Keywords

Summary



Keywords

1. Odwołanie – Zarzuty – Zarzut podniesiony po raz pierwszy w odwołaniu – Niedopuszczalność

(regulamin postępowania przed Trybunałem, art. 113 § 2)

2. Konkurencja – Zasady Unii – Naruszenia – Przypisanie Domniemanie decydującego wpływu wywieranego na spółkę zależną przez spółkę dominującą posiadającą 100% jej kapitału

(art. 101 TFUE; rozporządzenie Rady nrº1/2003, art. 23 ust. 2)

3. Konkurencja – Zasady Unii – Naruszenia – Przypisanie – Spółka dominująca i spółki zależne – Jednostka gospodarcza – Kryteria oceny – Domniemanie decydującego wpływu wywieranego na spółkę zależną przez spółkę dominującą posiadającą 100% jej kapitału – Wzruszalny charakter

(art. 101 TFUE; rozporządzenie Rady nrº1/2003, art. 23 ust. 2)

4. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Pismo w sprawie przedstawienia zarzutów – Dostęp do akt – Przedmiot – Poszanowanie prawa do obrony – Zakres

(art. 81 WE)

5. Konkurencja – Postępowanie administracyjne – Poszanowanie prawa do obrony – Dochowanie rozsądnego terminu

(art. 81 WE; rozporządzenie Rady nrº1/2003)

6. Akty instytucji – Uzasadnienie – Obowiązek – Zakres

(art. 81 WE, art. 253 WE)

7. Akty instytucji – Uzasadnienie – Obowiązek – Zakres – Dotycząca wielu adresatów decyzja nakładająca grzywny za naruszenie reguł konkurencji

(art. 81 WE, art. 253 WE)

Summary

1. Odwołanie nie może zmieniać przedmiotu postępowania, które toczyło się przed Sądem. Tym samym właściwość Trybunału w ramach odwołania jest ograniczona do oceny rozstrzygnięcia prawnego przyjętego względem zarzutów omawianych w pierwszej instancji. Strona nie może więc zmieniać przedmiotu wspomnianego postępowania, podnosząc po raz pierwszy przed Trybunałem zarzut, który mogła podnieść przed Sądem, ale nie podniosła, gdyż byłoby to równoznaczne z umożliwieniem jej wniesienia do Trybunału, którego kompetencje w postępowaniu odwoławczym są ograniczone, sprawy o szerszym zakresie niż sprawa rozpoznana przez Sąd. Zarzut taki należy zatem uznać za niedopuszczalny na etapie odwołania.

(por. pkt 35, 51, 78)

2. Pojęcie przedsiębiorstwa oznacza każdą jednostkę wykonującą działalność gospodarczą niezależnie od jej formy prawnej i sposobu finansowania. W tym względzie z jednej strony, pojęcie przedsiębiorstwa w kontekście prawa konkurencji Unii należy rozumieć jako oznaczające jednostkę gospodarczą, nawet jeśli z prawnego punktu widzenia jednostka ta składa się z kilku osób fizycznych lub prawnych, a z drugiej strony, że jeżeli taka jednostka gospodarcza narusza zasady konkurencji, to musi odpowiedzieć za to naruszenie zgodnie z zasadą odpowiedzialności osobistej. Zachowanie spółki zależnej może być przypisane spółce dominującej w szczególności, jeżeli pomimo posiadania odrębnej osobowości prawnej nie określa w sposób autonomiczny swojego zachowania rynkowego, lecz stosuje zasadniczo instrukcje dawane jej przez spółkę dominującą z uwagi głównie na więzy gospodarcze, organizacyjne i prawne łączące oba te podmioty prawa.

W tym szczególnym przypadku, gdy spółka dominująca posiada 100% kapitału swej spółki zależnej, która popełniła naruszenie reguł konkurencji Unii, po pierwsze, ta spółka dominująca może wywierać decydujący wpływ na zachowanie tej spółki zależnej, i po drugie, istnieje wzruszalne domniemanie, iż owa spółka dominująca faktycznie wywiera taki wpływ. W tych okolicznościach wystarczy, że Komisja wykaże, iż cały kapitał spółki zależnej znajduje się w posiadaniu spółki dominującej, aby przyjąć, że ta ostatnia wywiera decydujący wpływ na politykę handlową owej spółki zależnej. Komisja będzie mogła następnie uznać spółkę dominującą za solidarnie odpowiedzialną za zapłatę grzywny nałożonej na jej spółkę zależną, chyba że owa spółka dominująca, na której spoczywa ciężar obalenia tego domniemania, przedstawi wystarczające dowody pozwalające wykazać, że jej spółka zależna zachowuje się na rynku w sposób autonomiczny.

