MEDEDELING VAN DE COMMISSIE

Richtsnoeren inzake staatssteun ter bevordering van risicofinancieringsinvesteringen

Inhoud

1. Inleiding 86

2. Toepassingsgebied van de richtsnoeren en definities 91

2.1. Toepassingsgebied van deze richtsnoeren 91

2.2. Aan te melden risicofinancieringssteun 93

2.3. Definities 94

3. Verenigbaarheidsbeoordeling van risicofinancieringssteun 97

3.1. Eerste voorwaarde: de steun vergemakkelijkt de ontwikkeling van een economische activiteit 98

3.1.1. Identificatie van de ondersteunde economische activiteit 98

3.1.2. Stimulerend effect 98

3.2. Tweede voorwaarde: geen zodanig negatieve effecten op mededinging en de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt dat zij het gemeenschappelijk belang schaden 99

3.2.1. Basiselementen van de beoordeling vooraf die de lidstaat bij de Commissie moet indienen 99

3.2.2. Noodzaak van overheidsmaatregelen 101

3.2.2.1. Maatregelen gericht op buiten het toepassingsgebied van de algemene groepsvrijstellingsverordening vallende categorieën ondernemingen 102

a) Kleine midcapondernemingen 102

b) Innovatieve midcapondernemingen 102

c) Kmo’s die de initiële risicofinancieringsinvestering ontvangen terwijl zij langer dan de in de algemene groepsvrijstellingsverordening vastgestelde periode voor inaanmerkingneming op een markt actief zijn 103

d) start-ups en kmo’s die een risicofinancieringsinvestering nodig hebben voor een bedrag dat het in de algemene groepsvrijstellingsverordening vastgestelde maximumbedrag overschrijdt 103

e) Alternatieve handelsplatforms die niet aan de voorwaarden van de algemene groepsvrijstellingsverordening voldoen 103

3.2.2.2. Maatregelen waarvan de vormgevingsparameters niet aan de algemene groepsvrijstellingsverordening voldoen 104

a) Financiële instrumenten waarbij de inbreng van de onafhankelijke particuliere investeerders kleiner is dan de in de algemene groepsvrijstellingsverordening bepaalde percentages 104

b) Financiële instrumenten met vormgevingsparameters die de in de algemene groepsvrijstellingsverordening vastgestelde plafonds overschrijden 104

c) Financiële instrumenten niet zijnde garanties waarbij investeerders, financiële intermediairs en de beheerders daarvan worden geselecteerd door de voorkeur te geven aan neerwaartse bescherming boven asymmetrische winstdeling 105

d) Fiscale prikkels voor zakelijke investeerders, met inbegrip van financiële intermediairs of beheerders daarvan die als mede-investeerders optreden 105

3.2.3. Geschiktheid van de steunmaatregel 105

3.2.3.1. Een geschikt instrument in vergelijking met andere beleidsinstrumenten en andere steuninstrumenten 106

3.2.3.2. Voorwaarden voor het bepalen van de geschiktheid van financiële instrumenten 106

a) Eigenvermogensinvesteringen 108

b) Gefinancierde schuldinstrumenten: leningen 109

c) Niet-gefinancierde schuldinstrumenten: garanties 109

3.2.3.3. Voorwaarden voor het bepalen van de geschiktheid van fiscale prikkels 110

3.2.3.4. Voorwaarden betreffende maatregelen ter ondersteuning van alternatieve handelsplatforms 110

3.2.4. Evenredigheid van de steun 111

3.2.4.1. Voorwaarden voor financiële instrumenten 111

3.2.4.2. Voorwaarden voor fiscale instrumenten 112

3.2.4.3. Voorwaarden voor alternatieve handelsplatforms 113

3.2.4.4. Cumulering 113

3.2.5. Vermijden van ongewenste negatieve effecten van risicofinancieringssteun op de mededinging en het handelsverkeer 113

3.2.5.1. Positieve effecten om rekening mee te houden 113

3.2.5.2. Negatieve effecten om rekening mee te houden 114

3.2.5.3. Afwegen van de positieve effecten van de steun tegen de negatieve 116

3.2.6. Transparantie 116

4. Evaluatie 117

5. Slotbepalingen 118

5.1. Toepasselijkheid 118

5.2. Passende maatregelen 119

5.3. Verslaglegging en monitoring 119

5.4. Herziening 119

1. INLEIDING

1. Op grond van artikel 107, lid 3, punt c), van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie kan staatssteun verenigbaar met de interne markt worden geacht wanneer deze is bedoeld om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid te vergemakkelijken, mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad. De Commissie heeft van oudsher erkend dat de risicofinancieringsmarkt belangrijk is voor de economieën van de lidstaten en dat kleine en middelgrote ondernemingen (“kmo’s”, ook wel “mkb”), kleine ondernemingen met een gemiddelde marktkapitalisatie (“midcapondernemingen”) en innovatieve midcapondernemingen ( 1 ) betere toegang moeten krijgen tot risicokapitaal; daaruit volgt dat een reeks richtsnoeren nodig is om een consistente aanpak bij de beoordeling van risicofinancieringssteunmaatregelen te waarborgen. In dit kader keurde de Commissie in 2006 de richtsnoeren voor risicokapitaal ( 2 ) goed, die in 2014 werden vervangen door de richtsnoeren voor risicofinanciering ( 3 ) als onderdeel van het pakket voor de modernisering van het EU-staatssteunbeleid ( 4 ) . De richtsnoeren voor risicofinanciering van 2014 zullen eind 2021 aflopen. De lidstaten kunnen het echter noodzakelijk blijven achten om risicofinancieringssteun te verstrekken alsmede richtsnoeren op te stellen over de wijze waarop risicofinanciering met volledige inachtneming van de staatssteunregels moet worden ondersteund,

2. In dit verband vormen kmo’s de ruggengraat van de economieën van de lidstaten, zowel wat werkgelegenheid als economische dynamiek en groei betreft, en spelen zij bijgevolg ook een centrale rol in de economische ontwikkeling en de veerkracht van de Unie als geheel. Zoals in de kmo-strategie voor een duurzaam en digitaal Europa ( 5 ) wordt erkend, bieden Europa’s 25 miljoen kmo’s werk aan zo’n 100 miljoen mensen, zijn zij goed voor meer dan de helft van het bruto binnenlands product (bbp) van de Unie en spelen zij een sleutelrol bij het toevoegen van waarde in elke sector van de economie. Zij leveren innovatieve oplossingen voor uitdagingen als klimaatverandering, efficiënt gebruik van hulpbronnen en sociale cohesie en dragen bij tot de verspreiding van innovatie ter ondersteuning van de groene en digitale transitie en ter versterking van de veerkracht of de technologische soevereiniteit van de Unie. Om te kunnen groeien en hun volledige potentieel te kunnen ontplooien, hebben kmo’s echter financiering nodig. Dit geldt vooral in op innovatie gerichte, hoogtechnologische en risicovolle sectoren. Een efficiënte risicofinancieringsmarkt voor kmo’s die ondernemingen in elke fase van hun ontwikkeling toegang tot de nodige financiering biedt, is daarom van cruciaal belang.

3. informatieasymmetrie : start-ups en kmo’s, vooral wanneer zij pas opkomen of in een nieuwe of hoogtechnologische sector actief zijn, slagen er vaak niet in om hun kredietwaardigheid of de deugdelijkheid van hun bedrijfsplan aan banken en investeerders aan te tonen. In dergelijke omstandigheden is het soort actieve doorlichting en onderzoek dat investeerders voor de financiering van grotere of meer gevestigde ondernemingen verrichten, mogelijk niet de moeite waard in het geval van transacties met kmo’s en start-ups omdat de kosten te hoog zijn in verhouding tot de waarde van de investering. Ongeacht de kwaliteit van hun project, het innovatieve karakter van hun technologie en hun groeipotentieel gebeurt het daarom vaak dat start-ups en kmo’s geen toegang krijgen tot de nodige financiering zolang zij geen goed trackrecord kunnen overleggen en niet voldoende zekerheden kunnen bieden. Dat probleem kan bijzonder uitgesproken zijn als het gaat om investeringen in innovatieve groene, hoogtechnologische, digitale of op luchtvaart gebaseerde technologieën of in door sociale ondernemers gedreven sociale innovaties Ondanks hun groeivooruitzichten hebben start-ups en kmo’s vaak moeilijk toegang tot financiering, met name in de vroege stadia van hun ontwikkeling ( 6 ) en wanneer zij bijkomende financiering nodig hebben voor hun expansie. De voornaamste reden voor die moeilijkheden is het probleem van: start-ups en kmo’s, vooral wanneer zij pas opkomen of in een nieuwe of hoogtechnologische sector actief zijn, slagen er vaak niet in om hun kredietwaardigheid of de deugdelijkheid van hun bedrijfsplan aan banken en investeerders aan te tonen. In dergelijke omstandigheden is het soort actieve doorlichting en onderzoek dat investeerders voor de financiering van grotere of meer gevestigde ondernemingen verrichten, mogelijk niet de moeite waard in het geval van transacties met kmo’s en start-ups omdat de kosten te hoog zijn in verhouding tot de waarde van de investering. Ongeacht de kwaliteit van hun project, het innovatieve karakter van hun technologie en hun groeipotentieel gebeurt het daarom vaak dat start-ups en kmo’s geen toegang krijgen tot de nodige financiering zolang zij geen goed trackrecord kunnen overleggen en niet voldoende zekerheden kunnen bieden. Dat probleem kan bijzonder uitgesproken zijn als het gaat om investeringen in innovatieve groene, hoogtechnologische, digitale of op luchtvaart gebaseerde technologieën of in door sociale ondernemers gedreven sociale innovaties ( 7 ) . Vanwege die informatieasymmetrie kan het zijn dat de markt voor bedrijfsfinancieringen niet de nodige eigenvermogens- of schuldfinanciering ter beschikking stelt aan nieuw opgerichte en potentieel innovatieve start-ups en kmo’s met een hoog groeipotentieel. Dit heeft tot gevolg dat de kapitaalmarkt aanhoudend faalt om het aanbod te doen volgen op de vraag tegen een voor beide partijen aanvaardbare prijs, hetgeen de groeivooruitzichten van kmo’s negatief beïnvloedt en de productiviteitsgroei van de eengemaakte markt en de algemene veerkracht van de economie van de Unie ondermijnt. In bepaalde omstandigheden hebben kleine midcaps en innovatieve midcaps te maken met hetzelfde marktfalen.

4. Indien aan een onderneming geen financiering wordt verstrekt, kan dit, in het bijzonder als gevolg van externe effecten op de groei , een uitwerking hebben die niet tot die individuele entiteit beperkt blijft. In tal van succesvolle bedrijfstakken is de groei van de productiviteit niet te danken aan het feit dat de productiviteit van de op de markt actieve ondernemingen stijgt, maar aan het feit dat de efficiëntere en technologisch meer geavanceerde ondernemingen groeien ten koste van ondernemingen die minder efficiënt zijn (of die verouderde producten aanbieden). Voorts profiteren de betrokken economische sectoren en de economie in haar geheel van positieve groeiexternaliteiten die verbonden zijn aan de accumulatie van kennis door ondernemingen (maatschappelijk kapitaal) of door werknemers (menselijk kapitaal) alsook aan de introductie van nieuwe goederen, in de vorm van een surplus voor consumenten en/of ondernemingen. Als die processen worden verstoord doordat potentieel succesvolle ondernemingen geen financiering kunnen krijgen, zullen de ruimere gevolgen voor de productiviteitsgroei naar verwachting negatief zijn. De groei kan dan worden aangewakkerd wanneer door het opruimen van financieringsobstakels een grotere groep ondernemingen de kans krijgt om tot de markt toe te treden en op te schalen.

5. Als er sprake is van een tekort aan financieringsmogelijkheden (“financieringskloof”) voor start-ups, kmo’s, kleine midcapondernemingen en innovatieve midcapondernemingen, kan het inzetten van overheidssteun door lidstaten dus gerechtvaardigd zijn om de ontwikkeling van risicofinanciering op hun binnenlandse markten te faciliteren. Goed gerichte staatssteun ter ondersteuning van het verstrekken van risicofinanciering kan een doeltreffend middel zijn om het vastgestelde marktfalen of een relevante andere belemmering voor toegang tot financiering te mitigeren en particuliere middelen te mobiliseren. In de huidige context kunnen de lidstaten hiervan ook gebruikmaken om het herstel na de economische crisis ten gevolge van de COVID-19-pandemie te bevorderen.

6. Betere toegang tot financiering is niet alleen onmisbaar voor de binnenlandse economieën van de lidstaten, maar kan ook een positieve bijdrage leveren aan enkele van de centrale beleidsdoelstellingen van de Unie. Toegang tot financiering is een krachtig instrument om de Green Deal ( 8 ) te ondersteunen en Europa klaar te maken voor het digitale tijdperk ( 9 ) , alsmede om te zorgen voor het herstel na de economische crisis ten gevolge van de COVID-19-pandemie en een Unie op te bouwen die beter bestand is tegen toekomstige crises.

