NL Publicatieblad van de Europese Unie L 261/21

BESLUIT VAN DE TOEZICHTHOUDENDE AUTORITEIT VAN DE EVA

Nr. 416/10/COL

van 3 november 2010

betreffende de belastingheffing op investeringsondernemingen volgens de Belastingwet van Liechtenstein

(Liechtenstein)

DE TOEZICHTHOUDENDE AUTORITEIT VAN DE EVA (HIERNA „DE AUTORITEIT” GENOEMD),

GEZIEN de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte (hierna „de EER-overeenkomst” genoemd), en met name de artikelen 61, 62 en 63 en Protocol nr. 26,

GEZIEN de Overeenkomst tussen de EVA-staten betreffende de oprichting van een Toezichthoudende Autoriteit en een Hof van Justitie (hierna „de Toezichtovereenkomst” genoemd), en met name artikel 24,

GEZIEN Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst (hierna „Protocol nr. 3” genoemd), en met name artikel 1, lid 2, van deel I en artikel 4, lid 4, artikel 6, artikel 7, lid 5, en artikel 14 van deel II,

GEZIEN de geconsolideerde versie van Besluit nr. 195/04/COL van de Autoriteit van 14 juli 2004 betreffende de uitvoeringsbepalingen als bedoeld in artikel 27 van deel II van Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst („het uitvoeringsbepalingenbesluit”) (1), en

Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde bepalingen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken en gezien deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

I. FEITEN

1. PROCEDURE

Bij schrijven van 14 maart 2007 heeft de Autoriteit een verzoek om inlichtingen gericht tot de autoriteiten van Liechtenstein, waarbij informatie werd ingewonnen over de verschillende fiscale uitzonderingsmaatregelen voor bepaalde vennootschapsvormen in het kader van de Liechtensteinse Belastingwet. Na uitgebreide correspondentie heeft de Autoriteit de Liechtensteinse autoriteiten bij schrijven van 18 maart 2009 in kennis gesteld van haar besluit om de procedure van artikel 1, lid 2, van deel I van Protocol nr. 3 in te leiden ten aanzien van de belastingheffing op investeringsondernemingen. Besluit nr. 149/09/COL van de Autoriteit, waarbij de formele onderzoeksprocedure werd ingeleid, werd bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie en in het EER-supplement daarbij. Belanghebbenden werd verzocht hun opmerkingen bekend te maken (2). De Autoriteit heeft van de belanghebbenden opmerkingen ter zake ontvangen. Bij schrijven van 26 januari 2010 heeft de Autoriteit deze opmerkingen voor een reactie aan de Liechtensteinse autoriteiten doorgezonden. Zij hebben bij schrijven van 17 maart 2010 geantwoord.

2. BESCHRIJVING VAN DE ONDERZOCHTE MAATREGEL

2.1. Titel

Het onderzoek had betrekking op de behandeling van investeringsondernemingen in het kader van de Belastingwet van Liechtenstein („Gesetz über die Landes- und Gemeindesteuern” (3), hierna de „Belastingwet” genoemd) in de periode 1996-2006.

2.2. Definitie van investeringsondernemingen

In de Liechtensteinse Wet inzake investeringsondernemingen van 1996 („Gesetz über Investmentunternehmen”, hierna de „Wet inzake investeringsondernemingen” genoemd) worden investeringsondernemingen als volgt omschreven:

„kapitaal dat na publieksreclame is aangetrokken uit het publiek met het oog op collectieve kapitaalinvesteringen en dat voor gezamenlijke rekening van de individuele beleggers doorgaans volgens het beginsel van risicospreiding wordt belegd en beheerd” (4).

Naar Liechtensteins recht kan een investeringsonderneming de rechtsvorm van een beleggingsfonds aannemen („Anlagefonds”) (5) of kiezen voor de rechtsvorm van een beleggingsmaatschappij („Anlagegesellschaft”) (6). Bij een beleggingsfonds wordt het fonds beheerd door een afzonderlijke entiteit (de zogeheten „Fondsleitung” hierna de „fondsbeheerders” genoemd) (7). In het geval van een beleggingsmaatschappij wordt het beheer uitgevoerd door de beleggingsmaatschappij zelf. In tegenstelling tot een beleggingsfonds bestaat de beleggingsmaatschappij dus uit één enkele entiteit. In beide gevallen verrichten de entiteiten die belast zijn met beheerstaken, economische activiteiten door tegen een vergoeding diensten te verstrekken.

Ongeacht de organisatievorm dient het ten behoeve van beleggers beheerde vermogen te worden onderscheiden van het eigen vermogen van de beheermaatschappij. In ruil voor beheerdiensten ontvangt de beheermaatschappij een beheervergoeding, die deel gaat uitmaken van haar eigen vermogen. Daarnaast kunnen prestatie- of andere vergoedingen worden aangerekend (8), die dan ook deel zullen maken van het eigen vermogen van de beheermaatschappij.

3. FISCALE BEPALINGEN DIE GELDEN VOOR INVESTERINGSONDERNEMINGEN IN LIECHTENSTEIN

3.1. Liechtensteinse vennootschapsbelasting

3.1.1. Inkomstenbelasting en vermogensbelasting

De artikelen 73 tot en met 81 in deel 4, afdeling A „Vennootschapsbelastingen” („Die Gesellschaftsteuern”) van de Belastingwet voorzien in twee vormen van vennootschapsbelasting (9):

— Een inkomstenbelasting voor bedrijven („Ertragssteuer”) die overeenkomstig artikel 77 van de Belastingwet wordt geheven op de inkomsten na aftrek van de hiervoor in aanmerking komende uitgaven (met inbegrip van afschrijvingen). Het tarief van de inkomstenbelasting hangt af van de verhouding tussen de netto-inkomsten en het belastbaar vermogen en schommelt tussen 7,5 % en 15 % (10). Afhankelijk van de verhouding tussen dividenden en belastbaar kapitaal kan dit tarief met 1 tot 5 procentpunten worden verhoogd. Het maximumtarief van de inkomstenbelasting bedraagt dus 20 %.

— Een vermogensbelasting („Kapitalsteuer”), die overeenkomstig artikel 76 van de Belastingwet wordt geheven op het gestorte kapitaal, statutaire kapitaal, aandelenkapitaal en aanvangskapitaal, alsook op de reserves van een onderneming die tot het bedrijfsvermogen behoren. De belastingen worden vastgesteld op het einde van het boekjaar van de onderneming (meestal op 31 december). Het tarief bedraagt 2 ‰ (0,2 %).

Overeenkomstig artikel 73 van de Belastingwet betalen rechtspersonen die commerciële activiteiten in Liechtenstein uitoefenen zowel inkomstenbelasting als vermogensbelasting. Dit geldt ook voor buitenlandse ondernemingen met een vestiging in Liechtenstein.

