OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO

MELCHIORA WATHELETA

przedstawiona w dniu 7 września 2016 r. ( 1 )

Sprawa C‑283/15

X

przeciwko

Staatssecretaris van Financiën

[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Hoge Raad der Nederlanden (sąd najwyższy Niderlandów)]

„Odesłanie prejudycjalne — Podatki dochodowe — Równość traktowania — Dochody uzyskane w kilku państwach członkowskich — Korzyść podatkowa — Wyrok z dnia 14 lutego 1995 r., Schumacker (C‑279/93, EU:C:1995:31”

I – Wprowadzenie

1. Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym skierowany do Trybunału przez Hoge Raad der Nederlanden (sąd najwyższy Niderlandów) dotyczy możliwości zastosowania orzecznictwa zapoczątkowanego wyrokiem z dnia 14 lutego 1995 r., Schumacker (C‑279/93, EU:C:1995:31) do nowej konfiguracji faktycznej. Spór w postępowaniu głównym charakteryzuje się tym, że podatnik uzyskuje w państwie miejsca zamieszkania tak niski dochód, że nie może w nim uzyskać ulgi podatkowej związanej ze swoją sytuacją osobistą i rodzinną, a jego pozostałe dochody są opodatkowane w kilku państwach, w których nie ma on miejsca zamieszkania.

II – Ramy prawne

2. Sposób taktowania pod względem podatkowym rezydentów i nierezydentów w Niderlandach jest uregulowany w Wet Inkomstenbelasting 2001 (ustawie o podatku dochodowym z 2001 r., zwanej dalej „ustawą z 2001 r.”).

3. Zgodnie z art. 2.3 ustawy z 2001 r.: „Podatkowi dochodowemu podlegają następujące dochody uzyskane przez podatnika w ciągu danego roku kalendarzowego: a) podlegające opodatkowaniu dochody ze stosunku pracy lub nieruchomości mieszkalnych; b) podlegające opodatkowaniu dochody ze znaczących udziałów; oraz c) podlegające opodatkowaniu dochody z oszczędności i inwestycji”.

4. Artykuł 2.4 ustawy z 2001 r. stanowi: „1. Podlegające opodatkowaniu dochody ze stosunku pracy lub nieruchomości mieszkalnych określa się: a) dla podatników będących rezydentami: zgodnie z przepisami rozdziału 3; b) dla podatników niebędących rezydentami: zgodnie z przepisami sekcji 7.2 […]”.

5. Zgodnie z art. 2.5 ustawy z 2001 r.: „1. `Podatnicy będący rezydentami, którzy mają miejsce zamieszkania w Niderlandach tylko przez część roku kalendarzowego, oraz podatnicy niebędący rezydentami, którzy mają miejsce zamieszkania w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej lub na terytorium określonego rozporządzeniem ministra państwa trzeciego, z którym Królestwo Niderlandów zawarło umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania przewidującą wymianę informacji, podlegający opodatkowaniu w tym państwie członkowskim lub na terytorium tego państwa trzeciego, mogą wybrać system opodatkowania przewidziany na mocy niniejszej ustawy dla podatników będących rezydentami […]. […]”.

6. Na mocy art. 3.120 ust. 1 ustawy z 2001 r. rezydent Niderlandów może odliczyć „ujemne dochody” ze stanowiącego jego własność mieszkania położonego w Niderlandach.

7. Artykuł 7.1 lit. a) ustawy z 2001 r. stanowi ponadto, że podatek jest należny od podlegających podatkowi dochodów ze stosunku pracy lub nieruchomości mieszkalnych położonych w Niderlandach, uzyskanych w ciągu roku kalendarzowego.

8. Artykuł 7.2 ust. 2 lit. b) i f) ustawy z 2001 r. uściśla, że podlegające opodatkowaniu wynagrodzenie z tytułu pracy wykonywanej w Niderlandach i w danym przypadku podlegające opodatkowaniu dochody z tytułu własnościowej nieruchomości mieszkalnej w Niderlandach stanowią część dochodów podlegających opodatkowaniu ze stosunku pracy i nieruchomości mieszkalnych.

III – Okoliczności faktyczne w postępowaniu głównym

9. X jest obywatelem niderlandzkim, który w 2007 r. mieszkał w Hiszpanii. Posiadał tam mieszkanie, które stanowiło jego własność w rozumieniu ustawy z 2001 r. (zwane dalej „mieszkaniem własnościowym”), w związku z którym był zobowiązany do spłaty odsetek z tytułu kredytu hipotecznego.

10. W Niderlandach, na podstawie ustawy z 2001 r., podatek dochodowy jest należny od dochodów ze stosunku pracy, ale również z „nieruchomości mieszkalnych”. W wypadku gdy nieruchomość stanowi własność, przynosi ona korzyści podatkowe (obliczone procentowo w stosunku do jej wartości), które zostają pomniejszone o podlegające odliczeniu koszty obciążające te korzyści (w tym odsetki od kredytu hipotecznego). Jeżeli wysokość odsetek hipotecznych przekracza wysokość korzyści, dochody podatnika określa się jako „ujemne”. Tak było w przypadku X w 2007 r.

11. W ciągu tego samego roku dochody z działalności zawodowej X obejmowały kwoty przekazane mu przez dwie spółki, w których miał on większościowe udziały, z których jedna ma swoją siedzibę w Niderlandach, a druga w Szwajcarii. Dochody ze źródła niderlandzkiego stanowiły 60% jego całkowitych dochodów podlegających opodatkowaniu, a dochody ze źródła szwajcarskiego 40%. Nie uzyskał on żadnego dochodu w Hiszpanii.

12. Zgodnie z mającymi zastosowanie dwustronnymi konwencjami podatkowymi dochody ze źródła niderlandzkiego zostały opodatkowane w Niderlandach, a dochody ze źródła szwajcarskiego w Szwajcarii.

13. W Niderlandach X początkowo wybrał system opodatkowania przewidziany dla podatników będących rezydentami, o którym mowa w art. 2.5 ustawy z 2001 r., co spowodowało, że zainteresowany podlegał w Niderlandach nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu. W związku z tym organ niderlandzkiej administracji podatkowej uwzględnił ujemny dochód związany z mieszkaniem własnościowym w Hiszpanii.

14. Kwota obliczonego w ten sposób podatku była wyższa od podatku, który X powinien był zapłacić, gdyby nie dokonał wyboru systemu opodatkowania przewidzianego dla podatników rezydentów (co powodowałoby w rezultacie, że byłby opodatkowany w Szwajcarii z tytułu dochodów uzyskanych w tym państwie, czyli z tytułu 40% całości swoich dochodów) i gdyby ponadto zezwolono mu na odliczenie w całości dochodów ujemnych związanych z mieszkaniem własnościowym.

15. Nawiązując do swego wniosku dotyczącego wyboru systemu opodatkowania, X złożył skargę na decyzję podatkową do sądu w Niderlandach, podnosząc, że przepisy prawa Unii dotyczące swobody przepływu należy interpretować w ten sposób, że pozwalają one podatnikom-nierezydentom na odliczenie ujemnych dochodów związanych z ich mieszkaniem własnościowym, i to bez obowiązku wyboru statusu rezydenta.

