Keywords

Summary



Keywords

1. Postępowanie – Interwencja – Przesłanki dopuszczalności – Interes prawny w rozstrzygnięciu sprawy – Pojęcie

(statut Trybunału Sprawiedliwości, art. 40 akapit drugi)

2. Pomoc przyznawana przez państwa – Odzyskanie bezprawnie przyznanej pomocy – Ustalenie dłużnika w przypadku zbycia aktywów – Kryterium „ciągłości gospodarczej” przedsiębiorstwa

(art. 88 ust. 2 WE)

3. Pomoc przyznawana przez państwa – Odzyskanie bezprawnie przyznanej pomocy – Obliczanie kwoty podlegającej odzyskaniu i określenie adresatów nakazów zwrotu – Trudności napotykane przez państwo członkowskie – Obowiązek współpracy Komisji i państwa członkowskiego

(art. 10 WE, 88 ust. 2 WE)

4. Pomoc przyznawana przez państwa – Pojęcie – Ocena według kryterium inwestora prywatnego – Ocena w świetle wszystkich istotnych elementów spornej transakcji i jej kontekstu

(art. 87 ust. 1 WE)

5. Pomoc przyznawana przez państwa – Pojęcie – Korzyść przyznana beneficjentom pomocy państwa – Konieczność uwzględnienia skutków danego środka w celu określenia korzyści beneficjenta

(art. 87 ust. 1 WE)

6. Pomoc przyznawana przez państwa – Pojęcie – Zastosowanie kryterium inwestora prywatnego – Pomoc w postaci opłat za podnajem statków powietrznych niższych od opłat uiszczanych z tytułu umów podstawowych

(art. 87 ust. 1 WE)

7. Pomoc przyznawana przez państwa – Badanie przez Komisję – Nowa pomoc – Ciężar dowodu – Rozłożenie ciężaru dowodu między Komisję a państwo członkowskie – Przesłanka – Przestrzeganie odnośnych obowiązków proceduralnych

(art. 10 WE, 87 ust. 1 WE, art. 88 ust. 2, 3 WE)

8. Pomoc przyznawana przez państwa – Badanie przez Komisję – Sumienne i bezstronne badanie – Możliwość wydania decyzji na podstawie posiadanych informacji – Przesłanki

(art. 10 WE, 87 ust. 1 WE, art. 88 WE)

9. Pomoc przyznawana przez państwa – Naruszenie konkurencji – Wpływ na wymianę handlową między państwami członkowskimi – Liberalizacja sektora gospodarczego na poziomie wspólnotowym

(art. 87 ust. 1 WE)

10. Pomoc przyznawana przez państwa – Odzyskanie bezprawnie przyznanej pomocy – Ewentualne uzasadnione oczekiwania zainteresowanych osób trzecich – Ochrona – Przesłanki i granice

(art. 88 ust. 2, 3 WE)

11. Pomoc przyznawana przez państwa – Decyzja Komisji stwierdzająca niezgodność pomocy ze wspólnym rynkiem i nakazująca jej zwrot – Obowiązek uzasadnienia w odniesieniu do metody obliczania kwoty podlegającej zwrotowi

12. Prawo wspólnotowe – Zasady – Prawo do obrony – Zastosowanie do postępowania administracyjnego wszczętego przez Komisję – Zakres

Summary

1. W dziedzinie pomocy państwa, w sytuacji gdy uznano, że interwenient posiada bezpośredni i aktualny interes w rozstrzygnięciu sporu w rozumieniu art. 40 akapit drugi statutu Trybunału, z tego względu, po pierwsze, że znajdował się on w sytuacji konkurencji z beneficjentami pomocy, a po drugie, aktywnie uczestniczył w formalnym postępowaniu wyjaśniającym, które doprowadziło do wydania korzystnej dla niego decyzji stwierdzającej niezgodność tej pomocy ze wspólnym rynkiem, zachowuje on ten bezpośredni i aktualny interes dopóki uznaje się interes prawny beneficjentów pomocy w żądaniu stwierdzenia nieważności tej decyzji. W istocie interwenient zachowuje związany z nim interes w interwencji po stronie Komisji w celu obrony zgodności z prawem tej decyzji, chociażby tylko po to, aby podnosić żądania odszkodowawcze, a następnie – wnosić ewentualne skargi oparte na przyznaniu bezprawnej pomocy, która wyrządziła mu szkodę

(por. pkt 64)

2. W przypadku wypłacenia pomocy spółce przeżywającej trudności, która przekazała określone aktywa nowej spółce, która powstała w wyniku podziału jej działalności, ta nowa spółka może być uznana za rzeczywistego beneficjenta pomocy, jeśli istnieje ciągłość gospodarcza pomiędzy tymi dwoma spółkami. Natomiast w braku więzi gospodarczej między tymi dwoma spółkami sporna pomoc przyznana na rzecz spółki pierwotnej po podziale nie może być odzyskana od nowej spółki tylko z tego powodu, że spółka ta odniosła z niej pośrednią korzyść.

