Wydanie tymczasowe

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

MACIEJA SZPUNARA

przedstawiona w dniu 27 października 2022 r.( )

Sprawa C‑522/21

MS

przeciwko

Saatgut-Treuhandverwaltungs GmbH

[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Pfälzisches Oberlandesgericht Zweibrücken (wyższy sąd krajowy Palatynatu w Zweibrücken, Niemcy)]

Odesłanie prejudycjalne – Własność intelektualna – Ochrona odmian roślin – Rozporządzenie (WE) nr 2100/94 – Odstępstwo przewidziane w art. 14 ust. 3 – Artykuł 94 ust. 2 – Naruszenie – Prawo do odszkodowania – Rozporządzenie (WE) nr 1768/95 – Artykuł 18 ust. 2 – Naprawienie szkody – Kwota ryczałtowa obliczona na podstawie czterokrotności opłaty licencyjnej – Kompetencja Komisji – Ocena ważności





I. Wprowadzenie

1. Niniejsze odesłanie prejudycjalne wpisuje się w ramy sporu pomiędzy grupą posiadaczy prawa do ochrony odmiany roślin a rolnikiem w przedmiocie obliczenia wysokości szkody poniesionej w następstwie nielegalnej uprawy przez tego ostatniego jednej z odmian chronionych.

2. Sąd odsyłający zwraca się o ocenę ważności art. 18 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1768/95( ) (zwanego dalej „spornym przepisem”), który ustala minimalną kwotę ryczałtową odszkodowania, w świetle art. 94 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia (WE) nr 2100/94( ).

3. Ponieważ wątpliwości tego sądu wynikają z wykładni tego przepisu rozporządzenia nr 2100/94 dokonanej przez Trybunał, niniejsza sprawa daje Trybunałowi sposobność ponownego rozważenia wykładni wspomnianego przepisu.

II. Ramy prawne

A. Prawo Unii

1. Rozporządzenie nr 2100/94

4. Artykuł 13 rozporządzenia nr 2100/94, zatytułowany „Uprawnienia posiadacza wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin i jego ograniczenia”, stanowi w ust. 1–3:

„1. Wspólnotowe prawo do ochrony odmian roślin wywiera taki skutek, iż posiadaczowi lub posiadaczom wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin, zwanym dalej »posiadaczami«, przysługuje prawo do wykonywania działań wymienionych w ust. 2.

2. Bez uszczerbku dla przepisów art. 15 i 16 następujące działania w odniesieniu do składników odmiany lub materiału ze zbioru odmiany chronionej, zwanych dalej »materiałem«, wymagają upoważnienia posiadacza:

a) wytwarzanie lub rozmnażanie (reprodukcja);

[…]

Posiadacz może udzielić swojego upoważnienia na określonych warunkach i z ograniczeniami.

3. Przepisy ust. 2 stosuje się do materiału ze zbioru tylko wówczas, jeżeli ten materiał otrzymano w drodze nieupoważnionego użytkowania składników chronionej odmiany i o ile posiadacz nie miał wystarczającej możliwości wykonywania jego prawa w odniesieniu do wymienionych składników odmiany”.

5. Artykuł 14 tego rozporządzenia, zatytułowany „Odstępstwo od wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin”, ma następujące brzmienie:

„1. Nie naruszając przepisów art. 13 ust. 2 i w celu ochrony produkcji rolnej rolnicy są upoważnieni do używania do rozmnażania w uprawie polowej [we własnym gospodarstwie] materiału ze zbioru uzyskanego w ich własnym gospodarstwie, z uprawy materiału rozmnożeniowego odmiany chronionej wspólnotowym prawem do ochrony odmian roślin, ale niebędącej mieszańcem lub odmianą syntetyczną.

2. Przepisy ust. [1] odnoszą się tylko do następujących gatunków roślin uprawnych[:]

[…]

b) zboża:

[…]

Hordeum vulgare L. – jęczmień

[…]

3. Warunki mające na celu uregulowanie odstępstwa przewidzianego w ust. 1 i ochronę uzasadnionych interesów określonych hodowców i rolników, zostaną ustanowione przed wejściem w życie niniejszego rozporządzenia w drodze przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 114 i w oparciu o następujące kryteria:

– nie zostaną ustanowione żadne ograniczenia ilościowe w odniesieniu do gospodarstw rolnych tych rolników, o ile jest to niezbędne dla wymogów tych gospodarstw,

– materiał ze zbioru może być przygotowany do uprawy przez samego rolnika lub w ramach świadczonych mu usług, nie naruszając [bez uszczerbku dla] przepisów ograniczających, które mogą wprowadzić państwa członkowskie w odniesieniu do organizacji przygotowania do siewu tego materiału, aby w szczególności zapewnić tożsamość materiału oddanego do przygotowania z materiałem otrzymanym po przygotowaniu,

– rolników prowadzących małe gospodarstwa nie obowiązuje wymóg zapłaty wynagrodzenia posiadaczowi; za rolników prowadzących małe gospodarstwa uważa się:

[…]

– inni rolnicy obowiązani są do zapłaty godziwego wynagrodzenia posiadaczowi, którego wysokość powinna być w rozsądnym stopniu niższa od wysokości wynagrodzenia pobieranego w przypadku umowy licencyjnej na produkcję materiału rozmnożeniowego tej samej odmiany, na tym samym obszarze [zwaną dalej: »licencjonowaną produkcją«]; właściwa wysokość godziwego wynagrodzenia może podlegać zmianom w czasie, w zależności od stopnia, w jakim stosuje się odstępstwo określone w ust. 1, w odniesieniu do tej odmiany,

– monitorowanie zgodności z przepisami niniejszego artykułu lub przepisami przyjętymi zgodnie z niniejszym artykułem spoczywa wyłącznie na posiadaczach, którzy nie mogą, przy organizacji tego monitorowania, korzystać z pomocy organów publicznych,

– rolnicy, a także świadczący usługi przygotowawcze, przekazują posiadaczom na ich żądanie istotne informacje; także organy urzędowe biorące udział w monitorowaniu produkcji rolnej mogą przekazywać istotne informacje, o ile zbiera się je w ramach normalnej działalności i nie jest to związane z dodatkowym obciążeniem lub kosztami. Niniejsze przepisy, w odniesieniu do danych osobowych, nie naruszają ustawodawstwa Wspólnoty i ustawodawstwa krajowego w odniesieniu do ochrony osób fizycznych przy przetwarzaniu i swobodnym przepływie danych osobowych”.

6. Artykuł 94 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Naruszenie”, stanowi:

„1. Każda osoba, która:

a) nie będąc do tego uprawniona podejmuje jedno z działań określonych w art. 13 ust. 2 w odniesieniu do odmiany, na którą przyznano wspólnotowe prawo do ochrony odmian roślin;

[…]

może być przedmiotem działania, podjętego przez posiadacza, mającego na celu zaniechanie naruszenia lub wypłatę słusznego wynagrodzenia lub obu.

2. Osoba, która działa umyślnie lub z niedbalstwa, jest ponadto obowiązana do naprawienia [posiadaczowi] wszelkich szkód wynikających z naruszenia. W przypadkach winy nieumyślnej nieznacznego stopnia, roszczenia można zmniejszyć stosownie do stopnia winy nieumyślnej, nie mogą być one jednak mniejsze od korzyści, któr[ą] odniosła osoba naruszająca prawo”.

