Sprawa C‑536/09

Marija Omejc

przeciwko

Republice Słowenii

(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym

złożony przez Upravno sodišče Republike Slovenije)

Wspólna polityka rolna – Systemy pomocy wspólnotowej – Zintegrowany system zarządzania i kontroli – Rozporządzenie (WE) nr 796/2004 – Uniemożliwianie przeprowadzenia kontroli na miejscu – Pojęcie – Rolnik niezamieszkujący w gospodarstwie – Przedstawiciel rolnika – Pojęcie

Streszczenie wyroku

1. Rolnictwo – Wspólna polityka rolna – Zintegrowany system zarządzania niektórymi systemami pomocy i ich kontroli – Kontrole na miejscu – Pojęcie uniemożliwienia przeprowadzenia kontroli na miejscu

(rozporządzenie Rady nrº1782/2003; rozporządzenie Komisji nrº796/2004, art. 23 ust. 2)

2. Rolnictwo – Wspólna polityka rolna – Zintegrowany system zarządzania niektórymi systemami pomocy i ich kontroli – Kontrole na miejscu – Warunki odrzucenia wniosku o pomoc w wypadku uniemożliwienia przeprowadzenia kontroli na miejscu

(rozporządzenie Rady nrº1782/2003; rozporządzenie Komisji nrº796/2004, art. 23 ust. 2)

3. Rolnictwo – Wspólna polityka rolna – Zintegrowany system zarządzania niektórymi systemami pomocy i ich kontroli – Kontrole na miejscu – Pojęcie przedstawiciela

(rozporządzenie Rady nrº1782/2003; rozporządzenie Komisji nrº796/2004, art. 23 ust. 2)

4. Rolnictwo – Wspólna polityka rolna – Zintegrowany system zarządzania niektórymi systemami pomocy i ich kontroli – Kontrole na miejscu – Rolnik niezamieszkujący w gospodarstwie, za które ponosi odpowiedzialność

(rozporządzenie Rady nrº1782/2003; rozporządzenie Komisji nrº796/2004, art. 23 ust 2)

1. Wyrażenie „uniemożliwia przeprowadzenie kontroli na miejscu”, zawarte w art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 796/2004 ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników, stanowi autonomiczne pojęcie prawa Unii, które podlega jednolitej wykładni we wszystkich państwach członkowskich w ten sposób, że obok zachowań umyślnych obejmuje ono każde działanie lub zaniechanie działania wynikające z niedbalstwa rolnika lub jego przedstawiciela, które w konsekwencji uniemożliwiło przeprowadzenie pełnej kontroli na miejscu, jeżeli ten rolnik lub jego przedstawiciel nie przyjął wszelkich środków, których można racjonalnie oczekiwać z jego strony dla zapewnienia przeprowadzenia w pełni tej kontroli.

(por. pkt 30; pkt 1 sentencji)

2. Odrzucenie wniosków o przyznanie pomocy, których kontrola dotyczy, na podstawie art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 796/2004 ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników, nie zależy od tego, czy rolnik lub jego przedstawiciel został powiadomiony w odpowiedni sposób o tej części kontroli na miejscu, która wymaga jego udziału.

(por. pkt 34; pkt 2 sentencji)

3. Pojęcie „przedstawiciel”, zawarte w art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 796/2004 ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników, stanowi autonomiczne pojęcie prawa Unii, które należy interpretować w sposób jednolity we wszystkich państwach członkowskich w ten sposób, że obejmuje ono podczas kontroli na miejscu każdą pełnoletnią osobę posiadającą zdolność do czynności prawnych, która zamieszkuje w gospodarstwie rolnym i której przynajmniej częściowo powierzony został zarząd tym gospodarstwem, pod warunkiem że rolnik wyraźnie wyraził wolę powierzenia jej swojej reprezentacji i w konsekwencji zobowiązał się ponieść odpowiedzialność za wszelkie działania i zaniechania tej osoby.

(por. pkt 40; pkt 3 sentencji)

4. Artykuł 23 ust. 2 rozporządzenia nr 796/2004 ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników, należy interpretować w ten sposób, że rolnik, który nie zamieszkuje w gospodarstwie rolnym, za które jest odpowiedzialny, nie jest zobowiązany do wyznaczenia przedstawiciela, który co do zasady będzie w każdej chwili osiągalny w tym gospodarstwie.

