BESLUIT VAN DE TOEZICHTHOUDENDE AUTORITEIT VAN DE EVA

Nr. 84/16/COL

van 27 april 2016

houdende de honderdeerste wijziging van de formele en materiële regels op het gebied van staatssteun door invoering van nieuwe richtsnoeren voor de beoordeling van de verenigbaarheid met de werking van de EER-overeenkomst van staatssteun ter bevordering van de verwezenlijking van belangrijke projecten van gemeenschappelijk Europees belang [2017/267]

DE TOEZICHTHOUDENDE AUTORITEIT VAN DE EVA (HIERNA „DE AUTORITEIT” GENOEMD),

GEZIEN de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte (hierna „de EER-overeenkomst” genoemd), en met name de artikelen 61, 62 en 63 en Protocol nr. 26,

GEZIEN de Overeenkomst tussen de EVA-staten betreffende de oprichting van een Toezichthoudende Autoriteit en een Hof van Justitie (hierna „de Toezichtovereenkomst” genoemd), en met name artikel 24 en artikel 5, lid 2, onder b),

Overwegende hetgeen volgt:

Overeenkomstig artikel 24 van de Toezichtovereenkomst geeft de Autoriteit uitvoering aan de staatssteunbepalingen van de EER-overeenkomst.

Overeenkomstig artikel 5, lid 2, onder b), van de Toezichtovereenkomst maakt de Autoriteit mededelingen of richtsnoeren bekend over aangelegenheden waarop de EER-overeenkomst betrekking heeft, indien die Overeenkomst of de Toezichtovereenkomst daarin uitdrukkelijk voorziet of indien de Autoriteit zulks nodig acht.

Op 20 juni 2014 heeft de Europese Commissie een mededeling vastgesteld met „criteria voor de beoordeling van de verenigbaarheid met de interne markt van staatssteun ter bevordering van de verwezenlijking van belangrijke projecten van gemeenschappelijk Europees belang” (1). Die mededeling zal worden toegepast van 1 juli 2014 tot en met 31 december 2020.

Die mededeling is ook voor de Europese Economische Ruimte relevant.

Een eenvormige toepassing van de EER-staatssteunregels in de hele Europese Economische Ruimte dient te worden verzekerd overeenkomstig de homogeniteitsdoelstelling die in artikel 1 van de EER-overeenkomst is vastgesteld.

De Autoriteit dient ingevolge punt II onder de titel „ALGEMEEN” op bladzijde 9 van bijlage XV bij de EER-overeenkomst, na overleg met de Commissie, besluiten vast te stellen die met de besluiten van de Commissie overeenstemmen.

NA overleg met de Europese Commissie,

NA raadpleging van de EVA-staten over dit onderwerp bij brief van 25 januari 2016,

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

De materiële regels op het gebied van staatssteun worden gewijzigd door invoering van nieuwe richtsnoeren voor de beoordeling van de verenigbaarheid met de werking van de EER-overeenkomst van staatssteun ter bevordering van de verwezenlijking van belangrijke projecten van gemeenschappelijk Europees belang. Deze nieuwe richtsnoeren zijn aan dit besluit gehecht en maken er integrerend deel van uit.

Artikel 2

Slechts de tekst in de Engelse taal is authentiek.

(1) PB C 188 van 20.6.2014, blz. 4.

BIJLAGE

Richtsnoeren voor de beoordeling van de verenigbaarheid met de werking van de EER-overeenkomst van staatssteun ter bevordering van de verwezenlijking van belangrijke projecten van gemeenschappelijk Europees belang (1)

INHOUD

1. Inleiding

2. Toepassingsgebied

3. Criteria om in aanmerking te komen

3.1. Definitie van een project

3.2. Gemeenschappelijk Europees belang

3.2.1. Algemene cumulatieve criteria

3.2.2. Algemene positieve indicatoren

3.2.3. Specifieke criteria

3.3. Een belangrijk project

4. Verenigbaarheidscriteria

4.1. Noodzaak en evenredigheid van de steun

4.2. Voorkoming van ongewenste concurrentieverstoringen en afwegingstoets

4.3. Transparantie

5. Slotbepalingen

5.1. Aanmeldingsverplichting

5.2. Doorlichting achteraf en verslaglegging

5.3. Inwerkingtreding, geldigheidsduur en herziening

In aanmerking komende kosten

1. Inleiding

1. Dit hoofdstuk van de richtsnoeren wil handvatten bieden voor het toetsen van overheidsfinanciering voor belangrijke projecten van gemeenschappelijk Europees belang aan de staatssteunregels.

2. Belangrijke projecten van gemeenschappelijk Europees belang kunnen een zeer aanzienlijke bijdrage leveren tot economische groei, banen en concurrentiekracht voor het bedrijfsleven en de economie van de Europese Economische Ruimte (hierna „de EER” genoemd), omdat ze positieve overloopeffecten hebben voor de interne markt en de samenleving.

