Sprawa T-450/05

Automobiles Peugeot SA i Peugeot Nederland NV

przeciwko

Komisji Wspólnot Europejskich

„Konkurencja — Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki — Dystrybucja pojazdów samochodowych — Decyzja stwierdzająca naruszenie art. 81 WE — Ograniczenie wywozu równoległego z Niderlandów — System wynagradzania dealerów i naciski — Porozumienie mające cel antykonkurencyjny — Grzywny — Ciężar i czas trwania naruszenia”

Wyrok Sądu Pierwszej Instancji (piąta izba) z dnia 9 lipca 2009 r. II ‐ 2539

Streszczenie wyroku

Zakazem przewidzianym w art. 81 ust. 1 WE objęte jest porozumienie, którego „celem lub skutkiem jest zapobieżenie, ograniczenie lub zakłócenie konkurencji wewnątrz wspólnego rynku”. Alternatywny charakter tej przesłanki wyrażony przy pomocy spójnika „lub” skutkuje w pierwszej kolejności koniecznością zbadania samego celu porozumienia z uwzględnieniem kontekstu gospodarczego, w jakim ma być ono stosowane. Przy dokonywaniu oceny, czy porozumienie jest zakazane na mocy art. 81 ust. 1 WE, zbędne jest zatem uwzględnienie jego konkretnych skutków, jeśli okazuje się, że ma ono na celu zapobieżenie, ograniczenie lub zakłócenie konkurencji wewnątrz wspólnego rynku. Jednakże w wypadku, gdy analiza klauzul tego porozumienia nie wskazuje na wystarczający stopień szkodliwości dla konkurencji, należy wówczas zbadać skutki porozumienia, a do objęcia go zakazem wymagane jest spełnienie przesłanek, które wskazują na faktyczne zapobieżenie, ograniczenie lub zakłócenie konkurencji w odczuwalny sposób. Rozróżnienie „naruszeń ze względu na cel” i „naruszeń ze względu na skutek” jest związane z okolicznością, że pewne formy zmowy między przedsiębiorstwami można uznać, z uwagi na sam ich charakter, za szkodliwe dla prawidłowego funkcjonowania normalnej konkurencji. (por. pkt 43–45, 257)

Porozumienie w dziedzinie dystrybucji ma na celu ograniczenie konkurencji w rozumieniu art. 81 WE, jeśli stanowi wyraźny wyraz woli mniej korzystnego traktowania sprzedaży na wywóz w stosunku do sprzedaży krajowej i w ten sposób prowadzi do wprowadzenia barier na rynku właściwym. Taki cel można osiągnąć nie tylko dzięki bezpośrednim ograniczeniom eksportu, ale także dzięki środkom pośrednim, takim jak wprowadzenie przez dostawców pojazdów samochodowych, w ramach umów dealerskich, postanowienia wyłączającego sprzedaż na wywóz z przyznanego dealerom systemu premii, jeśli wpływają one na warunki gospodarcze danych transakcji. (por. pkt 46, 47)

Pojęcie porozumienia antykonkurencyjnego ze względu na cel ma zastosowanie niezależnie od ewentualnej okoliczności, że strony porozumienia nie miały zamiaru, a nawet świadomości, naruszenia konkurencji. Dowód na zamiar ograniczenia konkurencji nie jest bowiem konieczną przesłanką ustalenia, czy porozumienie ma na celu tego typu ograniczenie. (por. pkt 55)

Za porozumienie o celu ograniczającym można uznać takie porozumienie, które ma na celu nie tylko ograniczenie konkurencji, lecz realizuje również inne uzasadnione cele. (por. pkt 56)

Dla istnienia porozumienia w rozumieniu art. 81 ust. 1 WE wystarczy, aby dane przedsiębiorstwa wyraziły wspólną wolę postępowania na rynku w określony sposób. Co się tyczy formy wyrażenia tej wspólnej woli, wystarczy, by poczynione ustalenie stanowiło wyraz woli stron co do postępowania na rynku zgodnie z jego treścią. Z tego wynika, że pojęcie porozumienia w rozumieniu art. 81 ust. 1 WE zasadza się na istnieniu zgodności oświadczeń woli co najmniej dwóch stron, których forma jest pozbawiona znaczenia, o ile stanowi ona wierne odzwierciedlenie woli stron. (por. pkt 168–170)

