NL Publicatieblad van de Europese Unie L 92/68

BESLUIT VAN DE TOEZICHTHOUDENDE AUTORITEIT VAN DE EVA

Nr. 277/15/COL

van 6 juli 2015

tot vrijstelling van bepaalde logistieke diensten van Posten Norge AS van de toepassing van Richtlijn 2004/17/EG van het Europees Parlement en de Raad houdende coördinatie van de procedures voor het plaatsen van opdrachten in de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en postdiensten [2016/488]

DE TOEZICHTHOUDENDE AUTORITEIT VAN DE EVA (HIERNA DE „AUTORITEIT” GENOEMD),

Gezien de wet waarnaar wordt verwezen in punt 4 van bijlage XVI bij de EER-overeenkomst houdende de procedures voor de gunning van overheidsopdrachten in de nutssector (Richtlijn 2004/17/EG van het Europees Parlement en de Raad van 31 maart 2004 houdende coördinatie van de procedures voor het plaatsen van opdrachten in de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en postdiensten (1)), en met name artikel 30, leden 1, 5 en 6,

Gezien de Overeenkomst tussen de EVA-staten betreffende de oprichting van een Toezichthoudende Autoriteit en een Hof van Justitie (hierna „de Toezichtovereenkomst” genoemd), en met name de artikelen 1 en 3 van Protocol nr. 1,

Gezien het Besluit van de Autoriteit van 19 april 2012 waarin het lid speciale verantwoordelijkheid wordt verleend met betrekking tot overheidsopdrachten voor het nemen van bepaalde besluiten op het gebied van overheidsopdrachten (Besluit nr. 136/12/COL),

Na raadpleging van het Raadgevend Comité inzake overheidsopdrachten van de EVA,

Overwegende hetgeen volgt:

I. ACHTERGROND

(1) Bij brief van 20 maart 2015 (2) en na aan de aanmelding voorafgaande besprekingen, ontving de Autoriteit een verzoek van Posten Norge AS (hierna „Posten Norge” genoemd) om een besluit te nemen waarbij artikel 30, lid 1, van Richtlijn 2004/17/EG van toepassing op bepaalde logistieke diensten wordt verklaard. De Autoriteit stelde Noorwegen op de hoogte van de ontvangst van dit verzoek (3). Bij brief van 1 juni 2015 (4), wijzigde Posten Norge de strekking van zijn verzoek, na de Autoriteit te hebben geraadpleegd. Bij brieven van de Autoriteit van 10 juni 2015 werd het Raadgevend Comité inzake overheidsopdrachten van de EVA geraadpleegd en gevraagd om in het kader van de schriftelijke procedure zijn standpunt kenbaar te maken (5). Het Raadgevend Comité inzake overheidsopdrachten van de EVA gaf op 26 juni 2015 unaniem een positief advies over het ontwerpbesluit van de Autoriteit (6).

(2) Het verzoek van Posten Norge, zoals gewijzigd, betreft de volgende logistieke diensten als gedefinieerd door Posten Norge: a) Standaard Business-to-Business („B2B”) — bezorging van pakketten — nationaal, waarmee de distributie wordt bedoeld van pakketten die minder dan 35 kg wegen en die worden verzonden vanaf en bezorgd bij ondernemingen in Noorwegen (waaronder inkomende pakketten, waarmee de bezorging wordt bedoeld van pakketten door een postexploitant of aanbieder van logistieke diensten in Noorwegen namens een postexploitant of aanbieder van logistieke diensten in het buitenland). b) Standaard B2B-bezorging van pakketten — internationaal uitgaand, waarmee de distributie wordt bedoeld van pakketten die minder dan 35 kg wegen en die worden verzonden vanaf ondernemingen in Noorwegen naar ondernemingen in het buitenland. c) Expresbezorging („binnen één dag”/'s-nachts) van pakketten — nationaal, waarmee de distributie van pakketten en goederen in Noorwegen wordt bedoeld, met een gegarandeerde bezorging op de eerstvolgende dag vóór een vastgesteld tijdstip. d) Expresbezorging van pakketten — internationaal (zowel inkomend als uitgaand), waarmee het expresvervoer wordt bedoeld van pakketten naar en vanuit Noorwegen. e) Groepagegoederen of stukgoederen, waarmee de distributie wordt bedoeld van goederen die tussen de 35 kg en 2,5 ton wegen (anders dan pakketten) en die worden afgehandeld via een netwerk van terminals, met uitzondering van thermo- en bulkvervoer, en waarbij meerdere stukken bij dezelfde ontvangers worden afgeleverd. f) Deellading, waarmee de distributie wordt bedoeld van goederen die meer dan 2 tot 2,5 ton wegen en die niet in terminals worden verwerkt, maar worden afgeleverd via de weg- of per spoor, met uitzondering van thermo- en bulkvervoer.

(3) Bij het verzoek is een rapport gevoegd van de nationale mededingingsautoriteit, Konkurransetilsynet geheten (hierna „de Noorse mededingingsautoriteit genoemd”), die concludeerde dat Posten Norge op alle bij de Autoriteit aangemelde markten aan een aanzienlijke mate van mededinging was blootgesteld.

II. HET RECHTSKADER

(4) Artikel 30, lid 1, van Richtlijn 2004/17/EG voorziet in een vrijstelling van de vereisten van de regels betreffende overheidsopdrachten in een situatie waarin de marktdeelnemers in een concurrerende omgeving opereren. Artikel 30, lid 1, van de richtlijn luidt als volgt: „De richtlijn is niet van toepassing op de opdrachten voor de in de artikelen 3 tot en met 7 bedoelde activiteiten indien de activiteit in de lidstaat waar zij wordt uitgeoefend rechtstreeks aan mededinging blootstaat op marktgebieden tot welke de toegang niet beperkt is.”.

(5) Artikel 30, lid 1, van de richtlijn bevat twee vereisten waaraan moet worden voldaan voordat de Autoriteit een vrijstelling uit hoofde van artikel 30, lid 5, kan verlenen, met inachtneming van artikel 30, lid 6, van de richtlijn.

(6) Het eerste vereiste van artikel 30, lid 1, van Richtlijn 2004/17/EG is dat de activiteit moet plaatsvinden op een marktgebied waartoe de toegang niet beperkt is. Volgens artikel 30, lid 3, van de richtlijn wordt de toegang tot een markt als niet-beperkt beschouwd indien de lidstaat de relevante EER-wetgeving tot openstelling van een bepaalde sector of een deel daarvan ten uitvoer heeft gelegd en heeft toegepast.