(por. pkt 45; pkt 4 sentencji)

WYROK TRYBUNAŁU (siódma izba)

z dnia 16 czerwca 2011 r.( )

Wspólna polityka rolna – Systemy pomocy wspólnotowej – Zintegrowany system zarządzania i kontroli – Rozporządzenie (WE) nr 796/2004 – Uniemożliwianie przeprowadzenia kontroli na miejscu – Pojęcie – Rolnik niezamieszkujący w gospodarstwie – Przedstawiciel rolnika – Pojęcie

W sprawie C‑536/09

mającej za przedmiot wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym na podstawie art. 267 TFUE, złożony przez Upravno sodišče Republike Slovenije (Słowenia) postanowieniem z dnia 15 grudnia 2009 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 21 grudnia 2009 r., w postępowaniu

Marija Omejc

przeciwko

Republice Słowenii,

TRYBUNAŁ (siódma izba),

w składzie: D. Šváby, prezes izby, G. Arestis (sprawozdawca) i J. Malenovský, sędziowie,

rzecznik generalny: J. Mazák,

sekretarz: A. Impellizzeri, administrator,

uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 16 lutego 2011 r.,

rozważywszy uwagi przedstawione:

– w imieniu M. Omejc przez M. Klofutara, odvetnik,

– w imieniu rządu słoweńskiego przez N. Aleš Verdir i V. Klemenc, działające w charakterze pełnomocników,

– w imieniu Komisji Europejskiej przez F. Clotuche‑Duvieusart, M. Peternel i D. Kukoveca, działających w charakterze pełnomocników,

podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii,

wydaje następujący

Wyrok

1 Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 23 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz.U. L 141, s. 18).

2 Wniosek ten został złożony w ramach sporu między rolniczką M. Omejc a Republiką Słowenii, reprezentowaną przez ministerstwo rolnictwa, leśnictwa i żywienia, w przedmiocie oddalenia przez nie odwołania wniesionego przez zainteresowaną od decyzji agencji Republiki Słowenii ds. rynków rolnych i rozwoju obszarów wiejskich (zwanej dalej „jednostką płatniczą”) odrzucającej jej wniosek o pomoc bezpośrednią dla rolnictwa złożony za rok 2006.

Ramy prawne

3 Motyw 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001 (Dz.U. L 270, s. 1) ma następujące brzmienie:

„Należy ustanowić wspólne warunki dla płatności bezpośrednich w ramach poszczególnych systemów wsparcia dochodowego wspólnej polityki rolnej”.

4 Artykuł 2 rozporządzenia nr 1782/2003 stanowi:

„Do celów niniejszego rozporządzenia mają zastosowanie następujące definicje:

a) »rolnik« oznacza osobę fizyczną lub prawną, bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 [WE], oraz które prowadzą działalność rolniczą;

[...]”.

5 Zgodnie z motywem 29 rozporządzenia nr 796/2004:

„Stosowanie się do warunków dotyczących programów pomocowych zarządzanych w zintegrowanym systemie powinno być skutecznie monitorowane. W tym celu oraz aby zapewnić zharmonizowany poziom monitorowania we wszystkich państwach członkowskich, należy szczegółowo określić kryteria oraz procedury techniczne przeprowadzania kontroli administracyjnych oraz kontroli na miejscu zarówno w zakresie kryteriów kwalifikowalności ustalonych dla programów pomocowych oraz warunków wzajemnej zgodności. Ponadto jeśli chodzi o kontrole dotyczące zgodności z kryteriami kwalifikowalności, kontrole na miejscu powinny być z reguły niezapowiedziane. W razie potrzeby państwa członkowskie powinny łączyć różnorodne kontrole w ramach niniejszego rozporządzenia”.

6 Zgodnie z motywem 55 tego rozporządzenia:

„Aby chronić interesy finansowe Wspólnoty, należy przyjąć skuteczne oraz odpowiednie środki do zwalczania nieprawidłowości oraz oszustw finansowych. Należy określić oddzielne warunki w przypadkach stwierdzonych nieprawidłowości w odniesieniu do kryteriów kwalifikowalności dla różnych programów pomocy”.

7 Artykuł 23 rozporządzenia nr 796/2004 stanowi:

„1. Kontrole administracyjne i kontrole na miejscu przewidziane w niniejszym rozporządzeniu przeprowadza się tak, aby skutecznie zweryfikować zgodność z warunkami, na jakich przyznawana jest pomoc, oraz przestrzeganie wymogów i norm istotnych dla wzajemnej zgodności.

2. Wnioski o przyznanie pomocy, których kontrola dotyczy, są odrzucane, jeżeli rolnik lub jego przedstawiciel uniemożliwia przeprowadzenie kontroli na miejscu”.

