Sprawa C-215/06

Komisja Wspólnot Europejskich

przeciwko

Irlandii

„Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego — Brak oceny skutków wywieranych na środowisko naturalne przez przedsięwzięcia objęte zakresem stosowania dyrektywy 85/337/EWG — Legalizacja a posteriori”

Wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 3 lipca 2008 r. I - 4915

Streszczenie wyroku

Ponieważ sformułowanie dotyczące otrzymania przez wykonawcę prawa do wykonania przedsięwzięcia po uzyskaniu zezwolenia przez właściwe władze, o którym mowa w art. 1 ust. 2 dyrektywy 85/337, w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko naturalne, zmienionej dyrektywą 97/11, jest pozbawione jakiejkolwiek niejasności, art. 2 ust. 1 wspomnianej dyrektywy należy interpretować bezwzględnie jako oznaczający, że jeżeli wnioskodawca nie ubiegał się o wymagane zezwolenie i następnie go nie uzyskał i nie przeprowadził wcześniej oceny oddziaływania na środowisko, jeżeli jest ona wymagana, nie może rozpocząć prac dotyczących danego przedsięwzięcia, nie naruszając wymogów tej dyrektywy. Ta analiza stosuje się do wszystkich przedsięwzięć wchodzących w zakres stosowania tej dyrektywy, które obejmuje jej załącznik I i które w konsekwencji powinny automatycznie zostać poddane ocenie na podstawie art. 2 ust. 1 i art. 4 ust. 1 tej dyrektywy lub które obejmuje załącznik II do tej dyrektywy i które z tego powodu i zgodnie z art. 4 ust. 2 wspomnianej dyrektywy podlegają ocenie skutków, jeżeli w odniesieniu do progów lub kryteriów ustalonych przez państwo członkowskie lub na podstawie badania indywidualnego mogą znacząco oddziaływać na środowisko. Taka literalna analiza art. 2 ust. 1 odpowiada ponadto celowi tej dyrektywy, przypomnianemu w szczególności w motywie 5 dyrektywy 97/11, zgodnie z którym „przedsięwzięcia, których ocena jest wymagana, powinny uzyskać zezwolenie na ich realizację, [a] ocena powinna być dokonana przed przyznaniem zezwolenia”. (por. pkt 50–53)

Uchybia zobowiązaniom, które na nim ciążą na mocy dyrektywy 85/337 w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko naturalne, zmienionej dyrektywą 97/11, państwo członkowskie, które przyznaje zezwoleniu legalizacyjnemu a posteriori, które może zostać wydane, nawet jeżeli nie zostanie wykazane, iż wystąpiły wyjątkowe okoliczności, takie same skutki, jakie ma zezwolenie budowlane wydane przed wykonaniem prac i zagospodarowaniem terenu, podczas gdy zgodnie z art. 2 ust. 1 i art. 4 ust. 1 i 2 tej dyrektywy przedsięwzięcia, dla których wymagana jest ocena skutków dla środowiska, powinny zostać zidentyfikowane, a następnie przed wydaniem zezwolenia i w konsekwencji automatycznie przed realizacją poddane procedurze udzielenia zezwolenia i wspomnianej ocenie. O ile bowiem prawo wspólnotowe nie może stanąć na przeszkodzie temu, aby obowiązujące normy krajowe pozwoliły w pewnych wypadkach na legalizację operacji lub działań nieprawidłowych w jego świetle, o tyle możliwość taka powinna być uwarunkowana tym, że nie będzie ona stwarzać zainteresowanym okazji do obejścia norm wspólnotowych lub uchylenia się od ich stosowania i że pozostanie ona wyjątkiem. System legalizacji a posteriori może skłaniać wykonawców do uchylenia się od weryfikacji, czy planowane przedsięwzięcia spełniają kryteria określone w art. 2 ust. 1 tej dyrektywy i w konsekwencji do niepodejmowania kroków niezbędnych do określenia skutków tych przedsięwzięć dla środowiska i ich wcześniejszej oceny. Zgodnie z motywem pierwszym dyrektywy 85/337 jest niezbędne, aby w procesie podejmowania decyzji właściwe władze we wszystkich procesach planowania technicznego i podejmowania decyzji uwzględniły w możliwie najwcześniejszej fazie skutki dla środowiska, ponieważ celem jest raczej zapobieganie powstawaniu zanieczyszczeń i zagrożeń u źródła niż późniejsze przeciwdziałanie ich skutkom. (por. pkt 57, 58, 61)

Uchybia zobowiązaniom, które na nim ciążą na mocy art. 2, 4 i 5–10 dyrektywy 85/337 w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko naturalne, państwo członkowskie, które nie ustanowiło wszystkich przepisów niezbędnych do zapewnienia, aby przed udzieleniem zezwoleń dotyczących dwóch pierwszych etapów budowy parku wiatrowego została przeprowadzona zgodnie z art. 5–10 dyrektywy 85/337 ocena skutków wywieranych na środowisko i które ograniczyło się do dołączenia do wniosków o wydanie zezwolenia oświadczeń o oddziaływaniu na środowisko nieodpowiadających tym wymogom. W tym zakresie, choć urządzenia przeznaczone do eksploatacji energii wiatrowej służące do produkcji energii nie są wymienione ani w załączniku I, ani w załączniku II do dyrektywy 85/337, te dwa pierwsze etapy budowy parku wiatrowego wymagały wielu prac, wśród nich wydobycia torfu i minerałów, innych niż zawierających metal i wytwarzających energię, oraz budowy dróg, które to prace są wymienione we wspomnianym załączniku II, odpowiednio w pkt 2 lit. a) i c) oraz pkt 10 lit. d). Fakt, iż wspomniane wyżej przedsięwzięcia objęte załącznikiem II do tej dyrektywy mają znaczenie drugorzędne wobec przedsięwzięcia budowy parku wiatrowego jako całości, nie oznacza sam w sobie, że przedsięwzięcia te nie mogą znacząco oddziaływać na środowisko. Przeprowadzenie oceny skutków dla środowiska zgodnie z wymogami dyrektywy 85/337 ma bowiem za zadanie określić, opisać i ocenić we właściwy sposób bezpośrednie i pośrednie skutki przedsięwzięcia dla czynników, takich jak fauna i flora, gleba i woda oraz oddziaływanie między tymi różnymi czynnikami. (por. pkt 96, 101, 104, 105, 112; sentencja)