2. Rozporządzenie nr 1768/95

7. Rozporządzenie nr 1768/95 zostało przyjęte na podstawie art. 114 rozporządzenia nr 2100/94.

8. Artykuł 18 tego pierwszego rozporządzenia, zatytułowany „Specjalne roszczenie cywilnoprawne”, stanowi w ust. 2:

„Jeżeli osoba taka wielokrotnie i umyślnie nie wypełniała obowiązków stosownie do art. 14 ust. 3 [tiret czwarte] rozporządzenia [nr 2100/94] w odniesieniu do jednej lub więcej odmian należących do tego samego posiadacza, odpowiedzialność za wynagrodzenie posiadaczowi dalszych szkód, na podstawie art. 94 ust. 2 rozporządzenia [nr 2100/94], obejmuje co najmniej kwotę ryczałtową obliczoną na podstawie czterokrotnej średniej kwoty pobieranej za licencjonowaną produkcję […], z zastrzeżeniem odszkodowania z tytułu jakiejkolwiek większej szkody”.

III. Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu w postępowaniu głównym, pytanie prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem

9. Spółka Saatgut‑Treuhandverwaltungs GmbH (zwana dalej „STV”) jest zrzeszeniem posiadaczy praw do ochrony odmian roślin, któremu jego członkowie powierzyli obronę swoich praw, a w szczególności dochodzenie we własnym imieniu praw do informacji oraz praw do zapłaty.

10. MS, wnoszący apelację w postępowaniu głównym, jest rolnikiem, od którego STV domagała się w pierwszej instancji między innymi informacji na temat nielegalnej uprawy odmiany jęczmienia ozimego „KWS Meridian”, chronionej na mocy prawa Unii, którą to uprawę prowadził on w ciągu czterech lat gospodarczych od 2012/2013 do 2015/2016.

11. Wnoszący apelację w postępowaniu głównym przedstawił po raz pierwszy w toku postępowania toczącego się między nim a STV dane liczbowe dotyczące zakresu przetwarzania tego materiału siewnego w tych czterech latach gospodarczych, które wynosiły odpowiednio 24,5, 26, 34 i 45,4 kwintala.

12. W następstwie wyroku wydanego w pierwszej instancji wnoszący apelację w postępowaniu głównym zapłacił wstecznie średnią kwotę pobieraną za licencjonowaną produkcję za rok gospodarczy 2015/2016 odpowiadającą słusznemu wynagrodzeniu na podstawie art. 94 ust. 1 rozporządzenia nr 2100/94( ).

13. STV zażądała zapłaty dodatkowego odszkodowania w wysokości czterokrotności średniej kwoty pobieranej za licencjonowaną produkcję za lata gospodarcze 2013/2014, 2014/2015 i 2015/2016( ) z tytułu roszczenia przewidzianego w art. 94 ust. 2 rozporządzenia nr 2100/94 w związku ze spornym przepisem, odliczając kwotę „zwykłej” opłaty licencyjnej za wytworzenie materiału rozmnożeniowego chronionej odmiany, uiszczoną wstecznie przez wnoszącego apelację w postępowaniu głównym.

14. Wnoszący apelację w postępowaniu głównym zakwestionował prawo STV do takiej zapłaty. W tym względzie podniósł on, że szkoda wyrządzona STV w wyniku nieupoważnionego zachowania została naprawiona poprzez uiszczenie „zwykłej” opłaty licencyjnej, zamiast opłaty należnej z tytułu uprawy, zgodnie z art. 5 ust. 5 rozporządzenia nr 1768/95. Podniósł on również, że obowiązek zapłaty dodatkowego zryczałtowanego „odszkodowania karnego” jest niezgodny z orzecznictwem Trybunału.

15. Wyrokiem z dnia 4 grudnia 2020 r. Landgericht Kaiserslautern (sąd krajowy w Kaiserslautern, Niemcy) zasadniczo uwzględnił( ) żądanie STV, powołując się na „jasne brzmienie” spornego przepisu.

16. Wnoszący apelację w postępowaniu głównym zaskarżył ten wyrok do Pfälzisches Oberlandesgericht Zweibrücken (wyższego sądu krajowego Palatynatu w Zweibrücken, Niemcy). Jego zdaniem sporny przepis nie jest zgodny z art. 94 ust. 2 rozporządzenia nr 2100/94 i należy stwierdzić jego nieważność. Tego drugiego przepisu nie można bowiem rozumieć w ten sposób, że zezwala on na przyznanie posiadaczowi ryczałtowego „odszkodowania karnego”, w niniejszym przypadku czterokrotności kwoty opłaty licencyjnej, lecz w ten sposób, że odszkodowanie powinno odpowiadać jak najbardziej precyzyjnie rzeczywiście poniesionej przez posiadacza szkodzie, powstałej w sposób pewny w wyniku naruszenia jego prawa.

17. STV utrzymuje, że sporny przepis nie narusza wymogów art. 94 ust. 2 rozporządzenia nr 2100/94 i jest zgodny z orzecznictwem Trybunału. Biorąc pod uwagę umyślne i powtarzające się naruszenie praw przysługujących jej jako posiadaczowi ustalenie minimalnego zryczałtowanego odszkodowania w wysokości czterokrotności „zwykłej” opłaty licencyjnej stanowi jej zdaniem sprawiedliwe i rozsądne naprawienie szkód.

18. Sąd odsyłający uważa, że jego orzeczenie zależy wyłącznie od ważności spornego przepisu. Zauważa on, że przepis ten, w którym Komisja Europejska ustaliła minimalne ryczałtowe odszkodowanie w wysokości czterokrotności opłaty licencyjnej, może naruszać art. 94 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 2100/94 i podlegać z tego powodu stwierdzeniu nieważności.

19. Sąd odsyłający wskazuje, że art. 94 ust. 1 rozporządzenia nr 2100/94 ma na celu zrekompensowanie korzyści uzyskanej przez osobę naruszającą, czyli rolnika niekorzystającego z odstępstwa od unijnej ochrony odmian roślin w rozumieniu art. 14 tego rozporządzenia, poprzez ustanowienie słusznego wynagrodzenia, które odpowiada kwocie „zwykłej” opłaty licencyjnej. W tym kontekście art. 94 ust. 2 zdanie pierwsze wspomnianego rozporządzenia być może należałoby interpretować w ten sposób, iż posiadacz może mieć prawo do uzyskania naprawienia dodatkowej szkody w przypadku naruszenia umyślnie lub z niedbalstwa jedynie pod warunkiem, że wykaże konkretnie taką szkodę.

20. Zdaniem sądu odsyłającego orzecznictwo Trybunału skłania do wniosku, że upowszechnienie zasady minimalnego odszkodowania nie jest zgodne z art. 94 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 2100/94( ). Przypomina on, że rozporządzenie wykonawcze wydane zgodnie z upoważnieniem zawartym w rozporządzeniu podstawowym nie może ustanawiać odstępstwa od jego przepisów, wobec którego jest pochodne, i w przypadku sprzeczności należy stwierdzić jego nieważność( ).

21. W tych okolicznościach Pfälzisches Oberlandesgericht Zweibrücken (wyższy sąd krajowy Palatynatu w Zweibrücken) postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2021 r., które wpłynęło do sekretariatu Trybunału w dniu 24 sierpnia 2021 r., postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:

„Czy [sporny przepis] w części, w jakiej na warunkach w nim określonych można żądać minimalnego odszkodowania w wysokości co najmniej czterokrotności opłaty licencyjnej, jest zgodny z [rozporządzeniem nr 2100/94], a w szczególności z jego art. 94 ust. 2 zdanie pierwsze?”.

