OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

CHRISTINE STIX‑HACKL

przedstawiona w dniu 10 maja 2005 r.( )

Sprawa C‑247/04

Transport Maatschappij Traffic BV

przeciwko

Staatssecretaris van Economische Zaken

[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez College van Beroep voor het bedrijfsleven (Niderlandy)]

Wspólnotowy Kodeks Celny – Zwrot lub umorzenie należności celnych przywozowych lub wywozowych – Przesłanki – Pojęcie kwoty „prawnie należnej” – Decyzja określająca należność wydana przez organ niewłaściwy według prawa krajowego





I – Wprowadzenie

1. W postanowieniu wydanym 28 maja 2004 r. niderlandzki College van Beroep voor het bedrijfsleven przedłożył Trybunałowi pytanie w trybie prejudycjalnym dotyczące wykładni Wspólnotowego Kodeksu Celnego. Sąd krajowy zmierza zasadniczo do ustalenia, czy należność celna jest „prawnie należna” w rozumieniu art. 236 rozporządzenia (EWG) nr 2913/92( ) także wówczas, gdy powiadomienie, przewidziane również w Kodeksie Celnym, jest obciążone błędem formalnym polegającym w sporze zawisłym przed sądem krajowym na braku właściwości organu dokonującego powiadomienia.

II – Ramy prawne

A – Prawo wspólnotowe

2. Artykuł 4 Kodeksu Celnego zawiera następujące definicje:

„Użyte w niniejszym Kodeksie określenia oznaczają:

[…]

9. »Dług celny« oznacza nałożony na osobę obowiązek uiszczenia należności celnych przywozowych (dług celny w przywozie) lub należności wywozowych (dług celny w wywozie), które stosuje się do towarów określonych zgodnie z obowiązującymi przepisami wspólnotowymi;

[…]

23. »Obowiązujące przepisy« oznaczają przepisy wspólnotowe lub przepisy krajowe”.

3. Artykuł 20 ust. 1 Kodeksu Celnego, znajdujący się w tytule II „Elementy służące do naliczania należności celnych przywozowych i należności celnych wywozowych oraz innych środków przewidzianych w wymianie towarowej”, przewiduje, że:

„W przypadku powstania długu celnego należności wymagane zgodnie z prawem określane są na podstawie Taryfy Celnej Wspólnot Europejskich”.

4. Powstanie długu celnego reguluje tytuł VII rozdział 2 Kodeksu Celnego. Przepisy w nim zawarte dotyczą w szczególności okoliczności, z którymi związane jest powstanie długu celnego, oraz czasu i miejsca powstania tego długu.

5. W tytule VII Kodeksu Celnego, w rozdziale 3 „Pokrycie kwoty długu celnego”, art. 221 stanowi między innymi:

„1. Niezwłocznie po dokonaniu zaksięgowania dłużnik zostaje powiadomiony o kwocie należności zgodnie z odpowiednią procedurą.

2. Jeżeli na zgłoszeniu celnym została podana orientacyjna kwota należności celnych przywozowych, organy celne mogą przewidzieć, że powiadomienie, określone w ust. 1, następuje jedynie, w przypadku gdy podana kwota należności nie odpowiada kwocie określonej przez organy celne.

[…]”.

6. Artykuł 236 ust. 1 Kodeksu Celnego, znajdujący się w tytule VII rozdział 5 „Zwrot i umorzenie należności”, zawiera sformułowanie:

„Należności celne przywozowe lub wywozowe podlegają zwrotowi, gdy okaże się, że w chwili uiszczenia kwota tych należności nie była prawnie należna lub że kwota ta została zaksięgowana niezgodnie z art. 220 ust. 2”.

7. Na tytuł VIII „Odwołania” Kodeksu Celnego składają się art. 243–246. Artykuł 243 ust. 1 akapit pierwszy Kodeksu Celnego stanowi:

„Każda osoba ma prawo odwołać się od decyzji organów celnych w zakresie stosowania przepisów prawa celnego, dotyczącej bezpośrednio i indywidualnie tej osoby”.

