Sprawa T‑208/06

Quinn Barlo Ltd i in.

przeciwko

Komisji Europejskiej

Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Rynek metakrylanów – Decyzja stwierdzająca naruszenie art. 81 WE i art. 53 porozumienia EOG – Pojęcie jednolitego naruszenia – Czas trwania naruszenia – Grzywny – Waga naruszenia – Okoliczności łagodzące

Streszczenie wyroku

1. Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Uzgodniona praktyka – Naruszenie konkurencji – Kryteria oceny – Cel antykonkurencyjny – Wystarczające ustalenie

(art. 81 ust. 1 WE)

2. Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Uzgodniona praktyka – Pojęcie – Konieczność istnienia związku przyczynowego pomiędzy uzgodnieniem a zachowaniem przedsiębiorstw na rynku – Domniemanie istnienia tego związku przyczynowego

(art. 81 ust. 1 WE)

3. Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Złożone naruszenie wykazujące elementy porozumienia i elementy uzgodnionej praktyki – Jednolita kwalifikacja jako „porozumienie lub uzgodniona praktyka” – Dopuszczalność

(art. 81 ust. 1 WE)

4. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Decyzja Komisji stwierdzająca naruszenie – Środek dowodowy – Posłużenie się zbiorem poszlak – Wymagana moc dowodowa poszczególnych poszlak

(art. 81 ust. 1 WE)

5. Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Uczestnictwo przedsiębiorstwa w antykonkurencyjnej inicjatywie – Wystarczający do powstania odpowiedzialności przedsiębiorstwa charakter milczącej zgody bez otwartego zdystansowania się

(art. 81 ust. 1 WE)

6. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Decyzja Komisji stwierdzająca naruszenie – Wykorzystanie jako środków dowodowych oświadczeń innych przedsiębiorstw, które uczestniczyły w popełnieniu naruszenia – Dopuszczalność – Przesłanki

(art. 81 WE, 82 WE)

7. Prawo wspólnotowe – Zasady – Prawa podstawowe – Domniemanie niewinności – Procedura z zakresu konkurencji – Stosowanie

(art. 81 ust. 1 WE)

8. Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Zakaz – Naruszenia – Porozumienia i uzgodnione praktyki stanowiące jednolite naruszenie – Przypisanie przedsiębiorstwu odpowiedzialności za całość naruszenia – Przesłanki

(art. 81 ust. 1 WE)

9. Prawo wspólnotowe – Wykładnia – Akty instytucji – Uzasadnienie – Uwzględnienie

10. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Decyzja Komisji stwierdzająca naruszenie – Ciężar udowodnienia naruszenia i czasu jego trwania spoczywający na Komisji

(art. 81 ust. 1 WE)

11. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Waga uczestnictwa każdego przedsiębiorstwa

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03)

12. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Rzeczywisty wpływ na rynek – Obowiązek wykazania takiego wpływu celem zakwalifikowania naruszenia jako bardzo poważne – Brak

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03)

13. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Okoliczności łagodzące – Bierna rola przedsiębiorstwa lub pójście przez nie w ślad za liderem

(art. 81 WE; rozporządzenie Rady nr 17, art. 15; komunikat Komisji 98/C 9/03)

14. Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Okoliczności łagodzące – Zachowanie odmienne od uzgodnionego w ramach kartelu

(rozporządzenie Rady nr 17, art. 15 ust. 2; komunikat Komisji 98/C 9/03)

1. Do dokonania oceny, czy uzgodniona praktyka jest zakazana na mocy art. 81 ust. 1 WE, uwzględnienie jej konkretnych skutków jest zbędne, jeśli okazuje się, że ma ona na celu zapobieżenie, ograniczenie lub zakłócenie konkurencji wewnątrz wspólnego rynku. W konsekwencji nie jest konieczne badanie skutków uzgodnionej praktyki, jeżeli został stwierdzony jej antykonkurencyjny cel.

(por. pkt 39)

2. W ramach art. 81 ust. 1 WE, nawet jeśli pojęcie uzgodnionej praktyki obejmuje – poza uzgodnieniami pomiędzy przedsiębiorstwami – zachowanie na rynku będące wynikiem tych uzgodnień oraz związek przyczynowo‑skutkowy pomiędzy tymi dwoma elementami, należy jednak domniemywać – z zastrzeżeniem dowodu przeciwnego, który muszą przedstawić zainteresowane podmioty – że przedsiębiorstwa uczestniczące w uzgodnieniach i działające na rynku biorą pod uwagę informacje uzyskane od swoich konkurentów w celu określania swojego zachowania na tym rynku.

(por. pkt 40)

3. Pojęcia porozumienia i uzgodnionej praktyki w rozumieniu art. 81 ust. 1 WE obejmują formy zmowy, które mają taki sam charakter, a różnią się od siebie jedynie intensywnością i postaciami, w jakich się ujawniają.

W wypadku złożonego naruszenia, w którym uczestniczyło przez szereg lat kilku producentów mających na celu wspólną regulację rynku, nie można wymagać od Komisji, by precyzyjnie zakwalifikowała naruszenie – w odniesieniu do każdego przedsiębiorstwa i na każdym konkretnym etapie – jako porozumienie lub uzgodnioną praktykę, ponieważ i tak obie te formy naruszenia są przewidziane w art. 81 WE.

W tym kontekście podwójną kwalifikację naruszenia jednolitego jako „porozumienia i uzgodnionej praktyki” należy rozumieć jako odnoszącą się do całego zespołu elementów stanu faktycznego, z których jedne zostały zakwalifikowane jako porozumienia, inne zaś jako uzgodnione praktyki w rozumieniu art. 81 ust. 1 WE, który nie przewiduje odrębnej kwalifikacji prawnej dla tego typu złożonych naruszeń.

(por. pkt 34, 41, 42)

4. Jeśli chodzi o przeprowadzenie dowodu naruszenia art. 81 ust. 1 WE, na Komisji spoczywa obowiązek przedstawienia dowodów pozwalających wykazać w sposób wymagany prawem występowanie okoliczności stanowiących naruszenie art. 81 ust. 1 WE. W tym względzie Komisja powinna przedstawić precyzyjne i spójne dowody w celu uzasadnienia swojego stanowczego przekonania, że doszło do naruszenia.

Jednakże nie każdy z dowodów dostarczonych przez Komisję musi koniecznie odpowiadać tym kryteriom w odniesieniu do każdego z elementów naruszenia. Wystarczy, żeby temu wymogowi odpowiadał oceniany całościowo zbiór poszlak przywołanych przez tę instytucję.

Poszlaki wskazane przez Komisję w decyzji w celu dowiedzenia dopuszczenia się przez przedsiębiorstwo naruszenia art. 81 ust. 1 WE winny być oceniane nie odrębnie, ale jako całość.

(por. pkt 43–45)

5. Aby w dostatecznym stopniu udowodnić udział przedsiębiorstwa w kartelu, wystarczy, że Komisja wykaże, iż dane przedsiębiorstwo uczestniczyło w spotkaniach, w trakcie których zawarto porozumienia o antykonkurencyjnym charakterze i wyraźnie się temu nie sprzeciwiło. Jeśli uczestnictwo w takich spotkaniach zostało ustalone, to na tym przedsiębiorstwie spoczywa obowiązek przedstawienia dowodów, które mogą świadczyć, że jego udziałowi w tych spotkaniach w najmniejszym stopniu nie przyświecał cel antykonkurencyjny, poprzez wykazanie, że poinformowało ono swoich konkurentów o tym, że uczestniczy w tych spotkaniach w innym aniżeli oni celu.

Tę zasadę uzasadnia to, że wskutek uczestnictwa we wspomnianym spotkaniu bez otwartego zdystansowania się od jego treści przedsiębiorstwo wywołało u innych uczestników wrażenie, że podpisuje się pod wynikiem spotkania i odpowiednio się do niego zastosuje.

Co więcej, okoliczność, że przedsiębiorstwo nie wprowadza w życie ustaleń ze spotkania, które miało antykonkurencyjny cel, nie może uwolnić go od odpowiedzialności za udział w kartelu, chyba że zdystansowało się ono otwarcie od jego treści.

Ponadto pojęcie otwartego zdystansowania się jako podstawy wyłączenia odpowiedzialności należy interpretować zawężająco. W szczególności milczenie przedsiębiorstwa na spotkaniu, w trakcie którego doszło do niezgodnych z prawem uzgodnień w konkretnej kwestii związanej z polityką cenową, nie może być przyrównane do wyrażenia stanowczej i wyraźnej dezaprobaty.

(por. pkt 47–50)

6. W dziedzinie konkurencji żaden przepis ani żadna zasada ogólna prawa Unii Europejskiej nie zakazuje Komisji wykorzystywania przeciwko przedsiębiorstwu oświadczeń innych oskarżonych przedsiębiorstw. Nie można zatem uważać oświadczeń złożonych w ramach komunikatu Komisji w sprawie zwolnienia z grzywien oraz zmniejszania grzywien w przypadkach karteli za pozbawione mocy dowodowej tylko z tego jednego powodu.

Pewna podejrzliwość wobec dobrowolnych zeznań głównych uczestników niedozwolonego porozumienia jest zrozumiała, ponieważ uczestnicy ci mogą umniejszać znaczenie swojego udziału w naruszeniu i wyolbrzymiać udział innych. Niemniej jednak, zważywszy na logikę właściwą postępowaniu przewidzianemu w komunikacie w sprawie współpracy, okoliczność wystąpienia o zastosowanie tego komunikatu w celu uzyskania zmniejszenia wysokości grzywny nie musi koniecznie tworzyć zachęty do przedstawienia nieprawdziwych dowodów dotyczących pozostałych uczestników inkryminowanego kartelu. W istocie jakakolwiek próba wprowadzenia Komisji w błąd mogłaby podać w wątpliwość rzetelny i pełny charakter współpracy przedsiębiorstwa, a tym samym zagrażać szansom skorzystania przez nie w pełni z komunikatu w sprawie współpracy.

W szczególności należy uznać, że okoliczność, iż jakaś osoba przyznała się do popełnienia naruszenia i potwierdziła w ten sposób zaistnienie faktów wykraczających poza te fakty, których istnienie można było wywieść bezpośrednio z danych dokumentów, implikuje a priori – o ile nie występują okoliczności szczególne wskazujące, iż jest inaczej – że osoba ta postanowiła mówić prawdę. Tak więc oświadczenia sprzeczne z interesem oświadczającego należy z zasady postrzegać jako dowody szczególnie wiarygodne.

Natomiast oświadczenie przedsiębiorstwa, któremu zarzuca się udział w kartelu, którego prawdziwość jest podważana przez kilka przedsiębiorstw, którym zarzuca się naruszenie, nie może być uważane za wystarczający dowód popełnienia przez nie naruszenia, jeśli nie jest ono poparte innymi dowodami

W celu zbadania mocy dowodowej oświadczeń przedsiębiorstw, które złożyły wniosek na podstawie komunikatu w sprawie współpracy, Sąd bierze w szczególności pod uwagę wagę spójnych poszlak potwierdzających znaczenie tych oświadczeń dla sprawy oraz brak poszlak, że przedsiębiorstwa te wykazywały skłonność do umniejszania znaczenia swojego udziału w naruszeniu i wyolbrzymiania udziału innych przedsiębiorstw. Ponadto znaczenie oświadczenia dla sprawy wpływa w niektórych przypadkach na wymagany stopień potwierdzenia.

Okoliczność, że oświadczenie zostało złożone na bardzo późnym etapie postępowania, a mianowicie w odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów, nie pozwala sama w sobie odmówić wszelkiej mocy dowodowej temu oświadczeniu, które trzeba zbadać w świetle wszystkich okoliczności istotnych dla rozpoznawanej sprawy. Jednakże takie oświadczenie ma mniejszą moc dowodową, niż gdyby zostało złożone z własnej inicjatywy, niezależnie od oświadczenia złożonego przez inne przedsiębiorstwo. Zwłaszcza w sytuacji, gdy przedsiębiorstwo składające wniosek o zwolnienie z grzywny wie, jakie informacje zebrała Komisja w toku swojego dochodzenia, logika właściwa postępowaniu przewidzianemu w komunikacie w sprawie współpracy, według której jakakolwiek próba wprowadzenia Komisji w błąd mogłaby podać w wątpliwość rzetelny i pełny charakter współpracy przedsiębiorstwa, nie działa w taki sam sposób jak w przypadku oświadczenia złożonego spontanicznie, bez znajomości zarzutów uwzględnionych przez Komisję. Podobnie argumenty, że oświadczenia złożone na podstawie komunikatu w sprawie współpracy są sprzeczne z interesem oświadczającego i co do zasady należy je postrzegać jako dowody szczególnie wiarygodne, mogą nie dotyczyć w pełni odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów ze strony przedsiębiorstwa, które składa wniosek o zwolnienie z grzywny.

(por. pkt 52–56, 97, 108, 109)

7. Jeśli chodzi o zakres kontroli sądowej, w przypadku gdy do Sądu wpływa skarga o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej na podstawie art. 81 ust. 1 WE, powinien on zasadniczo dokonać całościowej kontroli tego, czy spełnione są przesłanki zastosowania art. 81 ust. 1 WE.

Jeżeli sąd ma wątpliwości, to należy je rozstrzygać na korzyść przedsiębiorstwa będącego adresatem decyzji stwierdzającej naruszenie, zgodnie z zasadą domniemania niewinności, która – jako zasada ogólna prawa Unii – ma zastosowanie w szczególności do postępowań w sprawie naruszenia obowiązujących przedsiębiorstwa reguł konkurencji, które to postępowania mogą zakończyć się orzeczeniem grzywien lub okresowych kar pieniężnych.

(por. pkt 57, 58)

8. Ze względu na naturę naruszeń reguł konkurencji oraz z uwagi na charakter i stopień surowości wiążących się z nimi sankcji odpowiedzialność z tytułu popełnienia tych naruszeń ma charakter indywidualny.

Porozumienia i uzgodnione praktyki, o których mowa w art. 81 ust. 1 WE, muszą wynikać ze współdziałania kilku przedsiębiorstw, które wszystkie są współsprawcami naruszenia, lecz ich uczestnictwo może przybrać różne formy w zależności między innymi od cech szczególnych danego rynku, od pozycji każdego przedsiębiorstwa na tym rynku, od zamierzonych celów oraz wybranych lub rozważanych warunków realizacji.