16. Po oddaleniu jego skargi przez Rechtbank te Haarlem (sąd pierwszej instancji w Haarlemie, Niderlandy), a następnie przez Gerechtshof Amsterdam (sąd apelacyjny w Amsterdamie, Niderlandy), X wniósł skargę kasacyjną do Hoge Raad der Nederlanden (sądu najwyższego Niderlandów).

17. Ten ostatni sąd ma wątpliwości co do zakresu orzecznictwa Schumacker ( 2 ) ze względu na fakt, że inaczej niż w okolicznościach faktycznych występujących w sprawie, która legła u podstaw tego wyroku, X nie uzyskuje (w całości lub niemal wyłącznie) swojego dochodu rodzinnego tylko w jednym innym państwie członkowskim właściwym, aby opodatkować ten dochód, które to państwo mogłoby zatem uwzględnić jego sytuację osobistą i rodzinną.

18. Tymczasem zdaniem Hoge Raad der Nederlanden (sądu najwyższego Niderlandów) wyroki z dnia 14 września 1999 r., Gschwind (C‑391/97, EU:C:1999:409), z dnia 10 maja 2012 r., Komisja/Estonia (C‑39/10, EU:C:2012:282) i z dnia 12 grudnia 2002 r., de Groot (C‑385/00, EU:C:2002:750) mogły być interpretowane w ten sposób, że państwo, w którym jest wykonywana dana działalność, powinno zawsze uwzględniać sytuację osobistą i rodzinną zainteresowanego, w sytuacji gdy państwo zamieszkania nie jest w stanie tego uczynić.

19. W tych okolicznościach Hoge Raad der Nederlanden (sąd najwyższy Niderlandów) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.

IV – Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym i postępowanie przed Trybunałem

20. Postanowieniem z dnia 22 maja 2015 r., które wpłynęło do sekretariatu Trybunału w dniu 11 czerwca 2015 r., Hoge Raad der Nederlanden (sąd najwyższy Niderlandów) postanowił zwrócić się do Trybunału, na podstawie art. 267 TFUE, z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „1) Czy postanowienia traktatu FUE dotyczące swobody przepływu należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się uregulowaniu krajowemu, na podstawie którego obywatel Unii zamieszkały w Hiszpanii, którego dochody z pracy są opodatkowane w ok. 60% w Niderlandach, a w ok. 40% w Szwajcarii, nie może odliczyć swoich ujemnych dochodów z wykorzystywanego osobiście mieszkania własnościowego znajdującego się w Hiszpanii od dochodów z pracy opodatkowanych w Niderlandach również wtedy, gdy w państwie zamieszkania, czyli w Hiszpanii, uzyskuje tak niski dochód, że wspomniane ujemne dochody nie pozwalają na obniżenie podatku w państwie zamieszkania w danym roku? 2) a) W przypadku odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze: Czy każde państwo członkowskie, w którym obywatel Unii uzyskuje część swoich dochodów, jest w tym wypadku zobowiązane uwzględnić pełną kwotę wspomnianych ujemnych dochodów? Czy też zobowiązanie to spoczywa tylko na jednym z danych państw zatrudnienia, a jeżeli tak, to na którym? Czy też jeszcze każde z państw zatrudnienia (z wyjątkiem państwa zamieszkania) musi zezwolić na odliczenie części tych ujemnych dochodów? W jaki sposób należy ustalić w tym ostatnim wypadku tę część podlegającą odliczeniu? b) Czy w tym kontekście rozstrzygające jest to, w którym państwie członkowskim faktycznie wykonywana jest praca, czy to, które państwo członkowskie jest uprawnione do opodatkowania dochodów uzyskanych z tej pracy? 3) Czy odpowiedź na pytania przytoczone w pytaniu drugim będzie inna, jeżeli jednym z państw, w których obywatel Unii uzyskuje dochody, jest [Konfederacja Szwajcarska], która nie jest członkiem Unii Europejskiej ani nie należy do Europejskiego Obszaru Gospodarczego? 4) Na ile istotne jest w tym kontekście, czy ustawodawstwo państwa zamieszkania (tutaj Królestwo Hiszpanii) przewiduje możliwość odliczenia odsetek hipotecznych za mieszkanie własnościowe podatnika oraz potrącenia wynikających z tego w danym roku strat podatkowych z ewentualnymi dochodami uzyskiwanymi w tym państwie członkowskim w latach późniejszych?”.

21. Uwagi na piśmie zostały przedstawione przez X, a także przez rządy niderlandzki, belgijski, niemiecki, austriacki, portugalski, szwedzki i rząd Zjednoczonego Królestwa oraz przez Komisję Europejską. Podczas rozprawy w dniu 29 czerwca 2016 r. wszyscy uczestnicy, z wyjątkiem rządów belgijskiego i portugalskiego, przedstawili ponadto stanowiska ustnie.

V – Analiza

A – Wstępna uwaga na temat mającej zastosowanie swobody przepływu

22. Sąd odsyłający nie rozstrzyga, jakiego rodzaju są świadczenia będące źródłem dochodów X, ani w rezultacie w świetle której ze swobód przepływu należy dokonać analizy regulacji niderlandzkich.

23. Rządy austriacki, szwedzki i rządZjednoczonego Królestwa uważają jednak, że chodzi tu a priori o stosowanie art. 49 TFUE i swobody przedsiębiorczości, którą przepis ten ustanawia, ponieważ z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że X miałby kontrolować działalność danych spółek – niderlandzkiej i szwajcarskiej – i kierować nimi – poprzez posiadanie w nich udziałów większościowych. Byłby zatem osobą prowadzącą działalność na własny rachunek. Analiza ta wydaje się właściwa.

24. Ze względu na fakt, że posiadanie udziałów większościowych wyklucza stosowanie swobody przepływu kapitału, wystarczy przypomnieć, że Trybunał wielokrotnie potwierdzał, iż rozstrzygnięcie zawarte w wyroku z dnia 14 lutego 1995 r., Schumacker (C‑279/93, EU:C:1995:31) w dziedzinie swobody przepływu pracowników powinno mieć zastosowanie do osób prowadzących działalność na własny rachunek ( 3 ).

B – W przedmiocie pierwszego pytania prejudycjalnego

25. Poprzez pierwsze pytanie sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy państwo zatrudnienia jest zobowiązane do przyznania korzyści podatkowej przewidzianej dla rezydentów nierezydentowi, który uzyskuje w tym państwie 60% całości swoich dochodów z działalności zawodowej, mając na uwadze, że podatnik ten nie może uzyskać wspomnianej korzyści w państwie swojego zamieszkania, ponieważ nie uzyskuje w nim wystarczających dochodów.

1. Zasady mające zastosowanie w dziedzinie podatków bezpośrednich

26. Z utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika, że państwa członkowskie powinny wykonywać swoją kompetencję w dziedzinie opodatkowania bezpośredniego z poszanowaniem prawa Unii ( 4 ), a w szczególności przepisów traktatowych dotyczących swobodnego przepływu. W związku z tym państwa członkowskie powinny powstrzymać się od wszelkiej dyskryminacji bezpośredniej opartej na przynależności państwowej lub dyskryminacji ukrytej ( 5 ), opartej na miejscu zamieszkania podatnika, gdyż kryterium miejsca zamieszkania jest zasadniczo decydujące w dziedzinie podatkowej.

