Sprawy połączone od C-378/07 do C-380/07

Kiriaki Angelidaki i in.

przeciwko

Organismos Nomarchiakis Autodioikisis Rethymnis I Dimos Geropotamou

(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Monomeles Protodikeio Rethymnis)

„Dyrektywa 1999/70/WE — Klauzule 5 i 8 porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony — Umowy o pracę na czas określony w sektorze publicznym — Pierwsza lub jedyna umowa — Kolejne umowy — Równoważne rozwiązania prawne — Obniżenie ogólnego poziomu ochrony pracowników — Środki zapobiegania nadużyciom — Sankcje — Bezwzględny zakaz przekształcania umów o pracę zawartych na czas określony w umowy na czas nieokreślony w sektorze publicznym — Konsekwencje niewłaściwej transpozycji dyrektywy — Wykładnia zgodna”

Opinia rzecznika generalnego J. Kokott przedstawiona w dniu 4 grudnia 2008 r. I ‐ 3076

Wyrok Trybunału (trzecia izba) z dnia 23 kwietnia 2009 r. I ‐ 3119

Streszczenie wyroku

Klauzulę 5 pkt 1 porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony i załączonego do dyrektywy 1999/70 dotyczącej porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony zawartego przez UNICE, CEEP oraz ETUC należy interpretować w ten sposób, że nie stoi ona na przeszkodzie przyjęciu przez państwo członkowskie uregulowania krajowego, które specjalnie na potrzeby dokonania transpozycji dyrektywy 1999/70, w celu stosowania jej przepisów do sektora publicznego, przewiduje wprowadzenie środków zapobiegania nadużywaniu kolejnych umów o pracę lub stosunków pracy na czas określony wymienionych w pkt 1 lit. a)–c) tej klauzuli, gdy w ramach krajowego porządku prawnego istnieje już — co podlega zbadaniu przez sąd krajowy — „równoważne rozwiązanie prawne” w rozumieniu tej klauzuli, pod warunkiem jednakże, że uregulowanie to, po pierwsze, nie wpływa na skuteczność mechanizmu zapobiegania nadużywaniu umów o pracę lub stosunków pracy na czas określony, który wynika z tego równoważnego rozwiązania prawnego, i po drugie, że jest zgodne z prawem wspólnotowym, a w szczególności klauzulą 8 pkt 3 tego porozumienia. (por. pkt 87; pkt 1 sentencji)

Klauzulę 5 pkt 1 lit. a) porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony i załączonego do dyrektywy 1999/70 dotyczącej porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony zawartego przez UNICE, CEEP oraz ETUC należy interpretować w ten sposób, że stoi ona na przeszkodzie temu, aby uregulowanie krajowe było stosowane przez organy odnośnego państwa członkowskiego w ten sposób, że zawieranie kolejnych umów o pracę na czas określony w sektorze publicznym jest uważane za uzasadnione przez „obiektywne powody” w rozumieniu tej klauzuli z tego tylko powodu, że umowy te są oparte na przepisach prawnych zezwalających na ponowne zawieranie umów dla zaspokojenia pewnych potrzeb tymczasowych, podczas gdy w rzeczywistości potrzeby te są zwyczajne i stałe. Ta sama klauzula nie ma natomiast zastosowania do zawierania pierwszej lub jedynej umowy o pracę, względnie nawiązania pierwszego lub jedynego stosunku pracy na czas określony. (por. pkt 107; pkt 2 sentencji)

Badania zaistnienia obniżenia ochrony w rozumieniu klauzuli 8 pkt 3 porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony i załączonego do dyrektywy 1999/70 dotyczącej porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony zawartego przez UNICE, CEEP oraz ETUC należy dokonywać w odniesieniu do całokształtu przepisów wewnętrznego prawa państwa członkowskiego dotyczących ochrony pracowników w dziedzinie umów o pracę na czas określony. W konsekwencji, wspomnianą klauzulę należy interpretować w ten sposób, że „obniżenie [ochrony]”, o którym w niej mowa, należy badać nie tylko w odniesieniu do poziomu ochrony mającego zastosowanie do pracowników zatrudnionych na czas określony, wynikającego z równoważnego rozwiązania prawnego w rozumieniu klauzuli 5 pkt 1 tego porozumienia, lecz także w odniesieniu do ogólnego poziomu ochrony obowiązującego w danym państwie członkowskim tak dla pracowników, którzy zawarli kolejne umowy o pracę na czas określony, jak i dla pracowników, którzy zawarli pierwszą lub jedyną umowę o pracę na czas określony. Ponadto jeżeli chodzi o zakres omawianej klauzuli 8 pkt 3, z samego jej brzmienia wynika, że obniżenie nie jest jako takie zabronione przez porozumienie ramowe, lecz że aby zostało objęte zakresem zakazu ustanowionego przez tę klauzulę, obniżenie musi pozostawać po pierwsze w związku w wykonywaniem porozumienia ramowego i po drugie dotyczyć „ogólnego poziomu ochrony” pracowników zatrudnionych na czas określony. (por. pkt 120, 121, 123, 125, 126; pkt 3 sentencji)