Jednak sama okoliczność, że każde przedsiębiorstwo uczestniczy w naruszeniu we właściwej dla niego formie, nie wystarczy do wyłączenia jego odpowiedzialności za całość naruszenia, włącznie z działaniami, które fizycznie zostały wprowadzone w czyn przez inne przedsiębiorstwa uczestniczące w naruszeniu, ale którym przyświeca ten sam cel lub które pociągają za sobą ten sam antykonkurencyjny skutek

Ponadto naruszenie art. 81 ust. 1 WE może wynikać nie tylko z pojedynczego czynu, lecz także z serii czynów albo z zachowania o charakterze ciągłym. Powyższej wykładni nie można podważyć na takiej podstawie, że jeden lub kilka z elementów serii czynów albo ciągłego zachowania może również – sam w sobie, rozpatrywany z osobna – stanowić naruszenie wspomnianego postanowienia. Kiedy poszczególne działania wpisują się w pewien „całościowy plan” z uwagi na identyczny cel polegający na zakłóceniu konkurencji na wspólnym rynku, Komisja ma prawo przypisać odpowiedzialność za te działania na podstawie udziału w naruszeniu traktowanym jako całość, nawet gdy zostało wykazane, że dane przedsiębiorstwo uczestniczyło bezpośrednio tylko w jednym lub kilku elementach składających się na naruszenie. Jednocześnie sama okoliczność, że przedsiębiorstwo nie działało czynnie w danym sektorze, niekoniecznie oznacza, iż przedsiębiorstwo to nie może zostać obciążone odpowiedzialnością za całość jednolitego naruszenia.

Aby ustalić udział przedsiębiorstwa w takim jednolitym porozumieniu, Komisja musi udowodnić, że dane przedsiębiorstwo miało zamiar przyczynić się poprzez swoje zachowanie do realizacji wspólnych celów, do których dążyli wszyscy uczestnicy, oraz że wiedziało ono o faktycznych działaniach planowanych albo wykonanych przez inne przedsiębiorstwa w dążeniu do tych samych celów lub też że mogło je ono rozsądnie przewidzieć i było gotowe zaakceptować związane z nimi ryzyko.

A zatem przedsiębiorstwo może być pociągnięte do odpowiedzialności za cały kartel jedynie wówczas, gdy, po pierwsze, wiedziało ono lub powinno było wiedzieć, że zmowa, w której uczestniczy w szczególności poprzez udział w regularnych spotkaniach odbywających się przez kilka lat, była częścią pewnego ogólnego układu mającego na celu zakłócenie normalnej konkurencji, i po drugie, że układ ten obejmował wszystkie elementy składowe kartelu. Sama tożsamość istniejąca pomiędzy celem porozumienia, w którym uczestniczyło przedsiębiorstwo, a celem całego kartelu nie wystarczy, by przypisać temu przedsiębiorstwu uczestnictwo w całości kartelu. Dopiero bowiem z chwilą, gdy przedsiębiorstwo uczestniczące w tym porozumieniu dowiedziało się lub powinno było się dowiedzieć, że w ten sposób przystępuje do kartelu, jego uczestnictwo w tym porozumieniu może stanowić wyraz jego przystąpienia do rzeczonego kartelu.

W tym względzie sama okoliczność, iż przedsiębiorstwo znało i realizowało antykonkurencyjne cele w odniesieniu do produktów z rozpatrywanego sektora, nie daje podstaw do wniosku, że posiadało taką wiedzę w zakresie jednolitego celu realizowanego przez jednolity kartel w całym tym sektorze. Pojęcie jednolitego celu nie może bowiem zostać zdefiniowane za pomocą ogólnego odniesienia do zakłócenia konkurencji w danym sektorze, ponieważ wpływ na konkurencję jako cel lub skutek jest nierozłącznym elementem każdego zachowania wchodzącego w zakres stosowania art. 81 ust. 1 WE. Taka definicja pojęcia jednolitego celu mogłaby pozbawić pojęcie jednolitego i ciągłego naruszenia części jego znaczenia, ponieważ pociągałaby za sobą konieczność systematycznej kwalifikacji kilku zachowań dotyczących jednego sektora gospodarki, które są zakazane przez art. 81 ust. 1, jako elementów stanowiących jednolite naruszenie.

(por. pkt 125–128, 143, 144, 149)

9. Sentencja zawarta w akcie jest nierozdzielnie związana z jego uzasadnieniem i w razie potrzeby powinna być interpretowana przy uwzględnieniu motywów, które doprowadziły do jej przyjęcia.

(por. pkt 131)

10. Czas trwania naruszenia jest elementem składowym pojęcia naruszenia określonego w art. 81 ust. 1 WE, przy czym ciężar dowodu w tym względzie spoczywa głównie na Komisji. W przypadku braku dowodów pozwalających na bezpośrednie ustalenie czasu trwania naruszenia Komisja może oprzeć się na dowodach odnoszących się do faktów wystarczająco zbliżonych w czasie, tak by można było rozsądnie przyjąć, że naruszenie to trwało nieprzerwanie między dwiema określonymi datami.

Ponadto fakt, że działalność samego kartelu została przerwana, nie pozwala wyłączyć możliwości, że jeden lub kilku z uczestników kartelu zaprzestało uczestnictwa na pewien czas.

Chociaż okres dzielący dwa przejawy zachowania noszącego znamiona naruszenia jest znaczącym kryterium dla ustalenia ciągłego charakteru naruszenia, kwestia, czy okres ten jest, czy nie jest wystarczająco długi, aby stanowić przerwanie naruszenia, nie może być jednak analizowana w sposób abstrakcyjny. Przeciwnie, należy ocenić ją w kontekście funkcjonowania danego kartelu, włącznie – w razie potrzeby – ze specyficznymi warunkami uczestniczenia w nim danego przedsiębiorstwa.

(por. pkt 155, 156, 159)

11. W ramach ustalania wysokości grzywny za naruszenie reguł konkurencji na podstawie wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS należy odróżnić ocenę wagi naruszenia, która służy określeniu wysokości ogólnej kwoty wyjściowej grzywny, od oceny względnej wagi udziału w naruszeniu każdego z przedsiębiorstw, które w nim uczestniczyły, badanej w ramach ewentualnego uwzględnienia okoliczności obciążających lub łagodzących.

Punkty 2 i 3 wspomnianych wytycznych przewidują bowiem odpowiednie dostosowanie kwoty podstawowej grzywny z uwagi na pewne okoliczności obciążające i łagodzące, które są właściwe dla każdego zainteresowanego przedsiębiorstwa. W szczególności pkt 3 wytycznych zawiera, pod tytułem „Okoliczności łagodzące”, przykładowy katalog okoliczności, które mogą prowadzić do obniżenia podstawowej kwoty grzywny. W katalogu tym wymienia się bierną rolę przedsiębiorstwa, niestosowanie w praktyce porozumień, zaprzestanie naruszeń bezzwłocznie po interwencji Komisji, istnienie uzasadnionych wątpliwości przedsiębiorstwa co do tego, czy jego zachowanie rzeczywiście stanowi naruszenie, popełnienie naruszenia przez niedbalstwo, a także efektywną współpracę przedsiębiorstwa w postępowaniu, wykraczającą poza zakres stosowania komunikatu w sprawie współpracy.

Natomiast w kontekście ustalania wysokości wyjściowej kwoty grzywny Komisja nie ma obowiązku oceniania skutków zachowania pojedynczego przedsiębiorstwa. Skutki, które należy wziąć pod uwagę w celu ustalenia ogólnego poziomu grzywien, nie wynikają bowiem z faktycznego zachowania, które przedsiębiorstwo – jak twierdzi – przyjęło, ale z całości naruszenia, w którym wzięło ono udział.

Niemniej jeżeli przedsiębiorstwo nie ponosi odpowiedzialności za kartel w całości i można mu przypisać winę tylko w zakresie jednej części kartelu, okoliczność ta powinna być wzięta pod uwagę przy ustalaniu wysokości kwoty wyjściowej grzywny. W istocie w takim przypadku naruszenie przepisów prawa konkurencji jest w sposób konieczny mniej poważne niż w przypadku sprawców, którzy uczestniczyli we wszystkich częściach naruszenia, ponieważ bardziej się przyczynili do skuteczności i groźnego charakteru tego kartelu niż sprawca naruszenia, który uczestniczył tylko w jednej części tego samego kartelu. Niedopuszczalne jest zastosowanie wobec przedsiębiorstwa grzywny, której kwota została obliczona na podstawie jego udziału w porozumieniu, za które nie jest odpowiedzialne.

(por. pkt 183–185, 197–200)

12. Co się tyczy oceny wagi naruszenia wspólnotowych reguł konkurencji dokonywanej w celu ustalenia kwoty wyjściowej grzywny podlegającej nałożeniu na dane przedsiębiorstwo, z wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS wynika, że porozumienia horyzontalne dotyczące cen lub podziału rynków mogą być kwalifikowane jako bardzo poważne naruszenia na podstawie samego ich charakteru, a Komisja nie ma obowiązku wykazywania rzeczywistego wpływu naruszenia na rynek. W istocie takie kartele z uwagi na swój charakter powinny być karane najwyższymi grzywnami. Ich ewentualny rzeczywisty wpływ na rynek, a zwłaszcza kwestia, w jakim stopniu ograniczenie konkurencji spowodowało wzrost cen rynkowych w porównaniu z poziomem, który by obowiązywał, gdyby nie było kartelu, nie jest kryterium rozstrzygającym dla ustalenia wysokości grzywien.

(por. pkt 189)

13. Bierna rola zakłada przyjęcie przez dane przedsiębiorstwo „niezaangażowanej postawy”, czyli brak aktywnego udziału w przygotowywaniu porozumienia lub porozumień antykonkurencyjnych. Wśród okoliczności, które mogą wskazywać na bierną rolę przedsiębiorstwa w kartelu, można wziąć pod uwagę znacznie rzadsze uczestnictwo w spotkaniach w porównaniu ze zwykłymi członkami kartelu, podobnie jak jego późne wejście na rynek będący przedmiotem naruszenia, niezależnie od czasu jego uczestnictwa w tym naruszeniu, lub też złożenie wyraźnych oświadczeń w tym zakresie przez przedstawicieli przedsiębiorstw trzecich uczestniczących w naruszeniu.

(por. pkt 224)

14. W celu uznania niestosowania w praktyce porozumień lub praktyk stanowiących naruszenie za okoliczność łagodzącą, o której mowa w pkt 3 tiret drugie wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu EWWiS, należy sprawdzić, czy przedstawione przez dane przedsiębiorstwo okoliczności pozwalają wykazać, iż w okresie, w którym przystąpiło ono do stanowiących naruszenie porozumień, rzeczywiście uchylało się od ich stosowania poprzez przyjęcie konkurencyjnej postawy na rynku lub czy przynajmniej wyraźnie i w sposób znaczący uchybiało zobowiązaniom mającym na celu wprowadzenie tego kartelu w życie, do tego stopnia, że zakłócało samo funkcjonowanie kartelu

(por. pkt 231)

WYROK SĄDU (trzecia izba)

z dnia 30 listopada 2011 r.( )

Konkurencja – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Rynek metakrylanów – Decyzja stwierdzająca naruszenie art. 81 WE i art. 53 porozumienia EOG – Pojęcie jednolitego naruszenia – Czas trwania naruszenia – Grzywny – Waga naruszenia – Okoliczności łagodzące

W sprawie T‑208/06

Quinn Barlo Ltd z siedzibą w Cavan (Irlandia),

Quinn Plastics NV z siedzibą w Geel (Belgia),

Quinn Plastics GmbH z siedzibą w Moguncji (Niemcy),

reprezentowane przez W. Blaua, F. Wijckmansa oraz F. Tuytschaevera, adwokatów,

strona skarżąca,

przeciwko

Komisji Europejskiej, reprezentowanej początkowo przez V. Bottkę oraz S. Noëgo, a następnie przez V. Bottkę oraz N. Khana, działających w charakterze pełnomocników,

strona pozwana,

mającej za przedmiot żądanie stwierdzenia nieważności art. 1 i 2 decyzji Komisji C (2006) 2098 wersja ostateczna z dnia 31 maja 2006 r. odnoszącej się do postępowania na podstawie art. 81 WE oraz art. 53 porozumienia EOG (sprawa nr COMP/F/38.645 – Metakrylany) w zakresie, w jakim dotyczą skarżących, a także, tytułem ewentualnym, żądanie stwierdzenia nieważności art. 2 tej decyzji w zakresie, w jakim nakłada na skarżące grzywnę lub, w dalszej kolejności tytułem ewentualnym, żądanie obniżenia wysokości tej grzywny,

SĄD (trzecia izba),

w składzie: O. Czúcz, prezes, I. Labucka (sprawozdawca) i D. Gratsias, sędziowie,

sekretarz: J. Plingers, administrator,

uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 10 maja 2011 r.,

wydaje następujący

Wyrok

Okoliczności powstania sporu

1 W decyzji Komisji C (2006) 2098 wersja ostateczna z dnia 31 maja 2006 r. odnoszącej się do postępowania na podstawie art. 81 WE oraz art. 53 porozumienia EOG (sprawa nr COMP/F/38.645 – Metakrylany) (zwanej dalej „zaskarżoną decyzją”) Komisja Wspólnot Europejskich stwierdziła między innymi, iż pewna grupa przedsiębiorstw naruszyła art. 81 WE oraz art. 53 porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG), uczestnicząc w różnych okresach pomiędzy dniem 23 stycznia 1997 r. a dniem 12 września 2002 r. w szeregu porozumień i uzgodnionych praktyk antykonkurencyjnych w sektorze metakrylanów, obejmujących całe terytorium EOG (art. 1 zaskarżonej decyzji).

2 Według zaskarżonej decyzji mamy do czynienia z jednolitym i ciągłym naruszeniem związanym z trzema następującymi produktami z polimetylometakrylanu (zwanymi dalej „PMMA”): mieszanki do formowania, twarde płyty oraz wyroby sanitarne. Z zaskarżonej decyzji wynika, iż te trzy produkty z PMMA różnią się od siebie właściwościami fizycznymi i chemicznymi, mają różne zastosowania, lecz można je traktować jako grupę jednorodnych produktów z uwagi na wspólny surowiec stosowany do ich produkcji, to jest metakrylan metylu (zwany dalej „MMA”) (motywy 4–8 zaskarżonej decyzji).

