Sprawy połączone od C‑7/05 do C‑9/05

Saatgut‑Treuhandverwaltungs GmbH

przeciwko

Ulrichowi Deppemu i in.

(wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożone przez Bundesgerichtshof)

Odmiany roślin – Poziom godziwego wynagrodzenia należnego posiadaczowi wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin – Artykuł 5 ust. 2, 4 i 5 rozporządzenia (WE) nr 1768/95, zmienionego rozporządzeniem (WE) nr 2605/98 – Pojęcie „poziom wynagrodzenia znacząco niższy od kwoty pobieranej za licencjonowaną produkcję materiału rozmnożeniowego”

Opinia rzecznika generalnego D. Ruiza‑Jaraba Colomera przedstawiona w dniu 9 lutego 2006 r. I ‑ 0000

Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 8 czerwca 2006 r. I ‑ 0000

Streszczenie wyroku

1. Rolnictwo – Jednolite ustawodawstwo – Ochrona odmian roślin – Artykuł 14 ust. 3 rozporządzenia nr 2100/94 – Wynagrodzenie posiadacza wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin

(rozporządzenie Rady nr 2100/94, art. 14 ust. 3; rozporządzenie Komisji nr 1768/95, art. 5 ust. 2)

2. Rolnictwo – Jednolite ustawodawstwo – Ochrona odmian roślin – Artykuł 14 ust. 3 rozporządzenia nr 2100/94 – Wynagrodzenie posiadacza wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin

(rozporządzenie Rady nr 2100/94, art. 14 ust. 3; rozporządzenie Komisji nr 1768/95, art. 5 ust. 4 i 5)

3. Rolnictwo – Jednolite ustawodawstwo – Ochrona odmian roślin – Artykuł 14 ust. 3 rozporządzenia nr 2100/94 – Wynagrodzenie posiadacza wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin

(rozporządzenie Komisji nr 1768/95, art. 5 ust. 5)

1. W przypadku odstępstwa rolnego, o którym mowa w art. 14 ust. 3 rozporządzenia nr 2100/94 w sprawie wspólnotowego systemu ochrony odmian roślin, wynagrodzenie ryczałtowe wynoszące 80% kwoty pobieranej na tym samym obszarze z tytułu licencjonowanej produkcji materiału rozmnożeniowego najniższej kategorii tej samej odmiany kwalifikującego się do urzędowej certyfikacji nie spełnia wymogu, zgodnie z którym wynagrodzenie takie, w braku umowy lub porozumień, których przedmiotem jest to wynagrodzenie, powinno być „znacząco niższe” od kwoty pobieranej za licencjonowaną produkcję tego materiału rozmnożeniowego w rozumieniu art. 5 ust. 2 rozporządzenia nr 1768/95 ustanawiającego przepisy wykonawcze w zakresie odstępstwa rolnego przewidzianego w art. 14 ust. 3 rozporządzenia nr 2100/94, zmienionego rozporządzeniem nr 2605/98, z zastrzeżeniem oceny innych istotnych okoliczności sprawy dokonywanej ad casu przez sąd krajowy w postępowaniu przed nim zawisłym.

(por. pkt 29 oraz pkt 1 sentencji)

2. Kryteria służące ustalaniu wysokości wynagrodzenia posiadacza wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin określone zostały w art. 5 ust. 4 i 5 rozporządzenia nr 1768/95 ustanawiającego przepisy wykonawcze w zakresie odstępstwa rolnego przewidzianego w art. 14 ust. 3 rozporządzenia nr 2100/94, zmienionego rozporządzeniem nr 2605/98. Kryteria te, mogące wynikać z umowy między organizacjami posiadaczy a rolnikami, nie mają retroaktywnego skutku, lecz mogą służyć jako wytyczne przy obliczaniu wysokości tego wynagrodzenia w odniesieniu do upraw sprzed wejścia w życie rozporządzenia nr 2605/98.

Ponadto, aby taka umowa zawarta między organizacjami posiadaczy a rolnikami, której przedmiotem jest wynagrodzenie posiadacza, mogła służyć wraz z wszystkimi zawartymi w niej parametrami jako wytyczne, konieczne jest powiadomienie o niej Komisji i jej publikacja w Gazecie Urzędowej wydawanej przez Wspólnotowy Urząd Odmian Roślin, nawet jeśli zawarta została przed wejściem w życie rozporządzenia nr 2605/98. Umowa taka może określać inny poziom wynagrodzenia niż przewidziany pomocniczo w art. 5 ust. 5 rozporządzenia nr 1768/95, zmienionego rozporządzeniem nr 2605/98.

