BESCHIKKING VAN DE TOEZICHTHOUDENDE AUTORITEIT VAN DE EVA Nr. 165/98/COL van 2 juli 1998 betreffende staatssteun in de vorm van regionaal gedifferentieerde socialezekerheidsbijdragen (Noorwegen) (steunmaatregel nr. 95-010)

DE TOEZICHTHOUDENDE AUTORITEIT VAN DE EVA,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte (1), inzonderheid de artikelen 61 tot en met 63 en protocol 26,

Gelet op de Overeenkomst tussen de EVA-staten betreffende de oprichting van een Toezichthoudende Autoriteit en een Hof van Justitie (2), inzonderheid artikel 24, alsmede artikel 1 van protocol 3,

Gezien de opmerkingen die zijn gemaakt op haar beslissing om de in artikel 1, lid 2, van protocol 3 van de Toezichtovereenkomst vervatte procedure in te leiden,

Overwegende hetgeen volgt:

I. INLEIDING

Bij schrijven van 16 juni 1995 (ref. 95-3560-D) verzocht de Autoriteit de Noorse autoriteiten een volledig overzicht te verstrekken van het stelsel van regionaal gedifferentieerde socialezekerheidsbijdragen (3) van werkgevers. Dit verzoek werd gedaan teneinde te kunnen nagaan of bepaalde elementen van dit stelsel zouden kunnen neerkomen op staatssteun in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-Overeenkomst, en indien zulks het geval is, in hoeverre een van de in artikel 61, lid 3, bedoelde uitzonderingen van toepassing zou kunnen zijn.

De Noorse autoriteiten gaven gevolg aan het verzoek van de Autoriteit door middel van hun brieven van 5 september (ref. 95-4968-A) en 19 september 1995 (ref. 95-5441-A). In de periode tot maart 1997 vonden er diverse informele en technische vergaderingen plaats tussen de functionarissen van de Autoriteit en de Noorse autoriteiten. De Noorse autoriteiten verstrekten tijdens deze vergaderingen aanvullende informatie die relevant was voor het onderzoek van de Autoriteit.

Na onderzoek van de beschikbare informatie stelde de Autoriteit op 14 mei 1997 vast (4) dat de lagere belastingtarieven in de belastingdistricten 2 tot 5 van het Noorse stelsel van regionaal gedifferentieerde socialezekerheidsbijdragen van de werkgevers de verstrekking van staatssteun in de zin van artikel 61, lid 1, inhielden en dat een algemene vrijstelling niet gerechtvaardigd was. Aangezien er sprake was van een bestaande steunregeling stelde de Autoriteit daarom in dezelfde beschikking een aantal "passende maatregelen" voor om te bewerkstelligen dat het stelsel van regionaal gedifferentieerde socialezekerheidsbijdragen van werkgevers verenigbaar zou zijn met de EER-Overeenkomst.

De diensten van de Commissie, dat wil zeggen directoraat IV/G, dat verantwoordelijk is voor staatssteun, is gedurende het onderzoek van de Autoriteit op de hoogte gehouden overeenkomstig protocol 27, onder f), van de EER-Overeenkomst. De Autoriteit heeft bijgevolg, voordat het voorstel inzake passende maatregelen werd ingediend, opmerkingen (5) over haar oorspronkelijke beoordeling ontvangen van directoraat IV/G.

De Autoriteit verzocht de Noorse regering binnen twee maanden na ontvangst van de beschikking mede te delen of zij met het voorstel voor passende maatregelen instemde, dan wel eventueel haar opmerkingen op dit voorstel in te zenden. Bij schrijven van 11 juli 1997 (ref. 97-5170-A) antwoordde de Noorse regering dat zij niet kon instemmen met het voorstel van de Autoriteit inzake passende maatregelen. De Noorse autoriteiten stelden onder andere dat de gedifferentieerde socialezekerheidsbijdragen deel uitmaken van het algemene belastingstelsel en buiten de werkingssfeer van artikel 61, lid 1, vielen. Na het antwoord van Noorwegen ontvangen te hebben besloot de Autoriteit de procedure waarin artikel 1, lid 2, van protocol 3 van de TA- en Hof-overeenkomst voorziet in te leiden. Verwijzend naar de zaak "Mezzogiorno" (6) (95/455/EG) stemde directoraat IV/G van de Europese Commissie er met de Autoriteit mee in een formeel onderzoek te openen (ref. 97-7524-A).

De beschikking van de Autoriteit om de formele onderzoekprocedure in te leiden werd genomen op 19 november 1997 (Beschikking nr. 246/97/COL). De Noorse regering werd hiervan op dezelfde datum in kennis gesteld door middel van een afschrift van de beschikking terwijl zij tevens werd verzocht haar opmerkingen op de beschikking in te zenden.

Een beknopte weergave van de beschikking werd gepubliceerd in de vorm van een kennisgeving (7) in het EER-gedeelte van het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen en het EER-Supplement daarvan, waardoor de andere EVA-staten die partij zijn bij de EER-Overeenkomst, de lidstaten van de Europese Unie en andere belanghebbende partijen op de hoogte werden gesteld en werden verzocht binnen een maand vanaf de datum van publicatie opmerkingen in te dienen.

De Europese Commissie werd overeenkomstig protocol 27 van de EER-Overeenkomst op de hoogte gesteld door middel van een afschrift van de beschikking.

De Noorse autoriteiten antwoordden op de beschikking van de Autoriteit om de onderzoeksprocedure te openen bij schrijven van 23 januari 1998 (ref. 98-696-A), waarin zij uiteenzetten waarom zij van mening waren dat de regeling niet neerkomt op staatssteun in de zin van artikel 61, lid 1 (zie deel III.2 hieronder).

De Autoriteit ontving van de Europese Commissie opmerkingen op haar beschikking om de onderzoeksprocedure te openen in een schrijven van 5 maart 1998 (8), waarin onder andere werd verklaard dat de Commissie:

- van oordeel is dat het stelsel neerkomt op productiesteun voor regionale doeleinden aan ondernemingen die gevestigd zijn in de belastingdistricten 2 tot 5,

- bevestigt dat de Noorse regeling moet worden beoordeeld aan de hand van de desbetreffende regels inzake staatssteun, en met name op basis van de regels betreffende productiesteun ter compensatie van extra vervoerskosten ten gunste van bedrijven die in dunbevolkte gebieden zijn gevestigd,

- het volledig eens is met de uitlegging van deze regels door de Autoriteit,

- instemt met het oordeel van de Autoriteit dat het Noorse stelsel in zijn huidige vorm ten dele onverenigbaar is met de werking van de EER-Overeenkomst, en

- het voorstel van de Autoriteit inzake passende maatregelen van 14 mei 1997 met kracht steunt.

In hetzelfde schrijven vestigde de Europese Commissie de aandacht van de Autoriteit op haar besluit van 30 juli 1997 om passende maatregelen voor te stellen overeenkomstig artikel 93, lid 1, van het EG-Verdrag ten aanzien van een soortgelijke Zweedse steunregeling (Staatssteun E 8/96 - Regionaal gedifferentieerd socialezekerheidsstelsel).

De Noorse regering werd in kennis gesteld van de opmerkingen van de Europese Commissie bij schrijven van 6 maart 1998 (ref. 98-1433-D). De opmerkingen van Noorwegen op de brief van de Europese Commissie werden ontvangen bij schrijven van 20 april 1998 (ref. 98-2560-A). De Noorse autoriteiten antwoordden dat zij bij hun standpunt bleven zoals vervat in de voorgaande brieven, en dat het Zweedse gedifferentieerde socialezekerheidsstelsel een aantal kenmerken vertoonde die afweken van het Noorse stelsel.

II. DE FEITEN

1. Algemeen

Enkele algemene kenmerken van het Noorse nationale socialeverzekeringsstelsel en van het stelsel van regionaal gedifferentieerde werkgeversbijdragen worden hieronder uiteengezet. Een uitgebreidere beschrijving van de feitelijke achtergrond is vervat in de beschikking van de Autoriteit van 19 november 1997 tot inleiding van de onderzoeksprocedure. Deze beschikking bevat tevens een uitgebreider overzicht van de economische effecten en regionale nadelen van de regeling die regionale vervoerssteun kunnen rechtvaardigen.

2. Het nationale socialezekerheidsstelsel van Noorwegen ("Folketrygden")

Op grond van de Nationale Verzekeringswet van 17 juni 1966 zijn alle personen die in Noorwegen wonen of werken verplicht verzekerd. Personen die bij het stelsel zijn aangesloten hebben recht op een brede scala van voorzieningen, zoals pensioenen, revalidatie, medische zorg, loondervingsuitkeringen alsmede uitkeringen bij werkloosheid.

Socialezekerheidsbijdragen worden betaald door werknemers en werkgevers en worden berekend op basis van de brutolonen. De traditionele bronnen van financiering van het nationale verzekeringsstelsel zijn om een aantal redenen niet langer toereikend, zodat bijkomende financiering door de staat noodzakelijk is. Het nationale verzekeringsstelsel is daarom geleidelijk van een vrij traditioneel "verzekeringsstelsel" geëvolueerd tot een volledig geïntegreerd onderdeel van de financiën van de centrale regering. Er vindt geen toewijzing van de ontvangsten plaats, en zowel de ontvangsten als de uitgaven worden volledig in de fiscale begroting geïntegreerd.

Na de belasting over de toegevoegde waarde zijn de socialezekerheidsbijdragen die door de werkgever worden betaald de belangrijkste individuele inkomstenbron voor de centrale regering. Voor 1995 werden de belastinginkomsten uit de socialezekerheidsbijdragen van de werkgevers geraamd op 11 % van de totale inkomsten in de fiscale begroting. De respectieve percentages van de socialezekerheidsbijdragen worden, zoals ook de andere belastingen en rechten, jaarlijks door het Noorse Parlement vastgesteld bij de behandeling van de fiscale begroting.

De belastingen worden berekend op basis van het brutoloon van de individuele werknemer. De belastingtarieven variëren van 0 tot 14,1 %, naar gelang van het belastingdistrict waar de werknemer woonachtig is. De verschillen tussen de belastingtarieven van de respectieve belastingdistricten zijn op geen enkele wijze van invloed op de verwerving van individuele rechten in het kader van het nationale verzekeringsstelsel.

Het stelsel van regionaal gedifferentieerde belastingtarieven werd in 1975 (9) in het kader van het regionaal beleid ingevoerd. Het land was toen in drie belastingdistricten verdeeld. Drie belastingtarieven van respectievelijk 17, 16 en 14 % vervingen het vroegere eenheidspercentage van 16,7. Sedertdien zijn diverse wijzigingen van het stelsel ingevoerd, die zowel betrekking hebben op het geografische toepassingsgebied als op de belastingniveaus per district. De sedert 1 januari 1995 geldende belastingtarieven en het bevolkingsaandeel per belastingdistrict worden weergegeven in tabel 1. Het gemiddelde belastingtarief kan op 12,6 % worden vastgesteld.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

De geografische dimensie van de belastingdistricten werd voor het laatst herzien in 1988. Sedertdien heeft het stelsel slechts geringe wijzigingen ondergaan.

De hoofdkenmerken van het stelsel van gedifferentieerde socialezekerheidsbijdragen van werkgevers worden door de Noorse autoriteiten als volgt beschreven (10):

- de bijdragepercentages zijn afhankelijk van de geregistreerde permanente verblijfplaats (gemeente) (11) van elke werknemer en niet van de vestigingsplaats van de onderneming;

- het stelsel wordt automatisch toegepast op basis van objectieve criteria en kent geen beperking in de tijd;

- het stelsel maakt geen onderscheid naar bedrijfstak, omvang van de onderneming, beroep/economische activiteit, eigendomsvorm enz.;

- het stelsel is van toepassing op alle werknemers in zowel de particuliere als de openbare sector, met uitzondering van de centrale regering, die het hoogste tarief betaalt ongeacht de verblijfplaats van de werknemers;

- het stelsel is van toepassing op buitenlandse werknemers die in Noorwegen wonen indien zij door het nationale socialezekerheidsstelsel worden gedekt;

- de socialezekerheidsbijdragen van de werkgevers zijn neutraal ten opzichte van de nationaliteit van de werkgever.

3. Belastingdistricten 2 tot 5 - Demografische situatie

Regio's van NUTS-niveau III (provinciaal niveau) met een bevolkingsdichtheid van minder dan 12,5 % inwoners per km² kunnen in aanmerking komen voor regionale vervoerssteun overeenkomstig punt 28.2.3 van de formele en materiële regels op het gebied van overheidssteun van de Autoriteit, door de Autoriteit vastgesteld en uitgevaardigd op 19 januari 1994 (12) en gewijzigd op 20 juli 1994 (richtsnoeren Overheidssteun).