7. De groene transitie is een kerndoelstelling van de Unie. Volgens de meest recente prognoses ( 10 ) zou voor de verwezenlijking van de huidige klimaat- en energiedoelstellingen tegen 2030 jaarlijks ongeveer 417 miljard EUR aan extra investeringen nodig kunnen zijn, een uitdaging die absoluut vereist dat aanzienlijke particuliere investeringen worden aangetrokken. Voor de bevordering van duurzame financiering moeten de juiste signalen worden gegeven om financiële middelen en kapitaalstromen naar groene investeringen te leiden. Daarom heeft de Commissie in 2018 het plan voor duurzame financiering ( 11 ) gelanceerd, dat onlangs werd gevolgd door het nieuwe pakket duurzame financiering ( 12 ) . Een element om groene financiering te bevorderen is een betere openbaarmaking van klimaat- en milieugegevens zodat beleggers volledig worden geïnformeerd over de duurzaamheid van hun beleggingen. Een cruciale stap daarbij was de vaststelling van Verordening (EU) 2020/852 van het Europees Parlement en de Raad ( 13 ) , waarin ecologisch duurzame activiteiten worden ingedeeld (gewoonlijk de EU-taxonomie genoemd).

8. Wat de digitale transitie betreft, beklemtoont de mededeling over het digitale kompas 2030 ( 14 ) dat de EU de ontwikkeling van kritieke technologie moet ondersteunen op een wijze die de productiviteitsgroei en de economische ontwikkeling bevordert in volledige overeenstemming met haar maatschappelijke waarden en doelstellingen. Om een massale opschaling van investeringen mogelijk te maken en die doelstelling te verwezenlijken, zijn nationale uitgaven door de lidstaten van cruciaal belang, samen met relevante fondsen van de Unie en particuliere investeringen.

9. Het herstel van de door de COVID-19-uitbraak veroorzaakte crisis is een dringende prioriteit en deze kans moet worden aangegrepen om de digitale en groene transitie vooruit te helpen, zodat de economie veerkrachtiger en meer concurrerend zal worden. De herstel- en veerkrachtfaciliteit (RFF) ( 15 ) is het eerste en belangrijkste onderdeel van het EU-herstelpakket dat is aangenomen als reactie op de crisis; hiermee wordt na de goedkeuring van hun ontwerpplannen voor herstel en veerkracht 672,5 miljard EUR aan de lidstaten ter beschikking gesteld in de vorm van leningen en subsidies als financiële steun voor de cruciale eerste jaren van het herstel. In dit verband heeft de Commissie vlaggenschipgebieden ( 16 ) vastgesteld en moedigt zij de lidstaten aan deze gebieden in hun herstel- en veerkrachtplannen op te nemen; deze plannen zijn immers voor alle lidstaten van groot belang, vergen enorme investeringen en kunnen helpen banen en groei te creëren en de vruchten te plukken van de groene en de digitale transitie.

10. Voorts moet de Unie, zoals onderstreept is in de geactualiseerde industriestrategie ( 17 ) , lessen trekken uit de COVID-19-pandemie en de impact daarvan op de mondiale waardeketens, door de veerkracht van haar eengemaakte markt te versterken en strategische afhankelijkheden aan te pakken, terwijl zij zich daarbij moet blijven inzetten voor een open, concurrerende en op handel gebaseerde Europese economie.

11. Daadwerkelijke toegang tot financiering is van belang voor de kerndoelstellingen van de Unie, en het is dan ook noodzakelijk de inspanningen in die zin verder op te voeren voortbouwend op beleidsmaatregelen van de Unie die gericht zijn op die betere toegang, zoals de kapitaalmarktenunie (“KMU”) en het gebruik van de begroting van de Unie.

12. Om in de Unie kapitaal te mobiliseren en naar alle ondernemingen te kanaliseren, heeft de Commissie in 2015 het eerste actieplan voor de kapitaalmarktenunie ( 18 ) (“KMU”) goedgekeurd. Een van de belangrijkste doelstellingen was het verbeteren van de toegang van kmo’s tot financiering, met name tot niet-bancaire financiering. Sindsdien heeft de Unie aanzienlijke vooruitgang geboekt en grotendeels uitvoering gegeven aan de afzonderlijke acties die waren aangekondigd in het KMU-actieplan van 2015 en de tussentijdse evaluatie ervan in 2017. Veel van deze acties waren gericht op het verbeteren van de toegang tot financiering voor alle ondernemingen ongeacht hun omvang of ouderdom, maar een aantal was in grote mate gericht op het vergemakkelijken van de toegang tot kapitaalmarkten voor met name kmo’s en kleine midcapondernemingen ( 19 ) . Om de kapitaalmarktenunie van de EU nog te verdiepen werd in 2020 een nieuw KMU-actieplan ( 20 ) gelanceerd om de kapitaalmarkten te blijven ontwikkelen en de toegang tot marktfinanciering te waarborgen, met name voor kleine en middelgrote ondernemingen. In dit verband heeft de Commissie overeenkomstig artikel 33, lid 9, van Richtlijn 2014/65/EU van het Europees Parlement en de Raad ( 21 ) ook een deskundigengroep van belanghebbenden inzake kmo’s opgericht, die de opdracht kreeg om de belemmeringen voor kmo’s die publieke markten aanboren, te beoordelen.

13. Gelet op het belang van een betere toegang tot financiering voor kmo's vult de Commissie de wetgeving en de beleidsmaatregelen van de Unie aan met de Uniebegroting, om zo structureel marktfalen aan te pakken dat de groei van start-ups en kmo’s belemmert. Daartoe werd het gebruik van financiële instrumenten ( 22 ) verbeterd in het kader van het meerjarig financieel kader (“MFK”) voor de periode 2014-2020. Met name de Uniefinancieringsprogramma’s die zijn vastgesteld bij Verordening nr. (EU) 1287/2013 van het Europees Parlement en de Raad ( “concurrentievermogen van ondernemingen en kleine en middelgrote ondernemingen”, “Cosme”) ( 23 ) en Verordening (EU) nr. 1291/2013 van het Europees Parlement en de Raad ( 24 ) (“Horizon 2020”), hebben bijgedragen aan een beter gebruik van overheidsmiddelen door middel van risicodelende financieringsmechanismen die ten goede komen zowel aan kmo’s in de start-, groei- of overdrachtfase als aan kleine en innovatieve midcapondernemingen, waarbij bijzondere nadruk wordt gelegd op initiatieven voor naadloze ondersteuning van de doorontwikkeling van innovaties in commerciële producten, met inbegrip van de commerciële toepassing van resultaten van onderzoek en ontwikkeling (“O&O”) ( 25 ) . Voorts steunt de Europese Innovatieraad sinds 2018 start-ups en kmo’s in het kader van het Horizon 2020-programma. Hij zal steun blijven verlenen, ook aan kleine midcapondernemingen, in het kader van het financieringsprogramma van de Unie voor onderzoek en innovatie, Horizon Europa ( 26 ) , om de prestaties van de durfkapitaalmarkt van de Unie te verbeteren. Uit de lancering van de Europese opschalingsactie voor risicokapitaal (“Escalar”) ( 27 ) als proefprogramma van de Commissie en het Europees Investeringsfonds (“EIF”) en de oprichting van een publiek-privaat fonds ( 28 ) om beursintroducties van kmo’s te helpen financieren, blijkt dat het belangrijk is de groei van start-ups en kmo’s te bevorderen en bestaande overheidssteunmaatregelen in alle financieringsstadia verder aan te vullen. Het EIF heeft in 2020 samen met het ISEP-initiatief (InnovFin Space Equity Pilot) een paraplufonds geactiveerd waarbij vier particuliere durfkapitaalinvesteerders betrokken zijn om de investeringen in eigen vermogen van Europese luchtvaart- en defensieondernemingen te verhogen. Dit model wordt voortgezet door het Cassini-initiatief en in het bijzonder het geplande groeifonds. ( 29 ) Daarnaast heeft het cohesiebeleid van de Unie sinds begin 2000 in groeiende mate bijgedragen aan de financiering van kmo’s, onder meer door risicokapitaal te verstrekken, een bedrag dat eind 2013 10 miljard EUR bereikte en een bijkomend bedrag van 15 miljard EUR aan toezeggingen van 23 lidstaten vanaf eind 2020. Financiële instrumenten in het kader van het cohesiebeleid ondersteunden alleen al in 2020 zowat 365 000 kmo’s in heel Europa. Tot slot worden in het nieuwe InvestEU-programma ( 30 ) 14 verschillende financiële instrumenten die momenteel beschikbaar zijn om investeringen in de EU te ondersteunen, alsook middelen uit het gedeeld beheer van het lidstaatcompartiment samengebracht. In het programma wordt een specifiek onderdeel gewijd aan de financiering van kleine ondernemingen, en kunnen ook drie andere onderdelen van InvestEU binnen hun toepassingsgebied kmo’s financieren.

14. De ervaring van de Commissie op het gebied van risicofinancieringssteun (in het kader van de richtsnoeren voor risicofinanciering en de algemene groepsvrijstellingsverordening ( 31 ) ) en de bovengenoemde initiatieven (zie punten 12 en 13) op het niveau van de Unie om de toegang tot financiering te verbeteren, tonen aan dat toegang tot financiering zowel voor de Unie als voor haar lidstaten een prioriteit blijft. Tegen deze achtergrond is het daarom van cruciaal belang dat de Commissie de lidstaten richtsnoeren blijft verstrekken over de wijze waarop zij de verenigbaarheid van risicofinancieringsmaatregelen met de interne markt zal beoordelen. Dit blijkt ook uit de evaluatie in 2019 en 2020 van de richtsnoeren voor risicofinanciering 2014, de zogenaamde geschiktheidscontrole ( 32 ) . Uit die controle is gebleken dat de genoemde richtsnoeren over het algemeen relevant en geschikt blijven. Verdere verduidelijking en vereenvoudiging van de regels lijkt echter noodzakelijk. Deze herziene richtsnoeren voor risicofinanciering zullen het makkelijker maken voor de lidstaten om gerichte staatssteun voor risicofinanciering uit te rollen, waarbij rekening wordt gehouden met de positieve bijdrage van dergelijke steun aan de hierboven beschreven prioriteiten van de Commissie (zie punten 6 tot en met 9), bovenop de positieve effecten van de steun bij het waarborgen van toegang tot financiering.

15. Na de vaststelling in 2016 van de mededeling betreffende het begrip “steun” ( 33 ) en gezien met name punt 4.2 ervan ( 34 ) hebben deze richtsnoeren niet langer betrekking op de vraag of een overheidssteunmaatregel al dan niet staatssteun vormt, maar op de voorwaarden waaronder een staatssteunmaatregel verenigbaar met de interne markt kan worden verklaard.

16. Daarom heeft de Commissie besloten bepaalde wijzigingen in de richtsnoeren voor risicofinanciering 2014 aan te brengen, de regels te verduidelijken en administratieve vereenvoudiging door te voeren om de toepassing van staatssteun ter ondersteuning van risicofinanciering te vergemakkelijken.

2. TOEPASSINGSGEBIED VAN DE RICHTSNOEREN EN DEFINITIES

2.1. Toepassingsgebied van deze richtsnoeren

17. De Commissie zal de in deze richtsnoeren vervatte beginselen toepassen op risicofinancieringsmaatregelen die niet voldoen aan alle voorwaarden waarin deel 3 van de algemene groepsvrijstellingsverordening (“Steun om kmo's toegang tot financiering te geven”) voorziet. De betrokken lidstaat moet die maatregelen (zie deel 2.2) overeenkomstig artikel 108, lid 3, van het Verdrag aanmelden en de Commissie zal een grondige beoordeling maken van de verenigbaarheid van de maatregelen met de gemeenschappelijke markt, zoals beschreven in deel 3 van deze richtsnoeren.

18. De lidstaten kunnen er echter ook voor kiezen om risicofinancieringsmaatregelen dusdanig vorm te geven dat deze maatregelen geen staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag inhouden, bijvoorbeeld doordat deze maatregelen aan het criterium van de marktdeelnemer in een markteconomie ( 35 ) of aan de voorwaarden van de toepasselijke de-minimisverordening voldoen ( 36 ) . Dit soort zaken hoeven niet bij de Commissie te worden aangemeld.

19. Deze richtsnoeren hebben geen betrekking op de verenigbaarheid met de interne markt van staatssteunmaatregelen die voldoen aan de criteria van andere richtsnoeren, kaderregelingen of verordeningen inzake staatssteun. De Commissie zal er in het bijzonder op toezien dat moet worden voorkomen dat deze richtsnoeren worden gebruikt om beleidsdoelstellingen na te streven waarop vooral andere kaderregelingen, richtsnoeren en verordeningen inzake staatssteun betrekking hebben.