B – Prawo krajowe

8. Artykuł 22a ust. 1 i 2 Algemene wet inzake rijksbelastingen (ustawy o podatkach państwowych, zwanej dalej AWR) stanowi:

„1. Przewidziane w art. 221 ust. 1 Wspólnotowego Kodeksu Celnego powiadomienie o kwocie należności celnych przywozowych następuje w drodze decyzji określającej należność, wydawanej przez inspektora (celnego).

2. Na zasadzie odstępstwa od ust. 1 decyzję określającą należność dla ceł antydumpingowych i wyrównawczych wydaje minister gospodarki”.

III – Stan faktyczny i postępowanie przed sądem krajowym

9. W decyzji określającej należność, wydanej w dniu 18 grudnia 1997 r. Inspecteur Belastingdienst/Douane district Roosendaal (organ celny okręgu celnego Roosendaal, zwany dalej inspektorem) powiadomił Transport Maatschappij Traffic BV (zwaną dalej TMT), będącą stroną skarżącą w postępowaniu przed sądem krajowym, o jej zobowiązaniu w wysokości 62 045,20 NLG (28 154,88 euro) z tytułu cła antydumpingowego. W dniu 19 lutego 1998 r. TMT odwołała się od tej decyzji. Odwołanie to wycofała następnie pismem z dnia 18 maja 1998 r., ponieważ było ono niedopuszczalne ze względu na upływ terminu.

10. Jednocześnie TMT złożyła wniosek o zwrot należności celnej zgodnie z art. 236 Kodeksu Celnego. Ponieważ działanie inspektora było działaniem organu niewłaściwego w myśl art. 22a ust. 2 AWR, pobrane cło antydumpingowe nie było prawnie należne. Wniosek o zwrot należności celnej został oddalony decyzją z dnia 12 kwietnia 2000 r., a odwołanie od tej decyzji zostało oddalone przez stronę pozwaną w postępowaniu przed sądem krajowym w dniu 9 października 2000 r.

11. College van Beroep voor het bedrijfsleven (zwany dalej College) w wyroku z dnia 13 lutego 2002 r. uwzględnił skargę i uchylił decyzję oddalającą odwołanie. Strona pozwana w postępowaniu przed sądem krajowym wydała 19 listopada 2002 r. nową decyzję, ponownie oddalającą odwołanie TMT od decyzji oddalającej jej wniosek o zwrot cła antydumpingowego. Tę decyzję TMT ponownie zaskarżyła do College w dniu 24 grudnia 2002 r.

IV – Pytanie prejudycjalne

12. College postanowił w dniu 28 maja 2004 r. zadać Trybunałowi następujące pytanie w trybie prejudycjalnym:

„Czy pojęcie kwoty »prawnie należnej« w art. 236 Kodeksu Celnego powinno być interpretowane w ten sposób, że odnosi się wyłącznie do faktu spełnienia przesłanek powstania długu celnego, wskazanych w rozdziale 2 tytułu VII Kodeksu Celnego, czy też w ten sposób, że kwota jest prawnie należna tylko wówczas, gdy nie mogą zostać wskazane żadne podstawy zaskarżenia sposobu powiadomienia o kwocie należności celnych, w tym również w oparciu o obowiązujące przepisy krajowe w rozumieniu art. 4 ust. 23 Kodeksu Celnego?”.

13. Sąd krajowy, zadając pytanie, zmierza zasadniczo do ustalenia, czy kwota przywozowych należności celnych w chwili jej uiszczenia nie jest „prawnie należna” w rozumieniu art. 236 KC, jeżeli powiadomienie o niej nastąpiło niezgodnie „z odpowiednią procedurą”, a więc z naruszeniem art. 221 ust. 1 KC.

