BESLUIT VAN DE TOEZICHTHOUDENDE AUTORITEIT VAN DE EVA

Nr. 85/06/COL

van 6 april 2006

houdende de zesenvijftigste wijziging van de formele en materiële regels op het gebied van staatssteun door invoeging van een nieuw hoofdstuk 25.B — Regionale steunmaatregelen 2007-2013

DE TOEZICHTHOUDENDE AUTORITEIT VAN DE EVA (1),

GELET OP de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte (2), en met name de artikelen 61, 62 en 63 en Protocol nr. 26,

GELET OP de Overeenkomst tussen de EVA-staten betreffende de oprichting van een Toezichthoudende Autoriteit en een Hof van Justitie (3), en met name artikel 24 en artikel 5, lid 2, onder b),

GELET OP artikel 1 van deel 1 van Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst;

OVERWEGENDE dat de Autoriteit, overeenkomstig artikel 24 van de Toezichtovereenkomst, uitvoering geeft aan de staatssteunbepalingen van de EER-Overeenkomst;

OVERWEGENDE dat de Autoriteit, overeenkomstig artikel 5, lid 2, onder b), van de Toezichtovereenkomst, mededelingen en richtsnoeren bekendmaakt over aangelegenheden waarop de EER-Overeenkomst betrekking heeft, indien die Overeenkomst of de Toezichtovereenkomst daarin uitdrukkelijk voorziet of indien de Autoriteit zulks nodig acht;

WIJZEND OP de formele en materiële regels op het gebied van staatssteun (4), die op 19 januari 1994 door de Autoriteit zijn vastgesteld (5);

OVERWEGENDE dat de Commissie van de Europese Gemeenschappen (hierna „de Europese Commissie”) op 4 maart 2006 richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen 2007-2013 heeft vastgesteld (6);

OVERWEGENDE dat deze richtsnoeren ook voor de Europese Economische Ruimte relevant zijn;

OVERWEGENDE dat een uniforme toepassing van de EER-regels inzake staatssteun in de gehele Europese Economische Ruimte dient te worden gewaarborgd;

OVERWEGENDE dat de Autoriteit ingevolge punt II onder de titel „ALGEMEEN” aan het eind van bijlage XV bij de EER-Overeenkomst, na overleg met de Europese Commissie, besluiten dient vast te stellen die met de besluiten van de Europese Commissie overeenstemmen;

NA RAADPLEGING van de Europese Commissie;

EROP WIJZEND dat de Autoriteit, bij brieven van 20 februari 2006 aan IJsland, Liechtenstein en Noorwegen, de EVA-staten terzake heeft geraadpleegd,

BESLUIT:

Artikel 1

De richtsnoeren staatssteun worden gewijzigd door de invoeging van een nieuw hoofdstuk 25.B — Regionale steunmaatregelen 2007-2013. Dit nieuwe hoofdstuk is aan dit besluit gehecht.

Artikel 2

Het bestaande hoofdstuk 25.A — Herziening van de richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen voor de periode na 1 januari 2007, wordt geschrapt.

Artikel 3

De EVA-staten worden van dit besluit in kennis gesteld door middel van een schrijven waarbij een afschrift is gevoegd van dit besluit, met inbegrip van het nieuwe hoofdstuk 25.B.

Artikel 4

De Europese Commissie wordt overeenkomstig Protocol nr. 27, onder d), van de EER-Overeenkomst van dit besluit in kennis gesteld door toezending van een afschrift van het besluit, met inbegrip van het nieuwe hoofdstuk 25.B.

Artikel 5

Dit besluit, met inbegrip van het aangehechte hoofdstuk 25.B, wordt bekendgemaakt in het EER-gedeelte van en in het EER-Supplement bij het Publicatieblad van de Europese Unie.

Artikel 6

Slechts de tekst in de Engelse taal is authentiek.

(1) Hierna „de Autoriteit” genoemd.

(2) Hierna „de EER-Overeenkomst” genoemd.

(3) Hierna „de Toezichtovereenkomst” genoemd.

(4) Hierna „de richtsnoeren staatssteun” genoemd.

(5) Richtsnoeren voor de toepassing en uitlegging van de artikelen 61 en 62 van de EER-Overeenkomst en artikel 1 van Protocol 3 bij de Toezichtovereenkomst, op 19 januari 1994 vastgesteld en uitgevaardigd door de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA, PB L 231 van 3.9.1994, blz. 1 en EER-Supplement nr. 32 van 3.9.1994. De richtsnoeren werd laatstelijk op 22.3.2006 gewijzigd. Hierna „de richtsnoeren staatssteun” genoemd.