3 Według zaskarżonej decyzji, przedmiotowe naruszenie polegało na omawianiu cen oraz na zawieraniu, wprowadzaniu w życie i nadzorowaniu porozumień cenowych w formie wprowadzania podwyżek cen albo przynajmniej stabilizowania istniejącego poziomu cen, analizie możliwości przeniesienia kosztów usług dodatkowych na nabywców, wymianie ważnych informacji handlowych oraz informacji poufnych na temat rynków lub przedsiębiorstw, a także na uczestniczeniu w regularnych spotkaniach i utrzymywaniu innych kontaktów mających ułatwiać naruszenie (art. 1 oraz motywy 1–3 zaskarżonej decyzji).

4 Zaskarżona decyzja była skierowana do spółek: Degussa AG, Röhm GmbH & Co. KG i Para‑Chemie GmbH (łącznie zwanych dalej „Degussa”), Total SA, Elf Aquitaine SA, Arkema SA (dawniej Atofina SA), Altuglas International SA i Altumax Europe SAS (łącznie zwanych dalej „Atofina”), Lucite International Ltd i Lucite International UK Ltd (łącznie zwanych dalej „Lucite”) oraz ICI plc, a także do skarżących: Quinn Barlo Ltd, Quinn Plastics NV i Quinn Plastics GmbH.

5 Skarżące należą do irlandzkiego koncernu Quinn Group Ltd, który w dniu 7 maja 2004 r., to jest po ustaniu naruszenia, nabył cały kapitał zakładowy spółki dominującej Grupy Barlo (Barlo Group plc przemianowanej następnie na Barlo Group Ltd) (motyw 299 zaskarżonej decyzji). Skarżące powstały w wyniku zintegrowania zorganizowanych części przedsiębiorstwa trzech dawnych spółek grupy Barlo (łącznie zwanych dalej „Barlo”) w grupę Quinn w styczniu 2005 r.:

– Quinn Plastics GmbH jest następcą prawnym Barlo Plastics GmbH. Według zaskarżonej decyzji Barlo Plastics GmbH uczestniczyła w potajemnych zachowaniach noszących znamiona zmowy, stwierdzonych w sektorze metakrylanów (motyw 297 zaskarżonej decyzji);

– Quinn Plastics NV jest następcą prawnym Barlo Plastics NV. Ta ostatnia była spółką dominującą względem Barlo Plastics GmbH i posiadała pośrednio 100% jej kapitału (motywy 38, 43 i 301 zaskarżonej decyzji);

– Quinn Barlo jest następcą prawnym Barlo Group Ltd, czyli spółki dominującej względem dawnej Grupy Barlo, posiadającej bezpośrednio lub pośrednio 100% kapitału dawnych spółek Barlo (motywy 300 i 301 zaskarżonej decyzji).

6 Wszystkie trzy skarżące są adresatami zaskarżonej decyzji, ponieważ Komisja uznała, iż Quinn Barlo i Quinn Plastics NV ponoszą odpowiedzialność za zachowania Quinn Plastics GmbH (dawniej Barlo Plastics GmbH) w czasie trwania naruszenia (motywy 301 i 304 oraz art. 1 zaskarżonej decyzji).

7 Dochodzenie, które doprowadziło do wydania zaskarżonej decyzji, zostało wszczęte w następstwie złożenia przez Degussa w dniu 20 grudnia 2002 r. wniosku o zwolnienie z grzywny na podstawie komunikatu Komisji z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie zwolnienia z grzywien oraz zmniejszania grzywien w przypadkach karteli (Dz.U. C 45, s. 3, zwanego dalej „komunikatem w sprawie współpracy”).

8 W dniach 25 i 26 marca 2003 r. Komisja przeprowadziła kontrole w pomieszczeniach Atofiny, Barlo, Degussy i Lucite (motyw 59 zaskarżonej decyzji). W następstwie tych kontroli Atofina i Lucite złożyły kolejno w dniu 3 kwietnia i w dniu 11 lipca 2003 r. wnioski o zwolnienie lub obniżenie grzywny na podstawie komunikatu w sprawie współpracy (motywy 60 i 66 zaskarżonej decyzji). W dniu 18 października 2004 r. ICI złożyła wniosek o obniżenie wymiaru grzywny na podstawie komunikatu w sprawie współpracy (motyw 83 zaskarżonej decyzji). Barlo nie złożyła wniosku na podstawie ww. komunikatu.

9 W okresie od dnia 9 kwietnia 2003 r. do dnia 29 lipca 2004 r. Komisja skierowała do Barlo kilka żądań udzielenia informacji na podstawie art. 11 rozporządzenia Rady EWG nr 17 z dnia 6 lutego 1962 r., pierwszego rozporządzenia wprowadzającego w życie art. [81 WE] i [82 WE] (Dz.U. 1962, 13, s. 204), a następnie na podstawie art. 18 rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 [WE] i 82 [WE] (Dz.U. 2003, L 1, s. 1) (motywy 62–79 zaskarżonej decyzji).

10 W dniu 17 sierpnia 2005 r. Komisja sporządziła pismo w sprawie przedstawienia zarzutów dotyczące jednolitego i ciągłego naruszenia związanego z MMA, a także z mieszankami do formowania z PMMA, płytami twardymi z PMMA oraz wyrobami sanitarnymi z PMMA i skierowała je między innymi do skarżących i do Quinn Plastics SA (motyw 85 zaskarżonej decyzji).

11 Przesłuchanie stron miało miejsce w dniach 15 i 16 grudnia 2005 r.

12 W świetle informacji przekazanych przez przedsiębiorstwa w odpowiedziach na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów oraz w trakcie przesłuchania Komisja postanowiła odstąpić od niektórych zarzutów, a w szczególności:

– od zarzutów postawionych wszystkim spółkom będącym adresatami pisma w sprawie przedstawienia zarzutów w zakresie dotyczącym części naruszenia związanej z MMA;

– od zarzutów przedstawionych skarżącym oraz Quinn Plastics SA w zakresie dotyczącym mieszanek do formowania z PMMA;

– od zarzutów przedstawionych Quinn Plastics SA w zakresie dotyczącym płyt twardych z PMMA (motyw 93 zaskarżonej decyzji).

13 W dniu 31 maja 2006 r. Komisja wydała zaskarżoną decyzję. W odniesieniu do skarżących Komisja stwierdziła, że uczestniczyły w antykonkurencyjnych porozumieniach i uzgodnionych praktykach, o których mowa w pkt 1–3 powyżej, w okresie od dnia 30 kwietnia 1998 r. do dnia 21 sierpnia 2000 r. [art. 1 lit. l)–n) zaskarżonej decyzji], i nałożyła na nie grzywnę w wysokości 9 mln EUR oraz uznała je za odpowiedzialne solidarnie z tytułu zapłaty tej kwoty [art. 2 lit. e) zaskarżonej decyzji].

14 Jeśli chodzi o wyliczenie wysokości grzywny, Komisja zbadała po pierwsze wagę naruszenia i stwierdziła przede wszystkim, że ze względu na charakter naruszenia oraz okoliczność, iż obejmowało ono całe terytorium EOG, miało ono charakter bardzo poważnego naruszenia w rozumieniu wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17 oraz art. 65 ust. 5 traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Węgla i Stali (Dz.U. 1998, C 9, s. 3, zwanych dalej „wytycznymi”) (motywy 319–331 zaskarżonej decyzji).

15 Następnie uznała, iż w kategorii bardzo poważnych naruszeń można zastosować wobec przedsiębiorstw zróżnicowane traktowanie w celu uwzględnienia rzeczywistych ekonomicznych możliwości spowodowania przez sprawców naruszenia znacznych szkód w zakresie konkurencji. W konsekwencji Komisja stwierdziła, że w tym przypadku przedsiębiorstwa związane z kartelem „można podzielić na [trzy] kategorie w zależności od ich względnej wagi z punktu widzenia wielkości obrotów osiąganych ze sprzedaży produktów z PMMA, z uwagi na które uczestniczyły w kartelu”. Komisja stwierdziła, że Barlo przy wysokości obrotów z terytorium EOG osiągniętych w roku 2000 ze sprzedaży płyt twardych z PMMA na poziomie 66,37 mln EUR należy zaklasyfikować do trzeciej kategorii.

16 Ponadto jeśli chodzi w dalszym ciągu o zróżnicowane traktowanie, Komisja zastosowała obniżenie o 25% wyjściowej kwoty grzywny wyliczonej dla skarżących, uzasadniając to w następujący sposób (motyw 335 zaskarżonej decyzji):

„Komisja bierze pod uwagę okoliczność, iż nie jest pewne, czy Barlo uczestniczyła w potajemnych kontaktach związanych z PMMA w postaci mieszanki do formowania albo PMMA w postaci wyrobów sanitarnych. W konsekwencji, jak się wydaje, Barlo nie znała lub przynajmniej mogła nie znać ogólnego projektu antykonkurencyjnych uzgodnień […]”.

17 Te względy skłoniły Komisję do ustalenia wyjściowej kwoty grzywny, jaką miała nałożyć na skarżące, w wysokości 15 mln EUR (motyw 336 zaskarżonej decyzji).

18 W drugiej kolejności Komisja zbadała czas trwania naruszenia i stwierdziła, iż wziąwszy pod uwagę, że skarżące brały udział w naruszeniu przez dwa lata i trzy miesiące, należy podwyższyć kwotę wyjściową grzywny o 20% (10% za pełny rok uczestnictwa) (motywy 351–353 zaskarżonej decyzji). W ten sposób kwota podstawowa grzywny dla skarżących została ustalona na 18 mln EUR (motyw 354 zaskarżonej decyzji).

19 W trzeciej kolejności Komisja zbadała okoliczności obciążające i łagodzące. W stosunku do skarżących nie stwierdziła żadnych okoliczności obciążających. Co się zaś tyczy okoliczności łagodzących, Komisja uznała argument skarżących, że odgrywały one jedynie bierną i podrzędną rolę w naruszeniu, i w związku z tym zgodziła się zmniejszyć im wysokość grzywny o 50% (motywy 372–374 zaskarżonej decyzji).

20 Komisja nie uznała pozostałych okoliczności łagodzących zgłaszanych przez skarżące (motywy 375–396 zaskarżonej decyzji) i ustaliła wysokość grzywny na 9 mln EUR (motyw 397 zaskarżonej decyzji). Ponieważ skarżące nie skorzystały z zastosowania komunikatu w sprawie współpracy, była to ostateczna kwota grzywny, jaką na nie nałożono.

Przebieg postępowania i żądania stron

21 Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 8 sierpnia 2006 r. skarżące wniosły niniejszą skargę.

22 Ponieważ zmianie uległ skład izb Sądu, sędzia sprawozdawca został przydzielony do izby trzeciej, której w związku z tym została przydzielona niniejsza sprawa.

23 Na podstawie sprawozdania sędziego sprawozdawcy Sąd (trzecia izba) postanowił o otwarciu procedury ustnej i w ramach środków organizacji postępowania Komisja została wezwana do udzielenia odpowiedzi na określone pytania i do przedłożenia dokumentów. Komisja zastosowała się do wezwania w wyznaczonym terminie.

24 Na rozprawie w dniu 10 maja 2011 r. wysłuchano wystąpień stron oraz ich odpowiedzi na pytania zadane ustnie przez Sąd. Ponadto Komisja w odpowiedzi na wezwanie, o którym mowa w punkcie poprzedzającym, przekazała dodatkowe dokumenty, które włączono do akt sprawy. Ponieważ skarżące oświadczyły, że są w stanie zająć stanowisko w kwestii tych dokumentów w trakcie rozprawy, procedurę ustną zamknięto po jej zakończeniu.

25 Skarżące wnoszą do Sądu o:

– tytułem żądania głównego – stwierdzenie nieważności art. 1 i 2 zaskarżonej decyzji w zakresie dotyczącym skarżących;

– tytułem żądania ewentualnego – stwierdzenie nieważności art. 2 zaskarżonej decyzji w zakresie dotyczącym skarżących;

– tytułem dalszego żądania ewentualnego – stwierdzenie nieważności art. 2 zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim nakłada na skarżące grzywnę w wysokości 9 mln EUR, i obniżenie kwoty grzywny w świetle argumentów przedstawionych na poparcie niniejszej skargi;

– obciążenie Komisji kosztami postępowania.

26 Komisja wnosi do Sądu o:

– oddalenie skargi jako bezzasadnej;

– obciążenie skarżących kosztami postępowania.

Co do prawa

27 Na poparcie skargi skarżące podnoszą dwa zarzuty. Pierwszy zarzut opiera się na naruszeniu art. 81 WE. Drugi zarzut opiera się na naruszeniu art. 23 ust. 3 rozporządzenia nr 1/2003, wytycznych oraz zasady proporcjonalności.

W przedmiocie zarzutu pierwszego, opartego na naruszeniu art. 81 WE

28 W ramach zarzutu pierwszego skarżące zasadniczo twierdzą, iż Komisja nie wykazała odpowiednio, w jaki sposób zachowanie Barlo naruszało art. 81 WE. Ten zarzut składa się w istocie z trzech części. W pierwszej części zarzutu pierwszego skarżące kwestionują ocenę Komisji dotyczącą pięciu spotkań, na których opiera się zaskarżona decyzja, w zakresie dotyczącym skarżących i zarzucają Komisji, że nie wzięła pod uwagę braku innych kontaktów lub wymiany informacji z ich udziałem. W ramach części drugiej zarzutu pierwszego skarżące utrzymują, iż Komisja nie wykazała, że Barlo uczestniczyła w „jednolitym, wspólnym projekcie antykonkurencyjnym”. W ramach części trzeciej zarzutu pierwszego skarżące utrzymują, iż Komisja nie wykazała, że Barlo uczestniczyła w naruszeniu ciągłym.

W przedmiocie pierwszej części zarzutu pierwszego, opartej na błędnej ocenie spotkań oraz innych kontaktów lub wymiany informacji z udziałem Barlo

29 Ta część zarzutu pierwszego opiera się na trzech elementach.

30 Przede wszystkim nie kwestionując wcale obecności Barlo na czterech z pięciu spotkań (a mianowicie na spotkaniach, które odbyły się w Dernbach w kwietniu 1998 r., w Darmstadt w dniu 29 czerwca 1998 r., w Heidelbergu w dniu 24 lutego 2000 r. oraz w Deidesheim w dniu 21 sierpnia 2000 r.), skarżące twierdzą, iż Komisja nie wykazała, że ich obecność na tych spotkaniach stanowiła znaczące ograniczenie konkurencji i naruszenie art. 81 WE. Następnie skarżące zaprzeczają obecności Barlo na piątym spotkaniu, to jest na spotkaniu w Barcelonie w maju–czerwcu 1999 r., i uważają, że Komisja nie wykazała, iż takie spotkanie miało miejsce. Na koniec skarżące twierdzą, że Komisja nie uwzględniła okoliczności, iż poza obecnością przedstawiciela Barlo na czterech ww. spotkaniach nie wykazała żadnych innych antykonkurencyjnych kontaktów lub wymiany informacji z udziałem skarżących.