22. Uwagi na piśmie przedstawiły strony w postępowaniu głównym i Komisja. Na rozprawie w dniu 14 lipca 2022 r. wysłuchano wystąpień tych stron oraz Komisji.

IV. Analiza

23. Przed przystąpieniem do badania ważności spornego przepisu należy zbadać dopuszczalność pytania prejudycjalnego.

A. W przedmiocie dopuszczalności

24. Przed przystąpieniem do analizy istoty sprawy Komisja wskazuje w swoich uwagach – nie twierdząc tego jednak otwarcie – że wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest niedopuszczalny, a okoliczności związane z postępowaniem głównym, opisane w postanowieniu odsyłającym, nie są zupełnie jasne. Wskazuje ona, że ma wątpliwości co do tego, czy w niniejszym przypadku warunki określone w art. 14 ust. 1 rozporządzenia nr 2100/94, w szczególności warunek dotyczący wykorzystania materiału ze zbioru odmiany chronionej w celu ochrony produkcji rolnej do rozmnażania w uprawie polowej we własnym gospodarstwie, były spełnione w latach gospodarczych od 2013/2014 do 2015/2016, gdy wnoszący apelację w postępowaniu głównym uprawiał rozpatrywaną odmianę chronioną. Komisja wskazuje, że jeśli tak nie jest, pytanie prejudycjalne dotyczące oceny ważności spornego przepisu nie ma decydującego znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu. Podkreśla ona jednak, że kwestia ta może być oceniana wyłącznie przez sąd odsyłający, do którego należy ustalenie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych.

25. W pierwszej kolejności powinienem przypomnieć, że z utrwalonego orzecznictwa wynika, iż ponieważ sąd odsyłający jest wyłącznie właściwy do ustalenia i oceny stanu faktycznego w zawisłym przed nim sporze, Trybunał powinien co do zasady ograniczyć badanie sprawy do tych elementów oceny, które sąd odsyłający postanowił mu przedstawić, a zatem kierować się sytuacją, którą sąd ten uważa za wykazaną, i nie może być związany hipotezami prezentowanymi przez jedną ze stron w postępowaniu głównym( ).

26. W drugiej kolejności pragnę również przypomnieć, że zostało stwierdzone, iż wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczącego prawa Unii korzystają z domniemania posiadania znaczenia dla sprawy( ). Odmowa wydania przez Trybunał rozstrzygnięcia w przedmiocie postawionego przez sąd krajowy pytania prejudycjalnego jest możliwa tylko wtedy, gdy jest oczywiste, że wykładnia przepisu prawa Unii, o którą się zwrócono, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub z przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, gdy problem jest natury hipotetycznej bądź gdy Trybunał nie dysponuje informacjami w zakresie stanu faktycznego lub prawnego, które są niezbędne do udzielenia przydatnej odpowiedzi na przedstawione mu pytania( ).

27. Nie ma zaś to miejsca w niniejszej sprawie.

28. Pragnę bowiem w pierwszej kolejności zwrócić uwagę, że o ile prawdą jest, iż sąd odsyłający nie wskazał powodów, dla których art. 14 ust. 1 i 3 rozporządzenia nr 2100/94 ma zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym, o tyle ani wnoszący apelację w postępowaniu głównym, ani STV nie kwestionują jednak, że przepis ten oraz co do zasady sporny przepis mają zastosowanie w niniejszej sprawie.

29. W drugiej kolejności pragnę zauważyć, że z treści pytania prejudycjalnego można wywnioskować, iż sąd odsyłający ma wątpliwości nie co do tego, czy sporny przepis ma zastosowanie, lecz wyłącznie co do jego zgodności z rozporządzeniem nr 2100/94, a w szczególności z jego art. 94 ust. 2 zdanie pierwsze.

30. Nadmienię w tym względzie, że STV wyjaśnia, iż bezsporne jest, że wnoszący apelację w postępowaniu głównym ponownie wykorzystał we własnym gospodarstwie materiał rozmnożeniowy odmiany jęczmienia ozimego „KWS Meridian”, który sam wytworzył, nie spełniwszy warunków wymaganych do uprawy, w szczególności w latach gospodarczych od 2013/2014 do 2015/2016.

31. Uważam zatem, że dopuszczalność rozpatrywanego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym nie budzi wątpliwości.

B. Co do istoty

32. W celu zaproponowania odpowiedzi na pytanie prejudycjalne przedstawione przez sąd odsyłający wyjaśnię w pierwszej kolejności relację między zasadą, zgodnie z którą upoważnienie przez posiadacza unijnego prawa do ochrony odmiany roślin jest wymagane w odniesieniu do składników odmiany lub materiału ze zbioru odmiany chronionej, w szczególności dla wytwarzania lub rozmnażania (reprodukcji), a odstępstwem od tego upoważnienia, a w drugiej kolejności, w świetle tej relacji, przeprowadzę kontrolę ważności tego przepisu w ścisłym znaczeniu.

1. Uwagi ogólne na temat relacji między upoważnieniem przez posiadacza unijnego prawa do ochrony odmiany roślin a odstępstwem od tego upoważnienia

33. Pragnę zauważyć, że zgodnie z art. 13 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 2100/94 upoważnienie przez posiadacza unijnego prawa do ochrony odmiany roślin jest wymagane w odniesieniu do składników odmiany lub materiału ze zbioru odmiany chronionej, w szczególności dla wytwarzania lub rozmnażania (reprodukcji)( ).

34. W braku takiego upoważnienia w art. 94 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 2100/94 przewidziano możliwość wytoczenia przez posiadacza w szczególności powództwa o zapłatę słusznego wynagrodzenia przeciwko osobie, która nie uzyskała upoważnienia dla takiego wytwarzania lub rozmnażania (reprodukcji). Co więcej, jeżeli ten ostatni nie posiadał upoważnienia umyślnie lub z niedbalstwa, posiadacz ma również prawo do naprawienia poniesionej szkody, zgodnie z art. 94 ust. 2 tego rozporządzenia( ).

35. Jednakże w celu ochrony produkcji rolnej art. 14 ust. 1 rozporządzenia nr 2100/94 przewiduje odstępstwo od unijnego prawa do ochrony odmian roślin, zwane potocznie „przywilejem rolników”( ). Przepis ten zezwala rolnikom na używanie do rozmnażania w uprawie polowej we własnym gospodarstwie materiału ze zbioru uzyskanego w ich własnym gospodarstwie z uprawy materiału rozmnożeniowego odmiany chronionej ujętej w wykazie gatunków roślin rolniczych wymienionych w art. 14 ust. 2 tego rozporządzenia, w tym, jak w niniejszym przypadku, zboża „Hordeum vulgare L. – jęczmień”.

36. Aby wyjaśnić relację między zasadą upoważnienia przez posiadacza a warunkami odstępstwa od tej zasady, zajmę się, po pierwsze, warunkami, jakie powinien spełnić rolnik, aby móc skorzystać z odstępstwa przewidzianego w art. 14 ust. 3 rozporządzenia nr 2100/94, w szczególności warunkiem dotyczącym zapłaty „godziwego wynagrodzenia” i tym, co odróżnia je od „słusznego wynagrodzenia” przewidzianego w art. 94 ust. 1 tego rozporządzenia. Po drugie, przedstawię szczegółowo przepisy wykonawcze dotyczące warunków korzystania z odstępstwa przewidzianego w art. 14 ust. 1 rozporządzenia nr 2100/94, ustanowione w rozporządzeniu nr 1768/95.

a) W przedmiocie warunków przewidzianych w art. 14 ust. 3 rozporządzenia nr 2100/94

37. Odstępstwo od unijnego prawa do ochrony odmian roślin podlega warunkom przewidzianym w art. 14 ust. 3 rozporządzenia nr 2100/94( ). Przywilej rolników nie ma zatem zastosowania, jeżeli rolnik nie spełnia tych warunków. Warunki te „[są] ustanowione […] w [rozporządzeniu nr 1768/95] na podstawie art. 114” rozporządzenia nr 2100/94, w oparciu o szereg kryteriów określonych w art. 14 ust. 3 tego rozporządzenia, które mają na celu, po pierwsze, uregulowanie wspomnianego odstępstwa, a po drugie, ochronę uzasadnionych interesów hodowcy i rolnika( ).