20. Deze richtsnoeren doen geen afbreuk aan de toetsing aan de staatssteunregels van andere soorten financiële instrumenten dan die waarop deze richtsnoeren betrekking hebben, zoals instrumenten voor de effectisering van bestaande leningen

21. De Commissie zal de in deze richtsnoeren uiteengezette beginselen alleen toepassen op risicofinancieringsmaatregelen. Zij zullen niet worden toegepast op ad-hocmaatregelen waarbij risicofinancieringssteun aan individuele ondernemingen wordt verschaft, tenzij het gaat om maatregelen die zijn bedoeld om een specifiek alternatief handelsplatform te ondersteunen.

22. Belangrijk daarbij is dat risicofinancieringssteunmaatregelen via financiële intermediairs of alternatieve handelsplatforms ten uitvoer moeten worden gelegd, behalve in het geval van fiscale prikkels met betrekking tot directe investeringen in in aanmerking komende ondernemingen. Daarom valt een maatregel waarbij de lidstaat of een overheidsinstantie directe investeringen in ondernemingen doet zonder dat dit soort intermediaire structuren daarbij betrokken zijn, niet onder de regels voor risicofinancieringsteun in de algemene groepsvrijstellingsverordening of in deze richtsnoeren.

23. In het licht van hun langere staat van dienst en de hogere zekerheidsstelling is de Commissie van oordeel dat grote ondernemingen in de regel niet dezelfde moeilijkheden als start-ups en kmo’s ondervinden om toegang te krijgen tot financiering, en dat deze richtsnoeren dus niet mogen gelden voor dergelijke ondernemingen. Uitzonderlijk kan een risicofinancieringsmaatregel ten voordele van grote ondernemingen op grond van deze richtsnoeren verenigbaar worden geacht, als hij gericht is op kleine midcapondernemingen in overeenstemming met deel 3.2.2.1, punt a), of op innovatieve midcapondernemingen die onderzoeks- en ontwikkelings- en innovatieprojecten uitvoeren in overeenstemming met deel 3.2.2.1, punt b).

24. De Commissie zal de beginselen van deze richtsnoeren niet toepassen op risicofinancieringssteun voor ondernemingen die tot de officiële notering van een gereglementeerde markt zijn toegelaten, omdat het feit dat zij op een gereglementeerde markt zijn genoteerd, aantoont dat zij in staat zijn particuliere financiering aan te trekken.

25. Risicofinancieringssteun zonder enige deelneming van onafhankelijke particuliere investeerders zal niet verenigbaar worden geacht volgens deze richtsnoeren. In dergelijke gevallen zou de lidstaat alternatieve beleidsopties in overweging moeten nemen die geschikter kunnen zijn om dezelfde doelstellingen en resultaten te bereiken, zoals regionale investeringssteun of starterssteun overeenkomstig de algemene groepsvrijstellingsverordening.

26. Risicofinancieringssteun waarbij de onafhankelijke particuliere investeerders geen significant risico dragen of de voordelen volledig ten goede komen aan de particuliere investeerders, zal niet verenigbaar worden geacht op grond van deze richtsnoeren. Het delen van de risico’s en beloningen is volgens deze richtsnoeren een noodzakelijke voorwaarde om de financiële blootstelling van de staat te beperken en een redelijk rendement voor de staat te verzekeren.

27. Met uitzondering van risicofinancieringssteun ten behoeve van vervangingskapitaal dat onder de voorwaarden van artikel 21 van de algemene groepsvrijstellingsverordening valt, mag risicofinancieringssteun volgens deze richtsnoeren niet worden gebruikt ter ondersteuning van buy-outs.

28. Risicofinancieringssteun zal niet als verenigbaar met de interne markt worden beschouwd volgens deze richtsnoeren, wanneer de steun wordt toegekend aan: a) ondernemingen in moeilijkheden in de zin van de richtsnoeren inzake reddings- en herstructureringssteun aan niet-financiële ondernemingen in moeilijkheden (37); voor de toepassing van deze richtsnoeren zullen evenwel kmo’s die niet langer dan de in artikel 21 van de algemene groepsvrijstellingsverordening vastgestelde periode voor inaanmerkingneming op een markt actief zijn en in aanmerking komen voor risicofinancieringsinvesteringen na een boekenonderzoek door de geselecteerde financiële intermediair, niet worden beschouwd als ondernemingen in moeilijkheden, tenzij tegen deze ondernemingen een insolventieprocedure loopt of zij volgens het nationale recht voldoen aan de criteria om, op verzoek van hun schuldeisers, aan een collectieve insolventieprocedure te worden onderworpen; b) ondernemingen ten aanzien waarvan een bevel tot terugvordering uitstaat ingevolge een eerder besluit van de Commissie waarbij steun die door dezelfde lidstaat is verleend, onrechtmatig en met de interne markt onverenigbaar is verklaard.

29. De Commissie zal de beginselen van deze richtsnoeren niet toepassen op steun voor activiteiten die verband houden met de uitvoer naar derde landen of lidstaten, dat wil zeggen steun die rechtstreeks is gerelateerd aan de uitgevoerde hoeveelheden, de oprichting en de exploitatie van een distributienet of andere lopende uitgaven in verband met activiteiten op het gebied van de uitvoer, alsmede steun die afhangt van het gebruik van binnenlandse in plaats van ingevoerde goederen.

30. Bij risicofinancieringsmaatregelen gaat het vaak om ingewikkelde constructies die stimulansen bieden aan een bepaalde categorie marktdeelnemers (investeerders) om risicofinanciering ter beschikking te stellen aan een andere categorie marktdeelnemers (in aanmerking komende ondernemingen). Afhankelijk van de vormgeving van de maatregel, en zelfs wanneer het de bedoeling van de overheid is om alleen de laatstgenoemde groep te begunstigen, kunnen ondernemingen op één van beide of op beide niveaus begunstigden van staatssteun zijn. Bovendien zijn bij risicofinancieringsmaatregelen meestal een of meer financiële intermediairs betrokken die misschien losstaan van de investeerders en de uiteindelijk begunstigde ondernemingen waarin wordt geïnvesteerd. In dergelijke gevallen moet tevens worden onderzocht of de financiële intermediair geacht kan worden voordeel te halen uit staatssteun. Enigerlei steun aan de financiële intermediair moet worden beperkt door het in deze richtsnoeren beschreven voordeel aan de eindbegunstigden door te geven. Het feit dat financiële intermediairs hun activa kunnen vermeerderen en hun beheerders hun omzet via hun provisies kunnen vergroten, wordt slechts als een secundair economisch effect van de steunmaatregel beschouwd, en niet als een voordeel dat door de steun aan de financiële intermediairs of hun beheerders is verkregen. Indien echter de risicofinancieringsmaatregel dusdanig is vormgegeven dat de secundaire effecten worden doorgegeven aan vooraf aangewezen identificeerbare financiële intermediairs of vooraf aangewezen groepen van financiële intermediairs, zullen deze financiële intermediairs geacht worden een indirect voordeel te genieten.

2.2. Aan te melden risicofinancieringssteun

31. Overeenkomstig artikel 108, lid 3, van het Verdrag moeten de lidstaten risicofinancieringsmaatregelen aanmelden die i) staatssteun vormen in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag (met name maatregelen die niet aan het criterium van de marktdeelnemer in een markteconomie voldoen ( 38 ) en buiten het toepassingsgebied van de de-minimisverordeningen vallen ( 39 ) ), en ii) niet voldoen aan alle voorwaarden waarin deel 3 van de algemene groepsvrijstellingsverordening (“Steun om kmo's toegang tot financiering te geven”) voorziet. De Commissie beoordeelt of die maatregelen verenigbaar zijn met de interne markt overeenkomstig artikel 107, lid 3, punt c), van het Verdrag. Deze richtsnoeren hebben met name betrekking op risicofinancieringsmaatregelen die met grote waarschijnlijkheid verenigbaar zijn met artikel 107, lid 3, punt c), van het Verdrag mits zij voldoen aan een aantal voorwaarden die in deel 3 van deze richtsnoeren nader zullen worden toegelicht. Deze maatregelen behoren tot een van de volgende twee categorieën.

32. De eerste categorie omvat risicofinancieringsmaatregelen gericht op ondernemingen die niet voldoen aan alle voorwaarden om in aanmerking te komen die gelden voor risicofinancieringssteun, zoals vastgesteld in deel 3 van de algemene groepsvrijstellingsverordening. Tot deze categorie behoren met name maatregelen die op de volgende ondernemingen zijn gericht: a) kleine midcapondernemingen; b) innovatieve midcapondernemingen; c) kmo’s die de initiële risicofinancieringsinvestering ontvangen terwijl zij langer dan de in artikel 21 van de algemene groepsvrijstellingsverordening vastgestelde periode voor inaanmerkingneming op een markt actief zijn; d) start-ups en kmo’s die een totale risicofinancieringsinvestering nodig hebben voor een bedrag dat het in de algemene groepsvrijstellingsverordening vastgestelde maximumbedrag overschrijdt; e) alternatieve handelsplatforms die niet aan de voorwaarden van de algemene groepsvrijstellingsverordening voldoen.

33. De tweede categorie bestaat uit maatregelen waarvan de vormgevingsparameters afwijken van die welke in de algemene vrijstellingsverordening zijn vastgesteld. Tot deze categorie behoren met name de volgende gevallen: a) financiële instrumenten waarbij de inbreng van de onafhankelijke particuliere investeerders kleiner is dan de in de algemene groepsvrijstellingsverordening bepaalde percentages; b) financiële instrumenten met vormgevingsparameters die de in de algemene groepsvrijstellingsverordening vastgestelde plafonds overschrijden; c) financiële instrumenten niet zijnde garanties waar bij de selectie van financiële intermediairs, investeerders of fondsbeheerders de voorkeur wordt gegeven aan bescherming tegen potentiële verliezen (neerwaartse bescherming) boven prioritair rendement uit winst (opwaartse prikkels); d) fiscale prikkels voor zakelijke investeerders, met inbegrip van financiële intermediairs of beheerders daarvan die als mede-investeerders optreden.

34. Tenzij in deze richtsnoeren anders is bepaald, houdt de Commissie bij haar beoordeling van de categorieën aan te melden maatregelen rekening met alle verenigbaarheidsvoorwaarden die van toepassing zijn op risicofinancieringssteun in het kader van deel 3 van de algemene groepsvrijstellingsverordening.

