OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

MANUELA CAMPOSA SÁNCHEZA-BORDONY

przedstawiona w dniu 16 maja 2019 r. ( 1 )

Sprawa C‑281/18 P

Repower AG

przeciwko

Urzędowi Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO)

Odwołanie – Znak towarowy Unii Europejskiej – Postępowanie w sprawie unieważnienia – Cofnięcie pierwotnej decyzji Izby Odwoławczej częściowo oddającej wniosek o unieważnienie prawa do słownego unijnego znaku towarowego REPOWER

1. Niniejsze odwołanie dotyczy w istocie podstawy prawnej umożliwiającej izbom odwoławczym EUIPO cofnięcie ich własnych decyzji.

2. Spór powstał, gdy stowarzyszenie repowermap.org (zwane dalej „stowarzyszeniem repowermap”) wniosło o unieważnienie unijnego znaku towarowego („REPOWER”) będącego własnością innego przedsiębiorstwa (Repower AG) w odniesieniu do wszystkich towarów i usług objętych wnioskiem o rejestrację.

3. Po zakończeniu postępowania administracyjnego decyzją z dnia 8 lutego 2016 r. Piąta Izba Odwoławcza EUIPO częściowo uwzględniła wniosek o unieważnienie prawa do znaku towarowego ( 2 ). Po zaskarżeniu tej decyzji przez stowarzyszenie repowermap do Sądu ( 3 ) sama Izba Odwoławcza (w dniu 3 sierpnia 2016 r.) cofnęła ją, uznając ją za niewystarczająco uzasadnioną.

4. W następstwie tego spółka Repower AG wniosła na tę decyzję z dnia 3 sierpnia 2016 r. skargę do Sądu, który oddalił ją wyrokiem z dnia 21 lutego 2018 r., zaskarżonym w rozpatrywanym tu odwołaniu.

I. Ramy prawne. Rozporządzenie (WE) nr 207/2009 ( 4 )

5. Spór podlega ratione temporis rozporządzeniu nr 207/2009 w jego pierwotnym brzmieniu, zmienionemu w 2015 r. ( 5 ), a następnie zastąpionemu rozporządzeniem (UE) 2017/1001 ( 6 ).

6. Artykuł 80 rozporządzenia nr 207/2009 stanowi: „1. W przypadku gdy Urząd dokonał wpisu do rejestru lub podjął decyzję dotkniętą oczywistym błędem proceduralnym zawinionym przez Urząd, wówczas unieważnia [on] wpis lub uchyla tę decyzję. Jeżeli jest tylko jedna strona postępowania, której praw dotyczy wpis do rejestru lub czynność, wówczas unieważnienie względnie uchylenie decyzji będą dokonane nawet wówczas, gdy błąd ten nie był oczywisty dla strony. 2. Unieważnienie lub uchylenie decyzji określone w ust. 1 zostanie dokonane przez organ, który dokonał wpisu lub podjął decyzję, z urzędu lub na wniosek jednej ze stron postępowania. Unieważnienie lub uchylenie decyzji powinno zostać dokonane w ciągu sześciu miesięcy od daty dokonania wpisu do rejestru lub podjęcia decyzji, po wysłuchaniu stron postępowania i ewentualnego właściciela wspólnotowego znaku towarowego, który został ujawniony w rejestrze. 3. Powyższy przepis nie narusza praw stron do skorzystania ze środków odwoławczych przewidzianych w art. 58 i 65 i nie wyklucza możliwości wystąpienia, zgodnie z procedurami i wymogami określonymi w rozporządzeniu wykonawczym, z wnioskiem o sprostowanie oczywistych błędów językowych lub pisarskich zawartych w decyzjach Urzędu lub błędów popełnionych przez Urząd w trakcie w rejestracji znaku towarowego lub publikacji tej rejestracji”.

7. Artykuł 83 rozporządzenia nr 207/2009 stanowi: „W przypadku braku przepisów proceduralnych w niniejszym rozporządzeniu, rozporządzeniu wykonawczym, rozporządzeniach dotyczących opłat lub regulaminie izb odwoławczych Urząd bierze pod uwagę zasady proceduralne uznane powszechnie w państwach członkowskich”.

II. Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu

A. Postępowanie przed EUIPO

8. Spółka Repower AG jest właścicielem słownego znaku towarowego Unii „REPOWER”, zarejestrowanego dla towarów i usług należących do klas 4, 9, 37, 39, 40 i 42 porozumienia nicejskiego ( 7 ). Te kategorie towarów i usług obejmują między innymi energię elektryczną, jej produkcję, a także inne aspekty techniczne.

9. W dniu 3 czerwca 2013 r. stowarzyszenie repowermap złożyło wniosek o unieważnienie prawa do znaku towarowego REPOWER, twierdząc, że jest on znakiem opisowym, pozbawionym charakteru odróżniającego w odniesieniu do wszystkich towarów i usług, dla których został zarejestrowany ( 8 ).

10. Decyzją z dnia 9 lipca 2014 r. Wydział Unieważnień EUIPO: – częściowo uwzględnił wniosek o unieważnienie w odniesieniu do niektórych towarów i usług należących do klas 37 ( 9 ) i 42 ( 10 ); – oddalił wniosek o unieważnienie w odniesieniu do wszystkich pozostałych towarów i usług; – w odniesieniu do charakteru odróżniającego oznaczenia podkreślił, że stowarzyszenie repowermap nie wykazało, iż słowo REPOWER powszechnie służyło w obrocie do oznaczania innych towarów i usług, a zatem można było je postrzegać jako znak towarowy.

11. Stowarzyszenie repowermap wniosło odwołanie od decyzji Wydziału Unieważnień do Izby Odwoławczej, która oddaliła je decyzją z dnia 8 lutego 2016 r. Zdaniem Wydziału Unieważnień oznaczenie nie miało charakteru opisowego, a stowarzyszenie repowermap nie przedstawiło dowodów wykazujących jego zwykły charakter w odniesieniu do spornych towarów i usług.

12. W dniu 26 kwietnia 2016 r. stowarzyszenie repowermap wniosło do Sądu skargę o stwierdzenie nieważności decyzji Izby Odwoławczej z dnia 8 lutego 2016 r. (sprawa T‑188/16).

13. W toku postępowania w przedmiocie skargi T‑188/16 przed Sądem Izba Odwoławcza w dniu 3 sierpnia 2016 r. ( 11 ) postanowiła uchylić decyzję z dnia 8 lutego 2016 r. Uchylenie to uzasadniła „brakiem wystarczającego uzasadnienia [decyzji z dnia 8 lutego 2016 r.]” w odniesieniu do towarów i usług, co stanowiło „oczywisty błąd proceduralny w rozumieniu art. 80 [rozporządzenia nr 207/2009]”. Zapowiedziała również, że wyda nową decyzję w odpowiednim czasie ( 12 ), co uczyniła w dniu 26 września 2016 r. ( 13 ).

B. Zaskarżony wyrok

14. W dniu 10 października 2016 r. spółka Repower AG wniosła do Sądu skargę na decyzję Izby Odwoławczej z dnia 3 sierpnia 2016 r., podnosząc cztery zarzuty wskazujące na nieważność tej decyzji: (i) brak podstawy prawnej; (ii) brak kompetencji Izby Odwoławczej do uchylania jej własnych decyzji; (iii) naruszenie art. 80 rozporządzenia nr 207/2009, wytycznych dotyczących rozpatrywania spraw przez EUIPO oraz zasad dobrej administracji, pewności prawa i powagi rzeczy osądzonej; oraz (iv) brak uzasadnienia.