3.1.2. Couponbelasting

Deel 5 van de Belastingwet handelt over de couponbelasting. Overeenkomstig artikel 88a, lid 1, van de Belastingwet voorziet Liechtenstein in de heffing van een belasting op de coupons van effecten (of waardepapieren die met effecten kunnen worden gelijkgesteld) die door een „ingezetene” zijn uitgegeven. Deze omschrijving omvat iedere natuurlijke of rechtspersoon met een woonplaats, domicilie of maatschappelijke zetel in Liechtenstein. Zij heeft ook betrekking op ondernemingen die in het openbaar register van Liechtenstein zijn geregistreerd. De couponbelasting geldt voor ondernemingen waarvan het kapitaal is verdeeld in aandelen, bv. aandelenvennootschappen of vennootschappen met beperkte aansprakelijkheid (11). De couponbelasting wordt geheven tegen een tarief van 4 % op elke dividenduitkering of winstdeling (inclusief uitbetalingen in de vorm van aandelen).

3.2. De belastingregeling voor investeringsondernemingen in de periode 1996-2006

3.2.1. De belasting van het ten behoeve van beleggers beheerde vermogen

Vanaf 1996 gold, met de invoering van artikel 84, lid 5, van de Belastingwet voor het door de investeringsondernemingen vermogen dezelfde belastingregeling als voor administratieve vennootschappen („Sitzgesellschaften”) (12). Aangezien administratieve vennootschappen geen inkomstenbelasting betalen, waren de door de investeringsondernemingen beheerde activa evenmin aan de inkomstenbelasting onderworpen. Overeenkomstig artikel 84, lid 1, van de Belastingwet, gold voor die vennootschappen slechts een verminderde vermogensbelasting van 1 ‰ (in plaats van 2 ‰) (13). Overeenkomstig artikel 85, lid 2, van de Belastingwet (14) werd dit percentage verder verlaagd tot 0,4 ‰ voor het vermogen van investeringsondernemingen van meer dan 2 miljoen CHF. In 1996 is ook de couponbelasting afgeschaft op de uitkering van winst die met het vermogen van het fonds was gegenereerd (15).

3.2.2. De belasting van het eigen vermogen van de beheermaatschappij

3.2.2.1. De belastingregeling van de beheerinstantie van beleggingsfondsen

Zoals elke andere onderneming die in Liechtenstein actief is, zijn de fondsbeheerders van een beleggingsfonds (de beheerinstantie van het fonds) volledig belastingplichtig en gehouden tot het betalen van inkomsten-, vermogens-, alsook couponbelasting op hun eigen inkomsten en vermogen. In de periode voorafgaand aan 1996 waren fondsbeheerders ook volledig belast overeenkomstig artikel 84, lid 2, van de Belastingwet van 1961.

3.2.2.2. De belastingregeling van de beheerinstantie van beleggingsmaatschappijen

In het geval van beleggingsmaatschappijen daarentegen wordt voor belastingdoeleinden geen onderscheid gemaakt tussen het eigen vermogen van de beleggingsmaatschappij en het beheerde vermogen. Overeenkomstig artikel 84, lid 2, van de Belastingwet was het eigen vermogen van de beleggingsmaatschappijen derhalve ook onderworpen aan de regels die golden voor administratieve vennootschappen. Dit hield in dat geen inkomstenbelasting werd geheven over de beheersactiviteiten of het beheerde vermogen; vermogensbelasting was verschuldigd tegen 1 ‰ in plaats van 2 ‰ (en werd overeenkomstig artikel 85, lid 2, van de Belastingwet verder verlaagd voor elk vermogen van meer dan 2 miljoen CHF); en er werd geen couponbelasting geheven. De fiscale situatie in de periode 1996-2006 voor beleggingsfondsen en beleggingsmaatschappijen kan als volgt worden samengevat:

Beleggingsfonds (Anlagefond) Fondsbeheerders (eigen vermogen) Inkomstenbelasting Volledige vermogensbelas-ting Coupon Tax Fondskapitaal, d.i. beheerd vermogen Geen inkomstenbelasting Verlaagde vermogensbelas-ting Geen couponbelasting





Beleggingsmaatschappij (Anlagegesellschaft) Eigen vermogen van de beheermaatschap-pij Geen inkomstenbelasting Verlaagde vermogensbelasting Geen couponbelasting Fondskapitaal, d.i. beheerd vermogen Geen inkomstenbelas-ting Verlaagde vermogensbelas-ting Geen couponbelasting

3.3. De situatie van 2006 tot op heden

Op grond van in 2005 ingevoerde wetgeving werden beleggingsmaatschappijen verplicht hun eigen vermogen en het door hen beheerde vermogen afzonderlijk te registreren en gescheiden te houden. Voorts werd de Belastingwet herzien en een nieuw artikel 73f werd ingevoegd, op grond waarvan de beheersinstantie van een beleggingsfonds of -maatschappij inkomsten-, vermogens-, en couponbelasting moet betalen over haar eigen vermogen (16).

De fiscale situatie vanaf 2006 voor beleggingsfondsen en beleggingsmaatschappijen kan als volgt worden samengevat:

Beleggingsfonds (Anlagefond) Fondsbeheer-ders (eigen vermogen) Inkomstenbelasting Vermogensbelasting Couponbelasting Fondskapitaal, d.i. beheerd vermogen Geen belasting





Beleggingsmaatschappij (Anlagegesellschaft) Eigen vermogen van de beheermaatschappij Inkomstenbelasting Vermogensbelasting Couponbelasting Fondskapitaal, d.i. beheerd vermogen Geen belasting

3.4. Redenen voor het inleiden van de procedure

In haar besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure trok de Autoriteit in twijfel of de belastingvrijstelling voor het eigen vermogen van beleggingsmaatschappijen verenigbaar was met de staatssteunregels. In tegenstelling tot de door de autoriteiten van Liechtenstein aangevoerde argumenten stelde de Autoriteit zich aanvankelijk op het standpunt dat de fiscale wetgeving een selectief voordeel opleverde aan beleggingsmaatschappijen, waardoor de mededinging werd vervalst en het handelsverkeer binnen de EER ongunstig werd beïnvloed. Op grond hiervan kon de Autoriteit niet uitsluiten dat de belastingregels die gelden voor het eigen vermogen van beleggingsmaatschappijen (volledige vrijstelling van inkomstenbelasting en couponbelasting en gedeeltelijke vrijstelling van vermogensbelasting) staatssteun vormen in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst. De autoriteit betwijfelde ook of deze maatregelen als verenigbaar met de bepalingen over staatssteun van de EER-overeenkomst, en met name artikel 61, lid 3, onder c), konden worden aangemerkt.