2.3. Definities

35. In deze richtsnoeren wordt verstaan onder: 1) “alternatief handelsplatform”: een multilaterale handelsfaciliteit (Multilateral Trading Facility — MTF) in de zin van artikel 4, lid 1, punt 22, van Richtlijn 2014/65/EU, waarbij ten minste 50 % van de financiële instrumenten die tot de handel zijn toegelaten, is uitgegeven door kmo’s; 2) “buy-out”: transactie waarbij ten minste een controlebelang in het aandelenkapitaal van een onderneming van de bestaande aandeelhouders wordt verworven met het oog op de overname van haar activa en activiteiten; 3) “neerwaartse bescherming”: een lager aandeel in het verlies dan dat van de publieke investeerders in het geval van een tegenvallend rendement; 4) “in aanmerking komende onderneming” : een start-up, een kmo, een kleine of innovatieve midcaponderneming; 5) “met het beheer belaste entiteit”: de Europese Investeringsbank, het Europees Investeringsfonds, een internationale financiële instelling waarin een lidstaat aandeelhouder is, een in een lidstaat gevestigde financiële instelling die een openbaar belang nastreeft onder toezicht van een overheid, een publiekrechtelijk lichaam of een privaatrechtelijk lichaam met een publieke taak. De met het beheer belaste entiteit kan worden geselecteerd of rechtstreeks worden aangesteld overeenkomstig Richtlijn 2014/24/EU van het Europees Parlement en de Raad (40) of overeenkomstig artikel 38, lid 4, punt b), iii), van Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad (41) of artikel 59, lid 3, punt c), van Verordening (EU) 2021/1060 van het Europees Parlement en de Raad (42); 6) “investering in de vorm van eigen vermogen”: het verschaffen aan een onderneming van kapitaal, dat direct of indirect wordt geïnvesteerd in ruil voor eigenaarschap van een overeenkomstig deel van die onderneming; 7) “evaluatieplan”: een document dat een of meer steunregelingen bestrijkt en ten minste de volgende elementen bevat: a) de te evalueren doelstellingen; b) de evaluatievragen; c) de resultaatindicatoren; d) de geplande methode voor de uitvoering van de evaluatie; e) de vereisten inzake gegevensverzameling; f) het voorgestelde tijdschema voor de evaluatie met inbegrip van de datum van indiening van de tussentijdse en de definitieve evaluatieverslagen; g) de beschrijving van de onafhankelijke instantie die de evaluatie zal uitvoeren of de criteria die zullen worden gebruikt voor de selectie ervan; h) de getroffen regelingen om de evaluatie openbaar te maken; 8) “uittreding” (exit): liquidatie van een deelneming door een financiële intermediair of een investeerder, met inbegrip van trade sale, afschrijvingen, terugbetaling van aandelen of leningen, verkoop aan een andere financiële intermediair of andere investeerder, verkoop aan een financiële instelling en verkoop via een openbare aanbieding, met inbegrip van een eerste openbare aanbieding (IPO); 9) “redelijk rendement” (Fair Rate of Return of FRR) : de verwachte interne opbrengstvoet (IRR) die gelijkwaardig is aan de risicogewogen disconteringvoet waarin de risicograad van de investering en de aard en omvang van het kapitaal dat particuliere investeerders willen investeren, tot uiting komt; 10) “uiteindelijke begunstigde” : een in aanmerking komende onderneming die een investering heeft ontvangen in het kader van risicofinancieringssteun van de overheid; 11) “financieel intermediair”: een financiële instelling, ongeacht de vorm en eigendomsstructuur ervan, waaronder dakfondsen, particuliere investeringsfondsen, publieke investeringsfondsen, banken, microfinancieringsinstellingen en waarborgmaatschappijen; 12) “eerste commerciële verkoop” : de eerste verkoop door een onderneming op een product- of dienstenmarkt, met uitsluiting van beperkte verkopen om de markt te testen; 13) “first-losstranche” : de meest junior risicotranche die het hoogste verliesrisico draagt, bestaande uit de verwachte verliezen van de doelportefeuille; 14) “vervolginvestering” : verdere investering in een onderneming na één of meerdere voorafgaande risicofinancieringsinvesteringsrondes; 15) “dakfonds”: fonds dat belegt in of middelen bijdraagt aan andere fondsen in plaats van rechtstreeks te beleggen in of bij te dragen aan ondernemingen of financiële activa zoals aandelen of obligaties; 16) “garantie”: een schriftelijke aansprakelijkheidsverklaring voor het geheel of een deel van nieuw geproduceerde risicofinancieringskrediettransacties zoals schuld- of leasinginstrumenten, alsmede quasi-eigenvermogensinstrumenten; 17) “garantieplafond” : de maximale blootstelling van een publieke investeerder, uitgedrukt als een percentage van de totale investeringen in een gegarandeerde portefeuille; 18) “garantiepercentage” : het percentage van de dekking door een publieke investeerder van de verliezen op elke individuele transactie die in het kader van de risicofinancieringssteunmaatregel in aanmerking komt; 19) “onafhankelijke particuliere investeerder”: een onafhankelijke particuliere investeerder in de zin van artikel 2 van de algemene groepsvrijstellingsverordening; 20) „innovatieve midcap”: een midcap die aan een van de volgende voorwaarden voldoet: zij voldoet aan de criteria om als “innovatieve onderneming” in de zin van artikel 2 van de algemene groepsvrijstellingsverordening te worden beschouwd; zij heeft recentelijk een kwaliteitskeurmerk “excellentiekeur” van de Europese Innovatieraad gekregen overeenkomstig het Horizon 2020-werkprogramma 2018-2020 (43) of artikel 2, punt 23, en artikel 15, lid 2, van Verordening (EU) 2021/695; of zij heeft recentelijk een investering ontvangen uit het Fonds van de Europese Innovatieraad, zoals een investering in het kader van het Accelerator-programma als bedoeld in artikel 48 van Verordening (EU) 2021/695, en zij heeft deelgenomen aan een Cassini (44)-actie (Cassini Business Accelerator of Cassini Matchmaking), of heeft investeringen ontvangen uit de Cassini Seed and Growth Funding Facility, of heeft een Cassini Prize ontvangen, waarbij is voldaan aan de daarin gestelde evaluatiedrempels, of zij heeft steun ontvangen van door Horizon Europe gefinancierde ruimtegerelateerde projecten die tot de oprichting van een start-up heeft geleid; 21) “hefboom voor particuliere middelen”: de mate waarin overheidsinvesteringen extra investeringen uit particuliere bronnen aantrekken; 22) “leninginstrument”: een overeenkomst die de kredietgever verplicht een overeengekomen geldbedrag voor een overeengekomen termijn ter beschikking te stellen aan de kredietnemer en waarbij de kredietnemer verplicht is dat bedrag binnen de overeengekomen termijn terug te betalen; dit instrument kan de vorm aannemen van leningen en andere financieringsinstrumenten met inbegrip van leasing, die de leninggever een overheersend bestanddeel van minimumopbrengst bieden; 23) “midcaponderneming”: een onderneming die geen kmo is, met niet meer dan 1 500 werknemers, berekend overeenkomstig de artikelen 3 tot en met 6 van bijlage I bij de algemene groepsvrijstellingsverordening. Voor de toepassing van deze definitie worden verschillende entiteiten als één onderneming beschouwd wanneer aan een van de in artikel 3, lid 3, van bijlage I bij de algemene groepsvrijstellingsverordening genoemde voorwaarden is voldaan; 24) “natuurlijke persoon” : een persoon niet zijnde een rechtspersoon die geen onderneming is in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag; 25) “nieuw krediet” : een nieuw gesloten leninginstrument ten behoeve van de financiering van nieuwe investeringen of werkkapitaal, met uitsluiting van de herfinanciering van: i) bestaande leningen of ii) andere vormen van financiering; 26) “investeringen in de vorm van quasi-eigenvermogen”: een categorie financiering tussen eigen vermogen en vreemd vermogen in, waaraan een hoger risico verbonden is dan aan senior schuld en een lager risico dan aan gewoon eigen vermogen en waarvan het rendement voor de houder ervan overwegend is gebaseerd op de winst of het verlies van de onderliggende doelonderneming en die bij wanbetaling niet gedekt is; investeringen in de vorm van quasi-eigenvermogen kunnen zijn gestructureerd als schuld, die niet gegarandeerd en achtergesteld is, met inbegrip van mezzanineschuld, en in sommige gevallen converteerbaar is in eigen vermogen, dan wel als preferent eigen vermogen; 27) “vervangingskapitaal”: de aankoop van bestaande aandelen in een onderneming van een vroegere investeerder of aandeelhouder; 28) “risicofinancieringsinvestering”: investeringen in eigen vermogen en quasi-eigenvermogen, leningen (met inbegrip van leases) en garanties, of een combinatie daarvan, aan in aanmerking komende ondernemingen teneinde nieuwe investeringen te doen, met uitsluiting van volledig particuliere investeringen tegen marktvoorwaarden die buiten het toepassingsgebied van de relevante staatssteunmaatregel vallen; 29) “kleine of middelgrote onderneming” of “kmo”: een onderneming die voldoet aan de in bijlage I bij de algemene groepsvrijstellingsverordening beschreven voorwaarden; 30) “kleine midcaponderneming”: een onderneming niet zijnde een kmo, met niet meer dan 499 werknemers, berekend overeenkomstig de artikelen 3 tot en met 6 van bijlage I bij de algemene groepsvrijstellingsverordening, en waarvan de jaaromzet 100 miljoen EUR niet overschrijdt of het jaarlijkse balanstotaal 86 miljoen EUR niet overschrijdt. Voor de toepassing van deze definitie worden verschillende entiteiten als één onderneming beschouwd wanneer aan een van de in artikel 3, lid 3, van bijlage I bij de algemene groepsvrijstellingsverordening genoemde voorwaarden is voldaan; 31) “start-up”: een niet-beursgenoteerde kleine onderneming tot vijf jaar na haar registratie die aan de volgende voorwaarden voldoet: a) zij heeft niet de activiteit van een andere onderneming overgenomen; b) zij heeft nog geen winst uitgekeerd; c) zij is niet ontstaan uit een concentratie (45). Voor in aanmerking komende ondernemingen die zich niet hoeven te laten registreren, wordt de periode van vijf jaar om in aanmerking te komen, geacht aan te vangen op het tijdstip dat de onderneming haar economische activiteiten aanvangt of belastingplichtig wordt voor haar economische activiteiten, als dat eerder is; 32) “totale financiering”: het totale bedrag dat in het kader van een risicofinancieringssteunmaatregel in één of meer risicofinancieringsronden, met inbegrip van vervolginvesteringen, in een in aanmerking komende onderneming wordt geïnvesteerd, met uitsluiting van volledig particuliere investeringen tegen marktvoorwaarden die buiten het toepassingsgebied van de risicofinancieringssteunmaatregel vallen; 33) “opwaartse prikkel”: preferent of prioritair rendement uit winst ten opzichte van publieke investeerders.

3. VERENIGBAARHEIDSBEOORDELING VAN RISICOFINANCIERINGSSTEUN

36. Op grond van artikel 107, lid 3, punt c), van het Verdrag kan staatssteun verenigbaar met de interne markt worden geacht wanneer deze is bedoeld om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid binnen de Unie te vergemakkelijken, mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad.

37. In dit deel verduidelijkt de Commissie hoe zij de verenigbaarheid van risicofinancieringssteunmaatregelen waarvoor overeenkomstig artikel 108, lid 3, van het Verdrag de aanmeldingsverplichting geldt, zal beoordelen. Meer bepaald zal de Commissie, om te beoordelen of een risicofinancieringssteunmaatregel als verenigbaar met de interne markt kan worden beschouwd, nagaan of de steunmaatregel: a) de ontwikkeling van een bepaalde economische activiteit vergemakkelijkt (eerste voorwaarde); en b) de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt niet zodanig verandert dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad (tweede voorwaarde).

38. Om te bepalen of aan de eerste voorwaarde is voldaan, namelijk of de steun de ontwikkeling van een economische activiteit vergemakkelijkt, zal de Commissie de volgende aspecten in aanmerking nemen: a) identificatie van de gesteunde economische activiteit (zie deel 3.1.1); b) stimulerend effect: de steun moet het gedrag van de betrokken ondernemingen zodanig veranderen dat zij bijkomende activiteiten ondernemen die zij zonder de steun niet zouden verrichten, dan wel in beperktere mate of op een andere wijze of locatie zouden verrichten (zie deel 3.1.2);

39. Om te bepalen of aan de tweede voorwaarde is voldaan, namelijk of de steun de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt, niet zodanig verandert dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad, zal de Commissie de volgende aspecten in aanmerking nemen: a) noodzaak van overheidsmaatregelen: de steunmaatregel moet leiden tot een wezenlijke verbetering die de markt niet op eigen kracht tot stand kan brengen, door bijvoorbeeld een einde te maken aan marktfalen of een andere relevante belemmering voor het verstrekken van risicofinanciering, met inbegrip van bijvoorbeeld regionale ongelijkheden bij de toegang tot financiering (zie deel 3.2.2); b) geschiktheid van de steunmaatregel: de voorgestelde staatssteunmaatregel moet een geschikt beleidsinstrument zijn om het doel te verwezenlijken (zie deel 3.2.3); c) evenredigheid van de steun (steun beperkt tot het minimum): het steunbedrag en de steunintensiteit moeten beperkt blijven tot het minimum dat nodig is om de ondernemingen aan te zetten tot de bijkomende investering of activiteit (deel 3.2.4); d) vermijden van ongewenste negatieve effecten van de steun op de mededinging en het handelsverkeer: eventuele negatieve effecten moeten beperkt zijn en mogen niet zwaarder wegen dan de positieve effecten van de steun (zie deel 3.2.5); e) transparantie van de steun: de lidstaten, de Commissie, de marktdeelnemers en het publiek moeten gemakkelijk toegang kunnen krijgen tot alle desbetreffende besluiten en relevante informatie over de op grond van die besluiten verleende steun (zie deel 3.2.6).

40. De volledige afwegingstoets (zie deel 3.2.5.3) kan voor bepaalde categorieën steunregelingen verder afhankelijk worden gesteld van de eis dat een evaluatie achteraf wordt uitgevoerd, zoals die in deel 4 wordt beschreven. In dergelijke gevallen kan de Commissie de looptijd van de regelingen beperken, met een mogelijkheid om nadien de verlenging daarvan opnieuw aan te melden.

41. Indien een steunmaatregel, de daaraan gekoppelde voorwaarden (zoals de financieringsmethode wanneer die integrerend deel uitmaakt van de staatssteunmaatregel) of de gefinancierde activiteit leiden tot een schending van het Unierecht, kan de steun niet met de interne markt verenigbaar worden geacht ( 46 ) . Dergelijke schendingen omvatten onder meer, maar zijn niet beperkt tot: a) aan de steun de verplichting verbinden om binnenlands geproduceerde goederen of binnenlandse diensten te gebruiken; b) aan de steun de verplichting verbinden voor financiële intermediairs, hun beheerders of eindbegunstigden om hun hoofdkantoor op het grondgebied van de betrokken lidstaat te hebben of het daarnaartoe te verplaatsen, daarbij inbreuk makend op artikel 49 van het Verdrag inzake de vrijheid van vestiging (47); c) aan de steun voorwaarden verbinden die inbreuk maken op artikel 63 van het Verdrag inzake het vrije verkeer van kapitaal.