(6) PB C 54 van 4.3.2006, blz. 13.

BIJLAGE

„25.B. REGIONALE STEUNMAATREGELEN 2007-2013 (1) 25.B.1. Inleiding (1) Op grond van artikel 61, lid 3, onder a) en c), van de EER-Overeenkomst kan steun ter bevordering van de economische ontwikkeling van bepaalde achterstandsregio's in de EER met de werking van de EER-Overeenkomst verenigbaar worden verklaard. Dit soort staatssteun wordt regionale steun genoemd. Hij wordt toegekend in de vorm van investeringssteun voor grote ondernemingen of, in een beperkt aantal omstandigheden, van exploitatiesteun; beide vormen van steun zijn op specifieke gebieden toegesneden, met de bedoeling regionale verschillen weg te werken. Ook een percentage investeringssteun voor in achterstandsregio's gevestigde kleine en middelgrote ondernemingen dat hoger ligt dan hetgeen in andere gebieden is toegestaan, wordt als regionale steun beschouwd. (2) Doordat met regionale steun de handicaps van achterstandsgebieden worden aangepakt, wordt met dit soort steun de economische, sociale en territoriale cohesie van EVA-staten en van de EER als geheel bevorderd. Deze geografische specificiteit onderscheidt regionale steun van andere vormen van horizontale steun (zoals steun voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie, steun ten behoeve van werkgelegenheid, opleiding of het milieu) waarmee, overeenkomstig artikel 61, lid 3, van de EER-Overeenkomst, andere doelstellingen van gemeenschappelijk belang worden nagestreefd, ook al gelden er soms hogere steunpercentages in de achterstandsregio's, om rekening te houden met de specifieke problemen waarmee deze te kampen hebben (2). (3) Regionale investeringssteun is bedoeld om de ontwikkeling van gebieden met de grootste achterstand te stimuleren door investeringen en banencreatie te ondersteunen. Deze steun stimuleert de expansie en diversificatie van de economische activiteiten van ondernemingen die in achterstandsregio's zijn gevestigd, met name doordat ondernemingen zodoende worden aangemoedigd daar nieuwe vestigingen op te richten. (4) De criteria die de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA (hierna „de Autoriteit” genoemd) hanteert om na te gaan of regionale steun op grond van artikel 61, lid 3, onder a) en c), van de EER-Overeenkomst met de werking van de EER-Overeenkomst verenigbaar is zijn vastgesteld in hoofdstuk 25 van de richtsnoeren staatssteun van de Autoriteit (3), die voor de periode 2000-2006 van toepassing zijn (4). De specifieke regels die voor grote investeringsprojecten gelden, zijn vastgesteld in hoofdstuk 26.A — Multisectorale kaderregeling betreffende regionale steun voor grote investeringsprojecten vastgelegd (5). Sinds 1998 hebben belangrijke politieke en economische ontwikkelingen plaatsgevonden — waaronder de EER-uitbreiding per 1 mei 2004 en de verwachte toetreding van Bulgarije en Roemenië. Die maakten het nodig de bestaande richtsnoeren grondig te herzien en nieuwe richtsnoeren uit te werken die in de periode 2007-2013 van toepassing zullen zijn. (5) Regionale steun kan alleen daadwerkelijk een rol spelen indien hij spaarzaam en evenredig wordt gebruikt en op de gebieden met de grootste achterstand in de EER is geconcentreerd. Met name dienen de plafonds voor toegestane steun de vertaling te zijn van de betrekkelijke ernst van de problemen waarvan de ontwikkeling in de bewuste gebieden heeft te lijden. Voorts moeten de voordelen van de steun voor de ontwikkeling van een achterstandsregio opwegen tegen de uit de steun resulterende mededingingsverstoringen (6). Het gewicht dat aan de voordelen van de steun wordt toegekend, zal doorgaans verschillen naar gelang de afwijking die wordt toegepast. Zo kan voor de steungebieden in de zin van artikel 61, lid 3, onder a), met de grootste achterstand een grotere mededingingsverstoring worden geaccepteerd dan voor de steungebieden in de zin van artikel 61, lid 3, onder c) (7). (6) In enkele zeer beperkte, welomschreven gevallen kunnen de structurele handicaps van een gebied zo zwaar zijn dat regionale investeringssteun, gecombineerd met een omvattende horizontale steunregeling, niet voldoende is om een proces van regionale ontwikkeling op gang te brengen. Alleen in die gevallen mag regionale investeringssteun met regionale exploitatiesteun worden aangevuld. (7) Er zijn toenemende bewijzen voorhanden dat er voor de oprichting van nieuwe ondernemingen in de EER