3. Dankzij dit soort projecten kunnen kennis, deskundigheid, financiële middelen en economische spelers uit de hele EER worden gebundeld, zodat aanzienlijk markt- of systeemfalen en grote maatschappelijke uitdagingen worden aangepakt, waarvoor er anders geen oplossing zou komen. Ze zijn ontworpen om de krachten van de publieke en de particuliere sector te bundelen voor de uitvoering van grootschalige projecten die aanzienlijke voordelen voor de EER en de burgers van de overeenkomstsluitende partijen opleveren.

4. Belangrijke projecten van gemeenschappelijk Europees belang kunnen relevant zijn voor alle beleidslijnen en -initiatieven die gemeenschappelijke Europese doelstellingen vervullen, met name wat betreft de Europa 2020-doelstellingen (2), de vlaggenschipinitiatieven van de Europese Unie en cruciale sectoren voor economische groei — zoals Key Enabling Technologies (KET's) (3).

5. In het initiatief voor de modernisering van het EU-staatssteunbeleid (SAM) (4) wordt ervoor gepleit om staatssteun om te buigen naar doelstellingen van gemeenschappelijk Europees belang in lijn met de prioriteiten van de Europa 2020-agenda, zodat marktfalen of ander belangrijk systeemfalen kan worden aangepakt dat een hinderpaal is voor het stimuleren van groei en banen en de ontwikkeling van een geïntegreerde, dynamische en concurrerende interne markt. De uitrol van belangrijke projecten van gemeenschappelijk Europees belang vergt vaak een aanzienlijke bijdrage van de overheid, omdat de markt dit soort projecten anders niet zou financieren. In deze richtsnoeren wordt uiteengezet welke regels van toepassing zijn ingeval overheidsfinanciering van dit soort projecten staatssteun vormt. Dit moet garanderen dat er op de interne markt een gelijk speelveld behouden blijft.

6. Het initiatief voor de modernisering van het EU-staatssteunbeleid (SAM) is een geschikte gelegenheid om de bestaande richtsnoeren bij te werken en tot één document te bundelen, zodat deze kunnen worden afgestemd op de Europa 2020-doelstellingen en de doelstellingen van het SAM-initiatief en ook kunnen worden uitgebreid tot andere sectoren waar dit toepassing kan vinden. Deze richtsnoeren vervangen dus alle bestaande bepalingen met betrekking tot belangrijke projecten van gemeenschappelijk Europees belang. Zo bieden deze richtsnoeren de overeenkomstsluitende partijen op maat gesneden en multidisciplinaire houvast dat de ontwikkeling moet stimuleren van belangrijke samenwerkingsprojecten die de gemeenschappelijke Europese belangen bevorderen.

7. Volgens artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-overeenkomst kan steun om de verwezenlijking van een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang te bevorderen, als verenigbaar met de werking van de EER-overeenkomst worden beschouwd. Daarom wordt in deze richtsnoeren het nodige houvast geboden ten aanzien van de criteria die de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA (hierna „de Autoriteit” genoemd) zal toepassen bij het beoordelen van staatssteun ter bevordering van de verwezenlijking van belangrijke projecten van gemeenschappelijk Europees belang. Eerst wordt het toepassingsgebied van deze richtsnoeren afgebakend, waarna een lijst van criteria wordt gegeven die de Autoriteit voor de toepassing van artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-overeenkomst zal hanteren om de aard en het belang van dit soort projecten te beoordelen. Vervolgens wordt uiteengezet hoe de Autoriteit overheidsfinanciering voor belangrijke projecten van gemeenschappelijk Europees belang op hun verenigbaarheid met de staatssteunregels zal beoordelen.

8. Deze richtsnoeren sluiten niet uit dat steun ter bevordering van de verwezenlijking van belangrijke projecten van gemeenschappelijk Europees belang ook op grond van andere bepalingen, en met name artikel 61, lid 3, onder c), van de EER-overeenkomst en de uitvoeringsvoorschriften daarvan, met de werking van de EER-overeenkomst verenigbaar kan worden verklaard. Het raamwerk van staatssteunregels is gemoderniseerd om de overeenkomstsluitende partijen ruimere mogelijkheden te bieden voor het subsidiëren van belangrijke projecten die marktfalen en cohesieproblemen op verschillende terreinen willen aanpakken, en zo bij te dragen tot duurzame groei en banen. Die bepalingen geven echter misschien geen volledig antwoord op omvang, specifieke kenmerken en aspecten van belangrijke projecten van gemeenschappelijk Europees belang, waarvoor mogelijk specifieke bepalingen inzake subsidiabiliteit, procedures en verenigbaarheid nodig zijn, die in deze richtsnoeren worden uiteengezet.

2. Toepassingsgebied

9. Deze richtsnoeren zijn van toepassing op belangrijke projecten van gemeenschappelijk Europees belang in alle economische sectoren.

