Sprawy połączone C‑93/13 P i C‑123/13 P

Komisja Europejska

przeciwko

Versalis SpA

i

Eni SpA

oraz

Versalis SpA

i

Eni SpA

przeciwko

Komisji Europejskiej

„Odwołanie — Konkurencja — Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki — Rynek kauczuku chloroprenowego — Następstwo podmiotów produkcyjnych — Możliwość przypisania zachowania noszącego znamiona naruszenia — Grzywny — Powrót do naruszenia — Nieograniczone prawo orzekania”

Streszczenie – wyrok Trybunału (piąta izba) z dnia 5 marca 2015 r.

(art. 225 ust. 1 WE, art. 229 WE; statut Trybunału Sprawiedliwości, art. 58 akapit pierwszy; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 31)

(art. 81 WE, 82 WE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 2, art. 23 ust. 2, 3, art. 27 ust. 2; komunikat Komisji 2006/C 210/02, pkt 28)

Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Okoliczności obciążające – Powrót do naruszenia – Podobne naruszenia popełnione kolejno i wynikające z zachowań dwóch spółek zależnych tej samej spółki dominującej – Brak przypisania naruszenia spółce dominującej we wcześniejszej decyzji – Okoliczności uczestnictwa spółki dominującej we wcześniejszym naruszeniu – Ciężar dowodu – Uwzględnienie czasu, który upłynął pomiędzy naruszeniami

(art. 81 WE, 82 WE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 2, art. 23 ust. 2, 3, art. 27 ust. 2; komunikat Komisji 2006/C 210/02, pkt 28)

Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Okoliczności obciążające – Powrót do naruszenia – Podobne naruszenia popełnione kolejno i wynikające z zachowań dwóch spółek zależnych tej samej spółki dominującej – Brak przypisania naruszenia spółce dominującej we wcześniejszej decyzji – Brak wpływu

(art. 81 WE, 82 WE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 2, 3; komunikat Komisji 2006/C 210/02, pkt 28)

Konkurencja – Grzywny – Kwota – Ustalenie – Kryteria – Waga naruszenia – Okoliczności obciążające – Powrót do naruszenia – Pojęcie – Obowiązek przedstawienia przez Komisję okoliczności uczestnictwa danego przedsiębiorstwa we wcześniejszym naruszeniu

(art. 81 WE, 82 WE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 2, art. 23 ust. 2)

Zobacz tekst orzeczenia. (por. pkt 40–43, 90)

Zobacz tekst orzeczenia. (por. pkt 52, 53, 57–59)

Jak wynika z pkt 28 wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 23 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1/2003, okoliczność obciążającą w postaci powrotu do naruszenia znamionuje kontynuowanie naruszenia lub ponowne popełnienie przez przedsiębiorstwo identycznego lub podobnego naruszenia po tym, jak Komisja lub krajowy organ ochrony konkurencji stwierdzą naruszenie przez to przedsiębiorstwo postanowień art. 81 WE lub 82 WE. To Komisja powinna wykazać, zarówno w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów, jak i w decyzji, że przesłanki powrotu do naruszenia zostały spełnione. Tak więc, kiedy Komisja nakłada na daną spółkę grzywnę z tytułu naruszenia reguł Unii w dziedzinie konkurencji i przy obliczaniu grzywny stosuje mnożnik uwzględniający okoliczność wcześniejszego uczestnictwa tej spółki w naruszeniu reguł konkurencji, jest ona zobowiązana przedstawić, wraz z decyzją nakładającą wspomnianą grzywnę, wyjaśnienie umożliwiające sądom Unii, jak również samej spółce, zrozumienie, w jakim charakterze i w jakim zakresie owa spółka uczestniczyła we wcześniejszym naruszeniu. W szczególności, jeżeli Komisja uważa, że wspomniana spółka wchodziła w skład przedsiębiorstwa będącego adresatem decyzji w sprawie wcześniejszego naruszenia, obowiązkiem Komisji jest uzasadnienie tego twierdzenia w sposób wymagany prawem. (por. pkt 87, 98)

