OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

DÁMASA RUIZA-JARABA COLOMERA

przedstawiona w dniu 6 kwietnia 2006 r.( )

Sprawa C‑97/05

Mohamed Gattoussi

przeciwko

Stadt Rüsselsheim

[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Verwaltungsgericht Darmstadt (Niemcy)]

Układ eurośródziemnomorski – Tunezyjczyk będący małżonkiem obywatelki państwa członkowskiego – Wpływ następczego ograniczenia pozwolenia na pobyt na pozwolenie na pracę na czas nieokreślony

I – Wprowadzenie

1. Verwaltungsgericht Darmstadt (sąd administracyjny w Darmstadt) (Niemcy) zwrócił się do Trybunału o wykładnię art. 64 układu eurośródziemnomorskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi z jednej strony a Republiką Tunezyjską z drugiej strony( ).

2. Sąd ten ma wątpliwości co do wpływu tego układu na skrócenie okresu ważności pozwolenia na pobyt i w konsekwencji na nakaz wydalenia obywatela tunezyjskiego będącego posiadaczem zezwolenia na pracę na czas nieokreślony.

3. Wprawdzie Trybunał wypowiadał się już na temat umów zawartych między Wspólnotą a państwami trzecimi( ), to nie uczynił tego jeszcze w odniesieniu do układu zawartego z Tunezją. Trybunał po raz pierwszy podda analizie układ eurośródziemnomorski( ).

4. Istnieje jednak precedens: wyrok z dnia 2 marca 1999 r. w sprawie El‑Yassini( ), w którym wyjaśniono brzmienie art. 40 układu zawartego z Marokiem w 1976 r.( ), o treści podobnej do treści przepisu, którego dotyczą pytania prejudycjalne w niniejszej sprawie. Jednakże zastosowanie tego precedensu stanowiło pewien problem dla sądu krajowego, stając się przyczyną pewnych rozbieżności stanowisk w niniejszym postępowaniu.

II – Ramy prawne

A – Układ eurośródziemnomorski z Tunezją

1. Okoliczności powstania sporu

5. Od początku swojej działalności Wspólnota wyposażyła się w instrumenty prawne, aby móc zawierać umowy z innymi podmiotami prawa międzynarodowego. Artykuł 310 WE przyznaje jej uprawnienia do zawierania „z jednym lub większą liczbą państw lub organizacji międzynarodowych umów tworzących stowarzyszenie, charakteryzujących się wzajemnością praw i obowiązków, wspólnymi działaniami i szczególnymi procedurami”( ).

6. Układy stowarzyszeniowe spełniają cztery podstawowe cele: przygotowanie do przystąpienia do Unii Europejskiej, stworzenie alternatywy dla takiego przystąpienia, stworzenie instrumentów współpracy w celu przyspieszenia rozwoju i wspierania pomocy międzyregionalnej( ). Wśród umów mających na celu pomoc międzynarodową znajdują się umowy zawarte w latach siedemdziesiątych z krajami afrykańskimi położonymi na wybrzeżu Morza Śródziemnego: Marokiem( ), Algierią( ) i Tunezją.

7. Umowa o współpracy między Wspólnotą Europejską a Republiką Tunezyjską podpisana została w dniu 25 kwietnia 1976 r.( ). Zgodnie z jej art. 39 „traktowanie, jakie każde państwo członkowskie zapewnia pracownikom narodowości tunezyjskiej, zatrudnionym na jego terytorium, wolne jest od jakiejkolwiek dyskryminacji ze względu na przynależność państwową, w odniesieniu do warunków pracy i wynagradzania, w stosunku do swoich własnych obywateli”.

2. Układ eurośródziemnomorski z dnia 17 lipca 1995 r.

8. W 1995 r. odbyła się w Barcelonie konferencja ministrów spraw zagranicznych krajów śródziemnomorskich w celu wspierania pokoju, bezpieczeństwa i sprawiedliwości w regionie.

9. Stosownie do wyników tej konferencji Wspólnota zastąpiła dawne umowy nowymi i podpisała kolejne( ). Wszystkie mają podobną strukturę i treść( ).

