OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

PRIITA PIKAMÄE

przedstawiona w dniu 20 października 2022 r. ( 1 )

Sprawa C‑393/21

Lufthansa Technik AERO Alzey GmbH

przy udziale:

Arik Air Limited,

Asset Management Corporation of Nigeria (AMCON),

antstolis Marekas Petrovskis

[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Lietuvos Aukščiausiasis Teismas (sąd najwyższy Litwy)]

Odesłanie prejudycjalne – Współpraca sądowa w sprawach cywilnych – Rozporządzenie (WE) nr 805/2004 – Europejski tytuł egzekucyjny dla roszczeń bezspornych – Zawieszenie wykonania orzeczenia, któremu nadano zaświadczenie europejskiego tytułu egzekucyjnego – Przesłanki – Wyjątkowe okoliczności – Pojęcie – Środki ograniczające postępowanie egzekucyjne – Skutki zaświadczenia europejskiego tytułu egzekucyjnego – Zawieszenie w państwie członkowskim wydania wykonalności orzeczenia, któremu nadano zaświadczenie europejskiego tytułu egzekucyjnego

1. Proces ustanawiania norm, czy to krajowych, czy (zwłaszcza) europejskich, jest często złożony i pracochłonny. Nierzadko zatem w ostatecznie przyjętych aktach prawnych można znaleźć przepisy, których niejasne sformułowania mają rozwiązać problemy związane z negocjowaniem normy, a sądowi pozostawiają do rozstrzygnięcia kwestie, w odniesieniu do których ustawodawcy się to nie udało.

2. W niniejszej sprawie Trybunał będzie więc musiał dokonać wykładni niedookreślonego pojęcia „wyjątkowych okoliczności” zawartego w art. 23 rozporządzenia (WE) nr 805/2004 ( 2 ), które warunkuje możliwość zawieszenia przez właściwy sąd lub organ w państwie członkowskim wykonania orzeczenia, któremu nadano zaświadczenie europejskiego tytułu egzekucyjnego (zwanego dalej „ETE”) w państwie członkowskim wydania.

I. Ramy prawne

3. Istotne dla niniejszej sprawy są art. 6, 10, 11, 21 i 23 rozporządzenia nr 805/2004.

II. Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu, postępowanie główne i pytania prejudycjalne

4. W dniu 14 czerwca 2019 r. Amtsgericht Hünfeld (sąd rejonowy w Hünfeld, Niemcy) doręczył Arik Air Ltd nakaz zapłaty kwoty 2292993,32 EUR, wraz z odsetkami, na rzecz Lufthansa Technik AERO Alzey GmbH, a następnie w dniu 24 października 2019 r. wydał częściowy tytuł egzekucyjny, na podstawie którego w dniu 2 grudnia 2019 r. wydał i dostarczył zaświadczenie ETE.

5. Na podstawie tego zaświadczenia skierowano wniosek o egzekucję do komornika na Litwie i w dniu 24 stycznia 2020 r. zajęto cywilny statek powietrzny należący do Arik Air.

6. Arik Air wystąpił do Landgericht Frankfurt am Main (sądu okręgowego we Frankfurcie nad Menem, Niemcy) na podstawie art. 10 rozporządzenia nr 805/2004 o stwierdzenie nieważności zaświadczenia ETE i zaprzestanie przymusowego dochodzenia należności ( 3 ), powołując się na nieprawidłowe doręczenie dokumentów procesowych przez Amtsgericht Hünfeld (sąd rejonowy w Hünfeld), co spowodowało niedotrzymanie terminu na wniesienie sprzeciwu od nakazu zapłaty wydanego przez ten sąd.

7. Dłużna spółka wystąpiła również do właściwego komornika o zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu wydania przez sąd niemiecki prawomocnego orzeczenia o cofnięciu zaświadczenia ETE i zaprzestaniu egzekucji należności. Postanowieniem z dnia 25 marca 2020 r. komornik odmówił uwzględnienia tego wniosku, uznając, że właściwe przepisy krajowe nie przewidują możliwości takiego zawieszenia ze względu na wniesienie do sądu państwa członkowskiego wydania skargi o stwierdzenie nieważności pierwotnego orzeczenia sądu.

8. Postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2020 r. Landgericht Frankfurt am Main (sąd okręgowy we Frankfurcie nad Menem) uzależnił zawieszenie wykonania orzeczenia Amtsgericht Hünfeld (sądu rejonowego w Hünfeld), zaopatrzonego w zaświadczenie ETE, od złożenia zabezpieczenia w wysokości 2000000 EUR ( 4 ) i uznał, że Arik Air nie wykazał, że tytuł wykonawczy jest wadliwy lub że przekroczenie terminów do wniesienia sprzeciwu nastąpiło bez jego winy.

9. Arik Air odwołał się od odmowy zawieszenia postępowania przez komornika do Kauno apylinkės teismas (sądu rejonowego w Kownie, Litwa) i wniósł o zastosowanie środków tymczasowych. Postanowieniem z dnia 11 czerwca 2020 r. sąd ten oddalił skargę.

10. Orzekając w sprawie odwołania Arik Air od tego postanowienia, Kauno apygardos teismas (sąd okręgowy w Kownie, Litwa) postanowieniem z dnia 25 września 2020 r. uchylił orzeczenie sądu pierwszej instancji i nakazał zawieszenie wykonania do czasu wydania przez sąd niemiecki ostatecznego rozstrzygnięcia w przedmiocie roszczeń Arik Air. Sąd apelacyjny uznał, że z uwagi na ryzyko nieproporcjonalnej szkody, jaka mogłaby wyniknąć z postępowania egzekucyjnego, wniesienie odwołania od zaświadczenia ETE do sądu państwa członkowskiego wydania stanowiło wystarczającą podstawę do zawieszenia tego postępowania. Uznał też, odmiennie niż sąd pierwszej instancji, że skoro zabezpieczenie ustanowione przez sąd niemiecki nie zostało na tym etapie postępowania uiszczone, to nie było podstaw do tego, aby sąd ten był uprawniony do orzekania o zasadności wniosku o zawieszenie egzekucji.

11. Lufthansa Technik AERO Alzey wniosła skargę kasacyjną na to postanowienie do Lietuvos Aukščiausiasis Teismas (sądu najwyższego Litwy), który postanowił zawiesić postępowanie i skierować do Trybunału następujące pytania prejudycjalne: „1) W jaki sposób, biorąc pod uwagę cele rozporządzenia nr 805/2004, między innymi cel polegający na przyspieszeniu i uproszczeniu wykonywania orzeczeń państw członkowskich oraz skuteczną ochronę prawa do rzetelnego procesu, należy interpretować pojęcie »wyjątkowych okoliczności« użyte w art. 23 lit. c) rozporządzenia nr 805/2004? Jaki zakres uznania mają właściwe organy państwa członkowskiego wykonania w zakresie interpretacji [tego] pojęcia […]? 2) Czy okoliczności takie jak w niniejszej sprawie, związane z postępowaniem sądowym w państwie wydania, które rozstrzyga kwestię uchylenia orzeczenia, na podstawie którego wydano europejski tytuł egzekucyjny, należy uznać za istotne przy rozstrzyganiu o zastosowaniu art. 23 lit. c) rozporządzenia nr 805/2004? Według jakich kryteriów należy oceniać postępowanie odwoławcze w państwie członkowskim wydania i jak kompleksowa powinna być ocena postępowania toczącego się w państwie członkowskim wydania, dokonywana przez właściwe organy państwa członkowskiego wykonania? 3) Co jest przedmiotem oceny przy rozstrzyganiu o zastosowaniu pojęcia »wyjątkowych okoliczności« użytego w art. 23 rozporządzenia nr 805/2004: czy należy ocenić wpływ poszczególnych okoliczności sporu, gdy orzeczenie państwa wydania jest kwestionowane w państwie wydania, czy należy przeanalizować ewentualne korzyści lub szkody wynikające z zastosowania danego środka określonego w art. 23 rozporządzenia, czy też należy przeanalizować możliwości gospodarcze dłużnika w zakresie wykonania orzeczenia lub inne okoliczności? 4) Czy na podstawie art. 23 rozporządzenia nr 805/2004 możliwe jest jednoczesne zastosowanie kilku środków określonych w tym artykule? W przypadku odpowiedzi twierdzącej na to pytanie: na jakich kryteriach powinny się opierać właściwe organy państwa wykonania przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie zasadności i proporcjonalności zastosowania kilku z tych środków? 5) Czy do orzeczenia państwa wydania w przedmiocie zawieszenia (lub pozbawienia) wykonalności należy stosować reżim prawny określony w art. 36 ust. 1 rozporządzenia [(UE) nr 1215/2012 ( 5 )], czy też zastosowanie ma reżim prawny podobny do reżimu określonego w art. 44 ust. 2 tego rozporządzenia?”.