27. Wszelka dyskryminacja oznacza różne traktowanie porównywalnych sytuacji. Trybunał orzekł już, że rezydenci i nierezydenci nie znajdują się co do zasady w tego rodzaju sytuacjach. W rzeczywistości bowiem dochód uzyskiwany na terytorium państwa przez nierezydenta stanowi najczęściej jedynie pewną część jego całego dochodu uzyskiwanego w jego miejscu zamieszkania. Tymczasem indywidualną zdolność płatniczą podatnika najłatwiej można ocenić w państwie stałego zamieszkania, ponieważ to w nim znajduje się ośrodek jego interesów osobistych i majątkowych ( 6 ).

28. Jednakże w wyroku z dnia 14 lutego 1995 r., Schumacker (C‑279/93, EU:C:1995:31) Trybunał orzekł, że reguła ta doznaje wyjątku, gdy osoba niebędąca rezydentem nie uzyskuje znaczącego dochodu w państwie swojego zamieszkania i uzyskuje zasadniczą część swoich dochodów podlegających opodatkowaniu z działalności wykonywanej w państwie zatrudnienia, w związku z czym państwo zamieszkania nie jest w stanie przyznać tej osobie korzyści wynikających z uwzględnienia jej sytuacji osobistej i rodzinnej ( 7 ) (odstępstwo zwane dalej „wyjątkiem Schumacker”).

29. Ponadto Trybunał orzekł również, że możliwość odliczenia przez podatnika-rezydenta „ujemnych dochodów” z nieruchomości położonej w państwie członkowskim zamieszkania od jego dochodów podlegających opodatkowaniu stanowi korzyść podatkową związaną z sytuacją osobistą zainteresowanego ( 8 ).

30. Pozostaje zatem do ustalenia, czy przypadek X mieści się w ramach wyjątku Schumacker; innymi słowy – czy jego sytuacja nierezydenta jest porównywalna z sytuacją rezydenta.

2. Warunki porównywalności sytuacji

31. Wszystkie rządy, które złożyły uwagi na piśmie, zajmują stanowisko, że prawo Unii nie sprzeciwia się regulacjom takim jak mające zastosowanie w sprawie w postępowaniu głównym, ponieważ okoliczność, że uzyskuje się 60% swoich dochodów w państwie zatrudnienia, nie powoduje, że sytuacja nierezydenta jest porównywalna z sytuacją rezydenta.

32. W pkt 36 wyroku z dnia 14 lutego 1995 r., Schumacker (C‑279/93, EU:C:1995:31) Trybunał orzekł, że sytuacja rezydentów i nierezydentów jest jednak wyjątkowo porównywalna „w przypadku takim, jak występujący w sprawie w postępowaniu głównym, gdy osoba niebędąca rezydentem nie uzyskuje znaczącego dochodu w państwie członkowskim swojego zamieszkania i uzyskuje większość swoich dochodów podlegających opodatkowaniu z działalności wykonywanej w państwie zatrudnienia, w związku z czym państwo zamieszkania nie jest w stanie przyznać jej korzyści wynikających z uwzględnienia jej sytuacji osobistej i rodzinnej” ( 9 ).

33. Trzy warunki powinny być w rezultacie spełnione, aby sytuacja rezydenta była porównywalna z sytuacją nierezydenta w rozumieniu wyjątku Schumacker. Dwa z tych warunków dotyczą państwa zamieszkania, podczas gdy trzeci warunek dotyczy państwa zatrudnienia. Jeżeli wspomniane trzy warunki są spełnione, państwo zatrudnienia jest zobowiązane do przyznania, zarówno nierezydentom jak i rezydentom, tych samych korzyści podatkowych związanych z ich sytuacją osobistą i rodzinną.

a) Warunki związane z państwem zamieszkania

34. Wspomniane dwa warunki są ze sobą powiązane w tym sensie, że drugi z nich wynika z pierwszego: podatnik nie może uzyskiwać znaczących dochodów w swoim państwie zamieszkania, tak iż wspomniane państwo nie może przyznać mu korzyści wynikających z uwzględnienia jego sytuacji osobistej i rodzinnej.

35. Na podstawie międzynarodowego prawa podatkowego ( 10 ), wspomniane korzyści powinny co do zasady zostać przyznane przez państwo zamieszkania. W związku z tym okoliczność, że podatnik nie uzyskuje wystarczających dochodów w tym państwie, skutkuje tym, że jego sytuacja osobista i rodzinna nie zostanie uwzględniona przez żadne państwo, jeżeli trzymać by się zasady, że to do państwa zamieszkania należy ocena tej sytuacji ( 11 ).

b) Warunek związany z państwem zatrudnienia

36. W sposób logiczny Trybunał wymaga również, aby podatnik będący nierezydentem „uzyskiwał zasadniczą część swoich [dochodów] podlegających opodatkowaniu z działalności wykonywanej w państwie zatrudnienia” ( 12 ).

37. W tym wypadku zatem, jak Trybunał wyjaśnia w pkt 38 wyroku z dnia 14 lutego 1995 r., Schumacker (C‑279/93, EU:C:1995:31), „jeśli chodzi o osobę będącą nierezydentem, która uzyskuje w państwie członkowskim innym aniżeli państwo zamieszkania, istotną część swoich dochodów lub niemal całość swoich dochodów rodzinnych, to dyskryminacja polega na tym, że sytuacja osobista i rodzinna nierezydenta nie jest uwzględniana ani w państwie członkowskim rezydencji, ani w państwie członkowskim zatrudnienia” ( 13 ).

38. W istocie bowiem „pomiędzy sytuacją takiego nierezydenta i rezydenta wykonującego porównywalną działalność zarobkową [lub prowadzącego działalność na własny rachunek] nie zachodzi żadna obiektywna różnica, która mogłaby uzasadniać różnicę w traktowaniu, jeśli chodzi o uwzględnienie dla celów podatkowych sytuacji osobistej i rodzinnej podatnika” ( 14 ).

39. Wynika stąd, że wymóg uzyskania w państwie zatrudnienia zasadniczej części swoich dochodów jest bezpośrednio związany z okolicznością, że podatnik nie ma znaczącego dochodu w swoim państwie zamieszkania.

40. Jak wyjaśniał to rzecznik generalny F. Léger w opinii w sprawie Schumacker (C‑279/93, EU:C:1994:391), „wyłącznie ocena stanu faktycznego pozwala określić próg, powyżej którego dochody w państwie zamieszkania są wystarczające, aby sytuacja osobista zainteresowanego mogła być uwzględniona przez organy podatkowe tego państwa. Jedynie rezydenci tego państwa, którzy nie osiągnęli wspomnianego progu, mogą być zrównani z rezydentami państwa zatrudnienia, w którym uzyskują istotną część swoich dochodów” ( 15 ).

41. Wyroki z dnia 14 września 1999 r., Gschwind (C‑391/97, EU:C:1999:409) i z dnia 10 maja 2012 r., Komisja/Estonia (C‑39/10, EU:C:2012:282) ukazują w tym zakresie znaczenie, jakie ma dla ustalenia porównywalności sytuacji kryterium dotyczące zdolności uwzględnienia ciężarów osobistych i rodzinnych przez państwo zamieszkania lub państwo zatrudnienia.