4. OPMERKINGEN VAN DERDEN

De opmerkingen van derden kunnen als volgt worden samengevat:

— Verwijzend naar besluiten van de Europese Commissie met betrekking tot een Ierse Company Holding Regime (17) en een belastingverlaging met betrekking tot inkomsten uit bepaalde immateriële activa in Spanje (18) hebben de derde partijen aangevoerd dat elke natuurlijke persoon of rechtspersoon een investeringsonderneming kon oprichten en dus in aanmerking kon komen voor de belastingvrijstellingen; op basis hiervan is de belastingvrijstelling geen selectieve maatregel.

— Bij de inwerkingtreding van de wetgeving in 1996 stond het nog niet vast of de staatssteunregels van toepassing zouden zijn op fiscale maatregelen.

— In geval van een eventuele conclusie van de Autoriteit dat de belastingvoordelen steun zouden vormen, wordt aangevoerd dat deze maatregelen reeds sedert 1996 van kracht waren en dus als bestaande steun moet worden aangemerkt.

— Met een verwijzing naar artikel 15 van Protocol nr. 3 (op grond waarvan de bevoegdheden van de Autoriteit om steun terug te vorderen, verjaren na een termijn van tien jaar) hebben de derde partijen aangevoerd dat geen steun kan worden teruggevorderd omdat de belastingvrijstelling in 1996 is ingevoerd.

— De derde partijen hebben betoogd dat een terugvordering zou indruisen tegen de beginselen van gewettigd vertrouwen en rechtszekerheid.

— In sommige gevallen zou er geen terugvordering vereist zijn, aangezien het bedrag van de belastingvrijstellingen zou vallen onder de de-minimisregeling.

5. OPMERKINGEN VAN DE LIECHTENSTEINSE AUTORITEITEN

In brieven van 17 maart 2010 en 16 juli 2010 hebben de Liechtensteinse autoriteiten volgende kanttekeningen gemaakt:

— De belastingvrijstelling vormt geen staatssteun in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst, aangezien zij niet selectief van aard is. Om dit argument te staven, werd verwezen naar twee besluiten van de Europese Commissie over de Ierse Company Holding Regime en een belastingverlaging met betrekking tot inkomsten uit bepaalde immateriële activa in Spanje.

— Subsidiair wordt op basis van de in artikel 1, onder b), punt iv), juncto artikel 15 van deel II van Protocol nr. 3 vastgestelde verjaringstermijn van tien jaar en de vaststelling dat de maatregel slechts als steun werd aangemerkt als gevolg van de ontwikkeling van de EER-regelgeving (artikel 1, onder b), punt v) van deel II van Protocol nr. 3) aangevoerd dat elke steun als bestaande steun dient te worden aangemerkt.

— Ten slotte betogen de Liechtensteinse autoriteiten dat indien bovenstaande argumenten door de Autoriteit niet worden aanvaard, zij de terugvordering van de steun niet kan gelasten, aangezien dit zou indruisen tegen de algemene beginselen van het EER-recht en in het bijzonder de bescherming van het gewettigd vertrouwen en de rechtszekerheid.

II. BEOORDELING

1. DE VRAAG OF ER SPRAKE IS VAN STAATSSTEUN

Artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst bepaalt:

„Behoudens de afwijkingen waarin deze overeenkomst voorziet, zijn steunmaatregelen van de lidstaten van de EG, de EVA-staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producten vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de werking van deze overeenkomst voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de overeenkomstsluitende partijen ongunstig beïnvloedt.”.

1.1. Aanwezigheid van staatsmiddelen

De maatregel moet door de staat of met staatsmiddelen worden bekostigd.

Het verlenen van volledige of gedeeltelijke belastingvrijstelling brengt voor de staat een derving van belastingopbrengsten met zich mee die neerkomt op het gebruik van staatsmiddelen in de vorm van fiscale uitgaven (19). De door de Liechtensteinse autoriteiten gederfde inkomsten stemmen overeen met de niet-betaalde inkomsten-, vermogens- en couponbelasting.

Om deze redenen is de Autoriteit van oordeel dat de fiscale regels die gelden voor beleggingsmaatschappijen de besteding van staatsmiddelen met zich brengen.

1.2. Begunstiging van bepaalde ondernemingen of van de productie van bepaalde goederen

Ten eerste moet de steunmaatregel de begunstigden voordelen opleveren in de vorm van vrijstelling van lasten die normaal door hun budget hadden moeten worden gedragen.

Doordat beleggingsmaatschappijen geen inkomsten- of couponbelasting, en slechts een verminderde kapitaalbelasting hoefden te betalen, ontvingen zij een voordeel ten opzichte van andere ondernemingen, die gewone inkomstenbelasting over hun bedrijfsactiviteiten moesten afdragen.

Het voordeel is selectief, aangezien het alleen werd toegekend aan investeringsondernemingen die als beleggingsmaatschappijen waren opgezet. De Autoriteit is het niet eens met de door Liechtensteinse autoriteiten en derde partijen aangevoerde argumenten dat het in beginsel elke onderneming in Liechtenstein die een dergelijke economische activiteit uitoefent, vrij staat om de meest voordelige rechtsvorm te kiezen en bijgevolg in aanmerking te komen voor belastingfaciliteiten. Een fiscaal voordeel dat beperkt is tot een specifieke groep van ondernemingen, kan niet als een algemene maatregel worden gekenmerkt op grond van het feit dat elke belanghebbende onderneming aan specifieke criteria zou kunnen voldoen en voor het voordeel in aanmerking zou kunnen komen indien zij een specifieke ondernemingsvorm aannam (20).

In dit verband herinnert de Autoriteit aan de conclusies van het Hof van Justitie in de zaak GIL Insurance (21), waarin wordt gesteld dat „artikel 87, lid 1, van het Verdrag de verplichting oplegt om te bepalen of een nationale maatregel binnen het kader van een bepaalde rechtsregeling „bepaalde ondernemingen of bepaalde producties” kan begunstigen ten opzichte van andere, die zich, gelet op de doelstelling van de betrokken regeling, in een feitelijk en juridisch vergelijkbare situatie bevinden.” De Autoriteit concludeert dat alle ondernemingen die zich in deze zaak in dezelfde juridische en feitelijke positie bevinden, de ondernemingen zijn die de (volledige) inkomsten-, kapitaal- en couponbelastingen in Liechtenstein betalen — en dat in vergelijking met deze ondernemingen, de beleggingsmaatschappijen in Liechtenstein een selectief voordeel genieten. De beleggingsmaatschappijen zijn meer bepaald bevoordeeld ten opzichte van de beheersinstanties van als beleggingsfondsen georganiseerde ondernemingen, die dezelfde activiteit uitoefenen maar belastingplichtig zijn zoals alle andere ondernemingen in Liechtenstein.