Klauzulę 8 pkt 3 porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony i załączonego do dyrektywy 1999/70 dotyczącej porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony zawartego przez UNICE, CEEP oraz ETUC należy interpretować w ten sposób, że nie stoi ona na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które w odróżnieniu od wcześniejszego przepisu prawa krajowego, po pierwsze, nie przewiduje już, w przypadku stanowiącego nadużycie stosowania kolejnych umów o pracę na czas określony w sektorze publicznym, uznania ich za umowy o pracę na czas nieokreślony lub uzależnia to od pewnych surowych i wymagających kumulatywnego spełnienia wymogów, i po drugie, wyklucza zastosowanie przewidywanych przez siebie środków ochrony względem pracowników, którzy zawarli pierwszą lub jedyną umowę o pracę na czas określony, ponieważ zmiany te — czego weryfikacja należy do sądu odsyłającego — dotyczą ograniczonej kategorii pracowników, którzy zawarli umowę o pracę na czas określony, lub są rekompensowane przez przyjęcie środków zapobiegania nadużywaniu umów o pracę na czas określony w rozumieniu klauzuli 5 pkt 1 tego porozumienia ramowego. Wykonanie porozumienia ramowego przez uregulowanie krajowe nie może prowadzić jednak do obniżenia ochrony obowiązującej wcześniej w wewnętrznym porządku prawnym dla pracowników zatrudnionych na czas określony poniżej poziomu określonego przez przepisy określające minimalny poziom ochronny przewidziane przez porozumienie ramowe. W szczególności poszanowanie klauzuli 5 pkt 1 porozumienia ramowego wymaga, aby takie uregulowanie przewidywało w odniesieniu do nadużywania kolejnych umów o pracę na czas określony skuteczne i wiążące środki zapobiegania takim nadużyciom oraz sankcje wystarczająco skuteczne i odstraszające do zagwarantowania pełnej skuteczności tych środków prewencyjnych. Na sądzie odsyłającym spoczywa zatem obowiązek zbadania, czy wymogi te są spełnione. (por. pkt 177, 178; pkt 4 sentencji)

Porozumienie ramowe w sprawie pracy na czas określony i załączone do dyrektywy 1999/70 dotyczącej porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony zawartego przez UNICE, CEEP oraz ETUC należy interpretować w ten sposób, że jeżeli wewnętrzny porządek prawny odnośnego państwa członkowskiego przewiduje dla danego sektora inne skuteczne środki w celu zapobiegania, a w razie potrzeby ukarania nadużyć przy wykorzystywaniu kolejnych umów o pracę na czas określony w rozumieniu klauzuli 5 pkt 1 tego porozumienia, nie stanowi ono przeszkody dla stosowania przepisów krajowych, które bezwzględnie zakazują przekształcania wyłącznie w sektorze publicznym w umowę na czas nieokreślony kolejnych umów o pracę zawartych na czas określony, mających w rzeczywistości na celu zaspokojenie zwyczajnych i stałych potrzeb pracodawcy, które należałoby uznać za nadużycie. Na sądzie odsyłającym spoczywa jednakże obowiązek dokonania oceny, w jakim zakresie w świetle przesłanek stosowania oraz rzeczywistego wykonywania istotnych przepisów prawa krajowego stanowi ono odpowiedni środek pozwalający na unikanie i w razie potrzeby karanie nadużyć przy wykorzystywaniu przez administrację publiczną kolejnych umów o pracę lub stosunków pracy na czas określony. Tymczasem klauzula 5 pkt 1 wspomnianego porozumienia ramowego, niemająca zastosowania do pracowników, którzy zawarli pierwszą lub jedyną umowę o pracę na czas określony, nie nakłada na państwa członkowskie obowiązku ustanowienia sankcji, jeżeli w rzeczywistości umowa ta służy zaspokojeniu zwyczajnych i stałych potrzeb pracodawcy. (por. pkt 189, 190; pkt 5 sentencji)