15. W zakresie, w jakim jest to istotne na tym etapie, pragnę zauważyć, że w skardze przed Sądem spółka Repower AG podniosła następujące argumenty: – Izba Odwoławcza naruszyła art. 80 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009, ponieważ brak uzasadnienia nie jest błędem proceduralnym, lecz błędem związanym z naruszeniem przepisu prawa materialnego ( 14 ). – Zgodnie z częścią A dział 6 pkt 1.3.1 wytycznych dotyczących rozpatrywania spraw przez EUIPO nie można uchylić decyzji, jeżeli wniesiono od niej odwołanie do izby odwoławczej. Zasada ta powinna być stosowana w drodze analogii do decyzji izb odwoławczych, które zostały zaskarżone do Sądu. – Sytuacja, w której którakolwiek z instancji EUIPO mogłaby swobodnie zmieniać przedmiot sporu w toczących się postępowaniach, byłaby nie do pogodzenia z zasadami dobrej administracji, pewności prawa i powagi rzeczy osądzonej.

16. W wyroku z dnia 21 lutego 2018 r. ( 15 ) Sąd oddalił cztery zarzuty dotyczące nieważności i w związku z tym skargę spółki Repower AG w całości.

17. Sąd uwzględnił argument, że brak uzasadnienia nie może być uznawany za błąd proceduralny. Wywnioskował on z wcześniejszego wyroku ( 16 ), że „uzasadnieni[e] decyzji oddziałuje na samą istotę tej decyzji, a brak uzasadnienia nie może być uważany za błąd proceduralny w rozumieniu art. 80 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009”. Izba Odwoławcza „nie mogła [zatem] oprzeć zaskarżonej decyzji na art. 80 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009” ( 17 ).

18. W świetle powyższego założenia Sąd stwierdził, że „izby odwoławcze w celu uchylenia swoich decyzji mogą co do zasady oprzeć się na ogólnej zasadzie prawa zezwalającej na cofnięcie aktu administracyjnego niezgodnego z prawem” ( 18 ). Jego zdaniem istnienie konkretnego przepisu (art. 80 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009) nie stało na przeszkodzie stosowaniu tej zasady, niezależnie od rzeczonego artykułu.

19. Na poparcie tego twierdzenia Sąd ponownie powołał się na dwa swoje wcześniejsze wyroki ( 19 ), z których wywiódł, że „nawet w sytuacji gdy prawodawca uregulował procedurę uchylania aktów danej instytucji, instytucja ta może uchylić akt na podstawie ogólnej zasady prawa zezwalającej na cofnięcie aktów administracyjnych niezgodnych z prawem, pod warunkiem spełnienia określonych wymogów [przestrzegania rozsądnego terminu i ochrony uzasadnionych oczekiwań adresata aktu]” ( 20 ).

20. Zdaniem Sądu pojęcie „oczywistego błędu proceduralnego” nie zostało zdefiniowane w żadnym z rozporządzeń, o których mowa w art. 80 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009, a przepis ten „nie jest pozbawiony dwuznaczności i nie jest zatem wystarczająco jasny, aby wykluczyć zastosowanie art. 83 rozporządzenia nr 207/2009” ( 21 ).

21. W dalszej części wyroku Sąd skupił swoją analizę na wymogach stosowania wspomnianej wyżej ogólnej zasady prawa, stwierdzając ( 22 ), co następuje: – zaskarżona decyzja (o uchyleniu) została wydana w rozsądnym terminie, nieco mniej niż sześć miesięcy od dnia 8 lutego 2016 r.; – spółka Repower AG nie mogła się powołać na uzasadnione oczekiwania, gdyż stowarzyszenie repowermap zaskarżyło decyzję z dnia 8 lutego 2016 r. ( 23 ).

22. Sąd nie zgodził się z argumentem, że zasada cofnięcia jest sprzeczna z zasadami dobrej administracji, pewności prawa i powagi rzeczy osądzonej. Przede wszystkim naprawienie błędów i braków, jakimi jest obarczona decyzja, jest uzasadnione i leży w interesie właściwego zarządzania administracją. Ponadto, ponieważ musi to nastąpić w rozsądnym terminie, przestrzegane jest prawo zainteresowanego do przekonania o legalności aktu. Wreszcie decyzje izb odwoławczych, które nie mają charakteru sądowego, lecz administracyjny, są pozbawione powagi rzeczy osądzonej ( 24 ).

III. Postępowanie przed Trybunałem i żądania stron

23. Spółka Repower AG złożyła odwołanie w sekretariacie Trybunału w dniu 24 kwietnia 2018 r. EUIPO i stowarzyszenie repowermap złożyły odpowiedzi na odwołanie, odpowiednio, w dniu 25 lipca 2018 r. i 17 sierpnia 2018 r.

24. Spółka Repower AG wnosi do Trybunału o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz o obciążenie EUIPO kosztami postępowania. EUIPO i stowarzyszenie repowermap wnoszą do Trybunału o oddalenie odwołania i obciążenie wnoszącej odwołanie kosztami postępowania.

25. W dniu 14 marca 2019 r. odbyła się rozprawa, w której udział wzięły spółka Repower AG, EUIPO i stowarzyszenie repowermap.

IV. Analiza odwołania

26. Chociaż spółka Repower AG podniosła pięć zarzutów odwoławczych, Trybunał zwrócił się do rzecznika generalnego o skoncentrowanie analizy na zarzutach drugim i trzecim ( 25 ), w których spółka ta podnosi: – błędne zastosowanie ogólnej zasady dotyczącej możliwości cofnięcia aktów administracyjnych, z naruszeniem art. 80 i 83 rozporządzenia nr 207/2009 (zarzut drugi); oraz – naruszenie art. 83 rozporządzenia nr 207/2009 ze względu na odwrócenie ciężaru dowodu na niekorzyść wnoszącej odwołanie (zarzut trzeci).

27. Chociaż prowadzi to do zmiany zwykłej metody analizy odwołań, uważam, że w tym przypadku można zyskać na jasności, jeżeli przed udzieleniem odpowiedzi na poszczególne zarzuty przedstawię na wstępie pewne uwagi dotyczące przedmiotu dyskusji.

A. Uwagi wstępne

1. Ogólna zasada prawa zezwalająca na cofnięcie niezgodnych z prawem aktów prawa Unii

28. Pojęcie „cofnięcia” w jego najszerszym znaczeniu oznacza dwa prawnie odrębne zjawiska, które mogą mieć wpływ na akty administracyjne, których treść jest korzystna dla zainteresowanego: – po pierwsze, decyzja, na mocy której instytucja uchyla swój wcześniejszy akt, niekoniecznie niezgodny z prawem, ze względów związanych ze stosownością wydania tego aktu ( 26 ); oraz – po drugie, „zmiana z urzędu” ze względów związanych ze zgodnością z prawem, do której przystępuje się (pod warunkiem spełnienia pewnych wymogów), gdy wcześniejszy akt jest obarczony wadami powodującymi jego niezgodność z prawem ( 27 ).

29. Cofnięcie, którego dotyczy niniejsza sprawa, stanowi przykład drugiej z wymienionych kategorii: jest to w rzeczywistości zmiana z urzędu dokonywana jednostronnie przez organ Unii (izbę odwoławczą) w odniesieniu do wydanego przez niego aktu, który organ ten uznaje następnie za obarczony błędem powodującym jego niezgodność z prawem.

30. We wczesnym orzecznictwie ( 28 ) Trybunału określono ogólną zasadę wspólną dla prawa administracyjnego sześciu państw członkowskich ówczesnej Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej, którą to zasadę rozpatrujemy w niniejszej sprawie. Brzmienie owej zasady można wyrazić słowami użytymi w wyroku de Compte/Parlament: „każdej instytucji wspólnotowej, która stwierdza, że wydany przez nią akt jest niezgodny z prawem, należy przyznać prawo do jego cofnięcia w rozsądnym terminie […]”, chociaż „cofnięcie z mocą wsteczną korzystnego aktu administracyjnego podlega zasadniczo bardzo rygorystycznym wymogom” ( 29 ).

31. Następnie zasada ta była stosowana w tak różnych dziedzinach, jak między innymi regulamin pracowniczy urzędników i innych pracowników instytucji Unii ( 30 ), wkłady EFOGR ( 31 ), określenie kwot produkcji wyrobów stalowych w ramach traktatu EWWiS ( 32 ) czy ustalenie pomocy wspólnotowej w sektorze nasion oleistych ( 33 ).