Een specifieke fiscale maatregel kan evenwel worden gerechtvaardigd door de opzet van het belastingstelsel. Het is dus mogelijk dat specifieke fiscale maatregelen die gelden voor beleggingsmaatschappijen niet selectief zijn in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst indien zij door de aard en de opzet van het Liechtensteinse belastingstelsel worden gerechtvaardigd (22). In tegenstelling tot bepaalde recente complexe gevallen van fiscale steun zijn de doelstellingen van de betrokken belastingregeling duidelijk. De doelstelling of de opzet van belastingen is inkomsten voor de staat te genereren. Krachtens de belastingwet van Liechtenstein moeten rechtspersonen die in Liechtenstein actief zijn, inkomstenbelastingen op hun inkomsten en een vermogensbelasting op het kapitaal dat als bedrijfsvermogen wordt aangehouden, betalen. Ondernemingen met aandelenkapitaal moeten ook een couponbelasting op dividenduitkeringen betalen. Beleggingsmaatschappijen zijn rechtspersonen naar Liechtensteins recht in de vorm van ondernemingen met aandelenkapitaal. Als zodanig zijn zij onderworpen aan de algemeen geldende fiscale bepalingen van de belastingwet van Liechtenstein met betrekking tot inkomsten-, vermogens- en couponbelasting. De Autoriteit is van oordeel dat de belastingvermindering voor het eigen vermogen van de beheermaatschappij niet kadert binnen de opzet van het algemene belastingstelsel in Liechtenstein en evenmin past in een specifieke opzet van de belasting op investeringsondernemingen. De Autoriteit stelt zich op het standpunt dat de organisatievorm van beleggingsmaatschappijen geen enkele aanleiding kan vormen ter rechtvaardiging van een speciale fiscale uitzonderingsmaatregel die de beheersactiviteiten van een beleggingsmaatschappij bevoordeelt in vergelijking met de door een beleggingsfonds uitgevoerde beheersactiviteiten (23). De belastingverminderingen en -vrijstellingen voor administratieve vennootschappen (24) en beleggingsmaatschappijen hadden tot doel de uitoefening van deze activiteiten in Liechtenstein te bevorderen. De Autoriteit stelt zich dan ook op het standpunt dat de belastingvermindering voor het eigen kapitaal van de beheersmaatschappij niet wordt gerechtvaardigd door de aard of de opzet van Liechtensteins belastingsstelsel.

In 2006 is de wetgeving gewijzigd en nadien waren beleggingsmaatschappijen onderworpen aan de gewone belasting op hun bedrijfsactiviteiten, die ook geldt voor de beheersinstantie van beleggingsfondsen en elke andere rechtspersoon die bedrijfsactiviteiten in Liechtenstein uitoefent. De Liechtensteinse autoriteiten zijn van mening dat hiermee de „inconsistentie” (25) waarbij vroeger geen belastingen op het eigen vermogen werden geheven, was weggewerkt.

Om deze redenen is de Autoriteit van oordeel dat de maatregelen een selectief voordeel opleverden aan beleggingsmaatschappijen. Deze situatie werd verholpen door de wetgeving die met ingang van 2006 van kracht is geworden.

Ten derde moet de steunmaatregel ondernemingen begunstigen die een economische activiteit uitoefenen. In de zaak BBL (26) heeft het Europees Hof van Justitie de activiteiten onderzocht van investeringsmaatschappijen („beleggingsvennootschappen met veranderlijk kapitaal” (Bevek’s), naar Belgisch recht) die met collectieve beleggingen in effecten van uit het publiek aangetrokken kapitaal een duurzame opbrengst beoogden. Het Hof stelde vast dat dit een economische activiteit in de zin van artikel 4, lid 2, van de zesde btw-richtlijn vormt. Beleggingsmaatschappijen houden zich bezig met het samenbrengen en beheren van het kapitaal van verschillende beleggers, met de bedoeling zelf winst te boeken via diverse vergoedingen voor de verleende diensten. De Autoriteit is dan ook van mening dat beheersmaatschappijen economische activiteiten verrichten in de vorm van beheer van activa en dus ondernemingen zijn in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst (27).

1.3. Vervalsing van de mededinging en ongunstige beïnvloeding van het handelsverkeer tussen de overeenkomstsluitende partijen

De maatregel moet de mededinging verstoren en het handelsverkeer tussen de overeenkomstsluitende partijen ongunstig beïnvloeden.

Volgens vaste rechtspraak geldt het verbod van artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst voor elke steunmaatregel, ongeacht het ermee gemoeide bedrag, die de mededinging vervalst of dreigt te vervalsen, voor zover de steun het handelsverkeer tussen de overeenkomstsluitende partijen ongunstig beïnvloedt (28). De Commissie heeft ook geconcludeerd dat beleggingsinstellingen op internationale markten opereren en commerciële en andere economische activiteiten ontplooien op markten waar een sterke concurrentie heerst (29). Derhalve stelt de Autoriteit zich op het standpunt dat de belastingfaciliteiten voor het eigen vermogen van beleggingsmaatschappijen van 1996 tot 2006 de concurrentiepositie van de beleggingsmaatschappijen binnen de EER versterkten. Deze belastingfaciliteiten verminderden namelijk de gewone operationele kosten van deze ondernemingen ten opzichte van andere maatschappijen (30). Beleggingsmaatschappijen concurreren met andere financiële ondernemingen en opereren op een open markt die door een omvangrijk handelsverkeer binnen de EER wordt gekenmerkt. Het handelsverkeer tussen de overeenkomstsluitende partijen wordt dus ongunstig beïnvloed (31).

Derhalve stelt de Autoriteit zich op het standpunt dat de belastingfaciliteiten de mededinging vervalsen of dreigen te vervalsen en het handelsverkeer tussen de overeenkomstsluitende partijen ongunstig beïnvloeden.

1.4. Conclusie

Derhalve concludeert de Autoriteit dat de in het kader van de belastingwet van Liechtenstein in de periode 1996-2006 toegekende belastingvermindering voor de eigen activa van beheersmaatschappijen staatssteun vormt in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst.

