Sprawy połączone od C-468/06 do C-478/06

Sot. Lélos kai Sia EE i in.

przeciwko

GlaxoSmithKline AEVE Farmakeftikon Proïonton, dawniej Glaxowellcome AEVE

(wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożone przez Efeteio Athinon)

„Artykuł 82 WE — Nadużycie pozycji dominującej — Produkty lecznicze — Odmowa dostaw na rzecz hurtowników dokonujących wywozu równoległego — Normalny charakter zamówień”

Opinia rzecznika generalnego. D. Ruiza-Jaraba Colomera przedstawiona w dniu 1 kwietnia 2008 r. I - 7144

Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 16 września 2008 r. I - 7174

Streszczenie wyroku

(art.3 ust. 1 lit. g), art. 3 ust. 1 lit. t) WE, art. 82 WE)

(art. 81 WE, 82 WE)

(art.3 ust. 1 lit. g) WE, art. 81 WE, 82 WE)

(art.3 ust. 1 lit. g) WE, art. 82 WE)

Konkurencja – Pozycja dominująca – Nadużycie – Odmowa dostawy na rzecz hurtowników, którzy dokonują wywozu do innych państw członkowskich – Przesłanki – Odmowa mogąca prowadzić do wyeliminowania skutecznej konkurencji

Odmowa przez przedsiębiorstwo zajmujące dominującą pozycję na rynku danego produktu spełnienia zamówień złożonych przez dotychczasowego klienta stanowi nadużycie tej pozycji dominującej w rozumieniu art. 82 WE, jeżeli bez żadnego obiektywnego uzasadnienia zachowanie to może ograniczać konkurencję ze strony partnera handlowego. W odniesieniu do odmowy przez dane przedsiębiorstwo wykonania w danym państwie członkowskim dostawy swych produktów na rzecz hurtowników, którzy dokonują ich wywozu do innych państw członkowskich, takie skutki dla konkurencji mogą wystąpić nie tylko w sytuacji, gdy odmowa ta stanowi przeszkodę dla działalności tych hurtowników na rynku wspomnianego państwa członkowskiego, lecz również gdy prowadzi to do wyeliminowania skutecznej konkurencji z ich strony w dystrybucji tych produktów na rynkach tych innych państw członkowskich. (por. pkt 34, 35)

Przedsiębiorstwo zajmujące pozycję dominującą w zakresie dystrybucji produktu, który cieszy się reputacją znanej i cenionej przez konsumentów marki, nie może wstrzymać dostaw dla dawnego klienta przestrzegającego handlowych zwyczajów, jeżeli jego zamówienia nie posiadają anormalnego charakteru. Takie zachowanie byłoby sprzeczne z celami postawionymi w art. 3 ust. 1 lit. g) WE, sprecyzowanymi w art. 82 WE, w szczególności w akapicie drugim lit. b) i c) tego postanowienia, ponieważ odmowa sprzedaży ograniczyłaby rynki zbytu ze szkodą dla konsumentów i stanowiłaby dyskryminację mogącą spowodować nawet wyeliminowanie partnera handlowego z właściwego rynku. (por. pkt 49)