38. Wśród tych kryteriów w art. 14 ust. 3 tiret czwarte rozporządzenia nr 2100/94 znajduje się obowiązek rolników zapłaty posiadaczowi godziwego wynagrodzenia, którego wysokość zgodnie z tym przepisem „powinna być w rozsądnym stopniu niższa od wysokości wynagrodzenia pobieranego w przypadku umowy licencyjnej”.

39. W tym względzie należy przypomnieć, że Trybunał orzekł już, iż rolnik, który nie zapłaci posiadaczowi tego godziwego wynagrodzenia, gdy wykorzystuje plon ze zbioru uzyskany z uprawy materiału rozmnożeniowego odmiany chronionej( ), nie może powoływać się na art. 14 ust. 1 rozporządzenia nr 2100/94 i dlatego należy uznać, że bez upoważnienia wykonuje jedno z działań, o których mowa w art. 13 ust. 2 tego rozporządzenia( ). Oznacza to, że nie może on korzystać z przywileju rolników i powinien, mówiąc po prostu, „wrócić do punktu wyjścia”. Innymi słowy, jeśli podczas uprawy kryteria określone w art. 14 ust. 3 wspomnianego rozporządzenia nie są przestrzegane, odstępstwo nie ma zastosowania, a uprawa stanowi naruszenie praw przyznanych posiadaczowi na mocy art. 13 ust. 2 tego rozporządzenia.

40. W danym przypadku do rolnika znajduje zastosowanie art. 94 rozporządzenia nr 2100/94( ). Może zatem zostać wytoczone przeciwko niemu przez posiadacza powództwo o zaniechanie naruszenia lub o zapłatę słusznego wynagrodzenia albo z obu tych tytułów. W razie działania umyślnego lub z niedbalstwa rolnik jest ponadto zobowiązany do naprawienia szkody poniesionej przez posiadacza( ).

41. Wydaje się właściwe wskazanie w tym miejscu różnicy między pojęciem „godziwego wynagrodzenia” zawartym w art. 14 ust. 3 tiret czwarte rozporządzenia nr 2100/94 a pojęciem „słusznego wynagrodzenia” zawartym w art. 94 ust. 1 tego rozporządzenia. Trybunał podkreślił już bowiem, że mimo podobieństwa sformułowań użytych w tych dwóch przepisach sformułowania te nie obejmują tego samego pojęcia( ). I tak, podczas gdy pojęcie „godziwego wynagrodzenia”, o którym mowa w art. 14 ust. 3 tiret czwarte rozporządzenia nr 2100/94 w związku z art. 5 ust. 5 rozporządzenia nr 1768/95, ma na celu ustanowienie równowagi między uzasadnionymi wzajemnymi interesami rolników i posiadaczy odmian roślin, to pojęcie słusznego wynagrodzenia, o którym mowa w art. 94 ust. 1 tego rozporządzenia, a którego brzmienie nie wprowadza rozróżnienia w zależności od tego, kim jest sprawca naruszenia, dotyczy konkretnie zapłaty słusznego wynagrodzenia w ramach powództwa o stwierdzenie naruszenia ochrony odmian( ).

42. Zdaniem Trybunału wynika z tego, że opłaty za uprawnioną uprawę w rozumieniu art. 14 rozporządzenia nr 2100/94 nie można przyjąć za podstawę obliczenia przewidzianego w art. 94 ust. 1 tego rozporządzenia słusznego wynagrodzenia( ). Jakakolwiek inna wykładnia nie będzie bowiem w stanie zapewnić ani realizacji celów wspomnianego rozporządzenia, ani jego skuteczności( ). Wrócę poniżej do tej kwestii, która ma znaczenie dla analizy pytania prejudycjalnego( ).

b) W przedmiocie przepisów wykonawczych dotyczących warunków korzystania z przywileju rolników: rozporządzenie nr 1768/95

43. Przypominam, że rozporządzeniem, o którym mowa w art. 114 rozporządzenia nr 2100/94, jest rozporządzenie nr 1768/95( ). Zgodnie z art. 1 rozporządzenia nr 1768/95 rozporządzenie to ustanawia przepisy wykonawcze w sprawie warunków korzystania z odstępstwa przewidzianego w art. 14 ust. 1 rozporządzenia nr 2100/94( ).

44. Rozporządzenie nr 1768/95 przewiduje w szczególności, po pierwsze, zasady pozwalające na ustalenie poziomu godziwego wynagrodzenia (art. 5 tego rozporządzenia)( ), a po drugie, moment powstania indywidualnego zobowiązania do zapłaty tego wynagrodzenia posiadaczowi na podstawie art. 14 ust. 3 tiret czwarte rozporządzenia nr 2100/94, czyli gdy rolnik rzeczywiście korzysta z materiału ze zbioru w uprawie polowej (art. 6 rozporządzenia nr 1768/95).

45. Rozporządzenie nr 1768/95 przewiduje również w art. 18 specjalne roszczenia cywilnoprawne w przypadku nieprzestrzegania warunków dotyczących przywileju rolników.

46. Sporny przepis stanowi zatem, że w przypadku powtarzającego się i umyślnego naruszenia obowiązku zapłaty godziwego wynagrodzenia przewidzianego w art. 14 ust. 3 tiret czwarte rozporządzenia nr 2100/94 w odniesieniu do jednej lub większej liczby odmian należących do tego samego posiadacza odpowiedzialność za wynagrodzenie posiadaczowi dalszych szkód na podstawie art. 94 ust. 2 tego rozporządzenia obejmuje co najmniej kwotę ryczałtową obliczoną na podstawie czterokrotnej średniej kwoty pobieranej za licencjonowaną produkcję, z zastrzeżeniem odszkodowania z tytułu jakiejkolwiek większej szkody.

47. To zatem właśnie ten przepis stanowi przedmiot pytania dotyczącego oceny ważności, z którym zwrócił się sąd odsyłający i które zbadam w świetle tych rozważań ogólnych.

2. Kontrola ważności

48. Poprzez swoje jedyne pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy sporny przepis jest nieważny w świetle art. 94 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 2100/94 w zakresie, w jakim przewidziano w nim w przypadku powtarzającego się i umyślnego naruszenia obowiązku zapłaty „godziwego wynagrodzenia” na podstawie art. 14 ust. 3 tiret czwarte tego rozporządzenia minimalną kwotę tytułem naprawienia szkody poniesionej przez posiadacza w wysokości czterokrotnej średniej kwoty pobieranej za licencjonowaną produkcję.