(7) Op grond van artikel 30, lid 5, van Richtlijn 2004/17/EG kan de Autoriteit wanneer de wetgeving van een staat daarin voorziet, op verzoek van de aanbestedende diensten besluiten nemen op grond van artikel 30, lid 1. Noorwegen voldoet aan dit vereiste. Richtlijn 2004/17/EG is bij de Wet inzake overheidsopdrachten van 16 juli 1999 nr. 69 (7) en Verordening nr. 403 van 7 april 2006 inzake aanbestedingsregels in de voorzieningensectoren (water- en energie voorziening, vervoers- en postdiensten) (8) in de Noorse rechtsorde omgezet. Sectie 15-1 van Verordening nr. 403 bevat de voorwaarden en de procedure voor de toepassing van artikel 30 van de richtlijn op Noorse aanbestedende diensten. Verordening nr. 403 bepaalt dat aanbestedende diensten de Autoriteit kunnen vragen een besluit te nemen over de toepasselijkheid van artikel 30, lid 1, van Richtlijn 2004/17/EG op een bepaalde activiteit in Noorwegen. Vóór de indiening van het verzoek kunnen de aanbestedende diensten, in voorkomend geval, een verklaring krijgen van de nationale mededingingsautoriteit.

(8) Naar de ingevolge artikel 30, lid 3, van de Richtlijn relevante EER-wetgeving wordt wat het onderhavige verzoek betreft, verwezen in punt F van bijlage XI bij Richtlijn 2004/17/EG, te weten Richtlijn 97/67/EG van het Europees Parlement en de Raad (9). Noorwegen heeft Richtlijn 97/67/EG evenals de eerste, bij Richtlijn 2002/39/EG van het Europees Parlement en de Raad (10) ingevoerde wijzigingen daarvan, in zijn nationale wetgeving omgezet. De meest recente wijzigingen in Richtlijn 97/67/EG, die bij Richtlijn 2008/6/EG van het Europees Parlement en de Raad (11) zijn ingevoerd, zijn echter tot op heden niet in de EER-overeenkomst opgenomen. De bepalingen die in deze laatste wijzigingen in Richtlijn 97/67/EG zijn vervat, zijn echter niet van invloed op de activiteiten waarop het verzoek betrekking heeft, zodat er geen juridische belemmering is om ervan uit te gaan dat de veronderstelling van artikel 30, lid 3, van Richtlijn 2004/17/EG terecht is.

(9) Het tweede vereiste in artikel 30, lid 1, van Richtlijn 2004/17/EG is dat de activiteit, in de EVA-staat waar zij wordt uitgeoefend, rechtstreeks aan mededinging blootstaat. De vraag of een activiteit direct blootstaat aan mededinging, moet worden beantwoord op basis van „criteria die in overeenstemming zijn met de mededingingsbepalingen van het Verdrag zoals de kenmerken van de desbetreffende goederen of diensten, het voorhanden zijn van alternatieve goederen of diensten, de prijzen en de werkelijke of mogelijke aanwezigheid van meer dan één leverancier van de betrokken goederen of diensten” (12).

(10) De directe blootstelling aan mededinging moet worden getoetst aan verschillende indicatoren, waarbij geen van deze indicatoren op zichzelf doorslaggevend is. Wat de markten betreft waarop dit besluit betrekking heeft, is het marktaandeel van de voornaamste spelers op een bepaalde markt één van de te hanteren criteria. Een ander criterium is de concentratiegraad op de markten in kwestie (13). Directe blootstelling aan mededinging wordt beoordeeld op basis van objectieve criteria, waarbij rekening wordt gehouden met de specifieke kenmerken van de betreffende sector. Aangezien de omstandigheden verschillen voor de verschillende activiteiten die het voorwerp vormen van dit besluit, wordt voor elke relevante activiteit of markt een afzonderlijke beoordeling gemaakt.

(11) Hoewel er in bepaalde gevallen sprake van verschillende marktdefinities kan zijn, is het met betrekking tot een aantal in de door Posten Norge ingediende kennisgeving genoemde diensten niet nodig om tot een precieze definiëring van de betrokken markt te komen, omdat het resultaat van de beoordeling zowel op basis van een enge als een ruimere marktdefinitie hetzelfde blijft.

(12) Dit besluit wordt uitsluitend genomen ten behoeve van de verlening van een vrijstelling overeenkomstig artikel 30 van Richtlijn 2004/17/EG en laat de toepassing van de mededingingsregels onverlet.

III. BEOORDELING

(13) Er zij aan herinnerd dat het doel van dit besluit erin bestaat vast te stellen of de diensten waarop het verzoek betrekking heeft (op markten waartoe de toegang niet beperkt is in de zin van artikel 30 van Richtlijn 2004/17/EG) aan een zodanige mate van mededinging blootstaan dat dit ervoor zal zorgen dat, ook zonder de discipline die door de toepassing van de in Richtlijn 2004/17/EG vastgelegde gedetailleerde regels voor het plaatsen van opdrachten wordt verzekerd, de plaatsing van opdrachten voor de uitoefening van de hier bedoelde activiteiten op een transparante, niet-discriminerende wijze zal plaatsvinden op basis van criteria die afnemers in staat stellen uit te maken welke in het algemeen de economisch voordeligste oplossing is.

(14) In die context moet eraan worden herinnerd dat de gedefinieerde markten over het algemeen worden gekenmerkt door de aanwezigheid van verscheidene leveranciers van logistieke diensten. In het kader van dit besluit en zonder afbreuk te doen aan de toepassing van het mededingingsrecht meer in het algemeen, zal bij de analyse van de blootstelling aan mededinging echter alleen worden beoordeeld of de activiteiten van Posten Norge thans al dan niet aan mededinging blootstaan op de markten waartoe de toegang niet beperkt is.

(15) Zoals hiervoor toegelicht, moet de Autoriteit vaststellen of de desbetreffende activiteiten direct zijn blootgesteld aan mededinging. Daartoe heeft zij zowel het door Posten Norge verstrekte bewijs als de door de Noorse mededingingsautoriteit en concurrenten en klanten van Posten Norge verschafte informatie onderzocht. Er zij op gewezen dat de Autoriteit voor de beoordeling van marktaandelen en concentratieniveaus hoofdzakelijk is afgegaan op de door Posten Norge verstrekte marktgegevens. Een aantal gegevens werd bevestigd in het kader van de verzameling van marktinformatie door de Autoriteit zelf, maar zij kon niet alle gegevens over marktaandelen bevestigen.

Markdefinitie — geografische markt

(16) Overeenkomstig de besluitvormingspraktijk van de Europese Commissie in mededingingszaken (14), en in zaken betreffende vrijstellingen uit hoofde van artikel 30 van Richtlijn 2004/17/EG (15) betreffende pakketbezorgdiensten, heeft verzoeker de relevante markten van elkaar onderscheiden aan de hand van de volgende categorieën: a. Standaardbezorging/vertraagde bezorging en expresbezorging van pakketten, al naar gelang de tijdsgevoeligheid van de zending; b. Binnenlandse en internationale bezorging van pakketten; c. Business-to-Consumers- („B2C”) en Business-to-Business- („B2B”) bezorging van pakketten; alsmede d. Pakketten en vrachtgoederen, al naar gelang gewicht, formaat en de benodigde uitrusting voor afhandeling.