3.1. Eerste voorwaarde: de steun vergemakkelijkt de ontwikkeling van een economische activiteit

3.1.1. Identificatie van de ondersteunde economische activiteit

42. In de meeste gevallen hebben risicofinancieringssteunmaatregelen betrekking op ondernemingen uit een breed scala aan economische sectoren. Deze maatregelen helpen ervoor te zorgen dat bepaalde kmo’s en midcapondernemingen toegang hebben tot het bedrag en de vorm van financiering die nodig zijn om hun economische activiteiten uit te voeren of verder te ontwikkelen. De Commissie zal daarom bepalen welk soort ondernemingen (kmo’s, kleine midcapondernemingen of innovatieve midcapondernemingen) en sectoren onder de risicofinancieringssteunmaatregel vallen.

3.1.2. Stimulerend effect

43. Risicofinancieringssteun kan alleen met de interne markt verenigbaar worden verklaard indien deze een stimulerend effect heeft. De Commissie is van mening dat steun zonder stimulerend effect de ontwikkeling van de betrokken economische activiteit niet bevordert.

44. Er is sprake van een stimulerend effect als de steun de begunstigde van de steun ertoe aanzet om zijn gedrag te wijzigen door activiteiten te ontplooien die hij als gevolg van marktfalen zonder de steun niet of slechts in beperktere mate zou ontplooien. Op het niveau van de in aanmerking komende ondernemingen speelt een stimulerend effect wanneer de steun ervoor zorgt dat de uiteindelijke begunstigde financiering kan krijgen die anders in die vorm, in die omvang of op dat tijdstip niet beschikbaar zou zijn.

45. Risicofinancieringsmaatregelen moeten marktinvesteerders prikkelen om potentieel levensvatbare in aanmerking komende ondernemingen meer financiering te verstrekken dan zou worden verstrekt zonder het bestaan van dergelijke prikkels of om extra risico’s aan te gaan, of beide. Een risicofinancieringsmaatregel wordt geacht een stimulerend effect te hebben wanneer deze investeringen vanuit de markt mobiliseert zodat de totale financiering die aan de in aanmerking komende ondernemingen ter beschikking wordt gesteld, het budget van de maatregel overstijgt. Een cruciaal criterium dat bij de selectie van financiële intermediairs en fondsbeheerders moet worden toegepast, is daarom hun vermogen om aanvullend particulier kapitaal aan te trekken.

46. Indien gefinancierde schuldinstrumenten worden gebruikt om bestaande kredieten te herfinancieren, worden zij niet geacht een stimulerend effect te hebben, zodat steunelementen in dergelijke instrumenten niet als verenigbaar met deze richtsnoeren kunnen worden beschouwd.

47. De beoordeling van het stimulerende effect houdt nauw verband met de beoordeling van de noodzaak van overheidsmaatregelen die in deel 3.2.2 werd besproken. Voorts is de vraag of de maatregel een hefboom kan zijn voor particuliere middelen, uiteindelijk afhankelijk van de vormgeving van de maatregel met betrekking tot het evenwicht van risico’s en beloningen tussen publieke en particuliere financiers, wat ook nauw samenhangt met de vraag of de vormgeving van de staatssteunmaatregel geschikt is (zie deel 3.2.3). Als de noodzaak van de overheidsmaatregel correct is vastgesteld en de maatregel passend is vormgegeven, kan dus worden aangenomen dat er sprake is van een stimulerend effect.

3.2. Tweede voorwaarde: geen zodanig negatieve effecten op mededinging en de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt dat zij het gemeenschappelijk belang schaden

48. Artikel 107, lid 3, punt c), van het Verdrag biedt de Commissie de mogelijkheid om steun die de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid of van bepaalde regionale economieën vergemakkelijkt, als verenigbaar te beschouwen, “mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad”.

49. De beoordeling van de negatieve effecten op de interne markt omvat complexe economische en sociale beoordelingen. De Commissie zal in dit deel uiteenzetten hoe zij voornemens is haar discretionaire bevoegdheid in dat verband uit te oefenen.

50. Een steunmaatregel leidt per definitie tot verstoring van de mededinging en beïnvloedt het handelsverkeer tussen de lidstaten. Om echter vast te stellen of de verstorende effecten van de steun tot het minimum beperkt blijven, zal de Commissie nagaan of de steun noodzakelijk (zie deel 3.2.2), geschikt (zie deel 3.2.3) en evenredig (zie deel 3.2.4) is. Om deze controle te verrichten vereist de Commissie dat de lidstaten bewijsmateriaal indienen in de vorm van een beoordeling vooraf zoals beschreven in deel 3.2.1.

51. Vervolgens zal de Commissie de negatieve effecten van de betrokken risicofinancieringssteun op de mededinging en de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt, beoordelen. Meer in het bijzonder kan steun op het gebied van risicofinanciering leiden tot verdringing van particuliere beleggers, verstorende effecten op het niveau van financiële intermediairs, specifieke productmarktverstoringen en verplaatsingseffecten. De Commissie zal dergelijke negatieve effecten van de steun op de mededinging en het handelsverkeer beoordelen en afwegen tegen de positieve effecten van de steun (zie deel 3.2.5). Als de positieve effecten groter zijn dan de negatieve, zal de Commissie de steun verenigbaar achten.

52. Tot slot zal de Commissie erop toezien dat de steun aan de transparantievereisten voldoet (zie deel 3.2.6).

3.2.1. Basiselementen van de beoordeling vooraf die de lidstaat bij de Commissie moet indienen

53. Staatssteun kan alleen worden gerechtvaardigd als die steun kan zorgen voor een wezenlijke ontwikkeling die de markt niet op eigen kracht tot stand kan brengen, bijvoorbeeld door een einde te maken aan marktfalen of een andere relevante belemmering voor het verstrekken van de risicofinanciering of investeringen.

54. Staatssteun kan noodzakelijk zijn om de verstrekking van risicofinanciering te vergroten in een situatie waarin de markt op zichzelf geen doeltreffend resultaat oplevert of dit resultaat niet tijdig bereikt. De Commissie is van oordeel dat er geen sprake is van algemeen marktfalen ten aanzien van de toegang van start-ups, kmo’s of midcapondernemingen tot financiering, maar slechts van marktfalen ten aanzien van bepaalde groepen start-ups, kmo’s en sommige soorten midcapondernemingen, met name ten gevolge van de specifieke economische context van de betrokken lidstaat alsmede het activiteitendomein (bijvoorbeeld kunnen risico’s in bepaalde sectoren worden overschat).

55. Deel 3 van de algemene groepsvrijstellingsverordening bepaalt de voorwaarden waaronder risicofinancieringsmaatregelen worden geacht bedoeld te zijn om marktfalen aan te pakken met passende en evenredige middelen, en tegelijk een stimulerend effect te hebben en verstoringen van de mededinging te beperken. Maatregelen die aan deze voorwaarden voldoen, hoeven niet te worden aangemeld en worden als verenigbaar met de interne markt beschouwd.

56. Risicofinancieringsmaatregelen die niet voldoen aan de voorwaarden van deel 3 van de algemene groepsvrijstellingsverordening, moeten worden aangemeld zodat de Commissie onder meer kan beoordelen of er sprake is van marktfalen of een andere relevante belemmering voor het verstrekken van risicofinanciering. Daarom moeten de lidstaten het bestaan aantonen van specifiek marktfalen of een andere relevante belemmering die verder gaat dan het wettelijke vermoeden waarop de algemene groepsvrijstellingsverordening is gebaseerd. Voorts moet de voorgestelde risicofinancieringsmaatregel voldoen aan de verenigbaarheidscriteria van deze richtsnoeren. Daartoe dient de lidstaat bij de Commissie een diepgaande beoordeling vooraf of, indien nodig, een reeks beoordelingen in.

57. De diepgaande beoordeling vooraf moet gebaseerd zijn op objectief en actueel bewijsmateriaal en op beschikbare beste praktijken en methodologieën (zoals deskresearch, interviews, online-enquêtes, passende kwantitatieve methoden). Voor zover mogelijk moet het bewijs vervolgens worden getrianguleerd en op een wederzijds versterkende manier worden gebruikt ter ondersteuning van de conclusies van de beoordeling vooraf. De beoordeling vooraf moet dateren van ten hoogste drie jaar voorafgaand aan de kennisgeving van de risicofinancieringsmaatregel en bij voorkeur zijn uitgevoerd door een onafhankelijke deskundige. Bij de beoordeling vooraf moet ook rekening worden gehouden met de lessen die zijn getrokken uit soortgelijke instrumenten en eerdere beoordelingen vooraf die de lidstaat heeft uitgevoerd. Bij het opstellen van de beoordeling vooraf kunnen de lidstaten gebruik maken van de bestaande reeks bewijzen, voor zover dat relevant is, om het marktfalen aan te tonen. De beoordeling vooraf moet gericht zijn op het specifieke soort risicofinanciering (bv. eigen vermogen of achtergestelde schuld) waarvoor een steunmaatregel wordt voorgesteld.

58. De voorgestelde risicofinancieringssteunmaatregel moet geschikt zijn om de beoogde doelstelling van de steun te verwezenlijken. Daarom moeten in de beoordeling vooraf de bestaande en, indien mogelijk, ook de geplande acties worden geanalyseerd die op hetzelfde vastgestelde marktfalen of een andere relevante belemmering voor het verstrekken van risicofinanciering zijn gericht, waarbij rekening moet worden gehouden met de doeltreffendheid en doelmatigheid van andere beleidsinstrumenten. De lidstaat moet aantonen dat het vastgestelde marktfalen of de andere relevante belemmering niet adequaat kan worden aangepakt door andere beleidsinstrumenten die geen staatssteun inhouden noch met maatregelen die binnen het toepassingsgebied van de algemene groepsvrijstellingsverordening vallen.

59. Staatssteun moet evenredig zijn in verhouding tot het marktfalen of de andere relevante belemmering die de steun wil aanpakken om de betrokken beleidsdoelstellingen te verwezenlijken. Steun om de risicofinanciering te verhogen, moet daarom beperkt blijven tot het strikte minimum dat noodzakelijk is om het marktfalen of de andere relevante belemmering aan te pakken die in de beoordeling vooraf is vastgesteld, zonder dat de begunstigden ervan ongewenste voordelen krijgen. Voor risicofinancieringsinvesteringen die het in artikel 21 van de algemene groepsvrijstellingsverordening vastgestelde maximum per in aanmerking komende onderneming overschrijden, moet de beoordeling vooraf de evenredigheid van de steunmaatregel nader toelichten, zoals in de punten 64 en 65 van deze richtsnoeren wordt uiteengezet.

60. Als de risicofinancieringsmaatregel gedeeltelijk uit het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds of het Cohesiefonds wordt gefinancierd, kan de lidstaat gebruikmaken van (delen van) de beoordeling vooraf die is opgesteld overeenkomstig artikel 37, lid 2, van Verordening (EU) 1303/2013 of artikel 58, lid 3, van Verordening (EU) 2021/1060. De Commissie zal vervolgens beoordelen of het verstrekte bewijsmateriaal aan de vereisten van deze richtsnoeren voldoet. Als de risicofinancieringsmaatregel geheel of gedeeltelijk wordt gebruikt ter ondersteuning van ondernemingen waaraan onlangs door de EIC een kwaliteitskeurmerk is toegekend ( 48 ) , voor mede-investering met het EIC-Fonds of voor vervolginvesteringen met betrekking tot het acceleratieprogramma ( 49 ) , of van ondernemingen die ofwel heeft deelgenomen aan een Cassini-actie (Cassini Business Accelerator of Cassini Matchmaking), waarbij is voldaan aan de daarin gestelde evaluatiedrempels, of uit de Casssini Seed and Growth Funding Facility investeringen hebben ontvangen, of een Cassini Prize hebben ontvangen, of steun hebben ontvangen van door Horizon Europe gefinancierde ruimtegerelateerde projecten die tot de oprichting van een start-up hebben geleid, aanvaardt de Commissie dat het kwaliteitskeurmerk en ander bewijsmateriaal afkomstig van de door de EIC uitgevoerde zorgvuldigheidsprocedure, respectievelijk van de in Cassini-acties ingebedde concurrerende selectieprocedures, worden gebruikt als onderdeel van de beoordeling vooraf.

