Sprawy połączone C‑247/11 P i C‑253/11 P

Areva SA i Iberdrola SA i in.

przeciwko

Komisji Europejskiej

„Odwołanie — Konkurencja — Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki — Rynek projektów dotyczących rozdzielnic z izolacją gazową — Możliwość przypisania spółkom dominującym zachowania o znamionach naruszenia ich spółek zależnych — Obowiązek uzasadnienia — Odpowiedzialność solidarna za zapłatę grzywny — Pojęcie przedsiębiorstwa — Solidarność określana mianem faktycznej — Zasady pewności prawa oraz indywidualizacji kar i sankcji — Zasady proporcjonalności i równego traktowania”

Streszczenie – Wyrok Trybunału (czwarta izba) z dnia 10 kwietnia 2014 r.

Odwołanie – Zarzuty – Odwołanie od wyroku w sprawach połączonych – Możliwość podniesienia przez każdą ze stron zarzutu co do rozumowania Sądu, niezależnie od zarzutów podnoszonych przez tę stronę przed Sądem

(art. 81 WE, 253 WE)

(art. 81 WE, 253 WE)

Zobacz tekst orzeczenia. (por. pkt 30–33, 79–81, 91–93)

Jeżeli decyzja dotycząca zastosowania przepisów Unii w dziedzinie prawa konkurencji odnosi się do wielu adresatów i dotyczy możliwości przypisania naruszenia tych przepisów, musi ona zawierać wystarczające uzasadnienie względem każdego z adresatów, zwłaszcza względem tych spośród nich, którzy zgodnie z ową decyzją ponoszą odpowiedzialność za to naruszenie. Zatem w odniesieniu do spółki dominującej uznanej za odpowiedzialną za stanowiące naruszenie zachowanie jej spółki zależnej decyzja taka powinna co do zasady przedstawiać powody uzasadniające przypisanie naruszenia tej spółce. Jeśli chodzi o decyzję Komisji, w której możliwość przypisania spółce dominującej naruszenia popełnionego przez jej spółkę zależną została ustalona w oparciu o metodę dwojakiej podstawy, łączącą domniemanie rzeczywistego wywierania decydującego wpływu przez tę spółkę dominującą posiadającą 100% kapitału swej spółki zależnej, z dowodami przedstawionymi w szczegółowy sposób w tej decyzji, ogólna ocena argumentów podnoszonych przez spółkę dominującą w odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów, odpowiada co do zasady poziomowi szczegółowości uzasadnienia, które Komisja ma obowiązek przedstawić, jeśli umożliwia ona tej spółce dominującej poznanie powodów, dla których Komisja postanowiła przypisać owej spółce odpowiedzialność za naruszenie popełnione przez jej spółkę zależną. (por. pkt 34, 41, 42)

Zobacz tekst orzeczenia. (por. pkt 47–52)

W ramach kontroli legalności, o której mowa w art. 263 TFUE, sąd Unii nie może w jakimkolwiek przypadku zastępować uzasadnienia autora zaskarżonego aktu swoim własnym uzasadnieniem. Jednakże Sądowi nie można zarzucać, że zastąpił swym własnym uzasadnieniem uzasadnienie Komisji odnoszące się do możliwości przypisania spółce dominującej naruszenia popełnionego przez jej spółkę zależną, jeśli motywy uzasadnienia danego wyroku dotyczą elementów, na które skarżące powołały się przed Sądem w celu obalenia domniemania rzeczywistego wywierania decydującego wpływu i które Sąd ma obowiązek zbadać w ramach kontroli legalności spornej decyzji. Ponadto prawo do obrony przysługujące jednej ze skarżących nie zostaje naruszony gdy Sąd rozwija uzasadnienie spornej decyzji w odpowiedzi na argumenty przedstawione przez skarżące należące do tej samej grupy spółek. (por. pkt 56, 57, 78)

Zobacz tekst orzeczenia. (por. pkt 113–117)

Zobacz tekst orzeczenia. (por. pkt 118)