Markdefinitie — productmarkt

(17) De Europese Commissie (hierna „Commissie” genoemd) heeft in verschillende mededingingsbeschikkingen en -besluiten (16), maar ook in het kader van artikel 30 van Richtlijn 2004/17/EG (17), geoordeeld dat de geografische markten voor binnenlandse en internationale B2B-pakketbezorgdiensten, nationale en internationale expresdiensten, en diensten inzake stukgoederen/groepage- (of lichte-goederen-) en deellading, nationaal van aard waren. Ten aanzien van een aantal van deze markten heeft de Commissie overwogen of deze wellicht ruimer dan nationaal konden zijn, maar uiteindelijk liet zij dit punt onbeslist (18). Deze segmentatie is hoofdzakelijk gebaseerd op het feit dat dergelijke diensten op nationaal niveau worden verricht. Het standpunt van verzoeker is in overeenstemming met de bovengenoemde praktijk van de Commissie.

(18) De Noorse mededingingsautoriteit is tot de conclusie gekomen dat de relevante markt geografisch niet precies gedefinieerd hoeft te worden aangezien het resultaat van de analyse zowel in het geval van een enge als een ruime marktdefinitie hetzelfde zou zijn (19).

(19) Aangezien er geen aanwijzingen zijn van grotere of kleinere geografische marktgebieden is de Autoriteit, met het oog op de beoordeling of de in artikel 30, lid 1, van Richtlijn 2004/17/EG neergelegde voorwaarden vervuld zijn, en onverminderd het mededingingsrecht, van mening dat de relevante geografische markten zich voor zover het om dit besluit gaat, uitstrekken tot het grondgebied van Noorwegen.

(20) Op deze kwesties wordt hieronder nader ingegaan in het kader van de door Posten Norge aangemelde productmarkten.

1.1. De markt voor standaard B2B-pakketzorgdiensten — nationaal

1.1.1. Relevante productmarkt

(21) Verzoeker heeft aangevoerd dat de markt voor standaard nationale B2B-pakketbezorgdiensten moet worden gedefinieerd als de distributie tussen ondernemingen van pakketten die minder dan 35 kg wegen en de bezorging daarvan in Noorwegen (met inbegrip van inkomende pakketten, waarmee de bezorging wordt bedoeld van pakketten door een postexploitant of aanbieder van logistieke diensten in Noorwegen namens een postexploitant of aanbieder van logistieke diensten in het buitenland) (20).

(22) In haar besluit Posten Norge/Privpak (21), oordeelde de Autoriteit dat van B2B-pakketbezorgdiensten gebruik wordt gemaakt door zakelijke klanten die bezorging van deur tot deur bij andere bedrijven binnen kantooruren verlangen. Dergelijke zakelijke klanten zijn tijdsgevoelig en bereid om voor dergelijke diensten een aanzienlijk hogere prijs te betalen. De Autoriteit stelde vast dat B2B-pakketbezorgdiensten andere kenmerken, prijzen en beoogde gebruiken hebben dan B2C-pakketbezorgdiensten (22). Deze conclusie lijkt in overeenstemming met de praktijk van de Commissie voor zover de Commissie voor zakelijke en particuliere klanten afzonderlijke markten voor pakketbezorgdiensten heeft gedefinieerd, aangezien B2B- en B2C-bezorgingen niet substitueerbaar werden geacht (23).

(23) Verzoeker onderscheidt de markt voor B2B-pakketbezorgdiensten ook van de vrachtgoederenmarkt vanwege het verschil in afhandeling en prijzen. De pakketsorteerdiensten van B2B-dienstverleners kennen een beperking qua gewicht in die zin dat één enkele persoon elk pakket moet kunnen optillen en dat elk pakket zich voor machinale afhandeling moet lenen. Verzoeker verklaart dat pakketten die meer dan 35 kg wegen niet in dezelfde sorteerfaciliteit worden afgehandeld als pakketten die minder wegen en dat dienstverleners gewichtsbeperkingen schijnen toe te passen die variëren van zo'n 30 tot 35 kg (24).

(24) Dit is in overeenstemming met de praktijk van de Commissie, in het kader waarvan een afzonderlijke productmarkt voor bezorgdiensten voor kleine pakketten werd vastgesteld. Er is van uitgegaan dat er een afzonderlijke productmarkt is voor de bezorging van kleine pakketten, waarvoor 31,5 kg een passende drempel lijkt om kleine pakketten te onderscheiden van vrachtgoederen. De reden daarvoor is dat vrachtgoederen en kleine pakketten gewoonlijk worden vervoerd via verschillende infrastructuren, die verschillend zijn opgezet. In het kader van een door de Commissie in een van haar recente zaken uitgevoerd marktonderzoek bevestigden de respondenten dat de sector geen algemene gewichtslimiet kent op grond waarvan kan worden bepaald welke eenheden binnen een netwerk voor kleine pakketten acceptabel zijn. De meeste concurrenten maakten echter melding van gewichtslimieten die variëren van 25 tot 35 kg (25).

(25) Bovendien vormen naar de mening van Posten Norge nationale en internationale standaard B2B-pakketbezorgdiensten ook twee afzonderlijke productmarkten. Voor internationale uitgaande pakketten is doorgaans de betrokkenheid van twee dienstverleners en verschillende infrastructuren vereist (26). Ook dit is weer in overeenstemming met de besluiten van de Commissie, waarin de markt wordt onderscheiden al naar gelang het om binnenlandse of nationale diensten voor de bezorging van kleine pakketten gaat (27).

(26) Verzoeker is van mening dat binnenlandse B2B-pakketbezorgdiensten en de internationale bezorgdiensten voor inkomende pakketten deel uitmaken van dezelfde markt. Er blijkt een aantal besluiten van de Commissie te zijn waarin dergelijke internationale inkomende bezorgingen kennelijk in de nationale markt waren inbegrepen (28). Omdat het voor de uiteindelijke beoordeling niet van belang is of deze markten nu afzonderlijk of als deel van dezelfde markt worden beschouwd, zal met het oog op dit besluit geen verder onderscheid worden gemaakt, zodat een precieze definitie van de relevante markt niet noodzakelijk is.

(27) Gelet op het voorgaande concludeert de Autoriteit in het kader van dit besluit dat er een afzonderlijke productmarkt bestaat voor de distributie tussen ondernemingen in Noorwegen van pakketten die minder dan 35 kg wegen.

1.1.2. Directe blootstelling aan mededinging

(28) Het marktaandeel van Posten Norge op de binnenlandse B2B-markt bedroeg in 2013 naar schatting 35 %. Het geraamde gecombineerde marktaandeel van de drie grootste concurrenten bedroeg 33 % en is sinds 2011 jaarlijks toegenomen. In dit kader was in 2013 het aandeel qua waarde van PostNord 13 %, van Schenker 11 % en van UPS 9 % (29). Bovendien zijn de concurrenten van Posten Norge internationale ondernemingen die de financiële armslag hebben om uit te breiden en blijken klanten in ruime mate gebruik te maken van aanbestedingen voor het aanbieden van diensten, wat het betrekkelijk eenvoudig maakt om naar een nieuwe dienstverlener over te stappen. De contractduur is in het algemeen ook kort en de loyaliteit van klanten ten opzichte van hun leveranciers lijkt gering (30).

(29) Hoewel de Noorse mededingingsautoriteit verklaarde dat zij op grond de gegevens waarover zij beschikte niet de door Posten Norge verstrekte marktaandeelgegevens kon verifiëren, concludeerde zij dat Posten Norge met concurrentie van grote internationale concurrenten te maken bleek te hebben en „op de markt voor standaard [B2B-] pakketdiensten aan een niet onaanzienlijke mate van mededinging is blootgesteld (31)”.