61. Voor risicofinancieringsmaatregelen die buiten het toepassingsgebied van de algemene groepsvrijstellingsverordening vallen, moet de beoordeling vooraf omschrijven wat de aard is van het marktfalen of de andere relevante belemmering en de aanwezigheid ervan aantonen voor zover deze van invloed is op een of meer van de volgende aspecten: a) specifieke categorieën doelondernemingen die niet voldoen aan alle voorwaarden om voor toepassing van de algemene groepsvrijstellingsverordening in aanmerking te komen (zie punt 32, a) tot en met d)); b) alternatieve handelsplatforms die niet aan de voorwaarden van de algemene groepsvrijstellingsverordening voldoen (zie punt 32, e)); c) financiële instrumenten waarvan de vormgevingsparameters afwijken van de in de algemene groepsvrijstellingsverordening beschreven parameters (zie punt 33, a) tot en met c)); d) fiscale prikkels voor zakelijke investeerders, met inbegrip van financiële intermediairs of beheerders daarvan die als mede-investeerders optreden (zie punt 33, d)).

62. In de beoordeling vooraf moet worden aangegeven om welke soort getroffen ondernemingen het gaat, met name in termen van leeftijd of ontwikkelingsfase, economische sector en geografisch activiteitengebied, en moet worden aangetoond dat dergelijke ondernemingen worden getroffen door de aanwezigheid van een specifiek marktfalen of een andere relevante belemmering.

63. Voor risicofinancieringsmaatregelen die betrekking hebben op financiële instrumenten met een deelneming van onafhankelijke particuliere investeerders die lager is dan de percentages waarin artikel 21 van de algemene groepsvrijstellingsverordening voorziet (zie punt 33, a), van deze richtsnoeren), moet de beoordeling vooraf bovendien een voldoende gedetailleerde beoordeling bevatten van het niveau en de structuur van het aanbod van particuliere financiering voor het soort in aanmerking komende onderneming in het betrokken geografische gebied en moet zij aantonen dat het vastgestelde marktfalen of de andere relevante belemmering niet kan worden aangepakt met maatregelen die voldoen aan alle vereisten inzake particuliere deelneming die in de algemene groepsvrijstellingsverordening zijn bepaald.

64. Daarnaast moet bij risicofinancieringsinvesteringen ten belope van een bedrag dat het in artikel 21 van de algemene groepsvrijstellingsverordening vastgestelde maximum per in aanmerking komende onderneming overschrijden (zie punt 32, e), van deze richtsnoeren) overschrijdt, de beoordeling vooraf ook de financieringskloof (d.w.z. het niveau van de momenteel onvervulde vraag naar financiering vanuit in aanmerking komende ondernemingen) als gevolg van het vastgestelde marktfalen of de andere relevante belemmering kwantificeren. Uit de beoordeling moet blijken dat de financieringskloof op het niveau van de in aanmerking komende ondernemingen het in de algemene groepsvrijstellingsverordening vastgestelde maximum overschrijdt. Een dergelijke kwantificering moet gebaseerd zijn op de beschikbare beste praktijken en methoden die het mogelijk maken te ramen in welke mate er sprake is van een onvervulde vraag naar financiering van de doelondernemingen.

65. Voor de kwantificering van de financieringskloof moet er een analyse worden gemaakt van zowel de structurele als de conjuncturele (d.w.z. crisisgebonden) problemen die tot een suboptimale voorziening met particulier kapitaal leiden. Met name moet in het kader van de beoordeling vooraf een uitvoerige analyse worden gemaakt van de aanbodzijde door de financieringsbronnen te beoordelen die voor in aanmerking komende ondernemingen beschikbaar zijn, waarbij rekening moet worden gehouden met het aantal bestaande financiële intermediairs die actief zijn in het beoogde geografische gebied ongeacht de lidstaat waar de intermediair is opgericht, de vraag of zij tot de openbare of de particuliere sector behoren en de omvang van de investeringen in het relevante marktsegment. Bij de beoordeling van de vraagzijde moet rekening worden gehouden met het aantal potentieel in aanmerking komende ondernemingen en de gemiddelde waarde van individuele transacties. Deze beoordeling moet gebaseerd zijn op gegevens voor de vijf jaar voorafgaand aan de aanmelding van de risicofinancieringsmaatregel en waar mogelijk bevindingen trianguleren door alternatieve gegevensbronnen te vergelijken.

66. Voor regelingen die uitsluitend gericht zijn op start-ups en kmo’s vóór hun eerste commerciële verkoop, zal de Commissie de vereisten betreffende de beoordeling vooraf op evenredige wijze toepassen, in het bijzonder wat het gevraagde bewijsmateriaal betreft.

3.2.2. Noodzaak van overheidsmaatregelen

67. Staatssteun moet gericht zijn op situaties waar die steun kan zorgen voor een wezenlijke ontwikkeling die de markt niet op eigen kracht tot stand kan brengen. Om te beoordelen of staatssteun doeltreffend is om het beoogde doel te bereiken, moet eerst worden vastgesteld welk probleem moet worden aangepakt. De lidstaten moeten uitleggen hoe de steunmaatregel daadwerkelijk de vastgestelde belemmering, en met name marktfalen, die het verstrekken van voldoende risicofinanciering door de markt zelf hindert, kan inperken.

68. De risicofinancieringsmaatregel kan alleen gerechtvaardigd zijn als hij gericht is op het specifieke marktfalen of de andere relevante belemmering die in de beoordeling vooraf is aangetoond. De Commissie is van mening dat dergelijk marktfalen of dergelijke belemmeringen met name, maar niet uitsluitend, kunnen bestaan voor kmo’s in hun vroege fasen die, ondanks hun groeivooruitzichten, niet in staat zijn hun kredietwaardigheid of de deugdelijkheid van hun bedrijfsplan aan investeerders aan te tonen. De omvang van dit soort marktfalen of belemmering in termen van het aantal betrokken ondernemingen en van hun kapitaalbehoeften, kan variëren al naargelang de sector waarin zij actief zijn. Sectoren die in het bijzonder door dergelijk marktfalen of belemmeringen kunnen worden getroffen, zijn geavanceerde, innovatieve groene of digitale technologieën. Vanwege informatieasymmetrieën kan het voor de markt moeilijk zijn om het risico/rendementsprofiel van dergelijke start-ups en kmo’s te beoordelen of om in te schatten in hoeverre zij in staat zijn risicogewogen rendement te genereren. De moeilijkheden die dergelijke kmo’s ondervinden bij het delen van informatie over de kwaliteit van hun projecten en het hoge risico en de beperkte kredietwaardigheid waardoor zij in de ogen van investeerders gekenmerkt zijn, leiden tot hoge transactie- en bemiddelingskosten, die de risicoaversie bij de investeerders nog verder kan versterken. Kleine midcapondernemingen en innovatieve midcapondernemingen kunnen met vergelijkbare moeilijkheden geconfronteerd worden en dus met hetzelfde marktfalen of dezelfde belemmering te kampen hebben.

69. De risicofinancieringsmaatregel moet daarom zodanig worden ontworpen dat hij het specifieke marktfalen of de andere relevante belemmering - zoals aangetoond bij de beoordeling vooraf - aanpakt, met name ten aanzien van de in aanmerking komende ondernemingen in de beoogde ontwikkelingsfase, het beoogde geografische gebied en, indien van toepassing, de beoogde economische sector.

70. Om ervoor te zorgen dat de bij de maatregel betrokken financiële intermediairs zich op het geconstateerde marktfalen richten, moet een boekenonderzoek plaatsvinden dat garanties moet bieden voor een zakelijk verantwoorde investeringsstrategie die op de vastgestelde beleidsdoelstelling is toegespitst en de vastgestelde selectievoorwaarden en financieringsbeperkingen in acht neemt. Met name moeten de lidstaten financiële intermediairs selecteren waarvan blijkt dat de door hen voorgestelde investeringsstrategie zakelijk verantwoord is en onder meer een passend beleid inzake risicodiversificatie omvat dat is gericht op het bereiken van economische levensvatbaarheid en een efficiënte schaal in termen van omvang en geografische spreiding van de investeringen.

3.2.2.1. Maatregelen gericht op buiten het toepassingsgebied van de algemene groepsvrijstellingsverordening vallende categorieën ondernemingen

71. Wat de steun voor toegang tot financiering betreft, is het toepassingsgebied van de algemene groepsvrijstellingsverordening beperkt tot kmo’s. Bepaalde ondernemingen die niet onder de definitie van een kmo vallen vanwege het aantal personeelsleden en/of de financiële drempels, kunnen met vergelijkbare financieringsbeperkingen te maken hebben.

a) Kleine midcapondernemingen

72. Bij een risicofinancieringsmaatregel kan een verruiming van de groep in aanmerking komende ondernemingen tot – naast kmo’s – ook kleine midcapondernemingen gerechtvaardigd zijn voor zover daarmee particuliere investeerders worden geprikkeld om te investeren in een meer gediversifieerde portefeuille met grotere toe- en uittredingsmogelijkheden. Door kleine midcapondernemingen in de portefeuille op te nemen zal de risicograad op portefeuilleniveau waarschijnlijk dalen en daardoor het rendement op de investeringen toenemen. Daarom kan dit een bijzonder doeltreffende manier zijn om institutionele investeerders aan te trekken naar risicovollere vroege-fase-ondernemingen.

73. Om die redenen en op voorwaarde dat de beoordeling vooraf afdoende economisch bewijsmateriaal in die zin bevat, kan steun aan kleine midcaps gerechtvaardigd zijn. In haar beoordeling zal de Commissie rekening houden met de arbeids- en kapitaalintensiteit van de doelondernemingen en met andere criteria die betrekking hebben op de specifieke financieringsbeperkingen waarmee kleine midcapondernemingen te kampen hebben (zoals de beschikbaarheid van voldoende zekerheden voor een groot krediet of de behoefte aan aanzienlijk extern kapitaal voor ontwikkeling en uitrol).

b) Innovatieve midcapondernemingen

74. In bepaalde omstandigheden kunnen ook midcapondernemingen worden geconfronteerd met financieringsbeperkingen die vergelijkbaar zijn met die van kmo’s. Dit kan het geval zijn voor midcapondernemingen die, naast initiële investeringen in productiefaciliteiten, O&O- en innovatieactiviteiten ontplooien, met inbegrip van replicatie door marktpartijen, en die over een ontoereikend trackrecord beschikken om investeerders in staat te stellen relevante aannames te formuleren met betrekking tot de toekomstige marktvooruitzichten van de resultaten van die activiteiten, aangezien deze markten in ontwikkeling zijn of een geavanceerd technologisch onderdeel bevatten waarvan het risico moeilijk te beoordelen is (bijvoorbeeld ruimtevaart en defensie). In dergelijke gevallen kan risicofinancieringssteun door de staat noodzakelijk zijn om deze innovatieve midcapondernemingen in de gelegenheid te stellen hun productiecapaciteiten op te tillen naar een levensvatbaar niveau waarmee zij in staat zijn op eigen kracht particuliere financiering aan te trekken. Daarnaast geldt de opmerking in deel 3.2.2.1, punt a), ook voor innovatieve midcapondernemingen: het opnemen hiervan in een investeringsportefeuille voor een financiële intermediair kan een doeltreffende manier zijn om een meer gediversifieerde reeks investeringskansen aan te bieden die aantrekkelijker zijn voor een ruimere groep kandidaat-investeerders.

c) Kmo’s die de initiële risicofinancieringsinvestering ontvangen terwijl zij langer dan de in de algemene groepsvrijstellingsverordening vastgestelde periode voor inaanmerkingneming op een markt actief zijn

75. Bepaalde soorten ondernemingen kunnen ook als zij al geruime tijd bestaan, nog als ondernemingen in de expansiefase of vroege-groeifase worden beschouwd, als zij nog niet voldoende hebben aangetoond over het potentieel tot het generen van rendement te beschikken of als zij niet over een toereikend trackrecord en de nodige zekerheden beschikken. Dit kan met name gelden voor bijzonder risicovolle sectoren, zoals de biotechnologie, ruimtevaart, defensie en de culturele en creatieve industrie, en potentieel meer in het algemeen voor innovatieve kmo’s, met inbegrip van kmo’s die zich richten op groene of digitale technologieën of sociale innovatie ( 50 ) . Bovendien zijn ondernemingen die over voldoende intern eigen vermogen beschikken om hun initiële activiteiten te financieren, mogelijk pas in een latere fase op extern kapitaal aangewezen, bijvoorbeeld om hun capaciteit uit te breiden van die van een kleinschalig bedrijf naar die van een grootschaliger bedrijf. Dit kan een hoger bedrag aan investeringen vergen dan zij met hun eigen middelen kunnen opvangen.