10. W tych ramach mieści się układ śródziemnomorski z Tunezją, który z dniem swojego wejścia w życie zastąpił umowę z 1976 r.( ).

11. Artykuł 1 układu określa jego cele: stworzenie stosownych ram dla dialogu politycznego; postępująca liberalizacja handlu towarami, usługami i kapitałem; rozwijanie handlu oraz harmonijnych stosunków gospodarczych i społecznych, w szczególności poprzez dialog i współpracę; popieranie integracji krajów Maghrebu i wspieranie współpracy gospodarczej, społecznej, kulturalnej i finansowej.

12. Artykuł 64 ust. 1 tego układu, znajdujący się w rozdziale I („Pracownicy”) tytułu VI („Współpraca społeczna i kulturalna”), stanowi, że „traktowanie, jakie każde państwo członkowskie zapewnia pracownikom narodowości tunezyjskiej, zatrudnionym na jego terytorium, wolne jest od jakiejkolwiek dyskryminacji ze względu na przynależność państwową, w odniesieniu do warunków pracy, wynagradzania i zwalniania z pracy, w stosunku do swoich własnych obywateli”( ).

13. Postanowienie to należy rozumieć w świetle „Wspólnej deklaracji”, będącej załącznikiem do aktu końcowego tego układu, zgodnie z którą „w odniesieniu do braku dyskryminacji w zakresie zwolnień z pracy, nie można powoływać się na postanowienia art. 64 ust. 1 w celu przedłużenia pozwolenia na pobyt. Przyznanie, odnowienie lub cofnięcie pozwolenia na pobyt reguluje ustawodawstwo każdego państwa członkowskiego oraz dwustronne umowy i konwencje obowiązujące w stosunkach między Tunezją a państwem członkowskim”.

14. Spory pojawiające się w ramach układu rozpatrywane są przez Radę Stowarzyszenia, organ parytetowy, który posiada prawo do podejmowania decyzji( ), wspierany przez Komitet Stowarzyszenia, który również korzysta z prawa do podejmowania decyzji( ), chociaż według mojej wiedzy organy te nie zajmowały się regulacją aspektów dotyczących pracy Tunezyjczyków we Wspólnocie( ), w przeciwieństwie do tego, co miało miejsce w Radzie Stowarzyszenia z Turcją( ).

B – Ustawodawstwo niemieckie

1. Pozwolenie na pobyt

15. Ausländergesetz (ustawa o cudzoziemcach, zwana dalej „AuslG”)( ) pozwala na połączenie obcokrajowca z jego niemieckim małżonkiem tytułem łączenia rodzin poprzez wydanie pozwolenia na pobyt na terytorium niemieckim, które – o ile nie jest udzielone na czas nieokreślony( ) – jest pierwotnie udzielane na trzy lata, z możliwością przedłużania na określone okresy( ).

16. Jednakże małżonek będący cudzoziemcem uzyskuje autonomiczne prawo pobytu, jeżeli związek w Niemczech trwa co najmniej dwa lata( ).

17. Okres ważności pozwolenia na pobyt może zostać skrócony ze skutkiem wstecznym, jeśli ustał jeden z podstawowych warunków udzielenia, przedłużenia lub ustalenia okresu tego pozwolenia( ).

2. Zezwolenie na pracę

18. Warunki wymagane do wydania wizy uprawniającej do podjęcia pracy małżonkowi niebędącemu Niemcem zawarte są w trzeciej księdze Sozialgesetzbuch (kodeksu zabezpieczenia społecznego, zwanego dalej „SGB III”)( ) i w Arbeitsgenehmigungsverordnung (rozporządzeniu w sprawie zezwoleń na pracę dla cudzoziemców, zwanym dalej „ArGV”)( ).

19. Zgodnie z SGB III, cudzoziemcy, aby prowadzić działalność zawodową w Niemczech, potrzebują wcześniejszego zezwolenia, którego wydanie uzależnione jest od posiadania prawa pobytu( ).

20. Zgodnie z ArGV, okres ważności zezwolenia na pracę może zostać skrócony ze szczególnych względów( ), i prawo to wygasa w przypadku utraty prawa pobytu( ), co wskazuje na to, że w niemieckim systemie prawnym pierwsze prawo zawsze zależy od drugiego( ).