(por. pkt 53, 54, 56, 57, 80, 96)

3. Domniemanie faktycznego wywierania decydującego wpływu ma w szczególności doprowadzić do ustanowienia równowagi między znaczeniem z jednej strony celu polegającego na zwalczaniu zachowań sprzecznych z regułami konkurencji, przede wszystkim sprzecznych z art. 101 TFUE, i zapobieganie ich powtarzaniu, a z drugiej strony wymogami wynikającymi z niektórych zasad ogólnych prawa Unii, takich jak w szczególności zasady domniemania niewinności, indywidualizacji kar i pewności prawa oraz prawo do obrony, w tym zasada równości stron. W szczególności z tego powodu domniemanie to jest wzruszalne. Domniemanie to opiera się na ustaleniu, iż z wyjątkiem rzeczywiście nadzwyczajnych okoliczności spółka posiadająca całość kapitału spółki zależnej może ze względu tylko na ten udział w kapitale wywierać decydujący wpływ na zachowanie tej spółki zależnej, a poza tym że badanie, czy faktycznie nie skorzystano z tej możliwości wywierania wpływu, normalnie najlepiej prowadzić jest w sferze jednostek, przeciw którym działa to domniemanie.

W tych okolicznościach, gdyby zainteresowana strona mogła obalić wspomniane domniemania, podnosząc zwykłe twierdzenia niepoparte dowodami, byłoby ono w znacznym stopniu bezużyteczne. Poza tym domniemanie – nawet trudne do obalenia – mieści się w dopuszczalnych granicach, jeżeli jest proporcjonalne do zamierzonego celu, istnieje możliwość przedstawienia dowodu przeciwnego i zagwarantowane jest prawo do obrony.

(por. pkt 59–62)

4. Odnośnie do procedury stosowania art. 81 WE postępowanie administracyjne przed Komisją składa się z dwóch odrębnych następujących po sobie etapów, z których każdy ma własną wewnętrzną logikę, to jest z etapu wstępnego dochodzenia i etapu kontradyktoryjnego. Etap wstępnego dochodzenia trwający do przedstawienia zarzutów ma umożliwić Komisji zebranie wszystkich istotnych informacji potwierdzających – lub nie – istnienie naruszenia reguł konkurencji oraz zajęcie wstępnego stanowiska w przedmiocie kierunku jak i dalszego rozwoju postępowania. Etap kontradyktoryjny natomiast, trwający od przedstawienia zarzutów do wydania ostatecznej decyzji, musi umożliwić Komisji ostateczne rozstrzygnięcie w przedmiocie zarzucanego naruszenia.

Odnośnie do etapu wstępnego dochodzenia rozpoczyna się on w dniu, w którym Komisja, wykonując uprawnienia przyznane jej przez prawodawcę Unii, podejmuje działania równoznaczne z przedstawieniem zarzutu popełnienia naruszenia i pociągające za sobą poważne konsekwencje dla sytuacji podejrzewanych przedsiębiorstw. Dopiero na początku kontradyktoryjnego etapu postępowania administracyjnego dany podmiot pismem w sprawie przedstawienia zarzutów zostaje poinformowany o wszystkich istotnych okolicznościach, na których opiera się Komisja na tym etapie postępowania. W konsekwencji dopiero po przesłaniu pisma w sprawie przedstawienia zarzutów zainteresowane przedsiębiorstwo może w pełni powoływać się na swoje prawo do obrony.

(por. pkt 113–115)

5. Co się tyczy procedury stosowania art. 81 WE istotne jest, by nie dopuścić do możliwości nieodwracalnego naruszenia prawa do obrony na tym etapie postępowania administracyjnego, ponieważ podjęte środki dochodzeniowe mogą mieć decydujący charakter dla ustalenia dowodów bezprawnych zachowań przedsiębiorstw mogących prowadzić do pociągnięcia ich do odpowiedzialności.

Stąd ocena źródła ewentualnych przeszkód dla skutecznego wykonywania prawa do obrony nie może być ograniczona jedynie do etapu kontradyktoryjnego postępowania administracyjnego, lecz musi obejmować całe postępowanie i odnosić się do łącznego czasu trwania tego postępowania.

Nie oznacza to jednak, by Komisja było zobowiązana – już przed pierwszym działaniem podjętym wobec danego podmiotu – w każdym przypadku do powiadomienia tego podmiotu o samej możliwości środków dochodzeniowych lub ścigania opartych na unijnym prawie konkurencji, przede wszystkim jeżeli wskutek takiego powiadomienia mogłaby zostać nienależycie zagrożona skuteczność dochodzenia Komisji.

Poza tym zasada odpowiedzialności osobistej nie stoi na przeszkodzie temu, aby Komisja rozważyła najpierw nałożenie sankcji na spółkę będącą sprawcą naruszenia reguł konkurencji przed zbadaniem, czy ewentualnie naruszenie może być przypisane jej spółce dominującej.

Jeżeli zatem adresat pisma w sprawie przedstawienia zarzutów jest w stanie należycie przedstawić swoje stanowisko w toku kontradyktoryjnego postępowania administracyjnego co do prawdziwości i znaczenia faktów i okoliczności zarzucanych przez Komisję, nie jest ona co do zasady zobowiązana do skierowania środka dochodzeniowego do tego adresata przed wysłaniem pisma w sprawie przedstawienia zarzutów.