(por. pkt 37, 43 oraz pkt 2, 3 sentencji)

3. W braku stosownej umowy między organizacjami posiadaczy wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin a rolnikami wynagrodzenie posiadacza należy ustalać w oparciu o art. 5 ust. 5 rozporządzenia nr 1768/95 ustanawiającego przepisy wykonawcze w zakresie odstępstwa rolnego przewidzianego w art. 14 ust. 3 rozporządzenia nr 2100/94, zmienionego rozporządzeniem nr 2605/98 na poziomie 50% kwot należnych z tytułu licencjonowanej produkcji materiału rozmnożeniowego, przy czym jest to poziom niezmienny i niestanowiący ani górnej, ani dolnej granicy.

(por. pkt 47 oraz pkt 4 sentencji)

WYROK TRYBUNAŁU (druga izba)

z dnia 8 czerwca 2006 r. ( )

Odmiany roślin – Poziom godziwego wynagrodzenia należnego posiadaczowi wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin – Artykuł 5 ust. 2, 4 i 5 rozporządzenia (WE) nr 1768/95 zmienionego rozporządzeniem (WE) nr 2605/98 – Pojęcie „poziom wynagrodzenia znacząco niższy od kwoty pobieranej za licencjonowaną produkcję materiału rozmnożeniowego”

W sprawach połączonych od C‑7/05 do C‑9/05

mających za przedmiot wnioski o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożone przez Bundesgerichtshof (Niemcy) postanowieniami z dnia 11 października 2004 r., które wpłynęły do Trybunału w dniu 14 stycznia 2005 r., w postępowaniach:

Saatgut-Treuhandverwaltungs GmbH

przeciwko

Ulrichowi Deppemu,

Hanne-Rose Deppe,

Thomasowi Deppemu,

Matthiasowi Deppemu,

Christine Urban (z domu Deppe) (C‑7/05),

Siegfriedowi Henningsowi (C‑8/05)

i

Hartmutowi Lübbemu (C‑9/05)

TRYBUNAŁ (druga izba),

w składzie: C.W.A. Timmermans, prezes izby, J. Makarczyk, P. Kūris (sprawozdawca), G. Arestis i J. Klučka, sędziowie,

rzecznik generalny: D. Ruiz-Jarabo Colomer,

sekretarz: B. Fülöp, administrator,

uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 12 stycznia 2006 r.,

rozważywszy uwagi przedstawione:

– w imieniu Saatgut-Treuhandverwaltungs GmbH przez K. von Gierke, Rechtsanwalt,

– w imieniu U. Deppego, H.R. Deppe, T. Deppego, M. Deppe i C. Urban (C‑7/05), S. Henningsa (C‑8/05) i H. Lübbe (C 9/05) przez M. Mierscha, Rechtsanwalt,

– w imieniu rządu niemieckiego przez C. Schulze-Bahr, działającą w charakterze pełnomocnika,

– w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez B. Doherty’ego i F. Erlbachera, działających w charakterze pełnomocników,

po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 9 lutego 2006 r.,

wydaje następujący

Wyrok

1 Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 5 ust. 2, 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1768/95 z dnia 24 lipca 1995 r. ustanawiającego przepisy wykonawcze w zakresie odstępstwa rolnego przewidzianego w art. 14 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 2100/94 w sprawie wspólnotowego systemu ochrony odmian roślin (Dz.U. L 173, str. 14) zmienionego rozporządzeniem Komisji (WE) nr 2605/98 z dnia 3 grudnia 1998 r. (Dz.U. L 328, str. 6), zwanego dalej „rozporządzeniem nr 1768/95”.

2 Wniosek ten przedstawiony został w ramach postępowań spornych między Saatgut-Treuhandverwaltungs GmbH (zwaną dalej „STV”), organizacją posiadaczy wspólnotowego prawa ochrony odmian roślin (zwanych dalej „posiadaczami”), a Ulrichem Deppem, Hanne-Rose Deppe, Thomasem Deppem, Mathiasem Deppem oraz Christine Urban, następcami prawnymi Dietera Deppego, oraz Siegfriedem Henningsem i Hartmutem Lübbem, rolnikami, dotyczących zapłaty należności z tytułu wynagrodzenia za uprawę nasion objętych taką ochroną.

Ramy prawne

3 W art. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 2100/94 z dnia 27 lipca 1994 r. w sprawie wspólnotowego systemu ochrony odmian roślin (Dz.U. L 227, str. 1), zwanego dalej „rozporządzeniem podstawowym”, ustanowiono wspólnotowy system ochrony odmian roślin, jako jedyną i wyłączną formę wspólnotowego prawa własności przemysłowej do odmian roślin.

4 Artykuł 14 ust. 1 rozporządzenia podstawowego, przewidujący możliwość odstępstwa od wspólnotowego systemu ochrony odmian roślin, stanowi:

„Nie naruszając przepisów art. 13 ust. 2 i w celu ochrony produkcji rolnej rolnicy są upoważnieni do używania do rozmnażania w uprawie polowej materiału ze zbioru uzyskanego w ich własnym gospodarstwie, z uprawy materiału rozmnożeniowego odmiany chronionej wspólnotowym prawem do ochrony odmian roślin, ale niebędącej mieszańcem lub odmianą syntetyczną”.