21. Ponadto niemieckie orzecznictwo dopuszcza możliwość, by umowa o pracę była zawierana na czas określony tylko wówczas, gdy istnieje obiektywna przyczyna uzasadniająca takie ograniczenie( ).

III – Okoliczności faktyczne, postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne

22. M. Gattoussi zawarł związek małżeński z obywatelką niemiecką w dniu 30 sierpnia 2002 r. w Tunezji, w kraju, którego jest obywatelem.

23. W dniu 21 września 2002 r. wjechał on do kraju żony dzięki wizie wydanej tytułem łączenia rodzin, ważnej do dnia 20 grudnia 2002 r., chociaż niedługo po jego przybyciu mer Darmstadt udzielił mu pozwolenia na pobyt, które wygasało w dniu 23 września 2005 r.

24. W dniu 22 października 2002 r. otrzymał on od Arbeitsamt Darmstadt (urząd pracy w Darmstadt) pozwolenie na pracę na czas nieokreślony i w dniu 11 marca 2003 r. podpisał z TNT Express GmbH umowę o pracę na czas określony, która – po przedłużeniu – wygasała w dniu 31 marca 2005 r.

25. Decyzją z dnia 23 czerwca 2004 r. mer Darmstadt skrócił okres ważności pozwolenia na pobyt M. Gattoussiego do dnia doręczenia tej decyzji, nakazując mu opuszczenie terytorium niemieckiego w ciągu trzech miesięcy od uprawomocnienia się tej decyzji. Co do faktów stwierdził on, że małżonka M. Gattoussiego zgłosiła do rejestru ludności, iż od dnia 1 kwietnia 2004 r. nie pozostawali we wspólnym pożyciu. Co do prawa mer wskazał, że w przypadku zerwania wspólnego pożycia małżonków, ograniczenie ex post objęte jest art. 12 AuslG, ponieważ osoba zainteresowana nie posiada autonomicznego prawa pobytu na podstawie art. 19 AuslG.

26. W dniu 17 września 2004 r. Regierungspräsidium Darmstadt (organ wykonawczy Darmstadt) oddalił odwołanie M. Gattoussiego od tej decyzji.

27. Skarga na tę decyzję została wniesiona do Verwaltungsgericht Darmstadt, który postanowił zawiesić postępowanie i skierować do Trybunału następujące pytania prejudycjalne:

„1) Czy art. 64 układu eurośródziemnomorskiego zawartego z Tunezją […] wywołuje skutki w zakresie prawa pobytu?

W przypadku odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze:

2) Czy z zakazu dyskryminacji zawartego w art. 64 układu eurośródziemnomorskiego zawartego z Tunezją można wywieść stanowisko prawne przeciwne ograniczeniu czasu trwania prawa pobytu, jeśli obywatel Tunezji posiadający zezwolenie na pracę na czas nieokreślony faktycznie prowadzi działalność zawodową i w dniu wydania decyzji z zakresu prawa o cudzoziemcach posiada tymczasowe prawo pobytu?

W przypadku odpowiedzi twierdzącej na pytanie drugie:

3) Czy w celu określenia stanowiska prawnego w zakresie prawa pobytu na gruncie art. 64 układu eurośródziemnomorskiego zawartego z Tunezją można za punkt odniesienia przyjąć datę po wydaniu decyzji z zakresu prawa o cudzoziemcach ograniczającej czas trwania prawa pobytu?

W przypadku odpowiedzi twierdzącej na pytanie trzecie:

4) Czy w celu skonkretyzowania zastrzeżenia ze względu na ochronę uzasadnionego interesu państwa należy sięgnąć do zasad ustanowionych w tym względzie w odniesieniu do art. 39 ust. 3 WE?”.

IV – Postępowanie przed Trybunałem

28. W terminie określonym w art. 23 statutu Trybunału Sprawiedliwości uwagi na piśmie złożyli M. Gattoussi, rządy niemiecki i grecki oraz Komisja Wspólnot Europejskich.

29. Przedstawiciele osób i podmiotów uczestniczących w fazie pisemnej postępowania wzięli udział w rozprawie, która odbyła się w dniu 9 marca 2006 r.

