Sprawa C-328/05 P

SGL Carbon AG

przeciwko

Komisji Wspólnot Europejskich

„Odwołanie — Konkurencja — Kartel — Wytyczne w sprawie metody ustalania grzywien — Komunikat w sprawie współpracy — Zasada ne bis in idem”

Opinia rzecznika generalnego J. Mazáka przedstawiona w dniu 18 stycznia 2007 r. I - 3926

Wyrok Trybunału (czwarta izba) z dnia 10 maja 2007 r. I - 3955

Streszczenie wyroku

W przypadku kartelu wpisującego się w kontekst międzynarodowy, który charakteryzuje się tym, że znajdują do niego zastosowanie systemy prawne państw trzecich, wykonywanie uprawnień przez władze tych państw, na których spoczywa obowiązek ochrony wolnej konkurencji, podlega, w ramach ich właściwości miejscowej, specyficznym dla tych państw wymogom. Elementy stanowiące podwaliny systemów prawnych innych państw w dziedzinie konkurencji nie tylko bowiem obejmują specyficzne cele i założenia, lecz także prowadzą do wydawania specyficznych przepisów prawa materialnego oraz wywierają bardzo zróżnicowane skutki prawne w zakresie prawa administracyjnego, karnego czy cywilnego, w sytuacji gdy władze tych krajów wykazały istnienie naruszeń reguł konkurencji. Z tego wynika, że w sytuacji, w której Komisja nakłada karę za bezprawne zachowanie się przedsiębiorstwa — nawet jeśli źródłem tego zachowania jest kartel o międzynarodowym charakterze — jej celem jest zapewnienie wolnej konkurencji na rynku wewnętrznym, co stanowi, zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. g) WE, podstawowy cel Wspólnoty. Ze względu bowiem na szczególny charakter chronionego na poziomie wspólnotowym dobra prawnego oceny dokonane przez Komisję na podstawie jej uprawnień w tym zakresie mogą w znaczącym stopniu różnić się od tych dokonanych przez władze państw trzecich. Zatem zasada ne bis in idem ustanowiona w art. 4 protokołu nr 7 do europejskiej konwencji praw człowieka nie znajduje zastosowania wobec sytuacji, w których właściwe są systemy prawne państw trzecich, a właściwe w sprawach konkurencji władze tych państw wkroczyły w ramach przysługujących im uprawnień. (por. pkt 24–30)

Jedynie Sąd jest wyłącznie właściwy do dokonywania, po pierwsze, ustaleń faktycznych, z wyjątkiem sytuacji, gdy nieprawidłowość jego ustaleń wynika z akt sprawy, które zostały mu przedstawione, a po drugie, oceny tych ustaleń faktycznych. Z tego wynika, że ocena dowodów przedstawionych Sądowi nie stanowi, z wyłączeniem przypadków przeinaczenia tych dowodów, zagadnienia prawnego, które jako takie poddane jest kontroli Trybunału. Wynika z tego, że niedopuszczalny jest zarzut podniesiony w ramach odwołania, którego celem jest skłonienie Trybunału do kontroli zasadności ustalenia dokonanego przez Sąd po zbadaniu w sposób dokładny okoliczności faktycznych, i zgodnie z którym przedsiębiorstwo odgrywało rolę przywódcy w kartelu, która to rola stanowi okoliczność obciążającą. (por. pkt 41, 42, 48)

