BESLUIT VAN DE TOEZICHTHOUDENDE AUTORITEIT VAN DE EVA Nr. 123/94/COL van 19 oktober 1994 inzake de vierde wijziging van de formele en materiële regels op het gebied van overheidssteun

DE TOEZICHTHOUDENDE AUTORITEIT VAN DE EVA,

heeft de formele en materiële regels op het gebied van overheidssteun (1), welke op 19 januari 1994 zijn goedgekeurd (2) en op 31 augustus 1994 het laatst zijn gewijzigd (3), als volgt gewijzigd.

Hoofdstuk 16 van de richtsnoeren inzake overheidssteun wordt vervangen door:

"16. REDDINGS- EN HERSTRUCTURERINGSSTEUN AAN ONDERNEMINGEN IN MOEILIJKHEDEN (4)

16.1. Inleiding

1. De noodzaak van een uitgebreid en streng toezicht op staatssteun is in de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte erkend. Nu andere concurrentievervalsende maatregelen van de overheden worden afgeschaft en de markten opener worden en meer integreren, wordt het concurrentievervalsende effect van steun versterkt. Daarom is het belangrijker dan ooit nauwlettend toe te blijven zien op staatssteun.

2. De interne markt en de Europese Economische Ruimte zullen naar verwachting op middellange termijn belangrijke voordelen opleveren in termen van een toename van de economische groei. Deze toename zal grotendeels te danken zijn aan de ingrijpende structurele veranderingen die de interne markt en de EER teweeg zullen brengen in de Staten die partij zijn bij de EER-Overeenkomst. Hoewel structurele veranderingen gemakkelijker zijn bij economische groei, is het zelfs tijdens een recessie onwenselijk dat Staten het aanpassingsproces hinderen of overmatig vertragen door steun te verlenen aan ondernemingen die in de nieuwe marktsituatie zouden moeten verdwijnen of een herstructurering ondergaan. Dergelijke steun verschuift de last van de structurele veranderingen naar andere, efficiëntere ondernemingen en werkt een wedloop in staatssteun in de hand.

3. Er zijn echter omstandigheden waarin de reddings- en de herstructureringssteun voor ondernemingen in moeilijkheden gerechtvaardigd kunnen zijn, bij voorbeeld uit sociale of regionale overwegingen, vanwege de wenselijkheid om een concurrerende marktstructuur te behouden wanneer het verdwijnen van bedrijven zou kunnen leiden tot een monopolie of een sterk oligopolide situatie of vanwege de speciale behoeften en ruimere economische voordelen van het midden- en kleinbedrijf (MKB).

4. Het Hof van Justitie heeft vele malen (5) het beleid van de Commissie bekrachtigd inzake reddings- en herstructureringssteun voor ondernemingen in moeilijkheden, zoals het is uiteengezet in 1979 in het Achtste Verslag over het mededingingsbeleid en weergegeven in deze richtsnoeren welke oorspronkelijk door de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA zijn goedgekeurd op 19 januari 1994 (6).

5. Om de in paragraaf 16.1, punt 1, uiteengezette redenen is het vanwege de werking van de EER-Overeenkomst echter noodzakelijk het beleid inzake staatssteun te herzien en bij te werken. Bovendien dient dit beleid te worden verduidelijkt in het licht van de ontwikkelingen van het beleid inzake inbreng van overheidskapitaal (7), financiële overdrachten aan overheidsbedrijven (8) en steun voor het MKB (9).

16.2. Definities en perspectief van de voorschriften welke van toepassing zijn op reddings- en herstructureringssteun

16.2.1. Definitie van reddings- en herstructureringssteun

1. Reddingssteun en herstructureringssteun kunnen gezamenlijk worden behandeld, daar de regering in beide gevallen geconfronteerd wordt met een onderneming in moeilijkheden die niet in staat is uit deze moeilijkheden te komen, noch met eigen middelen, noch door het nodige kapitaal te verkrijgen van aandeelhouders of via leningen, en reddings- en herstructureringssteun vaak, zij het duidelijk te onderscheiden, deel uitmaken van dezelfde ingreep. Ondernemingen die reddings- of herstructureringssteun van hun regering ontvangen, staan financieel zwak, over het algemeen door slechte bedrijfsresultaten in het verleden en sombere toekomstperspectieven. Zij worden gekenmerkt door een verminderende rentabiliteit of toenemend verlies, een dalende omzet, groeiende voorraden, overcapaciteit, een geringere cash flow, een stijgende schulden- en rentelast en een lage nettowaarde van de activa. In acute gevallen kan de onderneming reeds insolvent zijn geworden of in ontbinding verkeren.