5 Ustęp 3 tiret czwarte tego artykułu poświęcony jest warunkom finansowym skorzystania z tego przywileju przez rolników innych niż prowadzących małe gospodarstwa. Rolnicy ci „obowiązani są do zapłaty godziwego wynagrodzenia posiadaczowi, którego wysokość powinna być w rozsądnym stopniu [znacząco] niższa od wysokości wynagrodzenia pobieranego w przypadku umowy licencyjnej na produkcję materiału rozmnożeniowego tej samej odmiany na tym samym obszarze; właściwa wysokość godziwego wynagrodzenia może podlegać zmianom w czasie, w zależności od stopnia w jakim stosuje się odstępstwo określone w ust. 1, w odniesieniu do tej odmiany”.

6 Zgodnie z art. 1 rozporządzenia nr 1768/95 w rozporządzeniu tym ustanowiono przepisy wykonawcze w sprawie warunków korzystania z odstępstwa przewidzianego w art. 14 ust. 1 rozporządzenia podstawowego.

7 Artykuł 2 rozporządzenia nr 1768/95 stanowi:

„1. Warunki określone w art. 1 realizowane są przez posiadacza odmiany reprezentującego hodowcę oraz przez rolnika w sposób umożliwiający ochronę uzasadnionych interesów prawnych obu stron.

2. Uważa się, że uzasadnione interesy prawne stron nie są chronione, jeżeli dochodzi do sytuacji, w której są one poddane niekorzystnemu oddziaływaniu, bez uwzględnienia potrzeby utrzymania rozsądnej równowagi między nimi wszystkimi lub potrzeby zachowania zasady proporcjonalności między celem danego warunku a rzeczywistym skutkiem jego realizacji”.

8 Zgodnie z art. 5 wymienionego wyżej rozporządzenia:

„1. Poziom słusznego wynagrodzenia, które należy wypłacić na rzecz posiadacza odmiany, stosownie do art. 14 ust. 3 tiret czwarte rozporządzenia podstawowego może stanowić przedmiot umowy między posiadaczem odmiany a danym rolnikiem.

2. W przypadku gdy umowa nie została zawarta lub jeżeli nie ma ona zastosowania, poziom wynagrodzenia jest w rozsądnym stopniu [znacząco] niższy od kwoty pobieranej za licencjonowaną produkcję materiału rozmnożeniowego najniższej kategorii [tej samej odmiany], kwalifikującego się do urzędowej certyfikacji […], na tym samym obszarze.

Jeżeli na obszarze, na którym położone jest gospodarstwo rolnika, nie prowadzi się licencjonowanej produkcji materiału rozmnożeniowego [tej odmiany] oraz jeżeli nie istnieje jednolity poziom wyżej wymienionej kwoty w całej Wspólnocie, poziom wynagrodzenia jest [powinien być] w rozsądnym stopniu [znacząco] niższy od kwoty wliczanej zwykle, z powyższego powodu, w cenę, po której materiał rozmnożeniowy tej odmiany najniższej jakości kwalifikujący się do urzędowej certyfikacji jest na tym obszarze sprzedawany, pod warunkiem że nie jest ona wyższa od wymienionej kwoty pobieranej na obszarze, na którym ten materiał rozmnożeniowy został wyprodukowany.

3. [Zgodnie z ust. 2] poziom wynagrodzenia uważa się za niższy w rozsądnym stopniu [znacząco] w rozumieniu art. 14 ust. 3 tiret czwarte rozporządzenia podstawowego […], jeżeli nie przekracza poziomu koniecznego dla ustanowienia bądź stabilizacji, jako czynnik ekonomiczny określający zakres korzystania z odstępstwa, racjonalnie zrównoważonej proporcji między korzystaniem z licencjonowanego materiału rozmnożeniowego a korzystaniem z materiału ze zbioru poszczególnych odmian objętych wspólnotowym systemem ochrony odmian roślin. Proporcję taką należy uznać za racjonalnie zrównoważoną, jeżeli zapewnia posiadaczowi odmiany otrzymywanie w całości [ogółem] prawnie uzasadnionego [adekwatnego] wynagrodzenia z tytułu całokształtu korzystania z jego odmiany”.

9 Mocą rozporządzenia nr 2605/98, które weszło w życie w dniu 24 grudnia 1998 r., do art. 5 rozporządzenia nr 1768/95 w jego wersji oryginalnej dodano między innymi następujące ustępy:

„4. O ile w przypadku ust. 2 poziom wynagrodzenia podlega umowom [regulowany jest w umowach] między organizacjami hodowców [posiadaczy] a rolnikami, nawet z udziałem organizacji przetwórców, które utworzone są we Wspólnocie odpowiednio na szczeblu wspólnotowym, odpowiednio krajowym lub regionalnym, uzgodnione poziomy stosuje się jako wytyczne do określenia wynagrodzenia, jakie ma być wypłacone w odniesieniu do danego […] gatunku [na danym obszarze], jeżeli Komisja została powiadomiona o tych poziomach i ich warunkach na piśmie przez upoważnionych przedstawicieli odpowiednich organizacji i jeżeli na tej podstawie uzgodniony poziom i jego warunki zostały opublikowane w »Dzienniku Urzędowym« [Gazecie Urzędowej] wydawanym przez Wspólnotowy Urząd Odmian Roślin.

