Richtsnoeren voor de berekening van geldboeten die uit hoofde van de EER-mededingingsregels worden opgelegd

(2003/C 10/14)

A. Deze mededeling wordt gedaan overeenkomstig de bepalingen van de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte (hierna: "de EER-Overeenkomst") en de Overeenkomst tussen de EVA-staten betreffende de oprichting van een Toezichthoudende Autoriteit en een Hof van Justitie (hierna: "de Toezichtovereenkomst").

B. De Europese Commissie heeft "Richtsnoeren voor de berekening van geldboeten die uit hoofde van artikel 15, lid 2, van Verordening nr. 17, respectievelijk artikel 65, lid 5, van het EGKS-Verdrag worden opgelegd" gepubliceerd(1). In dat niet-bindende besluit worden de beginselen uiteengezet die de Europese Commissie volgt bij het vaststellen van geldboeten ten aanzien van inbreuken op de EG- en EER-mededingingsregels(2).

C. De Toezichthoudende Autoriteit beschouwt het genoemde besluit als voor de EER relevant. Teneinde gelijke mededingingsvoorwaarden te handhaven en te zorgen voor een eenvormige toepassing van de mededingingsregels van de EER in de gehele Europese Economische Ruimte (hierna: "de EER"), keurt de Toezichthoudende Autoriteit deze mededeling goed overeenkomstig de haar in artikel 5, lid 2, onder b), van de Toezichtovereenkomst verleende bevoegdheid. Zij is voornemens de beginselen en regels uit deze mededeling te volgen wanneer zij de EER-mededingingsregels in een bepaalde zaak toepast.

1. Inleiding

De beginselen die deze richtsnoeren behelzen, zouden zowel ten aanzien van het bedrijfsleven als van het EVA-Hof de transparantie en objectiviteit van de beschikkingen van de Toezichthoudende Autoriteit moeten kunnen waarborgen, zonder afbreuk te doen aan de door de desbetreffende regelgeving aan de Toezichthoudende Autoriteit verleende discretionaire bevoegdheid bij de vaststelling van geldboeten tot maximaal 10 % van de totale omzet van ondernemingen waarvan aangetoond werd dat zij inbreuk gemaakt hebben op de EER-mededingingsregels. Deze discretionaire bevoegdheid moet echter worden uitgeoefend in het kader van een samenhangend, niet-discriminerend beleid, dat afgestemd is op de bij de bestrijding van inbreuken op de mededingingsregels uit de EER-Overeenkomst nagestreefde doelstellingen en op de beschikkingenpraktijk van de Europese Commissie op dit gebied.

Het bedrag van de geldboete wordt voortaan op basis van de volgende methode berekend, die uitgaat van een basisbedrag, waarop bij verzwarende omstandigheden verhogingen, en bij verzachtende omstandigheden verminderingen worden toegepast.

2. Basisbedrag

Dit basisbedrag wordt bepaald naar gelang van de zwaarte en de duur van de inbreuk, de enige criteria die in artikel 15, lid 2, van hoofdstuk II van protocol 4 bij de Toezichtovereenkomst worden genoemd.

A. Zwaarte

Bij de beoordeling van de zwaarte van een inbreuk dient rekening te worden gehouden met de aard van de inbreuk, met de concrete weerslag ervan op de markt voor zover die meetbaar is, en met de omvang van de betrokken geografische markt.

Aldus worden de inbreuken in drie grote categorieën ingedeeld: geringe, zware en zeer zware inbreuken:

- geringe inbreuken:

het kan hier gaan om - meestal verticale - beperkingen van het handelsverkeer, waarvan de weerslag op de markt echter beperkt blijft en die slechts betrekking hebben op een wezenlijk, zij het beperkt deel van de EER.

Mogelijke boetebedragen: van 1000 tot 1 miljoen EUR;

- zware inbreuken:

hier zal het vaak gaan om horizontale of verticale beperkingen van dezelfde aard als in het vorige geval, maar die strikter worden toegepast, waarvan de weerslag op de markt ruimer is en waarvan de gevolgen zich in grote delen van de EER kunnen doen gevoelen. Het kan ook gaan om misbruik van een machtspositie (weigering te leveren, discriminatie, uitsluiting, toekenning van getrouwheidskortingen door een onderneming met een machtspositie om haar concurrenten uit de markt te sluiten enz.).