2. Het is niet mogelijk een universele en precieze reeks financiële parameters te geven om te bepalen of steun aan een onderneming neerkomt op redding of op herstructurering. Er bestaan echter fundamentele verschillen tussen de twee situaties.

3. Bij een redding wordt een onderneming die wordt geconfronteerd met een aanzienlijke verslechtering van haar financiële situatie, tot uiting komend in een acute liquiditeitscrisis of technische insolventie, geholpen haar positie tijdelijk te handhaven, terwijl een analyse van haar moeilijkheden kan worden uitgevoerd en een passend plan kan worden opgesteld om de toestand te verhelpen. Reddingssteun geeft dus een korte adempauze voor de financiële problemen van de onderneming, doorgaans niet langer dan zes maanden, waarin een oplossing op lange termijn kan worden uitgewerkt.

4. Herstructureringssteun daarentegen wordt verleend als onderdeel van een haalbaar, coherent en ingrijpend plan om de levensvatbaarheid van een onderneming op lange termijn te herstellen. Een dergelijk plan behelst doorgaans een of meer van de volgende elementen: reorganisatie en rationalisatie van de activiteiten van de onderneming op efficiëntere basis, waarbij niet langer levensvatbare of reeds verliesgevende activiteiten gewoonlijk worden afgestoten, de herstructurering van die bestaande activiteiten welke mogelijkheden tot herstel van de concurrentiepositie bieden, en mogelijkerwijze de ontwikkeling van of overschakeling naar nieuwe, levensvatbare activiteiten. Naast materiële herstructurering is financiële herstructurering (kapitaalinbreng, schuldvermindering) meestal noodzakelijk. In het herstructureringsplan wordt onder meer rekening gehouden met de omstandigheden waardoor de onderneming in moeilijkheden is geraakt, met vraag en aanbod op de relevante produktmarkt en de te verwachten ontwikkeling daarvan, en met de specifieke sterke en zwakke punten van de onderneming. Het herstructureringsplan moet de ordelijke overgang van de onderneming naar een nieuwe economische structuur met goede vooruitzichten op duurzame levensvatbaarheid mogelijk maken, zodat de onderneming in de toekomst op de solide grondslag van haar eigen middelen kan functioneren, zonder verdere bijstand van de overheid.

16.2.2. Sectoriaal perspectief

1. De Toezichthoudende Autoriteit van de EVA volgt de algemene benadering voor reddings- en herstructureringssteun die voor alle sectoren in dit hoofdstuk is uiteengezet (10). In sectoren waarvoor momenteel bijzondere voorschriften inzake staatssteun gelden, worden de richtsnoeren echter slechts toegepast voor zover zij stroken met deze bijzondere voorschriften. Dergelijke voorschriften gelden thans in de staalindustrie, de scheepsbouw, de textiel- en confectie-industrie, de synthetische vezelindustrie, de automobielindustrie en de vervoersector.

16.2.3. Toepasselijkheid van artikel 61, lid 1, van de EER-Overeenkomst

1. Om de in paragraaf 16.1, punt 1, opgesomde redenen zullen de reddings- en de herstructureringssteun voor ondernemingen in moeilijkheden per definitie leiden tot vervalsing van de mededinging en het ongunstig beïnvloeden van het handelsverkeer tussen de overeenkomstsluitende partijen. Derhalve valt de steun doorgaans onder artikel 61, lid 1, van de EER-Overeenkomst en is een vrijstelling vereist.

2. De enige algemene uitzondering is steun waarvan het bedrag te gering is om merkbare gevolgen te hebben op de handel tussen de Staten. Dit "de minimis"-cijfer is gesteld op 50 000 ecu voor elk van de twee ruim bepaalde soorten uitgaven (investeringen en andere uitgaven) uit alle bronnen en op grond van alle regelingen gedurende een periode van drie jaar (11). De "de minimis"-regeling geldt niet voor sectoren waarvoor bijzondere voorschriften gelden (12).

3. Herstructureringssteun kan vele vormen hebben, waaronder kapitaalinbreng, schuldkwijtschelding, leningen, rentesubsidies, vrijstelling van belastingen of sociale premies en kredietgaranties. In geval van redding dient steun evenwel beperkt te worden tot leningen tegen een rente gelijk aan de marktrente of tot kredietgaranties (zie onderdeel 16.3.1, punt 1). De steun kan afkomstig zijn van zowel centrale, regionale als lokale overheidsinstellingen, alsmede van "openbare bedrijven", zoals gedefinieerd in artikel 2 van het rechtsinstrument waarnaar verwezen wordt in punt 1 van bijlage XV bij de EER-Overeenkomst (13). Reddings- of herstructureringssteun kan dus bij voorbeeld gegeven worden door staatsholdings of openbare participatiemaatschappijen (14).