V – Ocena prawna

A – W przedmiocie sformułowania art. 236 ust. 1 zdanie pierwsze Kodeksu Celnego

14. Artykuł 236 ust. 1 zdanie pierwsze KC przewiduje, że należności celne przywozowe i wywozowe podlegają zwrotowi, gdy okaże się, że w chwili uiszczenia kwota tych należności nie była prawnie należna. Pojęcie kwoty „prawnie należnej” nie zostało dokładniej zdefiniowane ani w samym art. 236, ani w innych przepisach Kodeksu Celnego. Jednoznacznej wykładni nie daje się wyprowadzić także ze zwykłego znaczenia tego sformułowania. „Prawnie” może w równej mierze odnosić się tylko do prawa wspólnotowego, jak i do całości mających zastosowanie norm prawnych.

15. Co prawda art. 4 pkt 23 KC powołuje się na „przepisy wspólnotowe lub przepisy krajowe”, jednak odesłanie to służy zdefiniowaniu pojęcia „obowiązujące przepisy” w zakresie, w jakim jest ono stosowane w Kodeksie Celnym. Nie można więc wnioskować stąd o treści pojęcia „prawnie” lub „prawnie należny”.

16. Także sformułowanie, że kwota musi być „należna”, wskazuje jedynie na to, że powinien zaistnieć stan faktyczny powodujący powstanie tej należności celnej. Co w szczegółach składa się na ten stan faktyczny, a w szczególności, czy obejmuje on powiadomienie o kwocie należności celnej z zachowaniem odpowiedniej procedury – zgodnie z przepisami regulującymi postępowania krajowe – nie zostało w tym miejscu jeszcze przesądzone.

17. Ponieważ przepisy prawa wspólnotowego mają jednakową moc we wszystkich poszczególnych wersjach językowych, wykładnia przepisu prawa wspólnotowego wymaga porównania wszystkich wersji językowych( ). Konieczność jednolitej interpretacji w celu jednolitego stosowania przepisu zakazuje jego rozpatrywania w układzie wyizolowanym i nakazuje jego interpretowanie w świetle wszystkich pozostałych wersji( ). Jednakże w wypadku art. 236 ust. 1 zdanie pierwsze KC także z pozostałych wersji językowych nie wynika żadna dalej idąca wskazówka co do zakresu pojęciowego terminu kwoty „prawnie należnej”( ).

18. TMT argumentuje, że ponieważ zgodnie ze sformułowaniem art. 236 ust. 1 KC cło nie mogło być prawnie należne „w chwili uiszczenia”, należy uwzględnić wszelkie okoliczności, które wystąpiły do tej chwili. Co prawda słuszne jest, że ocena istnienia długu następuje w chwili uiszczenia; z przytoczonego sformułowania nie wynika jednak, od jakich czynników uzależnione jest istnienie długu.

19. Tym samym z samego brzmienia przepisu nie wynika wskazówka co do prawidłowej wykładni.

B – Wykładnia systematyczna

1. W przedmiocie znaczenia powiadomienia zgodnie z art. 221 ust. 1 KC w systemie Kodeksu Celnego

20. Zarówno TMT, jako strona skarżąca w postępowaniu przed sądem krajowym, jak i rząd niderlandzki powołały się w swych uwagach na systematyczne przyporządkowanie powiadomienia w Kodeksie Celnym oraz na funkcję powiadomienia.

21. Zdaniem rządu niderlandzkiego, z możliwości, by całkowicie odstąpić od powiadomienia na warunkach wskazanych w art. 221 ust. 2 KC wynika, że jego brak nie zmienia faktu, że należność celna jest prawnie należna. Argument ten nie jest jednak bezwzględny. Artykuł 221 ust. 2 KC przewiduje mianowicie poniekąd jako substytut braku powiadomienia wskazanie w zgłoszeniu celnym kwoty należności celnej przewidzianej do uiszczenia. Zgodnie z tym przepis ten można rozumieć również w ten sposób, że owo wskazanie pełni funkcję powiadomienia także w odniesieniu do pojęcia kwoty „prawnie należnej”.