8 Artykuł 25 ust. 1 tego rozporządzenia przewiduje:

„Kontrole na miejscu przeprowadzane są bez uprzedzenia. Jeżeli jednak nie zagrażałoby to celowi kontroli, można zawiadomić o niej z wyprzedzeniem ściśle ograniczonym do koniecznego minimum. Okres wyprzedzenia nie może przekraczać 48 godzin z wyjątkiem uzasadnionych przypadków”.

Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne

9 W dniu 15 marca 2006 r. M. Omejc złożyła do jednostki płatniczej wniosek o pomoc bezpośrednią dla rolnictwa za rok 2006.

10 Podczas pierwszej niezapowiedzianej kontroli przeprowadzonej w dniu 7 września 2006 r., obejmującej grunty oraz bydło gospodarstwa rolnego, za które skarżąca w postępowaniu przed sądem krajowym jest odpowiedzialna, stwierdzono tylko jedną nieprawidłowość, a mianowicie brak oznakowania jednej z owiec w tym gospodarstwie.

11 W celu zweryfikowania, czy nieprawidłowość ta została naprawiona, inspektorka jednostki płatniczej zamierzała przeprowadzić drugą kontrolę na miejscu w dniu 24 listopada 2006 r. W przeddzień inspektorka zadzwoniła pod numer telefonu stacjonarnego tego gospodarstwa i poinformowała o tej kontroli ojca M. Omejc, który zamieszkiwał w gospodarstwie. Skarżąca w postępowaniu przed sądem krajowym, która już tam nie zamieszkiwała, we wniosku o przyznanie pomocy wskazała jednak numer telefonu komórkowego, pod którym była osiągalna.

12 Ponieważ ojciec M. Omejc nie był w stanie poinformować zainteresowanej o przeprowadzeniu tej kontroli i nie był uprawniony do reprezentowania swojej córki, inspektorka nie mogła zweryfikować pod nieobecność M. Omejc niezbędnej dokumentacji i w konsekwencji zakończyć kontroli na miejscu w dniu 24 listopada 2006 r. Skarżąca w postępowaniu przed sądem krajowym została poinformowana o tych faktach, dopiero kiedy nawiązała kontakt z inspektorką pod numerem telefonu, który ta ostatnia zostawiła jej ojcu, i kiedy kontrola ta była już zakończona.

13 Decyzją z dnia 14 grudnia 2006 r. jednostka płatnicza odrzuciła wniosek o pomoc złożony przez M. Omejc w oparciu o art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 796/2004 ze względu na to, że skarżąca w postępowaniu przed sądem krajowym nie pozwoliła osobie uprawnionej przez tę jednostkę na przeprowadzenie kontroli na miejscu.

14 W dniu 27 grudnia 2006 r. M. Omejc wniosła odwołanie od tej decyzji do ministerstwa rolnictwa, leśnictwa i żywienia. Decyzją z dnia 18 kwietnia 2007 r. oddaliło ono to odwołanie, uznając, że przeprowadzenie kontroli na miejscu zostało utrudnione, a wręcz całkowicie uniemożliwione z powodów, za które odpowiada wyłącznie skarżąca w postępowaniu przed sądem krajowym, i że wobec tego przepisy art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 796/2004 zostały prawidłowo zastosowane przez jednostkę płatniczą.

15 W dniu 27 czerwca 2007 r. M. Omejc wniosła do Upravno sodišče Republike Slovenije skargę o uchylenie decyzji oddalającej jej odwołanie oraz o przyznanie wnioskowanej pomocy.

16 We wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym sąd ten zaznacza, że art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 796/2004 nie precyzuje, czy wniosek o pomoc należy odrzucić zarówno w przypadku działania umyślnego, jak i niedbalstwa rolnika lub jego przedstawiciela. Ponadto przepis ten nie definiuje pojęcia przedstawiciela. W konsekwencji uznawszy, iż rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu wymaga wykładni tego przepisu rozporządzenia nr 796/2004, wspomniany sąd postanowił zawiesić postępowanie i skierować do Trybunału następujące pytania prejudycjalne:

„1) Czy wyrażenie »uniemożliwia przeprowadzenie kontroli na miejscu« należy interpretować zgodnie z prawem krajowym, które wiąże pojęcie uniemożliwiania z umyślnym zachowaniem określonego podmiotu lub jego niedbalstwem?