76. Bijgevolg bestaat de mogelijkheid om maatregelen toe te staan waarbij de initiële investering na de in artikel 21 van de algemene groepsvrijstellingsverordening vastgestelde periode voor inaanmerkingneming plaatsvindt. In dergelijke situaties kan de Commissie verlangen dat de maatregel de in aanmerking komende categorieën ondernemingen duidelijk definieert, in het licht van het tijdens de beoordeling vooraf verstrekte bewijsmateriaal met betrekking tot het bestaan van specifiek marktfalen waarmee die ondernemingen te kampen hebben.

d) start-ups en kmo’s die een risicofinancieringsinvestering nodig hebben voor een bedrag dat het in de algemene groepsvrijstellingsverordening vastgestelde maximumbedrag overschrijdt

77. In artikel 21 van de algemene groepsvrijstellingsverordening is het totale bedrag aan risicofinanciering, inclusief vervolginvesteringen, gemaximeerd. In bepaalde bedrijfstakken met verhoudingsgewijs hoge aanloopkosten op het gebied van onderzoek of investeringskosten – zoals ruimtevaart, defensie, biomedische wetenschappen of groene technologie of energie – is dat bedrag mogelijk niet toereikend om alle nodige initiële investeringen te doen en de start-up of kmo op een duurzaam groeipad te brengen. Daarom kan het, onder bepaalde omstandigheden, gerechtvaardigd zijn om een hoger totaalbedrag aan investeringen voor in aanmerking komende ondernemingen toe te staan.

78. Meer in het bijzonder kan met risicofinancieringsmaatregelen steun worden verschaft die het in de algemene groepsvrijstellingsverordening vastgestelde maximale totaalbedrag overschrijdt, mits het beoogde financieringsbedrag in verhouding staat tot de omvang en de aard van de financieringskloof die in de beoordeling vooraf ten aanzien van de doelsectoren of doelgebieden is vastgesteld en gekwantificeerd. In dergelijke gevallen zal de Commissie rekening houden met het kapitaalintensieve karakter van de doelsectoren en/of de hogere investeringskosten in bepaalde geografische gebieden.

e) Alternatieve handelsplatforms die niet aan de voorwaarden van de algemene groepsvrijstellingsverordening voldoen

79. De Commissie erkent dat alternatieve handelsplatforms een belangrijk onderdeel van de markt voor kmo-financiering zijn omdat zij niet alleen vers kapitaal voor kmo’s aantrekken, maar ook de uittreding van eerdere investeerders vergemakkelijken ( 51 ) . In de algemene groepsvrijstellingsverordening wordt het belang van deze handelsplatforms erkend doordat hun activiteiten worden bevorderd ofwel door fiscale prikkels te bieden voor natuurlijke personen die investeren in op deze platforms genoteerde ondernemingen of door starterssteun toe te staan voor de platformexploitant, op voorwaarde dat de platformexploitant als kleine onderneming geldt en tot aan bepaalde drempelwaarden.

80. Exploitanten van alternatieve handelsplatforms zijn echter bij hun oprichting niet noodzakelijkerwijs kleine ondernemingen. Ook is het maximale bedrag dat overeenkomstig de algemene groepsvrijstellingsverordening als starterssteun is toegestaan, mogelijk niet toereikend om de oprichting van het platform te ondersteunen. Voorts kan het, om voldoende middelen te kunnen aantrekken voor de oprichting en de uitrol van nieuwe platforms, noodzakelijk zijn om fiscale prikkels te geven aan zakelijke investeerders. Tot slot is het mogelijk dat op het platform niet alleen kmo’s zijn genoteerd, maar ook ondernemingen die de in de kmo-definitie vastgestelde drempels overschrijden.

81. Daarom kan het onder bepaalde omstandigheden gerechtvaardigd zijn om fiscale prikkels voor zakelijke investeerders mogelijk te maken, platformexploitanten die geen kleine ondernemingen zijn te ondersteunen, investeringen voor de oprichting van alternatieve handelsplatforms mogelijk te maken waarvan het bedrag de plafonds voor starterssteun in het kader van de algemene groepsvrijstellingsverordening overschrijdt, of steun toe te staan voor alternatieve handelsplatforms waarbij de meeste financiële instrumenten die tot de handel zijn toegelaten, zijn uitgegeven door kmo’s. In dergelijke gevallen moet in de beoordeling vooraf worden aangetoond dat er sprake is van specifiek marktfalen of een andere relevante belemmering waarmee dergelijke platforms op de betrokken geografische markt te kampen hebben.

3.2.2.2. Maatregelen waarvan de vormgevingsparameters niet aan de algemene groepsvrijstellingsverordening voldoen

a) Financiële instrumenten waarbij de inbreng van de onafhankelijke particuliere investeerders kleiner is dan de in de algemene groepsvrijstellingsverordening bepaalde percentages

82. Het marktfalen of de andere relevante belemmering waarmee ondernemingen in bepaalde regio’s of lidstaten te kampen hebben, kan zich sterker doen gevoelen als gevolg van de relatieve onderontwikkeling van de markt voor kmo-financiering in dergelijke gebieden ten opzichte van andere regio’s in dezelfde lidstaat of van andere lidstaten of wereldwijd. Dit kan met name het geval zijn in lidstaten waar van oudsher formele durfkapitaalinvesteerders, private-equityfondsen of business angels niet goed vertegenwoordigd zijn. Bij maatregelen die bedoeld zijn om dergelijke structurele obstakels uit de weg te ruimen, kan de Commissie een deelneming van een onafhankelijke particuliere investeerder aanvaarden die lager is dan de percentages waarin artikel 21 van de algemene groepsvrijstellingsverordening voorziet, als aan de voorwaarde in punt 25 van deze richtsnoeren is voldaan.

83. Bovendien kan de Commissie ook risicofinancieringsmaatregelen met een inbreng van onafhankelijke particuliere investeerders die lager ligt dan de in artikel 21 van de algemene groepsvrijstellingsverordening vastgestelde percentages aanvaarden als een lidstaat een meer uitgesproken marktfalen of een andere relevante belemmering aantoont, met name indien deze maatregelen specifiek zijn gericht op kmo’s vóór hun eerste commerciële verkoop of in de proof-of-conceptfase, als een aanzienlijk deel van de risico’s van de investering daadwerkelijk wordt gedragen door de deelnemende particuliere investeerders.

b) Financiële instrumenten met vormgevingsparameters die de in de algemene groepsvrijstellingsverordening vastgestelde plafonds overschrijden

84. Het voordeel van de algemene groepsvrijstellingverordening blijft voorbehouden aan maatregelen die bij een ongelijke verliesdeling tussen publieke en particuliere investeerders zodanig zijn vormgegeven dat het eerste verlies voor rekening van de publieke investeerder wordt beperkt. Evenzo zijn, in het geval van garanties, voor de groepsvrijstelling beperkingen vastgesteld inzake het garantiepercentage en de totale voor rekening van de publieke investeerder komende verliezen.

85. Onder bepaalde omstandigheden is het echter mogelijk dat particuliere investeerders of kredietgevers extra kapitaal kunnen verstrekken doordat de overheid een risicovollere financieringspositie inneemt. Bij de beoordeling van maatregelen met financiële vormgevingsparameters die de plafonds van de algemene groepsvrijstellingsverordening overschrijden, zal de Commissie rekening houden met een reeks factoren zoals die in deel 3.2.3.2 van deze richtsnoeren zijn geschetst.

c) Financiële instrumenten niet zijnde garanties waarbij investeerders, financiële intermediairs en de beheerders daarvan worden geselecteerd door de voorkeur te geven aan neerwaartse bescherming boven asymmetrische winstdeling

86. Overeenkomstig artikel 21 van de algemene groepsvrijstellingsverordening moet de selectie van zowel financiële intermediairs als van investeerders of fondsbeheerders gebaseerd zijn op een open, transparante en niet-discriminerende procedure waarin de met de maatregel beoogde beleidsdoelstellingen en het type van de financiële parameters ter verwezenlijking van die doelstellingen duidelijk worden uiteengezet. Dit betekent dat de financiële intermediairs of de beheerders ervan moeten worden geselecteerd via een procedure die in overeenstemming is met Richtlijn 2014/24/EU. Indien die richtlijn niet van toepassing is, moet de selectieprocedure zodanig zijn dat garanties worden geboden voor een zo ruim mogelijke keuze tussen gekwalificeerde financiële intermediairs of fondsbeheerders. Met name moet deze procedure de betrokken lidstaat in staat stellen om een vergelijking te maken van de voorwaarden die de financiële intermediairs of de fondsbeheerders via onderhandelingen met potentiële particuliere investeerders zijn overeengekomen, om ervoor te zorgen dat de risicofinancieringsmaatregel met zo weinig mogelijk staatssteun particuliere investeerders aantrekt of dat minimaal wordt afgeweken van investeringen op voet van gelijkheid, in het licht van een realistische investeringsstrategie.

87. Volgens artikel 21 van de algemene groepsvrijstellingsverordening moeten de bij de selectie van beheerders toegepaste criteria de voorwaarde inhouden dat voor instrumenten niet zijnde garanties “ winstdeling de voorkeur krijgt boven neerwaartse bescherming ”, om te voorkomen dat de beheerder bij de selectie van de ondernemingen waarin wordt geïnvesteerd, het nemen van buitensporige risico’s te zwaar laat wegen. Op deze wijze moet worden gewaarborgd dat, ongeacht de vorm van het financiële instrument waarin de maatregel voorziet, een voorkeursbehandeling van particuliere investeerders of kredietgevers moet worden afgewogen tegen het algemeen belang, te weten het revolverende karakter van het toegewezen overheidskapitaal en de financiële houdbaarheid van de maatregel op lange termijn.

88. In bepaalde gevallen kan het echter noodzakelijk blijken de voorkeur te geven aan neerwaartse bescherming, met name wanneer de maatregel is gericht op start-ups of bepaalde sectoren waar het wanbetalingspercentage van kmo’s hoog is. Dit kan het geval zijn met maatregelen die gericht zijn op sectoren die met aanzienlijke technologische hindernissen te kampen hebben of sectoren waar ondernemingen sterk afhankelijk zijn van één project waarmee grote aanloopinvesteringen zijn gemoeid en die met een grote risicoblootstelling gepaard gaan, zoals de sector rond ruimtevaart en defensie en de culturele en creatieve industrie. Een voorkeur voor neerwaartse beschermingsmechanismen kan eveneens gerechtvaardigd zijn voor maatregelen die via een dakfonds ten uitvoer worden gelegd en op dat niveau particuliere investeerders aantrekken of voor maatregelen die gericht zijn op kmo’s vóór hun eerste commerciële verkoop of in de proof-of-conceptfase.

d) Fiscale prikkels voor zakelijke investeerders, met inbegrip van financiële intermediairs of beheerders daarvan die als mede-investeerders optreden

89. Weliswaar voorziet de algemene groepsvrijstellingsverordening in fiscale prikkels voor onafhankelijke particuliere investeerders die natuurlijke personen zijn in de zin van artikel 2 van die verordening en direct of indirect risicofinanciering aan in aanmerking komende start-ups en kmo's verschaffen, maar de lidstaten kunnen besluiten om maatregelen te treffen waarbij soortgelijke prikkels worden toegepast voor onafhankelijke particuliere investeerders die zakelijke investeerders zijn. Het verschil ligt in het feit dat zakelijke investeerders ondernemingen zijn in de zin van artikel 107 van het Verdrag. Daarom moet de maatregel onderworpen zijn aan specifieke beperkingen (zoals vastgesteld in de delen 3.2.3.3 en 3.2.4.2), om te waarborgen dat de op het niveau van de zakelijke investeerders verleende steun evenredig blijft en een reëel stimulerend effect heeft.

90. Financiële intermediairs en hun beheerders kunnen alleen een fiscale prikkel genieten voor zover zij als mede-investeerders of medekredietgevers optreden. Het is niet mogelijk om fiscale prikkels te geven met betrekking tot de diensten die door de financiële intermediair of de beheerders ervan worden verricht ten behoeve van de tenuitvoerlegging van de maatregel.

3.2.3. Geschiktheid van de steunmaatregel

91. De voorgenomen steunmaatregel moet een geschikt beleidsinstrument zijn om de beoogde doelstelling van de steun te bereiken, dat wil zeggen dat er geen beter geplaatst en minder verstorend beleids- of steuninstrument mag zijn waarmee hetzelfde resultaat kan worden bereikt.

3.2.3.1. Een geschikt instrument in vergelijking met andere beleidsinstrumenten en andere steuninstrumenten

92. Met het oog op de aanpak van het vastgestelde marktfalen of de andere relevante belemmering en de verwezenlijking van de met de maatregel beoogde beleidsdoelstellingen moet de voorgenomen risicofinancieringsmaatregel een geschikt instrument zijn. De keuze voor de specifieke vorm van de risicofinancieringsmaatregel moet afdoende worden gemotiveerd op basis van het door de lidstaat in de beoordeling vooraf verstrekte bewijsmateriaal.