(30) Op basis van het voorgaande en met name gelet op de huidige marktposities en financiële kracht van de concurrenten, concludeert de Autoriteit dat markt voor de standaard nationale B2B-pakketbezorging direct aan mededinging is blootgesteld.

1.2. De markt voor standaard B2B-pakketbezorging — internationaal uitgaand

1.2.1. Relevante productmarkt

(31) Verzoeker beweert dat de markt voor standaard internationale B2B-pakketbezorging moet worden gedefinieerd als de distributie van pakketten die van ondernemingen in Noorwegen naar ondernemingen in het buitenland worden gestuurd, en moet worden onderscheiden van de markt voor internationale B2B-pakketbezorging (32).

(32) Zoals in punt (16) hiervoor verklaard en conform de praktijk van de Commissie (33), vormen nationale en internationale diensten voor de standaardbezorging van pakketten twee afzonderlijke productmarkten. Bovendien is, zoals boven vermeld, verzoeker van mening dat het marktsegment voor internationale inkomende pakketdiensten onderdeel zou moeten zijn van de markt voor nationale binnenlandse B2B-pakketdiensten, in overstemming met een aantal besluiten van de Commissie (34).

(33) Met internationale uitgaande bezorging is het ophalen, het internationale vervoer en de bezorging via een totaal ander distributienetwerk gemoeid dan dat voor binnenlandse pakketbezorgdiensten. Bij internationale uitgaande bezorging zijn in het algemeen twee leveranciers van logistieke diensten betrokken, een in het land waar wordt opgehaald en een andere in het land van bestemming. In het land van ophaling, haalt een aanbieder van logistieke diensten pakketten op voor vervoer naar diverse landen van bestemming. Dezelfde of een andere aanbieder van logistieke diensten levert het pakket dan af op de plaats van uiteindelijke bestemming in het land van bestemming.

(34) Gelet op het voorgaande concludeert de Autoriteit in het kader van dit besluit dat er een afzonderlijke productmarkt bestaat voor de distributie van pakketten van minder dan 35 kg die van ondernemingen in Noorwegen naar ondernemingen in het buitenland worden gestuurd.

1.2.2. Directe blootstelling aan mededinging

(35) Op de markt voor internationale uitgaande standaard B2B-pakketdiensten had Posten Norge in 2013 een marktaandeel van 9 % terwijl de aandelen van zijn grootste concurrenten respectievelijk 26 % (DHL), 24 % (UPS) en 11 % bedroegen (35). De aanwezigheid van diverse krachtigere concurrenten op de markt lijkt te wijzen op een aanzienlijke mate van concurrentiedruk.

(36) Op basis van het voorgaande concludeert de Autoriteit dat de markt voor internationale uitgaande standaard B2B-pakketdiensten direct aan mededinging is blootgesteld. Deze conclusie is in overeenstemming met de beoordeling van de Noorse mededingingsautoriteit (36).

1.3. De markt voor de expresbezorging van pakketten binnen 24 uur/'s-nachts — nationaal

1.3.1. Relevante productmarkt

(37) Volgens verzoeker is er een afzonderlijke markt voor de bezorging van pakketten en goederen bij ondernemingen in Noorwegen met een gegarandeerde bezorging de volgende morgen vóór een vastgesteld tijdstip. Dergelijke expresdiensten, die door verzoeker 24 uurs- of nachtelijke diensten worden genoemd, vormen een afzonderlijke productmarkt die moet worden onderscheiden van de standaard B2B-dienst waarbij bezorging uiterlijk de volgende middag moet plaatsvinden. De expres-24-uursdienst/nachtelijke dienst is twee tot drie keer duurder dan de standaard of vertraagde B2B-dienst (37).

(38) Zoals hiervoor opgemerkt, blijkt de afbakening van een afzonderlijke productmarkt voor de expresbezorging van pakketten, op basis van de snelheid van de bezorging, in overeenstemming te zijn met de besluitvormingspraktijk van de Commissie (38). Dit onderscheid is gebaseerd op het feit dat de twee diensten worden aangeboden met gebruikmaking van verschillende infrastructuren en netwerken, de expresdiensten sneller en betrouwbaarder zijn en de diensten voor expresbezorging ook aanzienlijk duurder zijn. Expresdiensten vinden als regel binnen 24 uur plaats, zijn punctueel en omvatten een aantal van de volgende diensten met toegevoegde waarde: bewijs van aflevering, mogelijkheid de zending te volgen, mogelijkheid de bestemming of het adres tijdens de verzending te wijzigen, aflevering van bureau naar bureau, flexibele prijsstelling en facturering, verzekering en geld-terug-garantie (39). Hoewel het tijdstip van bezorging kan variëren al naar gelang de diverse expresbezorgdiensten (in tegenstelling tot de verschillen tussen de expresbezorgdiensten en de diensten voor vertraagde bezorging van pakketten), heeft de Commissie onlangs geconcludeerd dat dergelijke verschillende diensten geen afzonderlijke productmarkten vormen, maar segmenten binnen de ruimere markt voor expresdiensten zijn (40).

(39) Gelet op het voorgaande concludeert de Autoriteit in het kader van dit besluit dat er een afzonderlijke productmarkt bestaat voor de expresbezorging van pakketten en goederen bij ondernemingen in Noorwegen.

1.3.2. Directe blootstelling aan mededinging

(40) Het marktaandeel van Posten Norge op de nationale markt voor expresdiensten bedroeg in 2013 naar schatting 28 %, terwijl het aandeel van PostNord 33 % bedroeg, dat van Jetpak 11 % en dat van Schenker 12 %. Het marktaandeel van Posten Norge daalt sinds 2011. Op deze markt zijn diverse internationale ondernemingen actief en veel klanten schrijven aanbestedingen uit voordat zij met dienstverleners overeenkomsten sluiten (41). Gelet op deze factoren en in overeenstemming met de beoordeling en conclusie van de Noorse mededingingsautoriteit (42) concludeert de Autoriteit dat de markt voor de nationale expresbezorging van pakketten direct aan mededinging is blootgesteld.

1.4. De markt voor de expresbezorging van pakketten — Internationaal (met inbegrip van inkomende en uitgaande bezorging)

1.4.1. Relevante markt

(41) Verzoeker is van mening dat er sprake is van een afzonderlijke markt voor het expresvervoer van pakketten en goederen naar en vanuit Noorwegen (43). Een dergelijke marktafbakening lijkt wederom in overeenstemming met de besluitvormingspraktijk van de Commissie (44). De Commissie heeft immers geoordeeld dat de internationale bezorging van pakketten het ophalen, het internationale vervoer en de bezorging van pakketten via een volledig verschillend distributienetwerk behelst (45). Internationale expresdiensten vergen een aanzienlijk groter aantal bestemmingen, specifieke en ingewikkelde logistiek, hoger gekwalificeerd personeel en de capaciteit om met extra wettelijke eisen om te gaan. Zelfs wanneer sommige spelers op zowel de binnenlandse als de internationale markt voor expresdiensten actief zijn, zijn hun ondernemingen in het algemeen afzonderlijk georganiseerd. Vanuit het oogpunt van een aanbieder zijn de verkoop, de marketing en de uitvoering van internationale en binnenlandse expresdiensten dus heel verschillend (46). De internationale expresbezorging is ook onderscheiden van de binnenlandse expresbezorging vanwege het nationale karakter van de infrastructuur (47).