2) W razie udzielenia na pytanie pierwsze odpowiedzi przeczącej, czy wyrażenie »uniemożliwia przeprowadzenie kontroli na miejscu« należy interpretować w ten sposób, że poza zachowaniami umyślnymi i umyślnie spowodowanymi okolicznościami, które uniemożliwiają przeprowadzenie kontroli na miejscu, obejmuje ono również wszelkie inne działania i zaniechania, które wynikają z niedbalstwa rolnika lub jego przedstawiciela, jeśli z tego powodu dokończenie kontroli na miejscu nie było możliwe?

3) W razie udzielenia na pytanie drugie odpowiedzi twierdzącej, czy nałożenie na podstawie art. 23 ust. 2 rozporządzenia [nr 796/2004] sankcji uwarunkowane jest tym, że rolnik został należycie powiadomiony o tej części kontroli, która wymaga jego współpracy?

4) Czy w przypadku gdy właściciel gospodarstwa rolnego nie zamieszkuje na jego terenie, kwestia określenia podmiotu będącego jego przedstawicielem w rozumieniu art. 23 ust. 2 rozporządzenia [nr 796/2004] podlega ocenie na podstawie prawa krajowego czy też prawa wspólnotowego?

5) W razie ustalenia, że kwestia [ta] podlega ocenie na podstawie prawa wspólnotowego, czy art. 23 ust. 2 rozporządzenia [nr 796/2004] należy interpretować w ten sposób, że za przedstawiciela rolnika podczas kontroli na miejscu uważa się jakąkolwiek pełnoletnią osobę posiadającą zdolność do czynności prawnych, która zamieszkuje na terenie gospodarstwa i której przynajmniej częściowo powierzony został zarząd gospodarstwem rolnym?

6) W razie ustalenia, że kwestia [ta] podlega ocenie na podstawie prawa wspólnotowego, i udzielenia na pytanie piąte odpowiedzi przeczącej, czy właściciel gospodarstwa rolnego (rolnik w rozumieniu art. 23 ust. 2 rozporządzenia [nr 796/2004]), który nie zamieszkuje na terenie gospodarstwa, ma obowiązek ustanowienia przedstawiciela, który co do zasady będzie w każdej chwili osiągalny na terenie tego gospodarstwa?”.

W przedmiocie pytań prejudycjalnych

W przedmiocie pytań pierwszego i drugiego

17 Poprzez pytania pierwsze i drugie, które należy rozpatrzyć wspólnie, sąd krajowy zwraca się zasadniczo o ustalenie, czy wyrażenie „uniemożliwia przeprowadzenie kontroli na miejscu”, zawarte w art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 796/2004, stanowi autonomiczne pojęcie prawa Unii, które należy interpretować w sposób jednolity we wszystkich państwach członkowskich, i ewentualnie, czy pojęcie to należy rozumieć w ten sposób, że obok zachowań umyślnych obejmuje ono każde działanie lub zaniechanie działania wynikające z niedbalstwa rolnika lub jego przedstawiciela, w wyniku którego uniemożliwiono przeprowadzenie pełnej kontroli na miejscu.

18 W tym względzie należy zaznaczyć na wstępie, że ani wspomniany art. 23 ust. 2, ani żaden inny przepis rozporządzenia nr 796/2004 nie zawiera odesłania do prawa krajowego, jeżeli chodzi o wyrażenie „uniemożliwia przeprowadzenie kontroli na miejscu”.

19 W takich okolicznościach zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału zarówno względy jednolitego stosowania prawa Unii, jak i zasady równości wskazują na to, że treści przepisu prawa Unii, który nie zawiera wyraźnego odesłania do prawa państw członkowskich dla określenia jego znaczenia i zakresu, należy zwykle nadać w całej Unii Europejskiej autonomiczną i jednolitą wykładnię, którą należy ustalić, uwzględniając kontekst przepisu i cel danego uregulowania (zob. w szczególności wyroki: z dnia 18 stycznia 1984 r. w sprawie 327/82 Ekro, Rec. s. 107, pkt 11; z dnia 19 września 2000 r. w sprawie C‑287/98 Linster, Rec. s. I‑6917, pkt 43; z dnia 21 października 2010 r. w sprawie C‑467/08 Padawan, Zb.Orz. s. I‑10055, pkt 32).

20 Z orzecznictwa tego wynika, że wyrażenie „uniemożliwia przeprowadzenie kontroli na miejscu”, figurujące w przepisie rozporządzenia, które nie zawiera odesłania do praw krajowych, należy uznać za stanowiące autonomiczne pojęcie prawa Unii, którego znaczenie i zakres powinny być identyczne we wszystkich państwach członkowskich. Trybunał zobowiązany jest więc dokonać jednolitej wykładni tego wyrażenia w porządku prawnym Unii.