– W przedmiocie czterech spotkań, w odniesieniu do których przyznano obecność Barlo

31 Skarżące zaprzeczają, że naruszyły art. 81 WE przez to, że przedstawiciel Barlo brał udział w czterech spotkaniach. Po pierwsze, kwestionują opis tych spotkań przedstawiony w zaskarżonej decyzji na takiej podstawie, że nie został on wystarczająco poparty dowodami. Po drugie, skarżące utrzymują, że istnieje „uzasadnione wyjaśnienie” zachowania Barlo. Zwracają uwagę, iż interesy uczestników kartelu wcale nie były zbieżne z interesami Barlo, gdyż nie działała ona ani w sektorze MMA, ani w sektorze wszystkich wyrobów z PMMA. Według skarżących, ze względu na okoliczność, iż polityka cenowa Barlo była niezgodna z celami kartelu, a jej udział w rynku wzrósł, uczestnicy kartelu prawdopodobnie chcieli sprawdzić, czy można włączyć Barlo do kartelu, zapraszając ją na spotkania, których porządek obrad był „niewinny”, lub na imprezy, na których nie planowano żadnych zebrań. Dowody znajdujące się w aktach Komisji wykazują, iż usiłowania się nie powiodły, a Barlo kontynuowała realizowanie własnej polityki handlowej mającej na celu wzrost jej udziału w rynku.

32 W tym względzie należy przypomnieć tytułem wstępu, iż zgodnie z art. 1 zaskarżonej decyzji, skarżące naruszyły art. 81 WE i art. 53 porozumienia o EOG „[…] uczestnicząc […] w szeregu porozumień i uzgodnionych praktyk antykonkurencyjnych w sektorze metakrylanów, obejmujących całe terytorium EOG i polegających na omawianiu cen oraz na zawieraniu, wprowadzaniu w życie i nadzorowaniu porozumień cenowych w formie wprowadzania podwyżek cen albo przynajmniej stabilizowania cen na aktualnym poziomie, rozważaniu możliwości przeniesienia kosztów usług dodatkowych na nabywców, wymianie informacji ważnych z handlowego punktu widzenia oraz informacji poufnych na temat rynków lub przedsiębiorstw, a także na uczestniczeniu w regularnych spotkaniach i utrzymywaniu innych kontaktów mających ułatwiać naruszenie, włącznie z monitorowaniem realizacji”.

33 Zgodnie z art. 81 ust. 1 WE, niezgodne ze wspólnym rynkiem i zakazane są wszelkie porozumienia między przedsiębiorstwami, wszelkie decyzje związków przedsiębiorstw i wszelkie praktyki uzgodnione, które mogą wpływać na handel między państwami członkowskimi i których celem lub skutkiem jest zapobieżenie, ograniczenie lub zakłócenie konkurencji wewnątrz wspólnego rynku.

34 Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem pojęcia porozumienia i uzgodnionej praktyki w rozumieniu art. 81 ust. 1 WE obejmują formy zmowy, które mają taki sam charakter, a różnią się od siebie jedynie intensywnością i postaciami, w jakich się ujawniają (wyroki Trybunału: z dnia 8 lipca 1999 r. w sprawie C‑49/92 P Komisja przeciwko Anic Partecipazioni, Rec. s. I‑4125, pkt 131, 132; z dnia 4 czerwca 2009 r. w sprawie C‑8/08 T‑Mobile Netherlands i in., Zb.Orz. s. I‑4529, pkt 23).

35 Dla istnienia porozumienia w rozumieniu art. 81 ust. 1 WE wystarczy, aby dane przedsiębiorstwa wyraziły wspólną wolę postępowania na rynku w określony sposób (wyroki Sądu: z dnia 17 grudnia 1991 r. w sprawie T‑7/89 Hercules Chemicals przeciwko Komisji, Rec. s. II‑1711, pkt 256; z dnia 20 marca 2002 r. w sprawie T‑9/99 HFB i in. przeciwko Komisji, Rec. s. II‑1487, pkt 199).

36 Pojęcie uzgodnionej praktyki oznacza pewien rodzaj koordynacji pomiędzy przedsiębiorstwami, która wprawdzie nie prowadzi jeszcze do zawarcia umowy we właściwym tego słowa znaczeniu, lecz pozwala świadomie na zastąpienie konkurencji wraz z jej zagrożeniami praktyczną współpracą przedsiębiorstw (wyroki Trybunału: ww. w pkt 34 w sprawie Komisja przeciwko Anic Partecipazioni, pkt 115; z dnia 8 lipca 1999 r. w sprawie C‑199/92 P Hüls przeciwko Komisji, Rec. s. I‑4287, pkt 158).

37 W tym względzie art. 81 ust. 1 WE stanowczo sprzeciwia się nawiązywaniu jakichkolwiek kontaktów pomiędzy takimi podmiotami gospodarczymi, tak bezpośrednich jak i pośrednich, które mogłyby wywrzeć wpływ na zachowanie na rynku aktualnego lub potencjalnego konkurenta bądź ujawnić temu konkurentowi sposób działania, które ten podmiot sam postanowił lub planuje realizować na rynku, jeżeli celem lub skutkiem tych kontaktów jest doprowadzenie do warunków konkurencji, które nie odpowiadają normalnym warunkom konkurencji na danym rynku (zob. podobnie ww. w pkt 34 wyroki: w sprawie Komisja przeciwko Anic Partecipazioni, pkt 115–117; w sprawie T‑Mobile Netherlands i in., pkt 33).

38 Wynika stąd w szczególności, że wymiana informacji między konkurentami może być niezgodna z regułami konkurencji, jeżeli zmniejsza lub znosi poziom niepewności co do funkcjonowania danego rynku i w konsekwencji ogranicza konkurencję między przedsiębiorstwami (ww. w pkt 34 wyrok w sprawie T‑Mobile Netherlands i in., pkt 35).

39 Ponadto należy podkreślić, że do dokonania oceny, czy uzgodniona praktyka jest zakazana na mocy art. 81 ust. 1 WE, uwzględnienie jej konkretnych skutków jest zbędne, jeśli okazuje się, że ma ona na celu zapobieżenie, ograniczenie lub zakłócenie konkurencji wewnątrz wspólnego rynku. W konsekwencji nie jest konieczne badanie skutków uzgodnionej praktyki, jeżeli został stwierdzony jej antykonkurencyjny cel (zob. podobnie ww. w pkt 34 wyrok w sprawie T‑Mobile Netherlands i in., pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo).

40 Ponadto nawet jeśli pojęcie uzgodnionej praktyki obejmuje – poza uzgodnieniami pomiędzy przedsiębiorstwami – zachowanie na rynku będące wynikiem tych uzgodnień oraz związek przyczynowo‑skutkowy pomiędzy tymi dwoma elementami, należy jednak domniemywać – z zastrzeżeniem dowodu przeciwnego, który muszą przedstawić zainteresowane podmioty – że przedsiębiorstwa uczestniczące w uzgodnieniach i działające na rynku biorą pod uwagę informacje uzyskane od swoich konkurentów w celu określania swojego zachowania na tym rynku (zob. podobnie ww. w pkt 34 wyrok w sprawie T‑Mobile Netherlands i in., pkt 51 i przytoczone tam orzecznictwo).

41 W wypadku złożonego naruszenia, w którym uczestniczyło przez szereg lat kilku producentów mających na celu wspólną regulację rynku, nie można wymagać od Komisji, by precyzyjnie zakwalifikowała naruszenie – w odniesieniu do każdego przedsiębiorstwa i na każdym konkretnym etapie – jako porozumienie lub uzgodnioną praktykę, ponieważ i tak obie te formy naruszenia są przewidziane w art. 81 WE (zob. podobnie ww. w pkt 34 wyrok w sprawie Komisja przeciwko Anic Partecipazioni, pkt 111–114; wyrok Sądu z dnia 20 kwietnia 1999 r. w sprawach połączonych od T‑305/94 do T‑307/94, od T‑313/94 do T‑316/94, T‑318/94, T‑325/94, T‑328/94, T‑329/94 i T‑335/94 Limburgse Vinyl Maatschappij i in. przeciwko Komisji, Rec. s. II‑931, pkt 696).

42 W tym kontekście podwójną kwalifikację naruszenia jednolitego jako „porozumienia i uzgodnionej praktyki” należy rozumieć jako odnoszącą się do całego zespołu elementów stanu faktycznego, z których jedne zostały zakwalifikowane jako porozumienia, inne zaś jako uzgodnione praktyki w rozumieniu art. 81 ust. 1 WE, który nie przewiduje odrębnej kwalifikacji prawnej dla tego typu złożonych naruszeń (ww. w pkt 35 wyroki: w sprawie Hercules Chemicals przeciwko Komisji, pkt 264; w sprawie HFB i in. przeciwko Komisji, pkt 187).

43 Jeśli chodzi o przeprowadzenie dowodu naruszenia, należy przypomnieć, że na Komisji spoczywa obowiązek przedstawienia dowodów pozwalających wykazać w sposób wymagany prawem występowanie okoliczności stanowiących naruszenie art. 81 ust. 1 WE (wyrok Trybunału z dnia 17 grudnia 1998 r. w sprawie C‑185/95 P Baustahlgewebe przeciwko Komisji, Rec. s. I‑8417, pkt 58). W tym względzie Komisja powinna przedstawić precyzyjne i spójne dowody w celu uzasadnienia swojego stanowczego przekonania, że doszło do naruszenia (zob. podobnie wyrok Sądu z dnia 6 lipca 2000 r. w sprawie T‑62/98 Volkswagen przeciwko Komisji, Rec. s. II‑2707, pkt 43 oraz przytoczone tam orzecznictwo; wyrok Sądu z dnia 8 lipca 2008 r. w sprawie T‑54/03 Lafarge przeciwko Komisji, niepublikowany w Zbiorze, pkt 55).

44 Jednakże nie każdy z dowodów dostarczonych przez Komisję musi koniecznie odpowiadać tym kryteriom w odniesieniu do każdego z elementów naruszenia. Wystarczy, żeby temu wymogowi odpowiadał oceniany całościowo zbiór poszlak przywołanych przez tę instytucję (zob. wyrok Sądu z dnia 8 lipca 2004 r. w sprawach połączonych T‑67/00, T‑68/00, T‑71/00 i T‑78/00 JFE Engineering i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑2501, pkt 180 oraz przytoczone tam orzecznictwo).

45 Poszlaki wskazane przez Komisję w decyzji w celu dowiedzenia dopuszczenia się przez przedsiębiorstwo naruszenia art. 81 ust. 1 WE winny być oceniane nie odrębnie, ale jako całość (zob. wyrok Sądu z dnia 8 lipca 2008 r. w sprawie T‑53/03 BPB przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑1333, pkt 185 oraz przytoczone tam orzecznictwo).

46 Należy również uwzględnić okoliczność, iż działania antykonkurencyjne prowadzone są potajemnie i w związku z tym w większości przypadków istnienie antykonkurencyjnej praktyki lub porozumienia musi zostać wywiedzione na podstawie wielu zbiegów okoliczności oraz poszlak, które rozpatrywane łącznie – przy braku innego spójnego wyjaśnienia – mogą stanowić dowód naruszenia reguł konkurencji (wyrok Trybunału z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawach połączonych C‑204/00 P, C‑205/00 P, C‑211/00 P, C‑213/00 P, C‑217/00 P i C‑219/00 P Aalborg Portland i in. przeciwko Komisji, Rec. s. I‑123, pkt 55–57).

47 Ponadto zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, aby w dostatecznym stopniu udowodnić udział przedsiębiorstwa w kartelu, wystarczy, że Komisja wykaże, iż dane przedsiębiorstwo uczestniczyło w spotkaniach, w trakcie których zawarto porozumienia o antykonkurencyjnym charakterze i wyraźnie się temu nie sprzeciwiło. Jeśli uczestnictwo w takich spotkaniach zostało ustalone, to na tym przedsiębiorstwie spoczywa obowiązek przedstawienia dowodów, które mogą świadczyć, że jego udziałowi w tych spotkaniach w najmniejszym stopniu nie przyświecał cel antykonkurencyjny, poprzez wykazanie, że poinformowało ono swoich konkurentów o tym, że uczestniczy w tych spotkaniach w innym aniżeli oni celu (wyroki: ww. w pkt 36 w sprawie Hüls przeciwko Komisji, pkt 155; ww. w pkt 34 wyrok w sprawie Komisja przeciwko Anic Partecipazioni, pkt 96; ww. w pkt 46 wyrok w sprawach połączonych Aalborg Portland i in. przeciwko Komisji pkt 81).

48 Tę zasadę uzasadnia to, że wskutek uczestnictwa we wspomnianym spotkaniu bez otwartego zdystansowania się od jego treści przedsiębiorstwo wywołało u innych uczestników wrażenie, że podpisuje się pod wynikiem spotkania i odpowiednio się do niego zastosuje (ww. w pkt 46 wyrok w sprawach połączonych Aalborg Portland i in. przeciwko Komisji, pkt 82).

49 Co więcej, okoliczność, iż przedsiębiorstwo nie wprowadza w życie ustaleń ze spotkania, które miało antykonkurencyjny cel, nie może uwolnić go od odpowiedzialności za udział w kartelu, chyba że zdystansowało się ono otwarcie od jego treści (ww. w pkt 46 wyrok w sprawach połączonych Aalborg Portland i in. przeciwko Komisji, pkt 85).

50 Ponadto orzeczono, iż pojęcie otwartego zdystansowania się jako podstawy wyłączenia odpowiedzialności należy interpretować zawężająco. W szczególności milczenie przedsiębiorstwa na spotkaniu, w trakcie którego doszło do niezgodnych z prawem uzgodnień w konkretnej kwestii związanej z polityką cenową, nie może być przyrównane do wyrażenia stanowczej i wyraźnej dezaprobaty (zob. podobnie wyrok Sądu z dnia 5 grudnia 2006 r. w sprawie T‑303/02 Westfalen Gassen Nederland przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑4567, pkt 103, 124).