42. W wyroku z dnia 14 września 1999 r., Gschwind (C‑391/97, EU:C:1999:409) Trybunał zauważył bowiem, iż „mając na uwadze, że niemal 42% globalnego dochodu małżonków Gschwind jest uzyskiwane w ich państwie zamieszkania, to ostatnie może uwzględnić sytuację osobistą i rodzinną F. Gschwinda według zasad określonych w ustawodawstwie tego państwa, ponieważ podstawa opodatkowania jest tam wystarczająca, aby umożliwić takie uwzględnienie” ( 16 ). W tych okolicznościach Trybunał rozstrzygnął, że sytuacja małżonków-nierezydentów, z których jedno pracuje w danym państwie opodatkowania, nie jest porównywalna z sytuacją małżonków-rezydentów.

43. Z kolei w wyroku z dnia 10 maja 2012 r., Komisja/Estonia (C‑39/10, EU:C:2012:282) Trybunał rozpoczął od wskazania, że jeżeli prawie 50% wszystkich dochodów zainteresowanego uzyskiwanych jest w jego państwie członkowskim zamieszkania, „owo państwo członkowskie powinno być zasadniczo w stanie uwzględnić jego zdolność podatkową” ( 17 ). Jednakże Trybunał dodał, że „niemniej jednak w przypadku takim jak przypadek skarżącej, która z uwagi na niską wysokość swoich globalnych dochodów nie podlega na podstawie przepisów podatkowych państwa członkowskiego zamieszkania opodatkowaniu w tym państwie, owo państwo członkowskie nie jest w stanie uwzględnić zdolności podatkowej i sytuacji osobistej i rodzinnej zainteresowanej ( 18 ). Trybunał wnioskuje z tego, że w takich okolicznościach odmówienie przez państwo członkowskie, w którym dane dochody zostały uzyskane (w tym przypadku emerytura), udzielenia ulgi wynikającej z przepisów podatkowych penalizowałaby nierezydentów przez sam fakt, że skorzystali oni ze swobód przepływu zagwarantowanych w traktacie.

44. Trzeci warunek jest dodatkowo zobrazowany w wyroku z dnia 18 czerwca 2015 r., Kieback (C‑9/14, EU:C:2015:406). W pkt 28 tego wyroku Trybunał orzekł bowiem, że „okoliczność, że nierezydent osiągnął w państwie zatrudnienia dochody w tych samych warunkach co rezydent tego państwa, jest sama w sobie niewystarczająca do tego, aby uczynić jego sytuację obiektywnie porównywalną z sytuacją rezydenta. Dla stwierdzenia takiej obiektywnej porównywalności trzeba jeszcze, aby z powodu otrzymywania przez tego nierezydenta zasadniczej części dochodów w państwie członkowskim zatrudnienia państwo członkowskie rezydencji nie było w stanie przyznać mu korzyści wynikających z uwzględnienia ogółu jego dochodów oraz jego sytuacji osobistej i rodzinnej” ( 19 ).

45. W sposób konieczny wynika z powyższych uwag, że w sytuacji, w której brak jest jakiegokolwiek dochodu opodatkowanego w państwie członkowskim zamieszkania, może dojść do dyskryminacji, jeżeli sytuacja osobista i rodzinna podatnika nie zostałaby uwzględniona ani w państwie członkowskim zamieszkania, ani w państwie członkowskim zatrudnienia ( 20 ).

46. W niniejszej sprawie X niezaprzeczalnie spełnia dwa pierwsze warunki. Nie uzyskuje on żadnego dochodu podlegającego opodatkowaniu w Hiszpanii. To państwo zamieszkania nie może więc w rezultacie przyznać mu korzyści podatkowych związanych z jego sytuacją osobistą i rodzinną. Jeśli chodzi o trzeci warunek, jasne jest, że uzyskuje on istotną część (a nawet całość) swoich dochodów zawodowych, gdzie indziej aniżeli w państwie zamieszkania, a mianowicie 60% w Niderlandach i 40% w Szwajcarii.

3. Porównywalność sytuacji w przypadku kilku państw zatrudnienia

47. Nie sądzę, aby okoliczność, że podatnik uzyskuje istotną część swoich dochodów w kilku państwach zatrudnienia, miała wpływ na stosowanie wyjątku Schumacker.

48. Kryterium determinującym jest bowiem kryterium niemożliwości uwzględnienia przez państwo sytuacji osobistej i rodzinnej podatnika z powodu braku wystarczających dochodów podlegających opodatkowaniu, w sytuacji gdy takie uwzględnienie jest gdzie indziej możliwe ze względu na stosowne źródło dochodów.

49. O ile dotychczasowe orzecznictwo Trybunału dotyczące analizy porównywalności sytuacji odnosiło się tylko do jednego państwa zatrudnienia, to wynika to wyłącznie z okoliczności faktycznych, które legły u podstaw skierowanych do Trybunału wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, ponieważ z teoretycznego punktu widzenia okoliczność występowania kilku państw zatrudnienia nie ma wpływu na elementy analizy.

50. Można zresztą dostrzec potwierdzenie tej wykładni zawartej w wyroku z dnia 14 lutego 1995 r., Schumacker (C‑279/93, EU:C:1995:31) oraz w wydanym po tym wyroku orzecznictwie, w wyroku z dnia 12 grudnia 2002 r., de Groot (C‑385/00, EU:C:2002:750).

51. W wyroku de Groot Trybunał przyznał bowiem państwom członkowskim w sposób wyraźny możliwość „zmiany tej współzależności między uwzględnieniem przez państwo zamieszkania całości dochodów swych rezydentów z jednej strony i ich ogólnej sytuacji osobistej i rodzinnej z drugiej strony, w oparciu o dwustronne lub wielostronne umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania” ( 21 ). Jednakże Trybunał podjął trud uściślenia, że mechanizmy te „powinny zapewnić podatnikom danych państw członkowskich, by w sumie cała ich sytuacja osobista i rodzinna była należycie uwzględniona, niezależnie od sposobu, w jaki dane państwa członkowskie podzieliły ten obowiązek między siebie, gdyż inaczej powstałaby nierówność w traktowaniu, sprzeczna z postanowieniami traktatu w dziedzinie swobodnego przepływu pracowników, która w żaden sposób nie wynikałaby z różnic istniejących między krajowymi przepisami podatkowymi” ( 22 ).

52. Nie jest zatem wykluczone, aby sytuacja osobista i rodzinna podatnika została uwzględniona przez kilka państw członkowskich, tym bardziej, że dochody osiągane w każdym z tych państw są wystarczające, aby dokonać tego uwzględnienia. Należy powtórzyć, że wyłącznym wymaganiem jest, aby całość tej sytuacji była uwzględniona, czy to przez jedno, czy też kilka państw członkowskich.

53. Czy nie byłoby bowiem paradoksalne, że obywatel Unii, który korzysta w dwóch państwach członkowskich z jednej z podstawowych swobód gwarantowanych przez traktaty, nie może powołać się na wyjątek Schumacker, podczas gdy obywatel, który korzystał ze swobody tylko w jednym państwie członkowskim, mógłby się na ten wyjątek powołać? Wystarczy wyobrazić sobie, że R. Schumacker, będący rezydentem w Belgii, pracowałby na pół etatu w Niemczech, a na drugie pół etatu w Niderlandach. Czy wyjątek nie miałby wówczas zastosowania?