32. Nie zamierzam zagłębiać się tu w kwestię tego, czy owa zasada ma rangę konstytucyjną, którą zyskały inne zasady, takie jak zasada równego traktowania ( 34 ) lub zasada pewności prawa ( 35 ), z którą cofnięcie aktów ostatecznych pozostaje w ścisłym związku. Wystarczy podkreślić, że pierwszą z tych zasad należy stosować, starając się pogodzić pewność prawa (której odzwierciedleniem jest uzasadnione oczekiwanie adresata aktu wobec jego ważności) z zasadą legalności, to znaczy z interesem Unii w zakresie prawidłowego działania jej instytucji i agencji ( 36 ).

33. Korzystając ze swojego uprawnienia do uchylenia aktu z powodu niezgodności z prawem, organ publiczny poświęca część pewności prawnej obywatela w interesie ogólnym, który wymaga działania administracyjnego wolnego od wad z punktu widzenia prawa. W związku z tym należy zachować niezbędną ostrożność, gdy konieczne jest wywarcie negatywnego wpływu na sferę prawną osoby, która wcześniej uzyskała korzyść w wyniku korzystnego aktu organu administracji, przyznającego jej prawo podmiotowe ( 37 ).

34. Z powyższego wynika, że prawodawca Unii jest uprawniony do dopasowania stosowania zasady cofnięcia niezgodnych z prawem aktów administracyjnych, których treść byłaby korzystna dla zainteresowanych. Może on zatem określić granice, których muszą przestrzegać instytucje Unii w tym zakresie, zwłaszcza gdy jest to konieczne dla zagwarantowania pewności prawa. Ograniczenie to nabiera szczególnego znaczenia w postępowaniach inter partes, gdyż – zważywszy na przeciwstawne stanowiska zainteresowanych – decyzje o uchyleniu przyjęte przez organ administracji będą niekorzystne dla jednych, a jednocześnie przyniosą korzyść innym, wpływając na sytuację prawną osób, które liczyły już na decyzję korzystną dla swoich interesów.

35. Uważam zatem, że prawodawca Unii jest uprawniony do określenia, jakiego rodzaju wady (dotyczące istoty lub formalne) muszą wystąpić oraz jak poważne muszą one być, aby uchylenie było dopuszczalne. Na rozprawie EUIPO i stowarzyszenie repowermap zakwestionowały to uprawnienie, opowiadając się za nieograniczonym charakterem ogólnej zasady dotyczącej możliwości cofnięcia niezgodnych z prawem aktów administracyjnych w dowolnych okolicznościach.

36. Stanowisko to nie wydaje mi się przekonujące i w istocie pomija fakt, że nawet w obecnym brzmieniu zawarta w art. 80 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009 wzmianka o oczywistych błędach już ogranicza zakres zastosowania tej zasady. Gdyby owa zasada miała bezwzględny zakres, prawodawca Unii po prostu nie mógłby ograniczyć możliwości jej stosowania w przepisie prawa wtórnego, ponieważ niezgodność aktu z prawem nie zależy od tego, czy wada, którą jest on dotknięty, jest oczywista, czy też nie.

2. Zastosowanie omawianej zasady do prawa do unijnego znaku towarowego

37. W unijnym prawie znaków towarowych zależność między cofnięciem decyzji a pewnością prawa znajduje odzwierciedlenie w art. 80 ust. 1 i art. 83 rozporządzenia nr 207/2009.

38. W art. 80 prawodawca uznał za stosowne ograniczyć przypadki, w których instancje EUIPO mogą uchylić swoje decyzje: tylko wtedy, gdy decyzje te są „dotknięt[e] oczywistym błędem proceduralnym”.

39. W art. 83 prawodawca dopuścił, że „[w] przypadku braku przepisów proceduralnych w niniejszym rozporządzeniu [lub w innych, wynikających z niego rozporządzeniach], Urząd bierze pod uwagę zasady proceduralne uznane powszechnie w państwach członkowskich”.

40. Chociaż w dalszej części powrócę do wykładni tych dwóch artykułów dokonanej w zaskarżonym wyroku, pragnę wskazać, że nie znajduję żadnej dwuznaczności w art. 80 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009. Podobnie jak każde wyrażenie prawne, wyrażenie „oczywisty błąd proceduralny” ( 38 ) wymaga dokonania wykładni w celu ustalenia, czy w toku postępowania popełniono oczywisty (i poważny) błąd. Jednakże poza tą wykładnią, która jest wspólna dla każdego stosowania norm prawnych, nie widzę żadnej dwuznaczności w rzeczonym przepisie.

41. Nie wydaje mi się również, by artykuł ten zawierał „lukę” prawną, i to nie tylko dlatego, że znajduje do niego zastosowanie paremia „Inclusio unius, exclusio alterius”. Moim zdaniem art. 80 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009 wprowadza wyraźne ograniczenie uprawnień w zakresie uchylenia aktu, które zawęża do błędów formalnych, a nie błędów co do istoty. Gdyby prawodawca chciał rozszerzyć uprawnienie do cofnięcia aktu na błędy co do istoty, niewątpliwie wskazałby to. Sąd Unii zastąpiłby prawodawcę w jego roli, gdyby stwierdził, że w przypadku przepisu o takim brzmieniu można rozszerzyć uprawnienia do cofnięcia aktu w celu wypełnienia owej rzekomej luki.

3. Uchylenie decyzji izb odwoławczych

42. Z teoretycznego punktu widzenia kwestią dyskusyjną jest to, czy izby odwoławcze są uprawnione do uchylenia swoich własnych decyzji, gdy przed Sądem toczy się postępowanie w przedmiocie skargi na te decyzje. Pomimo ich administracyjnego charakteru istnieje pewna zgoda co do quasi-sądowniczej roli ( 39 ) izb odwoławczych w ogóle oraz izb EUIPO w szczególności ( 40 ). W drodze analogii można by do nich zastosować to samo kryterium, które stosuje się do sądów sensu stricto, to znaczy zasadę niemożności uchylenia ich orzeczeń z urzędu, nawet jeśli później zostanie w nich wykryty błąd co do istoty lub błąd formalny.

43. Z tego punktu widzenia (podkreślam: raczej teoretycznego) decyzje wydawane przez izby odwoławcze mogą zostać pozbawione skuteczności jedynie w drodze zwykłej procedury, jaką prawodawca Unii ustanowił w celu zmiany aktów instytucji i agencji Unii, to znaczy poprzez skargę do Sądu o stwierdzenie nieważności, przewidzianą w art. 65 rozporządzenia nr 207/2009 ( 41 ).

44. Jednakże kwestia ta również pozostaje w ramach swobody regulacyjnej przysługującej prawodawcy Unii. W ramach przysługującego mu uznania prawodawca Unii mógłby zarówno zakazać izbom odwoławczym cofania ich decyzji, jak i zezwolić na ich cofnięcie, gdy są one przedmiotem postępowania sądowego.

45. W tych okolicznościach należy stwierdzić, że art. 80 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009, który dotyczy decyzji dotkniętych oczywistym błędem proceduralnym, nie rozróżnia decyzji wydanych przez różne instancje EUIPO, z których jedną jest właśnie izba odwoławcza. Ani rozporządzenie ustanawiające regulamin wewnętrzny izb odwoławczych ( 42 ), ani rozporządzenie wykonawcze obowiązujące w czasie wystąpienia okoliczności faktycznych sprawy nie zawierają żadnego wyłączenia w tym względzie ( 43 ).

B. W przedmiocie drugiego zarzutu odwoławczego

1. Argumenty stron

46. Spółka Repower AG zarzuca Sądowi zastosowanie ogólnej zasady możliwości cofnięcia niezgodnych z prawem aktów administracyjnych do utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji. W ocenie spółki Repower AG art. 83 rozporządzenia nr 207/2009 stanowi lex specialis, które zezwala EUIPO na stosowanie ogólnych zasad przyjętych w danej dziedzinie w państwach członkowskich, gdy wspomniane rozporządzenie zawiera lukę prawną. Ponadto artykuł ten pozwala jedynie na stosowanie zasad wspólnych dla państw członkowskich, a nie ogólnych zasad prawa Unii.

