Sprawa C‑198/14

Valev Visnapuu

przeciwko

Kihlakunnansyyttäjä

i

Suomen valtio – Tullihallitus

(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Helsingin hovioikeus)

„Odesłanie prejudycjalne — Artykuły 34 TFUE i 110 TFUE — Dyrektywa 94/62/WE — Artykuł 1 ust. 1, art. 7 i 15 — Sprzedaż wysyłkowa i transport napojów alkoholowych z innego państwa członkowskiego — Podatek akcyzowy od niektórych opakowań napojów — Zwolnienie w wypadku włączenia opakowań do systemu kaucji i zwrotu — Artykuły 34 TFUE, 36 TFUE i 37 TFUE — Wymóg zezwolenia na sprzedaż detaliczną napojów alkoholowych — Monopol w zakresie sprzedaży detalicznej napojów alkoholowych — Względy uzasadniające — Ochrona zdrowia”

Streszczenie – wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 12 listopada 2015 r.

Każdy środek krajowy w dziedzinie, która jest przedmiotem wyczerpującej harmonizacji w ramach Unii, wszystkie związane z nią przepisy krajowe powinny być oceniane w świetle tych przepisów harmonizujących, a nie prawa pierwotnego. W tym względzie, w celu ustalenia czy harmonizacja dokonana przez dyrektywę ma wyczerpujący charakter, do Trybunału należy dokonanie wykładni tych przepisów przy uwzględnieniu nie tylko ich brzmienia, lecz także kontekstu oraz celów regulacji, której część stanowią. Co się tyczy dyrektywy 94/62 w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych, harmonizacja dokonana przez art. 1 ust. 1, art. 7 i art. 15 dyrektywy nie ma takiego wyczerpującego charakteru. W konsekwencji przepisy krajowe wdrażające te artykuły należy oceniać w świetle nie tylko przepisów tej dyrektywy, lecz także w świetle właściwych postanowień prawa pierwotnego. Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 1 dyrektywy 94/62 akt ten ma na celu zharmonizowanie krajowych środków dotyczących gospodarowania opakowaniami i odpadami opakowaniowymi, z jednej strony w celu zapobiegania ich wpływowi na środowisko wszystkich państw członkowskich oraz państw trzecich lub zmniejszenia takiego wpływu, zapewniając w ten sposób wysoki poziom ochrony środowiska, a z drugiej strony w celu zapewnienia funkcjonowania rynku wewnętrznego oraz uniknięcia przeszkód w handlu i zakłócenia oraz ograniczenia konkurencji w Unii. Artykuł 7 ust. 1 akapit drugi dyrektywy 94/62 stanowi, że systemy zwrotu lub zbiórki, a także systemy ponownego wykorzystania lub odzysku mają również zastosowanie do wyrobów przywożonych na niedyskryminacyjnych warunkach, w tym do szczegółowych rozwiązań i wszelkich opłat nakładanych za dostęp do systemów, oraz są tak skonstruowane, by „zgodnie z traktatem” uniknąć przeszkód w handlu oraz zakłóceń konkurencji. W konsekwencji artykuł ten nie dokonuje wyczerpującej harmonizacji, lecz przeciwnie odsyła do właściwych postanowień traktatu. Jeśli chodzi o art. 15 dyrektywy 94/62, nie dokonuje on harmonizacji, lecz upoważnia Radę do przyjęcia instrumentów ekonomicznych w celu wspierania realizacji celów określonych w tej dyrektywie, a przy braku takich środków państwa członkowskie działają „zgodnie z obowiązkami wynikającymi z traktatu”. Przepis ten również wymaga zatem stosowania właściwych postanowień traktatu. (por. pkt 40–43, 45–48)