5. Jeżeli w przypadku ust. 2 umowa określona w ust. 4 nie ma zastosowania, to wynagrodzenie, jakie ma być wypłacone, wynosi 50% kwot […] [należnych z tytułu] licencjonowan[ej] produkcj[i] materiału rozmnożeniowego, jak określono w ust. 2.

Jednakże jeżeli państwo członkowskie powiadomiło Komisję przed dniem 1 stycznia 1999 r. o bliskim zawarciu umowy określonej w ust. 4 między odpowiednimi organizacjami utworzonymi na szczeblu krajowym lub regionalnym, wynagrodzenie, jakie ma być wypłacone na danym obszarze […] w odniesieniu do danych gatunków, wynosi 40% zamiast 50%, jak określono powyżej, ale wyłącznie w zakresie […] odstępstwa rolnego, wprowadzonego [z którego skorzystano] przed realizacją [zawarciem] tego rodzaju umowy i [jednak] nie później niż […] 1 kwietnia 1999 r.

6. O ile w przypadku ust. 5 rolnik skorzystał w odpowiednim [danym] okresie z odstępstwa rolnego przy wskaźniku zastosowania całkowitego materiału wykorzystywanego w prowadzonej przez niego produkcji danej odmiany wynoszącym ponad 55%, poziom wynagrodzenia, jakie ma być wypłacone na danym obszarze i w odniesieniu do danych gatunków jest taki, jaki miałby zastosowanie w odniesieniu do danej odmiany, gdyby była ona chroniona w danym państwie członkowskim na mocy funkcjonującego w nim krajowego systemu [ochrony] praw dotyczących odmian roślin, jeżeli istnieje system krajowy, który ustalił taki poziom, oraz pod warunkiem że poziom ten jest wyższy niż 50% kwot pobranych [należnych] za [z tytułu] licencjonowan[ej] produkcj[i] materiału rozmnożeniowego wymienionego w ust. 2. W przypadku braku określenia tego rodzaju poziomu w systemie krajowym przepis zawarty w ust. 5 stosuje się niezależnie od wskaźnika zastosowania”.

10 Artykuł 6 ust. 1 rozporządzenia nr 1768/95 stanowi:

„Bez uszczerbku dla przepisów ust. 2 indywidualne zobowiązanie rolnika do zapłaty słusznego [godziwego] wynagrodzenia powstaje w chwili, gdy rolnik rzeczywiście korzysta z materiału ze zbioru w swojej uprawie polowej.

Posiadacz odmiany może ustalić datę i sposób płatności. Dzień płatności nie może być jednak dniem wcześniejszym niż dzień powstania zobowiązania”.

Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne

11 Bundesgerichtshof orzeka w sprawie wniesionej przez STV rewizji od wyroku wydanego w postępowaniu apelacyjnym, w którym oddalone zostało jej żądanie zapłaty dodatkowego wynagrodzenia skierowane do następców prawnych Dietera Deppego oraz Siegfrieda Henningsa i Hartmuta Lübbego.

12 Zdaniem sądu krajowego ani orzecznictwo sądów niższego rzędu, ani doktryna nie dostarczyły dotąd jednolitych wytycznych w kwestii tego, jak należy rozumieć pojęcie „znacząco niższego” wynagrodzenia, o którym mowa w art. 5 ust. 2 rozporządzenia nr 1768/95, oraz według jakich kryteriów wynagrodzenie to powinno być ustalane.

13 Poza tym sąd ten zauważa, że art. 5 rozporządzenia nr 1768/95 nie określa podmiotu właściwego do określenia wysokości tego wynagrodzenia w sytuacji, w której nie doszło do zawarcia umowy między posiadaczem a rolnikiem dokonującym uprawy. Z uwagi na to, że posiadacz uprawniony jest, na podstawie art. 6 tego rozporządzenia, do określania daty i sposobu płatności należnego mu wynagrodzenia, można by uznać, że ma on również prawo ustalania jego wysokości.

14 Sąd krajowy uważa, że zgodnie z treścią wymienionego wyżej art. 5 pozwani w postępowaniu głównym zobowiązani są do zapłaty godziwego wynagrodzenia z tytułu uprawy materiału ze zbioru, które to wynagrodzenie – w braku umowy między zainteresowanymi – powinno być znacząco niższe od kwoty pobieranej na tym samym obszarze z tytułu licencjonowanej produkcji materiału rozmnożeniowego najniższej kategorii tej samej odmiany kwalifikującego się do urzędowej certyfikacji (która to kwota zwana jest dalej „prawami C”). Pojęcie „znacząco niższe” sugeruje, że cena powinna być wyraźnie niższa od praw C. Sąd ten dodaje, że obniżenie wynagrodzenia o 20% jest uważane na rynku za istotną obniżkę.