4. Wniosek tymczasowy

54. W świetle powyższych rozważań uważam w rezultacie, że przepisy traktatu FUE dotyczące swobody przepływu sprzeciwiają się uregulowaniu krajowemu, na podstawie którego obywatel Unii, którego dochody z działalności zawodowej są uzyskiwane i opodatkowane w danym przypadku w wysokości ok. 60% w państwie członkowskim, w którym nie ma on miejsca zamieszkania i w wysokości ok. 40% w państwie trzecim, nie może odliczyć od swoich dochodów z działalności zawodowej opodatkowanych w pierwszym państwie zatrudnienia dochodów ujemnych związanych z nieruchomością położoną w państwie zamieszkania, w którym nie osiąga on żadnego znaczącego dochodu lub uzyskuje dochód jedynie tak niski, że nie pozwala on na obniżenie ewentualnie należnego podatku.

55. Ze względu na fakt, że proponuję odpowiedzieć twierdząco na pierwsze pytanie, należy zająć się pozostałymi pytaniami przedstawionymi przez sąd odsyłający.

C – W przedmiocie drugiego pytania prejudycjalnego

56. Drugie pytanie dotyczy w istocie ustalenia, czy obowiązek przyznania podatnikowi korzyści podatkowych związanych z jego sytuacją osobistą ciąży na jednym państwie członkowskim, czy też na każdym państwie, w którym prowadzona jest działalność, i w jakiej proporcji. Sąd odsyłający zmierza również do ustalenia, czy państwo członkowskie prowadzenia działalności to państwo, w którym działalność jest faktycznie wykonywana, czy też państwo, które jest właściwe dla opodatkowania dochodów z tej działalności.

57. Przede wszystkim, ponieważ należy uwzględnić sytuację osobistą i rodzinną podatnika w celu przyznania mu korzyści podatkowej, „państwem działalności” może być tylko państwo, któremu przysługuje władza podatkowa w stosunku do podatnika. Państwo nie jest bowiem w stanie uwzględnić sytuacji osobistej i rodzinnej danej osoby, jeżeli nie posiada ona dochodów podlegających opodatkowaniu.

58. Wreszcie jeśli chodzi o kwestię podziału takiego uwzględnienia, odpowiedzi znowu należy poszukiwać w celu, któremu jest podporządkowane całe orzecznictwo zapoczątkowane wyrokiem z dnia 14 lutego 1995 r., Schumacker (C‑279/93, EU:C:1995:31). A jest nim zapewnienie uwzględnienia sytuacji osobistej i rodzinnej podatnika.

59. Oczywiście wobec braku przepisów ujednolicających lub harmonizujących na poziomie prawa Unii państwa członkowskie zachowują kompetencję w zakresie określania kryteriów opodatkowania dochodu celem usunięcia w razie potrzeby na drodze umownej podwójnego opodatkowania ( 23 ). Przyjmując takie podejście, Trybunał orzekł również, że państwa członkowskie mogą według swojego uznania wziąć pod uwagę korzyści podatkowe ewentualnie przyznane przez inne państwo członkowskie opodatkowania. Jednakże możliwość ta jest dopuszczona, „z zastrzeżeniem […] że niezależnie od sposobu, w jaki państwa członkowskie dokonały rozdziału pomiędzy siebie tego obowiązku, zostanie zagwarantowane ich podatnikom, że w sumie cała ich sytuacja osobista i rodzinna zostanie prawidłowo uwzględniona” ( 24 ).

60. Wydaje mi się zatem, że jedynym sposobem pogodzenia swobody państw członkowskich z jednej stron, z wymaganiem pełnego uwzględnienia całości sytuacji osobistej i rodzinnej podatnika z drugiej strony jest przyznanie korzyści, o której mowa, proporcjonalnie do dochodów opodatkowanych w każdym z danych państw zatrudnienia ( 25 ).

61. Takie rozwiązanie jest nie tylko zgodne z celami podstawowych swobód realizowanych przez traktaty, ale również chroni suwerenność państw członkowskich w dziedzinie podatków bezpośrednich. Rozdział kompetencji podatkowych pomiędzy państwami członkowskimi zostaje zatem zachowany.

62. Ponadto należy zauważyć, że do takiego rozwiązania skłania się również doktryna, w której analizowano przypadek kilku państw zatrudnienia ( 26 ).

63. Moim zdaniem na drugie pytanie prejudycjalne zadane przez sąd odsyłający należy zatem odpowiedzieć w ten sposób, że w przypadku gdy podatnik nie ma znaczącego dochodu w swoim państwie zamieszkania, które nie może z tej przyczyny przyznać mu korzyści podatkowych związanych z jego sytuacją osobistą i rodzinną, każde państwo członkowskie, w którym jest wykonywana działalność i które jest właściwe do opodatkowania dochodów pochodzących z tej działalności, powinno, w celu uwzględnienia sytuacji osobistej i rodzinnej podatnika, zezwolić na odliczenie ujemnych dochodów, takich jak występujące w niniejszej sprawie, proporcjonalnie do dochodów, które podlegają podatkowi, o ile dochody w tym państwie są wystarczająco istotne, aby przyznać mu dane korzyści ( 27 ).

D – W przedmiocie trzeciego pytania prejudycjalnego

64. Poprzez trzecie pytanie sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy odpowiedź udzielona na poprzednie pytanie byłaby inna, gdyby nierezydent uzyskiwał część swoich dochodów podlegających opodatkowaniu na terytorium państwa trzeciego, niebędącego ponadto państwem EOG.

65. Wpływ wykonywania działalności w państwie trzecim na analizę porównywalności sytuacji w oparciu o kryteria przyjęte przez Trybunał w wyroku z dnia 14 lutego 1995 r., Schumacker (C‑279/93, EU:C:1995:31) był już analizowany przez Trybunał.

66. W sprawie, która legła u podstaw wyroku z dnia 18 czerwca 2015 r., Kieback (C‑9/14, EU:C:2015:406), podatnik był bowiem obywatelem niemieckim, mieszkającym w Niemczech i pracującym w Niderlandach, który wyjechał do Stanach Zjednoczonych w celu wykonywania działalności zawodowej przez okres trzech miesięcy.

67. W swoim wyroku Trybunał przypomniał, że podatnik niebędący rezydentem, który nie osiągnął w państwie zatrudnienia wszystkich lub niemal wszystkich dochodów rodzinnych uzyskanych w całym rozpatrywanym roku podatkowym, nie znajduje się w sytuacji porównywalnej do sytuacji rezydentów tego państwa. Trybunał wywiódł z tego wniosek, że państwo członkowskie, w którym podatnik osiągnął tylko część swoich dochodów podlegających opodatkowaniu w trakcie całego rozpatrywanego roku, nie jest zobowiązane do przyznania mu korzyści, jakie przyznaje swoim własnym rezydentom ( 28 ). Ponadto Trybunał stwierdził, że bez wpływu na ten wniosek pozostaje okoliczność, iż zainteresowany wyjechał w celu wykonywania działalności zawodowej w państwie trzecim, a nie w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej ( 29 ).

68. W rezultacie odpowiedzi na pierwsze i drugie pytanie prejudycjalne pozostają takie same, w przypadku gdy jedno z państw, w którym podatnik uzyskuje swoje dochody, nie jest ani państwem członkowskim Unii, ani państwem członkowskim EOG.