W celu dokonania oceny, czy obowiązek odzyskania pomocy wypłaconej spółce przeżywającej trudności może być rozszerzony na nową spółkę, której dawna spółka przekazała określone aktywa, w przypadku gdy przekazanie to umożliwia stwierdzenie ciągłości gospodarczej pomiędzy obydwoma spółkami, można uwzględnić następujące czynniki: przedmiot przekazania (aktywa i pasywa, utrzymanie siły roboczej, aktywa zgrupowane), cenę przekazania, tożsamość akcjonariuszy lub właścicieli przedsiębiorstwa przejmującego i przedsiębiorstwa przejmowanego, moment dokonania przejęcia (po wszczęciu dochodzenia, postępowania lub po wydaniu ostatecznej decyzji), a także ekonomiczną logikę operacji przejęcia. W każdym razie kryteria ustalania tożsamości rzeczywistego beneficjenta pomocy mają obiektywny charakter.

Celem obowiązku odzyskania pomocy jest przywrócenie niezakłóconej konkurencji w danym sektorze gospodarczym, a nie – umożliwienie organowi publicznemu ściągnięcia jego wierzytelności. W tym sensie logikę ekonomiczną operacji przekazania aktywów należy zatem zbadać pod kątem przywrócenia niezakłóconej konkurencji w rozpatrywanym sektorze.

(por. pkt 104-106, 135, 146, 148)

3. W decyzji stwierdzającej niezgodność pomocy ze wspólnym rynkiem nakładającej obowiązek jej zwrotu Komisja nie musi wyjaśniać, w jakim stopniu przedsiębiorstwo będące beneficjentem pomocy skorzystało z kwoty danej pomocy. To zadaniem państwa członkowskiego jest określenie kwoty, jaka musi być zwrócona przez każde z przedsiębiorstw podczas odzyskiwania pomocy. Wystarczy, by decyzja Komisji zawierała dane umożliwiające jej adresatowi samodzielne określenie, bez nadmiernych trudności, tej kwoty. W przypadku nieprzewidzianych trudności to państwo może poddać swe problemy ocenie Komisji, a Komisja i państwo członkowskie powinny współpracować w dobrej wierze zgodnie z obowiązkiem lojalnej współpracy ustanowionym w art. 10 WE, w celu przezwyciężenia tych trudności w pełnym przestrzeganiu postanowień traktatowych, zwłaszcza tych dotyczących pomocy państwa.

(por. pkt 126, 315-318)

4. W świetle postanowień art. 87 WE Komisja powinna zawsze badać wszystkie istotne elementy spornej transakcji i jej kontekst, zwłaszcza podczas stosowania kryterium inwestora prywatnego. Komisja jest zobowiązana zweryfikować w świetle wszystkich istotnych elementów czy przesłanki zastosowania art. 87 ust. 1 WE zostały spełnione.

O ile Komisja ma prawo uwzględnić kontekst spornych środków, na przykład fakt, że pomoc została przyznana w ramach restrukturyzacji i prywatyzacji, o tyle jest ona także zobowiązana do zbadania, czy, w świetle kryterium inwestora prywatnego, sporne środki odpowiadały zwykłym transakcjom handlowym w gospodarce rynkowej.

Nawet w przypadku, gdy dany środek stanowi kontynuację kwalifikowanych jako pomoc państwa środków o tym samym charakterze, okoliczność ta nie wyklucza a priori, że wspomniany środek spełnia kryterium inwestora prywatnego w gospodarce rynkowej. W każdym razie do sądu Unii należy zbadanie, czy, w świetle mających znaczenie dla sprawy elementów, środek ten można w rozsądny sposób oddzielić od wcześniejszych środków pomocowych i uznać go, do celów zastosowania kryterium inwestora prywatnego, za środek niezależny.