10. Deze richtsnoeren zijn niet van toepassing op: a) maatregelen die steun behelzen voor ondernemingen in moeilijkheden in de zin van de richtsnoeren reddings- en herstructureringssteun (5), of richtsnoeren die deze wijzigen of vervangen; b) maatregelen die ad-hocsteun behelzen voor ondernemingen ten aanzien waarvan er een bevel tot terugvordering uitstaat ingevolge een eerdere beschikking van de Autoriteit waarin steun onrechtmatig en met de werking van de EER-overeenkomst onverenigbaar is verklaard; c) steunmaatregelen die op zich of door de daaraan verbonden voorwaarden of financieringswijze tot een daarmee onlosmakelijk verbonden schending van het EER-recht leiden (6), met name: — steunmaatregelen waarbij aan de toekenning van de steun de verplichting voor de begunstigde verbonden is om zijn hoofdkantoor in de betrokken overeenkomstsluitende partij te hebben of om overwegend in die overeenkomstsluitende partij te zijn gevestigd; — steunmaatregelen waarbij aan de toekenning van de steun de verplichting voor de begunstigde is verbonden om binnenlands geproduceerde goederen of binnenlandse diensten te gebruiken; — steunmaatregelen die beperkingen stellen aan de mogelijkheden voor de begunstigde om de resultaten van onderzoek, ontwikkeling en innovatie (hierna „O&O&I” genoemd) in andere overeenkomstsluitende partijen te exploiteren.

3. Criteria om in aanmerking te komen

11. Om te bepalen of een project onder artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-overeenkomst valt, zullen de volgende criteria worden toegepast.

3.1. Definitie van een project

12. Het steunvoornemen betreft één project dat duidelijk is omschreven wat betreft de doelstellingen en de uitvoeringsvoorwaarden ervan, met inbegrip van alle deelnemers en de financiering ervan (7).

13. De Autoriteit kan ook een „geïntegreerd project” als in aanmerking komend beschouwen. Daarbij gaat het om een groep afzonderlijke projecten die zijn opgenomen in een gemeenschappelijke structuur, routekaart of programma die of dat op dezelfde doelstelling is gericht en op een coherente systemische benadering is gebaseerd. De afzonderlijke onderdelen van het geïntegreerde project mogen betrekking hebben op verschillende niveaus van de leveringsketen, maar moeten complementair en noodzakelijk zijn voor de verwezenlijking van de belangrijke Europese doelstelling (8).

3.2. Gemeenschappelijk Europees belang

3.2.1. Algemene cumulatieve criteria

14. Het project moet concreet, duidelijk en aanwijsbaar bijdragen tot één of meer gemeenschappelijke Europese doelstellingen en moet een aanzienlijk effect hebben op het concurrentievermogen van de EER, op duurzame groei, op het aangaan van maatschappelijke uitdagingen of waardecreatie in de hele EER.

15. Het project moet een belangrijke bijdrage leveren aan de gemeenschappelijke Europese doelstellingen, doordat het bijvoorbeeld van majeur belang is voor de Europa 2020-strategie, de Europese onderzoeksruimte, de Europese KET's-strategie (9), de Energiestrategie voor Europa (10), het kader voor het klimaat- en energiebeleid voor 2030 (11), de Europese strategie voor energiezekerheid (12), de Europese strategie voor micro- en nano-elektronische onderdelen en systemen, de trans-Europese netwerken voor vervoer en energie of de vlaggenschipinitiatieven van de Unie zoals de Innovatie-Unie (13), de Digitale Agenda voor Europa (14), het hulpbronnenefficiënte Europa (15) of het geïntegreerde industriebeleid in een tijd van mondialisering (16).

16. Bij het project moet in de regel meer dan één overeenkomstsluitende partij betrokken zijn (17) en de voordelen ervan mogen niet beperkt blijven tot de financierende overeenkomstsluitende partijen, maar moeten een aanzienlijk deel van de EER bestrijken. De voordelen van het project moeten duidelijk zijn afgebakend op een concrete en aanwijsbare wijze (18).

17. De voordelen van het project mogen niet beperkt blijven tot de betrokken ondernemingen of sectoren, maar moeten een bredere relevantie hebben en op ruimere schaal in de Europese economie of samenleving kunnen worden toegepast via duidelijk, concreet en aanwijsbaar omschreven positieve overloopeffecten (zoals dat ze systemische effecten hebben op meerdere niveaus van de waardeketen of op up- of downstreammarkten, of alternatieve toepassingen bieden in andere sectoren of voor de modale shift).

18. Het project moet cofinanciering door de begunstigde behelzen.

19. Het project moet het beginsel in acht nemen van de uitfasering van milieuschadelijke subsidies, zoals dat is herhaald in het Stappenplan voor efficiënt hulpbronnengebruik in Europa (19).