Obciążenie pieniężne stanowi podatek wewnętrzny w rozumieniu art. 110 TFUE, jeżeli należy do ogólnego systemu opłat wewnętrznych obejmujących systematycznie kategorie produktów według obiektywnych kryteriów stosowanych niezależnie od pochodzenia lub przeznaczenia produktów. Co się tyczy uregulowania wprowadzającego podatek akcyzowy od niektórych opakowań napojów wynoszący 51 centów od litra opakowanego produktu, lecz zwalniającego z tego podatku akcyzowego opakowania napojów włączone do operacyjnego systemu zwrotu, podatek akcyzowy z jednej strony stanowi obciążenie pieniężne należące do ogólnego systemu opłat wewnętrznych obejmujących systematycznie kategorię produktów, czyli opakowania napojów. W tym zakresie orzeczono już, że odpady przeznaczone do usuwania należy uznać za produkty w rozumieniu art. 110 TFUE. Zatem podatek akcyzowy od niektórych opakowań napojów powinien być uważany za obejmujący produkty w rozumieniu tego postanowienia. Z drugiej strony ów podatek akcyzowy obejmuje opakowania napojów według obiektywnych kryteriów stosowanych niezależnie od ich pochodzenia lub przeznaczenia. Ten podatek akcyzowy obejmuje bowiem zarówno opakowania napojów pochodzenia krajowego, jak i przywożone opakowania napojów, jeżeli opakowania te nie zostały włączone do operacyjnego systemu zwrotu. W konsekwencji taki podatek akcyzowy stanowi podatek wewnętrzny w rozumieniu art. 110 TFUE, który należy oceniać w świetle art. 110 TFUE, z wyłączeniem art. 34 TFUE. (por. pkt 51–55)

Artykuł 110 TFUE, jak również art. 1 ust. 1, art. 7 i 15 dyrektywy 94/62 w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych należy interpretować w ten sposób, że nie sprzeciwiają się one przepisom państwa członkowskiego, które ustanawiają podatek akcyzowy od niektórych opakowań napojów, ale przewidują zwolnienie w wypadku włączenia tych opakowań do operacyjnego systemu zwrotu. Tymczasem trudności, jakie ewentualnie napotkają małe podmioty gospodarczy prowadzące sprzedaż wysyłkową w celu przyłączenia się do operacyjnego systemu zwrotu lub utworzenia takiego systemu, nie potwierdzają odmiennego traktowania opakowań napojów pochodzących z innych państw członkowskich i podobnych produktów krajowych w rozumieniu art. 110 akapit pierwszy TFUE. Z takich trudności nie można bowiem wywnioskować, że opakowania napojów pochodzących z innych państw członkowskich w mniejszym stopniu mogą korzystać ze zwolnienia przewidzianego w wypadku włączenia do takiego systemu, a zatem podlegają wyższemu opodatkowaniu niż podobne produkty krajowe. Ponadto art. 7 ust. 1 akapit drugi dyrektywy 94/62, który wymaga, aby systemy zwrotu, zbiórki i odzysku zużytych opakowań i/lub odpadów opakowaniowych miały zastosowanie do wyrobów przywożonych na niedyskryminacyjnych warunkach oraz były tak skonstruowane, by, zgodnie z traktatem, uniknąć przeszkód w handlu oraz zakłóceń konkurencji, dotyczy funkcjonowania takich systemów, a nie funkcjonowania systemu podatku akcyzowego od niektórych opakowań napojów. Przepisy ustanawiające podatek akcyzowy od niektórych opakowań napojów mogą także zostać uznane za przepisy przyjęte przez państwo członkowskie i zmierzające do realizacji celów określonych przez dyrektywę 94/62 w rozumieniu jej art. 15. W istocie, ponieważ takie przepisy realizują zasadę zanieczyszczający płaci, ponieważ podatek akcyzowy powinny płacić podmioty gospodarcze, które nie przystępują do systemu zbiórki opakowań napojów, przepisy te zachęcają podmioty gospodarcze do przyłączenia się do systemu zbiórki opakowań napojów lub utworzenia własnego systemu zbiórki, w celu uniknięcia zapłaty tego podatku akcyzowego. (por. pkt 63, 69, 70, 73, 74, 76; pkt 1 sentencji)

Zobacz tekst orzeczenia. (por. pkt 86–92)

Choć art. 37 TFUE nie wymaga całkowitego zniesienia monopoli państwowych o charakterze handlowym, to jednak nakazuje takie ich dostosowanie, by wykluczona była wszelka dyskryminacja między obywatelami państw członkowskich w zakresie warunków zaopatrzenia i zbytu. Tak więc art. 37 TFUE wymaga, aby organizacja i funkcjonowanie monopoli były dostosowane w taki sposób, by wykluczyć wszelką dyskryminację między obywatelami państw członkowskich w zakresie warunków zaopatrzenia i zbytu, tak by handel towarami pochodzącymi z innych państw członkowskich nie podlegał ani pod względem prawnym, ani w praktyce mniej korzystnym warunkom w stosunku do handlu towarami krajowymi oraz by nie dochodziło do zakłócenia konkurencji pomiędzy gospodarkami państw członkowskich. (por. pkt 94, 95)