Negen provincies (13), die 31 % van de Noorse bevolking vertegenwoordigen, vertonen een geringe bevolkingsdichtheid, welke wordt gedefinieerd als minder dan 12,5 inwoners per km². De grenzen van de belastingdistricten 2 tot 5 vallen niet samen met de provinciegrenzen. Enkele provincies zijn in hun geheel binnen de belastingdistricten 2 tot 5 gelegen, terwijl andere er slechts ten dele onder vallen. Alle provincies of delen van provincies die deel uitmaken van de belastingdistricten 2 tot 5 hebben een bevolkingsdichtheid van minder dan 12,5 inwoners per km². De belastingdistricten 2 tot 5 vertegenwoordigen 27 % van de totale bevolking, terwijl het gebied dat wordt ingenomen door alle stimuleringsgebieden die in aanmerking komen voor regionale investeringssteun 26 % van de bevolking omvat. Deze gebieden en de belastingdistricten 2 tot 5 overlappen elkaar grotendeels.

4. Economische effecten van de lagere belastingtarieven in de districten 2 tot 5

Omvang en sectorale verdeling van de financiële voordelen

De Autoriteit heeft een onafhankelijke deskundige belast met een onderzoek (14) naar de economische effecten van het stelsel. De deskundige stelde een raming op van de voordelen die het gevolg zijn van de gedifferentieerde belastingtarieven, waarbij een uitsplitsing werd gemaakt naar bedrijfssector, omvang van de onderneming, belastingdistrict en regio. Deze voordelen werden geraamd op basis van het verschil tussen de verwachte ontvangsten die zouden zijn verkregen indien het hoogste belastingtarief (van belastingdistrict 1) algemeen zou zijn toegepast (15) en de feitelijke inkomsten uit de socialezekerheidsbijdragen van de werkgevers voor ondernemingen in de belastingdistricten 2 tot 5.

De totale voordelen werden geraamd op 4 473 miljoen NOK (in 1994), zie tabel 2. Van dat bedrag kwam 3 102 miljoen NOK, of bijna 70 % van het totale bedrag, voor rekening van Noord-Noorwegen (belastingdistricten 4 en 5). 1 590 miljoen NOK, ofwel ongeveer eenderde van de totale voordelen, kwam ten goede aan de overheidssector (gemeenten en provincies), terwijl de be- en verwerkende industrie ongeveer 17 % van het totale bedrag ontving.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Circa 23 % van de Noorse be- en verwerkende industrie (16), met een cumulatieve omzet van 79 miljard NOK in 1994, was gevestigd in de belastingdistricten 2 tot 5. Het financiële voordeel ten gunste van de be- en verwerkende ondernemingen in genoemd gebied is geraamd op 767,9 miljoen NOK, hetgeen overeenkomt met ongeveer 1 % van hun omzet. Van dat bedrag komt 16 %, dat wil zeggen 124,9 miljoen NOK, voor rekening van grote ondernemingen met meer dan 250 werknemers. Uit het onderzoek bleek tevens dat de dienstensector, dat wil zeggen vervoer en financiële diensten, in de districten 2 tot 5 lagere belastingtarieven geniet.

Regionale verdeling

Zoals hierboven is toegelicht worden de socialezekerheidsbijdragen van werkgevers berekend in de vorm van een percentage van het brutoloon van elke werknemer. Het percentage dat feitelijk wordt toegepast is afhankelijk van de geregistreerde verblijfplaats van de werknemer. Daar de meeste werknemers werkzaam zijn in de omgeving van de plaats waar zij wonen worden de socialezekerheidsbijdragen van werkgevers in een gegeven belastingdistrict meestal berekend over het inkomen van werknemers die in hetzelfde district wonen. Deze observatie wordt bevestigd door tabel 3. Uit de intraregionale cijfers die in tabel 3 diagonaal en vet gedrukt zijn weergegeven blijkt dat de belastinginkomsten grotendeels afkomstig zijn van werknemers die in hetzelfde belastingdistrict wonen en werken.

(Dit is vanzelfsprekend niet het geval voor belastingdistrict 5, waar het belastingtarief nul is en dat dus geen belastinginkomsten oplevert.)

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Gevolgen voor de loonvorming

Een verlaging van de socialezekerheidsbijdragen van de werkgevers heeft als onmiddellijk gevolg dat de totale arbeidskosten voor de werkgevers verminderen. Indien een dergelijke verlaging vervolgens tot loonsverhogingen leidt, wordt een deel van de voordelen naar de loontrekkenden overgeheveld (overhevelingseffecten). Het mogelijke bestaan van overhevelingseffecten houdt in dat de nettovoordelen voor de ondernemingen geringer kunnen zijn dan de gederfde belastinginkomsten als gevolg van de lagere belastingtarieven in de districten 2 tot 5.

De deskundige van de Autoriteit heeft het bestaan en de omvang van mogelijke overhevelingseffecten onderzocht. De Noorse autoriteiten hebben opdracht gegeven tot een afzonderlijke studie (17) over hetzelfde onderwerp.

De Noorse autoriteiten verwijzen in hun brief van 23 januari 1998 naar een recentere studie (18), waarin wordt geraamd dat het gedeelte van de verlaging van de loonbelastingen dat op de lonen wordt overgedragen wellicht 60 à 100 % bedraagt.

De conclusies van de bovengenoemde onderzoeken kunnen als volgt worden samengevat:

- Geen enkel empirisch onderzoek verschaft een nauwkeurig antwoord op de vraag hoe het proces van loonvorming wordt beïnvloed door veranderingen in het niveau van de loonbelasting. Empirische onderzoeken die op nationale gegevens zijn gebaseerd bevatten ramingen van overhevelingseffecten die uiteenlopen van 20 tot 100 %.

- In alle empirische onderzoeken op basis van nationale gegevens wordt erop gewezen dat verlagingen van de socialezekerheidsbijdragen van de werkgevers op korte termijn tot lagere arbeidskosten voor het bedrijfsleven leiden. Voorts blijkt uit de meeste onderzoeken dat op de lange termijn ook de indirecte arbeidskosten van de ondernemingen worden beïnvloed, zij het in mindere mate. Met andere woorden, in de meeste onderzoeken komt tot uitdrukking dat de economische voordelen van verlagingen van de loonbelasting op lange termijn in zekere mate in de vorm van hogere lonen aan de loontrekkenden worden overgedragen.

- Uit sommige onderzoeken op basis van regionale gegevens lijkt dat de overhevelingseffecten van een regionale verlaging van de loonbelasting geringer kunnen zijn dan die van een algemene verlaging, hetgeen erop wijst dat, indien een verlaging van de loonbelasting uitsluitend in bepaalde regio's wordt ingevoerd, slechts een geringer deel van de voordelen naar de werknemers zal worden overgeheveld.

5. Extra vervoerskosten

Naast de geringe bevolkingsdichtheid worden de noordse landen gekenmerkt door een ander regionaal nadeel dat specifiek is voor deze landen, namelijk "de extra kosten voor bedrijven die veroorzaakt worden door de zeer grote afstanden en de barre weersomstandigheden" (19). Tegen deze achtergrond bepalen de richtsnoeren Overheidssteun dat het verlenen van exploitatiesteun als "gedeeltelijke compensatie voor de extra vervoerskosten" (20) op grond van artikel 61, lid 3, onder c), gerechtvaardigd kan zijn indien is voldaan aan bepaalde voorwaarden, welke zijn neergelegd in punt 28.2.3.2 van de richtsnoeren Overheidssteun.

In samenwerking met de Noorse autoriteiten hebben de diensten van de Autoriteit de mogelijkheid onderzocht of op basis van de bestaande statistische gegevens extra vervoerskosten konden worden geconstateerd. Uit de desbetreffende berekeningen op basis van bestaande statistieken bleek onveranderlijk dat het voor elk belastingdistrict geraamde totale bedrag aan extra vervoerskosten de voordelen van de lagere belastingtarieven ruimschoots overtrof.

Bovendien hebben de Noorse autoriteiten opdracht gegeven tot een speciaal onderzoek naar de verhouding tussen de extra vervoerskosten en de verlaagde socialezekerheidsbijdragen in de belastingdistricten 2 tot 5 voor individuele ondernemingen in de be- en verwerkende industrie en de mijnbouw die bij de in- en uitvoer concurrentie ondervinden.

Dit onderzoek bestreek een representatieve steekproef van 36 ondernemingen, die het bestaande patroon van de industriële activiteiten in de be- en verwerkende industrie in de belastingdistricten 2 tot 5 weerspiegelt; deze ondernemingen waren gekozen uit een totale populatie van 180 van dergelijke ondernemingen met meer dan 50 werknemers. Typisch Noorse exportproducten, zoals metalen (inclusief aluminium en ferrolegeringen), hout en houtproducten, meubiliair, textiel, plastic artikelen, metaalproducten en materieel, verwerkte visproducten en producten uit de mijnbouw en de winningsindustrieën maakten deel uit van het onderzoek, terwijl staalproducerende bedrijven en de scheepsbouw er buiten vielen.

Dit onderzoek toonde aan dat voor de ondernemingen, over het geheel genomen, de extra vervoerskosten de geraamde financiële voordelen van de lagere socialezekerheidsbijdragen ruimschoots overschreden. Voor elke individuele onderneming die bij het onderzoek was betrokken, waren de extra vervoerskosten hoger dan het geraamde voordeel. De geraamde voordelen van de lagere belastingtarieven werden berekend volgens de door de Autoriteit aangetrokken deskundige toegepaste methode. Bij de berekeningen werd geen rekening gehouden met mogelijke overhevelingseffecten.

III. BEOORDELING

1. Toepasselijkheid van artikel 61, lid 1

Artikel 61, lid 1, van de EER-Overeenkomst luidt als volgt:

"Behoudens de afwijkingen waarin deze Overeenkomst voorziet, zijn steunmaatregelen van de lidstaten van de EG, de EVA-staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de werking van deze Overeenkomst, voorzover deze steun het handelsverkeer tussen de overeenkomstsluitende partijen ongunstig beïnvloedt.".

De eerste vraag die moet worden beoordeeld is of lagere socialezekerheidsbijdragen van werkgevers al dan niet moeten worden beschouwd als staatssteun waardoor bepaalde ondernemingen of bepaalde producties worden begunstigd. Het begrip steun is zeer ruim, hetgeen reeds uit de redactie van artikel 61, lid 1, volgt ("in welke vorm ook"). Volgens de jurisprudentie van het Hof van Justitie omvat dit begrip voorts zowel besluiten waarbij geldmiddelen ter beschikking worden gesteld van ondernemingen of andere rechtssubjecten als besluiten waarbij hun voordelen worden verschaft (21). Op grond van diverse andere uitspraken van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen (22) en de administratieve praktijken van de Europese Commissie (23) kan met zekerheid worden vastgesteld dat het in artikel 61, lid 1, gebezigde begrip steun niet beperkt is tot bijdragen in de vorm van overdracht van concrete geldmiddelen, maar zich ook uitstrekt tot verlichting of vrijstelling van lasten die de staat in het algemeen oplegt, met inbegrip van stelsels van ziektekostenverzekering of sociale lasten (24), zonder dat er iets gelijkwaardigs als tegenprestatie wordt verlangd.

Het effect van het stelsel van lagere belastingtarieven in de belastingdistricten 2 tot 5 is dat bepaalde ondernemingen, die in staat zijn om de voordelen van deze tarieven te genieten, worden ontheven van een fiscale last, terwijl andere ondernemingen daartoe niet in de gelegenheid worden gesteld. De desbetreffende maatregel is een gevolg van de wetgeving van de staat (Lov om folketrygd) en van jaarlijkse besluiten van de Storting, die de bijdragepercentages elk jaar vaststelt.

Een maatregel als de onderhavige waarbij op deze wijze via de staatsbegroting een voordeel wordt toegekend aan bepaalde ondernemingen moet worden geacht neer te komen op staatssteun in zoverre de lagere tarieven niet gerechtvaardigd zijn gezien de aard en de algemene opzet van het stelsel (25). De maatregel had als verdedigbaar kunnen worden beschouwd indien de lagere tarieven bijvoorbeeld gekoppeld waren geweest aan opgebouwde rechten. In feite heeft de Autoriteit vastgesteld dat de lagere tarieven niet van invloed zijn op de rechten die zijn opgebouwd in het kader van het nationale verzekeringsstelsel.

Men kan stellen dat verlaagde socialezekerheidsbijdragen gevolgen kunnen hebben voor de loonvorming en dat de ondernemingen in kwestie niet het volle voordeel van de betrokken maatregel genieten. In dit verband heeft de Autoriteit opgemerkt dat de verlaagde tarieven klaarblijkelijk een voordeel zijn. Uit de in deel II van deze beschikking bedoelde onderzoeken betreffende de overhevelingseffecten blijkt dat dit voordeel tot uiting komt in lagere loonkosten. Dat de voordelen op den duur tot op zekere hoogte kunnen worden gedeeld met de werknemers verandert niets aan het feit dat de ondernemingen een voordeel in de zin van artikel 61, lid 1, genieten.

Artikel 61, lid 1, verbiedt maatregelen die bepaalde ondernemingen of bepaalde producties begunstigen. Het belangrijkste criterium om vast te stellen of een maatregel moet worden beschouwd als een steunmaatregel van de staat in de zin van artikel 61, lid 1, dan wel als een algemene economische maatregel waarvoor dit verbod niet geldt, is derhalve de vraag of deze maatregel van selectieve aard is of niet. De Autoriteit is van mening dat aan het selectiviteitscriterium is voldaan als de maatregel tot gevolg heeft dat ondernemingen in bepaalde regio's worden begunstigd ten opzichte van de meerderheid van de ondernemingen in andere regio's die niet van de maatregel kunnen profiteren.