V – Analiza pytań prejudycjalnych

30. W związku z tym, że wszystkie przedstawione przez Verwaltungsgericht Darmstadt pytania mają na celu ustalenie, czy w zawisłym sporze ma zastosowanie stanowisko wypracowane w ww. wyroku w sprawie El‑Yassini, celowe jest udzielenie łącznej odpowiedzi na te pytania.

A – Wyrok w sprawie El‑Yassini

1. Przedstawienie treści wyroku

31. Stan prawny w sprawie El‑Yassini zawiera się w art. 40 akapit pierwszy umowy zawartej z Marokiem w 1976 r.( ), zgodnie z którym „traktowanie, jakie każde państwo członkowskie zapewnia pracownikom narodowości marokańskiej, zatrudnionym na jego terytorium, wolne jest od jakiejkolwiek dyskryminacji ze względu na przynależność państwową w odniesieniu do warunków pracy i wynagradzania, w stosunku do swoich własnych obywateli”.

32. Problem polegał na ustaleniu, czy przepis ten stanowi przeszkodę dla odmowy przedłużenia pozwolenia na pobyt obywatelowi kraju Maghrebu posiadającemu pozwolenie na wjazd do państwa członkowskiego i podjęcie zatrudnienia, jeżeli pierwotna przyczyna przyznania prawa pobytu nie istnieje już w chwili wygaśnięcia okresu ważności wspomnianego pozwolenia, który wynosi dwanaście miesięcy( ).

33. Trybunał badał już dwa aspekty wspomnianego art. 40: jego bezpośredniej skuteczności i zakresu zawartego w nim zakazu nierównego traktowania.

34. Co się tyczy pierwszego aspektu, Trybunał – bez potrzeby obszernego uzasadniania, dlaczego odrzucił czysto programowy charakter tego przepisu – orzekł o jego bezpośrednim stosowaniu wobec spełnienia warunków wymaganych przez orzecznictwo( ), a to dlatego, że przepis ten wprowadza zakaz dyskryminacji ze względu na przynależność państwową migrujących pracowników marokańskich w odniesieniu do warunków pracy i wynagradzania w sposób jasny, precyzyjny i bezwarunkowy( ).

35. Drugi, ważniejszy aspekt na dłużej zatrzymał uwagę Trybunału, który poczynił w stosunku do niego następujące wyjaśnienia.

– Przepisy dotyczące pozwoleń na pobyt w danym kraju z uwagi na samą swoją naturę nie mają zastosowania do obywateli państw członkowskich, ponieważ władze nie mają prawa do ich wydalania lub niedopuszczania do wjazdu na terytorium. Ta zasada prawa międzynarodowego powoduje, że w zakresie równości, sytuacji pracowników będących obcokrajowcami nie można porównać z sytuacją obywateli państwa członkowskiego( ).

– Orzecznictwa dotyczącego układu z Turcją nie można przenieść na układ zawarty z Marokiem, ponieważ istnieją poważne różnice w brzmieniu i celach każdego z nich( ).

– W związku z tym władze mogą odmówić przedłużenia pozwolenia na pobyt obywatelowi marokańskiemu, któremu zezwoliły na wjazd na swoje terytorium i prowadzenie na nim działalności zawodowej, jeśli, z upływem terminu ważności wizy, przyczyna przyznania tego pozwolenia już nie istnieje( ), nawet jeśli decyzja ta zmusza osobę zainteresowaną do rozwiązania stosunku pracy przed terminem uzgodnionym z jej pracodawcą( ).

– Gdyby cudzoziemcowi zostały przyznane uprawnienia w zakresie wykonywania zatrudnienia, które są szersze niż uprawnienia przyznane w zakresie pobytu( ) i przed upływem terminu ważności pozwolenia na pobyt odmówiono by mu przedłużenia pozwolenia na pracę bez uzasadnienia, w celu ochrony uzasadnionych interesów państwa ze względów porządku publicznego, bezpieczeństwa publicznego lub zdrowia publicznego( ), rozwiązanie byłoby odmienne, ponieważ art. 40 akapit pierwszy układu z Marokiem stosuje się w całym okresie ważności zezwolenia na pracę( ).

