Sprawa C‑15/17

Bosphorus Queen Shipping Ltd Corp.

przeciwko

Rajavartiolaitos

(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Korkein oikeus)

Odesłanie prejudycjalne – Konwencja z Montego Bay – Artykuł 220 ust. 6 – Uprawnienie państwa nadbrzeżnego do zapewnienia wykonania przepisów – Właściwość Trybunału do dokonywania wykładni przepisów prawa międzynarodowego – Dyrektywa 2005/35/WE – Zanieczyszczenie pochodzące ze statków – Artykuł 7 ust. 2 – Konwencja Marpol 73/78 – Zrzut oleju z obcego statku przepływającego przez wyłączną strefę ekonomiczną – Okoliczności, w których państwo nadbrzeżne może wszcząć postępowanie przeciwko obcemu statkowi – Wolność żeglugi – Ochrona środowiska morskiego – Poważne szkody lub zagrożenie poważnymi szkodami dla wybrzeża, związanych z nim interesów lub jakichkolwiek zasobów morza terytorialnego lub wyłącznej strefy ekonomicznej – Niepodważalny dowód

Streszczenie – wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 11 lipca 2018 r.

Zobacz tekst orzeczenia. (zob. pkt 44, 49)

Zobacz tekst orzeczenia. (zob. pkt 45)

Zobacz tekst orzeczenia. (zob. pkt 46)

Artykuł 220 ust. 6 Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza, sporządzonej w Montego Bay dnia 10 grudnia 1982 r., oraz art. 7 ust. 2 dyrektywy 2005/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 września 2005 r. w sprawie zanieczyszczeń pochodzących ze statków oraz wprowadzenia sankcji, w tym sankcji karnych, za przestępstwa związane z zanieczyszczeniami, w brzmieniu zmienionym dyrektywą 2009/123/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 października 2009 r., należy interpretować w ten sposób, że wyrażenie „wyraźne, obiektywne dowody” w rozumieniu art. 220 ust. 6 Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza oraz wyrażenie „niepodważalne dowody” w rozumieniu art. 7 ust. 2 dyrektywy 2005/35 odnosi się nie tylko do okoliczności popełnienia naruszenia, ale również do dowodu na okoliczność zaistnienia jego skutków. Wynika stąd, że autorzy konwencji z Montego Bay zamierzali przyznać państwu nadbrzeżnemu prawo do podjęcia tak szczególnie restrykcyjnego środka, ponieważ, po pierwsze, naruszenie, którego dopuścił się statek, spowodowało poważną szkodę po stronie tego państwa, a po drugie, jest oczywiste, że dany statek jest sprawcą tego naruszenia. Ponieważ przesłanki te, o jednakowym znaczeniu, mają charakter kumulatywny, art. 220 ust. 6 UNCLOS należy interpretować w ten sposób, że przewiduje on, iż prawo państwa nadbrzeżnego do interwencji jest uzależnione od istnienia niepodważalnych dowodów na okoliczność zarówno popełnienia naruszenia przez dany statek, w rozumieniu art. 220 ust. 3 tej konwencji, jak i na okoliczność powstania poważnej szkody lub zagrożenia poważną szkodą dla państwa nadbrzeżnego wskutek takiego naruszenia. (zob. pkt 61, 62, 65; pkt 1 sentencji)

Pojęcie „wybrzeża lub interesów związanych [z wybrzeżem]” zawarte w art. 220 ust. 6 Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza i pojęcie „wybrzeża lub związanych z tym [nim] interesów” użyte w art. 7 ust. 2 dyrektywy 2005/35, w brzmieniu zmienionym dyrektywą 2009/123, należy interpretować w ten sposób, że mają one co do zasady to samo znaczenie co sformułowanie „wybrzeża lub związane z nimi interesy” zawarte w art. I ust. 1 i w art. II ust. 4 Konwencji w sprawie interwencji na morzu pełnym z 1969 r., sporządzonej w Brukseli w dniu 29 listopada 1969 r., przy czym art. 220 ust. 6 stosuje się również do nieożywionych zasobów morza terytorialnego państwa nadbrzeżnego i do wszystkich zasobów wyłącznej strefy ekonomicznej tego państwa. (zob. pkt 79; pkt 2 sentencji)

Artykuł 220 ust. 6 Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza i art. 7 ust. 2 dyrektywy 2005/35, w brzmieniu zmienionym dyrektywą 2009/123, powinny być interpretowane w ten sposób, że zakres pojęcia zasobów morza terytorialnego lub wyłącznej strefy ekonomicznej państwa nadbrzeżnego w rozumieniu tych przepisów obejmuje gatunki użytkowe, ale również gatunki współżyjące z gatunkami użytkowymi lub od nich zależne, takie jak gatunki roślin i zwierząt, które wykorzystywane są jako pożywienie przez gatunki użytkowe. Należy wskazać, że art. 220 ust. 6 konwencji z Montego Bay dotyczy szkód lub zagrożenia szkodą dla „jakichkolwiek” zasobów morza terytorialnego lub WSE państwa nadbrzeżnego. Postanowienie to winno zatem być w tym względzie przedmiotem wykładni rozszerzającej, która wynika z samego brzmienia tego postanowienia, które nie może być rozumiane jako wyłączające niektóre zasoby z zakresu jego zastosowania. (zob. pkt 81, 84; pkt 3 sentencji)