De bepaling dat de lagere belastingtarieven afhankelijk zijn van de geregistreerde woonplaats van de werknemer en niet van de vestigingsplaats van de onderneming moet worden beoordeeld op haar gevolgen. De Autoriteit heeft, rekening houdend met de omvang en de topografische en geografische omstandigheden van het gebied dat onder de belastingdistricten 2 tot 5 valt, vastgesteld dat er een grote correlatie bestaat tussen het district van de vestigingsplaats van een onderneming en dat van de permanente woonplaats van de werknemers van die onderneming, zoals blijkt uit tabel 3. Het stelsel heeft derhalve tot gevolg dat bepaalde ondernemingen worden begunstigd, namelijk de ondernemingen die zo zijn gevestigd dat in het algemeen een belangrijk deel van hun personeel de onder de belastingdistricten 2 tot 5 vallende gemeenten tot woonplaats heeft. Het zijn meestal de ondernemingen die zijn gevestigd in onder de belastingdistricten 2 tot 5 vallende gemeenten die kunnen profiteren van de lagere belastingtarieven, terwijl in belastingdistrict 1 gevestigde ondernemingen dat in het algemeen niet kunnen, of slechts in zeer beperkte mate, getuige tabel 3.

Het in artikel 61, lid 1, vervatte verbod heeft betrekking op maatregelen die de mededinging vervalsen of dreigen te vervalsen voorzover zij het handelsverkeer tussen de overeenkomstsluitende partijen ongunstig beïnvloeden. De ondernemingen die het voordeel van de lagere socialezekerheidsbijdragen genieten, ondervinden een concurrentievoordeel doordat zij worden ontheven van een deel van hun fiscale lasten als gevolg van maatregelen van de staat die rechtstreeks bijdragen tot een vermindering van hun loon- en productiekosten en bijgevolg tot een vervalsing van de mededinging.

De verlaagde belastingtarieven in de districten 2 tot 5 gelden voor alle ondernemingen waarvan het personeel woonachtig is in deze districten, met inbegrip van ondernemingen in deze districten die blootstaan aan mededinging binnen de EER, dat wil zeggen ondernemingen die zich bezighouden met uitvoer en binnenlandse ondernemingen die concurrentie ondervinden van buitenlandse producenten van goederen en diensten binnen de EER. Er dient in het bijzonder op te worden gewezen dat ondernemingen (26) die van de verlaagde belastingtarieven in de districten 2 tot 5 profiteren en concurreren met producenten in belastingdistrict 1 of producenten in andere EER-staten, zoals onder meer producenten van aluminium, ferrolegeringen en staal, alsmede scheepswerven, die in of dichtbij de belastingdistricten 2 tot 5 gevestigd zijn, op het ogenblik lagere arbeidskosten hebben dan anders het geval zou zijn geweest als gevolg van de lagere belastingtarieven in de districten 2 tot 5. In vergelijking met een toestand waarin deze lagere tarieven niet van toepassing zouden zijn geweest, versterkt de steun de positie van deze ondernemingen ten opzichte van andere binnen de EER concurrerende ondernemingen, en beïnvloedt de steun deze dus in negatieve zin. In dit verband wordt verwezen naar het arrest van het Hof in zaak 730/79, Philip Morris tegen Commissie (27). Bijgevolg vervalst de betrokken steun de mededinging binnen de EER of dreigt hij deze te vervalsen.

Volgens het "gezinstoeslagenarrest" (28) volstaat het aan te tonen dat de gesteunde ondernemingen of producten concurreren met ondernemingen of producten in andere staten binnen de EER om te concluderen dat het handelsverkeer tussen de overeenkomstsluitende partijen ongunstig wordt beïnvloedt in de zin van artikel 61, lid 1. Zoals hierboven reeds is betoogd is hiervan sprake in het onderhavige geval. Het feit dat de lagere tarieven eveneens van toepassing zijn op economische activiteiten die beschermd zijn tegen internationale mededinging doet aan dit effect niets af. Overigens heeft de Autoriteit er geen bezwaar tegen gemaakt dat de lagere tarieven ook voor dergelijke activiteiten gelden.

In het licht van de hierboven behandelde punten moet de Autoriteit concluderen dat bij het stelsel van regionale differentiatie van socialezekerheidsbijdragen van werkgevers in Noorwegen sprake is van staatssteun welke ingevolge artikel 61, lid 1, van de EER-Overeenkomst onverenigbaar is met de werking van de Overeenkomst.

2. Antwoord van de Noorse regering

In hun antwoord (29) op de beslissing van de Autoriteit om een formeel onderzoek te openen stellen de Noorse autoriteiten dat het regionaal gedifferentieerde belastingstelsel niet binnen de werkingssfeer van artikel 61, lid 1, van de EER-Overeenkomst valt.

Hun beschrijving van het stelsel van gedifferentieerde socialezekerheidsbijdragen van werkgevers stemt overeen met de korte beschrijving van het Noorse nationale socialeverzekeringsstelsel ("Folketrygden") in deel II van deze beschikking. Daarenboven wijzen zij erop dat de socialezekerheidsbijdragen ook worden geheven volgens verschillende tarieven bij respectievelijk werknemers, zelfstandigen en onder meer gepensioneerden. Voorts wordt in het antwoord verklaard dat, indien het hoogste tarief (van district 1) voor de werkgeversbijdragen algemeen in het hele land was toegepast, de totale inkomsten van de staat voor 1994 ongeveer 4,5 miljard NOK hoger zouden zijn geweest.

De Noorse autoriteiten ondersteunen hun standpunt met een aantal gronden en argumenten, die de Autoriteit heeft samengevat en opgesomd onder de punten a) tot en met h), welke hieronder worden weergegeven en toegelicht:

a) De Noorse autoriteiten stellen dat de gedifferentieerde socialezekerheidsbijdragen van werkgevers integrerend deel uitmaken van het algemeen stelsel van belastingen en inkomensoverdracht, en dat de regeling een algemene belastingmaatregel is die buiten de werkingssfeer van artikel 61, lid 1, van de EER-Overeenkomst valt, en tevens buiten die van de Overeenkomst zelf aangezien de Overeenkomst niet betrekking heeft op belasting als zodanig.

ad a) De Autoriteit stemt ermee in dat de EER-Overeenkomst geen bepalingen bevat betreffende de harmonisatie van de belastingstelsels van de overeenkomstsluitende partijen. Het is echter duidelijk dat de overeenkomstsluitende partijen geen belastingmaatregelen mogen toepassen waardoor de Overeenkomst wordt geschonden doordat de regels inzake overheidssteun of andere regels worden overtreden. Artikel 14 van de EER-Overeenkomst vormt in dit opzicht een duidelijk voorbeeld. Er wordt verwezen naar het arrest van het Europese Hof van Justitie in zaak 57/86, Griekenland tegen Commissie, punt 9, waarin het Hof verklaarde dat de uitoefening door de lidstaten van hun bevoegdheden op monetair gebied hun niet het recht gaf om eenzijdig maatregelen te treffen die door het Verdrag worden verboden.

b) De Noorse autoriteiten betogen dat een van de hoofddoelen van het Noorse beleid inzake belastingen en inkomensoverdracht is om de levensstandaard ongeacht de woonplaats gelijker te maken. Gedifferentieerde socialezekerheidsbijdragen zijn slechts een van een aantal maatregelen om dit doel te bereiken. In dit verband wordt verwezen naar een uitgebreid stelsel van overdrachten van de centrale regering aan de gemeenten en naar verminderde tarieven van personenbelasting in de in het uiterste noorden gelegen delen van het land. Betoogd wordt dat dergelijke maatregelen en gedifferentieerde socialezekerheidsbijdragen van werkgevers enkele kenmerken op lange termijn gemeenschappelijk hebben, onder andere het verschijnsel dat de effecten ervan worden getemperd door de markteconomie zodat het gedrag van de marktdeelnemers en bijgevolg de loonvorming worden beïnvloed. Gesteld wordt dat een vermindering van de personenbelasting het beschikbare inkomen van de werknemers in eerste instantie zal verhogen, maar dat op lange termijn dergelijke voordelen zullen worden gedeeld met de werkgevers via het proces van loonvorming. Zo zullen ook verlaagde socialezekerheidsbijdragen van werkgevers in het begin de winsten van de werkgevers verhogen, maar op lange termijn zal deze winst worden gedeeld met de loontrekkenden in de vorm van loonsverhogingen. Er wordt verwezen naar een recente studie (30) waaruit blijkt dat een aanzienlijk deel van verlagingen van de socialezekerheidsbijdragen wordt overgedragen op de werknemers via loonsverhogingen (overhevelingseffecten). Geconcludeerd wordt dat de functionele overeenkomsten tussen diverse aspecten van het stelsel van belastingen en inkomensoverdracht erop wijzen dat het gedifferentieerde socialezekerheidsstelsel moet worden gezien als onderdeel van het totale belasting- en overdrachtsstelsel dat bedoeld is om de genoemde doelstellingen te verwezenlijken.

ad b) De Autoriteit ontkent niet dat het stelsel van regionaal gedifferentieerde socialezekerheidstarieven kan worden gezien als onderdeel van het Noorse belasting- en overdrachtsstelsel en dat dit ten doel heeft een gelijkmatiger levensstandaard tot stand te brengen. Het feit dat de regionale differentiatie aldus kan worden gezien doet echter niets af aan het feit dat de regionale differentiatie van socialezekerheidsbijdragen van werkgevers neerkomt op een specifieke belastingregeling waarbij ondernemingen bijdragen in de financiering van het socialezekerheidsstelsel en waarbij de lagere belastingtarieven bepaalde ondernemingen begunstigen, zoals uiteengezet in deel III.1 hierboven, zodat de mededinging en het handelsverkeer worden vervalst. Het feit dat de regionaal gedifferentieerde belastingbepalingen deel uitmaken van een algemeen stelsel neemt niet weg dat er sprake is van vervalsing van de mededinging als gevolg van de regionale differentiatie. Het aangevoerde argument is dus niet relevant. Het is duidelijk dat, indien dit argument wel als relevant zou worden beschouwd en er een doorslaggevend gewicht aan zou worden toegekend, nagenoeg iedere belastingmaatregel zou ontsnappen aan het selectiviteitscriterium dat vervat is in artikel 61, lid 1, aangezien de betrokken maatregel doorgaans deel zou uitmaken van een algemeen belastingstelsel. Het beweerde fiscale karakter van de regeling kan niet volstaan om deze buiten het bereik van artikel 61 van de EER-Overeenkomst (31) te brengen. Het feit dat een van de doelen van het algemene belastingstelsel in Noorwegen is inkomensegalisatie in de hand te werken kan niets afdoen aan de conclusie dat er bij deze regeling sprake is van staatssteun (zie ook punt "ad c)" hieronder). Ten aanzien van de overhevelingseffecten is de Autoriteit van oordeel dat het redelijk is te veronderstellen dat bepaalde delen van een verlaging van de socialezekerheidstarieven welke ten laste komen van de werkgevers worden overgedragen op de loontrekkenden in de vorm van hogere lonen. Dit verandert echter niets aan het feit dat ondernemingen waarvoor lagere tarieven gelden een kostenvoordeel en bijgevolg een concurrentievoordeel genieten in vergelijking met die welke daarvoor niet in aanmerking komen.

c) De Noorse autoriteiten stemmen ermee in dat bepaalde belastingregels in strijd kunnen zijn met de bepalingen inzake staatssteun ook al valt het algemene fiscale beleid buiten de werkingssfeer van de EER-Overeenkomst. Er wordt verwezen naar het "gezinstoeslagenarrest" (32), waarin het Europees Hof van Justitie bepaalde dat verlaagde sociale lasten in de Italiaanse textielindustrie vrijstellingen waren van de normale toepassing van het algemene stelsel van sociale voorzieningen, "zonder dat deze vrijstelling gerechtvaardigd is door de aard of de opzet van dit stelsel". Volgens de Noorse autoriteiten stelt dit arrest het beginsel vast dat de toepassing van de criteria afhankelijk is van een evaluatie van het economische milieu en de omstandigheden in elk geval, en dat in dit verband de doelstelling van de maatregel een factor is waarmee rekening moet worden gehouden. Aangezien er sprake is van een integrerend onderdeel van het Noorse belastingstelsel, dat onder andere de bovengenoemde doelstellingen heeft, stellen de Noorse autoriteiten dat "deze overwegingen niet strijdig [zijn] met artikel 61, lid 1, van de EER-Overeenkomst inzake steunmaatregelen van de staten".