(42) Gelet op het voorgaande concludeert de Autoriteit in het kader van dit besluit dat er een afzonderlijke productmarkt bestaat voor de internationale expresbezorging van pakketten.

1.4.2. Directe blootstelling aan mededinging

(43) Op de markt voor de internationale expresbezorging van pakketten had Posten Norge in 2013 een marktaandeel van 4,4 %, terwijl het te maken heeft met sterke mededinging van belangrijke internationale ondernemingen als DHL, met een marktaandeel van 38 %, TNT, met een marktaandeel van 21 % en UPS, met een marktaandeel van 19 % (48). Het marktaandeel van Posten Norge is gering in vergelijking met dat van zijn concurrenten en vertoont sinds 2011 een dalende lijn. Gelet op deze factoren en in overeenstemming met de beoordeling en conclusie van de Noorse mededingingsautoriteit (49) concludeert de Autoriteit dat de markt voor internationale expresbezorging van pakketten direct aan mededinging is blootgesteld.

1.5. Expeditie van vrachtgoederen over land — stukgoederen/groepage

1.5.1. Relevante productmarkt

(44) Verzoeker stelt dat er een afzonderlijke markt bestaat voor de expeditie van vrachtgoederen — stukgoederen, waarmee hij de distributie van goederen bedoelt met een gewicht dat varieert van 35 kg tot 2,5 ton die via een netwerk van terminals worden afgehandeld. Volgens verzoeker moeten thermo- en bulkvervoer van deze markt worden uitgesloten (50).

(45) Verzoeker onderscheidt het vervoer van B2B-pakketten van het vervoer van vrachtgoederen omdat vrachtgoederen andere apparatuur voor afhandeling vergen dan pakketten, die in het algemeen automatisch en in een standaardformaat worden afgehandeld in sorteerfaciliteiten die grote volumes aankunnen met een maximumgewicht van 30 tot 35 kilo. Vrachtgoederen worden daarentegen gekenmerkt door grotere en zwaardere stukken die speciale uitrusting voor afhandeling vergen (zoals vorkheftrucks e.d.). Voor het vervoer van vrachtgoederen gelden bovendien ook andere prijsbepalingsmodellen dan voor het vervoer van pakketten, welke vaak tot lagere prijzen voor de bezorging van vrachtgoederen leiden (51).

(46) Verzoeker is bovendien van mening dat de markt voor vrachtgoederen kan worden verdeeld in een markt voor stukgoederen/groepage en een markt voor zwaardere lading of zogenoemde deellading. Dit onderscheid is gebaseerd op prijsverschillen, maar, nog belangrijker, ook op het feit dat deze producten een ander netwerk of andere infrastructuur voor vervoer en afhandeling vereisen. Voor stukgoederen/groepage is een netwerk van terminals nodig, aangezien de afhandeling in terminals plaatsvindt, terwijl deellading een brede inzet van voertuigen vergt, aangezien deze goederen in het algemeen rechtstreeks van de zender naar de ontvanger worden gestuurd.

(47) Hoewel de Commissie geen definitief standpunt heeft ingenomen over de definitie van de relevante markt voor diensten inzake de expeditie van vrachtgoederen, heeft zij in een aantal gevallen een duidelijk onderscheid gemaakt tussen de diensten voor de bezorging van pakketten en diensten voor de bezorging van vrachtgoederen, al naar gelang het gewicht, het formaat en de noodzakelijke uitrusting voor de afhandeling (pakketdiensten die bedoeld zijn voor de afhandeling van grote hoeveelheden goederen met een beperkt gewicht en een standaardformaat, waarbij de afhandeling en het vervoer gestandaardiseerd zijn teneinde de kosten per eenheid te drukken) (52). Diensten inzake de expeditie van vrachtgoederen zijn in de praktijk van de Commissie gedefinieerd als de organisatie van het vervoer van goederen (eventueel met behulp van aanvullende diensten zoals in- en uitklaring, opslag, grondafhandeling etc.,) ten behoeve van klanten al naar gelang hun behoeften (53).

(48) Bovendien heeft de Commissie in een vrijstellingsbesluit uit hoofde van artikel 30 van Richtlijn 2004/17/EG een onderscheid gemaakt tussen de markt voor diensten inzake lichte goederen, welke worden gedefinieerd als het vervoer van afzonderlijke consignatiezendingen in transporteenheden van 35 kilo tot 2,5 ton en de markt voor vrachtdiensten, welke worden gedefinieerd als vervoersdiensten inzake zware containerladingen van meer dan 5 ton of zware containerladingen van 2,5 tot 5 ton (54). Deze redenering lijkt in overeenstemming met een fusiebesluit van de Commissie waarin binnen de expeditie van vrachtgoederen via wegvervoer een verdere segmentatie werd aangebracht op grond van de categorieën „minder dan een vrachtwagenlading of groepage”, „halve vrachtwagenlading of deellading” en „volle vrachtwagenlading”. „Minder dan een vrachtwagenlading of groepage”, werd gedefinieerd als alles dat groter dan een pakket, maar lichter dan 2 ton is, terwijl een „halve vrachtwagenlading of deellading” werd gedefinieerd als vracht van meer dan 2 ton tot de omvang van een volle vrachtwagen. „Volle vrachtwagenlading” omvat iedere vracht die een volledige vrachtwagen vult. De Commissie verklaarde dat het verschil in de eisen inzake afhandeling op afzonderlijke productmarkten wijst, aangezien de infrastructuur en de marktdeelnemers verschilden. Uiteindelijk vond de Commissie het niet nodig om de markten precies af te bakenen aangezien er zelfs in geval van een zo eng mogelijke marktdefinitie geen aanwijzingen waren dat partijen dominant zouden worden (55).

(49) Hoewel de Commissie een verdere segmentatie van diensten inzake expeditie van vrachtgoederen heeft overwogen, al naar gelang het soort verrichtingen, in binnenlandse en internationale expeditie van vrachtgoederen, alsook naar gelang het type uitrusting voor expeditie, in expeditie van vrachtgoederen via de lucht, over land en over zee (56), acht de Autoriteit het in het onderhavige geval niet nodig om de relevante productmarkten verder af te bakenen dan in de hierboven weergegeven definitie is gebeurd. Evenzo is het voor de uiteindelijke beoordeling niet van belang of bulk- en thermovervoer afzonderlijk of als onderdeel van de markt voor de expeditie van vrachtgoederen — stukgoederen worden gezien, zodat met het oog op dit besluit geen verder onderscheid zal worden gemaakt en het niet nodig is de relevante markt precies te definiëren.

