Sprawa C‑83/14

CEZ Razpredelenie Byłgarija AD

przeciwko

Komisija za zasztita ot diskriminacija

(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Administratiwen syd Sofija-grad)

„Dyrektywa 2000/43/WE — Zasada równego traktowania osób bez względu na pochodzenie rasowe lub etniczne — Dzielnice miasta zasadniczo zamieszkane przez osoby romskiego pochodzenia — Umieszczenie liczników energii elektrycznej na słupach stanowiących część napowietrznej sieci elektroenergetycznej na wysokości od sześciu do siedmiu metrów — Pojęcia „dyskryminajci bezpośredniej” i „dyskryminacji pośredniej” — Ciężar dowodu — Ewentualne uzasadnienie — Zapobieganie manipulacjom liczników energii elektrycznej i nielegalnym przyłączeniom — Proporcjonalność — Uogólniony charakter środka — Uwłaczający i piętnujący skutek środka — Dyrektywy 2006/32/WE i 2009/72/WE — Brak możliwości kontroli zużycia energii elektrycznej przez końcowego odbiorcę”

Streszczenie – wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 16 lipca 2015 r.

Ponieważ nie ulega wątpliwości, że dostarczanie energii elektrycznej jest objęte art. 3 ust. 1 lit. h) dyrektywy 2000/43 wprowadzającej w życie zasadę równego traktowania osób bez względu na pochodzenie rasowe lub etniczne, przepis ten należy interpretować w ten sposób, że montaż licznika energii elektrycznej u końcowego odbiorcy, który to licznik stanowi akcesorium nierozerwalnie związane ze wspomnianym dostarczaniem energii, jest objęty zakresem zastosowania tej dyrektywy oraz należy przestrzegać w odniesieniu do tego montażu licznika ustanowionej w tej dyrektywie zasady równego traktowania. (por. pkt 43)

Pojęcie „dyskryminacji ze względu na pochodzenie etniczne” w rozumieniu dyrektywy 2000/43 wprowadzającej w życie zasadę równego traktowania osób bez względu na pochodzenie rasowe lub etniczne, a w szczególności w rozumieniu art. 1 i art. 2 ust. 1 tej dyrektywy, należy interpretować w ten sposób, że w okolicznościach, w których w dzielnicy miasta zasadniczo zamieszkanej przez mieszkańców romskiego pochodzenia wszystkie liczniki energii elektrycznej są umieszczone na słupach stanowiących część napowietrznej sieci elektroenergetycznej na wysokości od sześciu do siedmiu metrów, podczas gdy w innych dzielnicach takie liczniki są umieszczone na wysokości mniejszej niż dwa metry, wspomniane pojęcie stosuje się niezależnie od tego, czy wspomniany środek zbiorowy dotyczy osób o określonym pochodzeniu etnicznym lub osób, które, choć nie mają takiego pochodzenia, są wraz z nimi poddane mniej przychylnemu traktowaniu lub znajdują się w szczególnie niekorzystnej sytuacji, które to traktowanie lub która to sytuacja wynikają z zastosowania tego środka. W istocie mając na względzie cel dyrektywy 2000/43 i charakter praw, które ma ona chronić, jej zakres stosowania nie może być określany w sposób zawężający a zasadę równego traktowania, do której odnosi się wspomniana dyrektywa, stosuje się nie do jednej kategorii określonych osób, lecz w zależności od przyczyn, o których mowa w art. 1 tej dyrektywy. Ten sposób wykładni potwierdzają motyw 16 i art. 3 ust. 1 owej dyrektywy, zgodnie z którymi ochronę przed dyskryminacją ze względu na pochodzenie rasowe lub etniczne, której zapewnienie dyrektywa ta ma na celu, stosuje się do „wszystkich” osób. Znajduje ona także potwierdzenie zarówno w brzmieniu art. 13 WE (obecnie, po zmianie, art. 19 TFUE), stanowiącego podstawę prawną dyrektywy 2000/43, w którym przyznano Unii kompetencje do podjęcia środków niezbędnych w celu zwalczania wszelkiej dyskryminacji, w szczególności ze względu na pochodzenie rasowe lub etniczne, jak i w zasadzie niedyskryminacji ze względu na rasę lub pochodzenie etniczne ustanowionej w art. 21 karty, której to zasady wspomniana dyrektywa jest konkretnym wyrazem w materialnych dziedzinach objętych tą dyrektywą. (por. pkt 56–58, 60; pkt 1 sentencji)

Zobacz tekst orzeczenia. (por. pkt 62)

