309, pkt 28) podkreślił, że celem immunitetu egzekucyjnego jest uchylenie się przez dane państwo od wszelkiego przymusu administracyjnego lub sądowego, który może wynikać z wykonania wyroku.

( 32 ) Jeśli chodzi o immunitet jurysdykcyjny powoływany przez państwa zob. w drodze analogii opinia rzecznika generalnego M. Szpunara w sprawie Rina (C‑641/18, EU:C:2020:3, pkt 42), w której wskazał on, że należy a priori odróżnić kwestię ustalenia, czy rozporządzenie nr 44/2001 może mieć zastosowanie ratione materiae w sporze, w którym państwo powołuje się na immunitet sądowy, od kwestii ustalenia, czy w przypadku tego sporu sąd może wykonywać jurysdykcję wynikającą z tego rozporządzenia, czy też jest to niemożliwe ze względu na immunitet.

( 33 ) Zobacz wyrok z dnia 28 stycznia 2015 r., Kolassa (C‑375/13, EU:C:2015:37, pkt 61 i przytoczone tam orzecznictwo).

( 34 ) Zobacz wyrok z dnia 14 października 1976 r., LTU (29/76, EU:C:1976:137), w którym Trybunał wyłączył z zakresu stosowania konwencji brukselskiej spór dotyczący windykacji opłat należnych podmiotowi prawa międzynarodowego publicznego (a mianowicie Europejskiej Organizacji ds. Bezpieczeństwa Żeglugi Powietrznej, Eurocontrol) od podmiotu prawa prywatnego.

( 35 ) Zobacz m.in. wyroki: z dnia 14 października 1976 r., LTU (29/76, EU:C:1976:137, pkt 4); a także z dnia 12 września 2013 r., Sunico i in. (C‑49/12, EU:C:2013:545, pkt 34 i przytoczone tam orzecznictwo).

( 36 ) Zobacz podobnie P. Rogerson, Article 1er, Brussels I bis Regulation, Hrsg. U. Magnus, P. Mankowski, Otto Schmidt, Köln, 2016, s. 63, pkt 13. Należy w tym względzie wyjaśnić, że art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 44/2001 stanowił jedynie, iż rozporządzenie nie obejmuje w szczególności „spraw podatkowych, celnych i administracyjnych”. Zatem do wejścia w życie rozporządzenia nr 1215/2012 wyłączenie dotyczące wykonywania władzy publicznej istniało jedynie w orzecznictwie Trybunału.

( 37 ) Przykładowo może się zdarzyć, że państwo deleguje swoje uprawnienia związane z wykonywaniem władzy publicznej na podmioty publiczne lub prywatne.

( 38 ) Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 14 października 1976 r., LTU (29/76, EU:C:1976:137, pkt 4); z dnia 14 listopada 2002 r., Baten (C‑271/00, EU:C:2002:656, pkt 29).

( 39 ) Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 14 października 1976 r., LTU (29/76, EU:C:1976:137, pkt 4); z dnia 11 kwietnia 2013 r., Sapir i in. (C‑645/11, EU:C:2013:228, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo).

( 40 ) Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 21 kwietnia 1993 r., Sonntag (C‑172/91, EU:C:1993:144, pkt 22); a także z dnia 28 lutego 2019 r., Gradbeništvo Korana (C‑579/17, EU:C:2019:162, pkt 49).

( 41 ) Zobacz m. in. Wyroki: z dnia 15 maja 2003 r., Préservatrice foncière TIARD (C‑266/01, EU:C:2003:282, pkt 23 i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia 28 lutego 2019 r., Gradbeništvo Korana (C‑579/17, EU:C:2019:162, pkt 48 i przytoczone tam orzecznictwo). Chciałbym zaznaczyć, że rzecznik generalna J. Kokott w swojej opinii w sprawie flyLAL‑Lithuanian Airlines (C‑302/13, EU:C:2014:2046, pkt 23) wskazała, iż „należy […] w pierwszej kolejności przyjrzeć się elementom, które charakteryzują stosunek prawny między stronami sporu [w postępowaniu głównym] […] a następnie – w celu ustalenia przedmiotu sporu w postępowaniu głównym […] – przeanalizować stojący za każdym roszczeniem stan faktyczny oraz zbadać podstawę wniesionego powództwa i okoliczności jego wniesienia [zasady regulujące jego wytoczenie]”. Rzecznik generalna dała w ten sposób do zrozumienia, że kryterium odnoszące się do podstawy prawnej i zasad wnoszenia powództwa służy niczemu innemu jak tylko ustaleniu okoliczności, jakie należy uwzględnić w celu ustalenia „przedmiotu sporu”.

( 42 ) Tak jest w przypadku wyroku z dnia 14 listopada 2002 r., Baten (C‑271/00, EU:C:2002:656, pkt 37), w którym Trybunał uznał, że powództwo regresowe wytoczone „przez organ publiczny przeciwko podmiotowi prawa prywatnego w przedmiocie zwrotu kwot wypłaconych przez ten organ z tytułu pomocy społecznej […] w zakresie, w jakim podstawę i sposób wytoczenia powództwa określają ogólne przepisy”, należy do spraw „cywilnych i handlowych”. Zwracam uwagę, że w wyroku z dnia 11 kwietnia 2013 r., Sapir i in. (C‑645/11, EU:C:2013:228, pkt 34–38) Trybunał nie wymienił także kryterium stosunku prawnego między stronami sporu i badał wyłącznie podstawę prawną i zasady regulujące wytoczenie powództwa.