4. De methode die de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA hanteert om te beoordelen wanneer nieuwe inbreng van overheidskapitaal in ondernemingen die reeds staatseigendom zijn of dat ten gevolge van de ingreep geheel of gedeeltelijk worden, een vorm van steun is, is uiteengezet in hoofdstuk 20 van deze richtsnoeren. Het criterium is gebaseerd op het beginsel van de particuliere investeerder. Dit houdt in dat middelen of garanties niet beschouwd worden als staatssteun indien een rationele particuliere investeerder in een markteconomie deze middelen ook ter beschikking zou hebben gesteld.

5. Middelen of garanties die door een overheid aan een onderneming in financiële moeilijkheden worden toegekend, worden evenwel geacht staatssteun te zijn. Dergelijke financiële transacties dienen derhalve van tevoren aan de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA te worden medegedeeld, overeenkomstig artikel 1, lid 3, van Protocol 3 bij de Toezichtovereenkomst. Er is des te meer aanleiding om aan te nemen dat er sprake is van staatssteun indien de bedrijfstak als geheel in moeilijkheden verkeert of te kampen heeft met structurele overcapaciteit.

6. Veranderingen van eigenaar van de gesteunde onderneming hebben geen invloed op de beoordeling van reddings- of herstructureringssteun. Het is dus niet mogelijk aan toezicht te ontkomen door de onderneming over te dragen aan een andere rechtspersoon of eigenaar.

16.2.4. Basis van vrijstelling

1. Op grond van artikel 61, leden 2 en 3, van de EER-Overeenkomst kan vrijstelling worden verleend voor steun die onder artikel 61, lid 1, valt. Afgezien van gevallen van schade door natuurrampen en andere buitengewone gebeurtenissen waarvoor op grond van artikel 61, lid 2, onder b), een vrijstelling kan worden verleend, is de enige basis om vrijstelling te verlenen voor reddings- of herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden artikel 61, lid 3, onder c). Krachtens deze bepaling mag de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA haar goedkeuring hechten aan "steun om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid te vergemakkelijken, mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijke belang wordt geschaad".

2. De Toezichthoudende Autoriteit van de EVA is van mening dat de reddings- en de herstructureringssteun kunnen bijdragen tot de ontwikkeling van de economische bedrijvigheid zonder het handelsverkeer tussen de overeenkomstsluitende partijen nadelig te beïnvloeden, indien voldaan wordt aan de in paragraaf 16.3 uiteengezette voorwaarden. Zij zal dergelijke steun op deze voorwaarden derhalve goedkeuren. Indien de betrokken bedrijven gevestigd zijn in gebieden waaraan steun wordt verleend, zal de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA rekening houden met de in artikel 61, lid 3, onder a) en c), opgenomen regionale overwegingen, zoals beschreven in punt 16.3.2.3.

16.3. Algemene voorwaarden voor de goedkeuring van reddings- en herstructureringssteun

16.3.1. Reddingssteun

1. Om goedgekeurd te worden door de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA moet reddingssteun, zoals hierboven gedefinieerd, blijven voldoen aan de onderstaande basisvoorwaarden (15):

- bestaan in kassteun in de vorm van een kredietgarantie of af te lossen kredieten tegen een rente gelijk aan de marktrente;

- zich qua bedrag beperken tot het strikt noodzakelijke voor de voortzetting van de exploitatie van een onderneming (bij voorbeeld dekking van de loonkosten, lopende leveringen);

- alleen worden uitgekeerd voor de periode (over het algemeen niet langer dan zes maanden) (16) die noodzakelijk is voor de vaststelling van de noodzakelijke en mogelijke herstelmaatregelen;

- worden gerechtvaardigd door dringende sociale redenen en niet ten gevolge hebben dat de industriële situatie in andere Lid-Staten uit het evenwicht wordt gebracht.

2. Een voorwaarde is voorts dat de redding in beginsel een eenmalig karakter dient te hebben. Het herhaaldelijk verlenen van reddingssteun, met als enig werkelijke resultaat een bestendiging van de bestaande situatie, waarbij het onvermijdelijke wordt uitgesteld terwijl de daarmee gepaard gaande industriële en sociale problemen worden verschoven naar andere, efficiëntere producenten en andere EVA-Staten of Lid-Staten van de Gemeenschap, is beslist onaanvaardbaar. Reddingssteun dient derhalve doorgaans een eenmalige ingreep te zijn om de bestaande situatie te bestendigen gedurende een korte periode waarin de toekomst van de onderneming kan worden geëvalueerd.