47. Zdaniem spółki Repower AG art. 80 rozporządzenia nr 207/2009 nie stwarza żadnej luki prawnej. Wprowadza odstępstwo od nieodwołalnego charakteru decyzji, uprawniając EUIPO do uchylenia jej tylko wtedy, gdy jest ona dotknięta oczywistym błędem proceduralnym. Gdyby uprawnienie to zostało rozszerzone na inne rodzaje wad, art. 80 utraciłby swoje znaczenie, ponieważ prawodawca celowo pozostawił je poza zakresem odstępstwa.

48. Spółka Repower AG zarzuca także Sądowi, że powołuje się on na wyroki dotyczące cofnięcia decyzji Komisji w dziedzinie pomocy państwa ( 44 ) lub karteli przedsiębiorstw ( 45 ), które odnoszą się do norm niewchodzących w zakres rozporządzenia nr 207/2009.

49. Wreszcie spółka Repower AG podnosi, że z systemowego punktu widzenia jedynie art. 61 rozporządzenia nr 207/2009 przewiduje uchylenie aktu przez instancję EUIPO, od decyzji której wniesiono odwołanie do izb odwoławczych w postępowaniach ex parte. Z powyższego wynika, że wobec braku podobnego przepisu dotyczącego zmiany decyzji w sprawach inter partes prawodawca postawił sobie za cel, by skarga o stwierdzenie nieważności wniesiona do Sądu stanowiła przeszkodę dla możliwości uchylenia decyzji izby odwoławczej z urzędu.

50. Tytułem głównym EUIPO i stowarzyszenie repowermap twierdzą, że ów zarzut odwoławczy jest niedopuszczalny, gdyż ogranicza się do powtórzenia argumentów podniesionych w pierwszej instancji, dotyczących braku luki prawnej w rozporządzeniu nr 207/2009, i nie wskazuje jasno naruszenia prawa popełnionego przez Sąd.

51. Tytułem ewentualnym, co do istoty, EUIPO nie zgadza się ze spółką Repower AG co do znaczenia wyroków dotyczących uprawnienia Komisji do cofnięcia jej własnych decyzji. Orzecznictwo to jest jedynie wyrazem ogólnej zasady możliwości cofnięcia niezgodnych z prawem aktów administracyjnych tworzących prawa podmiotowe. Warunki, którym podlega cofnięcie (a mianowicie przestrzeganie rozsądnego terminu i ochrona uzasadnionych oczekiwań adresata decyzji), zostały spełnione w niniejszej sprawie.

52. Stowarzyszenie repowermap podkreśla, że w odwołaniu nie wyjaśniono, w jakiej mierze różnica między dziedzinami (pomoc państwa/prawo znaków towarowych) miałaby mieć wpływ na warunki stosowania zasady możliwości cofnięcia decyzji administracyjnych.

2. Analiza zarzutu odwoławczego

a) W przedmiocie dopuszczalności

53. Zgodnie z art. 169 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem „podnoszone zarzuty i argumenty prawne wskazują precyzyjnie motywy orzeczenia Sądu, które wnoszący odwołanie kwestionuje”.

54. Chociaż nie należy wykazywać nadmiernego formalizmu przy stosowaniu tego przepisu, nie można go także pomijać. W odniesieniu do unijnych znaków towarowych Trybunał wyjaśnił, że w przypadku gdy wnoszący odwołanie kwestionuje wykładnię lub zastosowanie prawa Unii dokonane przez Sąd, argumenty prawne analizowane w pierwszej instancji mogą być ponownie przedmiotem debaty w postępowaniu odwoławczym ( 46 ).

55. Zważywszy, że spółka Repower AG podniosła przed Sądem naruszenie art. 80 rozporządzenia nr 207/2009, a jej zarzut dotyczący nieważności w tym względzie został oddalony w wyroku, nie byłoby nic niewłaściwego w tym, żeby argumenty przedstawione w pierwszej instancji zostały również podniesione w odwołaniu i skierowane na tym etapie postępowania przeciwko odpowiednim argumentom Sądu.

56. Nie można jednak pominąć faktu, że spółka Repower AG, zobowiązana do sprecyzowania kwestionowanych elementów zaskarżonego wyroku, nie przedstawiła w pkt 31–41 odwołania, odnoszących się do drugiego zarzutu odwoławczego, konkretnych ustępów lub fragmentów wyroku, które kwestionuje. Spółka Repower AG uchybiła w ten sposób obowiązkowi określonemu w art. 169 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości, a także orzecznictwu stanowiącemu jego wykładnię, zgodnie z którym odwołanie musi wyraźnie wskazywać kwestionowane części wyroku, o uchylenie którego wniesiono ( 47 ).

57. Prawdą jest, że na rozprawie, w odpowiedzi na pytanie Izby, spółka Repower AG wskazała, iż drugi zarzut odwoławczy dotyczy pkt 65 i 66 zaskarżonego wyroku. Jeżeli Trybunał pominie okoliczność, że wyjaśnienie to przedstawiono z przekroczeniem terminu, mógłby on uwzględnić zarzut, dokonując mniej restrykcyjnej wykładni swojego orzecznictwa. W rzeczywistości, mimo tego braku, pozostali uczestnicy i sam Trybunał byli w stanie zidentyfikować, w szczególności w toku ustnego etapu postępowania, kwestie sporne, które stanowią podstawę drugiego zarzutu odwoławczego.

58. W gruncie rzeczy, z czysto proceduralnego punktu widzenia i przy ścisłym zastosowaniu orzecznictwa, należałoby uznać drugi zarzut odwoławczy za niedopuszczalny. Jeżeli jednak Trybunał nie przyjmie powyższej tezy, przedstawię moją opinię co do naruszeń prawa podniesionych (bez należytej ścisłości) w rzeczonym zarzucie wobec zaskarżonego wyroku.

b) Co do istoty

59. Spółka Repower AG twierdzi ( 48 ), że prawodawca nie przewidział uprawnienia izb odwoławczych do zmiany ich aktów z urzędu. Spółka Repower AG powtarza ten argument w zarzucie trzecim ( 49 ). Z powodów, które przedstawiłem powyżej, nie sądzę, by można było uwzględnić ten argument.

60. Natomiast drugi zarzut odwoławczy może zostać uwzględniony, jeżeli zostanie wykazane, że Sąd powinien był ograniczyć się do zastosowania art. 80 rozporządzenia nr 207/2009.

1) Samowystarczalność art. 80

61. Jak już wskazałam w uwagach wstępnych, zgadzam się ze spółką Repower AG, że w art. 80 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009 prawodawca Unii zdecydował się ograniczyć podstawy uchylenia decyzji, z których może korzystać EUIPO, do przypadków „oczywistego błędu proceduralnego”.

62. Wybór ten, który jasno wyrażono w przepisie, świadczy o uprawnieniu prawodawcy do regulowania, nawet poprzez ograniczenie, stosowania zasady cofania decyzji przez instytucje i agencje Unii ( 50 ). Wiąże on zatem EUIPO oraz sądy, które kontrolują działania tego urzędu.

63. Moim zdaniem art. 80 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009 jest przepisem samowystarczalnym, w tym sensie, że określa zakres uprawnienia do cofnięcia decyzji. Nie należy zatem wykraczać poza ten zakres, aby stwierdzić, że wyłączone z niego podstawy cofnięcia decyzji (np. błędy co do istoty sprawy) mogłyby zostać przywrócone albo na podstawie ogólnej zasady albo na mocy art. 83 rozporządzenia. Ten ostatni przepis ma zastosowanie tylko w razie braku innych przepisów rozporządzenia (lub innych rozporządzeń pochodnych) – braku, który nie występuje w niniejszym przypadku.