69. Uzupełniająco w odniesieniu konkretnie do Konfederacji Szwajcarskiej uważam, że powinien mieć zastosowanie do tego państwa obowiązek rozdzielonego uwzględnienia sytuacji rodzinnej i osobistej podatnika.

70. Chodzi tu bowiem o zastosowanie wyroku z dnia 14 lutego 1995 r., Schumacker (C‑279/93, EU:C:1995:31) do przypadku występowania kilku państw działalności. Tymczasem wyrok ten został wydany przed zawarciem umowy pomiędzy Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi z jednej strony a Konfederacją Szwajcarską z drugiej strony w sprawie swobodnego przepływu osób, podpisanej w Luksemburgu dnia 21 czerwca 1999 r. (Dz.U. 2002, L 114, s. 6, zwanej dalej „umową”). W rezultacie, zgodnie z art. 16 ust. 2 umowy, należy wziąć pod uwagę wspomniane orzecznictwo ( 30 ).

E – W przedmiocie czwartego pytania prejudycjalnego

71. W drodze czwartego pytania sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy okoliczność, że ustawodawstwo państwa członkowskiego zamieszkania (w tym przypadku Królestwa Hiszpanii) pozwala podatnikowi będącemu rezydentem na odliczenie odsetek hipotecznych związanych z jego mieszkaniem własnościowym i uwzględnienie strat podatkowych, które z nich wynikają w danym roku podatkowym, w związku z ewentualnymi dochodami uzyskiwanymi w tym samym państwie członkowskim w ciągu kolejnych lat podatkowych, ma wpływ na odpowiedzi udzielone na poprzednie pytania.

1. W przedmiocie hipotetycznego charakteru czwartego pytania

72. Zwracam uwagę, że w sprawie w postępowaniu głównym z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że X nie mógł otrzymać takiej korzyści w Hiszpanii po 2007 r. ( 31 ).

73. Pytanie wydaje się więc być hipotetyczne. Jest ono wobec tego niedopuszczalne ( 32 ).

74. Jednakże na wypadek gdyby Trybunał nie podzielił takiej interpretacji tego pytania, ze względu na to, że Hoge Raad der Nederlanden (sąd najwyższy Niderlandów) odwołał się do wyroku z dnia 13 grudnia 2005 r., Marks & Spencer (C‑446/03, EU:C:2005:763) w swoim wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, a Królestwo Belgii i Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej przedstawiły pewne spostrzeżenia na ten temat w swoich uwagach na piśmie, zajmę się posiłkowo również i tym pytaniem.

2. Posiłkowo, w przedmiocie braku wpływu możliwości odroczenia korzyści podatkowej

75. W wyroku z dnia 13 grudnia 2005 r., Marks & Spencer (C‑446/03, EU:C:2005:763) Trybunał stwierdził sprzeczność z prawem Unii regulacji, która uniemożliwiała spółce dominującej uwzględnienie strat poniesionych przez spółkę zależną niebędącą rezydentem, gdy ta ostatnia wyczerpała możliwości uwzględnienia strat poniesionych w państwie, w którym jest rezydentem, w danym roku podatkowym, jak również w kolejnych latach podatkowych.

76. Analogia jest kusząca. Jednakże nie wydaje mi się, aby była ona trafna.

77. Przede wszystkim, jak podnosi Komisja w swoich uwagach na piśmie, odpowiedź, jakiej udzielił Trybunał w wyroku z dnia 13 grudnia 2005 r., Marks & Spencer (C‑446/03, EU:C:2005:763), dotyczy uwzględnienia strat, a nie jak w niniejszej sprawie odliczenia kosztów. Konkretniej, należy zauważyć, że w wyroku z dnia 14 lutego 1995 r., Schumacker (C‑279/93, EU:C:1995:31), wyjątek dopuszczony przez Trybunał dotyczy jedynie korzyści związanych z sytuacją osobistą i rodzinną podatnika, które są bardzo różne od korzyści występujących w sprawie, która legła u podstaw wyroku z dnia 13 grudnia 2005 r., Marks & Spencer (C‑446/03, EU:C:2005:763). Ponadto odnosi się on do specyficznej konfiguracji prawnej, a mianowicie do dwóch odrębnych osób prawnych, ale powiązanych ze sobą przez ich akcjonariat. W niniejszej sprawie chodzi o jednego i tego samego podatnika.

78. Następnie – wiadomo jest, że państwo członkowskie nie może powoływać się na istnienie korzyści przyznanej w sposób jednostronny przez inne państwo członkowskie w celu uniknięcia obowiązków, które na nim ciążą na mocy traktatu ( 33 ).

79. Wreszcie zwracam uwagę, że zgodnie z tą samą logiką Trybunał objął ostatnio korzystne skutki orzecznictwem, w świetle którego skutki niekorzystne, które wynikają z równoległego wykonywania kompetencji podatkowych przez państwa członkowskie, nie zawsze stanowią ograniczenia zakazane przez traktat FUE.

80. W wyroku z dnia 12 grudnia 2013 r., Imfeld i Garcet (C‑303/12, EU:C:2013:822) Trybunał odrzucił bowiem argument rządu estońskiego, który chciał uniknąć ryzyka dopuszczenia podwójnej korzyści poprzez zastosowanie na zasadzie analogii wyroku z dnia 13 grudnia 2005 r., Marks & Spencer (C‑446/03, EU:C:2005:763). Zdaniem Trybunału ewentualna możliwość skorzystania z podwójnej korzyści jest w każdym wypadku jedynie wynikiem równoległego zastosowania uregulowań podatkowych danych państw członkowskich ( 34 ).

81. Dokonawszy takiego ustalenia, jak już wcześniej uściśliłem, Trybunał pozostawia zainteresowanym państwom członkowskim swobodę wzięcia pod uwagę korzyści podatkowych ewentualnie przyznanych przez inne państwo członkowskie opodatkowania, z zastrzeżeniem, że w sumie cała sytuacja osobista i rodzinna podatnika zostanie prawidłowo uwzględniona ( 35 ).

82. W tym zakresie występowanie wielości państw członkowskich nie wpływa na aktualność orzecznictwa Trybunału, zgodnie z którym trudności administracyjne związane z uzyskaniem niezbędnych informacji mogą zostać odpowiednio pokonane dzięki wzajemnej pomocy na podstawie dyrektywy Rady 2011/16/UE z dnia 15 lutego 2011 r. w sprawie współpracy administracyjnej w dziedzinie opodatkowania i uchylającej dyrektywę 77/799/EWG ( 36 ).

83. Ponadto należy również przypomnieć, że w tym kontekście nic nie stoi na przeszkodzie temu, aby dane organy podatkowe mogły wymagać od samego podatnika takich dowodów, jakie uznają za konieczne dla prawidłowego ustalenia, czy należy, czy też nie należy zezwolić na wnioskowane odliczenie ( 37 ).

84. Dodam wreszcie na zakończenie, że wyjątek Schumacker w odniesieniu do okoliczności w sprawie w postępowaniu głównym prowadzi wyłącznie do zastosowania przez państwo zatrudnienia swojego prawa krajowego do części dochodów uzyskanych na jego terytorium.

85. A zatem z powyższych rozważań wynika, że okoliczność, iż ustawodawstwo państwa zamieszkania podatnika pozwala mu na odliczenie ujemnych dochodów związanych z jego mieszkaniem od ewentualnych dochodów uzyskiwanych w kolejnych latach podatkowych, nie ma wpływu na odpowiedzi udzielone na trzy pierwsze pytania.