III. Postępowanie przed Trybunałem

12. Powód w postępowaniu głównym, rząd litewski, jak również Komisja Europejska przedstawili uwagi na piśmie. Strony w postępowaniu głównym, rząd litewski i Komisja przedstawili swoje stanowiska ustnie na rozprawie, która odbyła się w dniu 8 września 2022 r.

IV. Analiza

A. W przedmiocie pytań prejudycjalnych pierwszego, drugiego, trzeciego i czwartego

13. Poprzez te cztery pytania, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający zwraca się do Trybunału z pytaniem o znaczenie i zakres art. 23 rozporządzenia nr 805/2004 zarówno w odniesieniu do rozumienia pojęcia „wyjątkowych okoliczności” uzasadniających zawieszenie postępowania egzekucyjnego i zakresu właściwości w tym zakresie sądu egzekucyjnego (pytania pierwsze, drugie i trzecie), jak i możliwości łącznego zastosowania tego środka z ograniczeniem tego samego postępowania (pytanie czwarte).

14. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału z wymogu jednolitego stosowania prawa Unii oraz zasady równego traktowania wynika, że treść przepisu prawa Unii, który nie zawiera wyraźnego odesłania do prawa państw członkowskich, dla celów ustalenia jego znaczenia i zakresu powinna zwykle w całej Unii być przedmiotem autonomicznej i jednolitej wykładni, którą należy ustalić z uwzględnieniem nie tylko brzmienia tego przepisu, ale również kontekstu tego przepisu oraz celu danego uregulowania ( 6 ).

15. Należy zauważyć, że art. 23 rozporządzenia nr 805/2004 nie zawiera żadnego odesłania do prawa państw członkowskich. Chociaż art. 20 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi, że procedury egzekucyjne podlegają prawu państwa członkowskiego wykonania, pozostaje to bez uszczerbku dla przepisów rozdziału IV wspomnianego rozporządzenia, w szczególności art. 23, który wyraźnie określa warunki ewentualnego zawieszenia lub ograniczenia postępowania egzekucyjnego w konkretnym przypadku sądowego środka odwoławczego wniesionego uprzednio przez dłużnika w państwie członkowskim wydania ( 7 ).

16. Odesłanie do prawa państwa członkowskiego wykonania zawarte w art. 20 ust. 1 rozporządzenia nr 805/2004 nie dotyczy moim zdaniem elementów konstytutywnych pojęcia „wyjątkowych okoliczności”, które jest autonomicznym pojęciem prawa Unii. Odesłanie to nie dotyczy również kwestii relacji między ograniczeniem a zawieszeniem postępowania egzekucyjnego.

17. Należy przypomnieć, że jednolite stosowanie prawa Unii jest podstawowym wymogiem europejskiego porządku prawnego ( 8 ) i w niniejszej sprawie stanowi warunek konieczny dla osiągnięcia celu, jakim jest swobodny przepływ orzeczeń sądowych, którym nadano zaświadczenie ETE zgodnie z art. 1 rozporządzenia nr 805/2004. To jednolite stosowanie oznacza zatem, że zawieszenie postępowania w celu wykonania takiego orzeczenia, choć podlega krajowym przepisom proceduralnym dotyczącym w szczególności formy dokumentu wszczynającego postępowanie, organów uczestniczących w postępowaniu lub obowiązujących terminów, powinno podlegać we wszystkich państwach członkowskich jednolitym warunkom przyznania.

1. W przedmiocie wykładni literalnej

18. Sama literalna wykładnia art. 23 rozporządzenia 805/2004 dostarcza kilku wyjaśnień co do znaczenia i zakresu tego przepisu.

19. Po pierwsze, zawieszenie lub ograniczenie postępowania egzekucyjnego, które należy wyłącznie do inicjatywy dłużnika, jest przewidziane w szczególnym przypadku, ponieważ jest nierozerwalnie związane z istnieniem postępowania sądowego, wszczętego przez tego samego dłużnika w państwie członkowskim wydania, przeciwko orzeczeniu, któremu nadano zaświadczenie ETE, lub samemu temu zaświadczeniu w celu uzyskania jego sprostowania lub cofnięcia zgodnie z art. 10 rozporządzenia nr 805/2004. Jest to warunek wstępny, konieczny, ale nie wystarczający.

20. Po drugie, art. 23 rozporządzenia nr 805/2004 stanowi, że właściwy sąd lub organ w państwie członkowskim wykonania „może” ograniczyć lub zawiesić postępowanie egzekucyjne. Użycie tego czasownika ujawnia, że jest to opcja, której realizacja podlega szerokiemu zakresowi uznania pozostawionemu zainteresowanemu podmiotowi, przy czym samo zakwestionowanie orzeczenia poświadczonego przez ETE lub wniosku o sprostowanie lub cofnięcie zaświadczenia ETE przedstawionego w państwie członkowskim wydania nie może samo w sobie i koniecznie prowadzić do ograniczenia lub zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Ów zakres uznania jest jednak ograniczony w odniesieniu do środka zawieszenia, którego orzeczenie jest uzależnione od stwierdzenia zaistnienia wyjątkowych okoliczności.

21. O ile brzmienie art. 23 rozporządzenia nr 805/2004 nie dostarcza żadnych użytecznych elementów dla zdefiniowania pojęcia „wyjątkowych okoliczności”, to należy zauważyć, że w języku potocznym przymiotnik „wyjątkowy” jest synonimem „rzadkiego”. Warunek wyjątkowej sytuacji oznacza, że zawieszenie zostało pomyślane jako środek stanowiący odstępstwo, który sam w sobie jest wyjątkowy. Ponieważ intencją prawodawcy Unii było ograniczenie zawieszenia postępowania egzekucyjnego do sytuacji wyjątkowych, art. 23 rozporządzenia nr 805/2004 musi być koniecznie interpretowany ściśle ( 9 ).

22. Po trzecie, odniesienia do trzech rodzajów decyzji ( 10 ), które mogą zostać wydane przez właściwy sąd lub organ w państwie członkowskim wykonania, są oddzielone spójnikiem koordynacyjnym „lub”, który z językowego punktu widzenia oznacza jednocześnie i alternatywę, i koniunkcję ( 11 ). Zwracam również uwagę, że art. 23 rozporządzenia nr 805/2004 nosi tytuł „Zawieszenie lub ograniczenie wykonania” ( 12 ).

2. W przedmiocie wykładni celowościowej

23. Z brzmienia art. 1 rozporządzenia 805/2004 wynika, że celem owego rozporządzenia jest zapewnienie w odniesieniu do roszczeń bezspornych swobodnego przepływu orzeczeń we wszystkich państwach członkowskich, bez potrzeby wszczynania jakichkolwiek postępowań pośrednich w państwie członkowskim wykonania przed uznaniem i wykonaniem. Zasada wzajemnego zaufania między państwami członkowskimi, która opiera się między innymi na wzajemnym zaufaniu do wymiaru sprawiedliwości w tych państwach, o czym mowa w motywie 18 tego rozporządzenia, znajduje odzwierciedlenie w art. 5 wspomnianego rozporządzenia w postaci uznawania i wykonywania w innych państwach członkowskich orzeczeń, którym nadano zaświadczenie ETE w państwie członkowskim wydania ( 13 ).

24. I tak, zgodnie z art. 5 rozporządzenia 805/2004, orzeczenie, któremu nadano zaświadczenie ETE w państwie członkowskim wydania, jest uznawane i wykonywane w innych państwach członkowskich bez potrzeby stwierdzania wykonalności i bez możliwości sprzeciwienia się jego uznaniu.