49. W ramach tej kontroli wskażę najpierw powody, dla których należy oddalić argumenty wnoszącego apelację w postępowaniu głównym dotyczące braku kompetencji Komisji do przyjęcia spornego przepisu. Następnie przeanalizuję w świetle orzecznictwa Trybunału treść normatywną art. 94 ust. 2 rozporządzenia nr 2100/94, w odniesieniu do którego sąd odsyłający przedstawił pytanie dotyczące oceny ważności spornego przepisu. Na koniec wyciągnę z tego użyteczne wnioski, aby udzielić odpowiedzi na to pytanie.

a) W przedmiocie kompetencji Komisji do przyjęcia spornego przepisu

50. Wnoszący apelację w postępowaniu głównym podnosi, że Komisja nie była uprawniona do przyjęcia spornego przepisu, a tym samym do określenia słusznego wynagrodzenia, jakie należy wypłacić na podstawie art. 94 rozporządzenia nr 2100/94.

51. Nie zgadzam się z tym stanowiskiem.

52. Pragnę przypomnieć, że ocena ważności przepisu prawa Unii dokonana przez Trybunał powinna mieścić się w ramach przedłożonego mu pytania prejudycjalnego( ).

53. W niniejszym przypadku pytanie dotyczy zgodności spornego przepisu w szczególności z art. 94 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 2100/94. W konsekwencji, kwestionując kompetencję Komisji do przyjęcia spornego przepisu, wnoszący apelację w postępowaniu głównym dąży do rozszerzenia zakresu pytania przedstawionego przez sąd odsyłający( ).

54. Jest zresztą oczywiste, że kontrola ważności spornego przepisu, o której dokonanie sąd odsyłający wnosi do Trybunału, powinna być przeprowadzana z uwzględnieniem charakteru i przedmiotu tego aktu, którego podstawą prawną jest, jak wskazałem w pkt 7 niniejszej opinii, art. 14 ust. 3 rozporządzenia nr 2100/94( ). W tym względzie art. 114 rozporządzenia nr 2100/94 w związku z jego art. 14 ust. 3 upoważnia Komisję do ustanowienia szczegółowych przepisów wykonawczych w celu zastosowania odstępstwa przewidzianego w tym przepisie( ).

55. Wynika z tego, że Komisja jest uprawniona do przyjęcia na podstawie tych przepisów rozporządzenia wykonawczego, takiego jak rozporządzenie nr 1768/95, po to, aby określić warunki mające na celu uregulowanie odstępstwa przewidzianego w art. 14 ust. 1 rozporządzenia nr 2100/94 i ochronę uzasadnionych interesów hodowcy i rolnika. W tym względzie, co się tyczy przedmiotu i uzasadnienia rozporządzenia nr 1768/95, z motywów drugiego, trzeciego, dziesiątego i jedenastego tego rozporządzenia wynika, że ma ono na celu określenie takich warunków oraz sprecyzowanie, po pierwsze, związku między prawem posiadacza a prawami wynikającymi z przepisów art. 14 rozporządzenia nr 2100/94, a po drugie, związku między upoważnieniem udzielonym rolnikowi a wykorzystaniem tego upoważnienia.

56. Ponadto, skoro rozporządzenie nr 1768/95 ma na celu doprecyzowanie kryteriów określonych w art. 14 ust. 3 rozporządzenia nr 2100/94, które umożliwiają skorzystanie z rozpatrywanego odstępstwa i ochronę uzasadnionych interesów hodowcy i rolnika, należy jeszcze ustalić, czy – o co pyta sąd odsyłający – Komisja, przewidując w spornym przepisie minimalne wynagrodzenie szkody poniesionej przez posiadacza w wysokości czterokrotnej średniej kwoty pobieranej za licencjonowaną produkcję, naruszyła brzmienie przepisów zawartych w art. 94 ust. 2 rozporządzenia nr 2100/94 stosownie do ich wykładni dokonanej przez Trybunał.

57. W tym celu wydaje się konieczne krótkie przypomnienie istotnego orzecznictwa dotyczącego art. 94 rozporządzenia nr 2100/94.

b) W przedmiocie orzecznictwa dotyczącego art. 94 rozporządzenia nr 2100/94: wyrok Hansson

58. Wydaje się, że wyrok Hansson( ) stanowi precedens, na którym Trybunał będzie mógł z powodzeniem się oprzeć w celu udzielenia odpowiedzi na pytanie prejudycjalne. W sprawie, w której zapadł ten wyrok, sąd odsyłający zamierzał w istocie poznać zasady rządzące ustalaniem i obliczaniem kwoty odszkodowań i wysokości naprawienia szkód należnych na podstawie art. 94 rozporządzenia nr 2100/94.

1) Charakter naprawienia szkód

59. Co się tyczy charakteru naprawienia szkód należnego na podstawie art. 94 rozporządzenia nr 2100/94, Trybunał zauważył w pierwszej kolejności, że z brzmienia art. 94 ust. 2 tego rozporządzenia wynika, iż przepis ten dotyczy wyłącznie naprawienia szkody poniesionej przez posiadacza unijnego prawa do ochrony odmiany roślin z powodu działania stanowiącego naruszenie prawa do tej odmiany( ).

60. Z jednej strony bowiem Trybunał wskazał, że art. 94 ust. 1 rozporządzenia nr 2100/94 ma na celu finansowe zrekompensowanie korzyści, jaką odniosła osoba naruszająca, przy czym korzyść ta odpowiada kwocie równej opłacie licencyjnej, której osoba ta nie uiściła( ). W tym względzie Trybunał wyjaśnił, że powyższy przepis nie przewiduje naprawienia szkód innych niż te związane z brakiem zapłaty słusznego wynagrodzenia w rozumieniu wspomnianego przepisu( ). Z drugiej strony Trybunał zauważył, że art. 94 ust. 2 tego rozporządzenia dotyczy poniesionej przez posiadacza szkody, jaką osoba naruszająca „jest ponadto” zobowiązana naprawić w przypadku naruszenia popełnionego „umyślnie lub z niedbalstwa”( ).

61. Zdaniem Trybunału wynika z tego, że art. 94 rozporządzenia nr 2100/94 ustanawia na rzecz posiadacza unijnego prawa do ochrony odmiany roślin prawo do odszkodowania, „które nie tylko jest zupełne, ale również opiera się na obiektywnej podstawie, a mianowicie pokrywa wyłącznie szkodę poniesioną przez tego posiadacza w następstwie działania stanowiącego naruszenie”( ). W związku z tym Trybunał stwierdził, zgodnie z opinią rzecznika generalnego H. Saugmandsgaarda Øe( ), że przepis ten nie może być interpretowany w sposób dopuszczający zastosowanie go na korzyść tego posiadacza jako podstawy prawnej do zasądzenia od osoby naruszającej ustalonego w sposób ryczałtowy odszkodowania mającego charakter kary. Dodał on, że – przeciwnie – zakres środków odszkodowawczych należnych na podstawie wspomnianego przepisu musi dokładnie odzwierciedlać, tak dalece, jak to możliwe, rzeczywiste i pewne szkody poniesione przez posiadacza prawa do ochrony odmiany roślin w wyniku naruszenia( ).

62. W drugiej kolejności Trybunał orzekł, odnosząc się do motywów 17 i 26 dyrektywy 2004/48/WE( ), a także do jej art. 13 ust. 1( ), że taka wykładnia jest zgodna z celami tej dyrektywy, która ustanawia minimalne standardy dotyczące poszanowania praw własności intelektualnej w ogóle( ).