22. TMT podnosi, że art. 4 pkt 9 KC definiuje dług celny jako nałożony na osobę obowiązek uiszczenia należności celnych przywozowych (dług celny w przywozie) lub należności wywozowych (dług celny w wywozie), które stosuje się do towarów określonych zgodnie z obowiązującymi przepisami wspólnotowymi. Obowiązek uiszczenia należności celnych powstaje jednak dopiero wraz z powiadomieniem zgodnie z art. 221 ust. 1 KC. Jest to jednak słuszne jedynie o tyle, o ile w zwykłych przypadkach [art. 222 ust. 1 lit. a) KC] termin zapłaty biegnie dopiero od chwili powiadomienia. Nie wyjaśnia to jednak kwestii, w jakim momencie dług celny jako taki staje się należny co do zasady, ponieważ istnienie i wymagalność należności trzeba rozdzielić pojęciowo i oceniać oddzielnie w zakresie dotyczącym chwili ich wystąpienia. Dlatego też z art. 4 pkt 9 KC, mówiącym o obowiązku uiszczenia należności celnych, nie wynika, że powstaje on dopiero wówczas, gdy należność staje się wymagalna, a więc po dokonaniu powiadomienia.

23. Sformułowanie art. 221 ust. 3 KC przemawia za przedstawionym wyżej ściśle rozdzielnym rozumieniem powstania i wymagalności długu celnego. Artykuł 221 ust. 3 zdanie pierwsze KC wyznacza termin powiadomienia od powstania długu celnego i tym samym wyraża, że w chwili, w której następuje powiadomienie, stan faktyczny powodujący powstanie tej należności celnej już zaistniał. Za taką wykładnią przemawia także brzmienie art. 221 ust. 3 zdanie drugie KC, umożliwiającego organom celnym, pod wymienionymi tam warunkami – gdy nie mogły określić dokładnej kwoty opłat prawnie należnych (a więc w chwili, która już nastąpiła przed powiadomieniem) – dokonanie powiadomienia także później, po upływie tego terminu.

24. Rząd niderlandzki wskazał ponadto, że art. 236 ust. 1 zdanie drugie KC przewiduje umorzenie należności celnych przywozowych i wywozowych w wypadku, w którym w chwili zaksięgowania kwota tych należności nie była prawnie należna, co przemawiałoby przeciwko konstytutywnemu skutkowi powiadomienia. W rzeczywistości, ponieważ zgodnie z art. 221 ust. 1 KC powiadomienie następuje po zaksięgowaniu, to w wypadku konstytutywnego działania powiadomienia w odniesieniu do kwoty „prawnie należnej”, w chwili zaksięgowania żadna kwota nigdy nie byłaby w tym rozumieniu „prawnie należna”, a więc zawsze wchodziłoby w grę umorzenie. Dlatego też dana kwota musi być prawnie należna wcześniej, zanim nastąpi jej zaksięgowanie i powiadomienie.

25. Pozycja systematyczna i funkcja powiadomienia w strukturze Kodeksu Celnego przemawiają więc za tym, że nie należy go uważać za konstytutywne dla kwoty „prawnie należnej”.

2. W przedmiocie zastosowania pojęcia kwoty „prawnie należnej” w innych przepisach Kodeksu Celnego

26. Pewną wskazówkę odnośnie do znaczenia pojęcia kwoty „prawnie należnej” może stanowić zastosowanie tego samego pojęcia w innych przepisach Kodeksu Celnego.

27. Komisja reprezentowała w swych uwagach pogląd, że odniesienie do „prawnie należnych” należności celnych w art. 220 i 228 KC dotyczy ich obliczenia na podstawie Taryfy Celnej Wspólnot Europejskich, co świadczy o tym, że zastosowanie tego pojęcia w Kodeksie Celnym wskazuje wyłącznie na obliczenie kwoty należności celnych. Wniosek ten nie jest jednak bezwzględny, gdyż zarówno sformułowania art. 220, jak i art. 228 ust. 2 zdanie drugie KC odnoszą się jednoznacznie i wyraźnie (tylko) do obliczenia długu celnego. Inaczej jest jednak w art. 236 ust. 1 KC.