Aangezien de differentiatie van de socialezekerheidslasten gebaseerd is op de woonplaats van de werknemers en niet op de vestigingplaats van de ondernemingen betogen de Noorse autoriteiten dat werknemers uit districten met lage tarieven voordelen genieten op de arbeidsmarkt, hetgeen, in combinatie met andere belasting- en overdrachtsmaatregelen, de regionale werkgelegenheid vergroot en de inkomensgelijkheid bevordert. De Noorse regering is van mening dat, wanneer een belastingmaatregel algemene aspecten en effecten van deze aard vertoont, hij niet kan worden beschouwd als staatssteun in de zin van de EER-Overeenkomst.

ad c) De mening van de Noorse autoriteiten dat de doelstelling van een gegeven beleidsmaatregel, bijvoorbeeld ter vergroting van de regionale werkgelegenheid en ter bevordering van de inkomensgelijkheid, een factor is waarmee rekening moet worden gehouden bij de toepassing van artikel 61, lid 1, stemt niet overeen met de bestaande jurisprudentie. Het Europees Hof van Justitie stelde in het "gezinstoeslagenarrest" vast dat artikel 92 van het EG-Verdrag (dat overeenkomt met artikel 61 van de EER-Overeenkomst) "geen onderscheid maakt naar de oorzaken of doeleinden der bedoelde maatregelen [inzake staatssteun], doch ziet naar hun gevolgen" (33). Het argument van de Noorse autoriteiten is daarom niet relevant ten aanzien van de kwestie van de toepassing van artikel 61, lid 1, van de EER-Overeenkomst, maar kan in overweging worden genomen in de context van vrijstellingen op basis van artikel 61, lid 3, van die Overeenkomst.

d) De Noorse autoriteiten stellen dat het stelsel van verlaagde socialezekerheidsbijdragen automatisch wordt toegepast op basis van objectieve ontvankelijkheidscriteria, onder andere de woonplaats van de werknemer, terwijl geen onderneming wordt uitgesloten van de regeling. Er is evenmin een tijdslimiet voor de toepassing van de regeling. De verminderde tarieven gelden voor een groot aantal personen; in 1995 circa 850 000 op een totaal van ongeveer 3 200 000 werknemers. Volgens de Noorse autoriteiten wijzen deze factoren op het algemene karakter van de regeling. Hoewel wordt toegegeven dat de ondernemingen in het algemeen gevestigd zijn in hetzelfde district waar de werknemers wonen, wordt de mogelijkheid van pendelen, en dus dat ondernemingen in een belastingdistrict met een hoog tarief personen in dienst nemen die in belastingdistricten met lagere tarieven wonen, genoemd als een verdere aanwijzing dat de regeling een algemeen karakter heeft. Men betoogt dat differentiatie van deze aard niet kan worden gezien als begunstiging van "bepaalde ondernemingen of bepaalde producties" als bedoeld in artikel 61, lid 1, van de EER-Overeenkomst.

ad d) De Autoriteit bestrijdt de terechte opmerking niet dat de regeling automatisch wordt toegepast op basis van objectieve criteria, zoals de woonplaats van de werknemer. Het feit echter dat het stelsel ook bepaalde technische aspecten heeft zoals deze kan de conclusie dat de regionale differentiatie staatssteun inhoudt niet tenietdoen. De lagere belastingtarieven in de districten 2 tot 5 betekenen dat bepaalde ondernemingen door de staat een financieel voordeel wordt toegekend dat de mededinging tussen de ondernemingen in het gebied waarop de EER-Overeenkomst van toepassing is vervalst of dreigt te vervalsen. De door Noorwegen aangevoerde feiten betekenen niet dat dit concurrentievoordeel teniet wordt gedaan.

De bepaling dat de lagere belastingtarieven afhankelijk zijn van de geregistreerde woonplaats van de werknemers moet op haar effecten worden onderzocht. De Autoriteit is in dit verband van oordeel dat de facto situatie duidelijk is, dat wil zeggen dat werkgevers die gevestigd zijn in district 1 en die het grootste deel van de Noorse beroepsbevolking in dienst hebben normaliter zeer beperkte mogelijkheden hebben om hun aan lonen gerelateerde exploitatiekosten te verlagen door personen tewerk te stellen die hun vaste verblijfplaats in de districten 2 tot 5 hebben.

In 1995 golden de lagere belastingtarieven in de districten 2 tot 5 voor circa 850 000 personen, dat wil zeggen 26,5 % van het totale aantal werknemers, terwijl het hoogste tarief in district 1 van toepassing was op een meerderheid van 73,5 %. De Autoriteit is van oordeel dat een dergelijke differentiatie niet kan worden beschouwd als een algemene maatregel waardoor toepassing van artikel 61, lid 1, wordt uitgesloten.

De observatie dat bepaalde ondernemingen in een belastingdistrict met een hoog belastingtarief personen tewerk kunnen stellen uit een district met een laag tarief verandert niets aan het feit dat de begunstigden over het algemeen ondernemingen zijn die in de belastingdistricten 2 tot 5 zijn gevestigd, zoals blijkt uit tabel 3.

e) De Noorse regering wijst erop dat de verminderde socialezekerheidstarieven in Noorwegen niet kunnen worden beschouwd als tarieven die afwijken van een algemeen toepasselijk tarief, zoals wel het geval was bij het "gezinstoeslagenarrest". De wetgeving voorziet niet in een standaardtarief met vrijstellingen voor bepaalde regio's, maar kent een stelsel met vijf tarieven, waarvan elk specifiek bij een regio behoort. De Noorse regering legt er tevens de nadruk op dat de onderhavige Noorse regeling niet rechtstreeks gericht is op de exportindustrie of andere bedrijfstakken die blootstaan aan internationale concurrentie. In dit verband wordt vermeld dat de meeste exportbedrijven in Noorwegen gevestigd zijn in de centrale gebieden, en dat het tarief in deze gebieden (district 1) werd verhoogd om het inkomen van de staat op peil te houden toen de regionale differentiatie in 1975 werd ingevoerd. Opnieuw betoogt de Noorse regering dat de gedifferentieerde socialezekerheidsbelasting van werkgevers niet kan worden beschouwd als een steun die gericht is op "bepaalde ondernemingen of bepaalde producties".

ad e) Het feit dat de regeling gebaseerd is op een stelsel met vijf tarieven verandert het effect van de differentiatie niet, namelijk dat voor in de belastingdistricten 2 tot 5 gevestigde ondernemingen normaliter lagere socialezekerheidsbijdragen gelden dan voor ondernemingen in district 1. Het argument dat de bepalingen van de regeling geen standaardtarief behelzen kan de toepasselijkheid van artikel 61, lid 1, niet uitsluiten. Alweer zijn het de effecten van de belastingmaatregel die doorslaggevend zijn.

De Noorse autoriteiten schijnen te beweren dat de situatie bij het "gezinstoeslagenarrest" niet vergelijkbaar is met de onderhavige zaak. Men voert hierbij aan dat de steun in het "gezinstoeslagenarrest" in tegenstelling tot deze zaak uitsluitend gericht was op exportindustrieën. De Noorse autoriteiten schijnen dus te stellen dat de in het "gezinstoeslagenarrest" vervatte beginselen alleen toepasselijk zijn op staatssteunregelingen die op exportbedrijven zijn gericht. Niets in het arrest van het Europees Hof van Justitie steunt echter de door Noorwegen geponeerde stelling. Integendeel volgt uit punt 19 van het arrest dat de steun het handelsverkeer ongunstig zou beïnvloeden en dus in strijd zou zijn met artikel 92 van het EG-Verdrag in zoverre de Italiaanse textielindustrie concurreerde met de textielondernemingen van de andere lidstaten, en niet alleen indien de Italiaanse textielbedrijven hun producten zouden uitvoeren. Bijgevolg zou artikel 92 van het EG-Verdrag in dat geval toepasselijk zijn geweest ook al zou de Italiaanse industrie haar goederen niet uitvoeren maar alleen mededinging ondervinden van ingevoerde producten. Hetgeen in punt 19 verklaard wordt steunt dus niet de zienswijze van de Noorse autoriteiten. Ook bevat het arrest geen andere verklaringen die erop wijzen dat de door het Hof in dat arrest vastgelegde beginselen van beperkte draagwijdte zouden zijn zoals gesuggereerd door Noorwegen. De zaak is dus relevant voor de onderhavige zaak.

f) De Noorse regering vestigt tevens de aandacht op het feit dat er op het ogenblik een aantal gedifferentieerde belastingregelingen bestaat in landen van de Europese Unie, en verwijst in dit verband naar de Belgische "Maribel Quater"-regeling, die door de Commissie is goedgekeurd.

ad f) Het eventuele bestaan van andere belastingregelingen waarbij, na nadere beschouwing, eveneens staatssteun in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-Overeenkomst kan worden geconstateerd, is voor de Autoriteit geen geldige reden om in de onderhavige zaak af te zien van actie.

Uit de gegevens (34) waarover de Autoriteit beschikt, blijkt dat de Europese Commissie haar goedkeuring van de Belgische "Maribel Quater" -regeling heeft gebaseerd op de bevinding dat de verlaagde socialezekerheidsbijdragen voor arbeiders onder de door de Belgische regering voorgestelde voorwaarden niet neerkwamen op staatssteun. De Commissie concludeerde dat de effecten van de regeling niet specifiek zouden zijn aangezien "Maribel Quater" niet ten voordeel zou strekken van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties. De regeling werd geacht een algemene maatregel te zijn, van toepassing op alle ondernemingen die arbeiders tewerkstelden.

g) De Noorse autoriteiten verwijzen tevens naar wat zij als een tegenstrijdigheid beschouwen, namelijk dat verschillen in economisch beleid en met name in belastingstelsels tussen landen binnen de EER aanvaardbaar zijn, terwijl de Autoriteit in het onderhavige geval de aanvaardbaarheid van verschillen in belastingheffing binnen een land heeft aangevochten. Men betoogt dat de relatieve belastingen binnen Noorwegen van ondergeschikt belang zijn bij de evaluatie van de mededinging tussen ondernemingen in verschillende EER-landen. Het zou de voorkeur verdienen een vergelijking op te stellen tussen de absolute belastingen op concurrerende bedrijven binnen de EER, waarbij een gehele scala van belastingen die van belang zijn voor de bedrijfsactiviteiten, in aanmerking zou moeten worden genomen. Er zou aanleiding zijn te onderzoeken of de belastingwiggen voor bedrijven in de belastingdistricten 2 tot 5 in Noorwegen belangrijk lager zijn dan die voor concurrerende bedrijven in andere EER-landen. Naar het schijnt zijn de Noorse autoriteiten van mening dat regionale variaties in de belastingen binnen eenzelfde land die gebaseerd zijn op de fiscale autonomie van de regionale autoriteiten buiten de werkingssfeer van artikel 61 vallen.

ad g) Het zou buiten het bestek van de EER-Overeenkomst vallen om te streven naar harmonisatie van alle factoren die de productiekosten van ondernemingen in de diverse staten van de EER beïnvloeden. Zoals de Noorse autoriteiten erkennen, geldt dit ook voor belastingen. Het zou bijgevolg duidelijk moeten zijn dat een vergelijking van de absolute belastingdruk op concurrerende ondernemingen, zoals voorgesteld door Noorwegen, niet relevant is voor de vraag of er staatssteun wordt toegekend in strijd met artikel 61, lid 1.

De vraag of maatregelen die voortvloeien uit de fiscale autonomie van de regio's in een land binnen of buiten de werkingssfeer van artikel 61, lid 1, van de EER-Overeenkomst vallen, moet worden beoordeeld naar gelang van de omstandigheden in elk geval. In de onderhavige zaak is er geen sprake van dergelijke maatregelen aangezien de gedifferentieerde tarieven zijn vastgelegd in de wetgeving van de staat.

h) Wil een maatregel worden beschouwd als staatssteun in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-Overeenkomst dan moet het handelsverkeer tussen de overeenkomstsluitende partijen ongunstig worden beïnvloed. De Noorse regering betoogt dat de Autoriteit in haar beslissing om een formele onderzoeksprocedure in te leiden niet heeft verklaard hoe aan deze voorwaarde in de onderhavige zaak is voldaan.

ad h) Zoals de Autoriteit in de beslissing om de onderzoeksprocedure te openen heeft aangetekend, heeft het Noorse Bureau voor de statistiek alleen al in de be- en verwerkende nijverheid (naast de staalindustrie en de scheepsbouw) ongeveer 180 concurrerende export- en importondernemingen met meer dan 50 werknemers geïdentificeerd, die zijn gevestigd in de belastingdistricten 2 tot 5 en bijgevolg van de lagere belastingtarieven profiteren. Voorts heeft het Noorse Bureau voor de statistiek gegevens gepubliceerd waaruit blijkt dat er in de verwerkende industrie en de mijnbouw in alle Noorse provincies ondernemingen zijn die hun producten (35) uitvoeren en dat het aandeel van de uitgevoerde productie is gestegen (36) in de periode van 1986 tot en met 1994. Het lijdt daarom geen twijfel dat financiële voordelen als gevolg van de lagere tarieven van invloed kunnen zijn op het handelsverkeer tussen de overeenkomstsluitende partijen.

Een laatste opmerking van de Noorse regering is dat, toen de Storting (Parlement) toestemming gaf om de EER-Overeenkomst te ratificeren, voortzetting van het stelsel van regionaal gedifferentieerde socialezekerheidstarieven voor werkgevers een belangrijke voorwaarde was.