25. W tym kontekście art. 23 rozporządzenia nr 805/2004, w zakresie, w jakim stanowi przeszkodę w osiągnięciu podstawowego celu tego rozporządzenia określonego w jego motywie 8, a mianowicie przyspieszenia i uproszczenia wykonania orzeczenia sądowego w państwie członkowskim innym niż państwo, w którym zostało ono wydane, należy interpretować ściśle, co przemawia za wykładnią literalną.

3. W przedmiocie wykładni kontekstualnej

26. Wykładnia kontekstualna art. 23 rozporządzenia nr 805/2004, obejmująca genezę tego ostatniego oraz innych przepisów tego rozporządzenia, ale także innych aktów prawnych w dziedzinie współpracy sądowej w sprawach cywilnych, ma moim zdaniem zasadnicze znaczenie dla ustalenia znaczenia i zakresu tego artykułu.

a) W przedmiocie podziału kompetencji między organami państwa członkowskiego wydania i państwa członkowskiego wykonania

27. Jeśli chodzi o ogólną konstrukcję rozporządzenia nr 805/2004, to niewątpliwie cechuje ją zniesienie wszelkich postępowań pośrednich w państwie członkowskim przed uznaniem i wykonaniem w tym państwie orzeczenia w sprawie roszczenia bezspornego, innymi słowy – jednoznaczne zniesienie exequatur. Zgodnie z art. 20 ust. 1 rozporządzenia 805/2004 orzeczenie, któremu nadano zaświadczenie ETE, podlega wykonaniu na tych samych warunkach co orzeczenie wydane w państwie członkowskim wykonania ( 14 ). Ten nowy system bezpośredniego wykonywania orzeczeń jest niewątpliwie korzystny dla wierzyciela dochodzącego roszczeń, niemniej jednak wiąże się z poszukiwaniem właściwej równowagi między interesem tego ostatniego a interesem dłużnika, przynajmniej domniemanym.

28. Z jednej strony postępowanie sądowe, w którym wydano orzeczenie w państwie członkowskim wydania, musi spełniać minimalne standardy proceduralne określone w rozdziale III rozporządzenia nr 805/2004, które mają zapewnić poszanowanie prawa dłużnika do obrony ( 15 ). Z drugiej strony rozporządzenie 805/2004 daje dłużnikowi możliwość wdrożenia późniejszego przeglądu pierwotnego orzeczenia i towarzyszącego mu zaświadczenia ETE, dzieląc kompetencje w tym zakresie między organy państwa członkowskiego wydania i państwa członkowskiego wykonania.

29. O ile wspomniane organy są w ten sposób uprawnione do rozpatrywania wniosku o odmowę wykonania lub wniosku o zawieszenie lub ograniczenie postępowania egzekucyjnego ( 16 ), o tyle art. 21 ust. 2 rozporządzenia 805/2004 wyraźnie stanowi, że „orzeczenie lub jego poświadczenie jako tytułu wykonawczego nie podlega w żadnym wypadku kontroli merytorycznej w państwie członkowskim wykonania” ( 17 ). Żadne zakwestionowanie przez dłużnika istnienia i ważności wierzytelności lub spełnienia wymogów wydania zaświadczenia nie może być zgłoszone i poddane badaniu w tym państwie.

30. Uściślenie to ma zasadnicze znaczenie dla ustalenia istoty pojęcia „wyjątkowych okoliczności”; wydaje mi się mianowicie, że musi ono wykluczać wszelkie odniesienia do oceny przez właściwy sąd lub organ w państwie członkowskim wykonania, nawet prima facie, zasadności powództw wniesionych przez dłużnika w państwie członkowskim wydania, o których mowa w art. 23 rozporządzenia nr 805/2004 ( 18 ).

31. Ten wyraźny podział kompetencji jest następstwem faktu, że wierzytelność i tytuł wykonawczy są ustalane na podstawie prawa obowiązującego w państwie członkowskim wydania ( 19 ). Ponadto w ramach procedury prowadzącej do nadania orzeczeniu sądowemu statusu ETE organ nadający zaświadczenie będzie musiał ustalić, czy postępowanie sądowe w państwie członkowskim wydania, które doprowadziło do wydania pierwotnego orzeczenia, spełniało warunki określone w rozdziale III rozporządzenia nr 805/2004. Oprócz sprawdzenia prawidłowości tego postępowania i zgodności z przepisami dotyczącymi jurysdykcji art. 6 tego rozporządzenia wymaga między innymi sprawdzenia wykonalności orzeczenia i charakteru wierzytelności ( 20 ).

32. Kontrolę orzeczenia sądu kończącego postępowanie poprzez rozstrzygnięcie sporu oraz zaświadczenia ETE powierza się sądowi państwa członkowskiego wydania, który najlepiej zna ramy prawne sporu i może potwierdzić co do istoty ważność wspomnianego orzeczenia oraz towarzyszącego mu zaświadczenia. Ponadto w przypadku wniosku o ponowne zbadanie orzeczenia w rozumieniu art. 19 rozporządzenia nr 805/2004 lub wniosku o sprostowanie lub cofnięcie zaświadczenia ETE na podstawie art. 10 tego rozporządzenia sądem właściwym jest sąd państwa członkowskiego wydania, który wydał oba te akty.

33. W tych okolicznościach nie można moim zdaniem przyjąć, że pojęcie „wyjątkowych okoliczności” może obejmować niezbędne stwierdzenie przez właściwy sąd lub organ państwa członkowskiego wykonania fumus boni iuris powództw wniesionych przez dłużnika, zgodnie z art. 23 rozporządzenia nr 805/2004. Takie stwierdzenie jest zgodne z potrzebą zapewnienia szybkiego wykonania orzeczeń, ponieważ ocena powyższego wymogu oznaczałaby obiektywne utrudnienie procesu, przy jednoczesnym zachowaniu pewności prawa, na której opiera się wzajemne zaufanie do wymiaru sprawiedliwości w Unii, o którym mowa w motywie 18 tego rozporządzenia. Innymi słowy – nie wydaje mi się rozsądne z prawnego i praktycznego punktu widzenia, aby właściwy organ w państwie członkowskim wykonania miał sięgać do prawa państwa członkowskiego wydania w celu określenia wagi zarzutów podniesionych przez dłużnika na poparcie jego środków prawnych w tym ostatnim ( 21 ).

34. Ponadto za taką interpretacją wydaje się przemawiać geneza art. 23 rozporządzenia nr 805/2004. Należy zauważyć, że przepis ten, w brzmieniu nadanym mu w projekcie rozporządzenia ( 22 ), wymieniał jako pierwszy możliwy środek zawieszenie postępowania egzekucyjnego, bez bliższego określenia. W uzasadnieniu wskazano, że wśród istotnych czynników branych pod uwagę przy stosowaniu tego przepisu miała być „ocena perspektyw powodzenia powództwa dłużnika […] oraz prawdopodobieństwo wystąpienia nieodwracalnej szkody w wyniku bezwarunkowego spełnienia świadczenia”.

35. Należy stwierdzić, że art. 23 rozporządzenia nr 805/2004, jak również preambuła tego aktu, nie zawierają żadnego odniesienia do tych dwóch okoliczności oraz że oprócz odwrócenia kolejności możliwych środków orzeczenie zawieszenia jest uzależnione od stwierdzenia „wyjątkowych okoliczności”. Moim zdaniem to rozwinięcie brzmienia odzwierciedla spójność, do której dążył prawodawca, z jednej strony ze ścisłym ograniczeniem ( 23 ) roli organów państwa członkowskiego wykonania, wskazanym w art. 21 ust. 2 tego rozporządzenia, a z drugiej strony z celem zapewnienia swobodnego przepływu orzeczeń we wszystkich państwach członkowskich, w tym przypadku poprzez określenie uprawnień tych sądów do dokonywania oceny w odniesieniu do środka o największych skutkach ( 24 ).

b) W przedmiocie łącznego stosowania art. 6 ust. 2 i art. 11 rozporządzenia nr 805/2004

36. Należy podkreślić, że termin „zaświadczenie” musi być używany z ostrożnością, ponieważ w rozporządzeniu 805/2004 przewidziano nie mniej niż trzy zaświadczenia o różnym przeznaczeniu. Pierwszym z nich jest to, o którym mowa w art. 6 ust. 1 tego rozporządzenia, odpowiadające załącznikom I–III, zatytułowane „zaświadczenie europejskiego tytułu egzekucyjnego” ( 25 ). Aby orzeczenie mogło być poświadczone jako ETE na mocy art. 6, musi odnosić się do roszczenia bezspornego i spełniać pewne warunki określone w tym artykule. Jednym z nich jest przesłanka sformułowana w art. 6 ust. 1 lit. a) tego rozporządzenia, sprowadzająca się do wymogu, by orzeczenie było wykonalne w państwie członkowskim wydania ( 26 ). Orzeczenie, która nie jest wykonalne, nie może zatem stanowić podstawy do wydania ETE, a uzupełniający ten przepis art. 11 rozporządzenia 805/2004 stanowi, że zaświadczenie ETE wywołuje skutki prawne tylko w granicach wykonalności orzeczenia.