VI – Wnioski

86. W świetle powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał odpowiedział na pytania prejudycjalne zadane przez Hoge Raad der Nederlanden (sąd najwyższy Niderlandów) w następujący sposób: 1) Przepisy traktatu FUE dotyczące swobody przepływu sprzeciwiają się uregulowaniu krajowemu, na podstawie którego obywatel Unii Europejskiej, którego uzyskane dochody z działalności zawodowej są opodatkowane w wysokości ok. 60% w państwie członkowskim, w którym nie ma on miejsca zamieszkania, i w wysokości ok. 40% w państwie trzecim nie może odliczyć od swoich dochodów z działalności zawodowej opodatkowanych w pierwszym państwie zatrudnienia dochodów ujemnych związanych z nieruchomością położoną w państwie zamieszkania, w którym nie uzyskuje on żadnego znaczącego dochodu lub uzyskuje dochód jedynie tak niski, że nie pozwala on na obniżenie ewentualnie należnego podatku. 2) W przypadku gdy podatnik nie ma znaczącego dochodu w swoim państwie zamieszkania, które nie może z tej przyczyny przyznać mu korzyści podatkowych związanych z jego sytuacją osobistą i rodzinną, każde państwo członkowskie, w którym jest wykonywana działalność i które jest właściwe do opodatkowania dochodów pochodzących z tej działalności, powinno, w celu uwzględnienia sytuacji osobistej i rodzinnej podatnika, zezwolić na odliczenie ujemnych dochodów, takich jak występujące w niniejszej sprawie, proporcjonalnie do dochodów, które podlegają podatkowi, o ile dochody w tym państwie są wystarczająco istotne, aby przyznać mu dane korzyści. 3) Odpowiedzi na pierwsze i drugie pytanie prejudycjalne pozostają takie same, w przypadku gdy jedno z państw, w którym podatnik uzyskuje swoje dochody, nie jest państwem członkowskim Unii Europejskiej ani państwem członkowskim Europejskiego Obszaru Gospodarczego. 4) Pytanie czwarte jest niedopuszczalne. Posiłkowo – okoliczność, że ustawodawstwo państwa zamieszkania podatnika pozwala mu na odliczenie ujemnych dochodów związanych z jego mieszkaniem od ewentualnych dochodów uzyskiwanych w kolejnych latach, nie ma wpływu na odpowiedzi udzielone na trzy pierwsze pytania.

( 1 ) Język oryginału: francuski.

( 2 ) Wyrok z dnia 14 lutego 1995 r., Schumacker (C‑279/93, EU:C:1995:31).

( 3 ) Zobacz podobnie w szczególności wyroki: z dnia 11 sierpnia 1995 r., Wielockx (C‑80/94, EU:C:1995:271); z dnia 27 czerwca 1996 r., Asscher (C‑107/94, EU:C:1996:251); a także ostatnio z dnia 28 lutego 2013 r., Ettwein (C‑425/11, EU:C:2013:121, pkt 47).

( 4 ) Zobacz podobnie w szczególności wyroki: z dnia 14 lutego 1995 r., Schumacker (C‑279/93, EU:C:1995:31, pkt 21); z dnia 13 grudnia 2005 r., Marks & Spencer (C‑446/03, EU:C:2005:763, pkt 29); z dnia 18 lipca 2007 r., Oy AA (C‑231/05, EU:C:2007:439, pkt 18); a także z dnia 22 października 2014 r., Blanco i Fabretti (C‑344/13 i C‑367/13, EU:C:2014:2311, pkt 24).

( 5 ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 14 września 1999 r., Gschwind (C‑391/97, EU:C:1999:409, pkt 20).

( 6 ) Zobacz podobnie w szczególności wyroki: z dnia 14 lutego 1995 r., Schumacker (C‑279/93, EU:C:1995:31, pkt 32); z dnia 12 grudnia 2002 r., de Groot (C‑385/00, EU:C:2002:750, pkt 90); a także z dnia 18 czerwca 2015 r., Kieback (C‑9/14, EU:C:2015:406, pkt 22).

( 7 ) Zobacz podobnie w szczególności wyroki: z dnia 14 lutego 1995 r., Schumacker (C‑279/93, EU:C:1995:31, pkt 36); z dnia 18 lipca 2007 r., Lakebrink i Peters-Lakebrink (C‑182/06, EU:C:2007:452, pkt 30); z dnia 16 października 2008 r., Renneberg (C‑527/06, EU:C:2008:566, pkt 61); a także z dnia 18 czerwca 2015 r., Kieback (C‑9/14, EU:C:2015:406, pkt 25).

( 8 ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 18 czerwca 2015 r., Kieback (C‑9/14, EU:C:2015:406, pkt 19).

( 9 ) Podkreślenie moje.

( 10 ) Zobacz wyrok z dnia 14 lutego 1995 r., Schumacker (C‑279/93, EU:C:1995:31, pkt 32).

( 11 ) Taki był również punkt wyjścia rozumowania rzecznika generalnego Légera w jego opinii w sprawie Schumacker (C‑279/93, EU:C:1994:391, pkt 66).

( 12 ) Wyrok z dnia 14 lutego 1995 r., Schumacker (C‑279/93, EU:C:1995:31, pkt 36).

( 13 ) Podkreślenie moje. Zobacz podobnie również wyroki: z dnia 18 lipca 2007 r., Lakebrink i Peters-Lakebrink (C‑182/06, EU:C:2007:452, pkt 31); z dnia 16 października 2008 r., Renneberg (C‑527/06, EU:C:2008:566, pkt 62); a także z dnia 18 czerwca 2015 r., Kieback (C‑9/14, EU:C:2015:406, pkt 26).

( 14 ) Wyrok z dnia 14 lutego 1995 r., Schumacker (C‑279/93, EU:C:1995:31, pkt 37).

( 15 ) Punkt 76.

( 16 ) Punkt 29. Skutkuje to tym, a fortiori, że uzyskanie ok. 60% swoich dochodów w państwie – tak jak w przypadku X w Niderlandach w niniejszej sprawie – pozwala co do zasady państwu na uwzględnienie sytuacji osobistej i rodzinnej danego podatnika.

( 17 ) Punkt 54. Podkreślenie moje.

( 18 ) Punkt 55. Podkreślenie moje.

( 19 ) Podkreślenie moje. Ponadto, jak w niniejszej sprawie, „bez wpływu na tę wykładnię pozostaje okoliczność, że pracownik ten wyjechał w celu wykonywania działalności zawodowej w państwie trzecim, a nie w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej” (wyrok z dnia 18 czerwca 2015 r., Kieback, C‑9/14, EU:C:2015:406, sentencja).

( 20 ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 10 maja 2012 r., Komisja/Estonia (C‑39/10, EU:C:2012:282, pkt 53) i na temat zastosowania zasady wyrok z dnia 1 lipca 2004 r., Wallentin (C‑169/03, EU:C:2004:403, pkt 17, 18).

( 21 ) Wyrok z dnia 12 grudnia 2002 r., de Groot (C‑385/00, EU:C:2002:750, pkt 99).