2. PROCEDUREVOORSCHRIFTEN

Overeenkomstig artikel 1, lid 3, van deel I van Protocol nr. 3 „[wordt] de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA van elk voornemen tot invoering of wijziging van steunmaatregelen tijdig op de hoogte gebracht, om haar in staat te stellen haar opmerkingen kenbaar te maken. […] De betrokken staat kan de voorgenomen maatregelen niet tot uitvoering brengen voordat die procedure tot een eindbeslissing heeft geleid.” De autoriteiten van Liechtenstein hebben de steunmaatregelen niet aangemeld bij de Autoriteit. De autoriteiten van Liechtenstein hebben aangevoerd dat de steun als bestaande steun dient te worden aangemerkt, aangezien de maatregelen pas als steun werden beschouwd als gevolg van de ontwikkeling van de EER-regelgeving en/of als gevolg van artikel 1, onder b), punt iv) en artikel 15 van deel II van Protocol nr. 3 waarin wordt bepaald dat de bevoegdheden van de Autoriteit om steun terug te vorderen, verjaren na een termijn van tien jaar. De Autoriteit is evenwel van oordeel dat het Hof van Justitie reeds in de jaren zeventig duidelijk heeft gesteld dat belastingvoordelen van dezelfde aard als die welke in het kader van dit besluit worden onderzocht, staatssteun konden vormen. Elke maatregel die dient om de ondernemingen van een bepaalde bedrijfstak vrij te stellen van de lasten die voortvloeien uit de normale toepassing van het algemene stelsel — zonder dat deze vrijstelling gerechtvaardigd is door de aard of de opzet van dit stelsel —, vormt, aldus een arrest van het Hof van Justitie uit 1974 (32), een steunmaatregel. In 1987 (33) heeft het Hof van Justitie uitdrukkelijk gesteld dat een verlies aan belastingopbrengsten op hetzelfde neerkomt als het gebruik van staatsmiddelen in de vorm van fiscale uitgaven.

Deze benadering komt ook tot uiting in de beschikkingen van de Autoriteit die voorafgingen aan de inwerkingtreding van de Liechtensteinse belastingwet, waarbij de Autoriteit concludeerde dat vrijstellingen van door ondernemingen verschuldigde belasting (onverenigbare) staatssteun vormden in Finland in 1994 (34) en in Noorwegen in 1995 (35) en 1997 (36). Voorts heeft de Europese Raad van ministers op 1 december 1997 na een uitvoerige discussie over de noodzaak van een gecoördineerd optreden op Gemeenschapsniveau om schadelijke belastingconcurrentie te bestrijden, een reeks conclusies aangenomen en ingestemd met een resolutie betreffende een gedragscode inzake de belastingregeling voor ondernemingen (37). In het kader van de bereikte overeenkomst heeft de Commissie bijgedragen tot de nagestreefde bestrijding van schadelijke belastingconcurrentie door de tenuitvoerlegging van een mededeling (38) over de toepassing van de regels betreffende steunmaatregelen van de staten op maatregelen op het gebied van de directe belastingen op ondernemingen. Bij deze gelegenheid heeft de Commissie toegezegd „er streng op toe te zien dat de regels inzake de bedoelde steunmaatregelen nauwgezet worden nageleefd”. Bij de bekendmaking in december 1998 werd in de mededeling het volgende gesteld: „Volgens vaste praktijk en rechtspraak (39) vormt een belastingmaatregel waarvan het belangrijkste gevolg is dat een of meer bedrijvigheidssectoren worden begunstigd, een steunmaatregel (40).” De Commissie heeft toegezegd strikter toe te zien op de toepassing van de reeds bestaande regels (41).

De Autoriteit aanvaardt niet dat uit de door de Liechtensteinse autoriteiten en derde partijen aangevoerde argumenten blijkt dat de door de Commissie (of de Autoriteit) bij de toetsing van de belastingmaatregelen toegepaste selectiviteitscriteria sedert de vaststelling van de in het kader van deze beschikking onderzochte fiscale maatregelen zijn gewijzigd. De mededeling van de Commissie over de toepassing van de regels betreffende steunmaatregelen van de staten op maatregelen op het gebied van de directe belastingen op ondernemingen en de desbetreffende richtsnoeren van de Autoriteit zijn gebaseerd op de vaste jurisprudentie van het Hof van Justitie en het Gerecht. Zij bevestigen dat respectievelijk de artikelen 107 en 108 VWEU en artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst van toepassing zijn op fiscale maatregelen. Voorts kan, overeenkomstig de rechtspraak, zelfs indien een wijziging van de beschikkingspraktijk zou kunnen worden aangetoond, het argument dat het bij de fiscale maatregelen om bestaande steun gaat, niet worden aanvaard, aangezien niet kan worden aangetoond dat een wijziging van de door de Commissie of de Autoriteit toegepaste selectiviteitscriteria een gevolg is van de „ontwikkeling van de Europese Economische Ruimte” in de zin van artikel 1, onder b), punt v) van deel II van Protocol nr. 3 (42).

De Autoriteit aanvaardt daarom niet dat de maatregelen kunnen worden omschreven als bestaande steun die voorafgaand aan een ontwikkeling van de EER-overeenkomst is ten uitvoer gelegd. De maatregel is dus nieuwe steun die niet bij de Autoriteit is aangemeld. De autoriteiten van Liechtenstein zijn dus hun verplichtingen krachtens artikel 1, lid 3, van deel I van Protocol nr. 3 niet nagekomen.

Wat de verjaringstermijn van tien jaar betreft, stemt de Autoriteit ermee in dat op grond van artikel 1, onder b), punt iv), en artikel 15 van deel II van Protocol nr. 3 de steun die vóór 15 maart 1997 is uitbetaald, niet kan worden teruggevorderd. De Autoriteit aanvaardt evenwel niet dat het feit alleen dat de desbetreffende regelgeving vóór 15 maart 1997 ten uitvoer is gelegd betekent dat alle naderhand betaalde steun als bestaande steun dient te worden aangemerkt. In zaken waarbij steun herhaaldelijk wordt uitbetaald (zoals een steunregeling of een fiscale bepaling zoals in het onderhavige geval), gaat de verjaringstermijn in op de dag waarop elk afzonderlijk steunbedrag wordt verleend (en dus niet op de datum waarop de fiscale bepaling of de steunregeling in werking is getreden). Het Gerecht heeft gesteld (43) dat „in het geval van een steunregeling die meer dan tien jaar voor de eerste stuiting van de verjaringstermijn was ingesteld, de onwettige en onverenigbare steun die op basis van deze regeling gedurende de afgelopen tien jaar is toegekend, dus moet worden teruggevorderd.”

3. DE VERENIGBAARHEID VAN DE STEUN

Steunmaatregelen die onder artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst vallen, zijn meestal onverenigbaar met de werking van de EER-overeenkomst, tenzij deze voor een afwijking van artikel 61, lid 2 of 3, van de EER-overeenkomst in aanmerking komen. In het onderhavige geval zijn de uitzonderingsbepalingen van artikel 61, lid 2, van de EER-overeenkomst niet van toepassing, omdat de steun niet is gericht op een van de daarin genoemde doeleinden. Artikel 61, lid 3, onder a) of b) van de EER-overeenkomst is evenmin van toepassing.

De desbetreffende steun is niet gekoppeld aan een investering in kapitaalgoederen. Hij behelst louter een verlichting van de kosten die deze ondernemingen normalerwijze bij de dagelijkse bedrijfsvoering zouden moeten dragen. De betrokken steun moet dan ook als exploitatiesteun worden aangemerkt. Exploitatiesteun wordt normaal gesproken niet geschikt geacht om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid of van bepaalde regionale economieën zoals bepaald in artikel 61, lid 3, onder c), van de EER-overeenkomst te bevorderen. Exploitatiesteun is alleen onder speciale omstandigheden toegestaan (bijvoorbeeld voor bepaalde soorten milieu- of regiosteun), wanneer de richtsnoeren van de Autoriteit in een dergelijke uitzondering voorzien. Geen enkele van de desbetreffende richtsnoeren is van toepassing op de in deze beschikking onderzochte steunmaatregel.