Ten aanzien van dit vraagstuk merkt de Autoriteit op dat toen het Noorse Parlement (Storting) toestemming gaf om de EER-Overeenkomst te ratificeren het de Overeenkomst in haar geheel heeft aanvaard, met inbegrip van de bepalingen inzake staatssteun en de bepaling (artikel 6 van de EER-Overeenkomst) die inhoudt dat de desbetreffende uitspraken van het Europese Hof van Justitie van toepassing zijn ten aanzien van de uitlegging van de regels van de Overeenkomst. Meer in het bijzonder bevatten noch de EER-Overeenkomst noch enig ander document dat verband houdt met de ratificatie van de EER-Overeenkomst bepalingen die zouden kunnen worden opgevat als een beperking van de draagwijdte van de in de EER-Overeenkomst vervatte regels inzake staatssteun ten aanzien van het Noorse stelsel van regionaal gedifferentieerde socialezekerheidsbijdragen.

3. Toepasselijkheid van artikel 61, lid 3, onder a) en c)

3.1. Algemeen

De Autoriteit is in de loop van de onderzoeksprocedure niet in kennis gesteld van argumenten of informatie die haar aanleiding hebben gegeven het standpunt te wijzigen dat zij heeft uiteengezet in haar beslissing van 14 mei 1997 om Noorwegen passende maatregelen voor te stellen, namelijk dat het stelsel als zodanig zonder wijzigingen niet in aanmerking komt voor vrijstellingen op grond van artikel 61, lid 2 of 3, van de EER-Overeenkomst.

De onderhavige regeling wordt door de Noorse autoriteiten uitdrukkelijk beschouwd als een instrument van het regionaal beleid. De Autoriteit heeft nagegaan of de regeling verenigbaar is met de regels inzake regionale steun die zijn gebaseerd op artikel 61, lid 3, onder a) en c), van de EER-Overeenkomst. De Autoriteit heeft tevens andere vrijstellingen krachtens artikel 61, leden 2 en 3, onderzocht en geconcludeerd dat deze niet van toepassing zijn in de onderhavige zaak.

De lagere belastingtarieven in de belastingdistricten 2 tot 5 hebben een rechtstreeks effect op de exploitatiekosten van de ondernemingen omdat de tarieven gebaseerd zijn op het brutoloon van elke werknemer. De lagere tarieven zijn niet gerelateerd aan de investeringen en er wordt geen enkele bijdrage van de begunstigde verlangd. Steun van bovengenoemde aard die tot gevolg heeft dat de arbeidskosten worden verlaagd, moet worden beschouwd als exploitatiesteun. In haar richtsnoeren Overheidssteun (37) heeft de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA uiting gegeven aan haar principiële bedenkingen ten aanzien van de verenigbaarheid van exploitatiesteun, dat wil zeggen steun die niet afhankelijk is van initiële investeringen of het scheppen van werkgelegenheid, met de werking van de EER-Overeenkomst. Zoals hieronder uiteengezet is het echter niet uitgesloten dat de Autoriteit bepaalde soorten van exploitatiesteun als verenigbaar met de Overeenkomst beschouwt.

3.2. Artikel 61, lid 3, onder a)

De Autoriteit heeft in punt 28.1.5 van de richtsnoeren Overheidssteun te kennen gegeven dat zij exploitatiesteun eventueel kan toestaan ter compensering van bijzondere of blijvende nadelen onder specifieke omstandigheden en onder bepaalde voorwaarden wanneer er sprake is van steun ter bevordering van de economische ontwikkeling van regio's die in aanmerking komen voor de vrijstelling vervat in artikel 61, lid 3, onder a), van de EER-Overeenkomst.

Toen de Autoriteit echter de kaart van gesteunde regio's die in aanmerking komen voor regionale investeringssteun in Noorwegen (38) goedkeurde stelde zij vast dat er geen regio's in Noorwegen in aanmerking kwamen voor regionale steun op basis van artikel 61, lid 3, onder a), van de EER-Overeenkomst.

De Autoriteit is daarom voorshands verplicht haar beoordeling van de verenigbaarheid van de lagere socialebijdragentarieven in de belastingdistricten 2 tot 5 te baseren op artikel 61, lid 3, onder c).

3.3. Artikel 61, lid 3, onder c)

Bij een beoordeling van de vraag of een steunmaatregel, gezien de ontheffing vervat in artikel 61, lid 3, onder c), al of niet in aanmerking komt voor vrijstelling van het algemene verbod op staatssteun ingevolge artikel 61, lid 1, dient te worden beoordeeld in hoeverre kan worden verwacht dat de steunmaatregel, in het geval van regionale steun, een bijdrage levert aan de regionale ontwikkeling. Dit veronderstelt weer dat de betrokken regio geconfronteerd wordt met specifieke nadelen ten aanzien van de regionale ontwikkeling die de maatregel beoogt te ondervangen. Dergelijke nadelen voor de ontwikkeling kunnen tot uiting komen in het inkomensniveau, in het bestaan van structurele werkloosheid of in de bevolkingsdichtheid van een gegeven regio, waarbij laatstgenoemd criterium van bijzonder belang is in de onderhavige zaak, gezien de demografische situatie in de betrokken geografische gebieden.

Punt 28.2.3.1.1) van de richtsnoeren Overheidssteun luidt als volgt "Teneinde rekening te houden met demografisch bepaalde regionale ontwikkelingsproblemen, kunnen ook regio's van NUTS-niveau III met een bevolkingsdichtheid van minder dan 12,5 inwoners per vierkante kilometer in aanmerking komen voor regionale steun op grond van artikel 61, lid 3, onder c), van de EER-Overeenkomst.".

Het is bijgevolg relevant om na te gaan of de belastingdistricten 2 tot 5 kunnen worden gekwalificeerd als regio's vallende onder artikel 61, lid 3, onder c), door het bevolkingsdichtheidscriterium toe te passen.

Het bepaalde in punt 28.2.3.2 van de richtsnoeren Overheidssteun inzake steun aan het regionaal vervoer, dat gebaseerd is op artikel 61, lid 3, onder c), van de EER-Overeenkomst, vormt een geheel van criteria die verzekeren dat dergelijke exploitatiesteun gerechtvaardigd is als compensatie voor bepaalde specifieke nadelen. De verstrekking van regionale vervoerssteun is een legitiem middel ter compensatie van bepaalde nadelen die eigen zijn aan de noordse landen, met name de extra kosten die veroorzaakt worden door zeer grote afstanden naar de markten en barre weersomstandigheden.

De Autoriteit heeft nagegaan in hoeverre exploitatiesteun in de vorm van lagere socialezekerheidsbijdragen gerechtvaardigd kan zijn als indirecte compensatie voor extra vervoerskosten (indirecte vervoerssteun) voor ondernemingen die goederen produceren.

De criteria vervat in punt 28.2.3.2 van de richtsnoeren overheidssteun kunnen worden verdeeld in de volgende hoofdcategorieën, namelijk i) gebieden die in aanmerking komen voor regionale vervoerssteun, ii) compensatie voor extra vervoerskosten, en iii) voorwaarden in verband met bepaalde activiteiten.

3.4. Gebieden die in aanmerking komen voor regionale vervoerssteun

Het eerste streepje van punt 28.2.3.2.2) van de richtsnoeren Overheidssteun bepaalt dat regionale vervoerssteun ". . . uitsluitend [kan] worden verleend aan bedrijven die gevestigd zijn in gebieden die op basis van de bevolkingsdichtheid in aanmerking komen voor regionale steun".

Negen provincies (NUTS-niveau III) van de 19 beantwoorden in het eerste stadium van de analyse aan het criterium inzake bevolkingsdichtheid van minder dan 12,5 inwoners per km². Deze provincies vertegenwoordigen 31 % van de bevolking, terwijl de belastingdistricten 2 tot 5 27 % van de bevolking uitmaken.

Vier van de negen provincies vallen volledig binnen de gunstige belastingdistricten (Sogn og Fjordane (district 2), Nordland (district 4), Troms (districten 4 en 5) en Finnmark (district 5)). Van vijf van de negen provincies (Nord-Trøndelag, Augs-Agder, Telemark, Oppland en Hedmark) vallen slechts bepaalde delen binnen de belastingdistricten 2 tot 4. De delen van deze provincies waar de lagere belastingtarieven gelden zijn dunbevolkt. In alle gevallen is de gemiddelde bevolkingsdichtheid er aanzienlijk geringer dan 12,5 inwoners per km².

Zes van de overblijvende tien provincies (Buskerud, Vest-Agder, Rogaland, Hordaland, Møre og Romsdal, Sør-Trøndelag) die niet volledig voldoen aan het criterium van bevolkingsdichtheid, vallen ten dele onder de belastingdistricten 2 en 3. De betrokken delen van deze provincies zijn eveneens betrekkelijk dunbevolkt; de bevolkingsdichtheid is er minder dan 12,5 inwoners per km². Vier provincies vallen volledig binnen belastingdistrict 1.

In punt 28.2.3.2.2) van de richtsnoeren Overheidssteun is bepaald dat, wil een gebied in aanmerking komen voor regionale vervoerssteun, de Autoriteit hiervoor toestemming moet geven. De Autoriteit zal bij haar beoordeling van de vraag welke gebieden in aanmerking moeten komen voor regionale vervoerssteun uitgaan van de beginselen die vervat zijn in bijlage I bij deze beschikking.

Ten aanzien van de onderhavige zaak heeft de Autoriteit geconcludeerd dat, indien de Noorse autoriteiten, na de beschikking van de Autoriteit te hebben ontvangen, een gebied opgeven voor toewijzing van regionale vervoerssteun, de provincies Finnmark, Troms, Nordland en Sogn og Fjordane in hun geheel en de delen van Nord-Trøndelag die tot de belastingdistricten 2 tot 4 behoren kunnen worden geacht in aanmerking te komen voor regionale vervoerssteun. De Autoriteit is er echter op grond van de tot nu toe ingediende gegevens niet van overtuigd dat regionale vervoerssteun gerechtvaardigd is voor alle gemeenten die op het ogenblik onder belastingdistrict 2 vallen in de provincies Rogaland, Hordaland, Møre og Romsdal en Hedmark. Dit geldt met name voor die delen van laatstgenoemde provincies die in beginsel geen aaneensluitend gebied vormen met andere gemeenten in belastingdistrict 2, die in de nabijheid van grotere steden zijn gelegen, of die anderszins geen compensatie met een permanent karakter nodig schijnen te hebben om de regionale ontwikkeling te verzekeren.

3.5. Compensatie voor extra vervoerskosten

De tweede tot en met vijfde streepjes van punt 28.2.3.2.2) van de richtsnoeren Overheidssteun luiden:

- De steun mag uitsluitend dienen als compensatie voor de extra vervoerskosten. De betrokken EVA-staat moet aantonen dat compensatie om objectieve redenen noodzakelijk is. Er mag in geen geval sprake zijn van overcompensatie. Hierbij moet rekening worden gehouden met andere steunregelingen op vervoergebied, met name die op grond van de artikelen 49 en 51 van de EER-Overeenkomst.

- De steun mag slechts verleend worden voor de extra kosten van goederenvervoer binnen de nationale grenzen van het betrokken land en mag geen exportsteun worden.

- De steun moet vooraf objectief kwantificeerbaar zijn, op basis van een steun-per-kilometer-ratio of een steun-per-kilometer- en steun-per-gewichtseenheid-ratio. Bovendien moet een jaarlijks verslag worden opgesteld dat onder meer de wijze van toepassing van deze ratio('s) weergeeft.

- De raming van de extra kosten moet worden gebaseerd op de meest economische vervoerwijze en de kortste route tussen de plaats van productie of verwerking en de plaats van verkoop.

Ten aanzien van het niveau van de indirecte compensatie wegens extra vervoerskosten als gevolg van het stelsel van lagere belastingtarieven in de districten 2 tot 5 heeft Noorwegen een gedetailleerde studie ingediend van de extra vervoerskosten van 36 concurrerende export- en importbedrijven, waaruit blijkt dat geen van deze ondernemingen voordelen genoot in de vorm van lagere socialezekerheidsbijdragen die hun extra vervoerskosten overtroffen. Deze individuele waarnemingen werden voorts gestaafd door berekeningen van meer algemene aard op basis van diverse bronnen van statistische informatie.

De Autoriteit heeft er nota van genomen dat de steekproef van ondernemingen waarop de specifieke studie van de extra vervoerskosten van individuele ondernemingen betrekking had een afspiegeling vormt van het patroon van de belangrijkste uitvoeractiviteiten van afgewerkte producten van Noorwegen. De Autoriteit heeft vastgesteld dat de steekproef van ondernemingen een representatieve selectie bevat van ondernemingen binnen de betrokken belastingdistricten. De studie omvat onder andere een steekproef van producenten van energie-intensieve producten zoals ruwe aluminium en ferrolegeringen die aan de kust gevestigd zijn. De Autoriteit heeft er tevens kennis van genomen dat ondernemingen in de scheepsbouwsector, EGKS-staal en niet EGKS-staal, die onder specifieke sectorale regelingen vallen, niet in de bovengenoemde studie zijn opgenomen.

De geraamde voordelen van de lagere loonbelastingen zijn berekend op basis van het verschil tussen de in feite betaalde socialezekerheidsbijdragen en hetgeen zou zijn betaald indien het belastingtarief van district 1 zonder onderscheid zou zijn toegepast. Met mogelijke overhevelingseffecten is geen rekening gehouden.