28. Traktujący o zaksięgowaniu art. 217 KC, na którym oparła analogiczną argumentację Komisja, odnosi się w ust. 1 pkt 2 lit. b) do „kwoty należności prawnie należnych”. Wskazuje to z kolei na to, że przesłanki zaistnienia kwoty „prawnie należnej” muszą wystąpić przed jej zaksięgowaniem.

29. Podobnie formułuje to także przytoczony przez Komisję art. 201 ust. 3 zdanie trzecie KC, „[…] że należności celne […] nie zostały pobrane lub zostały pobrane w kwocie niższej niż prawnie należna”, co oznacza, że chodzi o (już) prawnie należne należności, które następnie zostaną lub też nie zostaną pobrane.

30. Komisja podniosła ponadto, że także z art. 20 ust. 1 KC wynika, że wyłączną podstawą uiszczenia cła jest Taryfa Celna Wspólnot Europejskich, przeto pojęcie „prawnie należna” odnosi się jedynie do obliczenia ceł. Zgodnie z art. 20 ust. 1 należności celne prawnie należne w przypadku powstania długu celnego oparte są na Taryfie Celnej Wspólnot Europejskich. To sformułowanie rozpatrywane w oderwaniu rzeczywiście przekonuje, że dla pytania, czy dana należność celna jest „prawnie należna”, decydujące jest wyłącznie odpowiednie obliczenie cła.

31. Z art. 20 ust. 1 KC wynika jednakże ponadto, że należności celne są prawnie należne już „w przypadku powstania długu celnego”. Przesłanki powstania długu celnego reguluje tytuł VII rozdział 2 Kodeksu Celnego. Wedle tych przepisów dług celny powstaje przy wprowadzeniu towaru do obrotu lub objęciu towaru procedurą celną z chwilą przyjęcia zgłoszenia celnego. Konieczność powiadomienia o określonym przez organy celne długu celnym (art. 221) oraz jego funkcja, skutkująca wymagalnością długu celnego, a tym samym także rozpoczęciem biegu terminu uiszczenia należności zgodnie z art. 222 KC, reguluje natomiast w tytule VII Kodeksu Celnego odrębny rozdział 3 zatytułowany „Pokrycie kwoty długu celnego”. To rozróżnienie pomiędzy istnieniem należności i jej poborem pozwala z kolei wnioskować, że powstanie długu celnego jest niezależne od (późniejszego) powiadomienia i że powiadomienie nie powinno już mieć wpływu na istnienie długu celnego.

32. Komisja opiera swoja argumentację także na art. 79 KC. Również w nim, w zdaniu drugim, stosuje się pojęcie „prawnie należne”, gdyż mówi on o „zastosowaniu opłat prawnie należnych”.

33. Ponieważ powiadomienie jest częścią uregulowanego w tytule VII rozdział 3 poboru należności, z tego sformułowania wynika także, że już przed jej pobraniem, rozpoczynającym się od zaksięgowania zgodnie z art. 217 KC, należność jest prawnie należna w rozumieniu Kodeksu Celnego.

34. Także zastosowanie pojęcia „prawnie należna” w innych przepisach Kodeksu Celnego podtrzymuje interpretację, zgodnie z którą powiadomienie nie ma wpływu na to, czy dana kwota jest „prawnie należna”.

3. W przedmiocie rozporządzenia (EWG, Euratom) nr 1552/89

35. Rząd niderlandzki wskazał w swych uwagach na to, że jedna z funkcji powiadomienia zgodnie z art. 221 ust. 1 KC wynika z rozporządzenia nr 1552/89( ), którego art. 2 ust. 1 zdanie pierwsze określa, że „tytuł Wspólnot do środków własnych […] jest ustalony, gdy zostały spełnione warunki przewidziane w regulacjach celnych dotyczące wpisu tytułu dochodów budżetowych w rachunkach i powiadamiania dłużnika”. W przeciwieństwie do wersji wcześniejszej, zawierającej sformułowanie „[…] z chwilą gdy znany jest dłużnik, a wysokość roszczenia może zostać określona przez właściwe organy administracji, z zachowaniem wszystkich odnośnych przepisów wspólnotowych” (kursywa wprowadzona przeze mnie), brzmienie ostatnio zmienionej wersji nie pozwala jednak wnioskować o tym, czy za wymienione „przepisy celne” uważa się tylko przepisy prawa wspólnotowego, czy też przepisy prawa krajowego.