37. Drugie to zaświadczenie wymienione w art. 6 ust. 2 rozporządzenia nr 805/2004, odpowiadające załącznikowi IV, zatytułowanemu „Zaświadczenie o braku lub ograniczeniu wykonalności”. W przypadku gdy pierwotne orzeczenie, któremu nadano zaświadczenie ETE, przestało być wykonalne lub też jego wykonalność została zawieszona lub ograniczona przez sąd w państwie członkowskim wydania, dłużnik może uzyskać to zaświadczenie na podstawie wniosku złożonego w każdej chwili do sądu, który pierwotnie wydał tytuł wykonawczy.

38. Trzecim zaświadczeniem jest to przewidziane w art. 6 ust. 3 rozporządzenia nr 805/2004, odpowiadające załącznikowi V, zatytułowanemu „Zaświadczenie zastępujące poprzednie zaświadczenie europejskiego tytułu egzekucyjnego w następstwie zaskarżenia”. Celem tego przepisu jest umożliwienie wierzycielowi zaktualizowania jego stanowiska poprzez uzyskanie zaświadczenia ETE również w odniesieniu do orzeczenia wydanego w wyniku złożenia środka zaskarżenia w państwie członkowskim wydania, potwierdzającego pierwotne orzeczenie.

39. Pragnę zauważyć, że w tym kontekście powódka w postępowaniu głównym podnosi, że podstawy zawieszenia lub ograniczenia wykonania orzeczenia przewidziane w art. 23 rozporządzenia nr 805/2004 należy analizować w kontekście art. 6 ust. 2 i art. 11 tego rozporządzenia. Zdaniem tej strony jedynie przedstawienie przed sądem wykonania zaświadczenia przewidzianego w art. 6 ust. 2 wspomnianego rozporządzenia stanowiłoby podstawę do wydania przez ten sąd postanowienia o zawieszeniu lub ograniczeniu egzekucji.

40. Taka interpretacja sprowadza się moim zdaniem do mylenia dwóch różnych sytuacji przewidzianych w rozporządzeniu nr 805/2004. Artykuł 23 tego rozporządzenia dotyczy sytuacji tymczasowej i niepewnej, w tym przypadku postępowania wszczętego przez dłużnika przed sądem wydania przeciwko pierwotnemu orzeczeniu opatrzonemu zaświadczeniem lub przeciwko samemu zaświadczeniu, które nadal jest w pełni skuteczne w braku przepisów nadających skutek zawieszający wyżej wymienionym środkom zaskarżenia. Do czasu uzyskania wyniku tego postępowania, który z definicji jest niepewny, właściwy sąd lub organ państwa członkowskiego wykonania może, korzystając z przysługującego mu swobodnego uznania, przyjąć środki w celu zawieszenia lub ograniczenia postępowania egzekucyjnego.

41. Sytuacja ta nie jest sytuacją, o której mowa w art. 6 ust. 2 rozporządzenia nr 805/2004 w związku z art. 11 tego aktu, który dotyczy udowodnionej zmiany wykonalności tytułu wykonawczego, skutkującej wydaniem nowego zaświadczenia odpowiadającego załącznikowi IV do tego rozporządzenia. Z uwagi na wyrażony w tym drugim przepisie w sposób imperatywny związek między wykonalnością orzeczenia a ETE, każda późniejsza zmiana tej wykonalności (ostateczne lub tymczasowe zniesienie jej po zawieszeniu, jak również ograniczenie jej zakresu) będzie miała z konieczności wpływ na postępowanie egzekucyjne. Jak wskazuje Komisja, to do sądu państwa członkowskiego wykonania, do którego skierowane jest wspomniane zaświadczenie, będzie należało zapewnienie, w ramach wdrażania jego prawa krajowego, skutecznego stosowania art. 11 rozporządzenia nr 805/2004.

42. W tych okolicznościach uważam, że zawężenie środków zawieszenia lub ograniczenia postępowania egzekucyjnego przewidzianych w art. 23 rozporządzenia nr 805/2004 wyłącznie do przypadku przedstawienia zaświadczenia wskazującego, że orzeczenie nie jest już wykonalne lub że jego wykonalność została ograniczona, stanowiłoby pozbawienie tego przepisu wszelkiej skuteczności, czego nie można zaakceptować.

c) W przedmiocie naruszenia porządku publicznego państwa członkowskiego wykonania

43. Nie można zarzucić prawodawcy Unii, że nie dążył do ułatwienia transgranicznego dochodzenia roszczeń w sprawach cywilnych i handlowych: ETE, europejski nakaz zapłaty ( 27 ) oraz europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń ( 28 ) to instrumenty prawne, których celem jest zapewnienie swobodnego przepływu orzeczeń w ich odpowiednich dziedzinach, do których należy dodać normę prawa powszechnego, a mianowicie rozporządzenie nr 1215/2012. Ta normatywna produkcja, o której niektórzy powiedzieliby, że ma charakter inflacyjny ( 29 ), rodzi pytania o ogólną spójność systemu.

44. To samo dotyczy możliwości złożenia przez dłużnika wniosku o kontrolę pierwotnego orzeczenia na etapie jego wykonania przez organy państwa członkowskiego wykonania. Mimo że wszystkie wymienione wyżej tytuły prawne przewidują procedury zawieszenia lub ograniczenia postępowania egzekucyjnego oraz odmowy wykonania, należy zauważyć, że warunki stosowania tych środków nie są jednorodne ( 30 ).

45. Artykuł 21 rozporządzenia nr 805/2004 stanowi, że właściwy sąd w państwie członkowskim wykonania odmawia wykonania orzeczenia, jeżeli orzeczenie, któremu nadano zaświadczenie ETE, jest niezgodne z orzeczeniem wydanym uprzednio w którymkolwiek państwie członkowskim lub w państwie trzecim. Jest to jedyna podstawa odmowy przewidziana w tym rozporządzeniu, podczas gdy rozporządzenie nr 1215/2012 zawiera ich nie mniej niż pięć, w tym podstawę opierającą się na podważeniu porządku publicznego w wezwanym państwie członkowskim. Pragnę jednak zauważyć, że rząd litewski twierdzi, że pojęcie „wyjątkowych okoliczności” w art. 23 lit. c) rozporządzenia nr 805/2004 powinno być interpretowane jako obejmujące sytuacje, w których wykonanie orzeczenia poświadczonego przez ETE mogłoby naruszyć proceduralny porządek publiczny państwa członkowskiego wykonania.

46. Moim zdaniem nie można zgodzić się z taką interpretacją, ponieważ pomija ona wyraźny podział kompetencji pomiędzy organami państwa członkowskiego wydania i organami państwa członkowskiego wykonania, który został przeanalizowany powyżej. Do tych ostatnich organów nie należy w żaden sposób zajmowanie się zgodnością z prawem pierwotnej decyzji. Ryzyko konfliktu jurysdykcyjnego w tej kwestii nie może być w świetle zasady pewności prawa akceptowane.