15 Sąd krajowy zapytuje o kryteria, które pozwolą ocenić, czy wynagrodzenie ustalone normatywnie jest wynagrodzeniem godziwym. Powołując się na rozporządzenie nr 2605/98 sugeruje on, że w związku z tym że umowy zawarte między organizacjami posiadaczy a rolnikami służą jako wytyczne, można domniemywać, że wynagrodzenie należne posiadaczowi od rolnika niezwiązanego umową podlega pewnym ograniczeniom, jednak bez konieczności stosowania poszczególnych zasad dotyczących obliczania wysokości takiego wynagrodzenia. W związku z treścią porozumienia o współpracy z 1996 r., które może mieć decydujące znaczenie jako wytyczne poziom wynagrodzenia wynoszący 80% opłaty licencyjnej za korzystanie z kwalifikowanego materiału siewnego mógłby być uznany za godziwy.

16 Bundesgerichtshof jest zdania, że rola wytycznych przyznana umowom zawartym między profesjonalnymi organizacjami pozwala domniemywać także, że najważniejsze postanowienia tych umów powinny zostać uwzględnione przy określaniu wysokości wynagrodzenia w akcie normatywnym. Konsekwencją takiego podejścia byłoby uniknięcie występowania istotnych różnic między sposobem obliczania wynagrodzenia na podstawie umowy a sposobem jego obliczania na podstawie aktu normatywnego.

17 Sąd krajowy zauważa jednak, że porozumienie o współpracy z 1996 r. opublikowane zostało w Gazecie Urzędowej wydawanej przez Wspólnotowy Urząd Odmian Roślin (zwany dalej „Urzędem”) dopiero w dniu 16 sierpnia 1999 r. Zapytuje on, czy wymogi co do formy zawarte w art. 5 rozporządzenia nr 1768/95 należy stosować także do umów o współpracę ważnie zawartych przed wejściem w życie rozporządzenia nr 2605/98.

18 W tych okolicznościach Bundesgerichtshof postanowił zawiesić postępowanie w trzech toczących się przed nim sprawach i wystąpić do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

„1) Czy wymóg w zakresie ustalania poziomu wynagrodzenia z tytułu uprawy materiału ze zbioru w rozumieniu art. 5 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1768/95, zgodnie z którym wynagrodzenie to powinno być „znacząco niższe” od kwoty pobieranej z tytułu licencjonowanej produkcji materiału rozmnożeniowego tej samej odmiany na tym samym obszarze, spełniony jest także wówczas, gdy wynagrodzenie to ustalone zostało ryczałtowo na poziomie 80% tej kwoty?

2) Czy art. 5 ust. 4 i 5 rozporządzenia (WE) nr 1768/95 zmienionego rozporządzeniem (WE) nr 2605/98 zawiera ustalenie poziomu wynagrodzenia z tytułu uprawy materiału ze zbioru w przypadku normatywnej regulacji wysokości takiego wynagrodzenia?

W przypadku odpowiedzi twierdzącej: czy ustalenie to – jako wyrażające zasadę ogólną – stosuje się również w odniesieniu do upraw sprzed wejścia w życie rozporządzenia (WE) nr 2605/98?

3) Czy funkcja wytycznych przyznana umowom między organizacjami posiadaczy a rolnikami w rozumieniu art. 5 ust. 4 rozporządzenia (WE) nr 1768/95 zmienionego rozporządzeniem nr 2605/98 oznacza, że jeśli poziom wynagrodzenia określony został w akcie normatywnym, istotne postanowienia takich umów (sposób obliczania) podlegają uwzględnieniu również wtedy, gdy przy obliczaniu wysokości wynagrodzenia na takiej podstawie posiadacz nie dysponuje wszystkimi zależnymi od rolnika danymi niezbędnymi do dokonania obliczenia na podstawie umowy i nie może on żądać od rolnika ich przedstawienia?

W przypadku udzielenia na to pytanie odpowiedzi twierdzącej: czy aby umowa taka mogła skutecznie spełniać swoją funkcję wytycznych, konieczne jest, by spełniała ona wymogi zawarte w art. 5 ust. 4 rozporządzenia (WE) nr 1768/95 zmienionego rozporządzeniem (WE) nr 2605/98 również wtedy, gdy umowa zawarta została przed wejściem w życie rozporządzenia (WE) nr 2605/98?

4) Czy art. 5 ust. 5 rozporządzenia (WE) nr 1768/95 zmienionego rozporządzeniem (WE) nr 2605/98 ustanawia ograniczenie wysokości wynagrodzenia w przypadku ustalenia go w drodze umowy lub na podstawie aktu normatywnego?