51 Jednakże należy podkreślić również, iż przytoczone powyżej orzecznictwo dotyczące milczącej zgody opiera się na założeniu, że dane przedsiębiorstwo uczestniczyło w spotkaniach, w trakcie których zostały zawarte porozumienia o charakterze antykonkurencyjnym (ww. w pkt 46 wyrok w sprawach połączonych Aalborg Portland i in. przeciwko Komisji, pkt 81) lub o charakterze jawnie antykonkurencyjnym (ww. w pkt 36 wyrok w sprawie Hüls przeciwko Komisji, pkt 155). W związku z czym w sytuacji, gdy antykonkurencyjny charakter spotkania nie został wykazany w sposób niebudzący wątpliwości, orzecznictwo to nie może mieć zastosowania (zob. podobnie wyrok Sądu z dnia 12 września 2007 r. w sprawie T‑36/05 Coats Holdings i Coats przeciwko Komisji, niepublikowany w Zbiorze, pkt 91).

52 Jeśli chodzi o argumenty skarżących dotyczące wartości oświadczeń złożonych w ramach wniosków na podstawie komunikatu w sprawie współpracy, należy przypomnieć, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem żaden przepis ani żadna zasada ogólna prawa Unii Europejskiej nie zakazuje Komisji wykorzystywania przeciwko przedsiębiorstwu oświadczeń innych oskarżonych przedsiębiorstw (ww. w pkt 41 wyrok w sprawach połączonych Limburgse Vinyl Maatschappij i in. przeciwko Komisji pkt 512). Nie można zatem uważać oświadczeń złożonych w ramach komunikatu w sprawie współpracy za pozbawione mocy dowodowej tylko z tego jednego powodu (ww. w pkt 43 wyrok w sprawie Lafarge przeciwko Komisji, pkt 57, 58).

53 Pewna podejrzliwość wobec dobrowolnych zeznań głównych uczestników niedozwolonego porozumienia jest zrozumiała, ponieważ uczestnicy ci mogą umniejszać znaczenie swojego udziału w naruszeniu i wyolbrzymiać udział innych. Niemniej jednak, biorąc pod uwagę logikę właściwą postępowaniu przewidzianemu w komunikacie w sprawie współpracy, należy stwierdzić, że okoliczność wystąpienia o zastosowanie tego komunikatu w celu uzyskania zmniejszenia wysokości grzywny nie musi koniecznie tworzyć zachęty do przedstawienia nieprawdziwych dowodów dotyczących pozostałych uczestników inkryminowanego kartelu. W istocie jakakolwiek próba wprowadzenia Komisji w błąd mogłaby podać w wątpliwość rzetelny i pełny charakter współpracy przedsiębiorstwa, a tym samym zagrażać szansom skorzystania przez nie w pełni z komunikatu w sprawie współpracy (wyroki Sądu: z dnia 16 listopada 2006 r. w sprawie T‑120/04 Peróxidos Orgánicos przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑4441, pkt 70; ww. w pkt 43 wyrok w sprawie Lafarge przeciwko Komisji, pkt 58).

54 W szczególności należy uznać, że okoliczność, iż jakaś osoba przyznała się do popełnienia naruszenia i potwierdziła w ten sposób zaistnienie faktów wykraczających poza te fakty, których istnienie można było wywieść bezpośrednio z danych dokumentów, implikuje a priori – o ile nie występują okoliczności szczególne wskazujące, iż jest inaczej – że osoba ta postanowiła mówić prawdę. Tak więc oświadczenia sprzeczne z interesem oświadczającego należy z zasady postrzegać jako dowody szczególnie wiarygodne (ww. w pkt 44 wyrok w sprawie JFE Engineering przeciwko Komisji, pkt 211, 212; wyrok z dnia 26 kwietnia 2007 r. w sprawach połączonych T‑109/02, T‑118/02, T‑122/02, T‑125/02, T‑126/02, T‑128/02, T‑129/02, T‑132/02 i T‑136/02 Bolloré i in. przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑947, pkt 166; ww. w pkt 43 wyrok w sprawie Lafarge przeciwko Komisji, pkt 59).

55 Natomiast według utrwalonego orzecznictwa oświadczenie przedsiębiorstwa, któremu zarzuca się udział w kartelu, którego prawdziwość jest podważana przez kilka przedsiębiorstw, którym zarzuca się naruszenie, nie może być uważane za wystarczający dowód popełnienia przez nie naruszenia, jeśli nie jest ono poparte innymi dowodami (wyroki Sądu: ww. w pkt 44 w sprawie JFE Engineering i in. przeciwko Komisji, pkt 219; z dnia 25 października 2005 r. w sprawie T‑38/02 Groupe Danone przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑4407, pkt 285; ww. w pkt 43 w sprawie Lafarge przeciwko Komisji, pkt 293).

56 W celu zbadania mocy dowodowej oświadczeń przedsiębiorstw, które złożyły wniosek na podstawie komunikatu w sprawie współpracy, Sąd bierze w szczególności pod uwagę wagę spójnych poszlak potwierdzających znaczenie tych oświadczeń dla sprawy (zob. podobnie wyroki: ww. w pkt 44 w sprawach połączonych JFE Engineering i in. przeciwko Komisji, pkt 220; ww. w pkt 53 w sprawie Peróxidos Orgánicos przeciwko Komisji, pkt 70) oraz brak poszlak, że przedsiębiorstwa te wykazywały skłonność do umniejszania znaczenia swojego udziału w naruszeniu i wyolbrzymiania udziału innych przedsiębiorstw (zob. podobnie ww. w pkt 43 wyrok w sprawie Lafarge przeciwko Komisji, pkt 62, 295).

57 Wreszcie, jeśli chodzi o zakres kontroli sądowej w rozpoznawanej sprawie, należy przypomnieć, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, w przypadku gdy do Sądu wpływa skarga o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej na podstawie art. 81 ust. 1 WE, powinien on zasadniczo dokonać całościowej kontroli tego, czy spełnione są przesłanki zastosowania art. 81 ust. 1 WE (zob. wyrok Sądu z dnia 26 października 2000 r. w sprawie T‑41/96 Bayer przeciwko Komisji, Rec. s. II‑3383, pkt 62 oraz przytoczone tam orzecznictwo).

58 Ponadto jeżeli sąd ma wątpliwości, to należy je rozstrzygać na korzyść przedsiębiorstwa będącego adresatem decyzji stwierdzającej naruszenie, zgodnie z zasadą domniemania niewinności, która – jako zasada ogólna prawa Unii – ma zastosowanie w szczególności do postępowań w sprawie naruszenia obowiązujących przedsiębiorstwa reguł konkurencji, które to postępowania mogą zakończyć się orzeczeniem grzywien lub okresowych kar pieniężnych (ww. w pkt 36 wyrok w sprawie Hüls przeciwko Komisji, pkt 149, 150).

59 Właśnie w świetle powyższych rozważań ogólnych należy zbadać argumenty skarżących, w których twierdzą co do istoty, iż Komisja nie wykazała, że udział Barlo w czterech przedmiotowych spotkaniach stanowił naruszenie art. 81 WE.

60 W pierwszej kolejności, jeśli chodzi o spotkanie z kwietnia 1998 r. w Dernbach, to w motywie 151 zaskarżonej decyzji zostało ono opisane w następujący sposób:

„W kwietniu 1998 r. odbyło się drugie ze spotkań wymienionych powyżej w motywie 144, w hotelu […] w Dernbach. Według Atofiny jego przedmiotem również było wprowadzenie nowych struktur cenowych w Niemczech, a uczestnicy podjęli działania w celu zagwarantowania prawidłowego funkcjonowania oraz przestrzegania tych struktur, w szczególności w zakresie stosowania wyższych cen dla małych ilości towaru i obniżania kosztów przenoszonych na klientów […]. Barlo potwierdza, że to spotkanie miało miejsce i że był na nim pan [B.], twierdzi, że pierwotnie miało ono służyć omówieniu kwestii związanych z rozwojem rynku, ale faktycznie porządek obrad został poszerzony o prezentację nowych struktur cenowych obejmujących zastosowanie wyższych kosztów usług dla klientów. Ponieważ uczestnicy nie zdołali dojść do porozumienia w kwestii obciążania klientów kosztami usług, po spotkaniu Barlo nie podjęła żadnej próby podwyższenia średniej ceny PMMA w postaci twardych płyt […]. Wprawdzie Degussa uważa za możliwe, iż właściwie chodzi o spotkanie z dnia 16 marca 1998 r., o którym mowa powyżej w motywie 148 […], Komisja doszła jednak do wniosku na podstawie oświadczeń Atofiny i Barlo, że spotkanie wymienione w tym motywie w rzeczywistości miało miejsce w kwietniu 1998 r.”.

61 Z akt sprawy jak i z samego brzmienia motywu 151 zaskarżonej decyzji wynika, iż w celu ustalenia treści przedmiotowego spotkania Komisja oparła się na dwóch dowodach, a mianowicie na oświadczeniu Atofiny złożonym w ramach wniosku na podstawie komunikatu w sprawie współpracy oraz na odpowiedzi skarżących na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów.

62 W świetle tych dowodów, po pierwsze, należy bowiem stwierdzić, iż zostało wykazane w sposób zgodny z wymogami prawa, że przedmiotowe spotkanie miało jawnie antykonkurencyjny cel.

63 Z jednej strony skarżące niesłusznie sugerują, iż opis podany przez pana B. stanowi jedyny środek dowodowy związany z antykonkurencyjnym charakterem tego spotkania. Z oświadczenia Atofiny wynika bowiem, że to spotkanie miało na celu zapewnienie funkcjonowania i przestrzegania nowych struktur cenowych, który to cel należy uznać za jawnie antykonkurencyjny. Sam fakt, iż jest to opis ogólny dotyczący kilku spotkań, nie jest w stanie zmienić tego wniosku.

64 Z drugiej strony należy podkreślić, że skarżące nie kwestionują zgodności z prawdą opisu podanego przez ich własnego przedstawiciela, pana B. Otóż – wbrew temu, co utrzymują – ten opis również pozwala na stwierdzenie, iż mamy do czynienia ze spotkaniem kartelu. Wynika z niego bowiem, iż miała miejsce prezentacja nowych struktur cenowych oraz że te nowe struktury cen były omawiane, aczkolwiek według pana B. uczestnicy nie doszli w tym zakresie do porozumienia. Okoliczność, iż – według pana B. – dyskusja nie doprowadziła do osiągnięcia porozumienia, nie pozbawia tego spotkania jawnie antykonkurencyjnego charakteru, ponieważ stanowiła ona przynajmniej wymianę wrażliwych informacji handlowych.

65 Ponadto należy podkreślić, że te dwa elementy potwierdzają się nawzajem w zakresie dotyczącym dyskusji na temat „nowych struktur cenowych” i obecności Barlo podczas tej dyskusji. W tych okolicznościach fakt, iż Atofina poinformowała o obecności na tym spotkaniu innych przedsiębiorstw, których obecność nie została uwzględniona w zaskarżonej decyzji, nie pozwala podważyć ustalenia Komisji w odniesieniu do skarżących.

66 Ponadto twierdzenia Degussy zawarte w jej odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów nie pozwalają na podważenie opisu przedstawionego przez Atofinę i przez pana B. Degussa stwierdziła bowiem po prostu, iż nie może potwierdzić konkretnie, że jakieś spotkanie odbyło się akurat w kwietniu 1998 r., równocześnie mocno podkreślając, że nie może tego wykluczyć. Zaznaczyła, iż jest możliwe, że chodzi tu o spotkanie z dnia 16 marca 1998 r. Otóż należy podkreślić, że – jak to wynika z przypisu 92 zaskarżonej decyzji – Degussa również wspominała o obecności przedstawiciela Barlo na tym ostatnim spotkaniu.

67 Zresztą we wcześniejszym oświadczeniu, w odpowiedzi na żądanie Komisji udzielenia informacji, Atofina również umieszczała przedmiotowe spotkanie nie w kwietniu, lecz w dniu 16 marca 1998 r., potwierdzając równocześnie jego opis. Jednakże niepewność co do dokładnej daty tego spotkania nie może oczyścić skarżących, wziąwszy pod uwagę ich własne oświadczenia oraz okoliczność, iż przyjęta data, a mianowicie kwiecień 1998 r. zamiast 16 marca 1998 r., jest dla nich korzystniejsza, ponieważ to właśnie ta data (ostatni dzień kwietnia) została uznana przez Komisję za początek ich udziału w naruszeniu.

68 Po drugie, jeśli chodzi o ocenę zachowania Barlo w trakcie spotkania w Dernbach, należy przypomnieć, iż skarżące nie zaprzeczają, że Barlo była obecna na przedmiotowym spotkaniu, ani nie twierdzą, że się otwarcie zdystansowała od jego treści (zob. pkt 47 powyżej).

69 W tych okolicznościach sama obecność Barlo na spotkaniu wystarcza do stwierdzenia, że jej zachowanie było niezgodne z art. 81 WE, ponieważ – jak wynika z powyższego – spotkanie to obejmowało co najmniej dyskusję na temat cen, a zatem należy je uznać za jawnie antykonkurencyjne (zob. pkt 37 i 38 powyżej). W tej sytuacji – wbrew temu, co utrzymują skarżące – pan B. powinien był zdawać sobie sprawę, iż jest to spotkanie kartelu, i otwarcie się od niego zdystansować (zob. pkt 47, 48 i 51 powyżej).

70 Co się tyczy okoliczności, iż Barlo nie podniosła swoich cen w wyniku tego spotkania – nawet jeśli założyć, że została ona wykazana – nie wystarcza jednak do podważenia winy skarżących (zob. pkt 49 powyżej). W każdym bądź razie skarżące nie wykazały, że Barlo nie wzięła pod uwagę w swoich działaniach na rynku informacji wymienianych podczas spotkania (zob. pkt 40 powyżej).

71 W drugiej kolejności, jeśli chodzi o spotkanie z dnia 29 czerwca 1998 r. w Darmstadt, o którym mowa w motywie 155 zaskarżonej decyzji, skarżące nie kwestionują jego antykonkurencyjnego charakteru. Twierdzą natomiast, iż nie zostało wykazane, że Barlo miała zamiar przyczynić się swoim własnym zachowaniem do osiągnięcia wspólnych celów pozostałych uczestników, tak że obecności Barlo na tym spotkaniu nie można zakwalifikować jako naruszenia art. 81 WE.

72 Nie można jednak zgodzić się z tą argumentacją.

73 Wystarczy stwierdzić, iż w świetle opisu tego spotkania zawartego w motywie 155 zaskarżonej decyzji, niezakwestionowanego przez skarżące, było to spotkanie jawnie antykonkurencyjne. W tych okolicznościach, zgodnie z orzecznictwem, o którym mowa powyżej w pkt 47, Barlo powinna była otwarcie zdystansować się od jego treści.