3. Reddingssteun hoeft niet in één keer uitbetaald te worden. Het kan immers wenselijk zijn de betaling ervan te spreiden over verscheidene, aan een afzonderlijke beoordeling onderworpen, termijnen om rekening te kunnen houden met externe omstandigheden die zich snel kunnen wijzigen, of om de noodlijdende onderneming te stimuleren tot het nemen van de nodige herstelmaatregelen.

4. Bij het toetsen van steun voor het MKB aan deze voorwaarden zal de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA rekening houden met de specifieke kenmerken van ondernemingen van deze grootte.

5. De goedkeuring van reddingssteun laat de latere beslissing over de goedkeuring van steun in het kader van een herstructureringsplan onverlet. Een dergelijk plan moet op zijn eigen waarde worden beoordeeld.

16.3.2. Herstructureringssteun

16.3.2.1. Fundamentele benadering

1. Herstructureringssteun werpt specifieke bezwaren op in verband met de mededinging, omdat hij een onredelijk deel van de last van structurele aanpassing en de daarmee gepaard gaande sociale en industriële problemen kan verschuiven naar andere producenten die geen steun ontvangen, alsmede naar andere EVA-Staten en Lid-Staten van de Gemeenschap. Het algemene beginsel dient derhalve te zijn dat herstructureringssteun alleen wordt toegestaan indien kan worden aangetoond dat de goedkeuring van deze steun verenigbaar is met de werking van de EER-Overeenkomst. Dit kan zich alleen voordoen wanneer aan zeer strenge criteria wordt voldaan en volledig rekening wordt gehouden met de mogelijke concurrentievervalsende gevolgen van de steun.

16.3.2.2. Algemene voorwaarden

1. Behoudens de bijzondere bepalingen voor steungebieden en het MKB, die hieronder worden uiteengezet, dient een herstructureringsplan aan de volgende algemene voorwaarden te voldoen om te worden goedgekeurd door de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA:

a) Herstel van de levensvatbaarheid

De conditio sine qua non van elk herstructureringsplan is dat het de levensvatbaarheid en gezondheid op lange termijn van de onderneming dient te herstellen binnen een redelijk tijdsbestek en op grond van realistische veronderstellingen inzake de omstandigheden waaronder deze in de toekomst zal functioneren. Derhalve moet herstructureringssteun gekoppeld zijn aan een levensvatbaar herstructurerings/herstelprogramma dat in bijzonderheden aan de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA is voorgelegd. Met het plan moet het concurrentievermogen van het bedrijf binnen een redelijk tijdsbestek worden hersteld. De verbetering van de levensvatbaarheid dient voornamelijk voort te vloeien uit de interne maatregelen van het herstructureringsplan en mag alleen berusten op externe factoren, zoals hogere prijzen en stijging van de vraag waarop de onderneming slechts weinig invloed kan uitoefenen, indien de gemaakte marktveronderstellingen algemeen erkend worden. Een geslaagde herstructurering dient de afstoting van structureel verliesgevende activiteiten te omvatten.

Om aan het criterium van de levensvatbaarheid te voldoen, moet de onderneming op grond van het herstructureringsplan in staat worden geacht alle kosten met inbegrip van afschrijvingen en financiële lasten te dekken en een minimale kapitaalopbrengst te verkrijgen, zodat de onderneming na uitvoering van het plan geen staatssteun meer nodig zal hebben en op eigen kracht op de markt zal kunnen concurreren. Evenals reddingssteun mag herstructureringssteun derhalve over het algemeen slechts één keer worden toegekend.

b) Vermijding van buitensporige vervalsing van de mededinging

Een voorwaarde voor herstructureringssteun is voorts dat er maatregelen worden genomen om nadelige gevolgen voor concurrenten zoveel mogelijk te compenseren. De steun zou anders "het gemeenschappelijk belang schaden" en niet in aanmerking komen voor een vrijstelling op grond van artikel 61, lid 3, onder c).

Wanneer uit een objectieve beoordeling van de vraag- en aanbodzijde van een relevante markt in de Europese Economische Ruimte waarop de steunontvangende onderneming actief is, blijkt dat er sprake is van een structureel overschot van de produktiecapaciteit, dient het herstructureringsplan bij te dragen, evenredig met de hoogte van het ontvangen steunbedrag, tot de herstructurering van de bedrijfstak op de relevante markt door onomkeerbare vermindering of sluiting van capaciteit. Een vermindering of sluiting is onomkeerbaar indien de betrokken activa worden gesloopt, zodanig worden veranderd dat ze nooit meer dezelfde capaciteit kunnen behalen of worden omgebouwd en voorgoed voor een ander gebruik worden bestemd. De verkoop van capaciteit aan concurrenten is in dit geval niet voldoende, tenzij de fabriek wordt verkocht voor gebruik in een gedeelte van de wereld waar de faciliteiten in bedrijf kunnen blijven zonder naar verwachting belangrijke gevolgen te hebben voor de mededinging in de Europese Economische Ruimte.