47. Ponadto analiza prac przygotowawczych ujawnia, że z okazji 2515. sesji Rady ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych – w dniach 5 i 6 czerwca 2003 r. – dyskusje dotyczyły możliwości odmowy wykonania w państwie członkowskim wykonania, w tym na podstawie kryterium „porządku publicznego”, już przywołanego w rozporządzeniu (WE) nr 44/2001 ( 31 ), chronologicznie poprzedzającym rozporządzenie nr 805/2004. Z ostatecznego brzmienia rozporządzenia 805/2004 wynika, że kryterium to nie zostało przyjęte. Wydaje mi się zatem, że trudno przyjąć, że kwestia naruszenia porządku publicznego państwa członkowskiego wykonania orzeczenia może zostać ponownie wprowadzona w drodze wykładni pojęcia „wyjątkowych okoliczności” uzasadniających zawieszenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 23 rozporządzenia nr 805/2004.

48. Wreszcie podstawa zawieszenia oparta na naruszeniu porządku publicznego państwa członkowskiego wykonania, czy to materialnego, czy proceduralnego, wydaje mi się niezgodna z tymczasowym charakterem środków określonych w wyżej wymienionym artykule, które z konieczności mają za jedyny horyzont prawny i czasowy wydane w państwie członkowskim wydania orzeczenie w sprawie powództw wniesionych przez dłużnika. Orzeczenie potwierdzające ważność pierwotnego orzeczenia oznaczałoby ustanie skutków zawieszenia postępowania egzekucyjnego, ale pozostawiłoby nienaruszony problem naruszenia porządku publicznego państwa członkowskiego wykonania, które uzasadniało przyjęcie tego środka. Problem ten nie mógłby zostać rozwiązany w ramach rozporządzenia nr 805/2004 z braku odpowiednich przepisów, zaś sytuacja taka nie jest dopuszczalna w świetle zasady pewności prawa, która jest jedną z zasad ogólnych prawa Unii.

d) W przedmiocie łącznego zastosowania środków, o których mowa w art. 23 rozporządzenia nr 805/2004

49. Odnosząc się do powyższego problemu, należy wziąć pod uwagę ewolucję redakcyjną przepisów rozporządzeń nr 1896/2006, nr 861/2007 i nr 1215/2012 dotyczących możliwości zawieszenia lub ograniczenia postępowania egzekucyjnego.

50. Tak więc o ile brzmienie art. 23 rozporządzenia nr 1896/2006 jest identyczne z brzmieniem art. 23 rozporządzenia nr 805/2004, z dwukrotnym użyciem spójnika „lub” pomiędzy wzmiankami o każdym z możliwych środków, co odzwierciedlałoby alternatywny charakter tego ostatniego, to nie jest tak w przypadku innych późniejszych aktów prawa wtórnego wymienionych powyżej. W art. 23 rozporządzenia 861/2007 i art. 44 rozporządzenia 1215/2012 koniunkcja zachodzi tylko pomiędzy drugim i trzecim możliwym środkiem, co sugeruje możliwość połączenia pierwszego i drugiego środka.

51. Wydaje mi się, że ta ewolucja legislacyjna odzwierciedla i potwierdza wyjątkowość zawieszenia, najbardziej rygorystycznego środka, ponieważ zakłada on brak jakichkolwiek działań egzekucyjnych ze strony wierzyciela. Zwracam w tym względzie uwagę, że art. 23 rozporządzenia nr 805/2004, w przeciwieństwie do art. 44 rozporządzenia nr 1215/2012, nie przewiduje „całkowitego lub częściowego” zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Sama wzmianka o tym, że właściwy sąd lub organ w państwie członkowskim wykonania może „zawiesić” to postępowanie, może moim zdaniem odnosić się jedynie do hipotezy o całkowitym wstrzymaniu postępowania.

52. Kumulacja środków ograniczających ze środkiem zawieszającym w tym wskazanym znaczeniu wydaje mi się logicznie i praktycznie nie do pogodzenia, a na wiosek ten pozwalał już tytuł art. 23 rozporządzenia nr 805/2004, zawierający spójnik „lub” oznaczający rozłączność ( 32 ). Natomiast teoretycznie można sobie wyobrazić, nawet jeśli w praktyce jest to mało prawdopodobne, że właściwy sąd lub organ państwa członkowskiego wykonania może nałożyć na wierzyciela dochodzącego roszczeń obowiązek dostarczenia gwarancji jako warunek wdrożenia środków egzekucyjnych o charakterze wyłącznie zabezpieczającym. Takie połączenie mieściłoby się w szerokim zakresie uznania, z którego korzystają te organy, i musi być przeprowadzone z uwzględnieniem szczególnych okoliczności danego przypadku.

4. Wnioski pośrednie

53. Różne znaczenia pojęcia „wyjątkowych okoliczności” zaproponowane przez zainteresowane strony i przeanalizowane powyżej wydają mi się odbiegać od logicznej i rozsądnej interpretacji art. 23 rozporządzenia nr 805/2004.

54. Jako że chodzi o wstrzymanie czynności egzekucyjnych, to nie ulega wątpliwości, że chodzi o skutki tej egzekucji, przy czym „wyjątkowe okoliczności” to te, które dotyczą krzywdy, jaką może wyrządzić dłużnikowi natychmiastowe wykonanie orzeczenia. Z uwagi na wymagany wyjątkowy charakter okoliczności te muszą charakteryzować się powagą i nieodwracalnością szkody wynikającej z tej egzekucji w kontekście tymczasowej i niepewnej sytuacji wynikającej z postępowania wszczętego przez dłużnika w państwie członkowskim wydania. Czynniki te muszą zatem odzwierciedlać pilny charakter sprawy, uzasadniający konieczność wydania orzeczenia tymczasowego w celu zapobieżenia wyrządzeniu takiej szkody stronie ubiegającej się o zastosowanie środka zawieszającego ( 33 ).

55. W zakresie interpretacji takiej szkody można sięgnąć do orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości w zakresie przyznawania zawieszenia wykonania aktu, przewidzianego w art. 278 TFUE.

56. Zgodnie z tym orzecznictwem to zawsze strona ubiegająca się o zastosowanie środka tymczasowego, w tym przypadku dłużnik, musi podnieść i uprawdopodobnić wystąpienie poważnej i nieodwracalnej szkody ( 34 ). Wprawdzie dla stwierdzenia istnienia takiej szkody nie jest konieczne wymaganie, aby jej wystąpienie i bezpośredniość zostały ustalone z całkowitą pewnością, lecz wystarczy, aby szkoda była możliwa do przewidzenia z wystarczającym stopniem prawdopodobieństwa, ale jednak na powodzie ciąży obowiązek udowodnienia faktów, które mają dawać perspektywę wystąpienia takiej szkody ( 35 ).

57. W odniesieniu do charakteru szkody Trybunał wielokrotnie stwierdzał, że szkoda o charakterze czysto pieniężnym nie może, co do zasady lub poza wyjątkowymi okolicznościami, zostać uznana za nieodwracalną, przy czym odszkodowanie pieniężne jest co do zasady w stanie przywrócić poszkodowanego do sytuacji sprzed wystąpienia szkody, w razie konieczności w drodze powództwa o odszkodowanie ( 36 ). Właściwy organ w państwie członkowskim wykonania będzie musiał ocenić, czy natychmiastowe wykonanie orzeczenia będącego przedmiotem wniosku o zawieszenie prawdopodobnie spowodowałoby dla dłużnika nieodwracalną szkodę, której nie można byłoby naprawić, gdyby orzeczenie zostało uznane za nieważne w państwie członkowskim wydania lub gdyby zaświadczenie ETE, które jest warunkiem możliwości bezpośredniego wykonania w innym państwie, zostało cofnięte.

58. Należy zauważyć, że ze względu na zakres stosowania rozporządzenia 805/2004 chodzi zarówno o roszczenia cywilne, jak i handlowe, a zatem dłużnikami mogą być osoby fizyczne lub prawne. Jeśli chodzi o podmioty gospodarcze, nie ulega wątpliwości, że perspektywa sytuacji, która mogłaby zagrozić ich płynności finansowej przed zakończeniem postępowania co do istoty przeciwko pierwotnemu orzeczeniu lub zaświadczeniu, odpowiadałaby charakterowi wymaganej szkody ( 37 ). Jeżeli dłużnik jest osobą fizyczną, należy ustalić, czy wykonanie orzeczenia doprowadziłoby do częściowego lub całkowitego zajęcia jego majątku, które spowodowałoby poważne pogorszenie materialnych warunków życia tej osoby i jej rodziny, takiego jak przymusowa sprzedaż domu rodzinnego ( 38 ).