21 W tym zakresie należy przypomnieć utrwalone orzecznictwo Trybunału, zgodnie z którym przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa Unii należy uwzględniać nie tylko jego brzmienie, lecz także jego kontekst oraz cele regulacji, której część on stanowi (zob. w szczególności wyroki: z dnia 17 listopada 1983 r. w sprawie 292/82 Merck, Rec. s. I‑3781, pkt 12; z dnia 1 marca 2007 r. w sprawie C‑34/05 Schouten, Zb.Orz. s. I‑1687, pkt 25; a także z dnia 22 grudnia 2010 r. w sprawie C‑116/10 Feltgen i Bacino Charter Company, Zb.Orz. s. I‑14187, pkt 12).

22 Należy najpierw zaznaczyć, że samo brzmienie art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 796/2004 nie zawiera żadnego wskazania dotyczącego znaczenia, jakie należy nadać wymienionemu w nim wyrażeniu „uniemożliwia przeprowadzenie kontroli na miejscu”. Przepis ten ogranicza się bowiem do stwierdzenia, że wnioski o przyznanie pomocy, których kontrola dotyczy, są odrzucane, jeżeli rolnik lub jego przedstawiciel „uniemożliwia przeprowadzenie kontroli na miejscu”, i w żaden sposób nie wyjaśnia, czy uniemożliwienie przeprowadzenia tej kontroli musi być wynikiem zachowania, które obok zachowań umyślnych obejmuje każde działanie lub zaniechanie działania wynikające z niedbalstwa rolnika lub jego przedstawiciela.

23 Następnie z badania porównawczego różnych wersji językowych art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 796/2004 wynika, że przepis ten zawiera różnice, jeżeli chodzi o wyrażenie „uniemożliwia przeprowadzenie kontroli na miejscu”. Otóż niektóre wersje językowe, takie jak angielska, francuska i słoweńska, używają terminu „utrudnia”, podczas gdy inne wersje używają innego sformułowania. I tak w wersji niemieckiej używa się terminu „uniemożliwia”, a wersja włoska uzależnia odrzucenie wniosków o przyznanie pomocy, których kontrola dotyczy, od warunku, że „kontroli na miejscu nie można przeprowadzić z powodów, za które odpowiedzialny jest rolnik lub jego przedstawiciel”.

24 Otóż w przypadku wystąpienia takich rozbieżności językowych zakresu pojęcia prawa Unii nie można oceniać wyłącznie na podstawie wykładni gramatycznej. Pojęcie to należy zatem interpretować w świetle kontekstu, w który się wpisuje, ogólnej systematyki i celu uregulowania, którego jest częścią (zob. podobnie wyroki: z dnia 27 marca 1990 r. w sprawie C‑372/88 Cricket St Thomas, Rec. s. I‑1345, pkt 19; z dnia 19 kwietnia 2007 r. w sprawie C‑455/05 Velvet & Steel Immobilien, Zb.Orz. s. I‑3225, pkt 20; a także z dnia 9 października 2008 r. w sprawie C‑239/07 Sabatauskas i in., Zb.Orz. s. I‑7523, pkt 39).

25 Jeżeli chodzi o kontekst, w który wpisuje się wyrażenie „uniemożliwia przeprowadzenie kontroli na miejscu”, należy zaznaczyć, że zawarte jest ono w art. 23 rozporządzenia nr 796/2004, który ma szczególne znaczenie w tym rozporządzeniu, gdyż ustanawia on ogólne zasady, zgodnie z którymi należy przeprowadzać kontrole. Ustęp 1 tego artykułu przewiduje w tym względzie, że kontrole administracyjne i kontrole na miejscu przewidziane w niniejszym rozporządzeniu przeprowadza się tak, aby skutecznie zweryfikować zgodność z warunkami, na jakich przyznawana jest pomoc, oraz przestrzeganie wymogów i norm istotnych dla wzajemnej zgodności.

26 W końcu z motywów 29 i 55 rozporządzenia nr 796/2004 wynika, że w szczególności jeżeli chodzi o prowadzenie kontroli, ma ono zapewnić skuteczne monitorowanie stosowania się do warunków dotyczących programów pomocowych zarządzanych w zintegrowanym systemie oraz skuteczną ochronę interesów finansowych Unii poprzez przyjęcie odpowiednich środków do zwalczania nieprawidłowości oraz oszustw finansowych.