(por. pkt 172-177)

5. Z art. 87 ust. 1 WE wynika, że pojęcie pomocy jest pojęciem obiektywnym, którego ustalenie zależy wyłącznie od kwestii, czy środek państwowy przyznaje korzyść, czy też jej nie przyznaje, jednemu przedsiębiorstwu lub niektórym przedsiębiorstwom. W szczególności w celu określenia, czy sporny środek może stanowić pomoc państwa, należy wziąć pod uwagę przede wszystkim skutki tego środka w odniesieniu do przedsiębiorstw będących beneficjentami, a nie – sytuację podmiotów publicznych lub prywatnych przyznających pomoc.

(por. pkt 211, 212)

6. Do celów zastosowania kryterium inwestora prywatnego należy ustalić, czy przedsiębiorstwo będące beneficjentem uzyskało korzyść ekonomiczną, jakiej by nie osiągnęło w normalnych warunkach rynkowych. Fakt, że przeprowadzenie transakcji jest racjonalne dla przyznających pomoc władz publicznych lub przedsiębiorstwa publicznego nie wystarczy, by zachowanie to było zgodne z kryterium inwestora prywatnego.

Jeżeli chodzi o pomoc przyznaną w postaci opłat za podnajem statków powietrznych niższych od tych uiszczanych z tytułu umów głównych, w celu zastosowania kryterium inwestora prywatnego należy porównać uiszczane sporne opłaty za podnajem z opłatami rynkowymi. Komisja ma obowiązek zbadania, z zastosowaniem kryterium inwestora prywatnego, czy opłaty były rzeczywiście niższe od tych, które przedsiębiorstwo będące podnajemcą uiszczałaby w normalnych warunkach rynkowych.

(por. pkt 213, 214)

7. Zadaniem Komisji jest przedstawienie dowodu dotyczącego przyznania nowej pomocy. Z postanowień art. 88 ust. 2 i 3 WE wynika bowiem, że w przypadku nieprzedstawienia takiego dowodu nowe środki nie mogą być uznane za pomoc państwa w rozumieniu art. 87 ust. 1 WE.

Jednakże zastosowanie tej zasady dotyczącej rozłożenia ciężaru dowodu uzależnione jest od przestrzegania obowiązków proceduralnych ciążących odpowiednio na Komisji i danym państwie członkowskim w ramach wykonywania przez tę instytucję przysługującego jej uprawnienia do nakazania państwu członkowskiemu, aby dostarczyło ono wszelkich koniecznych informacji.

Natomiast, ciężar dowodu zgodności pomocy ze wspólnym rynkiem, stanowiącej odstępstwo od art. 87 ust. 1 WE, ciąży na danym państwie członkowskim, które musi dowieść spełnienia przesłanek zastosowania tego odstępstwa.

(por. pkt 224, 225, 329)

8. Komisja jest upoważniona do wydania decyzji na podstawie dostępnych informacji, jeśli państwo członkowskie, naruszając swój wynikający z art. 10 WE obowiązek współpracy wobec tej instytucji, nie dostarcza Komisji informacji, jakich zażądała ona albo w celu zbadania kwalifikacji i zgodności ze wspólnym rynkiem nowej lub zmienionej pomocy, albo w celu sprawdzenia prawidłowego stosowania uprzednio dozwolonej pomocy. Jednakże przed wydaniem takiej decyzji Komisja musi nakazać państwu członkowskiemu przedstawienie w wyznaczonym przez nią terminie wszelkich dokumentów i informacji niezbędnych do wykonania przez tę instytucję kontroli. Tylko w sytuacji, gdy państwo członkowskie, pomimo żądania Komisji, nie dostarczy jej informacji, instytucja ta jest uprawniona do zakończenia postępowania i, na podstawie posiadanych informacji, wydania decyzji. Powyższe obowiązki proceduralne nałożone zostają na dane państwo członkowskie oraz na Komisję w celu umożliwienia tej ostatniej sprawowania kontroli na podstawie wystarczająco jasnych i dokładnych informacji, przy jednoczesnym poszanowaniu prawa danego państwa członkowskiego do przedstawienia swojego stanowiska. W istocie poszanowanie prawa do obrony w każdym postępowaniu wszczętym w stosunku do danej osoby, które może zakończyć się wydaniem aktu dla niej niekorzystnego, stanowi podstawową zasadę prawa Unii i winno być przestrzegane nawet wtedy, gdy brak jest szczegółowych uregulowań.