2) Zasady ustalania wysokości odszkodowania: zakres naprawienia szkody

63. Co się tyczy zakresu naprawienia szkody w rozumieniu art. 94 ust. 2 rozporządzenia nr 2100/94, Trybunał zauważył, że posiadacz praw do odmiany będącej przedmiotem naruszenia powinien przedstawić dowody wykazujące, że jego szkoda wykracza poza elementy objęte słusznym wynagrodzeniem przewidzianym w art. 94 ust. 1 tego rozporządzenia( ). Trybunał określił w tym względzie zakres tego naprawienia szkody, podkreślając, że wysokość zwyczajowej opłaty z tytułu licencjonowanej produkcji nie może per se służyć za podstawę oszacowania tej szkody. Taka opłata pozwala bowiem na obliczenie słusznego wynagrodzenia przewidzianego w art. 94 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia i niekoniecznie musi wykazywać związek ze szkodą, która pozostaje nienaprawiona, a której naprawienie przewidziano w art. 94 ust. 2 tego rozporządzenia( ).

64. W tym względzie Trybunał przypomniał, z jednej strony, że okoliczności, które uzasadniały podwyższenie zwyczajowej opłaty należnej za licencjonowaną produkcję przy obliczaniu słusznego wynagrodzenia, nie mogą zostać uwzględnione po raz drugi przy rozpatrywaniu roszczenia o naprawienie szkody przewidzianego w art. 94 ust. 2 rozporządzenia nr 2100/94( ). Z drugiej strony, Trybunał orzekł, że do sądu rozpoznającego sprawę należy przeprowadzenie oceny, w jakim stopniu podnoszone przez posiadacza praw do odmiany będącej przedmiotem naruszenia szkody mogą zostać precyzyjnie dowiedzione lub czy konieczne jest ustalenie kwoty ryczałtowej, najlepiej odzwierciedlającej rzeczywisty charakter tych szkód( ).

c) W przedmiocie kwestionowania ważności spornego przepisu w świetle art. 94 ust. 2 rozporządzenia nr 2100/94 stosownie do jego wykładni dokonanej przez Trybunał

65. Sąd odsyłający zastanawia się w istocie, czy w kontekście szkody upowszechnienie zasady minimalnej kwoty ryczałtowej w wysokości czterokrotności opłaty licencyjnej, przewidziane w spornym przepisie, jest zgodne z art. 94 ust. 2 rozporządzenia nr 2100/94 stosownie do jego wykładni dokonanej przez Trybunał.

1) Argumenty podniesione przez wnoszącego apelację w postępowaniu głównym, STV i Komisję

66. Wnoszący apelację w postępowaniu głównym podnosi, że sporny przepis, przynajmniej jego druga część, jest nieważny i można z łatwością stwierdzić jego nieważność lub go pominąć, utrzymując w mocy pozostałą część rozporządzenia nr 1768/95. Dodaje on, że pierwsza część tego przepisu ogranicza obowiązek naprawienia szkody przewidziany w art. 94 ust. 2 rozporządzenia nr 2100/94 w przypadku naruszenia „jednej lub więcej odmian należących do tego samego posiadacza”. Takie ograniczenie znaczenia i zakresu stosowania tego przepisu nie zostało zawarte w brzmieniu wspomnianego przepisu i nie wynika z jego treści, wobec czego ta pierwsza część jest również niezgodna z prawem i należy stwierdzić jej nieważność.

67. STV utrzymuje, że sporny przepis został prawidłowo przyjęty przez Komisję zgodnie z celami i wytycznymi rozporządzenia nr 2100/94 i nie może zostać uznany za nieważny. Bezsporne jest również, że wnoszący apelację w postępowaniu głównym działał umyślnie bez upoważnienia przez posiadacza unijnego prawa do odmiany roślin. Przesłanki określone w art. 94 ust. 2 i art. 14 ust. 3 rozporządzenia nr 2100/94 w związku ze spornym przepisem są zatem niezaprzeczalnie spełnione.

68. Komisja twierdzi natomiast, że sporny przepis jest zgodny z wymogami rozporządzenia nr 2100/94, ponieważ na warunkach określonych w tym przepisie tytułem minimalnego naprawienia szkody można żądać kwoty w wysokości czterokrotności opłaty licencyjnej.

69. Ściślej rzecz ujmując, w uwagach na piśmie Komisja uzasadnia zastosowanie minimalnej kwoty ryczałtowej przewidzianej w spornym przepisie tym, że w przypadku gdy uprawa odmiany chronionej nie jest objęta przywilejem rolników, to znaczy w przypadku niezgodnego z prawem ponownego wysiewu, fakt niezapłacenia godziwego wynagrodzenia, niższego niż zwykła opłata licencyjna, stanowi „nadużycie” tego przywileju, które uzasadnia nie tylko prawo do uiszczenia tej opłaty na podstawie art. 94 ust. 1 rozporządzenia nr 2100/94, ale również prawo do naprawienia poniesionej szkody w rozumieniu art. 94 ust. 2 tego rozporządzenia. Zdaniem Komisji należy zatem zobowiązać do naprawienia owej szkody, w przypadku gdy nadużycie się powtarza i jest umyślne, w wysokości minimalnej kwoty określonej w spornym przepisie( ).

70. Zdaniem Komisji ze względu na to, że art. 14 rozporządzenia nr 2100/94 dotyczący przywileju rolników reguluje złożoną równowagę interesów między posiadaczami odmian roślin a rolnikami, właściwe jest, aby naruszenie rolnika, który korzysta z tego przywileju, ale w sposób powtarzający się i umyślnie nie przestrzega obowiązku zapłaty godziwego wynagrodzenia, niższego niż zwykła opłata (art. 14 ust. 3 tiret czwarte tego rozporządzenia), było karane bardziej surowo niż „zwykłe” przypadki wymagającego upoważnienia działania, którego dokonano bez upoważnienia umyślnie lub z niedbalstwa (art. 94 ust. 2 wspomnianego rozporządzenia)( ). Sporna minimalna kwota ryczałtowa odpowiada bowiem standardowemu podejściu przyjmowanemu w odniesieniu do szkód minimalnych ogólnie ponoszonych przez posiadaczy chronionych odmian.

71. W tym względzie Komisja przywołała na rozprawie wyrok Stowarzyszenie Oławska Telewizja Kablowa( ), w którym Trybunał orzekł, że art. 13 dyrektywy 2004/48 należy interpretować w ten sposób, iż nie sprzeciwia się on uregulowaniu krajowemu, zgodnie z którym uprawniony, którego prawo własności intelektualnej zostało naruszone, może zażądać od osoby, która naruszyła to prawo, albo odszkodowania za poniesioną przez niego szkodę, przy uwzględnieniu wszystkich właściwych aspektów danej sprawy, albo, bez wykazywania przez tego uprawnionego rzeczywistej szkody, domagać się zapłaty sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej dwukrotności stosownego wynagrodzenia, które byłoby należne tytułem udzielenia zgody na korzystanie z danego utworu.

72. Ponadto Komisja podniosła na rozprawie, że złożoność celu, jakim jest zapewnienie równowagi między interesami posiadaczy prawa do ochrony odmiany roślin i interesami rolników, wynika w szczególności z faktu, że nielegalny ponowny wysiew ma miejsce w gospodarstwie rolnika, co komplikuje monitorowanie przez tych posiadaczy korzystania z odmian chronionych. W tych okolicznościach podniosła ona, że środki powinny być wystarczająco motywujące, aby zapobiec w szczególności uprzywilejowaniu rolników, którzy uchylają się od ciążącego na nich na mocy art. 14 ust. 3 tiret czwarte rozporządzenia nr 2100/94 obowiązku zapłaty godziwego wynagrodzenia posiadaczowi, w stosunku do rolników, którzy spełniają ten obowiązek. Jest tak, tym bardziej że jej zdaniem zgodnie z art. 14 ust. 3 tiret piąte tego rozporządzenia posiadacze są jedynymi osobami odpowiedzialnymi za monitorowanie korzystania z odmian chronionych w ramach uprawnionej uprawy i nadzór nad tym korzystaniem, a zatem są uzależnieni od dobrej wiary i współpracy zainteresowanych rolników.