5) Czy umowa zawarta między organizacjami zawodowymi może służyć jako wytyczne w rozumieniu art. 5 ust. 4 rozporządzenia (WE) nr 1768/95 zmienionego rozporządzeniem (WE) nr 2605/98, jeśli określony w niej poziom wynagrodzenia przekracza 50% kwot określonych w art. 5 ust. 5 tego rozporządzenia?”.

19 Postanowieniem Prezesa Trybunału z dnia 26 stycznia 2005 r. sprawy od C‑7/05 do C‑9/05 zostały połączone do celów procedury pisemnej i ustnej, jak również do celów wydania wyroku.

W przedmiocie pytania pierwszego

20 W pierwszym z postawionych pytań sąd krajowy zapytuje, czy wynagrodzenie na poziomie 80% praw C może być uznane za spełniające wymóg zawarty w art. 5 ust. 2 rozporządzenia nr 1768/95, zgodnie z którym wynagrodzenie to powinno być „znacząco niższe” od praw C.

21 Na wstępie należy stwierdzić, że wynagrodzenie może być wypłacone posiadaczowi na jeden z trzech sposobów: przede wszystkim na podstawie umowy zawartej między posiadaczem a danym rolnikiem – zgodnie z art. 5 ust. 1 rozporządzenia nr 1768/95, następnie na podstawie umów zawartych między organizacjami posiadaczy a rolnikami – zgodnie z art. 5 ust. 4 tego rozporządzenia i wreszcie, pomocniczo, poprzez określenie poziomu wynagrodzenia na podstawie wytycznych zawartych w art. 5 ust. 2 i 5 tego rozporządzenia.

22 Z uwagi na to, że w niniejszej sprawie nie doszło ani do zawarcia umowy, ani do przystąpienia do umowy istniejącej, należy przeanalizować trzeci ze sposobów opisanych w poprzednim punkcie niniejszego wyroku.

23 Jak zauważa Komisja, konieczne jest dokonanie rozróżnienia poszczególnych sytuacji, w zależności od tego, czy zaistniały one przed wejściem w życie rozporządzenia nr 2605/98, czy po jego wejściu w życie.

24 Jeśli chodzi o pierwsze z nich, należy stwierdzić, że zgodnie z treścią art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1768/95 interesy prawne posiadacza i rolnika chronione są jedynie wówczas, gdy uwzględniona jest „potrzeb[a] utrzymania rozsądnej równowagi między nimi wszystkimi lub potrzeb[a] zachowania zasady proporcjonalności między celem danego warunku a rzeczywistym skutkiem jego realizacji”.

25 Dalej, art. 5 ust. 3 tego rozporządzenia za kryterium decydujące o tym, czy poziom wynagrodzenia jest „znacząco niższy”, uważa konieczność ustanowienia bądź stabilizacji racjonalnie zrównoważonej proporcji między korzystaniem z licencjonowanego materiału rozmnożeniowego a korzystaniem z materiału ze zbioru poszczególnych odmian objętych wspólnotowym systemem ochrony odmian roślin.

26 Nadto, zgodnie z art. 5 ust. 2 tego rozporządzenia, punktem odniesienia jest „kwot[a] pobieran[a] za licencjonowaną produkcję materiału rozmnożeniowego najniższej kategorii [tej samej odmiany], kwalifikującego się do urzędowej certyfikacji […], na tym samym obszarze”.

27 Jeśli chodzi o sytuacje zaistniałe po wejściu w życie rozporządzenia nr 2605/98, art. 5 ust. 5 rozporządzenia nr 1768/95 stanowi, że wynagrodzenie wypłacane posiadaczom wynosi 50% praw C, przewidując nawet przejściową wysokość wynagrodzenia na poziomie 40%, aby zachęcić do zawierania umów między posiadaczami a rolnikami.

28 Wynika z tego, że ryczałtowa stawka wynosząca 80% praw C, służąca do obliczania wysokości wynagrodzeń posiadaczy, jest zbyt wysoka i aby określić właściwą stawkę należy uwzględnić sytuację danych odmian oraz sytuację rozpatrywanego obszaru.

29 Dlatego też w odpowiedzi na pierwsze z postawionych pytań należy stwierdzić, że ryczałtowe wynagrodzenie wynoszące 80% kwoty praw C w przypadku odstępstwa rolnego, o którym mowa w art. 14 ust. 3 rozporządzenia podstawowego, nie spełnia wymogu, zgodnie z którym wynagrodzenie takie powinno być „znacząco niższe” od kwoty pobieranej za licencjonowaną produkcję materiału rozmnożeniowego w rozumieniu art. 5 ust. 2 rozporządzenia nr 1768/95, z zastrzeżeniem oceny innych istotnych okoliczności sprawy dokonywanej ad casu przez sąd krajowy w postępowaniu przed nim zawisłym.