W przypadku gdy decyzja przedsiębiorstwa stanowi jego jednostronne postępowanie, nie jest już ona objęta ustanowionym w art. 81 ust. 1 WE zakazem. Jednakże w pewnych okolicznościach środki przyjęte lub nałożone przez przedsiębiorstwo w pozornie jednostronny sposób w ramach ciągłych stosunków handlowych, w których pozostaje ono ze swoimi partnerami handlowymi, mogą zostać uznane za stanowiące porozumienie w rozumieniu art. 81 ust. 1 WE. Należy zatem dokonać rozróżnienia pomiędzy sytuacjami, w których przedsiębiorstwo zastosowało rzeczywiście niezwiązane z wyraźnym lub milczącym uczestnictwem innego przedsiębiorstwa działania jednostronne, a sytuacjami, w których ten jednostronny charakter jest jedynie pozorny. Podczas gdy art. 81 ust. 1 WE nie ma zastosowania do sytuacji pierwszego rodzaju, druga ich kategoria winna zostać uznana za porozumienie pomiędzy przedsiębiorstwami i może zatem zostać objęta zakresem stosowania tego przepisu. Byłby to w szczególności przypadek praktyk i działań ograniczających konkurencję, które zostały podjęte przez producenta w ramach stosunków umownych z jego odsprzedawcami w pozornie jednostronny sposób, niemniej jednak za zgodą, co najmniej milczącą, tych ostatnich. Komisja nie może stwierdzić, że pozornie jednostronne zachowanie producenta, podjęte w ramach stosunków umownych, które utrzymuje on ze swoimi odsprzedawcami, leży w rzeczywistości u podstaw porozumienia pomiędzy przedsiębiorstwami w rozumieniu art. 81 ust. 1 WE, jeżeli Komisja nie udowodni istnienia wyraźnej lub milczącej zgody pozostałych partnerów na zachowanie producenta. Do niej należy zebranie zgodnych i wystarczająco dokładnych dowodów w tym względzie (por. pkt 171–175)

Strona lub organ zarzucający naruszenie reguł konkurencji powinny dowieść zaistnienia tego naruszenia, przedstawiając w sposób wymagany prawem fakty noszące znamiona naruszenia, a przedsiębiorstwo powołujące się na prawo do obrony wobec zarzutu naruszenia jest zobowiązane wykazać, że warunki skorzystania z takiej obrony są spełnione, w związku z czym organ ten będzie musiał przedstawić inne dowody. Na podstawie art. 81 ust. 1 WE czas trwania naruszenia jest składowym elementem pojęcia naruszenia, przy czym ciężar dowodu w tym względzie spoczywa głównie na Komisji. Zgodnie z orzecznictwem w tym zakresie w przypadku braku dowodów pozwalających na bezpośrednie ustalenie czasu trwania naruszenia Komisja powinna przynajmniej przedstawić dowody na poparcie faktów wystarczająco zbliżonych w czasie, tak by można było rozsądnie przyjąć, że naruszenie to trwało nieprzerwanie między dwiema określonymi datami. (por. pkt 219, 220)

Przy ustalaniu kwoty każdej grzywny nakładanej za naruszenie wspólnotowych reguł konkurencji Komisja korzysta ze swobodnego uznania. Jej ocena musi zostać jednak dokonana w poszanowaniu prawa wspólnotowego, które obejmuje nie tylko postanowienia traktatu, lecz również ogólne zasady prawa. Ocena proporcjonalności nałożonej grzywny do wagi i czasu trwania naruszenia, czyli kryteriów, o których była kiedyś mowa w art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 17, a obecnie jest mowa w art. 23 ust. 3 rozporządzenia nr 1/2003, wchodzi w zakres nieograniczonego prawa orzekania, nadanego Sądowi na mocy art. 31 tego rozporządzenia. (por. pkt 273, 275)

Wagę naruszenia ustala się na podstawie licznych okoliczności, takich jak szczególne okoliczności sprawy, jej kontekst i odstraszające działanie grzywien. Okoliczność, że przedsiębiorstwo stara przeciwstawić się w największym możliwym zakresie, poprzez system wynagradzania i naciski, wywozom równoległym dokonywanym przez jego partnerów handlowych, nie ustanawiając jednak formalnego zakazu wywozu, stanowi naruszenie, które może być zakwalifikowane jako bardzo poważne co do swojego charakteru. Inicjatywa mająca zatem na celu podział rynku wewnętrznego jest tak samo poważną i naganną co do swego charakteru, jak zwykły zakaz wywozu. Takie przeciwstawienie się, dokładnie tak jak i zakaz, stanowi oczywiste naruszenie prawa konkurencji. Jest ono sprzeczne z najbardziej podstawowymi celami Wspólnoty Europejskiej, a w szczególności z ustanowieniem jednolitego rynku. Tego rodzaju naruszenie ma, co do swej natury, szczególnie wyraźnie poważny charakter, zważywszy, po pierwsze, na wyjątkowo obłudne sposoby dążące do utrwalenia rozpatrywanego systemu wynagradzania w kontekście, w którym wcześniejsza praktyka Komisji i utrwalone orzecznictwo w dziedzinie wywozów równoległych w szczególności w omawianym sektorze stanowiły jasne ostrzeżenia odnośnie do niezgodności z prawem takiego systemu, oraz, po drugie, na fakt, że podmioty dopuszczające się tego naruszenia są członkami dużej grupy przemysłowej zajmującej znaczącą pozycję na rozpatrywanych rynkach i dysponują służbami prawnymi, które są w stanie doskonale regulować antykonkurencyjny charakter rozpatrywanych działań. (por. pkt 274, 281, 284, 285, 290)