2) Ocena

73. W pierwszej kolejności należy oddalić argumenty dotyczące znaczenia rozpatrywanej minimalnej kwoty ryczałtowej z poniżej opisanych powodów.

74. Pragnę przypomnieć, że w spornym przepisie przewidziano, iż odpowiedzialność za wynagrodzenie posiadaczowi dalszych szkód na podstawie art. 94 ust. 2 rozporządzenia nr 2100/94 obejmuje co najmniej kwotę ryczałtową obliczoną na podstawie czterokrotnej średniej kwoty pobieranej za licencjonowaną produkcję, z zastrzeżeniem odszkodowania z tytułu jakiejkolwiek większej szkody.

75. Jeżeli bowiem rolnik przestrzega warunków określonych w art. 14 ust. 3 rozporządzenia nr 2100/94, a w szczególności uiszcza godziwe wynagrodzenie za dany rok gospodarczy, płaci on zasadniczo 50% opłaty należnej za licencjonowaną produkcję( ), natomiast jeżeli rolnik nie przestrzega tych warunków( ), a sporny przepis jest stosowany( ), płaci on, co do istoty, minimalną kwotę ryczałtową wynoszącą 400% opłaty należnej za tę licencjonowaną produkcję, czyli czterokrotność 100% średniej pobieranej kwoty, to znaczy kwotę równą w istocie ośmiokrotności godziwego wynagrodzenia wymaganego na podstawie art. 14 ust. 3 rozporządzenia nr 2100/94, i to za każdy rozpatrywany rok gospodarczy( ).

76. Prawdą jest, że ta minimalna kwota ryczałtowa może być uzasadniona „technicznie”, zgodnie z logiką Komisji( ), okolicznością, iż opłata należna za uprawnioną uprawę, w razie gdy rolnik korzysta z odstępstwa przewidzianego w art. 14 ust. 1 rozporządzenia nr 2100/94, nie może być wykorzystywana jako podstawa obliczania słusznego wynagrodzenia, o którym mowa w art. 94 ust. 1 tego rozporządzenia( ), i że w związku z tym rolnik jest zobowiązany w przypadku nielegalnego ponownego wysiewu do zapłaty 100% opłaty należnej za licencjonowaną produkcję z tytułu słusznego wynagrodzenia przewidzianego w tym przepisie.

77. Jednakże brzmienie art. 94 ust. 2 rozporządzenia nr 2100/94 i wnioski płynące z wyroku Hansson prowadzą mnie do uznania, że taka minimalna kwota ryczałtowa nie jest zgodna z treścią tego przepisu.

78. Po pierwsze, Trybunał wskazał w wyroku Hansson, że art. 94 ust. 2 rozporządzenia nr 2100/94 ma na celu naprawienie szkody poniesionej przez posiadacza prawa do ochrony odmiany roślin będącego poszkodowanym wskutek naruszenia( ), i zakwalifikował to naprawienie szkody jako „całościowe i obiektywne naprawienie szkody”. Wskazał on, że w celu uzyskania takiego naprawienia szkody posiadacz prawa do odmiany będącej przedmiotem naruszenia powinien przedstawić dowód wykazujący, że „jego szkoda wykracza poza elementy objęte słusznym wynagrodzeniem przewidzianym w [art. 94 ust. 1 tego rozporządzenia]”( ).

79. Po drugie, z wyroku Hansson( ) wynika, że to do sądu rozpoznającego sprawę należy ocena, czy szkody podnoszone przez posiadacza poszkodowanego w wyniku naruszenia mogą zostać dowiedzione „precyzyjnie” lub czy konieczne jest „ustalenie zryczałtowanej kwoty”. I tak, o ile Trybunał uznaje w tym wyroku możliwość ryczałtowego ustalenia przez sąd rozpoznający sprawę rekompensaty na podstawie art. 94 ust. 2 rozporządzenia nr 2100/94, o tyle moim zdaniem jest jasne, że orzeczenie to należy do sądu rozpoznającego sprawę, a w każdym razie, że ta rekompensata „musi dokładnie odzwierciedlać, tak dalece, jak to możliwe, rzeczywiste i pewne szkody poniesione przez posiadacza prawa do ochrony odmian roślin w wyniku naruszenia”( ). W konsekwencji zdaniem Trybunału art. 94 tego rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że „przyznane w nim posiadaczowi prawa do chronionej odmiany roślin prawo do odszkodowania rozciąga się na całość poniesionej przez niego szkody, jednak artykuł ten nie może stanowić podstawy dla nałożenia zryczałtowanego dodatku za naruszenie”( ).

80. Natomiast, jak wskazała sama Komisja w odpowiedzi na pytanie zadane przez Trybunał, jeśli ma zastosowanie sporny przepis, posiadacz poszkodowany w wyniku naruszenia musi dowieść nie dokładnego zakresu poniesionej szkody, lecz jedynie powtarzającego się i umyślnego naruszenia jego praw. Jednakże, jak wyjaśniłem, posiadacz ten musi udowodnić, że jego szkoda wykracza poza to, co jest objęte słusznym wynagrodzeniem, natomiast ocena dokładnego zakresu poniesionej szkody lub ewentualne ustalenie kwoty ryczałtowej należy do sądu rozpoznającego sprawę( ).

81. Co za tym idzie, nie byłoby zgodne z art. 94 ust. 2 rozporządzenia nr 2100/94 stosownie do jego wykładni dokonanej przez Trybunał, po pierwsze, użycie kwoty zwykłej opłaty należnej za licencjonowaną produkcję, czyli 100% tej opłaty, jako podstawy do oszacowania szkody poniesionej przez posiadacza prawa do ochrony odmiany roślin, poprzez pomnożenie przez cztery tej kwoty, jak to wynika ze spornego przepisu, ponieważ taka opłata ma na celu obliczenie słusznego wynagrodzenia, o którym mowa w art. 94 ust. 1 tego rozporządzenia, i niekoniecznie ma związek z poniesioną przez posiadacza szkodą, której naprawienie przewidziano w art. 94 ust. 2 wspomnianego rozporządzenia( ).

82. Po drugie, pragnę przypomnieć, że w wyroku Hansson Trybunał wykluczył możliwość, aby art. 94 rozporządzenia nr 2100/94 mógł być interpretowany w sposób „dopuszczający zastosowanie go na korzyść tego posiadacza jako podstawy prawnej do zasądzenia od osoby naruszającej ustalonego w sposób ryczałtowy odszkodowania mającego charakter kary”( ). W tym względzie Trybunał dodał, że zakres naprawienia szkody należnego na podstawie tego przepisu musi „dokładnie odzwierciedlać, tak dalece, jak to możliwe, rzeczywiste i pewne szkody poniesione przez posiadacza prawa do ochrony odmian roślin w wyniku naruszenia”( ).

83. W związku z tym byłoby również sprzeczne z art. 94 ust. 2 rozporządzenia nr 2100/94, stosownie do jego wykładni dokonanej przez Trybunał, ustanowienie miarodajnego dla spornego przepisu założenia, zgodnie z którym wysokość rekompensaty dla posiadacza powinna stanowić co najmniej czterokrotność średniej kwoty pobieranej za licencjonowaną produkcję. Wbrew temu, co twierdzi Komisja, takie założenie prowadziłoby do przyznania odszkodowania o charakterze kary, ponieważ ten pierwszy przepis ma na celu naprawienie „[posiadaczowi] wszelkich szkód wynikających z naruszenia” i wyłącznie szkód wynikających z naruszenia. W tym względzie uważam, że nie można zgodzić się z przedstawionym na rozprawie twierdzeniem Komisji, że przepis ten odpowiada typowemu standardowemu podejściu przyjmowanemu w odniesieniu do minimalnej szkody ogólnie ponoszonej przez posiadaczy( ).