1.5.2. Directe blootstelling aan mededinging

(50) Op de markt voor de expeditie van vrachtgoederen — stukgoederen, had Posten Norge in 2013 een marktaandeel van 10 %, terwijl Schenker een marktaandeel van 13 % had en PostNord een marktaandeel van 12 %. Het marktaandeel van Posten Norge was in de periode 2011-2013 stabiel. Ook het marktaandeel van zijn voornaamste concurrenten was in die periode stabiel (57). Bovendien zijn er op deze markt veel grote internationale ondernemingen actief die een aanzienlijke concurrentiedruk op Posten Norge uitoefenen. Gelet op deze factoren en in overeenstemming met de beoordeling en conclusie van de Noorse mededingingsautoriteit (58), concludeert de Autoriteit dat de markt voor de expeditie van vrachtgoederen — stukgoederen direct aan mededinging is blootgesteld.

1.6. Expeditie van vrachtgoederen over land — Deellading

1.6.1. Relevante productmarkt

(51) In overeenstemming met de in onderdeel 1.5.1 naar voren gebrachte argumenten, voert verzoeker aan dat er een afzonderlijke markt is voor de expeditie van vrachtgoederen — deellading, waarbij hij doelt op de distributie van goederen van meer dan 2 tot 2,5 ton die niet in terminals worden verwerkt, maar veeleer over de weg of het spoor rechtstreeks van de verzender naar de ontvanger worden vervoerd. Ook hier stelt verzoeker dat thermo- en bulkvervoer van deze marktdefinitie moet worden uitgesloten (59).

(52) Of de relevante productmarkt nu eng of ruim wordt gedefinieerd is op de uiteindelijke beoordeling niet van invloed. De Autoriteit acht het daarom niet nodig om de relevante productmarkten verder af te bakenen dan in de hierboven weergegeven definitie is gebeurd en zal beoordelen of Posten Norge direct aan mededinging is blootgesteld op de markt voor de expeditie van vrachtgoederen — deellading, met uitzondering van thermo- en bulkvervoer.

1.6.2. Directe blootstelling aan mededinging

(53) Op de markt voor de expeditie van vrachtgoederen — deellading vracht, had Posten Norge in 2013 een marktaandeel van 16 %, terwijl Schenker een marktaandeel van 11 % had en PostNord een marktaandeel van 9 %. Het marktaandeel van Posten Norge vertoont sinds 2011 een licht dalende trend. Bovendien zijn er op deze markt veel grote internationale ondernemingen actief die een aanzienlijke concurrentiedruk op Posten Norge uitoefenen (60). In overeenstemming met de beoordeling en conclusie van de Noorse mededingingsautoriteit (61) concludeert de Autoriteit dat deze factoren als aanwijzing moeten worden opgevat dat de markt voor de expeditie van vrachtgoederen — deellading direct aan mededinging is blootgesteld.

IV. CONCLUSIES

(54) Gelet op de bovengenoemde indicatoren is ten aanzien van volgende in Noorwegen verrichte diensten voldaan aan de voorwaarde van directe blootstelling aan mededinging van artikel 30, lid 1, van Richtlijn 2004/17/EG: a) standaard B2B-pakketbezorging (nationaal); b) standaard B2B-pakketbezorging (internationaal uitgaand); c) exprespakketbezorging binnen 24 uur/'s-nachts (nationaal); d) exprespakketbezorging (internationaal, met inbegrip van inkomend en uitgaande bezorgingen); e) expeditie van vrachtgoederen over land (stukgoederen/groepage); f) expeditie van vrachtgoederen over land (deellading).

(55) Aangezien de voorwaarde van een niet-beperkte toegang tot de markt vervuld wordt geacht, is Richtlijn 2004/17/EG niet van toepassing wanneer aanbestedende diensten opdrachten plaatsen voor het verrichten in Noorwegen van diensten als bedoeld in de punten a) tot en met f) van overweging 54 noch wanneer prijsvragen worden georganiseerd om in Noorwegen een dergelijke activiteit te verrichten.

(56) Dit besluit is gebaseerd op de bij de Autoriteit ingediende informatie. Het kan worden herzien wanneer de juridische of feitelijke situatie zodanig verandert dat niet meer wordt voldaan aan de voorwaarden waaronder artikel 30, lid 1, van Richtlijn 2004/17/EG van toepassing is.

(57) Dit besluit wordt uitsluitend genomen ten behoeve van de verlening van een vrijstelling overeenkomstig artikel 30 van Richtlijn 2004/17/EG en laat de toepassing van de mededingingsregels onverlet.

(58) Dit besluit staat niet in de weg aan de toepasselijkheid van EER-regels inzake openbare aanbestedingen op gebieden die niet binnen de reikwijdte ervan vallen. Voorts wordt eraan herinnerd dat opdrachten voor meerdere activiteiten moeten worden behandeld overeenkomstig artikel 9 van Richtlijn 2004/17/EG. Dit houdt in dat wanneer een aanbestedende dienst een „gemengde” aanbesteding uitschrijft, dat wil zeggen een aanbesteding die wordt gebruikt ter ondersteuning van de uitvoering van zowel activiteiten die zijn vrijgesteld van de toepassing van Richtlijn 2004/17/EG als activiteiten die niet zijn vrijgesteld, zal worden gekeken naar de activiteiten waarvoor het contract in de eerste plaats is bedoeld. In het geval van een dergelijke gemengde aanbesteding, waarvan het doel voornamelijk de ondersteuning van niet-vrijgestelde activiteiten is, blijft het bepaalde in Richtlijn 2004/17/EG van kracht. Wanneer het objectief gesproken onmogelijk is om te bepalen voor welke activiteit het contract voornamelijk is bedoeld, wordt dit contract gegund overeenkomstig de regels van artikel 9, leden 2 en 3, van Richtlijn 2004/17/EG.

(59) De in deze beschikking vervatte maatregelen zijn in overeenstemming met het advies van het Raadgevend Comité inzake overheidsopdrachten van de EVA,

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

De wet waarnaar wordt verwezen in punt 4 van bijlage XVI bij de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte houdende procedures voor de gunning van overheidsopdrachten in de nutssector (Richtlijn 2004/17/EG) is niet van toepassing op opdrachten die worden gegund door aanbestedende diensten en die bestemd zijn om de uitvoering van de volgende diensten mogelijk te maken in Noorwegen:

a) standaard B2B-pakketbezorging (nationaal);

b) standaard B2B-pakketbezorging (internationaal uitgaand);

c) exprespakketbezorging binnen 24 uur/'s-nachts (nationaal);

d) exprespakketbezorging (internationaal, met inbegrip van inkomend en uitgaande bezorgingen);

e) expeditie van vrachtgoederen over land (stukgoederen/groepage);

f) expeditie van vrachtgoederen over land (deellading).

Artikel 2

Dit besluit is gericht tot het Koninkrijk Noorwegen.

Gedaan te Brussel, 6 juli 2015. Voor de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA Helga JÓNSDÓTTIR Lid van het College Markus SCHNEIDER Waarnemend directeur

(1) PB L 134 van 30.4.2004, blz. 1.

(2) Ontvangen door de Autoriteit op 23 maart 2015 — Zie document nr. 752259.