64. Mając powyższe na uwadze, nie zgadzam się z Sądem, który odwołuje się do niektórych swoich wyroków ( 51 ), aby potwierdzić podobieństwo między niniejszą sprawą a przypadkiem przewidzianym w art. 9 rozporządzenia nr 659/1999 ( 52 ). We wspomnianych wyrokach Sąd stwierdził, że Komisja mogła cofnąć swoje niezgodne z prawem akty w dowolnych okolicznościach (pod pewnymi warunkami dotyczącymi terminu i uzasadnionych oczekiwań adresatów), niezależnie od wspomnianego art. 9 rozporządzenia nr 659/1999.

65. Nie wchodząc tu w kwestie dotyczące wykładni art. 9 rozporządzenia nr 659/1999, ograniczę się jedynie do wskazania, iż art. 80 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009 ma strukturę prawną bardzo odmienną od wspomnianego przepisu. Moim zdaniem art. 9 rozporządzenia nr 659/1999 dotyczy szczególnego przypadku (nieprawidłowych informacji udzielonych przez strony), który nie wyklucza innych podstaw cofnięcia decyzji. Natomiast art. 80 ust. 1 wyczerpuje – można tak powiedzieć – tę kwestię, ponieważ zezwala na cofnięcie decyzji jedynie w przypadku oczywistego błędu proceduralnego.

66. Różna struktura normatywna tych przepisów sprawia, że teoretycznie można wywnioskować ogólną możliwość zastosowania zasady cofnięcia niezgodnych z prawem aktów poza art. 9 rozporządzenia nr 659/1999, ale nie w odniesieniu do art. 80 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009.

67. Należałoby zatem uwzględnić drugi zarzut odwoławczy w tym względzie. Niemniej jednak uwzględnienie tego zarzutu niekoniecznie doprowadziłoby do uchylenia zaskarżonego wyroku, gdyby mimo wszystko Sąd prawidłowo zakwalifikował błąd popełniony w pierwszej decyzji Izby Odwoławczej. Tutaj, jak wyjaśnię poniżej, wydaje mi się, że Sąd nieprawidłowo dokonał również tej kwalifikacji.

2) Charakter błędu w cofniętej decyzji

68. W zaskarżonym wyroku Sąd stwierdził, ponownie powołując się na swój inny wyrok ( 53 ), że „uzasadnieni[e] decyzji oddziałuje na samą istotę tej decyzji, a brak uzasadnienia nie może być uważany za błąd proceduralny w rozumieniu art. 80 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009” ( 54 ). Na tej podstawie Sąd nie zgodził się z oceną dokonaną przez Izbę Odwoławczą, która uznała niewystarczające uzasadnienie swojej pierwszej decyzji za błąd proceduralny ( 55 ).

69. Uważam jednak, że założenie to nie jest prawidłowe z punktu widzenia prawa oraz że Izba Odwoławcza słusznie uznała niewystarczający charakter uzasadnienia za błąd proceduralny.

70. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem Trybunału „obowiązek uzasadnienia stanowi istotny wymóg proceduralny, który należy odróżnić od kwestii zasadności uzasadnienia, wchodzącej w zakres zgodności z prawem spornego aktu Unii co do istoty sprawy” ( 56 ).

71. W przypadku naruszenia obowiązku uzasadnienia aktu (z powodu braku uzasadnienia lub niewystarczającego uzasadnienia, jeżeli ten niewystarczający charakter jest istotny) dany akt będzie obarczony błędem formalnym lub proceduralnym, ale nie błędem co do istoty. Uzasadnienie stanowi „istotny wymóg proceduralny” ( 57 ), to znaczy nieodzowną część postępowania, która prowadzi do przyjęcia ostatecznej decyzji i jej uzewnętrznienia. Natomiast wyjaśnienie, czy uzasadnienie decyzji jest prawidłowe pod względem prawnym, stanowi debatę co do istoty, czyli kontrolę materialnej zgodności z prawem tego aktu.

72. Przestrzeganie obowiązku uzasadnienia powinno być oceniane z punktu widzenia nie tylko brzmienia aktu, lecz także jego kontekstu oraz ogółu norm prawnych regulujących daną dziedzinę ( 58 ). Badanie uzasadnienia cechuje się wyraźnie kazuistycznym charakterem, w związku z czym, w zależności od kontekstu i zakresu decyzji, czynność o podobnej intensywności można określić, stosownie do okoliczności, jako uzasadnienie wystarczające, niewystarczające lub nieistniejące.

73. Z przesłanego stronom przez Izbę Odwoławczą pisma z dnia 22 czerwca 2016 r. wynika, że „w wyniku skargi wniesionej do Sądu Unii Europejskiej” (chodzi o skargę złożoną przez stowarzyszenie repowermap, która doprowadziła do wszczęcia sprawy T‑188/16, obecnie zawieszonej) Izba ta stwierdziła niewystarczający charakter uzasadnienia w rozumieniu art. 75 rozporządzenia nr 207/2009.

74. W istocie w pkt 94 i 95 skargi do Sądu stowarzyszenie repowermap podniosło, że decyzja Izby Odwoławczej (następnie uchylona) nie zawierała ani jednego ustępu lub nawet zdania, w którym przeanalizowano by powody, dla których sporne oznaczenie nie było uznane za opisowe w stosunku do towarów i usług. Pragnę powtórzyć, że po tych stwierdzeniach Izba Odwoławcza uchyliła swoją decyzję z dnia 8 lutego 2016 r.

75. W konsekwencji błąd, który uznała Izba Odwoławcza, dotyczył niewystarczającego uzasadnienia jej decyzji z dnia 8 lutego 2016 r. Jak następnie wspomniana Izba słusznie wskazała, błąd ten można było uznać za proceduralny. W rzeczywistości żadna ze stron nie kwestionuje niewystarczającego charakteru uzasadnienia ani oczywistego charakteru tego uchybienia w rozumieniu art. 80 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009.

76. W związku z powyższym uważam, że Sąd naruszył art. 80 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009 poprzez stwierdzenie w pkt 59 zaskarżonego wyroku, że Izba Odwoławcza nie mogła oprzeć zaskarżonej decyzji na wspomnianym przepisie.

3) Konsekwencje proceduralne uwzględnienia drugiego zarzutu odwoławczego

77. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem „jeśli uzasadnienie wyroku Sądu jest obarczone naruszeniem prawa Unii, ale sentencja wydaje się zasadna w świetle innych argumentów prawnych, to naruszenie takie nie może skutkować uchyleniem tego wyroku, przy czym uzasadnienie to należy zastąpić innym” ( 59 ). Takie naruszenie pozbawia jednak wyrok podstaw i w związku z tym prowadzi do bezskuteczności późniejszej, opartej na nim argumentacji zaskarżonego wyroku ( 60 ).

78. W niniejszej sprawie Sąd ostatecznie utrzymał w mocy – choć przyjmując argumenty, które uważam za błędne – decyzję o uchyleniu decyzji wydaną przez Izbę Odwoławczą w dniu 3 sierpnia 2016 r. Jeżeli, jak sądzę, wspomniane uchylenie było zgodne z art. 80 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009, należałoby (przy założeniu wykluczenia niedopuszczalności) zastąpić właściwą część uzasadnienia wyroku innym uzasadnieniem, które potwierdziłoby uznanie oczywistego błędu proceduralnego wskazane przez Izbę Odwoławczą jako podstawa uchylenia jej decyzji z dnia 8 lutego 2016 r.

C. W przedmiocie trzeciego zarzutu odwoławczego

1. Argumenty stron

79. Spółka Repower AG zarzuca Sądowi odwrócenie ciężaru dowodu i, w konsekwencji, naruszenie zasad dotyczących ciężaru dowodu przy stosowaniu art. 83 rozporządzenia nr 207/2009. Twierdzi, że skoro EUIPO powołało się na ogólną zasadę możliwości cofnięcia niezgodnych z prawem aktów administracyjnych, to do organu tego należało wykazanie istnienia owej zasady we wszystkich państwach członkowskich. Wbrew temu, co twierdzi Sąd, nie można wymagać od spółki Repower AG, by przedstawiła dane dotyczące jakiegokolwiek państwa członkowskiego, które nie uznaje rzeczonej zasady.