27 Wynika z tego, że kontrole są niezbędne dla osiągnięcia celów zamierzonych w rozporządzeniu nr 796/2004 i że w konsekwencji fakt tworzenia przeszkód dla ich przeprowadzenia może w tej perspektywie prowadzić wyłącznie do poważnych konsekwencji prawnych, takich jak odrzucenie wniosków o przyznanie pomocy, których kontrola dotyczy, jak przewiduje art. 23 ust. 2 tego rozporządzenia w odniesieniu do kontroli na miejscu.

28 O ile ze względu na wspomniane cele zwalczania nieprawidłowości oraz oszustw finansowych te poważne konsekwencje prawne są uzasadnione, jeżeli rolnik lub jego przedstawiciel przyjmuje świadome zachowanie mające na celu uniknięcie kontroli na miejscu w rozumieniu art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 796/2004, nie może być tak samo, w sytuacji gdy rolnik lub jego przedstawiciel przyjął wszelkie środki, których można racjonalnie oczekiwać z jego strony dla zapewnienia przeprowadzenia pełnej kontroli. W przypadku gdy rolnik lub jego przedstawiciel nie przyjął takiego umyślnego zachowania, odrzucenie wniosków o przyznanie pomocy, których kontrola dotyczy, zgodnie z tym przepisem jest więc uzasadnione, wyłącznie jeżeli rolnik lub jego przedstawiciel utrudnił lub uniemożliwił przeprowadzenie tej kontroli lub jej części z powodu jakiegokolwiek działania lub zaniechania działania wynikającego z jego niedbalstwa i jeżeli nie przyjął takich środków.

29 Okoliczności takie, że rolnik lub jego przedstawiciel przyjął wszelkie racjonalne środki leżące w jego mocy, by zapewnić, iż przeprowadzenie pełnej kontroli na miejscu nie będzie utrudniane lub uniemożliwiane, w szczególności poprzez podanie odpowiedniej jednostce płatniczej numeru telefonu, pod którym jest dostępny, że działał w dobrej wierze z całą starannością przezornego rolnika i że jakiekolwiek zachowanie mające znamiona oszustwa jest wykluczone, stanowią zatem istotne elementy dla ustalenia, czy ten rolnik lub jego przedstawiciel uniemożliwił przeprowadzenie kontroli na miejscu w rozumieniu art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 796/2004. Do sądu krajowego należy ocena, czy okoliczności te zostały dowiedzione w zawisłej przed nim sprawie, uwzględniając całość okoliczności faktycznych niniejszej sprawy.

30 Wobec powyższego na pytania pierwsze i drugie należy odpowiedzieć, że wyrażenie „uniemożliwia przeprowadzenie kontroli na miejscu”, zawarte w art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 796/2004, stanowi autonomiczne pojęcie prawa Unii, które podlega jednolitej wykładni we wszystkich państwach członkowskich w ten sposób, że obok zachowań umyślnych obejmuje ono każde działanie lub zaniechanie działania wynikające z niedbalstwa rolnika lub jego przedstawiciela, które w konsekwencji uniemożliwiło przeprowadzenie pełnej kontroli na miejscu, jeżeli ten rolnik lub jego przedstawiciel nie przyjął wszelkich środków, których można racjonalnie oczekiwać z jego strony dla zapewnienia przeprowadzenia w pełni tej kontroli.

W przedmiocie pytania trzeciego

31 Poprzez pytanie trzecie sąd krajowy zwraca się zasadniczo o odpowiedź, czy odrzucenie wniosków o przyznanie pomocy, których kontrola dotyczy, na podstawie art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 796/2004 zależy od tego, czy rolnik lub jego przedstawiciel został w odpowiedni sposób powiadomiony o części kontroli na miejscu, która wymaga jego udziału.

32 W tym względzie należy zaznaczyć, że art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 796/2004 nie ustanawia obowiązku powiadomienia rolnika lub jego przedstawiciela o przeprowadzeniu kontroli na miejscu lub części tej kontroli. Zgodnie z tym przepisem sam fakt uniemożliwienia przeprowadzenia tej kontroli uzasadnia odrzucenie odnośnych wniosków, niezależnie od okoliczności, czy rolnik został należycie powiadomiony, że zostanie przeprowadzona kontrola. Wynika z tego, że odrzucenie wniosków przewidziane w tym przepisie nie jest uzależnione od warunku, by ten rolnik lub jego przedstawiciel został wcześniej powiadomiony w odpowiedni sposób o części kontroli na miejscu wymagającej jego udziału.

33 Ponadto z żadnego innego przepisu rozporządzenia nr 796/2004 nie wynika, by do rolnika miało być skierowane zawiadomienie, zanim zostanie przeprowadzona kontrola na miejscu. Wręcz przeciwnie, jak stanowi art. 25 ust. 1 tego rozporządzenia, kontrole na miejscu przeprowadzane są bez uprzedzenia, a jedynie w pewnych warunkach można zawiadomić o nich z wyprzedzeniem.