Dyrektywę 2000/43 wprowadzającą w życie zasadę równego traktowania osób bez względu na pochodzenie rasowe lub etniczne, a w szczególności przepisy jej art. 2 ust. 1 i art. 2 ust. 2 lit. a) i b), należy interpretować w ten sposób, że stoi ona na przeszkodzie przepisowi krajowemu, który stanowi, że aby można było stwierdzić istnienie bezpośredniej lub pośredniej dyskryminacji ze względu na pochodzenie rasowe lub etniczne w dziedzinach objętych art. 3 ust. 1 tej dyrektywy, mniej przychylne traktowanie lub szczególnie niekorzystna sytuacja, do których odnoszą się odpowiednio wspomniane lit. a) i b), muszą polegać na naruszeniu praw lub zgodnych z prawem interesów. (por. pkt 69; pkt 2 sentencji)

Zobacz tekst orzeczenia. (por. pkt 71, 104)

Artykuł 2 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2000/43 wprowadzającej w życie zasadę równego traktowania osób bez względu na pochodzenie rasowe lub etniczne należy interpretować w ten sposób, że środek, zgodnie z którym w dzielnicy miasta zasadniczo zamieszkanej przez mieszkańców romskiego pochodzenia wszystkie liczniki energii elektrycznej są umieszczone na słupach stanowiących część napowietrznej sieci elektroenergetycznej na wysokości od sześciu do siedmiu metrów, podczas gdy w innych dzielnicach takie liczniki są umieszczone na wysokości mniejszej niż dwa metry, skutkuje bezpośrednią dyskryminacją w rozumieniu tego przepisu, jeśli okaże się, iż wspomniany środek został ustanowiony lub utrzymany ze względów związanych ze wspólnym pochodzeniem etnicznym większości mieszkańców danej dzielnicy, co powinien ocenić sąd krajowy, uwzględniając wszystkie istotne okoliczności sprawy, a także reguły odnoszące się do przeniesienia ciężaru dowodu wskazane w art. 8 ust. 1 wspomnianej dyrektywy. Mimo iż to na osobie, która uważa się za pokrzywdzoną z uwagi na nieprzestrzeganie wobec niej zasady równego traktowania, spoczywa w pierwszej kolejności obowiązek przedstawienia faktów, z których można domniemywać istnienie bezpośredniej lub pośredniej dyskryminacji, w ramach przedstawienia takich faktów należy ustalić, czy odmowa udzielenia informacji przez stronę pozwaną nie zagraża realizacji zamierzonych przez dyrektywę 2000/43 celów. (por. pkt 60, 78, 91; pkt 3 sentencji)

Artykuł 2 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2000/43 wprowadzającej w życie zasadę równego traktowania osób bez względu na pochodzenie rasowe lub etniczne należy interpretować w ten sposób, że: — przepis ten stoi na przeszkodzie przepisowi krajowemu, który stanowi, iż aby miała miejsce pośrednia dyskryminacja ze względu na pochodzenie rasowe lub etniczne, szczególnie niekorzystna sytuacja musi wynikać ze względów związanych z pochodzeniem rasowym lub etnicznym; — pojęcie „pozornie neutralnego” przepisu lub kryterium lub „pozornie neutralnej” praktyki w rozumieniu wspomnianego przepisu, należy rozumieć jako przepis, kryterium lub praktykę, które pozornie są sformułowane lub stosowane w sposób neutralny, a mianowicie przy uwzględnieniu czynników różniących się od chronionej cechy, a nie czynników równoważnych z tą cechą; — pojęcie „szczególnie niekorzystnej sytuacji” w rozumieniu tego przepisu nie oznacza szczególnie ważnego, oczywistego lub ciężkiego wypadku nierówności, lecz oznacza, że to szczególnie osoby danego pochodzenia rasowego lub etnicznego znajdują się w niekorzystnej sytuacji ze względu na sporny przepis lub sporne kryterium lub sporną praktykę; — przyjmując założenie, że środek, zgodnie z którym w dzielnicy miasta zasadniczo zamieszkanej przez mieszkańców romskiego pochodzenia wszystkie liczniki energii elektrycznej są umieszczone na słupach stanowiących część napowietrznej sieci elektroenergetycznej na wysokości od sześciu do siedmiu metrów, podczas gdy w innych dzielnicach takie liczniki są umieszczone na wysokości mniejszej niż dwa metry, nie skutkuje bezpośrednią dyskryminacją w rozumieniu art. 2 ust. 2 lit. a) wspomnianej dyrektywy, to zasadniczo środek taki może wówczas stanowić pozornie neutralną praktykę – w rozumieniu art. 2 ust. 2 lit. b) – powodującą szczególnie niekorzystną sytuację osób o określonym pochodzeniu etnicznym w stosunku do innych osób. (por. pkt 60, 109; pkt 4 sentencji)