De gegevens waarover de Autoriteit beschikt wijzen er niet op dat de Noorse stelsels van vervoerssteun, die onder de artikelen 49 en 51 van de EER-Overeenkomst kunnen vallen, compensatiecomponenten bevatten die hoger zijn dan de bedragen die kunnen worden toegekend als vergoeding voor het vervullen van openbare dienstverplichtingen. De Autoriteit heeft daarom niet noodzakelijk geacht de geraamde extra vervoerskosten bij te stellen met het oog op de mogelijke effecten die deze regelingen onder andere voor de vervoerprijzen zouden kunnen hebben.

Gezien het bovenstaande stemt de Autoriteit ermee in dat be- en verwerkende ondernemingen die niet behoren tot de buiten de betrokken studie vallende sectoren en die gevestigd zijn in de belastingdistricten 2 tot 5 geconfronteerd worden met aanzienlijke extra vervoerskosten en dat deze extra vervoerskosten niet worden overgecompenseerd door de financiële voordelen die het gevolg zijn van de lagere tarieven voor socialezekerheidsbijdragen in dezelfde regio's.

Er is in de berekeningen enkel rekening gehouden met binnenlandse vervoerskosten binnen de landsgrenzen. De Autoriteit heeft er nota van genomen dat typische exportgerichte sectoren van het Noorse bedrijfsleven voldoende zijn vertegenwoordigd in de bovengenoemde studies en berekeningen. Voorts is de Autoriteit niet van oordeel dat de lagere belastingtarieven, aangezien deze van toepassing zijn op alle sectoren van de economie behalve de centrale regering en op alle ondernemingen ongeacht hun activiteiten, specifiek bedoeld zijn ter stimulering van exportbedrijven. Zij heeft bijgevolg geconcludeerd dat de lagere belastingtarieven van de districten 2 tot 5 niet neerkomen op exportsteun (39).

Uit de in bovengenoemde studie vervatte ramingen blijkt dat de steun van tevoren objectief kan worden gekwantificeerd. Ten aanzien van de vervoerskosten van de individuele onder de genoemde studie vallende ondernemingen blijkt uit het feit dat de ondernemingen verplicht waren hun vervoerskosten met eigen middelen te betalen dat zij een economisch motief hadden om deze vervoerskosten zo laag mogelijk te houden door de kortste routes en de goedkoopste wijzen van vervoer te kiezen.

Dit in aanmerking genomen blijkt volgens de Autoriteit uit de door Noorwegen voorgelegde informatie betreffende de verhoudingen tussen de extra vervoerskosten voor de be- en verwerkende industrie en de voordelen die het gevolg zijn van de lagere belastingtarieven niet dat er behoefte is aan een algemene aanpassing van het niveau van de indirecte compensaties voor de extra vervoerskosten in de districten 2 tot 5. Er is bijgevolg geen reden om over te gaan tot een algemene verlaging van het huidige niveau van de indirecte compensaties voor de extra vervoerskosten.

Ingevolge de richtsnoeren Overheidssteun (punt 28.2.3.2.2)) moeten echter een reeks indicatoren waaruit een steun-per-kilometer- of een steun-per-kilometer- en een steun-per-gewichtseenheid-ratio blijkt, deel uitmaken van de jaarlijkse verplichtingen inzake verslaggeving voor het stelsel om te voldoen aan de criteria voor regionale vervoerssteun.

De bepalingen inzake regionale vervoerssteun houden in dat toekomstige "regelingen inzake steun voor vervoer . . . in de tijd beperkt [moeten] zijn en . . . in geen geval gunstiger [mogen] zijn dan de bestaande regelingen in de betrokken EVA-staat". Dit betekent dat de Autoriteit niet bereid is geconstateerde betrekkelijk hoge extra vervoerskosten in aanmerking te nemen als argument ter verhoging van het niveau van differentiatie tussen de belastingtarieven, ter invoering van nieuwe maatregelen die een verhoging zouden impliceren van het niveau van de compensaties voor extra vervoerskosten, of ter uitbreiding van het gebied waarbinnen indirecte compensaties voor extra vervoerskosten wordt toegekend in de vorm van lagere tarieven voor socialezekerheidsbijdragen.

3.6. Voorwaarden in verband met bepaalde activiteiten

3.6.1. Ondernemingen zonder alternatieve locatie

Het zesde streepje van punt 28.2.3.2.2) van de richtsnoeren overheidssteun luidt: "Er mag geen steun worden verleend voor het vervoer of de overbrenging van de producten van ondernemingen zonder alternatieve locatie (grondstoffenindustrie, waterkrachtcentrales enz.).".

Deze bepaling moet in samenhang worden gezien met de reeds onder 3.5 genoemde regels, met name dat de steun om objectieve redenen noodzakelijk moet zijn.

Het afgelegen karakter van een regio, die rijk is begiftigd met een commercieel exploiteerbare natuurlijke hulpbron, moet op zichzelf worden beschouwd als een voordeel en niet als een nadeel van het gebied, ook al kan het eventueel andere bezwaren vertonen in verband met de algemene industriële ontwikkeling. Ten aanzien van activiteiten die gebaseerd zijn op de exploitatie van een natuurlijke hulpbron, is het wellicht niet nodig de vervoerskosten te subsidiëren aangezien de voordelen van de aanwezigheid van de grondstof wellicht opwegen tegen de kosten van vervoer en overbrenging van de productie naar plaatsen met lagere vervoerskosten per definitie kan worden uitgesloten.

De activiteiten die in aanmerking moeten worden genomen zijn i) productie en distributie van elektriciteit, ii) aardolie- en aardgaswinning en bijbehorende diensten, en iii) winning van delfstoffen.

Productie en distributie van elektriciteit

Volgens het bepaalde in punt 28.2.3.2 van de richtsnoeren overheidssteun "mag geen steun worden verleend voor . . . de overbrenging (hier onderstreept) van de producten van . . . (. . . waterkrachtcentrales . . .)". De reden waarom dit vereiste in de bepalingen betreffende regionale vervoerssteun is opgenomen is in feite dat de elektriciteitssector als geheel moet worden beschouwd als een op grondstoffen gebaseerd sector. De Autoriteit heeft geconcludeerd dat er geen duidelijke behoefte is aan regionale vervoersteun, dat dergelijke steun niet in belangrijke mate zou bijdragen tot de regionale ontwikkeling en dat daarenboven het gevaar niet denkbeeldig is dat de steun een overhevelingseffect zou hebben op exportbedrijven. De Autoriteit heeft niet vastgesteld dat de vervoerskosten in de sector elektriciteitsdistributie (naar mag worden aangenomen voornamelijk verlies van vermogen) in verband kunnen worden gebracht met de nadelen die kunnen worden opgeheven door bepaalde activiteiten (bijvoorbeeld controlestations) te verleggen naar meer centraal gelegen gebieden. Om deze redenen heeft de Autoriteit geconcludeerd dat de sector NACE 40.1 (Productie en distributie van elektriciteit) niet in aanmerking mag komen voor de lagere belastingtarieven welke in de districten 2 tot 5 gelden.

Activiteiten in verband met de aardolie- en aardgaswinning en bijbehorende diensten

De Autoriteit is tot de bevinding gekomen dat activiteiten in verband met de winning van aardolie en aardgas dienen te worden uitgesloten van de voordelen van de maatregelen in kwestie. In het standpunt van de Autoriteit is niet alleen rekening gehouden met overwegingen in verband met beslissingen ten aanzien van de vestigingsplaats. Haar standpunt is meer in het algemeen gebaseerd op de overweging dat de sector zeer winstgevend is en dat hij daarom geen regionale vervoerssteun nodig heeft. De sector voldoet bijgevolg niet aan het vereiste dat geïmpliceerd wordt in artikel 61, lid 3, onder c), en uitdrukkelijk is vervat in de criteria betreffende regionale vervoerssteun; vlg. "De betrokken EVA-staat moet aantonen dat compensatie om objectieve redenen noodzakelijk is.". Exploitatiesteun ten gunste van de aardolie- en aardgaswinning wordt daarom niet gerechtvaardigd geacht in verband met de regionale ontwikkeling. De Noorse autoriteiten moeten er daarom voor zorgen dat de sector NACE 11.10 (Winning van aardolie en aardgas) en de sector NACE 11.20 (Diensten in verband met de aardolie- en aardgaswinning met uitzondering van geofysisch, geologisch en seismografisch onderzoek) niet in aanmerking komen voor de lagere belastingstarieven welke in de districten 2 tot 5 gelden.

Winning van delfstoffen

De winningsindustrie omvat verschillende segmenten. De beschikbare hulpbronnen zijn specifiek voor elk segment. De sector kan daarom worden verdeeld in i) winning van metaalertsen, ii) industriële mineralen, iii) steenwinning en iv) grind en natuursteenproducten.

De bedrijfstak wordt gekenmerkt door de winning van natuurlijke hulpbronnen. Dit betekent dat de industriële activiteiten in deze sector gebonden zijn aan geologisch bepaalde mineraalafzettingen, die uiteraard geografisch gebonden zijn.

De beschikbaarheid van mineralenvoorraden is van invloed op de mate waarin investeringsbeslissingen met het oog op het ondernemen van winningsactiviteiten geografisch gebonden zijn. De winning van een mineralenvoorraad die gekenmerkt wordt door kleine reserves en een gering aantal bekende aders zal in het algemeen sterker geografisch gebonden zijn dan een vindplaats met vele aders en grote reserves. Er zijn bijgevolg omstandigheden waarin een onderneming die zich bezighoudt met de winning van een gegeven natuurlijke hulpbron in beginsel vrij is in de keuze van haar locatie omdat haar productie gebaseerd is op ruime reserves die over een groot gebied verspreid zijn. De Autoriteit aanvaardt daarom dat de sector van de delfstoffenwinning onder meer ondernemingen omvat die op soortgelijke wijze als andere industriële bedrijven geconfronteerd worden met dilemma's ten aanzien van de vestigingsplaats.

De Autoriteit beschouwt de winning van metaalertsen als geografisch geconcentreerde activiteiten die gebaseerd zijn op beperkte natuurlijke hulpbronnen. Dezelfde conclusie trekt zij ten aanzien van de ontginning van de industriële mineralen nefelien-syeniet en olivien.

De Autoriteit concludeert daarom dat ondernemingen die zich bezighouden met de winning van metaalertsen (NACE 13) en/of met activiteiten in verband met de winning van de industriële mineralen nefelien-syeniet (HS 2529.3000) en olivien (HS 2517.49100) niet mogen profiteren van de in de districten 2 tot 5 geldende lagere belastingtarieven.

De Autoriteit is zich ervan bewust dat bepaalde ondernemingen in de Noorse mijnindustrie financiële moeilijkheden hebben ondervonden. De Autoriteit is bereid om, na kennisgeving en individueel onderzoek, na te gaan of dergelijke ondernemingen kunnen worden geacht in een situatie te verkeren waarin reddings- en herstructureringssteun vereist is en dus in aanmerking komen voor steun, die onder andere gerechtvaardigd kan zijn op grond van sociale overwegingen.

De Autoriteit heeft onder andere, gezien de door de Noorse autoriteiten verstrekte geologische informatie en de bovengenoemde argumenten betreffende de winning van mineralen op basis van overvloedige voorraden, vastgesteld dat andere industriële mineralen dan nefelien-syeniet en olivien niet behoeven te worden uitgesloten van de mogelijkheid om van de in de districten 2 tot 5 geldende lagere belastingtarieven te profiteren. De Autoriteit heeft er in dit verband rekening mee gehouden dat de betrokken activiteiten vaak een plaatselijk karakter hebben en dat deze sector vrij veel betrekkelijk kleine ondernemingen omvat. Zij heeft er voorts rekening mee gehouden dat in het geval van de industriële mineralen verdere plaatselijke verwerking van deze mineralen in hun ruwe staat waarschijnlijk tot meer werkgelegenheid en regionale ontwikkeling zal leiden. Activiteiten op het gebied van de winning van steen, grind en natuursteenproducten geschieden in het algemeen op basis van de winning van rijke voorraden. Dergelijke activiteiten worden daarom niet beschouwd als geografisch gebonden.

3.6.2. Bedrijfstakken waarvoor specifieke sectorale regels gelden

Het zevende streepje van punt 28.2.3.2.2) van de richtsnoeren Overheidssteun luidt: "Steun voor vervoer aan bedrijven in sectoren die de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA als gevoelig beschouwt (automobielen, textiel, synthetische vezels, EGKS-producten en niet-EGKS-staal) is onderworpen aan de voor de betrokken sector geldende regels en moet met name voldoen aan de bijzondere aanmeldingsvoorschriften in de relevante hoofdstukken van deze richtsnoeren of van het besluit waarnaar in punt 1, onder a), van bijlage XV bij de EER-Overeenkomst verwezen wordt." (40).