34 W świetle tych rozważań na pytanie trzecie należy odpowiedzieć, że odrzucenie wniosków o przyznanie pomocy, których kontrola dotyczy, na podstawie art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 796/2004 nie zależy od tego, czy rolnik lub jego przedstawiciel został powiadomiony w odpowiedni sposób o tej części kontroli na miejscu, która wymaga jego udziału.

W przedmiocie pytania czwartego i piątego

35 Poprzez pytania czwarte i piąte, które należy rozpatrzyć wspólnie, sąd krajowy zwraca się zasadniczo o odpowiedź, czy pojęcie „przedstawiciel” zawarte w art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 796/2004 stanowi autonomiczne pojęcie prawa Unii, które należy interpretować w sposób jednolity we wszystkich państwach członkowskich, i ewentualnie, czy pojęcie to należy rozumieć w ten sposób, że obejmuje ono każdą pełnoletnią osobę posiadającą zdolność do czynności prawnych, która zamieszkuje na terenie gospodarstwa i której przynajmniej częściowo powierzony został zarząd gospodarstwem rolnym.

36 W tym względzie należy zaznaczyć na wstępie, że ani wspomniany art. 23 ust. 2, ani żaden inny przepis rozporządzenia nr 796/2004 nie zawiera odesłania do praw krajowych, jeżeli chodzi o pojęcie „przedstawiciel” zawarte w tym artykule.

37 Z orzecznictwa przypomnianego w pkt 19 niniejszego wyroku wynika, że to pojęcie przedstawiciela, które figuruje w przepisie zawartym w rozporządzeniu, które nie zawiera żadnego odesłania do praw krajowych, należy uznać za autonomiczne pojęcie prawa Unii, którego znaczenie i zakres powinny być identyczne we wszystkich państwach członkowskich. Do Trybunału należy zatem nadanie wspomnianemu pojęciu „przedstawiciela” jednolitej wykładni w porządku prawnym Unii.

38 Jak wynika z pkt 27 niniejszego wyroku, art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 796/2004 przewiduje, że jeżeli rolnik uniemożliwia przeprowadzenie kontroli na miejscu, naraża się on na istotne skutki prawne, gdyż wnioski o przyznanie pomocy, których kontrola dotyczy, są w tym przypadku odrzucane. Należy również zaznaczyć, że przepis ten wprowadza te same konsekwencje, kiedy fakt uniemożliwienia przeprowadzenia kontroli wynika z zachowania rolnika lub zachowania jego przedstawiciela, którzy są w tym względzie traktowani w identyczny sposób.

39 Wynika z tego, że w przypadku gdy przeprowadzenie kontroli na miejscu jest uniemożliwione zachowaniem przedstawiciela rolnika, wnioski o przyznanie pomocy, których kontrola dotyczy, są odrzucane, a rolnik ponosi w ten sposób konsekwencje prawne działań lub zaniechań swojego przedstawiciela. Ponieważ w tym przypadku rolnik musi ponieść całkowitą odpowiedzialność za zachowanie swojego przedstawiciela, każda pełnoletnia osoba posiadająca zdolność do czynności prawnych, która zamieszkuje w gospodarstwie rolnym i której przynajmniej częściowo powierzony został zarząd tym gospodarstwem, może być uznana za „przedstawiciela” rolnika w rozumieniu art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 796/2004, tylko jeżeli wola wyznaczenia tej osoby przez rolnika w celu reprezentowania go została wyrażona wyraźnie.

40 Na podstawie całości powyższych rozważań na pytania czwarte i piąte należy odpowiedzieć, że pojęcie „przedstawiciel”, zawarte w art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 796/2004, stanowi autonomiczne pojęcie prawa Unii, które należy interpretować w sposób jednolity we wszystkich państwach członkowskich w ten sposób, że obejmuje ono podczas kontroli na miejscu każdą pełnoletnią osobę posiadającą zdolność do czynności prawnych, która zamieszkuje w gospodarstwie rolnym i której przynajmniej częściowo powierzony został zarząd tym gospodarstwem, pod warunkiem że rolnik wyraźnie wyraził wolę powierzenia jej swojej reprezentacji i w konsekwencji zobowiązał się ponieść odpowiedzialność za wszelkie działania i zaniechania tej osoby.