Nie można zarzucać państwu członkowskiemu, że nie dostarczyło Komisji wystarczających informacji, w sytuacji gdy decyzja o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego nie zawiera wstępnej oceny spornych środków, w celu określenia, czy zawierają one element pomocy, i w braku, po pierwsze, jakiegokolwiek wyraźnego podważenia omawianych środków w toku postępowania administracyjnego i, po drugie, jakiegokolwiek zażądania w toku tego postępowania udzielenia informacji dotyczących zgodności tych środków z warunkami rynkowymi.

W takim wypadku do Komisji należy, zgodnie z ciążącym na niej obowiązkiem przeprowadzenia starannego i bezstronnego dochodzenia w interesie prawidłowego stosowania postanowień traktatu o podstawowym znaczeniu, odnoszących się do pomocy państwa, kontynuowanie dochodzenia i poszerzenie jego zakresu, a to w celu ustalenia, między innymi, czy przedmiotowe środki są zgodne z kryterium prywatnego podmiotu gospodarczego. W tym względzie do niej należy bądź zażądanie od państwa członkowskiego udzielenia dodatkowych informacji, przy jednoczesnym wyjaśnieniu charakteru wymaganych informacji, bądź zlecenie przeprowadzenia dodatkowej opinii biegłych.

(por. pkt 226, 229, 240, 246, 248, 249)

9. W celu uzasadnienia kwalifikacji środka jako pomocy państwa, Komisja jest zobowiązana, na podstawie art. 87 ust. 1 WE ustalić zagrożenie zakłóceniem konkurencji, co ma miejsce w przypadku, gdy rozpatrywany środek wzmacnia pozycję przedsiębiorstwa będącego beneficjentem pomocy w stosunku do innych przedsiębiorstw, które są jego konkurentami w sektorze gospodarczym, który został zliberalizowany na poziomie wspólnotowym.

(por. pkt 312)

10. Przyznanie pomocy państwa nawet w postaci poręczenia nie może prowadzić do powstania uzasadnionych oczekiwań osób trzecich co do zgodności z prawem tych poręczeń, jeśli zostały one przyznane z naruszeniem postanowień art. 88 ust. 3 WE. Zadaniem bowiem zainteresowanych osób trzecich jest udowodnienie wymaganej ostrożności i należytej staranności oraz upewnienie się, że nie naruszono przepisów prawa wspólnotowego w zakresie pomocy państwa.

(por. pkt 354)

11. Decyzja stwierdzająca niezgodność pomocy ze wspólnym rynkiem, która nie zawiera dokładnych danych na temat rozpatrywanych środków pomocy, lecz która umożliwia jednak, na podstawie dostatecznie dokładnych informacji znajdujących się w jej motywach, której części normatywnej nie można traktować odrębnie, liczbowe określenie spornej pomocy, nie może być uznana za niewystarczająco uzasadnioną. To liczbowe określenie jest w każdym razie zadaniem władz państwa członkowskiego w ramach wykonania decyzji stwierdzającej niezgodność pomocy ze wspólnym rynkiem, przy lojalnej współpracy z Komisją.

(por. pkt 388)

12. Poszanowanie prawa do obrony w każdym postępowaniu wszczętym w stosunku do danej osoby, które może zakończyć się wydaniem aktu dla niej niekorzystnego, stanowi podstawową zasadę prawa wspólnotowego i winno być przestrzegane nawet wtedy, gdy brak jest szczegółowych uregulowań. W zakresie pomocy państwa Komisja może, do celów przeprowadzenia oceny środka w świetle postanowień art. 87 WE, powołać się na informacje uzyskane od osób trzecich dopiero po umożliwieniu danemu państwu członkowskiemu przedstawienia jego uwag na temat tych informacji.

Nie może jako takie naruszyć prawa do obrony tego państwa członkowskiego nieprzekazanie temu państwu członkowskiemu sprawozdania, które odwołuje się wyłącznie do danych uzyskanych od beneficjentów pomocy w toku dochodzenia na miejscu przeprowadzonego przez ekspertów Komisji, w związku z czym nie zawiera ono żadnej informacji dotyczącej stanu faktycznego, która nie byłaby znana przedsiębiorstwom będącym beneficjentami spornej pomocy, które znajdują się w pełni w posiadaniu państwa członkowskiego.

(por. pkt 399-401)