W celu wykazania okoliczności obciążającej w postaci powrotu do naruszenia w odniesieniu do spółki dominującej nie jest wymagane, by przeciwko tej spółce toczyło się wcześniej postępowanie, w wyniku którego skierowano do niej pismo w sprawie przedstawienia zarzutów oraz wydano decyzję. W powyższym celu istotne jest natomiast zwłaszcza wcześniejsze stwierdzenie pierwszego naruszenia wynikającego z zachowania spółki zależnej, z którą wspomniana spółka dominująca uczestnicząca w drugim naruszeniu tworzyła już w okresie pierwszego naruszenia jedno przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 81 WE. Byłoby niezgodne z celem polegającym na zwalczaniu zachowań sprzecznych z regułami konkurencji i na zapobieganiu ich ponownemu popełnianiu w drodze sankcji o skutku odstraszającym, gdyby przedsiębiorstwo, w którego skład wchodzi spółka zależna uczestnicząca w pierwszym naruszeniu, mogło – w drodze zmiany swojej struktury prawnej poprzez stworzenie nowych spółek zależnych, wobec których nie można było wszcząć postępowania z tytułu pierwszego naruszenia, ale które uczestniczą w popełnieniu nowego naruszenia – uniemożliwić albo szczególnie utrudnić nałożenie sankcji z tytułu powrotu do naruszenia, a w konsekwencji uniknąć jej. (por. pkt 91, 92)

Jeśli Komisja zamierza przypisać naruszenie prawa konkurencji osobie prawnej i powołać się wobec niej na powrót do naruszenia, pismo w sprawie przedstawienia zarzutów powinno zawierać wszystkie elementy umożliwiające wspomnianej osobie prawnej obronę. W szczególności, jeśli osoba ta jest spółką dominującą, przeciwko której powołuje się okoliczność obciążającą w postaci powrotu do naruszenia z powodu antykonkurencyjnego zachowania stwierdzonego przez Komisję po stronie jednej z jej spółek zależnych, jednak owa spółka dominująca przed otrzymaniem wspomnianego pisma nie była adresatem decyzji stwierdzającej pierwsze naruszenie, pismo w sprawie przedstawienia zarzutów skierowane do tej spółki dominującej powinno zawierać uzasadnienie, że przesłanki powrotu do naruszenia są spełnione, a zwłaszcza wykazać, że wspomniana osoba prawna tworzyła w okresie pierwszego naruszenia jedno przedsiębiorstwo ze spółką, w odniesieniu do której zostało stwierdzone pierwsze naruszenie. W tym względzie na Komisji spoczywa ciężar wykazania, że osoba prawna podejrzewana o popełnienie drugiego naruszenia wywierała już w okresie pierwszego naruszenia decydujący wpływ na spółkę zależną uczestniczącą w pierwszym naruszeniu. Ponadto okres dzielący pierwsze naruszenie i drugie naruszenie reguł konkurencji nie wyklucza w zasadzie powołania się na okoliczność obciążającą w postaci powrotu do naruszenia w odniesieniu do osoby prawnej, wobec której nie wszczęto postępowania dotyczącego pierwszego naruszenia. Niemniej przy ocenie skłonności przedsiębiorstwa do naruszania reguł konkurencji na Komisji spoczywa obowiązek wzięcia pod uwagę czasu, jaki upłynął między dwoma naruszeniami. Poza tym, gdy sąd Unii Europejskiej kontroluje przestrzeganie zasady prawa do obrony, jego zadaniem jest wzięcie pod uwagę wszelkich okoliczności badanej sprawy, w szczególności ewentualnych trudności dowodowych wynikających z czasu, który upłynął od pierwszego naruszenia, lub ewolucji strukturalnej przedsiębiorstwa czy też ewolucji zasad prawnych obowiązujących w dziedzinie konkurencji. (por. pkt 96, 97)