2. Analiza możliwości zastosowania w przedmiotowym przypadku

a) Ocena wstępna

36. W wyroku w sprawie El‑Yassini uznano, że umowa zawarta z Marokiem nie stanowi przeszkody dla prawa państw członkowskich do regulowania pobytu cudzoziemców, chyba że cudzoziemcom tym zostało udzielone zezwolenie na pracę na okres dłuższy od okresu pozwolenia na pobyt.

37. Niniejszy przypadek w całości wchodzi w zakres wyjątku wskazanego w poprzednim punkcie, ponieważ, z jednej strony, art. 64 ust. 1 układu z Tunezją jest podobny do postanowienia analizowanego w ww. wyroku w sprawie El‑Yassini, a z drugiej strony, władze niemieckie wydały M. Gattoussiemu pozwolenie na pobyt na czas określony i drugie zezwolenie na pracę na czas nieokreślony. Zatem władze te wydały mu pozwolenie na pobyt na ziemi niemieckiej na okres krótszy od okresu ważności zezwolenia na pracę, skracając następnie okres ważności pozwolenia na pobyt z powodów niezwiązanych z porządkiem publicznym, bezpieczeństwem publicznym i zdrowiem publicznym, i nakazały mu opuszczenie terytorium niemieckiego, który to wymóg wiąże się z rezygnacją z pracy M. Gattoussiego.

38. Rządy niemiecki i grecki wskazują jednak na różnice prawne i faktyczne między tymi dwiema sprawami. Należy zatem ustalić, czy różnice te mają wpływ na wcześniejsze stanowisko.

b) Porównanie stanów faktycznych

39. Sprawa obywatela marokańskiego dotyczyła przedłużenia pozwolenia na pobyt, którego odmowa oznaczała rozwiązanie jego stosunku pracy bez względu na okres ważności tego zezwolenia na pracę, podczas gdy w niniejszym przypadku chodzi o cofnięcie tego drugiego zezwolenia w wyniku ograniczenia okresu pozwolenia na pobyt.

40. Jednakże w odniesieniu do pobytu oba analizowane przypadki – przedłużenie i cofnięcie – mają taką samą podstawę: obecność na terytorium państwowym. Kwestia tego, czy rozłączenie z terytorium jest spowodowane nieprzedłużeniem wizy, czy skróceniem okresu jej ważności, nie ma większego znaczenia.

41. W odniesieniu do zatrudnienia w ww. wyroku w sprawie El‑Yassini zostały poddane analizie oba przypadki. Sformułowano w nim jako zasadę ogólną, że umowa zawarta między cudzoziemcem a pracodawcą nie powoduje konieczności stosowania przepisów dotyczących cudzoziemców, zwracając uwagę na szczególną sytuację, gdy pozwolenie na pracę zostało wydane na okres dłuższy niż pozwolenie na pobyt.

42. W konsekwencji żadna z różnic stwierdzonych w odniesieniu do stanu faktycznego nie wymaga traktowania przedmiotowej sprawy w inny sposób niż sprawy wynikającej z ww. wyroku w sprawie El‑Yassini.

c) Porównanie prawne

43. Wyrok z dnia 1 lipca 1993 r. w sprawie Metalsa( ) uzależniał rozszerzenie wykładni postanowienia traktatu na podobnie sformułowane, prawie identyczne postanowienie, znajdujące się w umowie zawartej przez Wspólnotę z krajem trzecim, od celu przyświecającego każdemu z tych postanowień we właściwych mu ramach, przy czym „porównanie celów i kontekstu umowy, z jednej strony, z celami i kontekstem traktatu, z drugiej strony, jest w tej kwestii bardzo ważne”.

44. Zasadę tę stosuje się do podobnych postanowień zawartych w tego samego rodzaju umowach.

45. Brzmienie art. 64 ust. 1 układu z Tunezją jest prawie identyczne z brzmieniem art. 40 akapit pierwszy układu podpisanego z Marokiem. „Cele i kontekst” obu tych układów są również takie same. W związku z tym w zasadzie stwierdzenia Trybunału, w szczególności dotyczące bezpośredniej skuteczności, effet utile i zakresu zasady równości, mają zastosowanie do obu umów.