Mogelijke boetebedragen: van 1 tot 20 miljoen EUR;

- zeer zware inbreuken:

hier gaat het in hoofdzaak om horizontale beperkingen van het type prijskartel en quota voor marktverdeling, of andere gedragingen die de goede werking van de EER-Overeenkomst in het gedrang brengen, zoals maatregelen tot afscherming van nationale markten of regelrecht misbruik van een machtspositie door ondernemingen die vrijwel een monopoliepositie innemen.

Mogelijke boetebedragen: meer dan 20 miljoen EUR.

Binnen elk van deze categorieën, en in het bijzonder in die van de zware en zeer zware inbreuken, maakt het voorgestelde scala geldboeten die aan de ondernemingen kunnen worden opgelegd, het mogelijk naar gelang de aard van de gemaakte inbreuken te differentiëren.

Overigens dient ook rekening te worden gehouden met de daadwerkelijke economische macht van de inbreukmakers om andere marktdeelnemers, met name de consumenten, aanzienlijke schade te berokkenen, en moet het bedrag van de geldboete op een zodanig niveau worden vastgesteld dat daarvan een voldoende afschrikkende werking uitgaat.

Algemeen genomen kan ook rekening worden gehouden met het feit dat grote ondernemingen meestal over de juridische en economische kennis en infrastructuur beschikken, die hen in staat stelt zich beter van het inbreukmakende karakter van hun gedragingen en van de gevolgen ervan uit het oogpunt van het EER-mededingingsrecht rekenschap te geven.

In het geval van inbreuken waarbij verscheidene ondernemingen betrokken zijn (bv. kartels), kan het in bepaalde gevallen nodig zijn, op de bedragen die in elk van deze drie categorieën worden opgelegd, een weging toe te passen om rekening te houden met het specifieke gewicht, en derhalve met de daadwerkelijke invloed van het inbreukmakende gedrag van elke onderneming afzonderlijk op de mededinging, met name wanneer er een aanzienlijk verschil bestaat in de grootte van de ondernemingen die eenzelfde soort inbreuk hebben gemaakt.

Zodoende kan het beginsel van gelijke bestraffing voor een gelijke gedraging, wanneer de omstandigheden ertoe nopen, tot de toepassing van verschillende boetebedragen voor de betrokken ondernemingen leiden, zonder dat deze differentiëring in een rekenkundige regel te vatten is.

B. Duur

Zo kunnen inbreuken worden onderscheiden in:

- inbreuken van korte duur (over het algemeen korter dan één jaar): geen verhoging van het bedrag;

- inbreuken van middellange duur (over het algemeen één tot vijf jaar): een verhoging tot 50 % van het bedrag dat op basis van de zwaarte van de inbreuk wordt opgelegd;

- inbreuken van lange duur (over het algemeen meer dan vijf jaar): een verhoging tot 10 % per jaar van het bedrag dat op basis van de zwaarte van de inbreuk wordt opgelegd.

In deze benadering kan het bedrag van de geldboete dus eventueel worden verhoogd.

Algemeen genomen betekent de verhoging van de geldboete voor langlopende inbreuken een aanzienlijke aanscherping van hetgeen tot dusver in de EER gebruikelijk was inzake de daadwerkelijke sancties op mededingingsbeperkingen die de consument op duurzame wijze schade hebben berokkend. Overigens spoort deze nieuwe benadering met de nieuwe mededeling van de Toezichthoudende Autoriteit betreffende immuniteit tegen geldboeten en vermindering van geldboeten in kartelzaken(3). Het gevaar van een aanzienlijke verhoging van de geldboeten naar gelang van de duur van de inbreuk zal stellig meer ertoe aanzetten om deze inbreuk aan te geven bij of medewerking te verlenen aan de Toezichthoudende Autoriteit.

Het basisbedrag van de geldboete wordt verkregen door beide bovengenoemde bedragen samen te tellen:

x zwaarte + y duur = basisbedrag.

3. Verzwarende omstandigheden

Het basisbedrag wordt verhoogd wanneer er sprake is van verzwarende omstandigheden, zoals bijvoorbeeld:

- recidive door dezelfde onderneming(en) voor eenzelfde type inbreuk;

- weigering van enige medewerking of zelfs pogingen om het verloop van het onderzoek van de Toezichthoudende Autoriteit te dwarsbomen;

- het feit dat de betrokken onderneming een leidinggevende rol speelde of tot de inbreuk heeft aangezet;

- retorsiemaatregelen tegen andere ondernemingen om de inbreukmakende gedragingen te doen toepassen;

- de noodzaak de strafmaat te verzwaren opdat de boete groter uitvalt dan het bedrag van de onrechtmatige, dankzij de inbreuk gemaakte winst, wanneer de raming daarvan objectief mogelijk is;

- andere omstandigheden.