80. W ocenie spółki Repower AG art. 83 rozporządzenia nr 207/2009 odnosi się jedynie do przepisów proceduralnych państw członkowskich dotyczących znaków towarowych. We wspomnianych państwach nie ma jednak wspólnej zasady, która przewiduje możliwość cofnięcia decyzji krajowych urzędów właściwych w sprawie znaków towarowych.

81. EUIPO i stowarzyszenie repowermap uważają, że trzeci zarzut odwoławczy wynika z błędnego zrozumienia zaskarżonego wyroku oraz że Sąd nie odwrócił ciężaru dowodu. Sąd po prostu przypomniał, iż zasada możliwości cofnięcia niezgodnych z prawem aktów administracyjnych jest wspólna dla państw członkowskich, co było potwierdzane przez Trybunał od jego pierwszych wyroków i co wielokrotnie było powtarzane w orzeczeniach sądów Unii Europejskiej. W tym kontekście w zaskarżonym wyroku zarzucono spółce Repower AG, że nie przedstawiła żadnego dowodu na brak istnienia wspomnianej zasady w systemie prawnym któregokolwiek z państw członkowskich.

82. Stowarzyszenie repowermap dodaje, że ogólna zasada prawa ma służyć jako wytyczna dla wykładni i korygowania niepożądanych skutków przepisów, w związku z czym ustanowienie tej zasady w orzecznictwie sprawia, że jej udowodnienie staje się zbędne.

2. Analiza zarzutu odwoławczego

83. Na rozprawie wywiązała się dyskusja, czy Sąd zastosował ogólną zasadę możliwości cofnięcia niezgodnych z prawem aktów administracyjnych w sposób bezpośredni, czy też uczynił to na podstawie art. 83 rozporządzenia nr 207/2009.

84. Wątpliwość wynika z brzmienia ostatniego fragmentu pkt 66 zaskarżonego wyroku, jednego z niewielu, w których Sąd odwołuje się do wspomnianego art. 83. We fragmencie tym stwierdzono w szczególności, że „ponieważ pojęcie oczywistego błędu proceduralnego nie zostało zdefiniowane w wyżej wymienionych rozporządzeniach, art. 80 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009 […] nie jest pozbawiony dwuznaczności i nie jest zatem wystarczająco jasny, aby wykluczyć zastosowanie art. 83 rozporządzenia nr 207/2009”.

85. Moim zdaniem z pkt 62–65 zaskarżonego wyroku wynika, że stwierdziwszy, iż w art. 80 rozporządzenia nr 207/2009 istnieje luka, Sąd zamierzał zastosować bezpośrednio ogólną zasadę możliwości cofnięcia niezgodnych z prawem aktów. Uważam, że jest to rzeczywiste uzasadnienie wyroku i że jego pkt 66 dodaje jedynie hipotetyczne odesłanie do art. 83. W istocie jedyny punkt wyroku (pkt 93) poświęcony konkretnie temu przepisowi jest wyrażony jako odpowiedź na dodatkowy zarzut strony skarżącej, a nie jako kluczowy argument za oddaleniem jego skargi.

86. A zatem w tym kontekście powołanie się przez Sąd na art. 83 rozporządzenia nr 207/2009 zostało dokonane tytułem uzupełnienia, a nie jako ratio decidendi sentencji. W związku z powyższym trzeci zarzut należy uznać zgodnie z utrwalonym orzecznictwem za bezskuteczny, ponieważ jego ewentualne uwzględnienie nie mogłoby prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku ( 61 ).

87. Na wypadek jednak, gdyby Trybunał nie podzielił powyższej oceny, posiłkowo przeanalizuję rzeczony zarzut co do istoty.

88. Zdaniem Sądu spółka Repower AG argumentowała, że EUIPO jest zobowiązane przedstawić ogólne zasady prawa krajowego, jeśli chce się oprzeć na zasadach znajdujących zastosowanie we wszystkich państwach członkowskich bez wyjątku” ( 62 ).

89. Sąd odrzucił ten argument, stwierdzając, że zasada możliwości cofnięcia niezgodnych z prawem aktów jest wspólna dla wszystkich państw członkowskich, co zostało wskazane przez Trybunał w jego pierwszych wyrokach ( 63 ), a następnie potwierdzone przez Trybunał i Sąd ( 64 ).

90. Zakładając jednak, że art. 83 może być zastosowany, po odrzuceniu zastosowania art. 80 rozporządzenia nr 207/2009 w niniejszym sporze należało nie tyle zbadać aspekty zasady możliwości cofnięcia w ogóle lub podejście orzecznictwa do tej zasady, lecz dokonać wykładni art. 83 rozporządzenia nr 207/2009, zgodnie z którym w przypadku braku przepisów proceduralnych w owym rozporządzeniu „Urząd bierze pod uwagę zasady proceduralne uznane powszechnie w państwach członkowskich” ( 65 ).

91. Innymi słowy – przyjąwszy, że istnieje luka (quod non) w art. 80 rozporządzenia nr 207/2009, należało zbadać, czy i na jakich warunkach wspomniana zasada miała zastosowanie do uchylenia decyzji krajowych urzędów właściwych w sprawie znaków towarowych (w tym izb odwoławczych) zgodnie z prawami krajowymi. Udowodnienie tej okoliczności było zadaniem EUIPO.

92. Sąd zarzucił spółce Repower AG, że „nie wskaz[ała] żadnego przykładu państwa członkowskiego, w którym zasada ta nie byłaby uznawana” ( 66 ). Pragnę jednak powtórzyć, że w rzeczywistości Sąd powinien był wymagać przedstawienia dowodu w tej konkretnej dziedzinie (a nie ogólnie) od EUIPO w celu wykazania, na jakich warunkach prawa państw członkowskich zezwalają ich krajowym urzędom właściwym w sprawie znaków towarowych na cofnięcie decyzji tych urzędów.

93. Podsumowując: jeżeli moja analiza dotycząca bezskuteczności rozpatrywanego zarzutu odwoławczego dla sprawy nie zostanie przyjęta, należałoby zarzut ten uwzględnić.

94. Jedynym skutkiem uwzględnienia tego zarzutu mogłoby być przekazanie sprawy do Sądu celem ponownego rozpoznania, zważywszy, że na poparcie swojego twierdzenia na korzyść cofnięcia decyzji przez Izbę Odwoławczą EUIPO w ogóle ( 67 ) nie powołało się na art. 83 rozporządzenia nr 207/2009.

95. W tych okolicznościach Sąd powinien wyznaczyć EUIPO termin na przedstawienie dowodu na to, w jaki sposób w prawie państw członkowskich stosuje się zasadę możliwości cofnięcia decyzji wydanych przez urzędy właściwe w sprawie znaków towarowych ( 68 ).

V. W przedmiocie kosztów

96. Zważywszy, że niniejsza opinia dotyczy jedynie dwóch z pięciu zarzutów odwoławczych, nie mogę wypowiedzieć się w przedmiocie rozstrzygnięcia o kosztach (na podstawie art. 184 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości), w razie gdyby odwołanie spółki Repower AG okazało się w całości bezzasadne.

VI. Wnioski

97. Wobec powyższych uwag proponuję, aby Trybunał: 1) stwierdził niedopuszczalność drugiego zarzutu odwołania wniesionego przez spółkę Repower AG od wyroku Sądu z dnia 21 lutego 2018 r. w sprawie T‑727/16, Repower/EUIPO – repowermap.org (REPOWER), lub ewentualnie oddalił ten zarzut; 2) oddalił jako bezskuteczny trzeci zarzut wspomnianego odwołania lub ewentualnie uwzględnił go i skierował sprawę do Sądu celem ponownego rozpoznania.

( 1 ) Język oryginału: hiszpański.

( 2 ) Decyzja z dnia 8 lutego 2016 r. w sprawie R 2311/2014‑5.

( 3 ) Sprawa T‑188/16, repowermap/EUIPO – Repower (REPOWER), zawieszona.

( 4 ) Rozporządzenie Rady (WE) nr 207/2009 z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie wspólnotowego znaku towarowego (Dz.U. 2009, L 78, s. 1).