Voorts gelden er specifieke regels voor de scheepsbouw. De op het ogenblik in Noorwegen toepasselijke regelingen voor steun aan de scheepsbouwsector voorzien in aan contracten gerelateerde productiesteun van 7 % van de contractwaarde vóór steunverlening voor schepen met een contractwaarde van ten minste 10 miljoen ECU, en van 3,5 % voor schepen met een contractwaarde van minder dan 10 miljoen ECU, alsmede voor belangrijke scheepsverbouwingen. De Noorse autoriteiten hebben geen gegevens verstrekt waaruit blijkt dat scheepsbouwondernemingen in Noorwegen blijvende nadelen ondervinden die kunnen worden gecompenseerd door regionale vervoerssteun, en evenmin hebben zij gegevens verstrekt betreffende extra vervoerskosten van dergelijke ondernemingen of de omvatting van de steun in de vorm van verlaagde socialezekerheidsbelasting in verhoudingen tot goed te keuren niveaus van exploitatiesteun aan de scheepsbouwindustrie. De Autoriteit concludeert derhalve dat ondernemingen die vallen onder het besluit waarnaar in punt 1, onder b), van bijlage XV bij de EER-Overeenkomst (Richtlijn 90/684/EEG van de Raad betreffende steun aan de scheepsbouw) wordt verwezen ongeacht hun vestigingsplaats niet in aanmerking mogen komen voor de lagere belastingtarieven welke in de districten 2 tot 5 worden toegepast.

Volgens het besluit waarnaar in punt 1, onder a), van bijlage XV bij de EER-Overeenkomst wordt verwezen (Beschikking nr. 2496/96/EGKS van de Commissie inzake steun aan de ijzer- en staalindustrie) is er geen exploitatiesteun toegestaan, behalve steun voor sluitingen. Producenten van EGKS-staalproducten mag dus, ongeacht hun vestigingsplaats, niet worden toegestaan te profiteren van de lagere belastingtarieven welke in de districten 2 tot 5 gelden.

Ten aanzien van de niet-EGKS-staalproductie gelden de bijzondere meldingsvoorschriften die zijn vervat in de sectorale regels in dit verband enkel voor de productie van naadloze buizen en gelaste buizen met grote diameter (Ø > 406,4 mm). Voor de textielindustrie gelden geen bijzondere aanmeldingsvoorschriften. Steun aan de synthetischevezelindustrie valt niet onder de in de sectorale regels vervatte bijzondere aanmeldingsvoorschriften indien de geproduceerde vezels als zodanig slechts een tijdelijk bestaan kennen alvorens te worden verwerkt tot touw, visnetten of andere niet-geweven producten. Steun voor de productie van onderdelen of accessoires van motorvoertuigen valt niet onder de specifieke regels betreffende steun aan de autoindustrie, behalve wanneer deze steun wordt verstrekt aan autofabrikanten of dochterondernemingen daarvan, dan wel voor de vervaardiging van onderdelen of accessoires in licentie of op grond van octrooien van een autofabrikant.

Indien het geraamde voordeel van een verlaagd tarief voor socialezekerheidsbijdragen voor een bedrijf op het gebied van de productie van hetzij motorvoertuigen, niet-EGKS-staal of synthetische vezels de 100 000 ECU over een tijdvak van drie jaar niet overschrijdt, geldt de de minimis-regel. Ten aanzien van activiteiten in deze sectoren moeten, waar meldingsvoorschriften gelden, alle gevallen van mogelijke vervoerssteun voor die activiteiten individueel worden gemeld en per geval geëvalueerd overeenkomstig de desbetreffende sectorale regels.

Te oordelen naar de door de Noorse autoriteiten verstrekte informatie schijnen er op het ogenblik geen ondernemingen te zijn die zich bezighouden met de productie van goederen waarvoor de bijzondere aanmeldingsvoorschriften uit hoofde van de regels betreffende steun aan de niet onder de EGKS vallende ijzer- en staalindustrie gelden. Evenmin als in de synthetischevezel- en autoindustrie vindt er op het ogenblik productie plaats die onder de werkingssfeer van de sectorale regels voor deze bedrijfstakken valt. Dit in aanmerking genomen, acht de Autoriteit het aanvaardbaar om in de onderhavige context de bijzondere aanmeldingsvoorschriften in deze sectoren toe te passen door de Noorse autoriteiten te verzoeken zich er in de toekomst toe te verbinden de Autoriteit in kennis te stellen van alle gevallen waarin onder bovengenoemde regels vallende begunstigden van de lagere belastingtarieven in kwestie profiteren. Tevens moeten deze aanmeldingen worden gevolgd door jaarlijkse verslagen, waarin onder andere afzonderlijk de geraamde bedragen worden opgevoerd van de indirecte compensaties wegens extra vervoerskosten in de vorm van voorziene lagere socialezekerheidsbijdragen en/of iedere ontvangen rechtstreekse vervoerssteun.

3.7. De dienstensector en andere niet-producerende sectoren

De Autoriteit heeft de mogelijke verenigbaarheid onderzocht van de lagere tarieven voor socialezekerheidsbijdragen in de belastingdistricten 2 tot 5 op basis van artikel 61, lid 3, onder c), voor sectoren die geen goederen produceren, namelijk de dienstensectoren en andere niet-producerende activiteiten, zoals de bouwsector.

De regels inzake regionale vervoerssteun zijn zodanig opgezet dat zij voornamelijk van toepassing zijn op ondernemingen die goederen produceren, en zij lenen zich dus minder goed voor het onderzoek van de Autoriteit naar de verenigbaarheid van de betrokken maatregelen ten aanzien van onder andere de dienstensectoren.

De Autoriteit heeft daarom een ruimer standpunt ingenomen ten aanzien van de toepasselijkheid van artikel 61, lid 3, onder c). Zij heeft met name rekening gehouden met het effect dat een verlaging van de sociale lasten zal hebben op de werkgelegenheidssituatie, en de effecten van de betrokken lagere belastingtarieven afgemeten tegen de effecten voor de mededinging en de handel wat betreft bepaalde dienstensectoren.

Een systematisch overzicht van de toestand op het gebied van de vervoerskosten is voor de dienstensectoren niet beschikbaar. Het is echter duidelijk dat bepaalde delen van de dienstensector worden geconfronteerd met aanzienlijke vervoerskosten en daarom, op dezelfde wijze als de goederenproducerende sectoren, de negatieve invloed zullen ondervinden van bijkomende kosten van vervoer. De gemiddelde vervoerskosten in één segment van de groothandel zijn geraamd op circa 5 % van de omzet (41), terwijl de gemiddelde vervoerskosten voor de klein- en groothandelssector als geheel zijn geschat op 33 % van de toegevoegde waarde (42).

De Autoriteit aanvaardt dat de ondernemingen in de meeste dienstensectoren die gevestigd zijn in regio's die in aanmerking zouden kunnen komen voor regionale vervoerssteun rechtstreeks of indirect de negatieve effecten kunnen ondervinden van lange afstanden naar markten of lange afstanden in het kader van de intraregionale communicatie. Het voorkomen van barre weersomstandigheden vormt een bijkomende kwalitatieve factor die de exploitatiekosten van ondernemers ook in de dienstensectoren kan verhogen.

De Autoriteit erkent dat de lagere sociale lasten in de belastingdistricten 2 tot 5 bijdragen tot verbetering van de werkgelegenheidssituatie doordat zij de arbeidskosten in genoemde gebieden verlagen.

Verlaagde sociale lasten kunnen vanuit het oogpunt van bevordering van de werkgelegenheid slechts werkelijk doeltreffend zijn indien zij ook gelden voor sectoren die minder blootstaan aan internationale mededinging. Voorbeelden van dergelijke sectoren werden door de Europese Commissie gegeven in haar mededeling getiteld "Een Europese strategie ter stimulering van plaatselijke initiatieven voor ontwikkeling en werkgelegenheid" (43).

Maatregelen ter vermindering van de sociale lasten die zijn gericht op de bovengenoemde sectoren hebben een tweeledig voordeel. Enerzijds is hun effect op de mededinging en de EER-handel vaak gering of ontbreekt het geheel, terwijl zij anderzijds veel arbeidsplaatsen kunnen scheppen (44). De Autoriteit kan dus doorgaans een positief standpunt innemen ten aanzien van dergelijke maatregelen voorzover zij binnen de werkingssfeer van artikel 61, lid 1, van de Overeenkomst vallen. Dit geldt met name voor de plaatselijke diensten. Andere zijn nichemarkten of subsectoren die uitzicht bieden op nieuwe werkgelegenheid ten aanzien waarvan de Autoriteit een welwillender standpunt zal innemen, mits zij de mededinging niet zodanig vervalsen dat dit strijdig is met het gemeenschappelijk belang.

Circa 65 % van de geraamde voordelen in verband met lagere socialezekerheidsbijdragen komt ten goede aan sectoren waarvan mag worden aangenomen dat er betrekkelijk weinig handel plaatsvindt of aan sectoren waarop artikel 61 van de EER-Overeenkomst niet volledig van toepassing is, namelijk de overheidssector, de bouwnijverheid, de groot/kleinhandel, de horecasector en andere collectieve en persoonlijke diensten (vgl. tabel 2). De Autoriteit heeft nota genomen van de uitlegging die de Europese Commissie van artikel 92, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag heeft gegeven in haar "Kaderregeling inzake overheidssteun voor ondernemingen in achtergestelde stadswijken" (45) en in haar tekst "Controle op overheidssteun en vermindering van arbeidskosten" (46). De lagere belastingtarieven worden, dit in aanmerking genomen, dus geacht van toepassing te zijn op activiteiten (47) die bijdragen tot hogere werkgelegenheidsniveaus in de belastingdistricten 2 tot 5.

De zeer geringe bevolkingsdichtheid die in het grootste deel van het onder de belastingdistricten 2 tot 5 vallende gebied wordt waargenomen en het nederzettingspatroon tonen aan dat dit gebied geen bevolkingscentra bevat van meer dan 50 000 inwoners en dat het grootste deel van de bevolking in de streek verspreid is over een breed geografisch gebied, waar de bevolkingscentra zelden meer dan 5 000 inwoners tellen. Uit deze waarnemingen volgt dat ondernemingen in de dienstensector in de belastingdistricten 2 tot 5 beperkte uitbreidingsmogelijkheden hebben en dat hun activiteiten normaliter op de plaatselijke markten zijn gericht. Voorts heeft de Autoriteit er rekening mee gehouden dat het nederzettingspatroon, zowel aan de Noorse zijde van de grens als in de aangrenzende regio's in Zweden en Finland, erop wijst dat de lagere belastingtarieven waarschijnlijk geen belangrijk effect zullen hebben op de grensoverschrijdende handel in diensten tussen de noordse landen.

Ten slotte heeft de Autoriteit bij de evaluatie van de lagere belastingtarieven in kwestie rekening gehouden met de bepalingen van de de minimis-regel die is vervat in hoofdstuk 12 van de richtsnoeren Overheidssteun welke de Autoriteit op 15 mei 1996 heeft goedgekeurd. De Autoriteit heeft het steunbedrag per onderneming en per periode van drie jaar vastgesteld op 100 000 ECU, beneden hetwelk artikel 61, lid 1, van de EER-Overeenkomst als niet-toepasselijk zou kunnen worden beschouwd gezien het ontbreken van noemenswaardige effecten op de handel tussen de overeenkomstsluitende partijen.

Het bovenstaande in aanmerking genomen, heeft de Autoriteit geconcludeerd dat, wat betreft de andere dienstverlenende en niet-verwerkende activiteiten dan de hieronder genoemde en voorzover zij binnen de werkingssfeer van artikel 61, lid 1, vallen, de lagere belastingtarieven gerechtvaardigd zijn als steun voor de regionale ontwikkeling op grondslag van artikel 61, lid 3, onder c), mits deze lagere belastingtarieven beperkt blijven tot een gebied ten aanzien waarvan de Autoriteit indirecte compensatie voor extra vervoerskosten heeft toegestaan.

De Autoriteit heeft echter vastgesteld dat de lagere belastingtarieven in de districten 2 tot 5 niet kunnen worden toegepast op delen van de volgende dienstensectoren, namelijk financiële diensten, vervoer en telecommunicatie.

Ten aanzien van de vervoersactiviteiten heeft de Autoriteit rekening gehouden met het feit dat er concurrentie is tussen wegvervoerders uit verschillende EER-staten, met name bij grensoverschrijdend vervoer. De Autoriteit heeft vastgesteld dat het gevaar bestaat dat voordelen als gevolg van de lagere belastingtarieven kunnen doorwerken in andere sectoren indien zij aan ondernemingen worden toegekend die zich bezighouden met grensoverschrijdend wegvervoer. Voorts kan een aanzienlijk deel van de activiteiten van bepaalde wegvervoersondernemingen die in de belastingdistricten 2 tot 5 gevestigd zijn, in feite plaatsvinden buiten de gebieden die de permanente nadelen ondervinden, dat wil zeggen onder omstandigheden waarin de verstrekking van regionale vervoerssteun niet gerechtvaardigd is. De Autoriteit concludeert derhalve dat ondernemingen met meer dan 50 personeelsleden (het maximum voor kleine ondernemingen volgens de richtsnoeren Overheidssteun) die zich bezighouden met activiteiten welke zijn geclassificeerd als Goederenvervoer over de weg (NACE 60.24) niet mag worden toegestaan van de lagere belastingtarieven in de districten 2 tot 5 te profiteren.