4. Verzachtende omstandigheden

Het basisbedrag wordt verlaagd wanneer er sprake is van verzachtende omstandigheden, zoals bijvoorbeeld:

- het feit dat de betrokken onderneming een louter passieve rol vervulde of slechts meeloopster was bij de inbreuk;

- het feit dat de inbreukmakende overeenkomsten of gedragingen niet daadwerkelijk zijn toegepast;

- het feit dat de betrokken onderneming reeds bij de eerste maatregelen van de Toezichthoudende Autoriteit de inbreuken heeft beëindigd (met name bij het uitvoeren van de verificaties);

- het feit dat bij de betrokken onderneming redelijke twijfel kon bestaan over het inbreukmakende karakter van de concurrentiebeperkende gedraging;

- het feit dat de inbreuken uit onachtzaamheid of niet opzettelijk zijn gemaakt;

- daadwerkelijke medewerking van de onderneming in het kader van de procedure, buiten de werkingssfeer van de nieuwe mededeling van de Toezichthoudende Autoriteit betreffende immuniteit tegen geldboeten en vermindering van geldboeten in kartelzaken;

- andere omstandigheden.

5. Toepassing van de mededeling van de Toezichthoudende Autoriteit van 12 juni 2002 betreffende immuniteit tegen geldboeten en vermindering van geldboeten in kartelzaken

6. Algemene opmerkingen

a) Het spreekt vanzelf dat het uiteindelijke bedrag van de volgens deze methode berekende boete (basisbedrag plus procentuele verhoging of verlaging) krachtens artikel 15, lid 2, van hoofdstuk II van protocol 4 bij de Toezichtovereenkomst in geen geval meer dan 10 % van de mondiale omzet van de ondernemingen mag bedragen.

Het boekjaar op basis waarvan de berekening van de mondiale omzet plaatsvindt, moet zoveel mogelijk het aan de beschikking voorafgaande boekjaar zijn, of, wanneer cijfers voor dat boekjaar niet beschikbaar zijn, die van het daaraan onmiddellijk voorafgaande jaar.

b) Naar gelang van de omstandigheden dient, na uitvoering van de vorengenoemde berekeningen, rekening te worden gehouden met bepaalde objectieve factoren - zoals een specifieke economische context, het eventuele economische of financiële voordeel dat de inbreukmakers hebben behaald, de specifieke kenmerken van de betrokken ondernemingen en hun vermogen om in een bepaalde sociale context daadwerkelijk te kunnen betalen - en moeten de boetebedragen op basis daarvan aangepast worden.

c) In zaken waarbij ondernemersverenigingen betrokken zijn, dienen de beschikkingen zoveel mogelijk tot de bij verenigingen aangesloten ondernemingen gericht te zijn en dienen die ondernemingen individuele geldboeten te worden opgelegd. Indien zulks niet mogelijk blijkt (bv. wanneer er ettelijke duizenden aangesloten ondernemingen zijn), dient aan de ondernemersvereniging één globale geldboete te worden opgelegd, die volgens de hierboven uiteengezette regels wordt berekend, maar gelijk is aan de som van de individuele boeten die aan elk van de leden van de betrokken vereniging opgelegd had kunnen worden.

d) De Toezichthoudende Autoriteit behoudt zich ook het recht voor om in bepaalde gevallen een zogenaamd "symbolische" geldboete van 1000 EUR op te leggen, waarbij de berekening op basis van duur van de inbreuk of eventuele verzwarende of verzachtende omstandigheden achterwege wordt gelaten. Waarom een dergelijke symbolische boete opgelegd wordt, moet in de tekst van de beschikking verantwoord worden.

(1) PB C 9 van 14.1.1998, blz. 3.

(2) De bevoegdheid om individuele zaken te behandelen die onder de artikelen 53 en 54 van de EER-Overeenkomst vallen, is verdeeld tussen de Toezichthoudende Autoriteit en de Europese Commissie volgens de regels vastgesteld in artikel 56 van de EER-Overeenkomst. Slechts één autoriteit is bevoegd om een bepaalde zaak te behandelen.

(3) Op 12.6.2002 goedgekeurde mededeling (nog niet bekendgemaakt).