46. Jedyne różnice polegają na tym, że wspomniany art. 64 ust. 1 rozszerzył zakaz nierównego traktowania na warunki zwolnienia z pracy( ) i że do aktu końcowego układu z Tunezją jest załączona „wspólna deklaracja” odnosząca się do tego przepisu, zgodnie z którą na artykuł ten „nie można powoływać się w celu przedłużenia pozwolenia na pobyt”, którego przyznanie i odmowa przyznania regulowane są „jedynie” prawodawstwem każdego państwa członkowskiego.

47. Jeśli chodzi o znaczenie tego dodatkowego stwierdzenia, wystarczy przypomnieć art. 31 Konwencji wiedeńskiej o prawie traktatów z dnia 23 maja 1969 r.( ), który dla celów interpretacji traktatu międzynarodowego nakłada obowiązek uwzględniania tego rodzaju deklaracji( ).

48. Takiej proklamacji nie ma w umowie zawartej z Marokiem w 1976 r., ale nie ma wątpliwości co do tego, że Trybunał miał ją na myśli przy wyroku z 1999 r., ponieważ podobna deklaracja znajduje się akcie końcowym układu zawartego w 1996 r., który zastąpił umowę podpisaną w 1976 r.( ).

49. Ponadto reguła hermeneutyczna nie obejmuje zakazem dyskryminacji trzech obszarów wymienionych w art. 64 ust. 1, a mianowicie pracy, wynagradzania i zwalniania z pracy, a deklaracja dotyczy tylko trzeciego z tych obszarów.

50. W tym samym duchu, idea wyrażona we wspólnej deklaracji została poddana ocenie w ww. wyroku w sprawie El‑Yassini, ponieważ po wskazaniu, że odmowa przedłużenia pozwolenia na pobyt nie jest zabroniona, jeżeli pierwotna przyczyna jego przyznania przestała istnieć, Trybunał pozbawił wszelkiego znaczenia fakt, że wobec zastosowania tego środka osoba zainteresowana powinna zakończyć „przed terminem uzgodnionym w umowie zawartej z pracodawcą stosunek pracy w przyjmującym państwie członkowskim”( ).

51. W ten sposób zmierza się do uniknięcia sytuacji, w której indywidualne umowy nakładałyby się na uprawnienia publiczne, a nawet na interesy wspólnotowe( ).

52. W niniejszej sprawie nie pojawia się jakikolwiek aspekt związany z ustaniem stosunku pracy. W związku z tym wspomniana wyżej wspólna deklaracja nie stanowi przeszkody dla stosowania stanowiska wyrażonego w sprawie El‑Yassini.

B – Pozwolenie na pobyt „kontra” pozwolenie na pracę

53. Uważam ponadto, że Trybunał nie musi odstępować od wyznaczonego kierunku.

54. Pozwolenia, które kraj wydaje cudzoziemcom na wjazd, pobyt i pracę na jego terytorium, chociaż podporządkowane są różnym warunkom, to są ściśle ze sobą powiązane( ).

55. Istnieje wiele różnych możliwości ich kształtowania, poczynając od ich zindywidualizowania, z uwzględnieniem ich celu, do przyznania jednolitego pozwolenia obejmującego wszystkie trzy uprawnienia( ).

56. Wybór autonomicznej konfiguracji powoduje, że co do zasady zezwolenie na pracę nie może zostać wydane, jeśli zainteresowana osoba nie uzyskała wcześniej pozwolenia na pobyt( ), wydanego później niż pozwolenie na wjazd, chociaż w niektórych przypadkach występuje się o nie i są one wydawane jednocześnie. Podobnie można przewidzieć inne zależności lub przeciwnie, przyjąć stanowisko, że zezwolenia będą wydawane w odrębnych trybach.

57. W zasadzie zadanie to, wiążące się z polityką dotyczącą cudzoziemców, należy do państw członkowskich, które korzystają z szerokich uprawnień dyskrecjonalnych zakreślonych przez swoje odpowiednie systemy prawne, przez obowiązki wynikające z umów międzynarodowych lub z prawa wspólnotowego.