36. Dlatego też z punktu widzenia problemu wykładni rozpatrzenie tych przepisów wraz z przepisami Kodeksu Celnego okazuje się nieprzydatne.

4. W przedmiocie przepisów obowiązujących przed wprowadzeniem przepisów art. 236 i 221 KC

37. TMT przedstawiła w swych uwagach pogląd, że z przepisów zastąpionych następnie przez art. 236 i 221 KC mogłaby wynikać właściwa wykładnia przepisów obowiązujących obecnie.

38. TMT oparła się na sformułowaniu przepisu obowiązującego przed wprowadzeniem art. 236 ust. 1 KC, tj. na art. 2 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1430/79( ), argumentując, że przepis ten przewidywał zwrot, gdy kwota zaksięgowana przekroczyła – bez względu na przyczynę – kwotę prawnie należną; w przepisie wydanym następnie nie zamierzano dokonywać zmian w tym zakresie.

39. Brak jest konieczności rozważenia, czy rzeczywiście Kodeks Celny nie miał służyć dokonaniu zmian( ). O ile przepis wcześniejszy rzeczywiście przewidywał, że nie ma znaczenia, z jakiej przyczyny kwota nie była należna, to jednak w przedmiotowej sprawie należy wyjaśnić właśnie to, czy w ogóle, pomimo naruszenia krajowych przepisów dotyczących właściwości w ramach powiadomienia, dana kwota jest „prawnie należna” w rozumieniu art. 236 ust. 1 KC. Do wniosku, że tak nie jest, TMT dochodzi, zakładając jedynie, że dana kwota jest należna dopiero wraz z prawidłowo dokonanym powiadomieniem. To jednak jest właśnie przedmiotem wątpliwości.

40. Zgodnie jednak z wymienionym przepisem art. 2 ust. 1 rozporządzenia (EWG) nr 1430/79 „należności przywozowe są zwracane lub umarzane o tyle, o ile wykazano właściwym organom, że zaksięgowana kwota z jakiejkolwiek przyczyny przekracza należności pobierane zgodnie z prawem”. Wskazuje to również, że możliwość zwrotu nienależnych kwot należności stanowiących nadwyżkę dotyczy tylko takich przypadków, w których przyjęta podstawa obliczeń kwoty należności celnej była błędna i w związku z tym wysokość długu celnego została określona nieprawidłowo( ). Znajduje to poza tym wyraz w motywach rozporządzenia nr 1430/79, w których w szczególności odniesiono się do błędów rachunkowych lub pisarskich i nieprawidłowych lub niepełnych podstaw oclenia. Ponadto należy wskazać art. 1 ust. 1 rozporządzenia (EWG) nr 3040/83( ), precyzujący w drodze definicji legalnej, że jako „należności pobierane zgodnie z prawem” w rozumieniu art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 1430/79 należy rozumieć należności celne przywozowe, które „przy zastosowaniu przepisu obowiązującego w chwili przyjęcia zgłoszenia objęcia towarów procedurą celną dopuszczenia do obrotu – wraz z postanowieniami dotyczącymi przyznania obniżonej stawki celnej lub zwolnienia celnego – musiałyby zostać pobrane od właściwych towarów, gdyby wszystkie prawidłowo podane dane wymagane dla zastosowania tego przepisu i wszystkie przedłożone wymagane dokumenty zostały przyjęte za podstawę obliczenia tych należności przez właściwe organy”( ).