( 43 ) Zobacz wyrok z dnia 12 września 2013 r., Sunico i in. (C‑49/12, EU:C:2013:545, pkt 37–40), w którym Trybunał najpierw omówił podstawy faktyczne i prawne roszczenia, po czym stwierdził, że wyszczególnione w tym względzie okoliczności wskazują, iż stosunek prawny między stronami nie jest stosunkiem prawnym, który zakładałby wykorzystanie prerogatyw władztwa publicznego. Podobne podejście zostało, jak mi się wydaje, przyjęte w wyroku z dnia 9 marca 2017 r., Pula Parking (C‑551/15, EU:C:2017:193, pkt 35–38).

( 44 ) Chciałbym w tym względzie zwrócić uwagę, że nawet przed pojawieniem się kryteriów dotyczących podstawy prawnej i zasad regulujących wytoczenie powództwa, rozróżnienie między „przedmiotem sporu” a „stosunkiem prawnym istniejącym między stronami” nie zawsze było ustalone w sposób ścisły. I tak w wyroku z dnia 1 października 2002 r., Henkel (C‑167/00, EU:C:2002:555, pkt 30) Trybunał zasadniczo połączył te dwa kryteria i uznał, że przedmiot sporu nie dotyczył władztwa publicznego z tego względu, że powództwo rozpoznawane przez sąd odsyłający miało na celu poddanie kontroli sądowej stosunków prawa prywatnego. Natomiast w wyroku z dnia 28 lipca 2016 r., Siemens Aktiengesellschaft Österreich (C‑102/15, EU:C:2016:607, pkt 31) Trybunał podkreślił, że w celu ustalenia, czy dana sprawa jest objęta zakresem stosowania rozporządzenia nr 44/2001, należy zbadać „elementy, które charakteryzują stosunek prawny łączący strony sporu, oraz przedmiot tego sporu”, co mogłoby wskazywać, że kryteria dotyczące stosunku prawnego i przedmiotu sporu powinny być stosowane łącznie.

( 45 ) Zobacz podobnie opinia rzecznika generalnego Y. Bota w sprawie Kuhn (C‑308/17, EU:C:2018:528, pkt 61).

( 46 ) Zobacz wyrok z dnia 16 grudnia 1980 r., Rüffer (814/79, EU:C:1980:291, pkt 15). Podkreślenie moje. Rzecznik generalny N. Wahl w swojej opinii w sprawie Siemens Aktiengesellschaft Österreich (C‑102/15, EU:C:2016:225, pkt 38) wskazał, że rozumowanie zastosowane w wyroku Rüffer jest w dalszym ciągu aktualne. W wyroku z dnia 28 lipca 2016 r., Siemens Aktiengesellschaft Österreich (C‑102/15, EU:C:2016:607, pkt 40), Trybunał ponownie zastosował to rozumowanie.

( 47 ) Zobacz wyroki: z dnia 16 grudnia 1980, Rüffer (814/79, EU:C:1980:291, pkt 15); a także z dnia 15 lutego 2007 r., Lechouritou i in. (C‑292/05, EU:C:2007:102, pkt 41). W tym ostatnim wyroku Trybunał orzekł, że skoro czynności wskazywane jako źródło szkody należy uznać za wynikające ze sprawowania władztwa publicznego przez dane państwo, okoliczność, iż powództwo wniesione do sądu odsyłającego wydaje się mieć charakter cywilny, pozostaje bez jakiegokolwiek znaczenia.

( 48 ) Zobacz podobnie opinia rzecznika generalnego Y. Bota w sprawach połączonych Fahnenbrock i in. (C‑226/13, C‑245/13, C‑247/13 i C‑578/13, EU:C:2014:2424, pkt 57).

( 49 ) Wyrok z dnia 14 listopada 2002 r. (C‑271/00, EU:C:2002:656, pkt 31).

( 50 ) Wyrok z dnia 11 kwietnia 2013 r. (C‑645/11, EU:C:2013:228, pkt 34).

( 51 ) Wyrok z dnia 12 września 2013 r. (C‑49/12, EU:C:2013:545, pkt 35).

( 52 ) Wyrok z dnia 9 marca 2017 r. (C‑551/15, EU:C:2017:193, pkt 35–37).

( 53 ) Wyrok z dnia 28 lutego 2019 r. (C‑579/17, EU:C:2019:162, pkt 55–61).

( 54 ) Zobacz wyroki: z dnia 14 października 1976 r., LTU (29/76, EU:C:1976:137, pkt 4); a także z dnia 15 lutego 2007 r., Lechouritou i in. (C‑292/05, EU:C:2007:102, pkt 37).

( 55 ) Zobacz wyrok z dnia 15 maja 2003 r., Préservatrice foncière TIARD (C‑266/01, EU:C:2003:282, pkt 30).

( 56 ) Odsyłam w tym względzie do pkt 60 i 61 niniejszej opinii. Zwracam uwagę, że według niektórych autorów dokonane w międzynarodowym prawie zwyczajowym rozróżnienie między na acta iure imperii i acta iure gestionis nie jest wcale oczywiste (zob. w szczególności X. Yang, State Immunity in International Law, Cambridge Studies in International and Comparative Law, Cambridge University Press, 2012, s. 60). Rzecznik generalny P. Mengozzi w swojej opinii w sprawie Mahamdia (C‑154/11, EU:C:2012:309, pkt 23) również stwierdził, że nie wyłoniła się w rzeczywistości żadna teoria immunitetu jurysdykcyjnego państw oraz że rozwiązania krajowe są różne i dają pierwszeństwo „czasami […] rodzajowi pełnionej funkcji, czasami jej celowi, a jeszcze innym razem właściwości umowy” lub nawet, w celu uchylenia immunitetu, uwzględniają te kryteria łącznie.