Een versoepeling van het beginsel van evenredige capaciteitsvermindering kan worden toegestaan indien het waarschijnlijk is dat deze een manifeste verslechtering van de mededingingsstructuur op de markt zou veroorzaken, bij voorbeeld door het creëren van een monopolie of een sterk oligopolide situatie.

Indien er daarentegen geen sprake is van een structureel overschot van produktiecapaciteit op een relevante markt in de Europese Economische Ruimte waarop de begunstigde actief is, zal de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA de goedkeuring van de steun gewoonlijk niet afhankelijk stellen van capaciteitsvermindering. Zij dient er echter wel van overtuigd te zijn dat de steun uitsluitend gebruikt zal worden om de levensvatbaarheid van de onderneming te herstellen en niet om de begunstigde in staat te stellen de produktiecapaciteit tijdens de uitvoering van het herstructureringsplan uit te breiden, behalve in de mate waarin dit wezenlijk bijdraagt tot het herstel van de levensvatbaarheid zonder de mededinging daarbij buitensporig te vervalsen. Om te voorkomen dat de steun de mededinging zodanig vervalst dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad, kan de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA zo nodig voorwaarden en verplichtingen opleggen.

c) Steun in verhouding tot de kosten en baten van de herstructurering

Het bedrag en de intensiteit van de steun moeten tot het voor de uitvoering van de herstructurering strikt noodzakelijke minimum worden beperkt en verband houden met de verwachte voordelen. Derhalve wordt van de begunstigden van de steun doorgaans verwacht dat zij met eigen middelen of via externe commerciële financiering een belangrijke bijdrage leveren aan het herstructureringsplan. Om het concurrentievervalsende effect te beperken moet de steun in zodanige vorm worden verleend dat de onderneming niet de beschikking krijgt over extra middelen die zouden kunnen worden gebruikt voor agressieve, marktvervalsende activiteiten die geen verband houden met het herstructureringsproces. Evenmin mag steun gebruikt worden voor de financiering van nieuwe investeringen die niet nodig zijn voor de herstructurering. Steun voor financiële herstructurering dient de financiële lasten van de onderneming niet buitensporig te verlichten.

Indien steun wordt gebruikt voor de kwijtschelding van schulden die zijn ontstaan uit vroegere verliezen, moeten belastingfaciliteiten in verband met deze verliezen worden ingetrokken en mogen de verliezen niet worden aangehouden om toekomstige winst te compenseren of worden verkocht of overgedragen aan derden. In een dergelijk geval zou de onderneming immers twee keer herstructureringssteun ontvangen.

d) Volledige uitvoering van het herstructureringsplan en inachtneming van de voorwaarden

Indien de onderneming het aan de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA voorgelegde en door haar goedgekeurde herstructureringsplan niet volledig uitvoert en andere door de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA opgelegde verplichtingen niet nakomt, zal de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA maatregelen treffen om terugvordering van de steun te verlangen, tenzij het oorspronkelijke besluit na een nieuwe aanmelding van de zijde van de betrokken EVA-Staat wordt gewijzigd.

e) Controle en jaarlijks verslag

Met het oog op het toezicht op de uitvoering, het verloop en het welslagen van het herstructureringsplan moet jaarlijks een gedetailleerd verslag bij de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA worden ingediend. Dit verslag moet alle relevante informatie bevatten aan de hand waarvan de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA de uitvoering van het goedgekeurde herstructureringsprogramma, de uitkering van steun aan de onderneming en haar financiële positie kan volgen en zich ervan kan vergewissen of de voorwaarden of verplichtingen, gesteld in het besluit van de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA waarbij de steun is goedgekeurd, in acht worden genomen. Indien in een bepaald geval tijdige bevestiging van bepaalde essentiële informatie nodig is, bij voorbeeld in verband met sluitingen of capaciteitsverminderingen, kan de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA verlangen dat vaker verslagen worden ingediend.