Derhalve concludeert de Autoriteit dat de speciale fiscale bepalingen die gelden voor beleggingsmaatschappijen niet verenigbaar zijn met de EER-overeenkomst.

4. GEWETTIGD VERTROUWEN EN RECHTSZEKERHEID

De autoriteiten van Liechtenstein en de derde partijen die steun hebben ontvangen, hebben aangevoerd dat de terugvordering van de steun zou indruisen tegen de fundamentele rechtsbeginselen van de EER-wetgeving, waarbij zij hebben betoogd dat maatregelen van de Europese Commissie bij de begunstigden vertrouwen hebben doen ontstaan in de regelmatigheid van de toegekende steun. Voorts is aangevoerd dat bij de toetreding van Liechtenstein tot de EER-overeenkomst de belasting van beleggingsmaatschappijen geen staatssteun inhield en dat toen evenmin te voorzien was dat dit het geval zou zijn.

Begunstigden van steun kunnen de fundamentele rechtsbeginselen van gewettigd vertrouwen en rechtszekerheid inroepen om een bevel tot terugbetaling van onrechtmatig verleende staatssteun aan te vechten. De beginselen zijn evenwel alleen in uitzonderlijke omstandigheden van toepassing en een onderneming kan normaal gesproken niet uitgaan van een gewettigd vertrouwen dat de steun rechtmatig is, tenzij de steun is verleend overeenkomstig de procedure voor aanmelding van steun aan de Autoriteit (of naar gelang van het geval aan de Commissie) (44). Dit beginsel werd onlangs als volgt door het Hof van Justitie bevestigd: „In een situatie als die in het hoofdgeding kan het bestaan van een buitengewone omstandigheid evenmin worden aanvaard uit het oogpunt van het rechtszekerheidsbeginsel, daar het Hof, in wezen, reeds heeft geoordeeld dat, zolang de Commissie geen goedkeuringsbeschikking heeft vastgesteld,…, de ontvanger over de rechtmatigheid van de voorgenomen steun geen zekerheid heeft, zodat noch op het beginsel van gewettigd vertrouwen, noch op dat van de rechtszekerheid een beroep gedaan kan worden” (45). In de rechtspraak van het Hof van Justitie is gesteld dat een gewettigd vertrouwen in de rechtmatigheid van een steunmaatregel in principe slechts kan worden aangevoerd wanneer de steun met inachtneming van de procedure van artikel 1, lid 3, van deel I van Protocol nr. 3 (46) is toegekend, waarbij het Hof van Justitie opmerkt dat een behoedzame ondernemer normaliter in staat is zich ervan te vergewissen of deze procedure is gevolgd (47).

Niettemin heeft het Hof ook aanvaard dat in uitzonderlijke omstandigheden, ontvangers van niet-aangemelde en dus onrechtmatige steun uitzonderlijke omstandigheden kunnen inroepen die hun vertrouwen in de rechtmatigheid van die steun konden wettigen, om zich tegen de terugbetaling ervan te verzetten (48). Het Hof van Justitie heeft gesteld dat het recht om zich op het beginsel van bescherming van het gewettigd vertrouwen te beroepen, toekomt aan iedere entiteit die zich in een situatie bevindt waaruit blijkt, dat een Gemeenschapsinstantie bij haar gegronde verwachtingen heeft gewekt (49). In het onderhavige geval betekent dit dat een staat of begunstigde zich moeten hebben verlaten op de eerdere besluiten van de Autoriteit (of de Europese Commissie) waarbij bijvoorbeeld dezelfde of een soortgelijke steunmaatregel zou zijn goedgekeurd. Noch de Autoriteit, noch de Commissie heeft een dergelijke maatregel getroffen en uit de besluiten van de Autoriteit waarin kort voor de tenuitvoerlegging van de Liechtensteinse belastingwet fiscale steunmaatregelen in Finland en Noorwegen werden verboden, moest inderdaad gebleken zijn dat fiscale maatregelen ten gunste van bepaalde ondernemingen of groepen ondernemingen bij de Autoriteit dienden te worden aangemeld (50).

Ten slotte aanvaardt de Autoriteit niet dat argumenten met betrekking tot rechtszekerheid in dit geval geldig zijn gezien de rechtspraak van het Hof en de uitgebreide toepasselijkheid van de artikelen 61 (van de EER-overeenkomst) en 107 (VWEU). Een conclusie dat de in het kader van deze beschikking onderzochte fiscale maatregelen staatssteun zouden kunnen inhouden was te allen tijde duidelijk voorzienbaar.

Derhalve aanvaardt de Autoriteit niet dat dit besluit indruist tegen de fundamentele rechtsbeginselen van de EER-wetgeving.

5. CONCLUSIE

De Autoriteit concludeert dat de Liechtensteinse autoriteiten de in deze beschikking onderzochte steunmaatregel onrechtmatig ten uitvoer hebben gelegd, in strijd met artikel 1, lid 3, van deel I van Protocol nr. 3.

Om de hierboven vermelde redenen is de steun niet verenigbaar met de werking van de EER-overeenkomst.

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

De steunmaatregelen die de autoriteiten van Liechtenstein ten uitvoer hebben gelegd ten gunste van beleggingsmaatschappijen en die met ingang van 30 juni 2006 werden ingetrokken, zijn niet verenigbaar met de werking van de EER-overeenkomst in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst.

Artikel 2

Aangezien de autoriteiten van Liechtenstein niet hebben voldaan aan de verplichting om uit hoofde van artikel 1, lid 3, van deel I van Protocol nr. 3 de Autoriteit voorafgaand aan de tenuitvoerlegging van de steun in kennis te stellen van de maatregelen, hielden de desbetreffende maatregelen onrechtmatige staatssteun in.

Artikel 3

De autoriteiten van Liechtenstein nemen alle noodzakelijke maatregelen om van de beleggingsmaatschappijen de steun terug te vorderen waarnaar wordt verwezen in artikel 1 en die onrechtmatig aan de begunstigden ter beschikking is gesteld vanaf 15 maart 1997 tot op de datum waarop de begunstigden voor het laatst aanspraak konden maken op de belastingvrijstellingen na de intrekking daarvan in 2006.