74 Zwłaszcza okoliczność, iż Barlo nie dała do zrozumienia, że zmieni swoją politykę cenową (motyw 155 in fine zaskarżonej decyzji), nie może zostać uznana za otwarte zdystansowanie się (zob. pkt 50 powyżej).

75 Podobnie nie można uwzględnić argumentu, że uczestnicy kartelu zaprosili Barlo na to spotkanie w celu uwikłania jej w kartel i że te usiłowania się nie powiodły. Przy braku bowiem otwartego zdystansowania się nie zostało wykazane, iż Barlo nie pozwoliła wierzyć pozostałym uczestnikom, że podpisuje się pod tym, co zdecydowano, lub że się temu podporządkuje, jak to utrzymują skarżące.

76 W tych okolicznościach argumenty skarżących, że po pierwsze, było to pierwsze spotkanie poświęcone negocjacjom w sprawie cen w obecności przedstawiciela Barlo, który nie spodziewał się takich antykonkurencyjnych treści, po drugie Barlo zaprzeczyła jakiemukolwiek aktywnemu udziałowi w spotkaniu, a nie wykazano, żeby Barlo zmieniła swoją politykę cenową po tym spotkaniu, i wreszcie że zaskarżona decyzja nie wymienia przedstawiciela Barlo przy okazji każdego z kolejnych zebrań, nie mają znaczenia dla sprawy. Ponadto – jak wynika z powyższego – nie było to pierwsze spotkanie, w którym uczestniczył przedstawiciel Barlo. Oświadczenia Lucite w tym zakresie są sprzeczne z oświadczeniami Atofiny, Degussy i samych skarżących, jak zostało powiedziane powyżej.

77 W trzeciej kolejności, w odniesieniu do spotkania z dnia 24 lutego 2000 r. w Heidelbergu, skarżące utrzymują, iż opis przedstawiony przez Komisję w motywie 167 zaskarżonej decyzji jest błędny i że nie było to spotkanie kartelu, lecz „niespodziewane” „usiłowanie” wprowadzenia porozumienia cenowego i wciągnięcia w nie Barlo, co się nie powiodło.

78 W tym względzie należy zaznaczyć z jednej strony, iż w motywie 167 zaskarżonej decyzji poprawnie przytoczono treść oświadczenia złożonego przez skarżące w odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów, a jego zgodności z prawdą nie kwestionowano w ramach niniejszej skargi. Wbrew bowiem temu, co sugerują skarżące – już samo to oświadczenie wystarcza do wykazania, że przedmiotowe spotkanie miało charakter jawnie antykonkurencyjny. Wynika z niego bowiem całkowicie jednoznacznie, że Degussa i Atofina przedstawiły swoje nowe struktury cenowe, aby zachęcić pozostałych uczestników do pójścia za ich przykładem, i że odbyła się „dyskusja” na ten temat pomiędzy uczestnikami. Nawet jeśli założyć, że została wykazana okoliczność podnoszona przez skarżące, iż ta „dyskusja” zakończyła się bez żadnych konkretnych rezultatów, to nie wystarczy ona, aby ująć temu spotkaniu antykonkurencyjnego charakteru, ponieważ obejmowało ono co najmniej dyskusję na temat cen oraz wymianę informacji ważnych z handlowego punktu widzenia. Otóż wziąwszy pod uwagę, że Barlo nie zdystansowała się otwarcie od takiej treści spotkania, należy stwierdzić, że udział skarżących w kartelu został udowodniony przez sam fakt obecności Barlo na tym spotkaniu (zob. pkt 37 i 47–51 powyżej).

79 Z drugiej strony stwierdzenia Komisji, że przedsiębiorstwa „spotkały się w celu skontrolowania realizacji porozumień w sprawie podwyżki cen”, że „stwierdzono, iż w ciągu poprzednich miesięcy ceny na niektórych rynkach krajowych nie wzrosły lub wzrosły tylko częściowo” oraz że „uczestnicy wymienili także informacje dotyczące rynku”, są potwierdzone przez treść oświadczeń złożonych przez Degussę, przekazanych przez Komisję na żądanie Sądu (zob. pkt 23 powyżej). Ponadto co się tyczy twierdzenia Komisji, sformułowanego poprzez odesłanie do motywu 117 zaskarżonej decyzji, że wymiana informacji dotyczyła między innymi cen rynkowych, to informację tę potwierdza oświadczenie skarżących, o którym mowa w punkcie poprzedzającym, wspominające okoliczność, iż Degussa i Atofina przedstawiły swoje nowe struktury cenowe.

80 W tych okolicznościach, wziąwszy pod uwagę w szczególności własne – niezakwestionowane – oświadczenie skarżących dotyczące treści przedmiotowego spotkania, nie można uwzględnić ich pozostałych argumentów. Zwłaszcza nie ma znaczenia dla sprawy, że Repsol nie została wymieniona w zaskarżonej decyzji wśród uczestników spotkania, chociaż o jej obecności wspomniała Degussa, albo że Lucite nie przypomina sobie żadnego spotkania w tym terminie. Podobnie wygląda sytuacja, jeśli chodzi o argumenty oparte na okoliczności, iż w odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów Degussa skorygowała w niektórych aspektach swoje wcześniejsze oświadczenia. W dodatku ta ostatnia nie kwestionowała antykonkurencyjnego charakteru dyskusji pomiędzy uczestniczącymi w nich przedsiębiorstwami. Wreszcie co się tyczy argumentu skarżących, że twierdzenie Komisji, iż wymiana dotyczyła informacji „wskazanych […] w motywie 117”, jest niczym niepoparte, należy przypomnieć, iż skarżące same przyznały, że Degussa i Atofina zaprezentowały swoje nowe struktury cenowe. W związku z czym, nawet jeśli założyć, że nie wykazano, iż wymiana dotyczyła wszystkich rodzajów informacji wymienionych w motywie 117 zaskarżonej decyzji, nie wpłynęłoby to na ustalenie, że wymiana informacji ważnych z handlowego punktu widzenia miała miejsce w trakcie omawianego właśnie spotkania.

81 W czwartej kolejności, jeśli chodzi o spotkanie z dnia 21 sierpnia 2000 r. w Deidesheim, należy stwierdzić, iż motyw 168 zaskarżonej decyzji zawiera szczegółowy opis tego spotkania sporządzony w oparciu głównie o odręczne notatki robione w trakcie spotkania przez przedstawiciela Lucite, znalezione podczas kontroli w pomieszczeniach Lucite, w których to notatkach jest mowa między innymi o podwyżce cen przewidywanej przez Barlo. Spotkanie to, włącznie z jego antykonkurencyjnym charakterem, zostało następnie potwierdzone przez Lucite w kontekście jej wniosku złożonego na podstawie komunikatu w sprawie współpracy, a także przez Degussę i Atofinę. Co się tyczy Barlo, to potwierdziła ona swoją obecność na przedmiotowym spotkaniu, a także jego jawnie antykonkurencyjny charakter w następującym oświadczeniu:

„W dniu 21 sierpnia 2000 r. w Deidesheim odbyło się czwarte spotkanie […], porządek obrad obejmował »handel elektroniczny«, temat, który obecnie jest również przedmiotem licznych dyskusji na posiedzeniach CEFIC. Zaproszenie na spotkanie otrzymaliśmy ponownie od Degussy. Zamiast mówić o handlu elektronicznym, Degussa i Atofina zmieniły porządek obrad spotkania, aby zaproponować podwyższenie cen w listopadzie 2000 r. Degussa i Atofina, po przekazaniu szczegółowych informacji na temat swoich cen, powiadomiły o swoich zamiarach podwyższenia cen w listopadzie 2000 r. Według informacji, jakimi dysponują [skarżące], pan Bernard nie zgodził się na żadną podwyżkę cen. […]”.

[oryginał w języku angielskim: „On 21 August 2000, a fourth meeting took place in Deidesheim (…) under the agenda of »E‑Commerce« which was at that time also much discussed at CEFIC‑meetings. The invitation to the meeting came again from Degussa. Instead of talking about E‑Commerce, Degussa and Atofina made a change to the agenda of the meeting in order to propose a price increase for November 2000. Degussa and Atofina, after exchanging details of their prices, announced their plan to raise prices in November 2000. (The applicants) understand (…) that Mr. (B.) did not agree on any increase of prices. (…)]”.

82 W świetle powyższych informacji należy stwierdzić, że jawnie antykonkurencyjny charakter spotkania, a także obecność na nim przedstawiciela Barlo zostały wykazane zgodnie z wymogami prawa.

83 Ponadto w ramach niniejszej skargi skarżące nie podważają opisu przedstawionego w motywie 168 zaskarżonej decyzji, lecz tylko utrzymują, iż Komisja nie udowodniła, że obecność na nim Barlo była niezgodna z art. 81 WE, na takiej podstawie, że Barlo nie wyraziła zgody na propozycje Atofiny i Degussy. Według skarżących, spotkanie to było „niespodziewanym” dla Barlo „usiłowaniem” wciągnięcia jej do kartelu. Podkreślają również, iż nie ma dowodu na to, że Barlo wprowadziła podwyżkę ustaloną podczas tego spotkania, z czym Komisja musiała się zgadzać, skoro data tego spotkania odpowiada zakończeniu jej udziału w naruszeniu.

84 Jednakże ta argumentacja nie pozwala podważyć ustalenia Komisji dotyczącego naruszenia art. 81 WE.

85 Po pierwsze, argumentowi, że Barlo nie wyraziła zgody na podwyżki cen, przeczy treść notatek sporządzonych odręcznie przez przedstawiciela Lucite, potwierdzona później przez Lucite, Degussę i Atofinę.

86 Po drugie, nawet przy założeniu, że Barlo nie zgodziła się w sposób wyraźny na podwyżki cen, to jednak uczestniczyła w spotkaniu jawnie antykonkurencyjnym, w tracie którego podwyżki cen były omawiane i ustalane oraz wymieniano wrażliwe informacje handlowe, a nie zdystansowała się otwarcie od jego treści. W tych okolicznościach naruszenie reguł konkurencji zostało wykazane zgodnie z zasadami sformułowanymi przez orzecznictwo wymienione powyżej w pkt 49. Zwłaszcza nieistotna dla sprawy jest okoliczność, iż treść spotkania była „niespodziewana” dla Barlo i że nie wprowadziła ona w życie ustaleń ze spotkania.

87 Zresztą oświadczenie Atofiny, że „spotkanie miało być próbą przywrócenia zaufania między Degussą, Ato[finą], Lucite i Barlo, aby można było podwyższyć ceny”, wcale nie świadczy o tym, że spotkanie nie zostało zaplanowane jako spotkanie kartelu – jak to utrzymują skarżące – a raczej potwierdza jawnie antykonkurencyjny charakter spotkania, obecność na nim Barlo, a także okoliczność, iż Barlo uczestniczyła w kartelu przed tym spotkaniem.

88 W świetle powyższego należy stwierdzić, iż Komisja słusznie uznała, że udział Barlo w czterech ww. spotkaniach stanowił naruszenie art. 81 WE.

89 Powyższego wniosku nie podważają argumenty skarżących, według których w rozpoznawanej sprawie należy zwrócić „szczególną uwagę” na ciężar dowodu, który Komisja jakoby usiłowała odwrócić, ze względu na nabycie Barlo przez skarżące cztery lata po ustaniu naruszenia i wynikający stąd brak możliwości skarżących przedstawienia własnych dowodów. Z powyższego wynika bowiem, iż naruszenie art. 81 WE zostało wykazane zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w zakresie dowodów.

90 Podobnie zważywszy, iż wniosek sformułowany powyżej w pkt 88 opiera się na jednoznacznych dowodach zgromadzonych przez Komisję, nie można uwzględnić argumentów skarżących mających na celu co do istotny przedstawienie „wiarygodnego wyjaśnienia” okoliczności faktycznych innego niż przyjęte przez Komisję (zob. podobnie ww. w pkt 51 wyrok w sprawie Coats Holdings i Coats przeciwko Komisji, pkt 72, 74).

91 W związku z powyższym należy oddalić niniejszy element zarzutu.

– W przedmiocie spornego spotkania w Barcelonie z maja–czerwca 1999 r. (motyw 164 zaskarżonej decyzji)

92 W odróżnieniu od czterech spotkań analizowanych powyżej skarżące zaprzeczają udziałowi Barlo w jakimkolwiek spotkaniu w maju lub czerwcu 1999 r. i w dodatku utrzymują, że Komisja nie wykazała nawet, iż takie spotkanie w ogóle się odbyło. Otóż to spotkanie w przypadku skarżących ma „kluczowe znaczenie”, ponieważ stanowi łącznik pomiędzy dwoma spotkaniami z 1998 r. oraz dwoma spotkaniami z 2000 r., na których Barlo była obecna.

93 W tym względzie należy przypomnieć, iż w motywie 164 zaskarżonej decyzji zostało powiedziane, że:

„W maju lub czerwcu 1999 r. odbyło się spotkanie przedstawicieli Atofiny, ICI, Degussy, Barlo oraz Irpenu (lokalnego producenta) w jednym z hoteli w Barcelonie. Celem tego spotkania było poinformowanie Irpenu o porozumieniach cenowych i włączenie ich [go] do tych porozumień. Rozmowy dotyczyły również ustalenia cen minimalnych, w tym ceny minimalnej za paletę. Ceny omawiano dla każdego kraju z osobna oraz oddzielnie dla poszczególnych klientów i ustalono dokładny kalendarz podwyżek cen dla każdego kraju”.

94 Jak podkreślają skarżące, jest pewne, iż Komisja nie dysponowała żadnym dowodem z dokumentu związanym z tym spotkaniem, nie tylko w odniesieniu do jego antykonkurencyjnego charakteru, lecz także samego jego odbycia oraz osób w nim uczestniczących. Istotnie, na poparcie opisu tego spotkania Komisja przytoczyła w zaskarżonej decyzji jedynie oświadczenie Atofiny złożone w ramach jej wniosku na podstawie komunikatu w sprawie współpracy oraz potwierdzenie ze strony Degussy zawarte w jej odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów.

95 Należy zatem sprawdzić, czy te oświadczenia umożliwiają wykazanie w sposób wymagany prawem udziału Barlo w domniemanym spotkaniu.