84. W drugiej kolejności z zastosowania partykuły „co najmniej” użytej w spornym przepisie wnioskuję, że sąd przy dokonywaniu oceny szkód podnoszonych przez posiadacza prawa do odmiany będącej przedmiotem naruszenia oraz w przypadku, gdyby ustalał kwotę ryczałtową, jest zobowiązany do obliczenia kwoty naprawienia poniesionej szkody w oparciu o ustanowione przez Komisję w rozporządzeniu nr 1768/95 założenie, zgodnie z którym rekompensata powinna wynosić co najmniej czterokrotność opłaty licencyjnej( ). Ponadto w odpowiedzi na pytanie zadane przez Trybunał w tej kwestii Komisja przyznała, że nawet gdyby rzeczywistą szkodę można było z łatwością ustalić i okazała się ona niższa od minimalnej kwoty ryczałtowej określonej w spornym przepisie, sąd rozpoznający sprawę mógłby, w przypadku powtarzającego się i umyślnego naruszenia obowiązków wynikających ze spornego przepisu, podwyższyć tę kwotę, ale w żadnym razie nie mógłby jej obniżyć, biorąc pod uwagę brzmienie tego przepisu.

85. Oznaczałoby to, że nawet jeśli szkoda podnoszona przez posiadacza poszkodowanego w wyniku naruszenia może zostać dowiedziona „precyzyjnie”, sąd rozpoznający sprawę powinien dokonać „ustalenia kwoty ryczałtowej”, mimo że takie ustalenie kwoty ryczałtowej nie jest konieczne. Ponadto, w przypadku gdy szkoda ta nie mogłaby zostać precyzyjnie dowiedziona, gdyby sąd postanowił ustalić kwotę ryczałtową, kwota ta nie mogłaby być niższa od minimalnej kwoty ryczałtowej przewidzianej w spornym przepisie( ). Oczywiste jest, że takie ograniczenie swobody oceny sądu rozpoznającego sprawę byłoby sprzeczne nie tylko z art. 94 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 2100/94 stosownie do jego wykładni dokonanej przez Trybunał( ), ale także z zasadą proporcjonalności. Chociaż, de lege ferenda, Komisja może przewidzieć minimum ryczałtowe w odniesieniu do opłaty licencyjnej, jednak przewidujący je przepis powinien pozwolić pozwanemu na zakwestionowanie tego minimum ryczałtowego, które nie powinno bezwzględnie wiązać sądu rozpoznającego sprawę.

86. W trzeciej i ostatniej kolejności uważam, że argumenty oparte na wyroku Stowarzyszenie Oławska Telewizja Kablowa( ) nie są istotne z punktu widzenia badania kwestii ważności rozpatrywanej w niniejszej sprawie. Wydaje się bowiem, że okoliczności sprawy w postępowaniu głównym wyraźnie różnią się od okoliczności sprawy, która doprowadziła do wydania tego wyroku.

87. Po pierwsze, w zakresie, w jakim dyrektywa 2004/48 pozostawia państwom członkowskim pewien zakres uznania w ramach jej transpozycji i dotyczy nie tylko praw własności intelektualnej do odmian roślin, ale również wszystkich praw własności intelektualnej, w tym praw własności przemysłowej( ), ewentualne naruszenia i przekroczenia tych praw mogą być różne i liczne. W związku z tym, jak podkreślił rzecznik generalny H. Saugmandsgaard Øe( ), chociaż dyrektywa ta może w stosownym przypadku stanowić istotny element kontekstu, który należy uwzględnić w celu dokonania wykładni rozporządzenia nr 2100/94, ważne jest jednak, aby nie dopuścić – pod pozorem wykładni kontekstowej tego rozporządzenia – do tworzenia praw o bezpośrednim zastosowaniu, które nie są przewidziane w tym rozporządzeniu, poprzez zaczerpnięcie ich ze wspomnianej dyrektywy.

88. Po drugie, co ważniejsze, sprawa, w której zapadł wyrok Stowarzyszenie Oławska Telewizja Kablowa( ), dotyczyła wykładni dyrektywy 2004/48, podczas gdy w niniejszej sprawie do Trybunału zwrócono się o zbadanie kwestii dotyczącej oceny ważności przepisu rozporządzenia nr 1768/95, czyli spornego przepisu, który jest przepisem wykonawczym i z tego tytułu powinien być zgodny z rozporządzeniem nr 2100/94, a w szczególności z jego art. 94 ust. 2.

89. Z powyższego wynika, że art. 94 ust. 2 rozporządzenia nr 2100/94 nie pozwala na ustalenie minimalnej kwoty ryczałtowej przewidzianej w spornym przepisie. Brzmienie spornego przepisu wykracza bowiem poza brzmienie art. 94 ust. 2 tego rozporządzenia. Ponadto, jak wynika z poprzednich punktów, argumenty podniesione przez STV i Komisję nie mogą podważyć wykładni tego ostatniego przepisu dokonanej przez Trybunał w wyroku Hansson.

90. W tych okolicznościach uważam, że upowszechnienie zasady minimalnej kwoty ryczałtowej odszkodowania w wysokości czterokrotności opłaty licencyjnej, przewidziane w spornym przepisie, nie jest zgodne z art. 94 ust. 2 rozporządzenia nr 2100/94 stosownie do jego wykładni dokonanej przez Trybunał, i to nawet jeśli, jak twierdzą STV i Komisja, sporny przepis ma zastosowanie wyłącznie w przypadku powtarzającego się i umyślnego naruszenia obowiązku zapłaty godziwego wynagrodzenia, przewidzianego w art. 14 ust. 3 tiret czwarte tego rozporządzenia.

91. Zatem, przyjmując sporny przepis, Komisja przekroczyła granice swoich kompetencji, w szczególności w świetle art. 94 ust. 2 rozporządzenia nr 2100/94.

V. Wnioski

92. Mając na względzie powyższe ustalenia, proponuję, aby Trybunał udzielił następującej odpowiedzi na pytanie prejudycjalne przedstawione przez Pfälzisches Oberlandesgericht Zweibrücken (wyższy sąd krajowy Palatynatu w Zweibrücken, Niemcy):

Artykuł 18 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1768/95 z dnia 24 lipca 1995 r. ustanawiającego przepisy wykonawcze w zakresie odstępstwa rolnego przewidzianego w art. 14 ust. 3 rozporządzenia Rady nr 2100/94 w sprawie wspólnotowego systemu ochrony odmian roślin jest nieważny w świetle art. 94 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia Rady (WE) nr 2100/94 z dnia 27 lipca 1994 r. w sprawie wspólnotowego systemu ochrony odmian roślin w zakresie, w jakim przepis ten przewiduje, w przypadku powtarzającego się i umyślnego naruszenia obowiązku zapłaty godziwego wynagrodzenia na podstawie art. 14 ust. 3 tiret czwarte rozporządzenia nr 2100/94, minimalną kwotę tytułem naprawienia szkody poniesionej przez posiadacza w wysokości czterokrotnej średniej kwoty pobieranej za licencjonowaną produkcję materiału rozmnożeniowego tej samej odmiany na danym obszarze.