59. Jeżeli dowody przedstawione przez dłużnika pozwalają na scharakteryzowanie trudności o charakterze gospodarczym lub społecznym, które nie spełniają kryteriów powagi i nieodwracalności, właściwy organ państwa członkowskiego wykonania jest uprawniony do zastosowania środków ograniczających przewidzianych w art. 23 lit. a) i b) rozporządzenia nr 805/2004, pod warunkiem, że dłużnik wystąpi o nie, w razie potrzeby tytułem posiłkowym. Należy przy tym podkreślić, że przy stosowaniu tego artykułu obowiązuje zasada dyspozycyjności, zgodnie z którą to strony określają przedmiot sporu.

60. Należy przypomnieć, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości sędzia orzekający w przedmiocie środków tymczasowych dokonuje również wyważenia interesów w przypadku spełnienia pozostałych dwóch warunków ( 39 ) zawieszenia wykonania ( 40 ). Rozwiązanie to powinno moim zdaniem zostać transponowane w niniejszej sprawie, biorąc pod uwagę szeroki zakres uznania właściwego organu w państwie członkowskim wykonania, przewidziany w art. 23 rozporządzenia nr 805/2004, który ma na celu zapewnienie odpowiedniej równowagi między interesem wierzyciela w zapewnieniu szybkiego wykonania orzeczenia a interesem dłużnika w uniknięciu potencjalnie poważnej i nieodwracalnej szkody, jeżeli nie będzie można odzyskać straty spowodowanej natychmiastowym wykonaniem orzeczenia. W kontekście tego wyważenia interesów pozwany będący wierzycielem może podnosić, że fakt pozbawienia go możliwości uzyskania natychmiastowego wykonania orzeczenia, a tym samym niezwłocznego pobrania przedmiotowych kwot, może definitywnie pozbawić go korzyści z przysługujących mu praw w przypadku późniejszego oddalenia powództw dłużnika.

61. Do sądu odsyłającego należy zatem, w ramach rozpatrywania wniosku spółki będącej dłużnikiem o zawieszenie wykonania, dokonanie oceny, w świetle wszystkich istotnych okoliczności sprawy w postepowaniu głównym, czy w przypadku natychmiastowego wykonania pierwotnego orzeczenia spółka będąca dłużnikiem może ponieść poważną i nieodwracalną szkodę we wskazanym znaczeniu, a jeśli tak, to sąd ten powinien dokonać wyważenia wchodzących w grę interesów ( 41 ).

B. W przedmiocie piątego pytania prejudycjalnego

62. Poprzez pytanie piąte sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy w przypadku zawieszenia w państwie członkowskim wydania wykonalności orzeczenia zaopatrzonego w zaświadczenie ETE postępowanie egzekucyjne wszczęte w państwie członkowskim wykonania ulega automatycznemu zawieszeniu, zgodnie z reżimem prawnym ustanowionym w art. 36 ust. 1 rozporządzenia nr 1215/2012, czy też konieczne jest wydanie przez właściwy organ tego państwa szczególnej decyzji, odpowiadającej decyzji z art. 44 ust. 2 tego rozporządzenia.

1. W przedmiocie dopuszczalności

63. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału o ile pytania dotyczące wykładni prawa Unii, z którymi zwrócił się sąd krajowy w ramach stanu prawnego i faktycznego, za którego ustalenie jest on odpowiedzialny i którego prawidłowość nie podlega ocenie Trybunału, korzystają z domniemania, iż mają znaczenie dla sprawy, o tyle jednak procedura ustanowiona w art. 267 TFUE jest instrumentem współpracy pomiędzy Trybunałem i sądami krajowymi, dzięki któremu Trybunał dostarcza sądom krajowym elementów wykładni prawa Unii, które są im niezbędne do rozstrzygnięcia zawisłych przed nimi sporów. Odesłanie prejudycjalne nie ma służyć wydawaniu opinii doradczych w przedmiocie kwestii ogólnych i hipotetycznych, lecz ma być podyktowane rzeczywistą potrzebą skutecznego rozstrzygnięcia sporu. Jak wynika z samego brzmienia art. 267 TFUE, orzeczenie w trybie prejudycjalnym musi być „niezbędne”, aby umożliwić sądowi odsyłającemu „wydanie wyroku” w zawisłej przed nim sprawie ( 42 ).

64. W niniejszym przypadku nie ulega wątpliwości, że w dniu, w którym sąd odsyłający złożył niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, rzeczywiście toczył się przed nim spór, w ramach którego sąd ten miał wydać wyrok mogący uwzględniać przyszłe orzeczenie w trybie prejudycjalnym ( 43 ), przy założeniu, że jeżeli w tym czasie w państwie członkowskim wydania nie wydano decyzji o tymczasowym zawieszeniu lub pozbawieniu wykonalności pierwotnego orzeczenia ( 44 ), takie zdarzenie mogło i może mieć miejsce w ramach wciąż toczącego się postępowania odwoławczego wszczętego przez dłużnika w tym państwie i spowodować złożenie przez niego nowego wniosku.

65. Należy również przypomnieć, że chociaż wyrażenie „wydanie wyroku” w rozumieniu art. 267 akapit drugi TFUE obejmuje całe postępowanie prowadzące do wydania orzeczenia przez sąd odsyłający, to wyrażenie to należy interpretować szeroko, tak by uniknąć sytuacji, w której wiele kwestii proceduralnych zostałoby uznanych za niedopuszczalne i nie mogłoby stać się przedmiotem wykładni dokonywanej przez Trybunał lub w której Trybunał nie byłby w stanie dokonać wykładni wszystkich przepisów prawa Unii, które sąd odsyłający jest zobowiązany stosować ( 45 ).

2. Co do istoty

66. Wbrew temu, co można by wywnioskować z – rzeczywiście –niejednoznacznego brzmienia piątego pytania prejudycjalnego, sąd odsyłający nie przewiduje możliwości zastosowania przepisów rozporządzenia nr 1215/2012 w postępowaniu egzekucyjnym objętym, jak w niniejszej sprawie, zakresem zastosowania rozporządzenia nr 805/2004 ( 46 ). Zastanawia się on nad skutkami prawnymi orzeczenia w państwie członkowskim wydania zawieszającego wykonalność pierwotnego orzeczenia w tym postępowaniu, zważywszy że rozporządzenie nr 805/2004 nie reguluje wprost tej kwestii, w przeciwieństwie do rozporządzenia nr 1215/2012, czy to w jego art. 36 ust. 1, czy w art. 44 ust. 2 ( 47 ).

67. Założenie to jest moim zdaniem błędne, ponieważ art. 6, w szczególności jego ust. 1 i 2, oraz art. 11 rozporządzenia nr 805/2004 stanowią właściwe ramy prawne, które zostały już przedstawione w niniejszej opinii ( 48 ). Wynika z tego, że po wydaniu przez sąd wydania zaświadczenia przewidzianego w art. 6 ust. 2 tego rozporządzenia, a następnie przekazaniu go właściwym organom państwa członkowskiego wykonania przez stronę, przeciwko której ma być wszczęte postepowanie egzekucyjne, organy te muszą, zgodnie z warunkami określonymi w art. 11 rozporządzenia nr 805/2004, które wykluczają wszelki margines uznania, wyciągnąć wszelkie związane z tym konsekwencje w zakresie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

68. Zatem wskazanie w e wskazanym powyżej zaświadczeniu zawieszenia wykonalności dołączonego do orzeczenia, któremu pierwotnie nadano zaświadczenie ETE, może prowadzić w państwie członkowskim wykonania jedynie do zastosowania identycznego środka. Stwierdzenie nieważności, a następnie uchylenie tej decyzji w państwie członkowskim wydania, które oznaczałoby utratę wykonalności, musiałoby skutkować zakończeniem postępowania egzekucyjnego. Jak słusznie zauważa Komisja, aspekty proceduralne wykonania art. 11 nie zostały określone w rozporządzeniu 805/2004, a zatem podlegają prawu państwa członkowskiego wykonania, które należy stosować w sposób zapewniający pełną skuteczność tego przepisu.