16.3.2.3. Voorwaarden voor herstructureringssteun in steungebieden

1. De Toezichthoudende Autoriteit van de EVA moet bij de beoordeling van herstructureringssteun in steungebieden rekening houden met de behoeften van de regionale ontwikkeling. Dat een noodlijdende onderneming gevestigd is in een steungebied betekent evenwel niet dat herstructureringssteun zonder meer wordt toegestaan. Een gebied is er op middellange tot lange termijn niet bij gebaat dat ondernemingen die wegens structurele of andere factoren uiteindelijk tot ondergang zijn gedoemd, op kunstmatige wijze in stand worden gehouden.

2. Aangezien slechts beperkte nationale middelen voor steun ter bevordering van de regionale ontwikkeling beschikbaar zijn, is het voorts in het belang van de gebieden zelf dat zij deze beperkte middelen gebruiken om zo snel mogelijk alternatieve activiteiten te ontwikkelen die levensvatbaar en duurzaam zijn. Ten slotte dient de mededinging zo min mogelijk te worden vervalst, ook bij steun aan ondernemingen in steungebieden.

3. De in punt 16.3.2.2 opgesomde criteria zijn dus eveneens toepasselijk op steungebieden, zelfs indien rekening wordt gehouden met de behoeften van de regionale ontwikkeling. In het bijzonder moet de herstructurering leiden tot een economische levensvatbare onderneming die bijdraagt tot de feitelijke ontwikkeling van het gebied zonder dat voortdurende steun nodig is. Herhaaldelijk verleende steun zal dus niet soepeler worden behandeld dan in gebieden die niet in aanmerking komen voor regionale steun. Evenzo dienen herstructureringsplannen uitgevoerd te worden en onder toezicht te staan. Om buitensporige vervalsing van de mededinging te voorkomen, dient het steunbedrag voorts in verhouding te staan tot de kosten en baten van de herstructurering. Een enigszins flexibelere benadering is in steungebieden evenwel mogelijk ten aanzien van de vereiste capaciteitsvermindering indien er sprake is van een markt met structurele overcapaciteit. Als de ontwikkeling van de regio daarbij gebaat is, zal de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA een geringere capaciteitsvermindering verlangen in steungebieden dan in gebieden die niet in aanmerking komen voor regionale steun en zal zij een onderscheid maken tussen gebieden die in aanmerking komen voor regionale steun op grond van artikel 61, lid 3, onder a), van de EER-Overeenkomst en gebieden die in aanmerking komen op grond van artikel 61, lid 3, onder c), van de EER-Overeenkomst, om rekening te houden met het feit dat de problemen van de eerste categorie gebieden ernstiger zijn.

4. Elke steun voor nieuwe investeringen die niet vereist zijn voor de herstructurering, dient binnen de door de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA goedgekeurde grenzen aan regionale steun te blijven.

16.3.2.4. Herstructureringssteun aan kleine en middelgrote bedrijven

1. Mits een bepaalde aanvaardbare steunintensiteit niet wordt overschreden, heeft steun aan kleine en middelgrote bedrijven doorgaans minder nadelige gevolgen voor het handelsverkeer dan steun aan grote ondernemingen en is het aannemelijker dat mogelijke vervalsing van de mededinging wordt gecompenseerd door economische voordelen (17). Dit geldt ook voor herstructureringssteun. De Toezichthoudende Autoriteit van de EVA is derhalve gerechtigd een soepelere houding ten opzichte van herstructureringssteun aan het MKB aan te nemen.

2. In de voorschriften inzake steun voor het midden- en kleinbedrijf in hoofdstuk 10 van deze richtsnoeren heeft de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA een uniforme definitie van de kleine en middelgrote ondernemingen gegeven met het oog op het toezicht op staatssteun.

3. De Toezichthoudende Autoriteit van de EVA zal niet dezelfde strenge voorwaarden stellen aan herstructureringssteun aan het MKB als die welke zijn verbonden aan herstructureringssteun aan grote ondernemingen, in het bijzonder wat de capaciteitsverminderingen en verslagplicht betreft.

16.3.2.5. Steun voor de dekking van sociale kosten van herstructurering

1. Herstructureringsplannen brengen gewoonlijk een vermindering of afstoting van de betrokken activiteiten met zich. Dit is vaak noodzakelijk om de onderneming te rationaliseren en efficiënt te maken en staat los van de capaciteitsverminderingen die verlangd kunnen worden als voorwaarde voor het goedkeuren van steun indien de bedrijfstak te kampen heeft met structurele overcapaciteit. Welke reden ook ten grondslag ligt aan deze maatregelen, zij zullen in het algemeen leiden tot inkrimping van de werkgelegenheid binnen de onderneming.