58. Jeśli chodzi o prawo wspólnotowe, państwa członkowskie muszą przestrzegać zasad Unii, kiedy ustawodawstwo krajowe również ma wpływ na daną sferę, jak na zatrudnienie – obszar wchodzący w zakres jednej z podstawowych wolności. Nie może być zgody na to, by stosując swoje przepisy imigracyjne, państwa członkowskie uchybiały wspólnotowym zasadom swobodnego przepływu pracowników i międzynarodowym zobowiązaniom przyjętym przez Wspólnotę( ).

59. Innymi słowy, cofnięcie, skrócenie lub nieprzedłużenie pozwolenia na pobyt, jak również jego związki z zezwoleniem na pracę, nie są w chwili obecnej uregulowane w prawie wspólnotowym( ), z wyjątkiem przypadków, gdy akty te dotyczą uprawnień i obowiązków, nad którymi prawo to musi czuwać, na przykład jeżeli władze krajowe skracają okres ważności pozwolenia na pracę wydanego sine die, uzależniając jego wydanie od pozwolenia na pobyt, nie uznając dłuższego okresu ważności, na który wydane zostało zezwolenie na pracę, i kwestionując prawo do prowadzenia działalności zarobkowej, które przyznało. W tego rodzaju sytuacjach należy unikać takiej bezwzględnej akcesoryjności( ).

60. Prawo wspólnotowe nie zobowiązuje państwa członkowskiego do łączenia konkretnie zezwoleń na pracę z pozwoleniami na pobyt na jego terytorium ani do ich wydawania cudzoziemcowi na czas określony lub nieokreślony, ale jeśli to uczyni, musi ponieść związane z tym konsekwencje. Idea ta jest podstawą dla ww. wyroku w sprawie El‑Yassini i odsyła do zasady ochrony uzasadnionych oczekiwań, gdyż, zgodnie z warunkami wydania pozwolenia, pozwolenie na pracę sprawia, że jego posiadacz znajduje się w tymczasowej – jeśli jest ono wydane na czas określony – lub trwałej – jeśli nie jest opatrzone datą ważności – sytuacji prawnej. W tym ostatnim przypadku zasada ta ma duże znaczenie.

61. Ponadto fakt zależności od pozwolenia na pobyt stwarza stan niepewności w sytuacji osoby zainteresowanej, która oddziałuje na sferę pracy, gdyż ogranicza warunki podpisanych umów, w szczególności w odniesieniu do czasu ich obowiązywania.

62. Jednakże w rzeczywistości powyższe rozważania należy stosować w sposób elastyczny. Zatem wydanie stałego zezwolenia na pracę nie oznacza, że musi być ono utrzymane na zawsze, ponieważ zawarte w nim klauzule mogą być zmieniane w przypadku wystąpienia jednego ze względów w wyraźny sposób wymienionych przez Trybunał: porządku publicznego, bezpieczeństwa publicznego lub zdrowia publicznego. Jednakże w niniejszej sprawie władze niemieckie nie powołały się na ochronę jednego z tych uzasadnionych interesów( ).

VI – Wnioski

63. Zgodnie z powyższymi rozważaniami proponuję Trybunałowi, aby na przedstawione przez Verwaltungsgericht Darmstadt pytania prejudycjalne udzielił łącznej odpowiedzi, orzekając, że:

Artykuł 64 ust. 1 Układu eurośródziemnomorskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi z jednej strony a Republiką Tunezyjską z drugiej strony, sporządzonego w Brukseli w dniu 17 lipca 1995 r. i zatwierdzonego w imieniu Wspólnoty Europejskiej oraz Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali decyzją Rady i Komisji 98/238/WE, EWWiS z dnia 26 stycznia 1998 r., stoi na przeszkodzie temu, aby – ze względu na skrócenie okresu ważności pozwolenia na pobyt – państwo członkowskie pozbawiło skuteczności pozwolenie na pracę na czas nieokreślony wydane obywatelowi tunezyjskiemu, nie uzasadniając takiego środka względami ochrony uzasadnionego interesu państwa, takimi jak względy porządku publicznego, bezpieczeństwa publicznego i zdrowia publicznego.