( 22 ) Wyrok z dnia 12 grudnia 2002 r., de Groot (C‑385/00, EU:C:2002:750, pkt 101).

( 23 ) Zobacz podobnie w szczególności wyrok z dnia 12 grudnia 2002 r., de Groot (C‑385/00, EU:C:2002:750, pkt 93 i przytoczone tam orzecznictwo).

( 24 ) Wyrok z dnia 12 grudnia 2013 r., Imfeld i Garcet (C‑303/12, EU:C:2013:822, pkt 79). Podkreślenie moje.

( 25 ) Oczywiście za takim rozstrzygnięciem opowiadał się rząd niderlandzki w sprawie, która legła u podstaw wyroku z dnia 12 grudnia 2002 r., de Groot (C‑385/00, EU:C:2002:750), a Trybunał w sposób wyraźny je odrzucił (zob. pkt 98 tego wyroku). Jednakże w tej ostatniej sprawie chodziło o dokonanie częściowego uwzględnienia przez państwo zamieszkania, podczas gdy podatnik uzyskiwał w tym państwie wystarczający dochód, aby jego sytuacja osobista i rodzinna mogła zostać uwzględniona. Trybunał mógł więc logicznie i słusznie odrzucić ten argument, opierając się na zasadzie, zgodnie z którą osobista zdolność podatkowa podatnika, wynikająca z uwzględnienia ogółu jego dochodów, jak również jego sytuacji osobistej i rodzinnej, może łatwiej zostać oceniona w miejscu, w którym posiada on ośrodek swoich interesów osobistych i majątkowych, czyli, zasadniczo, w miejscu swojego stałego zamieszkania.

( 26 ) Zobacz podobnie H. Niesten, „Growing Impetus for Harmonization of Personal and Family Allowances: Current State of Affairs of the Schumacker-Doctrine after Imfeld and Garcet”, EC Tax Review, 2015–4, s. 185–201, w szczególności s. 198 i 199. Zdaniem tego autora, „The rationale legis of the fractional taxation of non-residents, i.e., the proportional grant of the benefits in the source States, therefore seems fair and consistent” (s. 198). Zobacz również, P.J. Wattel, „Progressive Taxation of Non-Residents and Intra-EC Allocation of Personal Tax Allowances: Why Schumacker, Asscher, Gilly and Gschwind Do Not Suffice”, European Taxation, 2000, s. 210–223, w szczególności s. 222.

( 27 ) Zastosowanie wyjątku Schumacker nie może w żadnym razie prowadzić do ujemnej kwoty podatku lub do zwrotu podatku ze względu na niewystarczający dochód.

( 28 ) Zobacz wyrok z dnia 18 czerwca 2015 r., Kieback (C‑9/14, EU:C:2015:406, pkt 34).

( 29 ) Zobacz wyrok z dnia 18 czerwca 2015 r., Kieback (C‑9/14, EU:C:2015:406, pkt 35, sentencja).

( 30 ) Trybunał potwierdził zastosowanie orzecznictwa Schumacker w ramach umowy w wyroku z dnia 28 lutego 2013 r., Ettwein (C‑425/11, EU:C:2013:121). W sprawie, która legła u podstaw tego wyroku, Republika Federalna Niemiec odmówiła korzyści polegającej na opodatkowaniu wspólnym w oparciu o metodę zwaną „splittingiem” małżonkom będącym obywatelami tego państwa, ponieważ mieli oni miejsce zamieszkania w Szwajcarii. Trybunał orzekł, że w świetle wyroków: z dnia 14 lutego 1995 r., Schumacker (C‑279/93, EU:C:1995:31), z dnia 11 sierpnia 1995 r., Wielockx (C‑80/94, EU:C:1995:271) oraz z dnia 27 czerwca 1996 r., Asscher (C‑107/94, EU:C:1996:251), żadna umawiająca się strona nie może powołać się na rozróżnianie między podatnikami, których sytuacja nie jest porównywalna, by odmówić tej korzyści małżonkom znajdującym się w sytuacji małżonków Ettwein (wyrok z dnia 28 lutego 2013 r., Ettwein, C‑425/11, EU:C:2013:121, pkt 48). Tribunal fédéral suisse (szwajcarski sąd federalny) również potwierdził zastosowanie orzecznictwa Schumacker w wyroku z dnia 26 stycznia 2010 r. (sprawy połączone 2C.319/2009 i 2C.321/2009). Zobacz w tym zakresie R. Heuberger i St. Oesterhelt, „Swiss Salary Withholding Tax Violates Free Movement of Persons Agreement with the European Union”, European Taxation, 2010, s. 285–294.

( 31 ) W swoich uwagach na piśmie oraz na rozprawie w dniu 29 czerwca 2016 r. X potwierdził tę informację w odniesieniu do lat podatkowych przed 2007 r., jak również lat podatkowych 2007–2011. Uściślił również, że po 2011 r. nie był już uważany za rezydenta hiszpańskiego. Te informacje nie były kwestionowane przez żadnego z uczestników postępowania.

( 32 ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 29 stycznia 2013 r., Radu (C‑396/11, EU:C:2013:39, pkt 24).

( 33 ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 12 grudnia 2013 r., Imfeld i Garcet (C‑303/12, EU:C:2013:822, pkt 61).

( 34 ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 12 grudnia 2013 r., Imfeld et Garcet (C‑303/12, EU:C:2013:822, pkt 78).

( 35 ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 12 grudnia 2013 r., Imfeld et Garcet (C‑303/12, EU:C:2013:822, pkt 79).

( 36 ) Dz.U. 2011, L 64, s. 1. Zobacz podobnie wyroki: z dnia 14 lutego 1995 r., Schumacker (C‑279/93, EU:C:1995:31, pkt 45); a także wyrok z dnia 28 października 1999 r., Vestergaard (C‑55/98, EU:C:1999:533, pkt 26); oraz w literaturze: H. Niesten, „Growing Impetus for Harmonization of Personal and Family Allowances: Current State of Affairs of the Schumacker-Doctrine after Imfeld and Garcet”, EC Tax Review, 2015–4, s. 185–201, a w szczególności, s. 194; P.J. Wattel, „Progressive Taxation of Non-Residents and Intra-EC Allocation of Personal Tax Allowances: Why Schumacker, Asscher, Gilly and Gschwind Do Not Suffice”, European Taxation, 2000, s. 210–223, w szczególności s. 222.

( 37 ) Zobacz podobnie w szczególności wyroki: z dnia 28 października 1999 r., Vestergaard (C‑55/98, EU:C:1999:533, pkt 26); z dnia 11 października 2007 r., ELISA (C‑451/05, EU:C:2007:594, pkt 95); a także z dnia 10 lutego 2011 r., Haribo Lakritzen Hans Riegel i Österreichische Salinen (C‑436/08 I C‑437/08, EU:C:2011:61, pkt 100); oraz w doktrynie: P.J. Wattel, „Progressive Taxation of Non-Residents and Intra-EC Allocation of Personal Tax Allowances: Why Schumacker, Asscher, Gilly and Gschwind Do Not Suffice”, European Taxation, 2000, s. 210–223, a w szczególności s. 222; A. Cloer, N. Vogel, „Swiss Frontier Worker Can Claim the Benefits of Schumacker: The ECJ Decision in Ettwein (Case C‑425/11)”, European Taxation, 2003, s. 531–535, w szczególności s. 534.