Komisja czyni zadość obowiązkowi poszanowania prawa przedsiębiorstw do bycia wysłuchanym, jeśli wskazuje w piśmie o przedstawieniu zarzutów zasadnicze okoliczności faktyczne i prawne, które mogą prowadzić do nałożenia grzywny, takie jak waga i okres trwania zarzucanego naruszenia, a także jego dokonanie umyślnie lub przez niedbalstwo. Prawo do obrony jest przestrzegane, jeśli zainteresowanemu przedsiębiorstwu umożliwiono przedstawienie stanowiska w przedmiocie czasu trwania, wagi i charakteru popełnionego naruszenia. Komisja nie ma obowiązku wyjaśniania w piśmie w sprawie przedstawienia zarzutów sposobu, w jaki może posłużyć się każdym z elementów przy wymiarze grzywny. Jeśli pismo w sprawie przedstawienia zarzutów zawiera informację, zgodnie z którą zainteresowane przedsiębiorstwo pełniło funkcję przywódcy i inicjatora naruszenia, to zostaje ono uprzedzone, że ta okoliczność może zostać wzięta pod uwagę w ramach ustalania kwoty grzywny. Fakt, że w decyzji nakładającej sankcję zainteresowane przedsiębiorstwo zostaje uznane za jedynego przywódcę kartelu, nie wpływa na stanowisko Komisji co do pozycji tego przedsiębiorstwa w takim stopniu, by powodował on naruszenie prawa do obrony, tym bardziej że cechą charakterystyczną pisma w sprawie przedstawienia zarzutów jest jego tymczasowy charakter i możliwość wprowadzania zmian w trakcie oceny, którą przeprowadza później Komisja na podstawie przedstawionych jej stanowisk stron i dalszych ustaleń faktycznych. (por. pkt 56–58, 60, 62)

Poszanowanie prawa do obrony wymaga w szczególności, aby dane przedsiębiorstwo, w stosunku do którego prowadzone jest dochodzenie, miało w trakcie postępowania administracyjnego możliwość przedstawienia w skuteczny sposób swego stanowiska w przedmiocie prawdziwości i znaczenia okoliczności faktycznych oraz w przedmiocie dokumentów posiadanych przez Komisję. Umiejętności językowe członka zespołu prowadzącego dochodzenie w przedmiocie kartelu nie mogą być traktowane jako decydujące przy ocenie, czy doszło do naruszenia prawa do obrony przez Komisję. (por. pkt 71, 73)

Komisja dysponuje szerokim zakresem swobodnego uznania co do metody obliczania grzywien i ma prawo w tym względzie brać pod uwagę liczne czynniki, wśród których znajduje się współpraca zainteresowanych przedsiębiorstw w trakcie dochodzenia prowadzonego przez służby tej instytucji. Współpraca przedsiębiorstwa z Komisją może usprawiedliwić obniżenie grzywny na podstawie komunikatu w sprawie niewymierzania grzywien lub ograniczenia ich wysokości w sprawach dotyczących karteli tylko wtedy, gdy pozwala to Komisji na skuteczne osiągniecie celu polegającego na ustaleniu istnienia naruszenia i jego przerwaniu. Komisji przysługuje szeroki zakres swobodnego uznania przy dokonywaniu oceny jakości i użyteczności współpracy danego przedsiębiorstwa, w szczególności w porównaniu z wkładem innych przedsiębiorstw. (por. pkt 81, 83, 88)

Rozpatrując kwestie prawne w ramach odwołania, Trybunał nie może ze względów słuszności zastąpić własną oceną oceny dokonanej przez Sąd orzekający w ramach nieograniczonego prawa orzekania w przedmiocie kwoty grzywien nałożonych na przedsiębiorstwa z powodu naruszenia przez nie prawa wspólnotowego. Zarzut kwestionujący proporcjonalny charakter nałożonej grzywny należy uznać za niedopuszczalny, ponieważ ma on na celu doprowadzenie do ponownego zbadania ustaleń faktycznych, które nie podlegają kontroli Trybunału w ramach odwołania. (por. pkt 98, 99)

Przy określaniu kwoty grzywny Komisja nie ma obowiązku uwzględnienia sytuacji finansowej zainteresowanego przedsiębiorstwa, gdyż uznanie istnienia takiego obowiązku prowadziłoby do przyznania przedsiębiorstwom najmniej przystosowanym do warunków rynku nieuzasadnionej przewagi konkurencyjnej. (por. pkt 100)