V. Wnioski

69. Uwzględniając powyższe rozważania, proponuję Trybunałowi, by na pytania przedstawione przez Lietuvos Aukščiausiasis Teismas (sąd najwyższy Litwy) odpowiedział następująco: 1) Artykuł 23 rozporządzenia (WE) nr 805/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie utworzenia europejskiego tytułu egzekucyjnego dla roszczeń bezspornych należy interpretować w ten sposób, że: wyrażenie „wyjątkowe okoliczności”, o którym mowa w tym przepisie, obejmuje poważną i nieodwracalną szkodę, jaką może wyrządzić dłużnikowi natychmiastowe wykonanie orzeczenia, któremu nadano zaświadczenie europejskiego tytułu egzekucyjnego, stanowiącą przesłankę istnienia pilnej sytuacji, której dowiedzenie należy do dłużnika. Jeżeli taka sytuacja zachodzi, to do właściwego sądu lub organu państwa członkowskiego wykonania należy wyważenie wchodzących w grę interesów w świetle wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Jedynie środki ograniczające postępowanie egzekucyjne, o których mowa w art. 23 lit. a) i b) tego rozporządzenia, mogą być stosowane łącznie. 2) Artykuły 6 i 11 rozporządzenia nr 805/2004 należy interpretować w ten sposób, że: w przypadku gdy wykonalność orzeczenia, któremu nadano zaświadczenie europejskiego tytułu egzekucyjnego, została w państwie członkowskim wydania zawieszona, a zaświadczenie, o którym mowa w art. 6 ust. 2 tego rozporządzenia, zostało przekazane właściwemu organowi w państwie członkowskim wykonania, ten ostatni organ jest zobowiązany, w kontekście wdrożenia obowiązujących przepisów krajowych, do zapewnienia pełnej skuteczności art. 11 wspomnianego rozporządzenia poprzez zawieszenie postępowania egzekucyjnego.

( 1 ) Język oryginału: francuski.

( 2 ) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie utworzenia europejskiego tytułu egzekucyjnego dla roszczeń bezspornych (Dz.U. 2004, L 143, s. 15).

( 3 ) Takie wskazanie w postanowieniu odsyłającym budzi wątpliwości, gdyż art. 10 rozporządzenia nr 805/2004 poświęcony jest wyłącznie sprostowaniu lub cofnięciu zaświadczenia ETE.

( 4 ) Również w tym przypadku jest to zaskakujące, biorąc pod uwagę podział kompetencji między organami państwa członkowskiego wydania i organami państwa członkowskiego wykonania w odniesieniu do środków zaradczych dostępnych dla dłużnika. Celem środka przyjętego w państwie członkowskim wydania jest wykonanie orzeczenia, które nie należy do właściwości sądów tego państwa.

( 5 ) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2012, L 351, s. 1).

( 6 ) Wyroki: z dnia 7 listopada 2019 r., K.H.K. (Zabezpieczenia na rachunku bankowym) (C‑555/18, EU:C:2019:937, pkt 38); z dnia 25 czerwca 2020 r., Ministerio Fiscal (Organ, który może otrzymywać wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej) (C‑36/20 PPU, EU:C:2020:495, pkt 53).

( 7 ) W tym zakresie przewidziane przez prawo litewskie przypadki obowiązkowego lub fakultatywnego zawieszenia w państwie członkowskim wykonania, wymienione w postanowieniu odsyłającym, mają charakter dodatkowy w stosunku do sytuacji opisanej w art. 23 rozporządzenia nr 805/2004, który ustanowił szczególną i autonomiczną normę prawną dotyczącą zawieszenia lub ograniczenia postępowania egzekucyjnego.

( 8 ) Wyrok z dnia 21 lutego 1991 r., Zuckerfabrik Süderdithmarschen i Zuckerfabrik Soest (C‑143/88 i C‑92/89, EU:C:1991:65, pkt 26).

( 9 ) Zobacz analogicznie wyrok z dnia 22 października 2015 r., Thomas Cook Belgium (C‑245/14, EU:C:2015:715, pkt 31).

( 10 ) Oprócz zawieszenia postępowania egzekucyjnego art. 23 rozporządzenia 805/2004 odnosi się do możliwości ograniczenia przez właściwy sąd lub organ państwa członkowskiego wykonania postępowania egzekucyjnego do środków zabezpieczających lub uzależnienia wykonania od złożenia zabezpieczenia, które może określić, przy czym dwie ostatnie decyzje mieszczą się moim zdaniem w pojęciu „ograniczenia”, które jest jedyną alternatywą dla zawieszenia, jak wynika z tytułu tego przepisu.

( 11 ) Wyrok z dnia 30 stycznia 2020 r., Autoservizi Giordano (C‑513/18, EU:C:2020:59, pkt 24).

( 12 ) Podkreślenie moje.

( 13 ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 9 marca 2017 r., Zulfikarpašić (C‑484/15, EU:C:2017:199, pkt 38, 40, 42).

( 14 ) Poprzez efekt asymilacji pierwotna decyzja została rozszerzona na całe terytorium Unii Europejskiej (z wyjątkiem Danii), co doprowadziło do zakwalifikowania zaświadczenia ETE jako „sądowego wytrychu” lub „paszportu europejskiego”.

( 15 ) Zobacz podobnie wyroki: z dnia 28 lutego 2018 r., Collect Inkasso i in. (C‑289/17, EU:C:2018:133, pkt 36); z dnia 27 czerwca 2019 r., RD (Nadanie zaświadczenia europejskiego tytułu egzekucyjnego) (C‑518/18, EU:C:2019:546, pkt 24). W wyroku z dnia 9 marca 2017 r., Zulfikarpašić (C‑484/15, EU:C:2017:199, pkt 39) Trybunał jasno stwierdził, że cel, jakim jest swobodny przepływ orzeczeń we wszystkich państwach członkowskich, nie może zostać osiągnięty poprzez osłabienie w jakikolwiek sposób prawa do obrony.

( 16 ) W tym względzie opis sporu zawarty w postanowieniu odsyłającym ujawnia brak zrozumienia zasad podziału kompetencji między organami państwa członkowskiego wydania i państwa członkowskiego wykonania.

( 17 ) Podkreślenie moje.

( 18 ) Wniosek ten dotyczy również dwóch środków ograniczających postępowanie egzekucyjne, o których mowa w art. 23 lit. a) i b) rozporządzenia nr 805/2004.

( 19 ) Zobacz analogicznie wyrok z dnia 14 stycznia 2010 r., Kyrian (C‑233/08, EU:C:2010:11, pkt 40).

( 20 ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 9 marca 2017 r., Zulfikarpašić (C‑484/15, EU:C:2017:199, pkt 25, 26).

( 21 ) Warto zauważyć, że rozporządzenie 805/2004 nie zawiera żadnych przepisów dotyczących komunikacji albo dokładniej wymiany informacji między właściwymi organami państwa członkowskiego wydania i państwa członkowskiego wykonania. Fakt, że właściwy organ państwa członkowskiego wykonania może otrzymać od dłużnika i wierzyciela informacje o stanie prawa materialnego państwa członkowskiego wydania w celu obrony ich interesów nie jest wystarczający do podważenia tego wniosku.

( 22 ) Wniosek dotyczący rozporządzenia Rady w sprawie utworzenia europejskiego tytułu egzekucyjnego dla roszczeń bezspornych [COM(2002) 0159 wersja ostateczna] (Dz.U. 2002, C 203 E, s. 86).

( 23 ) Wniosek dotyczący rozporządzenia zawierał art. 22 ust. 2, zgodnie z którym „orzeczenie lub jego poświadczenie jako europejskiego tytułu egzekucyjnego nie podlega[ło] kontroli merytorycznej w państwie członkowskim wykonania”. Przepis ten odpowiada art. 21 ust. 2 tego rozporządzenia, w którym – co jest znaczące – dodano zwrot „w żadnych okolicznościach”.

( 24 ) Pragnę wskazać, że w swoich uwagach Komisja zauważa jednak, że uzasadnienie projektu rozporządzenia pozostaje istotne dla interpretacji art. 23 rozporządzenia 805/2004 i że dwa elementy w nim wymienione to czynniki, które należy rozważyć przy stosowaniu tego przepisu, biorąc pod uwagę interesy zarówno dłużnika, jak i wierzyciela.