3.2.2. Algemene positieve indicatoren

20. Naast de cumulatieve criteria van onderdeel 3.2.1 zal de Autoriteit zich positiever opstellen wanneer: a) het project zodanig is vormgegeven dat alle belangstellende overeenkomstsluitende partijen kunnen deelnemen, rekening houdende met het soort project, de daarmee nagestreefde doelstelling en de financieringsbehoeften ervan; b) bij de vormgeving van het project de Europese Commissie of juridische entiteiten zoals de Europese Investeringsbank (EIB) waaraan de Europese Commissie haar bevoegdheden heeft gedelegeerd, zijn betrokken; c) bij de selectie van het project de Europese Commissie of juridische entiteiten waaraan de Europese Commissie haar bevoegdheden heeft gedelegeerd, zijn betrokken, mits die entiteiten daarbij uitsluitend handelen als een uitvoeringsstructuur; d) bij de governancestructuur van het project de Europese Commissie — of juridische entiteiten waaraan de Europese Commissie haar bevoegdheden heeft gedelegeerd — en meerdere overeenkomstsluitende partijen zijn betrokken; e) het project een groot aantal samenwerkingsvormen omvat in termen van aantal partners, deelname van organisaties uit verschillende sectoren of deelname van ondernemingen van verschillende grootte; f) het project cofinanciering van een EVA-fonds of een fonds van de Europese Unie behelst (20).

3.2.3. Specifieke criteria

21. O&O&I-projecten moeten bijzonder innovatief zijn of in termen van O&O&I aanzienlijke toegevoegde waarde opleveren in het licht van de huidige stand van de techniek in de betrokken sector.

22. Projecten die industriële toepassing omvatten, moeten de ontwikkeling mogelijk maken van een nieuw product of een nieuwe dienst met een sterke onderzoeks- en innovatiecomponent en/of de ontwikkeling van een fundamenteel innovatief productieproces. Regelmatige bijwerkingen zonder innovatieve dimensie van bestaande faciliteiten en de ontwikkeling van nieuwere versies van bestaande producten kwalificeren niet als belangrijke projecten van gemeenschappelijk Europees belang.

23. Milieu-, energie- of vervoersprojecten moeten van groot belang zijn, hetzij voor de strategie van de Europese Unie op het gebied van milieu, energie (met inbegrip van de voorzieningszekerheid) of vervoer, hetzij door hun aanzienlijke bijdrage tot de interne markt, onder meer voor die specifieke sectoren.

3.3. Een belangrijk project

24. Om als belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang te kunnen worden aangemerkt, moet een project kwantitatief of kwalitatief belangrijk zijn. Het dient bijzonder groot in omvang of reikwijdte te zijn en/of een zeer aanzienlijke technologische of financiële risicograad te vertonen.

4. Verenigbaarheidscriteria

25. Wanneer de Autoriteit steun ter verwezenlijk van een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang op grond van artikel 61, lid 3, onder b), van de EER-overeenkomst op zijn verenigbaarheid met de werking van de EER-overeenkomst onderzoekt, zal zij rekening houden met de hierna genoemde criteria (21).

26. De Autoriteit zal een afwegingstoets uitvoeren om na te gaan of de verwachte positieve effecten opwegen tegen de eventuele negatieve effecten, zoals hierna uiteengezet.

27. Gezien de aard van het project kan de Autoriteit oordelen dat marktfalen of ander belangrijk systeemfalen, alsmede de bijdrage tot een gemeenschappelijk Europees belang, mag worden aangenomen wanneer het project de in deel 3 beschreven verenigbaarheidscriteria vervult.

4.1. Noodzaak en evenredigheid van de steun

28. De steun mag niet de projectkosten subsidiëren die een onderneming sowieso zou moeten maken, noch mag deze een vergoeding zijn voor het normale zakelijke risico van een economische activiteit. De verwezenlijking van het project dient zonder de steun onmogelijk te zijn of het project dient te worden verwezenlijkt in beperktere omvang of op beperktere schaal of op een andere manier die de van het project verwachte voordelen aanzienlijk zou beperken (22). Steun zal alleen als evenredig worden beschouwd indien hetzelfde resultaat niet met minder steun zou kunnen worden behaald.

29. De overeenkomstsluitende partijen moeten de Autoriteit afdoende informatie verschaffen over het gesteunde project, alsmede een uitgebreide beschrijving van het nulscenario (counterfactual) dat overeenstemt met de situatie waarin door overeenkomstsluitende partijen geen steun wordt verleend. Het nulscenario kan bestaan in het ontbreken van een alternatief project of in een helder omschreven en voldoende voorspelbaar alternatief project waarmee de begunstigde bij zijn interne besluitvorming heeft rekening gehouden, en kan betrekking hebben op een alternatief project dat geheel of ten dele buiten de EER wordt uitgevoerd.