(3) Documenten nrs. 760094, 757507 en 758208.

(4) Document nr. 758924.

(5) Documenten nrs. 758020, 759785 en 759788.

(6) Document nr. 762175.

(7) Lov 16. juli 1999 nr. 69 om offentlige anskaffelser.

(8) Forskrift 7. april 2006 nr. 403 om innkjopsregler i forsyningssektorene (vann- og energiforsyning, transport og posttjenester).

(9) Richtlijn 2004/17/EG, te weten Richtlijn 97/67/EG van het Europees Parlement en de Raad van 15 december 1997 betreffende gemeenschappelijke regels voor de ontwikkeling van de interne markt voor postdiensten in de Gemeenschap en de verbetering van de kwaliteit van de dienst (PB L 15 van 21.1.1998, blz. 14). Handeling waarnaar wordt verwezen in punt 5, onder d), van bijlage XI bij de EER-overeenkomst.

(10) Richtlĳn 2002/39/EG van het Europees Parlement en de Raad van 10 juni 2002 tot wĳziging van Richtlĳn 97/67/EG met betrekking tot de verdere openstelling van de postmarkt in de Gemeenschap voor mededinging (PB L 176 van 5.7.2002, blz. 21). Handeling waarnaar wordt verwezen in punt 5, onder d), van bijlage XI bij de EER-overeenkomst.

(11) Richtlijn 2008/6/EG van het Europees Parlement en de Raad van 20 februari 2008 tot wijziging van Richtlijn 97/67/EG wat betreft de volledige voltooiing van de interne markt voor postdiensten in de Gemeenschap (PB L 52 van 27.2.2008, blz. 3).

(12) Artikel 30, lid 2, van Richtlijn 2004/17/EG.

(13) Zie ook Besluit nr. 189/12/COL van de Autoriteit van 22 mei 2012 waarbij de productie van en groothandel in elektriciteit in Noorwegen worden vrijgesteld van de toepassing van Richtlijn 2004/17/EG van het Europees Parlement en de Raad houdende coördinatie van de procedures voor het plaatsen van opdrachten in de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en postdiensten (PB L 287 van 18.10.2012, blz. 21 en EER-supplement nr. 58 van 18.10.2012, blz. 14).

(14) Beschikking nr. IV/M.1549 van de Commissie van 8 juli 1999, Deutsche Post/ASG, punt 10; Beschikking COMP/M.3155 van de Commissie van 19 juni 2003, Deutsche Post/Securicor, punt 8; Beschikking COMP/M.5152 van de Commissie van 21 april 2009, Posten AB/Post Danmark A/S, punten 49 tot en met 63; en Besluit COMP/M.6570 van de Commissie van 30 januari 2013, UPS/TNT Express, punten 156 en 164.

(15) Uitvoeringsbesluit 2013/154/EU van de Commissie van 22 maart 2013 tot vrijstelling van bepaalde diensten in de postsector in Hongarije van de toepassing van Richtlijn 2004/17/EG van het Europees Parlement en de Raad houdende coördinatie van de procedures voor het plaatsen van opdrachten in de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en postdiensten (PB L 86 van 26.3.2013, blz. 22), punten 9 en 18; Besluit 2010/142/EU van de Commissie van 3 maart 2010 tot vrijstelling van bepaalde diensten in de postsector in Oostenrijk van de toepassing van Richtlijn 2004/17/EG van het Europees Parlement en de Raad (PB L 56 van 6.3.2010, blz. 8), punten 9 tot en met 14; Beschikking 2009/46/EG van de Commissie van 19 december 2008 tot vrijstelling van bepaalde diensten in de postsector in Zweden van de toepassing van Richtlijn 2004/17/EG van het Europees Parlement en de Raad houdende coördinatie van de procedures voor het plaatsen van opdrachten in de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en postdiensten (PB L 19 van 23.1.2009, blz. 50), punten 16 tot en met 24; en Beschikking 2007/564/EG van de Commissie van 6 augustus 2007 tot vrijstelling van bepaalde diensten in de postsector in Finland van de toepassing van Richtlijn 2004/17/EG van het Europees Parlement en de Raad houdende coördinatie van de procedures voor het plaatsen van opdrachten in de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en postdiensten (PB L 215 van 18.8.2007, blz. 21), punten 17 tot en met 23.

(16) Beschikking COMP/M.1347 van de Commissie van 23 februari 1999, Deutsche Post/Securicor, punten 32 tot en met 34; Beschikking IV/M.1405 van de Commissie van 15 februari 1999, TNT Post Group/JET Services, punten 29 tot en met 31; Beschikking nr. IV/M.1513 van de Commissie van 1 juli 1999, Deutsche Post/Danzas/Nedlloyd, punten 15 tot en met 19; Beschikking COMP/M.1549 van de Commissie van 8 juli 1999, Deutsche Post/ASG, punten 15 tot en met 18; Beschikking COMP/M.2908 van de Commissie van 21 oktober 2002, Deutsche Post/DHL (II), punten 19 en 20; Beschikking COMP/M.3155 van de Commissie van 19 juni 2003, Deutsche Post/Securicor, punt 11; Beschikking COMP/M.3971 van de Commissie van 24 november 2005, Deutsche Post/Exel, punten 31 tot en met 32; Beschikking COMP/M.5152 van de Commissie van 21 april 2009, Posten AB/Post Danmark A/S, punten 64 tot en met 74; Besluit COMP/M.6503 van de Commissie van 4 juli 2012, La Poste/Swiss Post/JV, punten 53 tot en met 56; en Besluit COMP/M.6570 van de Commissie van 30 januari 2013, UPS/TNT Express, punten 241 tot en met 243.

(17) Besluit 2013/154/EU van de Commissie, punt 19.

(18) Beschikking COMP/M.3971 van de Commissie van 24 november 2005, Deutsche Post/Exel, punten 25 tot en met 27.

(19) Zie het standpunt van de Noorse mededingingsautoriteit van 29 januari 2015 (document nr.746121), blz. 4.

(20) Zie verzoek Posten Norge, blz. 23.

(21) Besluit nr. 322/10/COL van de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA van 14 juli 2010, Posten Norge/Privpak.

(22) Besluit nr. 322/10/COL van de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA van 14 juli 2010, Posten Norge/Privpak, deel 12.1.1, punt 360.

(23) Beschikking COMP/M.5152 van de Commissie van 21 april 2009, Posten AB/Post Danmark A/S, punten 58 tot en met 63; Beschikking 2009/46/EG van de Commissie, punten 17 en 18; en Beschikking 2007/564/EG van de Commissie, punten 17 en 18.

(24) Zie verzoek Posten Norge, blz. 26.

(25) Besluit COMP/M.6570 van de Commissie van 30 januari 2013UPS/TNT Express, punten 159 tot en met 164 en Besluit IV/M.1513 van de Commissie van 1 juli 1999, Deutsche Post/Danzas/Nedlloyd, punt 10.

(26) Zie verzoek Posten Norge, blz. 25.

(27) Besluit COMP/M.6570 van de Commissie van 30 januari 2013UPS/TNT Express, punten 165 tot en met 182 en Besluit COMP/M.5152 van de Commissie van 21 april 2009, Posten AB/Post Danmark A/S, punten 54 tot en met 74.