W celu ustalenia, czy odmowa przez przedsiębiorstwo farmaceutyczne zajmujące pozycję dominującą na krajowym rynku dystrybucji określonych produktów leczniczych realizacji zamówień złożonych przez hurtowników dokonujących wywozu równoległego do innych państw członkowskich, w których cena sprzedaży tych leków została ustalona na wyższym poziomie, rzeczywiście podlega zakazowi zawartemu w art. 82 WE, a w szczególności w akapicie drugim lit. b) tego postanowienia, należy zbadać, czy istnieją obiektywne względy, z powodu których taka praktyka nie może być uznana za nadużycie pozycji dominującej zajmowanej przez to przedsiębiorstwo. W tym zakresie przedsiębiorstwo takie nie może polegać na fakcie, że wywóz równoległy, który chce ono ograniczyć, przyniósłby jedynie minimalne korzyści dla końcowych konsumentów. W istocie, wywóz równoległy leków z danego państwa członkowskiego, w którym ceny leków są niskie, do innych państw członkowskich, w których ceny te są wyższe, co do zasady umożliwia nabywcom tych leków w tych ostatnich państwach członkowskich posiadanie alternatywnego źródła zaopatrzenia, co z konieczności prowadzi do pewnych korzyści dla końcowego konsumenta tych leków. Atrakcyjność innego źródła zaopatrzenia, jakiej źródłem jest handel równoległy w państwie członkowskim przywozu, polega właśnie na tym, że skutkiem tego handlu może być zaoferowanie na rynku tego państwa członkowskiego tych samych produktów po niższych cenach niż ceny stosowane na tym rynku przez przedsiębiorstwa farmaceutyczne. Z tego powodu nawet w państwach członkowskich, w których ceny leków podlegają regulacji ze strony państwa, handel równoległy może wywoływać presję cenową, a w konsekwencji prowadzić do korzyści finansowych nie tylko dla kas ubezpieczeń zdrowotnych, lecz również dla zainteresowanych pacjentów, dla których cena leków, jaką muszą ponieść, będzie niższa. Podobnie handel równoległy lekami z jednego państwa członkowskiego do drugiego może zwiększyć możliwość wyboru przez organy tego drugiego państwa, które zaopatrują się w leki w drodze postępowania przetargowego, w ramach którego podmioty dokonujące przywozu równoległego mogą zaoferować leki po niższych cenach. (por. pkt 38, 39, 51, 53, 55–57)

W ramach zastosowania art. 81 WE porozumienie między producentem i dystrybutorem, które zmierzało do ponownego ustanowienia barier krajowych w handlu między państwami członkowskimi, mogło sprzeciwiać się celowi traktatu polegającemu na doprowadzeniu do integracji rynków krajowych poprzez ustanowienie jednolitego rynku. Zatem porozumienia mające na celu ustanowienie barier na rynkach krajowych według granic państwowych lub utrudnienie wzajemnej penetracji rynków krajowych, w szczególności te mające na celu zakazanie lub ograniczenie wywozu równoległego, zostały zakwalifikowane przez sąd wspólnotowy jako porozumienia mające na celu ograniczenie konkurencji w rozumieniu tego artykułu traktatu. W świetle wspomnianego celu traktatu oraz celu polegającego na zapewnieniu niezakłóconej konkurencji wewnątrz wspólnego rynku nie można więc wyłączyć z zakazu przewidzianego w art. 82 WE praktyk przedsiębiorstw zajmujących pozycję dominującą, mających na celu uniknięcie wszelkiego wywozu równoległego z danego państwa członkowskiego do innych państw członkowskich, ponieważ praktyki te poprzez wprowadzanie barier na rynkach krajowych neutralizują korzyści wynikające ze skutecznej konkurencji, jeżeli chodzi o dostawę i ceny, jakie ten wywóz przynosi końcowym konsumentom w tych innych państwach członkowskich. (por. pkt 65, 66)

Okoliczność, że istnieje zakres państwowej reglamentacji cenowej w sektorze produktów leczniczych, nie może wykluczyć zastosowania wspólnotowych reguł konkurencji. Po pierwsze bowiem, kontrola wykonywana przez państwa członkowskie w odniesieniu do ceny sprzedaży lub refundacji kosztów tych produktów nie prowadzi do całkowitego zwolnienia ich cen z działania zasady podaży i popytu. Po drugie, jeśli dany produkt leczniczy jest chroniony przez patent przyznający tymczasowy monopol uprawnionemu z tego patentu, konkurencja cenowa, jaka może istnieć między producentem i jego dystrybutorami lub między podmiotami prowadzącymi handel równoległy i dystrybutorami krajowymi, jest do czasu wygaśnięcia praw ochronnych z tego patentu jedyną formą konkurencji cenowej możliwą do zastosowania. (por. pkt 61, 64, 67)