2. Het arbeidsrecht van de EVA-Staten en de Lid-Staten van de Gemeenschap kan algemene regelingen op het gebied van de sociale zekerheid omvatten die voorzien in rechtstreekse uitkeringen aan de betrokken werknemers bij ontslag of vervroegde uittreding. Dergelijke regelingen worden niet beschouwd als steun in de zin van artikel 61, lid 1, voor zover de overheid deze rechtstreeks met de werknemers treft zonder tussenkomst van de onderneming.

3. Naast rechtstreekse voorzieningen voor werknemers bij ontslag en vervroegde uittreding kan veelal gebruik worden gemaakt van algemene regelingen in verband met de sociale kosten. De regering dekt dan de kosten van de uitkeringen die de onderneming aan ontslagen werknemers verstrekt en die verder gaan dan haar wettelijke of contractuele verplichtingen. Indien dergelijke regelingen voor alle sectoren gelden en algemeen beschikbaar zijn voor elke werknemer die voldoet aan vooraf vastgestelde voorwaarden waaronder hij automatisch in aanmerking komt voor de regeling, worden zij niet beschouwd als steun in de zin van artikel 61, lid 1, voor de ondernemingen die een herstructurering uitvoeren. Indien zij daarentegen worden gebruikt om de herstructurering in specifieke bedrijfstakken te ondersteunen, kan er wel sprake zijn van steun, vanwege de selectieve wijze waarop zij worden toegepast.

4. De verplichtingen die een onderneming zelf heeft ten aanzien van het verstrekken van uitkeringen bij ontslag en/of vervroegde uittreding ingevolge het arbeidsrecht of collectieve overeenkomsten met vakbonden, maken deel uit van de gewone bedrijfskosten die de onderneming uit eigen middelen dient te bekostigen. Derhalve wordt elke overheidsbijdrage aan deze kosten beschouwd als steun, ongeacht of de bedragen rechtstreeks aan de onderneming worden uitgekeerd of via een overheidsinstelling ten goede komen aan de werknemers.

5. De Toezichthoudende Autoriteit van de EVA staat positief tegenover dergelijke steun, daar deze economische voordelen met zich brengt die verder gaan dan de belangen van de betrokken onderneming, de structurele veranderingen vergemakkelijken en de lasten verlichten, terwijl ze vaak slechts de verschillen opheffen in de verplichtingen die door de nationale wetgevingen aan de bedrijven worden opgelegd.

6. Steun wordt niet alleen gegeven om tegemoet te komen aan de kosten van ontslag- of vervroegde-uittredingsregelingen, maar vaak ook in verband met opleiding, advisering, praktische hulp bij het vinden van ander werk, financiële tegemoetkoming bij verhuizing en professionele scholing en bijstand ten behoeve van gewezen werknemers bij het opstarten van nieuwe bedrijven. De Toezichthoudende Autoriteit van de EVA neemt dan ook een positief standpunt in ten aanzien van dergelijke steun.

7. Steun voor sociale maatregelen die uitsluitend ten goede komen aan werknemers die wegens de herstructurering ontslagen worden, wordt niet in aanmerking genomen bij de vaststelling van de omvang van de in punt 16.3.2.2, onder b), beschreven capaciteitsvermindering.

16.4. Regelingen voor redding of herstructurering van kleine en middelgrote bedrijven

1. Voor kleine en middelgrote bedrijven die voldoen aan de in paragraaf 10.2 gegeven definitie, zal de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA bereid zijn haar goedkeuring te hechten aan regelingen voor reddings- of herstructureringssteun. Dit zal zij zoals gewoonlijk doen binnen twee maanden na ontvangst van alle gegevens, tenzij de regeling in aanmerking komt voor de versnelde goedkeuringsprocedure. In dat geval wordt de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA 20 werkdagen toegestaan (18). In een dergelijke regeling moet duidelijk zijn bepaald welke ondernemingen daarvoor in aanmerking komen, onder welke omstandigheden reddings- of herstructureringssteun kan worden verleend en welk steunbedrag de onderneming in moeilijkheden maximaal kan worden toegekend. Een voorwaarde voor goedkeuring is voorts dat jaarlijks een verslag over de werking van de regeling wordt ingediend dat de gegevens bevat welke zijn gespecificeerd in hoofdstuk 30 van en de bijlagen III en IV bij deze richtsnoeren. Bij dit verslag moet een lijst van alle begunstigde ondernemingen worden gevoegd, met vermelding van de naam van elke onderneming, de code van de bedrijfstak waartoe zij behoort (de uit twee cijfers bestaande NACE-code (19)), het aantal werknemers, de jaaromzet en het bedrag van de in de loop van het jaar verleende steun. Voorts moet worden aangegeven of de onderneming tijdens de voorafgaande twee jaar reddings- of herstructureringssteun heeft ontvangen, met vermelding van het totale bedrag daarvan.