30. Indien er geen alternatief project is, zal de Autoriteit zich ervan vergewissen dat het steunbedrag niet hoger uitkomt dan het minimum dat voor het gesteunde project noodzakelijk is om voldoende winstgevend te zijn, doordat daarmee bijvoorbeeld een interne opbrengstvoet (IRR) kan worden behaald die overeenstemt met de sectorale of ondernemingsspecifieke benchmark of hurdle rate. Voor dat doel kan ook worden gebruikgemaakt van normale rendementspercentages die de begunstigde in andere vergelijkbare investeringsprojecten projecten verlangt, van zijn kapitaalkosten als geheel of van de rendementspercentages die doorgaans in de betrokken sector zijn waar te nemen. Alle desbetreffende verwachte kosten en baten moeten voor de hele levensduur van het project in aanmerking worden genomen.

31. Het maximale steunpeil zal worden bepaald aan de hand van de vastgestelde financieringskloof afgezet tegen de in aanmerking komende kosten. Indien dit door de analyse van de financieringskloof wordt gerechtvaardigd, kan de steunintensiteit oplopen tot 100 % van de in aanmerking komende kosten. Met de financieringskloof wordt het verschil bedoeld tussen de positieve en negatieve kasstromen gedurende de levensduur van de investering, contant gemaakt op basis van een passende disconteringsfactor waarin het rendement tot uiting komt dat de begunstigde verlangt om het project uit te voeren, met name gelet op de daaraan verbonden risico's. De in aanmerking komende kosten zijn de in het aanhangsel vastgestelde kosten (23).

32. Wanneer wordt aangetoond (bijv. aan de hand van bedrijfsinterne documenten) dat de begunstigde van de steun een duidelijke keuze heeft om óf een project met steun uit te voeren óf een alternatief project zonder steun, zal de Autoriteit de verwachte netto contante waarde van de investering in het gesteunde project en van het als nulscenario gehanteerde project vergelijken, rekening houdende met de waarschijnlijkheid dat verschillende businessscenario's kunnen spelen.

33. Bij die beoordeling zal de Autoriteit naar de volgende elementen kijken: a) : precieze omschrijving van de beoogde verandering : de van de staatssteun verwachte gedragswijziging — lancering van een nieuw project, of uitbreiding van de omvang, reikwijdte of uitvoeringssnelheid van een project — moet door de overeenkomstsluitende partij duidelijk worden omschreven. De gedragswijziging moet in kaart worden gebracht door een vergelijking te maken van de verwachte uitkomst en het beoogde activiteitenvolume mét en zonder steun. Het verschil tussen deze beide scenario's geeft aan welke impact de steunmaatregel heeft en wat het stimulerende effect ervan is; b) : mate van winstgevendheid : wanneer de uitvoering van een project op zich onvoldoende winstgevend is om door een particuliere onderneming te worden uitgevoerd, maar wel belangrijke voordelen zou opleveren voor de samenleving, is de kans groter dat de steun een stimulerend effect heeft.

34. Om daadwerkelijke of potentiële, rechtstreekse of indirecte verstoringen van het internationale handelsverkeer aan te pakken, kan de Autoriteit rekening houden met het feit dat buiten de EER gevestigde concurrenten — al dan niet rechtstreeks — voor vergelijkbare projecten steun met een gelijkwaardige intensiteit (in de voorbije drie jaar) hebben ontvangen of deze zullen ontvangen. Wanneer verstoringen van het internationale handelsverkeer zich echter waarschijnlijk pas na meer dan drie jaar voordoen, kan, gelet op het specifieke karakter van de betrokken sector, de referentieperiode dienovereenkomstig worden verlengd. Voor zover mogelijk, zal de betrokken overeenkomstsluitende partij de Autoriteit voldoende informatie verschaffen om haar in staat te stellen de situatie te beoordelen, met name wat betreft de noodzaak rekening te houden met het concurrentievoordeel dat een concurrent in een derde land geniet. Indien de Autoriteit niet over bewijsmateriaal betreffende de toegekende of voorgenomen steun beschikt, kan zij haar besluit ook op indirect bewijsmateriaal baseren.

35. Voor het vergaren van bewijsmateriaal kan de Autoriteit gebruikmaken van haar onderzoeksbevoegdheden (24).

36. De keuze van het steuninstrument moet ook gebeuren met het oog op het marktfalen of ander belangrijk systeemfalen waarvoor dit een oplossing probeert te bieden. Wanneer bijvoorbeeld het onderliggende probleem onvoldoende toegang tot externe financiering is, dienen overeenkomstsluitende partijen normaal gesproken gebruik te maken van steun in de vorm van liquiditeitssteun, zoals leningen of garanties. (25) Wanneer het ook nodig is om de onderneming in bepaalde mate in het risico te doen delen, dient een terugbetaalbaar voorschot normaal gesproken het te kiezen steuninstrument te zijn. Terugbetaalbare steuninstrumenten zullen over het algemeen als een positieve indicator worden beschouwd.

37. De doelstellingen inzake energiezekerheid en energie-efficiëntie moeten, waar dat relevant is, in de analyse mee in rekening worden genomen.