Co do zasady nie należy uwzględniać pojęcia „poważnego zanieczyszczenia”, o którym mowa w art. 220 ust. 5 Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza, przy stosowaniu art. 220 ust. 6 tej konwencji, jak też art. 7 ust. 2 dyrektywy 2005/35, w brzmieniu zmienionym dyrektywą 2009/123, w szczególności przy ocenie skutków naruszenia, zdefiniowanych w tych postanowienia i przepisach. Tymczasem, chociaż ochrona „interesów związanych” państwa nadbrzeżnego staje się zazwyczaj znacząca w sytuacji zanieczyszczenia środowiska, należy stwierdzić, że art. II ust. 4 konwencji o interwencji na morzu pełnym z 1969 r., odnosi się jednak szczególnie do szkodliwych skutków – gospodarczych, społecznych oraz dotyczących zdrowia – takiego zanieczyszczenia dla państwa nadbrzeżnego, mianowicie, w szczególności, poważnej szkody lub zagrożenia poważną szkodą wyrządzoną, przede wszystkim różnym rodzajom działalności zawodowej związanym z eksploatacją morza wykonywanym przez ludność zamieszkującą nadbrzeże, które stanowią podstawowe źródło utrzymania dla tej ludności, następnie działalności turystycznej w regionach nadbrzeża oraz wreszcie zdrowiu i dobrostanowi ludności. Z porównania tego wynika, że istnieją istotne różnice między art. 220 ust. 5 i art. 220 ust. 6 konwencji z Montego Bay. Z jednej strony bowiem rzeczony art. 220 ust. 5 w związku z art. 1 ust. 4 UNCLOS nie ma na celu ochrony szczególnie nakierowanej na dobra i związane z nimi interesy państwa nadbrzeżnego, a z drugiej strony państwo to nie ma obowiązku wykazania istnienia „poważnej szkody” dla swoich interesów. (zob. pkt 88–90, 92; pkt 4 sentencji)

W celu dokonania oceny skutków naruszenia, takiego jak zdefiniowane w art. 220 ust. 6 Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza i art. 7 ust. 2 dyrektywy 2005/35, w brzmieniu zmienionym dyrektywą 2009/123, należy uwzględnić wszelkie przesłanki pozwalające ustalić, że szkoda powstała lub istnieje zagrożenie jej powstaniem w odniesieniu do dóbr i związanych z nimi interesów państwa nadbrzeżnego, a także ocenić znaczenie powstałej szkody lub zagrożenia jej powstaniem w stosunku do tych dóbr i interesów, biorąc w szczególności po uwagę: – kumulatywny charakter naruszenia wielu, a nawet wszystkich dóbr i związanych z nimi interesów, oraz różną wrażliwość państw nadbrzeżnych na naruszenia różnych dóbr i związanych z nimi interesów; – przewidywalne niekorzystne skutki zrzutów dla tych dóbr i związanych z nimi interesów, ustalane nie tylko na podstawie dostępnych danych naukowych, ale również z uwzględnieniem rodzaju substancji szkodliwych zawartych w rozpatrywanych zrzutach, a także ich objętości, kierunku, prędkości i czasu ich rozprzestrzeniania się. (zob. pkt 102; pkt 5 sentencji)

Szczególne cechy geograficzne i ekologiczne oraz wrażliwość obszaru Morza Bałtyckiego mają wpływ na przesłanki stosowania art. 220 ust. 6 Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza i art. 7 ust. 2 dyrektywy 2005/35, w brzmieniu zmienionym dyrektywą 2009/123, pod kątem definicji i kwalifikacji naruszenia, jak również, lecz nie w sposób automatyczny, na ocenę rozmiaru szkody, jaką naruszenie to spowodowało w odniesieniu do dóbr i związanych z nimi interesów państwa nadbrzeżnego. W tym względzie, jak wskazał rzecznik generalny w pkt 105 opinii, Morze Bałtyckie jest uznawane na arenie międzynarodowej za obszar specjalny, odznaczający się szczególnymi cechami geograficznymi, i szczególnie wrażliwy ekosystem, wymagający szczególnej ochrony. W związku z tym należy przypomnieć, że szczególnym celem art. 220 ust. 6 konwencji z Montego Bay nie jest zapewnienie szczególnej ochrony obszarowi specjalnemu, ale ochrona określonych dóbr i interesów państwa nadbrzeżnego, niezależnie od okoliczności, czy przylegające do jego terytorium morze jest, czy nie jest specjalnym obszarem ochrony. (zob. pkt 104, 106, 108; pkt 6 sentencji)