96 W tym względzie należy przypomnieć, iż jak wynika z orzecznictwa, o którym mowa w pkt 52–54 powyżej, oświadczenia złożone w ramach polityki łagodzenia sankcji odgrywają istotną rolę. Te oświadczenia składane w imieniu przedsiębiorstw mają dużą moc dowodową, ponieważ pociągają za sobą znaczne ryzyko prawne i ekonomiczne (zob. także wyrok Sądu z dnia 24 marca 2011 r. w sprawie T‑385/06 Aalberts Industries i in. przeciwko Komisji, dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 47). Natomiast z orzecznictwa, o którym mowa w pkt 53 i 55 powyżej, wynika także, iż oświadczenia składane przez oskarżone przedsiębiorstwa w ramach wniosków złożonych na podstawie komunikatu w sprawie współpracy powinny być oceniane z zachowaniem ostrożności i jeżeli są kwestionowane, na ogół nie można ich uwzględnić bez potwierdzenia.

97 Ponadto w celu zbadania mocy dowodowej oświadczeń przedsiębiorstw, które złożyły wniosek na podstawie komunikatu w sprawie współpracy, Sąd bierze pod uwagę w szczególności wagę spójnych wskazówek świadczących o znaczeniu dla sprawy tych oświadczeń (ww. w pkt 44 wyrok w sprawach połączonych JFE Engineering i in. przeciwko Komisji, pkt 220; ww. w pkt 53 wyrok w sprawie Peróxidos Orgánicos przeciwko Komisji, pkt 70). Podobnie znaczenie oświadczenia dla sprawy wpływa w niektórych przypadkach na wymagany stopień potwierdzenia (zob. podobnie ww. w pkt 44 wyrok w sprawach połączonych JFE Engineering i in. przeciwko Komisji, pkt 220).

98 W rozpoznawanej sprawie, jeśli chodzi o oświadczenie Atofiny zawarte we wniosku złożonym na podstawie komunikatu w sprawie współpracy, skarżące utrzymują, iż nie ma ono mocy dowodowej, ponieważ według nich nie jest wystarczająco precyzyjne.

99 W tym względzie należy zaznaczyć, że Atofina umieszcza omawiane spotkanie w kontekście serii spotkań, które odbyły się w okresie od lata 1997 do roku 1999, opisanej na stronie pochodzącej z jej wniosku złożonego na podstawie komunikatu w sprawie współpracy, załączonej do odpowiedzi na skargę. U góry tej strony, pod nagłówkiem „Uczestnicy”, Atofina wymienia przedsiębiorstwa, których to dotyczy, a mianowicie Atoglas, Röhm, Degussa, Lucite (ICI), Repsol i Barlo, a także nazwiska ich przedstawicieli, w szczególności „W. [B.] + E. [S.] od 99 r.” w odniesieniu do Barlo. Dalej Atofina opisała kilka spotkań w Niemczech, w tym dwa spotkania w Darmstadt latem i jesienią 1998 r., we Francji i we Włoszech. Na koniec, u dołu tej strony Atofina pisze, co następuje:

„Maj/czerwiec 99

Spotkanie w hotelu w centrum Barcelony: ci sami plus Irpen (miejscowy producent), obecni przedstawiciele lokalnych sieci.

Treść rozmów w Darmstadt i na szczeblu lokalnym:

Poziom cen u dystrybutorów (70% rynku), określenie celów w zakresie cen mini dla przetwórców, ustalenie cen mini za paletę”.

100 Należy stwierdzić, iż wbrew temu, co utrzymują skarżące, to oświadczenie pozwoliło ustalić zarówno tożsamość uczestników spotkania, jak i jego antykonkurencyjną treść. W istocie wzmiankę „ci sami plus Irpen” należy odczytywać w świetle informacji o uczestnikach innych spotkań, która znajduje się u góry strony zawierającej oświadczenie Atofiny, gdzie ta ostatnia stwierdziła między innymi „Barlo[:] W. [B.] + E. [S.] od 99 r.”. Podobnie informację „treść rozmów […] na szczeblu lokalnym” w kontekście tej strony trzeba rozumieć jako odnoszącą się między innymi do przedmiotowego spotkania w Barcelonie. Zatem według Atofiny treść tego spotkania obejmowała ustalenie „poziom[u] cen u dystrybutorów”, „określenie celów w zakresie cen mini dla przetwórców” oraz „ustalenie cen mini za paletę”. Ponadto nawet jeśli dokument ten nie został przytoczony w motywie 164 zaskarżonej decyzji, z akt sprawy wynika jednak, iż w późniejszym czasie, w odpowiedzi na żądanie Komisji udzielenia informacji, Atofina przedstawiła dodatkowe wyjaśnienia na temat spornego spotkania, w których to wyraźnie wspomniała o obecności przedstawiciela Barlo. Atofina podała też dalsze szczegóły na temat antykonkurencyjnej treści spotkania, stwierdzając, że jego „celem […] było rozszerzenie struktury cenowej na Hiszpanię i Portugalię oraz przekonanie miejscowych producentów, żeby się przyłączyli”.

101 Wynika stąd jednoznacznie, iż według Atofiny przedstawiciel Barlo znajdował się w gronie uczestników przedmiotowego spotkania i że miało ono charakter antykonkurencyjny.

102 Jednakże należy również zaznaczyć, iż skarżące słusznie twierdzą, że oświadczenie Atofiny nie zawiera dużo informacji na temat domniemanego spotkania w Barcelonie. Nie pozwala ono na przykład na ustalenie ani daty, ani dokładnego miejsca spotkania, ani tematów, które były na nim konkretnie omawiane. Dalsze szczegóły w tej ostatniej kwestii zostały dodane dopiero później (zob. pkt 100 powyżej). Opis ten kontrastuje z opisem pozostałych spotkań wymienionych na omawianej stronie, zwierającym nazwy hoteli, w których odbywały się spotkania, konkretne tematy, które były poruszane, a czasami także inne szczegóły, takie jak informacja, które przedsiębiorstwo zapłaciło za hotel. Podobnie, z wyjątkiem wzmianki o przedstawicielu Barlo w gronie uczestników spotkania, oświadczenie Atofiny nie zawiera żadnej konkretnej informacji na jego temat.

103 Ponadto należy stwierdzić, iż znaczenie oświadczenia Atofiny dla sprawy można rozważyć w świetle przeprowadzonej przez Komisję oceny pozostałych spotkań, które zostały w nim wymienione. Należy bowiem zaznaczyć, iż jeśli chodzi o pozostałych osiem spotkań składających się na całą serię, o której mowa w oświadczeniu Atofiny (spotkanie z września 1997 r. w Dernbach, z kwietnia 1998 r. w Dernbach, z czerwca 1998 r. w Idstein, spotkanie wiosną 1998 r. w Paryżu, latem 1998 r. w Darmstadt, jesienią 1998 r. w Darmstadt oraz dwa spotkania w Mediolanie lub koło Mediolanu w 1999 r.), tylko dwa spotkania, w przypadku których Barlo przyznała się do udziału, a mianowicie spotkania w Dernbach w kwietniu 1998 r. i w Darmstadt w czerwcu 1998 r., zostały uwzględnione w zarzutach postawionych skarżącym w zaskarżonej decyzji. Tymczasem należy pamiętać, że według Atofiny „uczestnicy”, w tym Barlo, wymienieni w górnej części strony jej oświadczenia brali udział we wszystkich spotkaniach z tej serii.

104 W tych okolicznościach wobec braku jakichkolwiek dowodów z dokumentu dotyczących spornego spotkania należy ze szczególną uwagą zbadać potwierdzenie Degussy w odniesieniu do obecności Barlo na spornym spotkaniu.

105 Otóż należy od razu stwierdzić, iż znaczenie potwierdzenia Degussy dla sprawy jest ograniczone ze względu z jednej strony na jego treść, z drugiej zaś ze względu na okoliczności, w jakich zostało przedstawione.

106 Po pierwsze, Degussa potwierdziła bowiem w sposób bardzo ogólny „fakt odbycia się, treść i uczestników” spotkania i nie podała żadnej konkretnej informacji dotyczącej Barlo. Jedyna szczegółowa informacja zawarta w tym oświadczeniu dotyczy celu spotkania (wciągnięcie Irpen do porozumień) i nie odnosi się konkretnie do Barlo. Zresztą Degussa stwierdziła wyraźnie, że nie pamięta już więcej szczegółów, zwłaszcza zaś nie może podać daty spotkania, ponieważ nie ma rozliczenia kosztów podróży pana F. z tego okresu.

107 Należy zatem stwierdzić, iż stopień potwierdzenia tego oświadczenia w zakresie dotyczącym obecności Barlo na spornym spotkaniu jest stosunkowo niski.

108 Po drugie, jeśli chodzi o argumenty skarżących oparte na okoliczności, że potwierdzenie to pojawiło się na bardzo późnym etapie postępowania, a mianowicie w odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów, należy zaznaczyć, iż okoliczność ta sama w sobie nie pozwala odmówić wszelkiej mocy dowodowej oświadczeniu Degussy, które trzeba zbadać w świetle wszystkich okoliczności istotnych dla rozpoznawanej sprawy.

109 W każdym razie takie oświadczenie ma mniejszą moc dowodową, niż gdyby zostało złożone z własnej inicjatywy, niezależnie od oświadczenia Atofiny. Zwłaszcza w sytuacji, gdy przedsiębiorstwo składające wniosek o zwolnienie z grzywny wie, jakie informacje zebrała Komisja w toku swojego dochodzenia, logika właściwa postępowaniu przewidzianemu w komunikacie w sprawie współpracy, według której jakakolwiek próba wprowadzenia Komisji w błąd mogłaby podać w wątpliwość rzetelny i pełny charakter współpracy przedsiębiorstwa (zob. pkt 53 powyżej), nie działa w taki sam sposób jak w przypadku oświadczenia złożonego spontanicznie, bez znajomości zarzutów uwzględnionych przez Komisję. Podobnie argumenty, że oświadczenia złożone na podstawie komunikatu w sprawie współpracy są sprzeczne z interesem oświadczającego i co do zasady należy je postrzegać jako dowody szczególnie wiarygodne (zob. pkt 54 powyżej), mogą nie dotyczyć w pełni odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów ze strony przedsiębiorstwa, które składa wniosek o zwolnienie z grzywny, jak Degussa.

110 Ponadto nie można wykluczyć, że zakres takiego potwierdzenia pozostaje pod wpływem treści pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, w przypadku gdy jak w rozpoznawanej sprawie chodzi o potwierdzenie w sposób bardzo ogólny „faktu odbycia się”, „treści” i „uczestników” spotkania. Problem ten ilustruje przypadek dwóch spotkań w Mediolanie lub koło Mediolanu, które według oświadczenia Atofiny odbyły się w 1999 r. W odpowiedzi na pytanie Sądu Komisja wyjaśniła, iż „nie uwzględniła [tych] dwóch spotkań wspomnianych przez Atofinę [w jej oświadczeniu] w zarzutach postawionych [skarżącym], ponieważ drugi wniosek o złagodzenie sankcji, to jest wniosek Degussy, nie potwierdził wyraźnie obecności Barlo na tych spotkaniach”. Dodała jeszcze, że „[w] pkt 160 swojej odpowiedzi na pismo w sprawie przedstawienia zarzutów Degussa wspomniała jedynie o obecności Atofiny, Degussy, Lucite, Madreperla i Plastiditu, zgodnie z pkt 240 pisma w sprawie przedstawienia zarzutów”. Tymczasem Komisja nie wyjaśniła, dlaczego w pkt 240 pisma w sprawie przedstawienia zarzutów zdecydowała się nie wymieniać Barlo wśród uczestników dwóch spotkań w Mediolanie lub koło Mediolanu, chociaż zrobiła to w przypadku spornego spotkania w Barcelonie, i to w sytuacji gdy w obydwu przypadkach o obecności Barlo Atofina mówi w identyczny sposób („ci sami plus […]”). Nie można zatem wykluczyć, iż jeśli chodzi o tożsamość uczestników antykonkurencyjnych spotkań, Degussa zasugerowała się w pewnym stopniu treścią pisma w sprawie przedstawienia zarzutów, zamiast przeprowadzić obiektywną rekonstrukcję zdarzeń.

111 Na koniec należy przypomnieć, iż z jednej strony skarżące stanowczo zaprzeczają obecności Barlo na spornym spotkaniu, i to w sytuacji gdy wyraźnie przyznają, że była ona obecna na wszystkich pozostałych spotkaniach uwzględnionych w zarzutach postawionych skarżącym w zaskarżonej decyzji, i z drugiej strony, że zaskarżona decyzja nie przedstawia żadnego innego potwierdzenia tego spotkania, w którym według Atofiny uczestniczyli także ICI (obecnie Lucite), Repsol oraz Irpen, a przecież ICI i Lucite również złożyły wnioski na podstawie komunikatu w sprawie współpracy.

112 Wziąwszy pod uwagę wszystkie aspekty przeanalizowane powyżej, a zwłaszcza niezdolność Komisji do uzyskania dowodów z dokumentów dotyczących spornego spotkania lub bardziej szczegółowych oświadczeń w odniesieniu do obecności na nim Barlo oraz uwzględniając zasadę, że wątpliwości sądu powinny być rozstrzygane na korzyść przedsiębiorstwa będącego adresatem decyzji (zob. powyżej pkt 58), należy stwierdzić, iż spotkanie w Barcelonie, o którym mowa w motywie 164 zaskarżonej decyzji, nie mogło być uwzględnione w zarzutach postawionych skarżącym.

113 W tym względzie należy oczywiście zaznaczyć, iż Komisja ma rację, twierdząc, że wprawdzie powinna przedstawić precyzyjne i spójne dowody w celu uzasadnienia swojego stanowczego przekonania, że doszło do naruszenia (zob. podobnie ww. w pkt 43 wyrok w sprawie Volkswagen przeciwko Komisji, pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo; ww. w pkt 43 wyrok w sprawie Lafarge przeciwko Komisji, pkt 55), nie każdy jednak z dowodów dostarczonych przez Komisję musi koniecznie odpowiadać tym kryteriom w odniesieniu do każdego elementu naruszenia, lecz wystarczy, żeby zbiór poszlak przywołanych przez tę instytucję oceniany globalnie odpowiadał temu wymogowi (zob. podobnie ww. w pkt 44 wyrok w sprawach połączonych JFE Engineering i in. przeciwko Komisji, pkt 180 i przytoczone tam orzecznictwo). Równie słusznie Komisja podkreśla okoliczność, iż dowody należy oceniać w całości, uwzględniając wszystkie istotne okoliczności faktyczne (zob. podobnie wyrok Sądu z dnia 11 marca 1999 r. w sprawie T‑141/94 Thyssen Stahl przeciwko Komisji, Rec. s. II‑347 pkt 175).