93. Als eerste stap zal de Commissie nagaan of en in hoeverre de risicofinancieringsmaatregel als geschikt instrument kan worden beschouwd in vergelijking met andere beleidsinstrumenten die gericht zijn op het stimuleren van het verstrekken van risicofinanciering aan in aanmerking komende ondernemingen. Staatssteun is niet het enige beleidsinstrument waarover de lidstaten beschikken om de verschaffing van risicofinanciering aan in aanmerking komende ondernemingen te bevorderen. De lidstaten kunnen gebruik maken van andere aanvullende beleidsinstrumenten, zowel aan de vraag- als aan de aanbodzijde, zoals reguleringsmaatregelen om de financiële markten beter te laten functioneren, maatregelen ter verbetering van het ondernemingsklimaat, adviesdiensten inzake investeerbaarheid of overheidsinvesteringen die voldoen aan het criterium van de marktdeelnemer in een markteconomie.

94. Als tweede stap zal de Commissie nagaan of de voorgenomen maatregel beter geschikt is dan alternatieve staatssteuninstrumenten die hetzelfde marktfalen of dezelfde andere relevante belemmering aanpakken. In dat verband worden financiële instrumenten in het algemeen geacht een minder verstorende werking dan directe subsidies te hebben en vormen zij derhalve een geschikter instrument. Staatssteun ter bevordering van de verschaffing van risicokapitaal kan echter in verschillende vormen worden verstrekt, zoals in de vorm van selectieve fiscale instrumenten, subcommerciële financiële instrumenten met inbegrip van een reeks eigenvermogens-, schuld- of garantie-instrumenten met uiteenlopende risico/rendementskenmerken, en verschillende vormen van beschikbaarstelling en financieringsstructuren, waarbij de geschiktheid van die instrumenten afhankelijk is van de aard van de ondernemingen en de financieringskloof waarop de maatregel is gericht. Daarom zal de Commissie beoordelen of de vormgeving van de maatregel zorgt voor een doelmatige financieringsstructuur, waarbij zij rekening houdt met de investeringsstrategie van het fonds, teneinde te waarborgen dat een duurzaam functioneren mogelijk is.

95. In dat verband zal de Commissie positief staan tegenover maatregelen waarbij fondsen betrokken zijn die voldoende groot zijn in termen van omvang van de portefeuille, geografische spreiding ervan (met name indien de fondsen in meerdere lidstaten actief zijn) en diversificatie van de portefeuille, omdat dit soort fondsen doeltreffender – en dus aantrekkelijker voor particuliere investeerders – kan zijn dan kleinere fondsen. Bepaalde dakfondsconstructies kunnen aan die voorwaarden voldoen, mits de totale beheerskosten die op de verschillende intermediatieniveaus ontstaan, worden gecompenseerd door substantiële efficiëntiewinsten.

3.2.3.2. Voorwaarden voor het bepalen van de geschiktheid van financiële instrumenten

96. Voor het bepalen van de geschiktheid van financiële instrumenten waarvan de vormgevingsparameters buiten het toepassingsgebied van de algemene groepsvrijstellingsverordening vallen, zal de Commissie rekening houden met de in de punten 97 tot en met 121 van deze richtsnoeren uiteengezette voorwaarden.

97. In de eerste plaats moet de maatregel bijkomende financiering bij marktdeelnemers aantrekken. Minimumpercentages inzake onafhankelijke particuliere investeringen die de in artikel 21 van de algemene groepsvrijstellingsverordening vastgestelde percentages onderschrijden, vallen alleen te verantwoorden wanneer in de beoordeling vooraf een sterkere mate van marktfalen of andere relevante belemmering wordt aangetoond (zie deel 3.2.1). In dat verband moet de beoordeling vooraf ook een voldoende gedetailleerde beoordeling bevatten van het niveau en de structuur van het aanbod van particuliere financiering voor het soort in aanmerking komende onderneming in het betrokken geografische gebied (zie punt 63). Voorts moet worden aangetoond dat de maatregel als hefboom functioneert voor aanvullende particuliere middelen die anders niet of in andere vorm, voor andere bedragen of op andere voorwaarden ter beschikking zouden zijn gesteld.

98. In het geval van risicofinancieringsmaatregelen die specifiek zijn gericht op start-ups en kmo’s die nog niet op een markt actief zijn ( 52 ) , kan het voor de Commissie aanvaardbaar zijn dat het aandeel onafhankelijke particuliere investeringen lager is dan de vereiste percentages. Een andere mogelijkheid is dat de Commissie voor dit soort investeringsdoelstellingen accepteert dat de particuliere inbreng niet-onafhankelijk van aard is, d.w.z. dat de inbreng bijvoorbeeld afkomstig is van de eigenaar van de begunstigde onderneming. In goed onderbouwde gevallen kan de Commissie ook instemmen met een percentage particuliere investeringen dat lager ligt dan de in de algemene groepsvrijstellingsverordening vastgestelde percentages, ten aanzien van in aanmerking komende ondernemingen die niet langer dan de in artikel 21 van de algemene groepsvrijstellingsverordening vastgestelde periode voor inaanmerkingneming op een markt actief zijn, in het licht van het economische bewijsmateriaal dat bij de beoordeling vooraf met betrekking tot het relevante marktfalen of een andere relevante belemmering wordt verstrekt.

99. Een risicofinancieringsmaatregel die gericht is op ondernemingen die op het tijdstip van de eerste risicofinancieringsinvestering langer dan de in artikel 21 van de algemene groepsvrijstellingsverordening vastgestelde periode voor inaanmerkingneming op een markt actief zijn, moet toereikende beperkingen bevatten in de vorm van termijnen of andere objectieve criteria van kwalitatieve aard die verband houden met de ontwikkelingsfase van de doelondernemingen. Voor dit soort investeringsdoelen zou de Commissie in de regel een minimumaandeel van particuliere investeringen eisen van 60 %.

100. In de tweede plaats zal de Commissie niet alleen rekening houden met het voorgenomen aandeel particuliere investeringen, maar ook met het evenwicht tussen de publieke en de particuliere risico’s wat betreft risico’s en beloningen. In dat verband zal de Commissie zich positief opstellen ten aanzien van maatregelen waarbij de verliezen gelijklopend (pari passu) worden verdeeld tussen de investeerders, en particuliere investeerders alleen opwaartse prikkels ontvangen. De Commissie zal in aanmerking nemen dat een niet gelijklopende verliesdeling echter noodzakelijk kan zijn wanneer er zich meerdere gevallen van ernstig marktfalen voordoen. In beginsel is het zo dat, naarmate de verdeling van risico’s en beloning nauwer aansluit bij zakelijke praktijken, de kans groter is dat de Commissie zal instemmen met een lager aandeel aan particuliere inbreng.

101. Ten derde zal de Commissie er rekening mee houden op welk niveau van de financieringsstructuur de maatregel particulier kapitaal beoogt te mobiliseren. Op het niveau van een dakfonds kunnen de mogelijkheden om particuliere financiering aan te trekken, afhankelijk zijn van een bredere toepassing van neerwaartse beschermingsmechanismen. Omgekeerd kan het zijn dat, wanneer in te sterke mate van dergelijke mechanismen wordt gebruikgemaakt, dit de selectie van in aanmerking komende ondernemingen vertekent en ondoelmatige uitkomsten oplevert wanneer particuliere investeerders zich op het niveau van de investering en per transactie met de ondernemingen bemoeien.

102. Bij de beoordeling van de geschiktheid van de specifieke vormgeving van de maatregel kan de Commissie rekening houden met het gewicht van het restrisico dat bij de geselecteerde particuliere investeerders blijft, in verhouding tot de verwachte en onverwachte verliezen die voor rekening van de publieke investeerder komen, alsmede met de verdeling van de verwachte opbrengsten tussen de publieke en de particuliere investeerders. Een ander risico- en beloningsprofiel kan dus aanvaardbaar zijn als daardoor de totale particuliere investering wordt gemaximaliseerd zonder het reële winstgerichte karakter van de investeringsbesluiten te ondermijnen.

103. Ten vierde moet de precieze aard van de prikkels worden bepaald aan de hand van een open, transparante en niet-discriminerende procedure voor de selectie van financiële intermediairs en van fondsbeheerders of investeerders. Evenzo moeten beheerders van dakfondsen worden verplicht om zich, in het kader van hun investeringsmandaat, juridisch ertoe te verbinden om via een concurrentiegerichte selectieprocedure voor in aanmerking komende financiële intermediairs, fondsbeheerders of investeerders preferente voorwaarden vast te stellen die kunnen worden toegepast op het niveau van de subfondsen.

104. Van de lidstaten kan worden verlangd dat zij, om de noodzaak aan te tonen van de specifieke financiële voorwaarden die aan de vormgeving van de maatregel ten grondslag liggen, bewijsmateriaal overleggen waaruit blijkt dat bij de selectie van particuliere investeerders alle deelnemers aan de procedure op voorwaarden hebben aangedrongen die niet onder de algemene groepsvrijstellingsverordening zouden vallen, of dat de oproep tot deelname geen eenduidig resultaat heeft opgeleverd.

105. Ten vijfde kan de financiële intermediair of de fondsmanager samen met de lidstaat mede-investeren, zolang de voorwaarden voor dit soort mede-investering alle potentiële belangenconflicten uitsluiten. De financiële intermediair moet ten minste 10 % van de first-losstranche voor zijn rekening nemen. Dit soort mede-investering kan er mee voor zorgen dat investeringsbesluiten zijn afgestemd op de betrokken beleidsdoelstellingen. De mogelijkheden van de beheerder om uit eigen middelen investeringen te doen, kan een van de selectiecriteria zijn.

106. In de zesde plaats moet bij risicofinancieringsmaatregelen waarbij van schuldinstrumenten wordt gebruikgemaakt, worden voorzien in een mechanisme dat ervoor zorgt dat de financiële intermediair het voordeel dat hij van de staat ontvangt, doorgeeft aan de uiteindelijk begunstigde ondernemingen, bijvoorbeeld in de vorm van een lagere rente, lagere eisen inzake zekerheden of een combinatie van beide. De financiële intermediair kan het voordeel ook doorgeven door te investeren in ondernemingen die weliswaar potentieel levensvatbaar zijn volgens de interne ratingcriteria van de financiële intermediair, maar tot een risicoklasse behoren waarin de intermediair, zonder de risicofinancieringsmaatregel, niet zou investeren. Dit mechanisme voor het doorgeven van voordelen moet toereikende monitoringregelingen én een terugvorderingsmechanisme ( 53 ) of gelijkwaardig contractueel mechanisme bevatten.

107. Tot slot moet de investeringsstrategie van de financiële intermediairs in overeenstemming zijn met de doelstellingen van de maatregel om te waarborgen dat de bij de risicofinancieringsmaatregel betrokken financiële intermediairs de betreffende doelstellingen halen. In het kader van de selectieprocedure moeten financiële intermediairs aantonen op welke wijze de door hen voorgestelde investeringsstrategie kan bijdragen tot de verwezenlijking van de doelstellingen. Voorts moet de lidstaat ervoor zorgen dat de investeringsstrategie van de intermediairs te allen tijde aansluit op de overeengekomen doelen, bijvoorbeeld door geschikte monitoring- en rapportagemechanismen en door de deelneming van vertegenwoordigers van de publieke investeerders in de vertegenwoordigingsorganen van de financiële intermediair, zoals de raad van toezicht of de adviesraad. Een passende governancestructuur moet ervoor zorgen dat wijzigingen in de investeringsstrategie alleen met voorafgaande toestemming van de lidstaat mogelijk zijn. Voor alle duidelijkheid zij erop gewezen dat de lidstaat niet rechtstreeks mag deelnemen aan de besluitvorming over individuele investeringen en desinvesteringen.

108. De lidstaten kunnen binnen de risicofinancieringsmaatregel, op ongelijke basis, een reeks financiële instrumenten inzetten zoals instrumenten voor investering in eigen vermogen en quasi-eigenvermogen, leninginstrumenten of garanties. In de punten 109 tot en met 121 worden de elementen uiteengezet waarmee de Commissie rekening zal houden bij haar beoordeling van die specifieke financiële instrumenten.

a) Eigenvermogensinvesteringen

109. Instrumenten voor eigenvermogensinvesteringen kunnen de vorm aannemen van investeringen in eigen vermogen of quasi-eigen vermogen van een onderneming, waarmee de investeerder de eigendom van die onderneming (of een deel daarvan) verwerft. ( 54 )

110. Eigenvermogensinstrumenten kunnen diverse asymmetrische kenmerken hebben en in een gedifferentieerde behandeling van de investeerders voorzien, waarbij sommige investeerders een groter aandeel in het risico en de beloning hebben dan andere. Om de risico’s voor particuliere investeerders te mitigeren, kan de maatregel voorzien in opwaartse bescherming (waarbij de publieke investeerder afstand doet van een deel van