( 25 ) Załączniki I–III do rozporządzenia 805/2004 odpowiadają świadectwom ETE „Orzeczenie”, „Ugoda sądowa” i „Dokument urzędowy”.

( 26 ) Wyrok z dnia 14 grudnia 2017 r., Chudaś (C‑66/17, EU:C:2017:972, pkt 28).

( 27 ) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. ustanawiające postępowanie w sprawie europejskiego nakazu zapłaty (Dz.U. 2006, L 399, s. 1), zmienione rozporządzeniem Komisji (UE) nr 936/2012 z dnia 4 października 2012 r. (Dz.U. 2012, L 283, s. 1) (zwane dalej „rozporządzeniem nr 1896/2006”).

( 28 ) Rozporządzenie (WE) nr 861/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lipca 2007 r. ustanawiające europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń (Dz.U. 2007, L 199, s. 1), zmienione rozporządzeniem Rady (UE) nr 517/2013 z dnia 13 maja 2013 r. (Dz.U. 2013, L 158, s. 1) (zwane dalej „rozporządzeniem nr 861/2007”).

( 29 ) Ramy prawne charakteryzuje pozostawiony dochodzącemu roszczeń wierzycielowi wybór między rozporządzeniem nr 1215/2012 a rozporządzeniem nr 805/2004, zgodnie z art. 27 w związku z motywem 20 tego ostatniego.

( 30 ) Poza tym, że zawieszenie postępowania egzekucyjnego nie jest uzależnione od istnienia „wyjątkowych okoliczności”, z art. 44 rozporządzenia 1215/2012 wynika, że tylko w przypadku wniosku o odmowę wykonania orzeczenia pierwotnego sąd państwa członkowskiego wezwanego może zawiesić lub ograniczyć to postępowanie. Ponadto art. 23 rozporządzenia 861/2007 otwiera możliwość przyjęcia takich środków w przypadku, gdy strona między innymi odwołała się od decyzji w ramach europejskiego postępowania w sprawie drobnych roszczeń lub „gdy takie odwołanie jest nadal możliwe”. O ile te przepisy dotyczące uwzględnienia upływu terminu w procedurze rozpatrywania wniosku o odmowę wykonania oraz na wniesienie skargi na pierwotne orzeczenie wydają się istotne, to wydaje mi się, że ramy jurysdykcyjne przesądzające o możliwości zawieszenia lub ograniczenia postępowania egzekucyjnego przez sąd państwa członkowskiego wykonania są wyraźnie określone w art. 23 rozporządzenia nr 805/2004 i nie mogą być do niego dodane pod pozorem interpretacji pojęcia „wyjątkowych okoliczności”.

( 31 ) Rozporządzenie Rady z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2001, L 12, s. 1).

( 32 ) Zwracam uwagę, że tytuły art. 23 rozporządzeń nr 805/2004, nr 1896/2006 i nr 861/2007 są identyczne, a mianowicie „Zawieszenie lub ograniczenie wykonania”.

( 33 ) Ocena wymagana w ten sposób od właściwego organu państwa członkowskiego wykonania dotyczy obiektywnej sytuacji faktycznej, co odpowiada znaczeniu pojęcia „okoliczności” i wyklucza podejście przyjęte przez powódkę w postępowaniu głównym w odniesieniu do wymogu braku winy w zachowaniu dłużnika, co może już nie mieć miejsca po zakończeniu postępowania wszczętego w państwie wydania.

( 34 ) Postanowienie wiceprezesa Trybunału z dnia 3 czerwca 2022 r., Bułgaria/Parlament i Rada (C‑545/20 R, EU:C:2022:445, pkt 32).

( 35 ) Postanowienie wiceprezesa Trybunału z dnia 24 maja 2022 r., Puigdemont i Casamajó i in./Parlament i Hiszpania [C‑629/21 P(R), EU:C:2022:413, pkt 75].

( 36 ) Zobacz podobnie postanowienie wiceprezes Trybunału z dnia 3 czerwca 2022 r., Bułgaria/Parlament i Rada (C‑545/20 R, EU:C:2022:445, pkt 40 i przytoczone tam orzecznictwo).

( 37 ) Zobacz postanowienie wiceprezesa Trybunału z dnia 8 kwietnia 2014 r., Komisja/ANKO (C‑78/14 P‑R, EU:C:2014:239, pkt 26).

( 38 ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 17 lipca 1997 r., Giloy (C‑130/95, EU:C:1997:372, pkt 38).

( 39 ) Są to warunki pilności ze względu na prawdopodobieństwo wystąpienia poważnej i nieodwracalnej szkody oraz fumus boni iuris.

( 40 ) Zobacz w szczególności postanowienie wiceprezesa Trybunału z dnia 8 kwietnia 2014 r., Komisja/ANKO (C‑78/14 P‑R, EU:C:2014:239, pkt 14, 36).

( 41 ) Powódka w postępowaniu głównym wskazuje na ryzyko nadużycia procedury z art. 23 rozporządzenia nr 805/2004. Pomijając fakt, że proponowana wykładnia tego ostatniego przepisu wydaje się ograniczać zakres stosowania środka zawieszającego, nie ulega wątpliwości, że takie ryzyko jest nierozerwalnie związane z ustanowieniem środka odwoławczego i że nadużycia wynikające z czysto obstrukcyjnego charakteru skargi sądowej są regularnie sankcjonowane w przepisach państw członkowskich poprzez przyznanie odszkodowania stronie poszkodowanej.

( 42 ) Wyrok z dnia 26 marca 2020 r., Miasto Łowicz i Prokurator Generalny (C‑558/18 i C‑563/18, EU:C:2020:234, pkt 43–45).

( 43 ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 26 marca 2020 r., Miasto Łowicz i Prokurator Generalny (C‑558/18 i C‑563/18, EU:C:2020:234, pkt 46) i postanowienie z dnia 8 czerwca 2021 r., Centraal Justitieel Incassobureau (C‑699/20, niepublikowane, EU:C:2021:465, pkt 18).

( 44 ) Zobacz pkt 6 postanowienia odsyłającego. Tę sytuację niepewności podkreśla również Komisja w pkt 62 swoich uwag.

( 45 ) Wyrok z dnia 16 czerwca 2016 r., Pebros Servizi (C‑511/14, EU:C:2016:448, pkt 28).

( 46 ) W każdym razie z postanowienia odsyłającego wynika jasno, że dochodzący roszczeń wierzyciel wybrał rozporządzenie nr 805/2004, wszczynając egzekucję orzeczenia opatrzonego zaświadczeniem ETE, co oznacza, że tylko ta norma ma mieć zastosowanie w niniejszej sprawie.

( 47 ) O ile odesłanie do art. 44 ust. 2 rozporządzenia 1215/2012 wydaje się istotne w zakresie, w jakim stanowi, że postępowanie wykonawcze musi być zawieszone, jeżeli wykonalność orzeczenia jest zawieszona w państwie członkowskim wydania, o tyle nie można tego samego powiedzieć o odesłaniu do art. 36 ust. 1 tego rozporządzenia, który dotyczy uznawania orzeczeń wydanych w jednym państwie członkowskim, które jest dokonywane w innych państwach bez konieczności przeprowadzania jakiegokolwiek postępowania.

( 48 ) W ramach ustanowionej w art. 267 TFUE procedury współpracy między sądami krajowymi a Trybunałem do tego ostatniego należy udzielenie sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi, która umożliwi mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu. W konsekwencji nawet jeśli formalnie sąd odsyłający odniósł się jedynie do przepisów rozporządzenia nr 1215/2012, to okoliczność ta nie stoi na przeszkodzie temu, by Trybunał udzielił mu wykładni prawa Unii we wszystkich aspektach, które mogą być użyteczne dla rozstrzygnięcia zawisłej przed nim sprawy, bez względu na to, czy sąd ten odniósł się do nich w treści swego pytania, czy też nie. W tym zakresie do Trybunału należy wyprowadzenie z całości informacji przedstawionych mu przez sąd krajowy, a w szczególności z uzasadnienia postanowienia odsyłającego, tych aspektów prawa, które wymagają wykładni w świetle przedmiotu sporu (wyrok z dnia 18 grudnia 2014 r., Abdida, C‑562/13, EU:C:2014:2453, pkt 37).