De Autoriteit is voorts van oordeel dat hetzelfde dient te gelden voor ondernemingen in de sector Telecommunicatie (NACE 64.20) en ondernemingen met filialen in het buitenland of ondernemingen die zich anderszins bezighouden met grensoverschrijdende activiteiten in sectoren die zijn gerubriceerd als Financiële instellingen (NACE 65), Verzekeringswezen en pensioenfondsen (NACE 66) en Ondersteunende activiteiten in verband met financiële instellingen (NACE 67). De redenen waarom de Autoriteit dit standpunt terzake inneemt zijn enerzijds dat de EER-Overeenkomst specifieke bepalingen bevat ter bevordering van handel en mededinging in deze sectoren, en anderzijds dat meer in het algemeen de invoering van de meest recente informatietechnologie betekent dat de genoemde dienstverleningsactiviteiten slechts in zeer beperkte mate kunnen worden beschouwd als blijvend gehinderd door lange afstanden en barre weersomstandigheden. De Autoriteit kan zich er echter mee verenigen dat filialen in de belastingdistricten 2 tot 5 eventueel wordt toegestaan de voordelen van de lagere belastingtarieven in deze districten te genieten, mits de betrokken filialen enkel plaatselijke diensten verlenen.

3.8. Lagere socialezekerheidsbijdragen betaald door in district 1 gevestigde ondernemingen

Zoals aangetoond in tabel 3 gelden de meeste voordelen als gevolg van verlaagde socialezekerheidsbijdragen welke ondernemingen genieten die in een belastingdistrict met een laag tarief gevestigd zijn, voor werknemers die in hetzelfde belastingdistrict wonen. Indien echter een onderneming in belastingdistrict 1 personen in dienst heeft die in de districten 2 tot 5 wonen, zullen de fiscale lasten van de betrokken onderneming worden verlicht.

Van een aanzienlijk deel van deze voordelen kan redelijkerwijs worden aangenomen dat zij ten goede komen aan werkgevers in sectoren waar de effecten voor de handel en de internationale mededinging van weinig belang zijn, zoals de dienstensector en de bouwnijverheid.

Voorts zal het aantal werknemers dat in een ander belastingdistrict woont dan dat waar de onderneming gevestigd is, doorgaans een klein deel uitmaken van het totale aantal werknemers van de onderneming.

Dat in aanmerking genomen en gezien de de minimis-regel heeft de Autoriteit het niet nodig geacht bezwaar te maken tegen de mogelijkheid dat de lagere socialezekerheidsbijdragen aldus bepaalde ondernemingen kunnen begunstigen. Uit bovenstaande overwegingen volgt dat de Autoriteit heeft besloten geen bezwaar te maken tegen het feit dat de socialezekerheidsbijdragen van de werkgevers worden vastgesteld op grond van de geregistreerde verblijfplaats van de individuele werknemers.

3.9. Cumulatie van steun

Bepaalde provincies die geheel of ten dele binnen de belastingdistricten 2 tot 5 vallen, passen rechtstreekse vervoerssteunregelingen toe (48). Dit betekent dat er zich situaties kunnen voordoen waarin bepaalde ondernemingen kunnen trachten in aanmerking te komen voor zowel de betrokken lagere belastingtarieven als directe subsidie van de provinciale autoriteiten ter compensatie van gedocumenteerde vervoerskosten. De Noorse autoriteiten moeten daarom specifieke regelingen treffen om overcompensatie als gevolg van cumulatie van regionale vervoerssteun uit verschillende bronnen te verhinderen.

3.10. Jaarlijkse verslagen en periodieke onderzoeken

Het is vaste procedure van de Autoriteit om in verband met alle bestaande stelsels van steun in de EVA-staten om jaarlijkse verslagen te verzoeken teneinde te kunnen voldoen aan haar verplichting te verzekeren dat alle bestaande stelsels van overheidssteun in de EVA-staten voortdurend worden getoetst op hun verenigbaarheid met artikel 61.

Voor op de regels inzake regionale vervoerssteun gebaseerde regelingen dienen omstandige jaarlijkse verslagen te worden ingediend overeenkomstig het in bijlage III van de richtsnoeren Overheidssteun aangegeven model. Een eerste verslag dient de Autoriteit vóór 1 juli 2000 te worden voorgelegd. Volgende jaarlijkse verslagen dienen uiterlijk zes maanden na het einde van elk verslagjaar te worden ingediend en twee boekjaren te omvatten.

In de regels betreffende regionale vervoersssteun is bepaald dat er gegevens moeten worden ingediend betreffende de wijze van toepassing van een steun-per-kilometer-ratio of een steun-per-kilometer- en steun-per-gewichtseenheid-ratio. Jaarlijks bijgewerkte gegevens waaruit de bovengenoemde ratio's blijken, moeten integrerend deel uitmaken van een omstandig jaarlijks verslag.

In deze jaarlijkse verslagen moeten voorts afzonderlijk de geraamde bedragen van de indirecte compensatie voor extra vervoerskosten in de vorm van lagere socialezekerheidsbijdragen alsmede iedere door ondernemingen in de sectoren waarvoor specifieke meldingsvoorschriften gelden (automobielen, synthetische vezels en niet-EGKS-staal), ontvangen rechtstreekse vervoerssteun worden vermeld. De jaarlijkse verslagen moeten tevens informatie bevatten betreffende rechtstreekse vervoerssteun welke een evaluatie van steuncumulatie mogelijk maakt.

Zoals hierboven vermeld, is in de richtsnoeren Overheidssteun bepaald dat "nieuwe regelingen . . . inzake steun voor vervoer . . . in de tijd beperkt [moeten] zijn". De Autoriteit acht het passend dat een op deze bepaling gebaseerde regeling een maximale duur van vijf jaar heeft. Eventuele verlengingen zouden afhangen van nieuwe aanmelding en evaluatie.

4. Conclusie

Het stelsel van regionaal gedifferentieerde socialezekerheidsbijdragen impliceert staatssteun in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-Overeenkomst. Een deel van deze steun kan onder bepaalde voorwaarden worden vrijgesteld ingevolge artikel 61, lid 3, terwijl een ander deel niet kan worden vrijgesteld. Noorwegen moet de nodige maatregelen nemen om te verzekeren dat de vastgestelde inbreuken van artikel 61, lid 1, worden beëindigd,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

1. Het stelsel van regionale differentiatie van socialezekerheidsbijdragen van werkgevers in Noorwegen is onverenigbaar met de EER-Overeenkomst in zoverre

a) het van toepassing is op activiteiten die niet worden genoemd onder b), tenzij het beperkt is tot gebieden die aan de Autoriteit gemeld zijn en waarvan is vastgesteld dat zij in aanmerking komen voor regionale vervoerssteun,

b) het de mogelijkheid biedt dat de volgende soorten ondernemingen profiteren van de lagere tarieven voor socialezekerheidsbijdragen welke in de districten 2 tot 5 gelden,

- ondernemingen die zich bezighouden met de productie en distributie van elektriciteit (NACE 40.1),

- ondernemingen die zich bezighouden met de winning van aardolie en aardgas (NACE 11.10),

- ondernemingen die diensten verrichten in verband met de aardolie- en aardgaswinning, behalve geofysisch, geologisch en seismografisch onderzoek (NACE 11.20),

- ondernemingen die zich bezighouden met winning van metaalertsen (NACE 13),

- ondernemingen die zich bezighouden met activiteiten in verband met de winning van de industriële mineralen nefelien-syeniet (HS 2529.3000) en olivien (HS 2517.49100),

- ondernemingen waarop het besluit van toepassing is waarnaar verwezen wordt in punt 1, onder b), van bijlage XV bij de EER-Overeenkomst (Richtlijn 90/684/EEG van de Raad betreffende steun aan de scheepsbouw),

- ondernemingen die zich bezighouden met de productie van EGKS-staal,

- ondernemingen met meer dan 50 werknemers die zich bezighouden met goederenvervoer over de weg (NACE 60.24),

- ondernemingen in de telecommunicatiesector (NACE 64.20),

- ondernemingen die filialen in het buitenland hebben of die zich anderszins bezighouden met grensoverschrijdende activiteiten in verband met de volgende sectoren: financiële instellingen (NACE 65), verzekeringswezen en pensioenfondsen (NACE 66) en ondersteunende activiteiten in verband met financiële instellingen (NACE 67), met uitzondering van filialen die enkel plaatselijke diensten verlenen.

2. Teneinde het stelsel van regionaal gedifferentieerde socialezekerheidsbijdragen van werkgevers zodanig aan te passen dat het verenigbaar wordt met de regels inzake regionale vervoerssteun zoals vervat in de richtsnoeren Overheidssteun van de Autoriteit, en de Autoriteit in de gelegenheid te stellen haar toezichthoudende functies uit te voeren overeenkomstig artikel 1 van protocol 3 van de TA- en Hof-overeenkomst, dient naast de in punt 1, onder a) en b), van deze beschikking voorgeschreven aanpassingen, aan de volgende voorwaarden te worden voldaan:

a) De toepasselijkheid van het stelsel dient te worden beperkt in de tijd, dat wil zeggen uiterlijk tot 31 december 2003. Vóór deze datum kan een verzoek om verlenging aan de Autoriteit worden voorgelegd.

b) De Noorse regering dient overeenkomstig het in bijlage III van de richtsnoeren Overheidssteun vervatte model omstandige jaarlijkse verslagen betreffende de steunregeling in te dienen. Zoals bepaald in hoofdstuk 32 van de richtsnoeren Overheidssteun dienen deze verslagen twee boekjaren te beslaan en de Autoriteit uiterlijk zes maanden na het einde van het boekjaar te worden voorgelegd. Het eerste verslag dient vóór 1 juli 2000 te worden ingediend.

c) Overeenkomstig de regels inzake regionale vervoerssteun dient in de omstandige jaarlijkse verslagen, naast de onder b) genoemde informatie, de wijze van toepassing te worden vermeld van een steun-per-kilometer-ratio of een steun-per-kilometer- en steun-per-gewichtseenheid-ratio.

d) De omstandige jaarlijkse verslagen dienen voorts, naast de onder a) en c) genoemde informatie, de geraamde bedragen te bevatten van indirecte compensatie voor extra vervoerskosten in de vorm van lagere socialezekerheidsbijdragen welke ondernemingen genieten in de sectoren waarvoor bijzondere aanmeldingsvoorschriften gelden (automobielen, synthetische vezels en niet-EGKS-staal).

e) In verband met de productie waarvoor de specifieke sectorale regels gelden met betrekking tot synthetische vezels, automobielen en niet EGKS-staal dient de Noorse regering de Autoriteit in kennis te stellen van eventuele steunontvangers die onder de lagere tarieven voor socialezekerheidsbijdragen in de districten 2 tot 5 vallen.

f) De Noorse autoriteiten dienen specifieke regelingen te treffen om overcompensatie als gevolg van de cumulatie van regionale vervoerssteun uit verschillende bronnen te verhinderen.

3. Noorwegen dient de nodige maatregelen te treffen om ervoor te zorgen dat de steun die de Autoriteit onverenigbaar heeft verklaard met de werking van de EER-Overeenkomst niet meer wordt toegekend na 31 december 1998 en dat, in voorkomend geval, wordt voldaan aan de voorwaarden genoemd in punt 2 van deze beschikking. Noorwegen dient de Autoriteit onverwijld in kennis te stellen van de genomen maatregelen.

4. Deze beschikking is gericht tot Noorwegen. De Noorse regering wordt ervan in kennis gesteld door middel van een schrijven dat een afschrift van deze beschikking bevat.

5. Deze beschikking is authentiek in de Engelse taal.

Gedaan te Brussel, 2 juli 1998.

Voor de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA

Knut ALMESTAD

De Voorzitter

(1) Hierna "de EER-Overeenkomst" te noemen.

(2) Hierna "de TA- en Hof-overeenkomst" te noemen.

(3) Hierna tevens "belastingtarieven" te noemen.

(4) Beschikking nr. 145/97/COL.

(5) Brief van de Europese Commissie, directoraat-generaal IV - Concurrentie/Overheidssteun van 28 maart 1997, ref. 97-1924 A.

(6) PB L 265 van 8.11.1995, blz. 23 tot en met 29.

(7) PB C 38 van 5.2.1998, blz. 6 tot en met 17, en het EER-Supplement.

(8) Zie SG(98) D/1946 (98-1420-A).

(9) Wetsvoorstel aan de Storting, Ot prp nr. 12 1974-75.

(10) Zie brief van 19 september 1995 (ref. 95-5441-A).

(11) Als gedefinieerd in wet nr. 1 van 16 januari 1970 "Lov om folkeregistrering".

(12) PB L 231 van 3.9.1994 en PB L 240 van 15.9.1994.

(13) Finnmark, Troms, Nordland, Nord-Trøndelag, Sogn og Fjordane, Hedmark, Oppland, Telemark en Aust-Agder (de bevolkingscijfers in deze alinea hebben betrekking op 1995).

(14) "Benefits from reduced pay-roll taxe in Norway" door Arild Hervik, Noorse School voor Management, BI (1996).

(15) Impliciet wordt ervan uitgegaan dat noch het niveau van lonen en activiteit, noch de verdeling van economische activiteiten naar gelang van sector en regio worden beïnvloed door het belastingpeil. Deze veronderstelling impliceert dat het bedrag van de voordelen voor ondernemingen in de districten 2 tot 5 in het algemeen te hoog zal worden