W przedmiocie pytania drugiego

30 W pytaniu drugim sąd krajowy zapytuje zasadniczo, czy – jeśli chodzi o określenie praw posiadacza - art. 5 ust. 4 i 5 rozporządzenia nr 1768/95, zawiera zasady pozwalające ustalić wysokość należnego mu wynagrodzenia.

31 Po pierwsze należy zauważyć, że z treści przywołanego wyżej ust. 4 wynika, iż zasady pozwalające na ustalenie wysokości takiego wynagrodzenia powinny być zawarte w umowach między organizacjami posiadaczy a rolnikami i że służą one jako wytyczne, jeśli o umowach tych powiadomiono Komisję i zostały one opublikowane przez Urząd.

32 Po drugie, zgodnie z art. 5 ust. 5 rozporządzenia nr 1768/95, w braku umowy wysokość omawianego wynagrodzenia ustalona została na poziomie 50% kwoty praw C, z wyłącznym zastrzeżeniem jej ewentualnego dostosowania przy użyciu krajowej skali ruchomej, zgodnie z motywem siódmym rozporządzenia nr 2605/98.

33 Sąd krajowy zapytuje także, czy zasady te są zasadami ogólnymi, znajdującymi zastosowanie do sytuacji sprzed wejścia w życie rozporządzenia nr 2605/98.

34 Komisja podnosi, że retroaktywne stosowanie przepisów wymienionego wyżej rozporządzenia do transakcji dokonanych przed jego wejściem w życie byłoby sprzeczne z zasadą pewności prawa.

35 Należy zauważyć, że przepisy art. 5 ust. 4 i 5 rozporządzenia nr 1768/95 wprowadzone zostały na mocy rozporządzenia nr 2605/98 i że nie zawierają one żadnej wyraźnej wzmianki, która pozwoliłaby na ich retroaktywne stosowanie do transakcji dokonanych przed wejściem w życie ostatniego z wymienionych wyżej rozporządzeń.

36 Jednak z uwagi na to, że przywołane wyżej ust. 4 i 5 uzupełniają art. 5 rozporządzenia nr 1768/95 i bezpośrednio się do niego odnoszą, mogą one służyć jako wytyczne przy określaniu wysokości wynagrodzenia należnego w sytuacjach zaistniałych przed ich wejściem w życie.

37 Dlatego też w odpowiedzi na drugie z postawionych pytań należy stwierdzić, że kryteria służące ustalaniu wysokości wynagrodzenia posiadacza określone zostały w art. 5 ust. 4 i 5 rozporządzenia nr 1768/95. Kryteria te nie mają retroaktywnego skutku, lecz mogą służyć jako wytyczne przy obliczaniu wysokości tego wynagrodzenia w odniesieniu do upraw sprzed wejścia w życie rozporządzenia nr 2605/98.

W przedmiocie pytań trzeciego i piątego

38 Poprzez te dwa pytania sąd krajowy zapytuje o zakres stosowania i treść umowy zawieranej między organizacjami posiadaczy a rolnikami.

39 Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 5 ust. 4 rozporządzenia nr 1768/95 umowa taka służy jako wytyczne przy określaniu wynagrodzenia wypłacanego w odniesieniu do danego obszaru, jeśli o poziomach wynagrodzeń i ich warunkach powiadomiono Komisję i zostały one opublikowane w Gazecie Urzędowej wydawanej przez Urząd.

40 Następnie należy zauważyć, że z treści art. 5 ust. 5 rozporządzenia nr 1768/95 wynika wyraźnie, że jeśli nie znajduje zastosowania umowa między organizacjami posiadaczy a rolnikami, wysokość omawianego wynagrodzenia wynosi 50% kwoty praw C.

41 Dlatego też stawka 50% nie jest jedyną stawką możliwą do zastosowania przez strony w toku negocjacji takiej umowy.

42 Wreszcie mając na uwadze treść rozporządzenia nr 2605/98, w którym nie dokonano rozróżnienia między umowami zawartymi przed jego wejściem w życie i po jego wejściu w życie, należy stwierdzić, że jeśli umowa między organizacjami posiadaczy a rolnikami zawarta została przed wejściem w życie rozporządzenia nr 2605/98, może ona służyć jako wytyczne tylko wówczas, gdy spełnione zostały wymienione wyżej formalne wymogi w zakresie powiadomienia i publikacji.

43 Mając powyższe na względzie, w odpowiedzi na pytania trzecie i piąte stwierdzić należy, że aby umowa zawarta między organizacjami posiadaczy a rolnikami, o której mowa w art. 5 ust. 4 rozporządzenia nr 1768/95, mogła służyć wraz z wszystkimi zawartymi w niej parametrami jako wytyczne, konieczne jest powiadomienie o niej Komisji i jej publikacja w Gazecie Urzędowej wydawanej przez Urząd, nawet jeśli zawarta została przed wejściem w życie rozporządzenia nr 2605/98. Umowa taka może określać inny poziom wynagrodzenia niż przewidziany pomocniczo w art. 5 ust. 5 rozporządzenia nr 1768/95.