38. De Autoriteit zal gunstiger oordelen over projecten die een aanzienlijke eigen bijdrage van de begunstigden of van onafhankelijke particuliere investeerders omvatten. Een inbreng van materiële en immateriële activa, maar ook van gronden, moet tegen marktprijs worden verrekend.

39. De selectie van begunstigden via een concurrerende, transparante en niet-discriminerende tender zal als een positieve aanwijzing worden beschouwd.

4.2. Voorkoming van ongewenste concurrentieverstoringen en afwegingstoets

40. De overeenkomstsluitende partij dient het bewijs te leveren dat de voorgenomen steunmaatregel het geschikte beleidsinstrument is om de doelstelling van het project te verwezenlijken. Een steunmaatregel zal alleen als geschikt worden beschouwd indien dezelfde uitkomst niet met andere, minder verstorende beleidsinstrumenten of andere, minder verstorende soorten steuninstrumenten kan worden behaald.

41. Wil de steun verenigbaar zijn, dan moeten de negatieve effecten van de steunmaatregel in termen van mededingingsdistorsies en beïnvloeding van het handelsverkeer tussen overeenkomstsluitende partijen beperkt zijn en moeten de positieve effecten ervan, in termen van bijdrage aan de doelstelling van gemeenschappelijk Europees belang, opwegen tegen die negatieve effecten.

42. Bij de beoordeling van de negatieve effecten van de steunmaatregel zal de Autoriteit haar analyse toespitsen op de voorzienbare gevolgen die de steun kan hebben op de concurrentie tussen ondernemingen op de betrokken productmarkten, met inbegrip van upstream- of downstreammarkten, en het risico op overcapaciteit.

43. De Autoriteit zal het risico op marktafscherming en marktdominantie nagaan, met name in het geval van geen of beperkte verspreiding van de onderzoeksresultaten. Projecten waarbij het om de bouw van infrastructuur gaat (26), moeten een open en niet-discriminerende toegang tot de infrastructuur en niet-discriminerende prijsstelling garanderen (27).

44. De Autoriteit zal een beoordeling maken van de potentiële negatieve effecten op het handelsverkeer, met inbegrip van het risico op een subsidiewedloop tussen overeenkomstsluitende partijen die zich kan voordoen met name wat betreft de keuze van een locatie.

4.3. Transparantie

45. De overeenkomstsluitende partijen moeten ervoor zorgen dat de volgende informatie op een uitgebreide staatssteunwebsite, op nationaal of regionaal niveau, wordt gepubliceerd: a) de tekst van de steunmaatregel en de uitvoeringsbepalingen ervan, of een link daarnaar; b) de identiteit van de steunverlenende autoriteit of autoriteiten; c) de identiteit van de individuele begunstigden, de vorm en het bedrag van de steun voor elke begunstigde, de datum waarop de steun is toegekend, het soort onderneming (kmo of grote onderneming); de regio waar de begunstigde onderneming is gevestigd (op NUTS 2-niveau), en de voornaamste economische sector waarin de begunstigde onderneming actief is (op NACE-groepsniveau) (28).

46. Van dat vereiste kan ontheffing worden verleend ten aanzien van individuele steunverleningen van minder dan 500 000 EUR. Dit soort informatie moet worden bekendgemaakt nadat de subsidiebeschikking is gegeven, moet ten minste tien jaar worden bewaard en moet zonder beperkingen beschikbaar zijn voor het brede publiek (29). Overeenkomstsluitende partijen zullen de bovengenoemde informatie pas vanaf 1 juli 2016 moeten verschaffen.

5. Slotbepalingen

5.1. Aanmeldingsverplichting

47. Overeenkomstig artikel 1, lid 3, in deel I van Protocol nr. 3 bij de Overeenkomst tussen de EVA-staten betreffende de oprichting van een Toezichthoudende Autoriteit en een Hof van Justitie moeten overeenkomstsluitende partijen de Autoriteit van elk voornemen tot invoering of wijziging van steunmaatregelen op de hoogte brengen, met inbegrip van steun voor een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang.

48. Overeenkomstsluitende partijen die bij hetzelfde belangrijke project van gemeenschappelijk Europees belang zijn betrokken, wordt verzocht om, voor zover mogelijk, bij de Autoriteit een gemeenschappelijke aanmelding in te dienen.

5.2. Doorlichting achteraf en verslaglegging

49. Over de tenuitvoerlegging van het project moet op regelmatige tijdstippen verslag worden gedaan. In voorkomend geval kan de Autoriteit vragen dat een doorlichting achteraf wordt uitgevoerd.

5.3. Inwerkingtreding, geldigheidsduur en herziening

50. Deze richtsnoeren zullen worden toegepast vanaf de datum van de vaststelling ervan tot en met 31 december 2020.

51. De Autoriteit zal de in deze richtsnoeren uiteengezette beginselen toepassen op alle aangemelde steunvoornemens waarover zij zich moet uitspreken na de bekendmaking van deze richtsnoeren op de website van de Autoriteit, ook wanneer die voornemens vóór de bekendmaking van deze richtsnoeren zijn aangemeld.