2. Toekenning van steun voor redding of herstructurering van kleine en middelgrote ondernemingen, die niet wordt verstrekt in het kader van een goedgekeurde regeling dient afzonderlijk te worden aangemeld bij de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA, zoals ook geldt voor dergelijke steun aan grote ondernemingen. Gevallen van steunverlening of steunregelingen voor redding of herstructurering van ondernemingen die voldoen aan de voorwaarden voor de "de minimis"-regeling (zie onderdeel 16.2.3) hoeven niet te worden aangemeld.

16.5. Duur en herziening van de regels

De Toezichthoudende Autoriteit van de EVA zal reddings- of herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden toetsen aan deze regels gedurende een periode van drie jaar, te rekenen vanaf de datum van bekendmaking ervan. Vóór het einde van deze periode zal zij de werking van de regels evalueren.".

Gedaan te Brussel, 19 oktober 1994.

Voor de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA

De Voorzitter

Knut ALMESTAD

(1) Hierna de richtsnoeren inzake overheidssteun genoemd.

(2) PB nr. L 231 van 3. 9. 1994, blz. 1.

(3) PB nr. L 263 van 13. 10. 1994, blz. 22.

(4) Dit hoofdstuk stemt overeen met de communautaire richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden, welke op 27 juli 1994 zijn goedgekeurd (nog niet verschenen in het Publikatieblad).

(5) Punten 227 en 228 en punt 177 (zie punt 33 van bijlage XV bij de EER-Overeenkomst).

(6) Zie met name het arrest van 14 februari 1990 in zaak C-301/87 (Frankrijk/Commissie), jurisprudentie 1990, blz. I-307 (Boussac); het arrest van 21 maart 1990, in zaak C-142/87 (België/Commissie), jurisprudentie 1990, blz. I-959 (Tubemeuse); het arrest van 21 maart 1991, in zaak C-303/88, (Italië/Commissie), jurisprudentie 1991, blz. I-1433 (ENI-Lanerossi); het arrest van 21 maart 1991, in zaak C-305/89, (Italië/Commissie), jurisprudentie 1991, blz. I-1603 (Alfa Romeo). Zie tevens het arrest van 14 november 1984, in zaak 323/82 (Intermills/Commissie), jurisprudentie 1984, blz. 3809; het arrest van 13 maart 1985, de zaken 296/82 en 318/82 (Nederland en Leeuwarder Papierwarenfabriek/Commissie), jurisprudentie 1985, blz. 809; het arrest van 10 juli 1986, in zaak 234/84 (België/Commissie), jurisprudentie 1986, blz. 2263 (Meura).

(7) Zie hoofdstuk 19 van deze richtsnoeren.

(8) Zie hoofdstuk 20 van deze richtsnoeren.

(9) Zie hoofdstuk 10 van deze richtsnoeren.

(10) Zie deel III van deze richtsnoeren.

(11) Zie hoofdstuk 12 van deze richtsnoeren over de toepassing en tenuitvoerlegging van de "de minimis"-regeling.

(12) Zie onderdeel 16.2.2, punt 1.

(13) Richtlijn 80/723/EEG van de Commissie van 25 juni 1980 betreffende de doorzichtigheid in de financiële betrekkingen tussen Lid-Staten en openbare bedrijven.

(14) Zie het arrest van het Hof van Justitie van 22 maart 1977 in zaak 78/76 (Steinike und Weinlig/Duitsland), jurisprudentie 1977, blz. 595 (Crédit Lyonnais/Usinor-Sacilor). Persmededeling nr. IP(91) 1045 van de Commissie.

(15) Deze voorwaarden zijn neergelegd in hoofdstuk 15 van deze richtsnoeren zoals deze op 19 januari 1994 zijn goedgekeurd door de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA, en stemmen overeen met het Achtste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 228, dat het toezicht op reddings- en herstructureringssteun betreft.

(16) Indien de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA het herstructureringsplan nog in behandeling heeft op het moment dat de periode waarvoor reddingssteun is goedgekeurd, afloopt, zal zijn een verlenging van de reddingssteun toestaan totdat het onderzoek is voltooid (zie het Drieëentwintigste Verslag over het mededingsbeleid, punt 527).

(17) Zie hoofdstuk 10 "Regels inzake steun ten behoeve van het midden- en kleinbedrijf".

(18) Zie hoofdstuk 11 van deze richtsnoeren.

(19) Algemene systematische bedrijfsindeling in de Europese Gemeenschappen, gepubliceerd door het Bureau voor de statistiek van de Europese Gemeenschappen."