W przedmiocie pytania czwartego

44 W treści tego pytania Bundesgerichtshof domaga się zasadniczo, by Trybunał wypowiedział się co do kwestii, czy stawka 50% wymieniona w art. 5 ust. 5 rozporządzenia nr 1768/95 stanowi przy ustalaniu wysokości wynagrodzenia maksymalne ograniczenie.

45 Na wstępie należy zauważyć, że art. 5 ust. 5 stosuje się tylko wówczas, gdy nie znajduje zastosowania umowa między organizacjami posiadaczy a rolnikami.

46 Po drugie, jak zauważył rzecznik generalny w pkt 55 swojej opinii, z treści tego przepisu wynika, iż wymieniona w nim wartość liczbowa nie stanowi jedynie dolnej lub górnej granicy, lecz ma charakter wiążący. Okoliczność, że prawodawca wspólnotowy przewidział w akapicie drugim tego przepisu wyjątek, nie wpływa na prawdziwość powyższego wniosku, z uwagi na to, że wyjątek ten dotyczył jedynie ograniczonego okresu i miał na celu zachęcenie do szybkiego zawarcia umów między organizacjami posiadaczy a rolnikami przed 1 kwietnia 1999 r.

47 Dlatego też w odpowiedzi na pytanie czwarte należy stwierdzić, że w braku stosownej umowy między organizacjami posiadaczy a rolnikami wynagrodzenie posiadacza należy ustalać w oparciu o art. 5 ust. 5 rozporządzenia nr 1768/95 i traktować ustalony w nim poziom wynagrodzenia jako niezmienny, nie stanowiący ani dolnej, ani górnej granicy.

W przedmiocie kosztów

48 Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje:

1) Wynagrodzenie ryczałtowe wynoszące 80% kwoty pobieranej na tym samym obszarze z tytułu licencjonowanej produkcji materiału rozmnożeniowego najniższej kategorii tej samej odmiany kwalifikującego się do urzędowej certyfikacji w przypadku odstępstwa rolnego, o którym mowa w art. 14 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 2100/94 z dnia 27 lipca 1994 r. w sprawie wspólnotowego systemu ochrony odmian roślin, nie spełnia wymogu, zgodnie z którym wynagrodzenie takie powinno być „znacząco niższe” od kwoty pobieranej za licencjonowaną produkcję materiału rozmnożeniowego w rozumieniu art. 5 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1768/95 z dnia 24 lipca 1995 r. ustanawiającego przepisy wykonawcze w zakresie odstępstwa rolnego przewidzianego w art. 14 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 2100/94 zmienionego rozporządzeniem Komisji (WE) nr 2605/98 z dnia 3 grudnia 1998 r., z zastrzeżeniem oceny innych istotnych okoliczności sprawy dokonywanej ad casu przez sąd krajowy w postępowaniu przed nim zawisłym.

2) Kryteria służące ustalaniu wysokości wynagrodzenia posiadacza wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin określone zostały w art. 5 ust. 4 i 5 rozporządzenia nr 1768/95 zmienionego rozporządzeniem Komisji (WE) nr 2605/98 z dnia 3 grudnia 1998 r. Kryteria te nie mają retroaktywnego skutku, lecz mogą służyć jako wytyczne przy obliczaniu wysokości tego wynagrodzenia w odniesieniu do upraw sprzed wejścia w życie rozporządzenia nr 2605/98.

3) Aby umowa zawarta między organizacjami posiadaczy a rolnikami, o której mowa w art. 5 ust. 4 rozporządzenia nr 1768/95, zmienionego rozporządzeniem nr 2605/98, mogła służyć wraz z wszystkimi zawartymi w niej parametrami jako wytyczne, konieczne jest powiadomienie o niej Komisji Wspólnot Europejskich i jej publikacja w Gazecie Urzędowej wydawanej przez Wspólnotowy Urząd Odmian Roślin, nawet jeśli zawarta została przed wejściem w życie rozporządzenia nr 2605/98. Umowa taka może określać inny poziom wynagrodzenia niż przewidziany pomocniczo w art. 5 ust. 5 rozporządzenia nr 1768/95, zmienionego rozporządzeniem nr 2605/98.

4) W braku stosownej umowy między organizacjami posiadaczy a rolnikami wynagrodzenie posiadacza wspólnotowego prawa do ochrony odmian roślin należy ustalać w oparciu o art. 5 ust. 5 rozporządzenia nr 1768/95 zmienionego rozporządzeniem nr 2605/98 i traktować ustalony w nim poziom wynagrodzenia jako niezmienny, nie stanowiący ani dolnej, ani górnej granicy.

Podpisy