41. Z powyższego wynika, że argumentacja oparta na art. 2 ust. 1 rozporządzenia (EWG) nr 1430/79 nie jest skuteczna.

42. TMT powołuje się ponadto na przepis obowiązujący przed wprowadzeniem art. 221 ust. 1 KC, tj. na art. 6 ust. 1 rozporządzenia (EWG) nr 1854/89( ). Przewidywał on podobnie jak obecny art. 221 ust. 1 KC – brzmiący w tym zakresie tak samo – powiadomienie „z zachowaniem odpowiedniej procedury”. TMT jest zdania, że w przypadku naruszenia odpowiednich przepisów krajowych( ) w czasie obowiązywania art. 6 ust. 1 rozporządzenia (EWG) nr 1854/89 dochodziło także do jego naruszenia( ); przepis wprowadzony później jako art. 221 ust. 1 KC nie przewidywał w tej mierze zmian.

43. W przedmiocie wykładni art. 6 ust. 1 rozporządzenia nr 1854/89 brak jest orzecznictwa w zakresie mającym tu znaczenie. Jedyne rozstrzygnięcie dotyczące tej normy( ) zajmuje się tylko określonym w niej terminem, a nie znaczeniem wymogu powiadomienia „z zachowaniem odpowiedniej procedury”. Nawet jeśli rozumienie przepisu reprezentowane przez TMT jest właściwe, to nie oznacza to jeszcze, że naruszenie wymogu powiadomienia „z zachowaniem odpowiedniej procedury” ma wpływ na kwalifikację pojęcia kwoty „prawnie należnej”.

44. Dlatego też należy stwierdzić, że rozpatrzenie wymienionych, wcześniejszych przepisów nie przemawia za takim rozumieniem art. 236 ust. 1 KC, jakie prezentuje TMT.

C – Wykładnia teleologiczna

45. Wreszcie przesłanki dla należytego wyłożenia pojęcia kwoty „prawnie należnej” mogą wynikać z zamiaru i celu przepisu.

46. W wypadku należności celnych przywozowych chodzi o własne środki Wspólnoty, których regulacja podlega wyłącznej kompetencji Wspólnoty( ). Wynika stąd – na co słusznie wskazał rząd niderlandzki – szczególny interes w jednolitym stosowaniu w całej Wspólnocie, co jest przyczyną ścisłego ograniczenia wszelkich odrębności prawa krajowego przez Kodeks Celny( ).

47. Przyjmując pogląd TMT i wymagając prawidłowego powiadomienia jako warunku kwalifikacji danej kwoty jako prawnie należnej, ostatecznie zwrot należności celnych zgodnie z art. 236 ust. 1 KC zależałby od dochowania przepisów procedur krajowych. Mogą one – także i w szczególności pod kątem prawidłowości wymaganego powiadomienia – wykazywać znaczne rozbieżności. Tym samym przy założeniu takiego poglądu nie zostałoby zapewnione jednolite stosowanie Kodeksu Celnego. Miałoby to wpływ nie tylko na budżet UE, ale ze względu na potencjalnie zróżnicowaną krajową praktykę proceduralną w poszczególnych państwach członkowskich prowadziłoby do zakłóceń konkurencji. Dlatego pojęcie kwoty „prawnie należnej” należy rozumieć jako odnoszące się jedynie do (wynikających z prawa wspólnotowego) okoliczności, z którymi związane jest powstanie długu celnego.

48. Z tej samej przyczyny także argumentacja oparta na art. 221 ust. 3 KC jest nieprzekonująca. W tym wypadku TMT podnosi, że przewidziany tym przepisem trzyletni termin jest bezprzedmiotowy, gdy jego upływ pozostaje bez wpływu na cechę kwoty „prawnie należnej”. TMT co prawda słusznie wskazuje na to, że zgodnie z poglądem przeciwnym – reprezentowanym tutaj – zakończenie biegu terminu nie prowadzi do tego, że dług celny nie jest (już) prawnie należny w rozumieniu art. 236 ust. 1 KC. Jednak upływ terminu uniemożliwia powiadomienie późniejsze, a tym samym dochodzenie długu celnego skutkuje więc, w przypadku gdy dług celny nie został jeszcze uiszczony. W takim przypadku upływ tego terminu powoduje, że (powstały) dług z tytułu należności celnej nigdy nie staje się wymagalny( ). Każda odmienna wykładnia prowadziłaby natomiast do tego, że zwrot przychodów wspólnotowych, którymi są przecież cła przywozowe, byłby uzależniony od zachowania przepisów procedur krajowych, do których odwołuje się art. 221 ust. 1 KC w sformułowaniu „z zachowaniem odpowiedniej procedury”. Nie może to jednak stanowić treści przepisu zgodnego z intencją jednolitego stosowania Kodeksu Celnego w całej Wspólnocie i odpowiednio równego traktowania wszystkich dłużników celnych( ).