Artikel 4

De terugvordering geschiedt onverwijld en in ieder geval uiterlijk op 3 maart 2011, in overeenstemming met de nationaalrechtelijke procedures voor zover deze procedures een onverwijlde en daadwerkelijke tenuitvoerlegging van het onderhavige besluit mogelijk maken. De terug te vorderen steun omvat rente vanaf de datum waarop de steun de begunstigden ter beschikking is gesteld tot de datum van de daadwerkelijke terugbetaling ervan. De rente wordt berekend op grond van artikel 9 van het uitvoeringsbepalingenbesluit.

Artikel 5

De Liechtensteinse autoriteiten delen de Autoriteit binnen twee maanden vanaf de kennisgeving van dit besluit mee welke maatregelen zij hebben genomen om hieraan te voldoen.

Artikel 6

Dit besluit is gericht tot het Vorstendom Liechtenstein.

Artikel 7

Slechts de Engelse taalversie van dit besluit is authentiek.

Gedaan te Brussel, 3 november 2010. Voor de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA Per SANDERUD Voorzitter Sverrir Haukur GUNNLAUGSSON Lid van het College

(1) Te vinden op: http://www.eftasurv.int/media/decisions/195-04-COL.pdf

(2) PB C 236 van 1.10.2009 en EER-supplement nr. 51 van 1.10.2009.

(3) Liechtensteinisches Landesgesetzblatt 1961, nr.7, met latere wijzigingen.

(4) Artikel 2, lid 1, van de Wet inzake investeringsondernemingen van 1996.

(5) Artikel 3, lid 2, van de Wet inzake investeringsondernemingen van 1996.

(6) Artikel 3, lid 3, van de Wet inzake investeringsondernemingen van 1996.

(7) Artikel 39, lid 2, van de Wet inzake investeringsondernemingen van 1996.

(8) De autoriteiten van Liechtenstein hebben verklaard dat het onmogelijk is een volledig overzicht op te stellen van deze vergoedingen, aangezien fondsbeheerders (of de beheersinstantie van de beleggingsmaatschappij) naar eigen goeddunken vergoedingen kunnen aanrekenen.

(9) Particulieren zijn onderworpen aan inkomstenbelasting („Erwerbssteuer”) en vermogensbelasting („Vermögenssteuer”), die voor dit onderzoek niet van belang zijn.

(10) De nettowinst wordt vastgesteld in verhouding tot het belastbare kapitaal. Het belastingtarief wordt vervolgens vastgesteld als de helft van het percentage dat de verhouding tussen nettowinst en belastbaar kapitaal aangeeft. Hierbij geldt evenwel een minimum van 7,5 % en een maximum van 15 %, zie artikel 79, lid 2, van de Belastingwet.

(11) Zie artikel 88d van de Belastingwet.

(12) Administratieve vennootschappen zijn in het openbaar register opgenomen rechtspersonen, die in Liechtenstein geen commerciële of zakelijke activiteiten uitoefenen, maar alleen hun zetel of een kantoor in het Vorstendom hebben.

(13) De fiscale uitzonderingsmaatregel ten voordele van administratieve vennootschappen dateert van vóór de toetreding van Liechtenstein tot de EER-overeenkomst en komt derhalve niet aan de orde in deze beschikking die alleen betrekking heeft op fiscale uitzonderingsmaatregelen die na 1.5.1995 (de datum waarop Liechtenstein tot de EER is toegetreden) zijn ingevoerd.

(14) Zie artikel 85, lid 2, van de Belastingwet in de vorm van de wijziging van 1996, Landesgesetzblatt (LGBl.) 1996, nr. 88.

(15) De artikelen 88f, 88g, 88h, lid 3, en 88i, lid 2, van de Belastingwet van 1961 die betrekking hadden op de couponbelasting van beleggingsfondsen, werden geschrapt. Zie wetsontwerp nr. 69/1995, blz. 10, waarin wordt verklaard dat de schrapping van de couponbelasting op de uitkeringen van de investeringsondernemingen een noodzakelijke voorwaarde was voor de oprichting van dergelijke ondernemingen. Wat betreft de inwerkingtreding, zie Gesetz vom 3.5.1996 über die Abänderung des Steuergesetzes, LGBl nr. 88 van 10.7.1996.

(16) Bij deze herziening werd ook artikel 84, lid 5, geschrapt en een nieuw artikel 86, lid 2, ingevoegd, waarin werd bepaald dat de door beide vormen van investeringsondernemingen beheerde activa uitdrukkelijk waren vrijgesteld van het betalen van de vermogensbelasting.

(17) Besluit van de Commissie van 22 september 2004, staatssteun N 354/04.

(18) Besluit van de Commissie van 13 februari 2008, staatssteun N 480/07.

(19) Zie punt 3, paragraaf 3, van de richtsnoeren van de Autoriteit inzake de directe belastingen op ondernemingen.

(20) Het Gerecht heeft bijvoorbeeld vastgesteld dat zelfs indien een belastingmaatregel zijn werkingssfeer afbakent op basis van objectieve criteria, dit niet wegneemt dat het om een selectieve maatregel gaat, zie het arrest van het Gerecht van 6 maart 2002, gevoegde zaken T-127/99, T-129/99 en T-148/99, Diputación Foral de Álava e.a./Commissie, Jurispr. 2002, blz. II-1275.

(21) Arrest van 29 april 2004, zaak C-308/01, GIL Insurance Ltd e.a./Commissioners of Customs & Excise, Jurispr. 2004, blz. I-4777, punt 68. Zie ook het arrest van 8 november 2001, zaak C-143/99, Adria-Wien Pipeline, Jurispr. 2001, blz. I-8365, punt 41 en het arrest van 13 februari 2003, zaak C-409/00, Spanje/Commissie, Jurispr. 2003, blz. I-1487, punt 47.

(22) Gevoegde zaken E-5/04, E-6/04 en E-7/04, Fesil and Finnfjord, e.a./Autoriteit, reeds aangehaald, punten 82 e.v.

(23) Beide vormen van investeringsondernemingen moeten het bedrijfsvermogen gescheiden houden van het namens de beleggers beheerde vermogen, dat in een depositobank wordt aangehouden; en bij een faillissementsprocedure kunnen de crediteuren van zowel beleggingsfondsen als beleggingsmaatschappijen het bedrijfsvermogen aanspreken.

(24) De voordelige belastingtarieven voor administratieve vennootschappen zijn niet onderzocht door de Autoriteit, aangezien die bepalingen dateren van vóór de EER-overeenkomst.

(25) Geciteerd uit een door de Liechtensteinse autoriteiten ingediend deskundigenonderzoek over de rechtsvormen van investeringsondernemingen en de respectieve belastingregeling waaraan zij waren onderworpen (afdeling DII, b.ii.3).