( 5 ) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2424 z dnia 16 grudnia 2015 r. zmieniające rozporządzenie Rady (WE) nr 207/2009 w sprawie wspólnotowego znaku towarowego i rozporządzenie Komisji (WE) nr 2868/95 wykonujące rozporządzenie Rady (WE) nr 40/94 w sprawie wspólnotowego znaku towarowego oraz uchylające rozporządzenie Komisji (WE) nr 2869/95 w sprawie opłat na rzecz Urzędu Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (Dz.U. 2015, L 341, s. 21).

( 6 ) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 czerwca 2017 r. w sprawie znaku towarowego Unii Europejskiej (Dz.U. 2017, L 154, s. 1).

( 7 ) Porozumienie dotyczące międzynarodowej klasyfikacji towarów i usług dla celów rejestracji znaków z dnia 15 czerwca 1957 r., zmienione dnia 28 września 1979 r.

( 8 ) W tym względzie stowarzyszenie repowermap powoływało się na art. 52 ust. 1 lit. a) w związku z art. 7 ust. 1 lit. b) i c) rozporządzenia nr 207/2009.

( 9 ) Wskazał następujące: „usługi budowlane; naprawy; usługi instalacyjne; budowa i naprawa oraz konserwacja urządzeń przesyłowych i rozdzielczych, instalacji średniego i niskiego napięcia, instalacji oświetlenia publicznego, jak również instalacji elektrycznych; budowa, naprawa i konserwacja urządzeń rozdzielczych; instalacja i konserwacja stacji transformatorowych i instalacji dystrybucji energii elektrycznej; instalacja i konserwacja publicznego oświetlenia ulic; budowa, instalacja i konserwacja pokaźnych fabryk dużych pomp ciepła; doradztwo w zakresie wyżej wymienionych usług”.

( 10 ) Zaznaczył w szczególności: „usługi technologiczne, a także usługi badawcze i projektowe w tych dziedzinach; ekspertyzy techniczne w zakresie instalacji elektrycznych; usługi inżynieryjne w zakresie działań związanych z pozyskiwaniem, z pomiarami i z informacją, jak również usługi kontroli instalacji zasilających w energię”.

( 11 ) Sprawa R 2311/2014‑5 (REV).

( 12 ) Motywy 16–18 decyzji z dnia 3 sierpnia 2016 r.

( 13 ) Decyzja z dnia 26 września 2016 r. nie ma znaczenia dla celów niniejszego postępowania odwoławczego. Zarówno spółka Repower AG, jak i stowarzyszenie repowermap zaskarżyły ją do Sądu, który zawiesił postępowania do czasu wydania wyroku w niniejszym postępowaniu odwoławczym.

( 14 ) W odpowiedzi na pytanie Sądu spółka Repower AG dodała, że ogólna zasada prawa zezwalająca na uchylenie niezgodnego z prawem aktu administracyjnego nie może stanowić podstawy prawnej zaskarżonej decyzji.

( 15 ) Wyrok Repower/EUIPO – repowermap.org (REPOWER) (T‑727/16, zwany dalej „zaskarżonym wyrokiem”, EU:T:2018:88).

( 16 ) Wyrok z dnia 22 listopada 2011 r., mPAY24/OHIM – Ultra (MPAY24) (T‑275/10, niepublikowany, EU:T:2011:683).

( 17 ) Zaskarżony wyrok, pkt 57, 59.

( 18 ) Ibidem, pkt 61.

( 19 ) Wyroki: z dnia 12 września 2007 r., González i Díez/Komisja (T‑25/04, EU:T:2007:257, pkt 97); z dnia 18 września 2015 r., Deutsche Post/Komisja (T‑421/07 RENV, EU:T:2015:654, pkt 47); zob. pkt 63–65 zaskarżonego wyroku.

( 20 ) Zaskarżony wyrok, pkt 65.

( 21 ) Ibidem, pkt 66.

( 22 ) Ibidem, pkt 67–82.

( 23 ) Dodał on, że niepełne uzasadnienie decyzji z dnia 8 lutego 2016 r. w zakresie relacji między spornym znakiem towarowym a pozostałymi towarami i usługami powinno było wzbudzić w spółce Repower AG jako starannym uczestniku obrotu gospodarczego wątpliwości co do zgodności z prawem tej decyzji. W tym względzie przytoczył wyroki: z dnia 12 lutego 2008 r., CELF i ministre de la Culture et de la Communication (C‑199/06, EU:C:2008:79, pkt 68); z dnia 20 czerwca 1991 r., Cargill/Komisja (C‑248/89, EU:C:1991:264, pkt 22).

( 24 ) Punkty 84–86 zaskarżonego wyroku.

( 25 ) Zarzut pierwszy dotyczy naruszenia art. 188 regulaminu postępowania przed Sądem; zarzut czwarty dotyczy naruszenia uzasadnionych oczekiwań spółki Repower AG; a zarzut piąty – błędnego uzasadnienia.

( 26 ) Najlepszym przykładem cofnięcia w tym sensie jest przepis art. 50 traktatu UE.

( 27 ) Jest tak w szczególności w przypadku art. 80 rozporządzenia nr 207/2009. W przeanalizowanych przeze mnie wersjach językowych (niemieckiej, hiszpańskiej, francuskiej, angielskiej, włoskiej, niderlandzkiej i portugalskiej) użyto słowa „cofnięcie” lub innego podobnego słowa w danym języku w odniesieniu do uchylenia wcześniejszego aktu ze względu na jego niezgodny z prawem charakter. W celu zachowania spójności z prawem Unii będę używać określenia „uchylenie” (a nie terminu „zmiana z urzędu”), jak również jego formy czasownikowej.

( 28 ) W wyroku z dnia 12 lipca 1957 r., Algera i in./Zgromadzenie Ogólne (7/56 i od 3/57 do 7/57, EU:C:1957:7, s. 116).

( 29 ) Wyrok z dnia 17 kwietnia 1997 r. (C‑90/95 P, EU:C:1997:198, pkt 35).

( 30 ) Oprócz wyroku z dnia 12 lipca 1957 r., Algera i in./Zgromadzenie Ogólne (7/56 i od 3/57 do 7/57, EU:C:1957:7) zob. także wyrok z dnia 9 marca 1978 r., Herpels/Komisja (54/77, EU:C:1978:45, pkt 38).

( 31 ) Wyrok z dnia 26 lutego 1987 r., Consorzio Cooperative d’Abruzzo (15/85, EU:C:1987:111, pkt 12 i nast.).

( 32 ) Wyrok z dnia 3 marca 1982 r., Alpha Steel/Komisja (14/81, EU:C:1982:76, pkt 10, 11).

( 33 ) Wyrok z dnia 20 czerwca 1991 r., Cargill/Komisja (C‑248/89, EU:C:1991:264, pkt 20).

( 34 ) Wyrok z dnia 15 października 2009 r., Audiolux i in. (C‑101/08, EU:C:2009:626, pkt 53, 54).

( 35 ) Zobacz w szczególności wyrok z dnia 13 stycznia 2014 r., Kühne & Heitz (C‑453/00, EU:C:2004:17, pkt 24).

( 36 ) Jest to wyraźnie wyjaśnione w wyroku z dnia 22 marca 1961 r., Snupat/Wysoka Władza (42/59 i 49/59, EU:C:1961:5, s. 76).

( 37 ) Świadczy o tym brzmienie art. III‑36(3) zdanie trzecie ReNEUAL Model Rules on EU Administrative Procedure – Book III – Single Case Decision-Making (ReNEUAL SC 2014, s. 94), których wyjaśnienia wskazują, że wspomniany artykuł „empowers public authorities only under very restrictive conditions to withdraw such a decision” (s. 141, pkt 138). Pomimo swojego niewiążącego charakteru zasady te stanowią wyraz wrażliwości cechującej prawo administracyjne wielu państw członkowskich.

( 38 ) W tym kontekście przymiotnik „oczywisty” jest synonimem przymiotnika „widoczny”, który jest bardziej zgodny z przymiotnikiem użytym w innych wersjach językowych, takich jak wersja francuska („manifeste”) lub niemiecka („offensichtlich”). W wersji angielskiej użyto terminu „obvious”.