W ramach ustalania zewnętrznego stosunku solidarności za zapłatę grzywny nałożonej solidarnie na kilka osób prawnych ze względu na ich przynależność do jednego przedsiębiorstwa, któremu może zostać zarzucone naruszenie przepisów Unii w dziedzinie prawa konkurencji Komisja musi respektować pewne ograniczenia. I tak, instytucja ta jest zobowiązana do przestrzegania zasady indywidualizacji kar i sankcji, która wymaga, aby zgodnie z art. 23 ust. 3 rozporządzenia nr 1/2003 kwota nałożonej grzywny została ustalona na podstawie wagi naruszenia zarzucanego danemu przedsiębiorstwu oraz czasu trwania tego naruszenia. W konsekwencji gdy Komisja zamierza obciążyć odpowiedzialnością solidarną spółkę zależną, która popełniła naruszenie, wraz z każdą ze spółek dominujących, z którymi kolejno tworzyła ona odrębne przedsiębiorstwo w trakcie okresu naruszenia, zasada ta wymaga, aby owa instytucja ustaliła odrębnie, dla każdego z tych przedsiębiorstw, kwotę grzywny, jaką powinny zapłacić solidarnie wchodzące w jego skład spółki, z uwzględnieniem wagi naruszenia zarzucanego indywidualnie każdemu z przedsiębiorstw oraz czasu trwania tego naruszenia. Komisja musi również przestrzegać zasady pewności prawa, która wymaga by każdy akt przyjęty przez instytucje Unii był jasny i precyzyjny, aby umożliwić wszystkim, których to dotyczy dokładne poznanie wynikających praw i obowiązków i podjęcia w związku z tym odpowiednich działań. W tym względzie należy stwierdzić naruszenie zasady pewności prawa ponieważ wybrana przez Komisję metoda ustalenia stosunku solidarności pomiędzy spółką zależną, która popełniła naruszenie prawa konkurencji a jej kolejnymi spółkami dominującymi, nie umożliwia zainteresowanym spółkom dominującym wywnioskowania, jaka jest dokładnie kwota grzywny, którą powinny one uiścić za okres, w odniesieniu do którego ponoszą solidarną odpowiedzialność za naruszenie wraz ze swoją spółką zależną. (por. pkt 120, 126–128, 133, 139)

Zobacz tekst orzeczenia. (por. pkt 148)

Kompetencja, którą dysponuje Komisja na mocy art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 w zakresie nakładania grzywien podlegających solidarnej zapłacie przez kilka osób prawnych wchodzących w skład jednego przedsiębiorstwa ogranicza się do ustalenia kwoty grzywny, do zapłaty której owej osoby prawne solidarnie odpowiedzialne są zobowiązane, czyli do określenia zewnętrznego stosunku solidarności, ale nie obejmuje ona kompetencji do określenia udziałów w tej kwocie przypadających na dłużników solidarnych w ramach ich stosunku wewnętrznego. Natomiast w braku ustalenia w drodze umowy udziałów współdłużników w grzywnie, którą zostali oni obciążeni solidarnie, udziały te powinny zostać określone przez sądy krajowe na podstawie prawa krajowego mającego zastosowanie w sporze i w poszanowaniu prawa Unii. Wynika stąd, że nie można wymagać, aby każda spółka była w stanie wywnioskować z decyzji, w której nałożono na nią grzywnę, za zapłatę której ponosi ona odpowiedzialność solidarną wraz z inną lub innymi spółkami, jaką część grzywny będzie musiała rozliczyć między pozostałymi dłużnikami solidarnymi po zaspokojeniu roszczeń Komisji. W związku z powyższym brak określenia owej części w decyzji Komisji nakładającej grzywnę solidarnie nie może sam w sobie stanowić naruszenia zasady pewności prawa. Ponadto skoro uprawnienie do dokonania wewnętrznego rozdziału kwoty grzywny, która powinna zostać zapłacona solidarnie, przysługuje sądowi krajowemu lub polubownemu, a nie Komisji, to w żadnym wypadku instytucji tej nie można zarzucać, że przekazała owo uprawnienie w sposób niezgodny z prawem, nie określając w spornej decyzji udziałów dłużników solidarnych w ramach ich stosunku wewnętrznego. (por. pkt 149, 151, 152, 157, 158)

Zobacz tekst orzeczenia. (por. pkt 171–176)