52. Overeenkomstig het hoofdstuk betreffende de vaststelling van regels voor de beoordeling van onrechtmatig verleende staatssteun (in deel II van de richtsnoeren staatssteun) (30) zal de Autoriteit in het geval van niet-aangemelde steun deze richtsnoeren toepassen indien de steun werd toegekend nadat deze richtsnoeren in werking zijn getreden, en in alle overige gevallen de regels die van toepassing waren op het tijdstip dat de steun werd toegekend.

53. De Autoriteit kan te allen tijde besluiten deze richtsnoeren te wijzigen wanneer zulks noodzakelijk mocht zijn om met het mededingingsbeleid verband houdende redenen of om rekening te houden met andere beleidstakken, met internationale verplichtingen, met ontwikkelingen op de markten, of om iedere andere gerechtvaardigde reden.

(1) Deze richtsnoeren stemmen overeen met de mededeling van de Europese Commissie betreffende criteria voor de beoordeling van de verenigbaarheid met de interne markt van staatssteun ter bevordering van de verwezenlijking van belangrijke projecten van gemeenschappelijk Europees belang, die op 20 juni 2014 is bekendgemaakt (PB C 188 van 20.6.2014, blz. 4).

(2) Mededeling van de Commissie „Europa 2020, een strategie voor slimme, duurzame en inclusieve groei”, COM(2010) 2020 definitief van 3 maart 2010.

(3) Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's „Een Europese strategie voor sleuteltechnologieën — een brug naar groei en banen”, COM(2012) 341 final van 26 juni 2012.

(4) Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's „De modernisering van het EU-staatssteunbeleid”, COM(2012) 209 final van 8 mei 2012.

(5) Richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun aan niet-financiële ondernemingen in moeilijkheden, zoals vastgesteld bij Besluit nr. 321/14/COL (PB L 271 van 16.10.2015, blz. 35 en EER-Supplement nr. 62 van 15.10.2015, blz. 1). Zoals uiteengezet in punt 23 van die richtsnoeren, kan een onderneming in moeilijkheden, aangezien haar bestaan zelf in het gedrang is, niet worden beschouwd als een passend instrument om aan de verwezenlijking van andere beleidsdoelstellingen van de overheid bij te dragen, zolang haar levensvatbaarheid niet is verzekerd.

(6) Zie bijv. arrest van het Hof van Justitie van 19 september 2000, Duitsland/Commissie, C-156/98, ECLI:EU:C:2000:467, punt 78, en arrest van het Hof van Justitie van 22 december 2008, Régie Networks, C-333/07, ECLI:EU:C:2008:764, punten 94-116.

(7) In het geval van onderzoek en ontwikkeling, moeten twee of meer projecten, wanneer ze niet duidelijk van elkaar te scheiden zijn, en met name wanneer ze onafhankelijk van elkaar geen kansen op technologisch succes hebben, als één project worden beschouwd. Steun voor een project dat alleen tot een verplaatsing van de locatie van het project binnen de EER leidt, zonder veranderingen aan de aard, omvang of schaal van het project, zal niet als verenigbaar worden beschouwd.

(8) Hierna worden de begrippen „één project” en „geïntegreerd project” kortweg „project” genoemd.

(9) Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's „Een Europese strategie voor sleuteltechnologieën — een brug naar groei en banen”, COM(2012) 341 final van 26 juni 2012.

(10) Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's „Energie 2020 — Een strategie voor een concurrerende, duurzame en continu geleverde energie”, COM(2010) 639 definitief van 10 november 2010.

(11) Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's „Een beleidskader voor klimaat en energie in de periode 2020-2030”, COM(2014) 15 final van 22 januari 2014.

(12) Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad Parlement „Europese strategie voor energiezekerheid”, COM(2014) 330 final van 28 mei 2014.

(13) Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's „Europa 2020-kerninitiatief Innovatie-Unie”, COM(2010) 546 definitief van 6 oktober 2010.

(14) Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's „Een digitale agenda voor Europa”, COM(2010) 245 definitief/2 van 26 augustus 2010, zoals erkend in de resolutie van de 37e bijeenkomst van het Gemengd Parlementair Comité van de EER op 26 oktober 2011.

(15) Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's „Efficiënt gebruik van hulpbronnen. Vlaggenschipinitiatief in het kader van de Europa 2020-strategie”, COM(2011) 21 definitief van 26 januari 2011.

(16) Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's „Een geïntegreerd industriebeleid in een tijd van mondialisering. Concurrentievermogen en duurzaamheid centraal stellen”, COM(2010) 614 definitief/4 van 28 oktober 2010.

(17) Met uitzondering van onderling verbonden onderzoeksinfrastructuur en TEN-T-projecten die van fundamenteel transnationaal belang zijn omdat ze deel uitmaken van een fysiek verbonden grensoverschrijdend netwerk of die van wezenlijk belang zijn om grensoverschrijdende verkeersleiding of interoperabiliteit te versterken.