49. Do tego samego wniosku prowadzi wskazanie przez TMT na art. 243 KC. TMT podnosi mianowicie w tym zakresie, że powiadomienie zgodnie z art. 221 ust. 1 KC nie jest decyzją w rozumieniu art. 243 KC. TMT uzasadnia ten pogląd wstępnie, argumentując, że w przeciwnym wypadku z art. 243 KC i jednocześnie z wniosku o zwrot zgodnie z art. 236 KC, wynikałyby dwa, podobnie ukierunkowane i pokrywające się środki zaskarżenia. Ponadto TMT przytacza, że powiadomienie określane jest prawem krajowym, a więc – gdyby nie podzielić tego poglądu – w ramach środka zaskarżenia z art. 243 KC badaniu podlegałoby prawo krajowe, co uzależniałoby tym samym decyzję od tego prawa. Wynika stąd, że w odniesieniu do powiadomienia zainteresowany mógłby żądać zwrotu lub umorzenia jedynie w trybie art. 236 KC; dopiero odpowiednia decyzja byłaby decyzją w rozumieniu art. 243 KC. Tym samym istniałaby jednak, zdaniem TMT, luka w ochronie prawnej odnośnie do powiadomienia, gdyby jego wadliwość nie podlegała zaskarżeniu w ramach środka zaskarżenia w trybie art. 236 ust. 1 KC.

50. Wymieniona luka prawna powstaje jednakże dopiero przy założeniu, że powiadomienie nie podlega zaskarżeniu przez zastosowanie środka zaskarżenia z art. 243 KC. Słuszność takiego założenia jest tu jednak bez znaczenia, ponieważ w każdym wypadku argumentacja, której celem jest jakoby uniknięcie uzależnienia od przepisów krajowych, prowadzi do tego, że decyzja w sprawie wniosku o zwrot jest zależna także od wadliwości powiadomienia, zdeterminowanej przepisami procedur krajowych, a więc ostatecznie odrębności krajowe jednak wpływałyby na wspólnotowoprawny przepis celny.

51. Także z wykładni funkcjonalnej wynika więc, że kwota należności celnej jest „prawnie należna” niezależnie od wszelkich wad powiadomienia wynikających z rozpatrzenia przepisów procedur krajowych.

VI – Wnioski

52. Należy w związku z tym zaproponować udzielenie następującej odpowiedzi na pytanie prejudycjalne zadane przez College van Beroep voor het bedrijfsleven:

Pojęcie kwoty „prawnie należnej” w art. 236 Kodeksu Celnego [rozporządzenie Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiające Wspólnotowy Kodeks Celny] należy rozumieć w ten sposób, że odnosi się ono do przesłanek powstania długu celnego, wymienionych w tytule VII rozdział 2 Kodeksu Celnego, a nie do przepisów krajowych, z których wynika lub może wynikać wadliwość powiadomienia przewidzianego w art. 221 ust. 1 Kodeksu Celnego, w związku z czym kwota uiszczanych należności w chwili ich uiszczenia jest „prawnie należna” w rozumieniu art. 236 Kodeksu Celnego także wówczas, gdy powiadomienie o kwocie nastąpiło bez „zachowania odpowiedniej procedury”, a tym samym z naruszeniem art. 221 ust. 1 Kodeksu Celnego.