(por. pkt 117–122)

6. Celem obowiązku uzasadnienia decyzji indywidualnej obok umożliwienia kontroli sądowej jest dostarczenie zainteresowanemu danych wystarczających do zweryfikowania, czy decyzja jest ewentualnie obarczona wadą pozwalającą zakwestionować jej ważność. Zainteresowany powinien zatem zostać poinformowany o uzasadnieniu w zasadzie w tym samym czasie co o niekorzystnej dla niego decyzji. Brak uzasadnienia nie może być konwalidowany faktem, że zainteresowany zapozna się z powodami decyzji w trakcie postępowania przed instancjami Unii.

Wymóg uzasadnienia należy oceniać w świetle okoliczności danego przypadku, w szczególności treści aktu, charakteru podniesionych argumentów, a także interesu, jaki w uzyskaniu wyjaśnień mogą mieć adresaci aktu lub inne osoby, których dotyczy on bezpośrednio i indywidualnie. Nie wymaga się, by uzasadnienie wyszczególniało wszystkie istotne elementy faktyczne i prawne, ponieważ kwestia, czy uzasadnienie aktu spełnia wymogi art. 253 WE, powinna być oceniana w świetle nie tylko jego treści, ale również jego kontekstu i całości przepisów prawnych regulujących daną dziedzinę, Uzasadnienie aktu powinno być jednak logiczne, a w szczególności nie może wykazywać wewnętrznych sprzeczności utrudniających prawidłowe zrozumienie powodów leżących u podstaw tego aktu.

(por. pkt 148–151)

7. Jeżeli decyzja dotycząca zastosowania przepisów Unii w dziedzinie prawa konkurencji odnosi się do wielu adresatów i dotyczy możliwości przypisania naruszenia, musi ona zawierać wystarczające uzasadnienie względem każdego z adresatów, w szczególności względem tych spośród nich, którzy zgodnie z tą decyzją ponoszą odpowiedzialność za to naruszenie. Zatem w zakresie dotyczącym spółki dominującej uznanej za odpowiedzialną za stanowiące naruszenie zachowanie jej spółki zależnej taka decyzja powinna przedstawiać szczegółowo powody uzasadniające przypisanie naruszenia tej spółce. Jeżeli chodzi konkretnie o decyzję Komisji, która względem pewnych adresatów opiera się wyłącznie na domniemaniu faktycznego wywierania decydującego wpływu, należy stwierdzić, że Komisja jest w każdym razie zobowiązana – gdyż w przeciwnym razie uczyniłaby to domniemanie faktycznie niewzruszalnym – przedstawić jej adresatom w odpowiedni sposób powody, dla których przywołane okoliczności faktyczne i prawne nie wystarczyły dla obalenia tego domniemania. Obowiązek uzasadnienia przez Komisję jej decyzji w tym zakresie wynika w szczególności ze wzruszalnego charakteru wspomnianego domniemania, dla obalenia którego zainteresowani muszą przedstawić dowód dotyczący związków gospodarczych, organizacyjnych i prawnych między danymi spółkami. Komisja nie jest jednak zobowiązana w takim kontekście do zajmowania stanowiska co do kwestii, które w oczywisty sposób nie mają związku z przedmiotem sprawy, nie mają znaczenia bądź są wyraźnie drugorzędne

Ponadto o ile decyzja Komisji, która pozostaje w zgodzie z utrwaloną praktyką decyzyjną, może zostać uzasadniona w sposób pobieżny, w szczególności poprzez odesłanie do tej praktyki, to w przypadku gdy taka decyzja idzie znacznie dalej niż wcześniejsze decyzje, Komisja musi dokładnie przedstawić swój tok rozumowania.

W tych okolicznościach, Sąd powinien zwrócić specjalną uwagę na kwestię tego, czy decyzja nakładająca grzywny za naruszenie reguł konkurencji na przedsiębiorstwo składające się ze spółki dominującej i spółki zależnej, przypisując tej pierwszej działania spółki zależnej, przedstawia szczegółowo powody, dla których Komisja uznała, że okoliczności przedstawione przez spółkę dominującą nie były wystarczające dla obalenia domniemania zastosowanego w tej decyzji. W danym szczególnym wypadku Sąd narusza prawo nie stwierdzając braku uzasadnienia decyzji Komisji w zakresie w jakim uzasadnienie to zawiera jedynie szereg zwykłych twierdzeń i negacji powtarzających się i w ogóle nieuszczegółowionych. W istocie, przy braku dodatkowych wyjaśnień, ten szereg twierdzeń i negacji nie umożliwia zainteresowanym zapoznania się z powodami podjęcia środka lub właściwemu sądowi przeprowadzenia jego kontroli.

(por. pkt 152–155, 167–170)