( 39 ) Zobacz opinia rzecznika generalnego Y. Bota w sprawie OHIM/National Lottery Commission (C‑530/12 P, EU:C:2013:782, pkt 93); w odniesieniu również izb odwoławczych, lecz Wspólnotowego Urzędu Ochrony Odmian Roślin (CPVO), zob. wyrok z dnia 21 maja 2015 r., Schräder/CPVO (C‑546/12 P, EU:C:2015:332, pkt 73).

( 40 ) Ich kompetencje nie ograniczają się do zmiany aktów organu administracji publicznej, lecz torują one drogę do postępowania sądowego Unii, wskazując okoliczności faktyczne i prawne, które będą rozpatrywane przed Sądem. Zobacz wyrok z dnia 13 marca 2007 r., OHIM/Kaul (C‑29/05, EU:C:2007:162, pkt 53, 54).

( 41 ) Pozostała ona bez zmian w art. 72 rozporządzenia 2017/1001.

( 42 ) Rozporządzenie Komisji (WE) nr 216/96 z dnia 5 lutego 1996 r. ustanawiające regulamin wewnętrzny izb odwoławczych Urzędu Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (Dz.U. 1996, L 28, s. 11), zmienione rozporządzeniem Komisji (WE) nr 2082/2004 z dnia 6 grudnia 2004 r. (Dz.U. 2004, L 360, s. 8) i uchylone przez rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2017/1430 z dnia 18 maja 2017 r. uzupełniające rozporządzenie Rady (WE) nr 207/2009 oraz uchylające rozporządzenia Komisji (WE) nr 2868/95 i (WE) nr 216/96 (Dz.U. 2017, L 205, s. 1).

( 43 ) Rozporządzenie Komisji (WE) nr 2868/95 z dnia 13 grudnia 1995 r. wykonujące rozporządzenie Rady (WE) nr 40/94 w sprawie wspólnotowego znaku towarowego (Dz.U. 1995, L 303, s. 1).

( 44 ) Odnosi się do wyroków: z dnia 12 września 2007 r., González y Díez/Komisja (T‑25/04, EU:T:2007:257); z dnia 18 września 2015 r., Deutsche Post/Komisja (T‑421/07 RENV, EU:T:2015:654).

( 45 ) Odnosi się do wyroku z dnia 15 lipca 2015 r., Socitrel i Companhia Previdente/Komisja (T‑413/10 i T‑414/10, EU:T:2015:500, pkt 187).

( 46 ) „Gdyby bowiem wnoszący odwołanie nie mógł powołać się ponownie na zarzuty i argumenty podnoszone już przed Sądem, postępowanie odwoławcze straciłoby w części swój sens”. Wyroki: z dnia 10 maja 2012 r., Rubinstein i L’Oréal/OHIM (C‑100/11 P, EU:C:2012:285, pkt 110); z dnia 17 marca 2016 r., Naazneen Investments/OHIM (C‑252/15 P, EU:C:2016:178, pkt 24 i przytoczone tam orzecznictwo).

( 47 ) Zobacz np. wyrok z dnia 28 lutego 2018 r., mobile.de/EUIPO (C‑418/16 P, EU:C:2018:128, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo).

( 48 ) Punkt 36 odwołania.

( 49 ) Punkt 48 odwołania.

( 50 ) Zobacz pkt 34 niniejszej opinii.

( 51 ) Przytoczone w przypisie 44 niniejszej opinii.

( 52 ) „Komisja może cofnąć decyzję [o pomocy państwa] podjętą zgodnie z art. 4 ust. 2 lub 3, lub art. 7 ust. 2, 3, 4 po udzieleniu zainteresowanemu państwu członkowskiemu możliwości przedłożenia uwag, gdy decyzja została podjęta na podstawie nieprawidłowych informacji udzielonych w toku procedury, które były czynnikiem decydującym dla tej decyzji”. Rozporządzenie Rady (WE) nr 659/1999 z dnia 22 marca 1999 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania art. [108 TFUE] (Dz.U. 1999, L 83, s. 1).

( 53 ) Odnosił się do wyroku z dnia 22 listopada 2011 r., mPAY24/OHIM (T‑275/10, niepublikowany, EU:T:2011:683).

( 54 ) Zaskarżony wyrok, pkt 57.

( 55 ) Ibidem, pkt 59.

( 56 ) Zobacz m.in. wyroki: z dnia 25 lipca 2018 r., Hiszpania/Komisja (C‑588/17 P, niepublikowany, EU:C:2018:607, pkt 74); z dnia 14 września 2016 r., Trafilerie Meridionali/Komisja (C‑519/15, EU:C:2016:682, pkt 40); z dnia 2 kwietnia 1998 r., Komisja/Systraval i Brink’s France (C‑367/95 P, EU:C:1998:154, pkt 63, 67 i przytoczone tam orzecznictwo).

( 57 ) Wyrok z dnia 14 października 2010 r., Deutsche Telekom/Komisja (C‑280/08 P, EU:C:2010:603, pkt 130).

( 58 ) Wyroki: z dnia 7 lutego 2018 r., American Express (C‑643/16, EU:C:2018:67, pkt 73); z dnia 16 czerwca 2015 r., Gauweiler i in. (C‑62/14, EU:C:2015:400, pkt 70 i przytoczone tam orzecznictwo).

( 59 ) Zobacz wyrok z dnia 9 czerwca 2011 r., Diputación Foral de Vizcaya i in./Komisja (od C‑465/09 P do C‑470/09 P, niepublikowany, EU:C:2011:372, pkt 171 i przytoczone tam orzecznictwo); a także niedawne postanowienie z dnia 22 listopada 2018 r., King/Komisja (C‑412/18 P, niepublikowane; EU:C:2018:947, pkt 18).

( 60 ) Przynajmniej w pkt 60–91 zaskarżonego wyroku.

( 61 ) Zobacz np. postanowienie z dnia 11 czerwca 2015 r., Faci/Komisja (C‑291/14, niepublikowane, EU:C:2015:398, pkt 50 i przytoczone tam orzecznictwo).

( 62 ) Punkt 93 zaskarżonego wyroku.

( 63 ) Na poparcie powyższego twierdzenia Sąd powołał się na wyroki: z dnia 12 lipca 1957 r., Algera i in./Zgromadzenie Ogólne (7/56 i od 3/57 do 7/57, EU:C:1957:7, s. 115, 116); z dnia 22 marca 1961 r., Snupat/Wysoka Władza (42/59 i 49/59, EU:C:1961:5, s. 160); z dnia 13 lipca 1965 r., Lemmerz‑Werke/Wysoka Władza (111/63, EU:C:1965:76, s. 852).

( 64 ) Przytoczył wyroki: z dnia 3 marca 1982 r., Alpha Steel/Komisja (14/81, EU:C:1982:76, pkt 10); z dnia 5 grudnia 2000 r., Gooch/Komisja (T‑197/99, EU:T:2000:282, pkt 53); z dnia 12 września 2007 r., González i Díez/Komisja (T‑25/04, EU:T:2007:257, pkt 97); z dnia 11 lipca 2013 r., BVGD/Komisja (T‑104/07 i T‑339/08, niepublikowany, EU:T:2013:366, pkt 63).

( 65 ) Wyróżnienie moje.

( 66 ) Punkt 93 zaskarżonego wyroku.

( 67 ) Pobieżne odwołanie do rzeczonego przepisu ujęto w ramach argumentów na korzyść uprawnienia izb odwoławczych do cofnięcia aktu z powodu braku uzasadnienia w oparciu o art. 80 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009.

( 68 ) W odniesieniu do wymiany informacji między Urzędem a organami państw członkowskich zob. art. 20 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2018/626 z dnia 5 marca 2018 r. określającego szczegółowe zasady wykonania niektórych przepisów rozporządzenia 2017/1001 oraz uchylającego rozporządzenie wykonawcze (UE) 2017/1431 (Dz.U. 2018, L 104, s. 37).