(26) Arrest van 21 oktober 2004, zaak C-8/03, Bank Brussel Lambert NV (BBL)/Belgische Staat, Jurispr. 2004, blz. I -10157, punten 42 en 43. Het arrest heeft betrekking op een belastingzaak, maar de Autoriteit is van mening dat dit vraagstuk zich in het kader van de staatssteunregels op dezelfde wijze voordoet. Zie ook Beschikking 2006/638/EG van de Commissie van 6 september 2005 inzake de steunregeling die Italië ten uitvoer heeft gelegd ten voordele van bepaalde instellingen voor collectieve belegging in effecten (PB L 268 van 27.9.2006, blz. 1) (hierna „Italiaanse collectieve beleggingsregeling” genoemd).

(27) Zie ook Beschikking 2006/638/EG van de Commissie van 6 september 2005 inzake de steunregeling die Italië ten uitvoer heeft gelegd ten voordele van bepaalde instellingen voor collectieve belegging in effecten (PB L 268 van 27.9.2006, blz. 1) en zaak T-445/05, Associazione Italiana del risparmio gestito, e.a./Commissie, punt 127 e.v.

(28) Arrest van 30 april 2008, zaak T-214/95, Het Vlaamse Gewest/Commissie, Jurispr. 1998, blz. II-717, punt 46. Arrest van 4 maart 2009, zaak T-424/05, Italië/Commissie, punt 154 e.v.

(29) Zie de Italiaanse collectieve beleggingsregeling, overweging 45, bevestigd door het Gerecht in zaak T-445/05, Associazione Italiana del risparmio gestito, e.a./Commissie, reeds aangehaald en het arrest van 4 maart 2009, zaak T-424/05, Italië/Commissie.

(30) Zie zaak T-424/05, reeds aangehaald, punt 156.

(31) Overeenkomstig de rechtspraak (zie zaak T-424/05, reeds aangehaald, punt 160) behoeft de Autoriteit niet aan te tonen dat alle beleggingsmaatschappijen op internationale markten opereren. Bij de beoordeling van de steunregeling kan de Autoriteit zich ertoe beperken de algemene kenmerken van de regeling in kwestie te onderzoeken en hoeft zij niet elk afzonderlijk geval waarin die regeling is toegepast te onderzoeken.

(32) Zaak 173/73, Italië/Commissie, Jurispr. 1974, blz. 709.

(33) Arrest van 14 oktober 1987, zaak 248/84, Duitsland/Commissie, Jurispr.1987, blz. 4013.

(34) Waar belastingvoordelen voor industriële productie zijn afgeschaft naar aanleiding van Besluit nr. 213/94/COL van de Autoriteit van 1 december 1994.

(35) Beschikking nr. 106/95/COL van de Autoriteit van 31 oktober 1995 ten aanzien van de vrijstelling van verpakkingsglas van de basisheffing op wegwerpverpakkingen voor dranken.

(36) Besluit nr. 145/97/COL van de Autoriteit van 14 mei 1997 om aan Noorwegen passende maatregelen voor te stellen in verband met de staatssteun in de vorm van regionaal gedifferentieerde bijdragen voor de sociale zekerheid.

(37) PB C 2 van 6.1.1998, blz. 1.

(38) De mededeling van de Commissie is in november 1998 bekendgemaakt (PB C 384 van 10.12.1998). Een soortgelijke mededeling is in juni 1999 als hoofdstuk 17B opgenomen in de richtsnoeren staatssteun van de Autoriteit.

(39) Zie onder meer arrest van 15 maart 1994, zaak C-387/92, Banco Exterior de España SA/Ayuntamiento de Valencia, Jurispr. 1994, blz. I-877.

(40) Punt 18 van de mededeling.

(41) Zie afdeling J van de gedragscode.

(42) Arrest van 23 oktober 2002, gevoegde zaken T-346/99, T-347/99 en T-348/99, Territorio Histórico de Álava e.a./Commissie, punt 84.

(43) Arrest van 28 november 2008, gevoegde zaken T-254/00, T-270/00 en T-277/00, Hôtel Cipriani/Commissie, (onder verwijzing naar arrest Gerecht van 30 april 2002, Government of Gibraltar/Commissie, T-195/01 et T-207/01, Jurispr. blz. II-2309, punt 130).

(44) Arrest van 20 september 1990, Zaak C-5/89, Commissie/Duitsland, Jurispr. 1990, blz. I -3437, punt 14; arrest van 14 januari 1997, zaak C-169/95, Commissie/Spanje, Jurispr. 1997, blz. I-135, punt 51; arrest van 20 maart 1997, zaak C-24/95, Land Rheinland-Pfalz/Alcan Deutschland GmbH, Jurispr. 1997, blz. I-1591, punt 25.

(45) Arrest van 11 maart 2010, zaak C-1/09, Centre d’Exportation du Livre Français (CELF), Ministre de la Culture et de la Communication/Société Internationale de Diffusion et d’Édition, nog niet gepubliceerd. Zie ook zaak C-91/01, Italië/Commissie, Jurispr. 2004, blz. I4355, punten 66 en 67.

(46) Arrest van 20 september 1990, Zaak C-5/89, Commissie/Duitsland, Jurispr. 1990, blz. I-3437, punt 14 en arrest van 14 december 2005, zaak T-200/04, Regione Autónoma della Sardegna/Commissie, Jurispr. 2005, blz. II-2123, punt 64.

(47) Arrest van 20 september 1990, zaak C-5/89, Commissie/Duitsland, Jurispr. 1990, blz. I-3437, punt 14; arrest van 14 januari 1997, zaak C-169/95, Spanje/Commissie, Jurispr. 1997, blz. I-135, punt 51.

(48) Arrest van 9 september 2009, gevoegde zaken C-183/02 P en C-187/02, Demesa en Territorio Histórico de Álava/Commissie, Jurispr. 2004, blz. I-10609, punt 51.

(49) Arrest van 18 januari 2000, zaak T-290/97, Mehibas Dordstelaan/Commissie, Jurispr. 2000, blz. II-15 en arrest van 22 juni 2006, gevoegde zaken C-182/03 en C-217/03, België en Forum 187 vzw/Commissie, Jurispr. 2006, blz. I-05479, punt 147.

(50) Uit het verslag aan het parlement van Liechtenstein betreffende de EER-overeenkomst (Bericht und Antrag der Regiering an den Landtag des Fürstentums Liechtenstein betreffend das Abkommen über den Europäischen Wirtschaftsraum vom 2. Mai 1992) blijkt dat de Liechtensteinse autoriteiten erkennen dat belastingverminderingen in beginsel staatssteun vormen in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-overeenkomst en dat aanmelding van fiscale maatregelen in Liechtenstein in bepaalde omstandigheden noodzakelijk kan zijn (blz. 134). Zie ook de toelichting in het verslag aan het parlement van Liechtenstein met betrekking tot de deelname aan de Europese Economische Ruimte (Bericht und Antrag der Regierung an den Landtag des Fürstentums Liechtenstein betreffend die Teilnahme am Europäischen Wirtschaftsraum (EWR) 2. Teil, nr. 1995/1), blz. 168.