114 Jednakże ponieważ Komisja twierdzi, że spotkanie w Barcelonie z maja–czerwca 1999 r. powinno być oceniane w świetle długotrwałej współpracy pomiędzy członkami kartelu, która według Degussy rozpoczęła się w latach 1984–1985, należy przypomnieć, iż Komisja przyznała w zaskarżonej decyzji, że „udział Barlo w kartelu nie może być porównywany z udziałem większości pozostałych przedsiębiorstw”, w szczególności dlatego że „stwierdzone kontakty antykonkurencyjne wskazują raczej, iż Barlo sporadycznie uczestniczyła w spotkaniach, które ograniczały się do informowania jej o antykonkurencyjnych porozumieniach lub praktykach uzgodnionych w zakresie PMMA w postaci twardych płyt” (motyw 373 zaskarżonej decyzji). Ponadto Komisja przyznała również, iż Barlo uczestniczyła w naruszeniu przez okres krótszy niż pozostałe przedsiębiorstwa, a mianowicie od dnia 30 kwietnia 1998 r. do dnia 21 sierpnia 2000 r., podczas gdy całe naruszenie trwało – jak wykazano – przez okres od dnia 23 stycznia 1997 r. do dnia 12 września 2002 r. W świetle tych okoliczności jest zupełnie prawdopodobne, iż udział Barlo w kartelu ograniczył się tylko do czterech spotkań, co do których skarżące przyznają, że były na nich obecne. W związku z czym ani globalna ocena zbioru poszlak zebranych przez Komisję przeciwko skarżącym, ani kontekst sprawy nie dają podstaw do zmiany wniosku sformułowanego powyżej w pkt 112.

115 Wynika stąd, iż niniejszy element zarzut należy uwzględnić.

– W przedmiocie braku innych kontaktów lub wymiany informacji, w których miała uczestniczyć Barlo

116 Skarżące kwestionują prawdziwość twierdzeń zawartych w motywie 227 zaskarżonej decyzji. Po pierwsze, zwracają uwagę, iż szczegółowy opis spotkań, w których Barlo uczestniczyła, wykazuje, że spotkania te nie służyły poinformowaniu jej o treści spotkań, na których była nieobecna. Po drugie, skarżące podkreślają, iż zaskarżona decyzja nie wskazuje wcale, że były jakieś inne kontakty lub wymiany informacji, w których Barlo brała udział, ani nie przedstawiła żadnych dowodów na istnienie takich kontaktów lub wymiany informacji.

117 W tym względzie należy przypomnieć, iż motyw 227 zaskarżonej decyzji stanowi, co następuje:

„[…] okoliczność, iż Barlo być może nie uczestniczyła we wszystkich spotkaniach poświęconych produktowi, w którym to przedsiębiorstwo się specjalizuje (a mianowicie PMMA w postaci twardych płyt), nie ma żadnego wpływu na ocenę jej udziału w kartelu, ponieważ uczestniczyła w spotkaniach, które miały miejsce przed i po spotkaniach, na których była nieobecna i miała możliwości, żeby być informowana i uwzględniać informacje wymieniane ze swoimi konkurentami w celu ustalenia swoich działań handlowych na rynku […]”.

118 Należy stwierdzić, iż argumentacja skarżących opiera się na błędnym odczytaniu tego motywu. W istocie Komisja ograniczyła się w nim do odrzucenia tezy, że skarżące nie mogą być uznane za winne jednolitego i ciągłego naruszenia z racji niewielkiej liczby spotkań, w których uczestniczyła Barlo. Natomiast Komisja wcale nie twierdziła, ani że Barlo była faktycznie informowana o treści spotkań, na których była nieobecna, ani że były inne kontakty lub wymiany informacji z udziałem Barlo. Komisja ograniczyła się do powołania się na możliwości Barlo uzyskiwania informacji („miała możliwości”), których skądinąd nie kwestionowano w skardze.

119 Argumentacja skarżących jest więc chybiona.

120 Ponadto bezsporne jest między stronami, że elementy zarzutu postawione skarżącym przez Komisję opierają się na udziale Barlo w pięciu antykonkurencyjnych spotkaniach dotyczących płyt twardych z PMMA, które to spotkania były badane powyżej.

121 Natomiast w zakresie, w jakim skarżące kwestionują swoją odpowiedzialność za jednolite naruszenie, odsyła się do przeprowadzonego poniżej badania drugiej części zarzutu pierwszego.

122 W związku z powyższym należy oddalić niniejszy element zarzutu.

– Wnioski w przedmiocie pierwszej części zarzutu pierwszego

123 W świetle powyższego część pierwsza zarzutu pierwszego, oparta na błędnej ocenie spotkań oraz innych kontaktów lub wymiany informacji z udziałem Barlo, powinna zostać uwzględniona w zakresie, w jakim dotyczy oceny udziału Barlo w spotkaniu z maja lub czerwca 1999 r. w Barcelonie, a w pozostałym zakresie należy ją oddalić. Ewentualny wpływ tego wniosku na legalność zaskarżonej decyzji i ustalenie wysokości grzywny zostanie zbadany poniżej.

W przedmiocie drugiej części zarzutu pierwszego, opartej na błędnej ocenie udziału Barlo w „jednolitym, wspólnym projekcie antykonkurencyjnym”, obejmującym trzy produkty z PMMA

124 Skarżące twierdzą, iż Komisja niesłusznie uznała w zaskarżonej decyzji, że naruszyły art. 81 WE przez swoje przystąpienie lub swój wkład w „jednolity, wspólny projekt antykonkurencyjny”, obejmujący trzy grupy produktów, a mianowicie mieszanki do formowania z PMMA, twarde płyty z PMMA oraz wyroby sanitarne z PMMA.

125 W tym względzie należy przypomnieć tytułem wstępu, iż ze względu na naturę naruszeń reguł konkurencji oraz z uwagi na charakter i stopień surowości wiążących się z nimi sankcji odpowiedzialność z tytułu popełnienia tych naruszeń ma charakter indywidualny (ww. w pkt 34 wyrok w sprawie Komisja przeciwko Anic Partecipazioni, pkt 78).

126 Następnie należy zaznaczyć, że porozumienia i uzgodnione praktyki, o których mowa w art. 81 ust. 1 WE, muszą wynikać ze współdziałania kilku przedsiębiorstw, które wszystkie są współsprawcami naruszenia, lecz ich uczestnictwo może przybrać różne formy w zależności między innymi od cech szczególnych danego rynku, od pozycji każdego przedsiębiorstwa na tym rynku, od zamierzonych celów oraz wybranych lub rozważanych warunków realizacji. Jednak sama okoliczność, że każde przedsiębiorstwo uczestniczy w naruszeniu we właściwej dla niego formie, nie wystarczy do wyłączenia jego odpowiedzialności za całość naruszenia, włącznie z działaniami, które fizycznie zostały wprowadzone w czyn przez inne przedsiębiorstwa uczestniczące w naruszeniu, ale którym przyświeca ten sam cel lub które pociągają za sobą ten sam antykonkurencyjny skutek (ww. w pkt 34 wyrok w sprawie Komisja przeciwko Anic Partecipazioni, pkt 79, 80).

127 Naruszenie art. 81 ust. 1 WE może wynikać nie tylko z pojedynczego czynu, lecz także z serii czynów albo z zachowania o charakterze ciągłym. Powyższej wykładni nie można podważyć na takiej podstawie, że jeden lub kilka z elementów serii czynów albo ciągłego zachowania może również – sam w sobie, rozpatrywany z osobna – stanowić naruszenie wspomnianego postanowienia (zob. podobnie ww. w pkt 34 wyrok w sprawie Komisja przeciwko Anic Partecipazioni, pkt 81). Kiedy poszczególne działania wpisują się w pewien „całościowy plan” z uwagi na identyczny cel polegający na zakłóceniu konkurencji na wspólnym rynku, Komisja ma prawo przypisać odpowiedzialność za te działania na podstawie udziału w naruszeniu traktowanym jako całość (zob. ww. w pkt 46 wyrok w sprawach połączonych Aalborg Portland i in. przeciwko Komisji, pkt 258 i przytoczone tam orzecznictwo), nawet gdy zostało wykazane, że dane przedsiębiorstwo uczestniczyło bezpośrednio tylko w jednym lub kilku elementach składających się na naruszenie (zob. wyrok Sądu z dnia 12 grudnia 2007 r. w sprawach połączonych T‑101/05 i T‑111/05 BASF i UCB przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑4949, pkt 161 i przytoczone tam orzecznictwo).

128 Według orzecznictwa Trybunału, aby ustalić udział przedsiębiorstwa w takim jednolitym porozumieniu, Komisja musi udowodnić, że dane przedsiębiorstwo miało zamiar przyczynić się poprzez swoje zachowanie do realizacji wspólnych celów, do których dążyli wszyscy uczestnicy, oraz że wiedziało ono o faktycznych działaniach planowanych albo wykonanych przez inne przedsiębiorstwa w dążeniu do tych samych celów lub też że mogło je ono rozsądnie przewidzieć i było gotowe zaakceptować związane z nimi ryzyko (ww. w pkt 34 wyrok w sprawie Komisja przeciwko Anic Partecipazioni, pkt 87; ww. w pkt 46 wyrok w sprawach połączonych Aalborg Portland i in. przeciwko Komisji pkt 83).

129 Na koniec należy podkreślić, że okoliczność, iż przedsiębiorstwo nie uczestniczyło we wszystkich elementach składających się na kartel lub że w zakresie, w jakim uczestniczyło, odgrywało w podrzędną rolę, powinna być brana pod uwagę przy ocenie wagi naruszenia, a w odpowiednich przypadkach przy ustalaniu wysokości grzywny (ww. w pkt 34 wyrok w sprawie Komisja przeciwko Anic Partecipazioni, pkt 90; ww. w pkt 46 wyrok w sprawach połączonych Aalborg Portland i in. przeciwko Komisji pkt 86).

130 W rozpoznawanej sprawie w pierwszej kolejności należy zaznaczyć, iż sentencja zaskarżonej decyzji nie precyzuje dokładnego zakresu naruszenia, za które jej adresaci ponoszą odpowiedzialność, ponieważ art. 1 ogranicza się do powołania „szeregu porozumień i uzgodnionych praktyk antykonkurencyjnych w sektorze metakrylanów”, nie wymieniając konkretnych produktów, których dotyczyły.

131 Należy bowiem przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, sentencja zawarta w akcie jest nierozdzielnie związana z jego uzasadnieniem i w razie potrzeby powinna być interpretowana przy uwzględnieniu motywów, które doprowadziły do jej przyjęcia (zob. wyrok Sądu z dnia 17 września 2007 r. w sprawie T‑201/04 Microsoft przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. II‑3601, pkt 1258 i przytoczone tam orzecznictwo).

132 Otóż w motywie 2 zaskarżonej decyzji jest jasno powiedziane, że jednolite i ciągłe naruszenie dotyczy trzech produktów z PMMA, a mianowicie:

„Adresaci niniejszej decyzji brali udział w jednolitym i ciągłym naruszeniu art. 81 [WE] oraz art. 53 porozumienia o EOG w sektorze metakrylanów, w zakresie obejmującym trzy następujące produkty:

– PMMA w postaci mieszanki do formowania;

– PMMA w postaci twardych płyt oraz

– PMMA w postaci wyrobów sanitarnych”.

133 Ponadto w motywach 222–226 zaskarżonej decyzji Komisja przedstawiła powody, dla których uznała, że przedmiotowy kartel można zakwalifikować jako jednolite i ciągłe naruszenie dotyczące trzech ww. produktów. W tym kontekście szczególny przypadek skarżących został opisany w następujących słowach:

„Okoliczność, iż dane przedsiębiorstwa nie uczestniczyły we wszystkich elementach składających się na cały kartel, nie może uwolnić ich od odpowiedzialności za naruszenie art. 81 [WE]. W rozpoznawanej sprawie okoliczność, że Barlo nie wytwarza wszystkich trzech produktów z PMMA w odróżnieniu od innych stron antykonkurencyjnych porozumień, nie zmienia ani charakteru, ani celu naruszenia polegającego na zakłóceniu normalnego procesu zmian cen tych wszystkich produktów. Z okoliczności faktycznych przedstawionych w części 3 [zaskarżonej decyzji] wynika jasno, że wszystkie strony antykonkurencyjnych porozumień przystąpiły i wnosiły wkład, w miarę swoich możliwości (to znaczy w zależności od tego, czy specjalizowały się w jednym, czy w kilku produktach objętych tymi porozumieniami), we wspólny antykonkurencyjny projekt” (motyw 226 zaskarżonej decyzji).

134 Należy zatem stwierdzić w świetle uzasadnienia zaskarżonej decyzji, że jej art. 1 uznaje skarżące za winne udziału w jednolitym i ciągłym naruszeniu w zakresie obejmującym mieszanki do formowania z PMMA, twarde płyty z PMMA oraz wyroby sanitarne z PMMA.

135 W drugiej kolejności należy zaznaczyć, że kwestią, którą Sąd ma oceniać, nie jest istnienie jednolitego naruszenia obejmującego trzy przedmiotowe produkty, lecz odpowiedzialność skarżących za całość takiego naruszenia. Dopiero bowiem w replice skarżące sformułowały argumentację mającą na celu podważenie samego istnienia jednolitego naruszenia. Tę argumentację należy uznać za nowy zarzut i odrzucić jako niedopuszczalną na podstawie art. 48 § 2 regulaminu postępowania przed Sądem. Ponadto po uwzględnieniu wywodów przedstawionych poniżej nie będzie w żadnym razie potrzeby jej badania.

136 Należy zatem zbadać, czy udział skarżących w naruszeniu mógł pociągać za sobą, ze względu na ich własne zachowanie, powstanie ich odpowiedzialności za całość naruszenia popełnionego w okresie, gdy w nim uczestniczyły.

137 W tym względzie należy, po pierwsze, odrzucić argument wyprowadzony z okoliczności, iż Barlo nie działała w sektorze jednej grupy produktów, a mianowicie wyrobów sanitarnych z PMMA. W tym zakresie wystarczy stwierdzić, że – jak już orzekł Sąd – przedsiębiorstwo może naruszyć zakaz przewidziany w art. 81 ust. 1 WE, jeżeli jego zachowanie, skoordynowane z działaniami innych przedsiębiorstw, ma na celu ograniczenie konkurencji na okr