W przedmiocie pytania szóstego

41 Poprzez pytanie szóste sąd krajowy zwraca się zasadniczo o odpowiedź, czy art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 796/2004 należy interpretować w ten sposób, że rolnik, który nie zamieszkuje w gospodarstwie rolnym, za które jest odpowiedzialny, ma obowiązek ustanowienia przedstawiciela, który co do zasady będzie w każdej chwili osiągalny w tym gospodarstwie.

42 W tym kontekście należy zaznaczyć, że ani art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 796/2004, ani żaden inny przepis tego rozporządzenia nie ustanawia obowiązku wyznaczenia przedstawiciela przez rolnika, który nie zamieszkuje w gospodarstwie rolnym, za które jest odpowiedzialny.

43 Ponadto ze względu na to, iż celem kontroli jest zapewnienie skutecznej weryfikacji zgodności z warunkami, na jakich przyznawana jest pomoc, oraz przestrzegania wymogów i norm istotnych dla wzajemnej zgodności, przewidzianej w art. 23 ust. 1 rozporządzenia nr 796/2004, nie można w żaden sposób wymagać od rolnika wyznaczenia przedstawiciela z tego tylko powodu, że nie zamieszkuje on w swoim gospodarstwie rolnym. Cel ten należy uznać za osiągnięty, jeżeli rolnik lub jego przedstawiciel nie uniemożliwił przeprowadzenia kontroli na miejscu w rozumieniu art. 23 ust. 2 tego rozporządzenia, tak jak został on zinterpretowany przez Trybunał w pkt 30 niniejszego wyroku.

44 Należy również zaznaczyć, że żaden przepis rozporządzenia nr 796/2004 nie nakłada na rolnika obowiązku bycia osiągalnym w każdej chwili w gospodarstwie rolnym, za które jest on odpowiedzialny. Wynika z tego, że obowiązku tego nie można zatem wymagać od przedstawiciela tego rolnika. W każdym razie obowiązek taki należałoby uznać za nadmiernie wiążący i w praktyce niemożliwy do przestrzegania.

45 W świetle tych rozważań na pytanie szóste należy odpowiedzieć, że art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 796/2004 należy interpretować w ten sposób, iż rolnik, który nie zamieszkuje w gospodarstwie rolnym, za które jest odpowiedzialny, nie jest zobowiązany do wyznaczenia przedstawiciela, który co do zasady będzie w każdej chwili osiągalny w tym gospodarstwie.

W przedmiocie kosztów

46 Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (siódma izba) orzeka, co następuje:

1) Wyrażenie „uniemożliwia przeprowadzenie kontroli na miejscu”, zawarte w art. 23 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników, stanowi autonomiczne pojęcie prawa Unii, które podlega jednolitej wykładni we wszystkich państwach członkowskich w ten sposób, że obok zachowań umyślnych obejmuje ono każde działanie lub zaniechanie działania wynikające z niedbalstwa rolnika lub jego przedstawiciela, które w konsekwencji uniemożliwiło przeprowadzenie pełnej kontroli na miejscu, jeżeli ten rolnik lub jego przedstawiciel nie przyjął wszelkich środków, których można racjonalnie oczekiwać z jego strony dla zapewnienia przeprowadzenia w pełni tej kontroli.

2) Odrzucenie wniosków o przyznanie pomocy, których kontrola dotyczy, na podstawie art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 796/2004 nie zależy od tego, czy rolnik lub jego przedstawiciel został powiadomiony w odpowiedni sposób o tej części kontroli na miejscu, która wymaga jego udziału.

3) Pojęcie „przedstawiciel”, zawarte w art. 23 ust. 2 rozporządzenia nr 796/2004, stanowi autonomiczne pojęcie prawa Unii, które należy interpretować w sposób jednolity we wszystkich państwach członkowskich w ten sposób, że obejmuje ono podczas kontroli na miejscu każdą pełnoletnią osobę posiadającą zdolność do czynności prawnych, która zamieszkuje w gospodarstwie rolnym i której przynajmniej częściowo powierzony został zarząd tym gospodarstwem, pod warunkiem że rolnik wyraźnie wyraził wolę powierzenia jej swojej reprezentacji i w konsekwencji zobowiązał się ponieść odpowiedzialność za wszelkie działania i zaniechania tej osoby.

4) Artykuł 23 ust. 2 rozporządzenia nr 796/2004 należy interpretować w ten sposób, że rolnik, który nie zamieszkuje w gospodarstwie rolnym, za które jest odpowiedzialny, nie jest zobowiązany do wyznaczenia przedstawiciela, który co do zasady będzie w każdej chwili osiągalny w tym gospodarstwie.

Podpisy