(18) Het enkele feit dat het project door ondernemingen in verschillende landen wordt uitgevoerd of dat onderzoeksinfrastructuur nadien wordt gebruikt door ondernemingen die in verschillende EER-Staten zijn gevestigd, is niet voldoende om een project als een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang aan te merken. Het Hof van Justitie van de Europese Unie heeft verklaard dat een project slechts als van gemeenschappelijk Europees belang kan worden beschouwd wanneer het project deel uitmaakt van een transnationaal Europees programma dat door de regeringen van verschillende EER-Staten gezamenlijk wordt gesteund, of ook nog wanneer het een onderdeel vormt van een initiatief waartoe verschillende EER-Staten in onderling overleg hebben besloten om het hoofd te bieden aan een gemeenschappelijke dreiging; zie arrest van het Hof van Justitie van 8 maart 1988, Exécutif régional wallon/Commissie, 62/87 en 72/87, ECLI:EU:C:1988:132, punten 22-23.

(19) Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio's „Stappenplan voor efficiënt hulpbronnengebruik in Europa”, COM(2011) 571 definitief van 20 september 2011.

(20) Centraal door de instellingen, agentschappen, gemeenschappelijke ondernemingen of andere instanties van de EVA of de Europese Unie beheerde EVA-financiering of financiering van de Europese Unie die niet direct of indirect onder de controle van de overeenkomstsluitende partijen staat, vormt geen staatssteun.

(21) Volgens de rechtspraak beschikt de Autoriteit over een discretionaire bevoegdheid wanneer het erom gaat belangrijke projecten van gemeenschappelijk Europees belang op hun verenigbaarheid te beoordelen; zie arrest Exécutif régional wallon, reeds aangehaald, ECLI:EU:C:1988:132, punt 21.

(22) De steunaanvraag moet plaatsvinden vóór de aanvang van de werkzaamheden, d.w.z. vóór hetzij de start van de bouwwerkzaamheden van de investering, hetzij de eerste vaste toezegging om uitrusting te bestellen, hetzij een andere toezegging die de investering onomkeerbaar maakt, naargelang wat als eerste plaatsvindt. De aankoop van gronden en voorbereidende werkzaamheden zoals het verkrijgen van vergunningen en de uitvoering van voorlopige haalbaarheidsstudies worden niet als aanvang van de werkzaamheden beschouwd.

(23) In het geval van een geïntegreerd project moeten de in aanmerking komende kosten worden uitgesplitst op het niveau van elk van de afzonderlijke projecten.

(24) Zie artikel 1, lid 3, van Verordening (EU) nr. 734/2013 van de Raad van 22 juli 2013 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag (PB L 204 van 31.7.2013, blz. 15). Op het tijdstip van de vaststelling van deze richtsnoeren werd overwogen om Verordening (EU) nr. 734/2013 in de EER-overeenkomst op te nemen. Verordening (EG) nr. 659/1999 was in de EER-overeenkomst opgenomen bij Besluit nr. 164/2001 van het Gemengd Comité (PB L 65 van 7.3.2002, blz. 46 en EER-Supplement nr. 13 van 7.3.2002, blz. 26).

(25) Steun in de vorm van garanties moet in de tijd beperkt zijn, terwijl voor steun in de vorm van leningen aflossingstermijnen moeten gelden.

(26) Voor alle duidelijkheid zij erop gewezen dat pilotlijnen niet als infrastructuur worden beschouwd.

(27) Wanneer het project energie-infrastructuur behelst, moet het onderworpen zijn aan de tarief- en toegangsregulering en de ontbundelingseisen overeenkomstig interne-marktwetgeving.

(28) Met uitzondering van bedrijfsgevoelige en andere vertrouwelijke informatie, in goed onderbouwde gevallen en na toestemming van de Autoriteit; zie het hoofdstuk over geheimhouding bij beschikkingen inzake staatssteun, Besluit van de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA nr. 15/04/COL van 18 februari 2004 (PB L 154 van 8.6.2006, blz. 27 en EER-Supplement nr. 29 van 8.6.2006, blz. 1).

(29) Deze informatie moet worden bekendgemaakt binnen zes maanden vanaf de datum van de toekenning van de steun. In het geval van onrechtmatige steun zullen overeenkomstsluitende partijen ervoor moeten zorgen dat deze informatie achteraf wordt bekendgemaakt, uiterlijk zes maanden vanaf de datum van de beschikking van de Autoriteit. Deze informatie moet beschikbaar worden gesteld in een standaard waarmee de gegevens kunnen worden doorzocht, opgehaald en gemakkelijk op internet kunnen worden bekendgemaakt, bv. in CSV- of XML-formaat.

(30) Besluit nr. 154/07/COL (PB L 73 van 19.3.2009, blz. 23 en EER-Supplement nr. 15 van 19.3.2009, blz. 1).