(28) Beschikking COMP/M.5152 van de Commissie van 21 april 2009, Posten AB/Post Danmark A/S, punten 54 tot en met 57. Zie ook Besluit 2010/142/EU van de Commissie, punten 10 en 11 en Uitvoeringsbesluit 2014/184/EU van de Commissie van 2 april 2014 tot vrijstelling van bepaalde diensten in de postsector in Oostenrijk van de toepassing van Richtlijn 2004/17/EG van het Europees Parlement en de Raad houdende coördinatie van de procedures voor het plaatsen van opdrachten in de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en postdiensten (PB L 101 van 4.4.2014, blz. 4), punten 29, 44 en 45 (wat betreft postbezorgdiensten).

(29) Zie verzoek Posten Norge, blz. 102 tot en met 105.

(30) Zie verzoek Posten Norge, blz. 107 en 115.

(31) Zie het standpunt van de Noorse mededingingsautoriteit van 29 januari 2015 (document nr.746121), bladzijde 6.

(32) Zie verzoek Posten Norge, blz. 25.

(33) Beschikking COMP/M.5152 van de Commissie van 21 april 2009, Posten AB/Post Danmark A/S, punten 54 tot en met 74 en Besluit COMP/M.6570 van de Commissie van 30 januari 2013, UPS/TNT Express, punten 165 tot en met 182.

(34) Zie overweging 26 hierboven.

(35) Zie verzoek Posten Norge, blz. 119 en 121.

(36) Zie het standpunt van de Noorse mededingingsautoriteit van 29 januari 2015 (document nr.746121), bladzijde 6.

(37) Zie verzoek Posten Norge, blz. 53 en 54.

(38) Beschikking COMP/M.3971 van de Commissie van 24 november 2005, Deutsche Post/Exel, punten 21 en 22; Beschikking COMP/M.5152 van de Commissie van 21 april 2009, Posten AB/Post Danmark A/S, punten 50 tot en met 53; Besluit COMP/M.6570 van de Commissie van 30 januari 2013, UPS/TNT Express, punten 188 tot en met 219. Zie ook Uitvoeringsbesluit 2013/154/EU van de Commissie, punt 9; Besluit 2010/142/EU van de Commissie, punt 11; Beschikking 2009/46/EG van de Commissie, punt 19; en Beschikking 2007/564/EG van de Commissie, punt 19.

(39) Beschikking COMP/M.3971 van de Commissie van 24 november 2005, Deutsche Post/Exel, punt 21.

(40) Besluit COMP/M.6570 van de Commissie van 30 januari 2013, UPS/TNT Express, punten 220 tot en met 226.

(41) Zie verzoek Posten Norge, blz. 134 tot en met 147.

(42) Zie het standpunt van de Noorse mededingingsautoriteit van 29 januari 2015 (document nr.746121), bladzijde 6.

(43) Zie verzoek Posten Norge, blz. 23 en 148.

(44) Beschikking COMP/M.2908 van de Commissie van 21 oktober 2002, Deutsche Post/DHL (II), punten 10 tot en met 18; Beschikking COMP/M.3971 van de Commissie van 24 november 2005, Deutsche Post/Exel, punt 22; Beschikking COMP/M.5152 van de Commissie van 21 april 2009, Posten AB/Post Danmark A/S, punten 54 tot en met 57; en Besluit COMP/M.6570 van de Commissie van 30 januari 2013, UPS/TNT Express, punten 165 tot en met 187. Zie ook Besluit 2013/154/EU van de Commissie, punt 9 en Beschikking 2007/564/EG van de Commissie, punt 19.

(45) Beschikking COMP/M.5152 van de Commissie van 21 april 2009, Posten AB/Post Danmark A/S, punt 55.

(46) Beschikking COMP/M.3971 van de Commissie van 24 november 2005, Deutsche Post/Exel, punt 22.

(47) Beschikking COMP/M.2908 van de Commissie van 21 oktober 2002, Deutsche Post/DHL (II), punt 12.

(48) Zie verzoek Posten Norge, blz. 150 en 151.

(49) Zie het standpunt van de Noorse mededingingsautoriteit van 29 januari 2015 (document nr.746121), bladzijde 6 en 7.

(50) Posten Norge definieert thermovervoer als het vervoer van goederen met een bepaalde temperatuur (d.w.z. koud), dat wordt uitgevoerd met speciaal daartoe uitgeruste voertuigen, tegen speciale prijzen en via speciale, veelgebruikte routes (verzoek van Posten Norge, blz. 29). Posten Norge definieert bulktransport als het vervoer van niet verpakte goederen, vaak in de vorm van vloeistof, gas of korrels, die niet geschikt zijn om samen te worden vervoerd met andere soorten goederen (zoals grind, aarde, kunstmest, olie en gas) en waarvoor speciale soorten voertuigen nodig zijn, zoals speciaal uitgeruste tanks of open vrachtwagens/trailers (brief van Posten Norge van 13 mei 2015, document nr. 757562).

(51) Zie verzoek Posten Norge, blz. 23 en 26.

(52) Beschikking IV/M.1513 van de Commissie van 1 juli 1999, Deutsche Post/Danzas/Nedlloyd, punt 10; Beschikking IV/M.1549 van de Commissie van 8 juli 1999, Deutsche Post/ASG, punt 10; Beschikking COMP/M.2908 van de Commissie van 21 oktober 2002, Deutsche Post/DHL (II), punt 10; en Besluit COMP/M.6570 van de Commissie van 30 januari 2013, UPS/TNT Express, punten 159 tot en met 164.

(53) Besluit COMP/M.1794 van de Commissie van 7 februari 2000Deutsche Post/Air Express International, punt 8 en Beschikking COMP/M.5152 van de Commissie van 21 april 2009, Posten AB/Post Danmark A/S, punten 108 tot en met 110.

(54) Beschikking 2007/564/EG van de Commissie, punt 20.

(55) Beschikking IV/M.1549 van 8 juli 1999Deutsche Post/ASG, punten 11 tot en met 13. Zie ook Beschikking COMP/M.1513 van de Commissie van 1 juli 1999, Deutsche Post/Danzas/Nedloyd, punt 11, laatste zin.

(56) Daarnaast heeft de Commissie aangevoerd dat expeditie van vrachtgoederen over land verder kan worden onderverdeeld in expeditie van vrachtgoederen per spoor en over de weg. Zie Beschikking COMP/M.1794 van de Commissie van 7 februari 2000, Deutsche Post/Air Express International, punten 8 tot en met 11 en Beschikking COMP/M.5152 van 21 april 2009, Posten AB/Post Danmark A/S, punten 108 tot en met 110.

(57) Zie verzoek Posten Norge, blz. 166 en 168.

(58) Zie het standpunt van de Noorse mededingingsautoriteit van 29 januari 2015 (document nr. 746121), bladzijde 7.

(59) Zie verzoek Posten Norge, blz. 23.

(60) Zie verzoek Posten Norge, blz. 183 tot en met 195.

(61) Zie voetnoot 58.