aanzienlijke barrières zijn, die zich nog scherper laten voelen binnen de achterstandsgebieden. Daarom heeft de Autoriteit besloten om met deze richtsnoeren een nieuw steuninstrument in te voeren om het opstarten van kleine ondernemingen in achterstandsgebieden aan te moedigen via steunplafonds die verschillen naar gelang de betrokken regio's. 25.B.2. Toepassingsgebied (8) De Autoriteit past deze richtsnoeren toe op alle regionale steun in alle economische sectoren die onder de toepassing van de EER-Overeenkomst en onder de bevoegdheden van de Autoriteit vallen. Daarnaast gelden voor sommige andere sectoren ook specifieke regels waarbij met de bijzondere situatie van de betrokken sectoren rekening wordt gehouden, en die geheel of ten dele van deze richtsnoeren kunnen afwijken (8). Wat de ijzer- en staalindustrie betreft, is de Autoriteit, in lijn met haar sinds lang bestaande praktijk, van mening dat regionale steun aan de ijzer- en staalindustrie in de zin van Bijlage I niet met de werking van de EER-Overeenkomst verenigbaar is. Deze onverenigbaarheid geldt in deze sector ook voor grote individuele steunmaatregelen ten behoeve van kleine en middelgrote ondernemingen (hierna ook „KMO's” genoemd) in de zin van artikel 6 van Verordening (EG) nr. 70/2001 (9) (of eventuele verordeningen welke die verordening vervangen), die niet door diezelfde verordening zijn vrijgesteld. Voorts mag in de synthetischevezelindustrie in de zin van Bijlage II, gezien de specifieke kenmerken ervan, geen regionale investeringssteun worden toegekend. (9) Ten behoeve van ondernemingen in moeilijkheden in de zin van hoofdstuk 16 van de richtsnoeren staatssteun (10) mag steun alleen in overeenstemming met dat hoofdstuk worden toegekend (11). (10) In de regel zou regionale steun moeten worden toegekend in het kader van een multisectorale steunregeling die integrerend deel uitmaakt van een regionale ontwikkelingsstrategie, met helder omschreven doelstellingen. Een dergelijke regeling kan de bevoegde autoriteiten ook in staat stellen om voor investeringsprojecten prioriteiten vast te leggen op basis van het belang ervan voor het betrokken gebied. Wanneer uitzonderlijk wordt overwogen ad-hocsteun aan één individuele onderneming toe te kennen of steun ten behoeve van slechts één enkele economische sector, dan dient de EVA-staat aan te tonen dat het project tot een coherente regionale ontwikkelingsstrategie bijdraagt en dat het, gelet op de aard en de omvang ervan, niet in onacceptabele mededingingsverstoringen zal resulteren. Blijkt steun in het kader van een regeling te zeer op een bepaalde economische sector te zijn geconcentreerd, dan kan de Autoriteit deze regeling, overeenkomstig artikel 17 in deel II van Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst betreffende de functies en bevoegdheden van de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA op het gebied van de staatssteun (hierna „Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst” genoemd), onderzoeken en kan zij, overeenkomstig artikel 18, lid 3), in deel II van dat Protocol nr. 3, voorstellen de regeling af te schaffen. (11) EVA-staten hoeven regionale-steunregelingen die voldoen aan alle in de groepsvrijstellingsverordeningen voor bepaalde soorten horizontale steunmaatregelen vastgestelde voorwaarden welke in Bijlage XV bij de EER-Overeenkomst zijn opgenomen, niet aan te melden. 25.B.3. De afbakening van de gebieden 25.B.3.1. Voor regionale steun in aanmerking komend aandeel van de bevolking (2007-2013) (12) Aangezien regionale steun in beginsel een uitzondering moet blijven, is de Autoriteit van mening dat in de EVA-staten het totale aandeel van de bevolking in de steungebieden aanzienlijk lager moet liggen dan het totale aandeel van de bevolking in de „niet-steungebieden”. (13) Gezien de breed gedeelde zorg over de verstorende effecten van investeringssteun voor grote ondernemingen, is de Autoriteit — in lijn met de Europese Commissie en overeenkomstig het beginsel dat een uniforme tenuitvoerlegging, toepassing en uitlegging van de EER-regels inzake staatssteun dient te worden gegarandeerd — van mening dat het totale aandeel van de bevolking dat in de periode 2007-2013 onder de richtsnoeren regionale steun valt, dient te zijn beperkt tot hetgeen noodzakelijk is om de gebieden met de grootste achterstand te bestrijken, alsmede een beperkt aantal gebieden die achterstand hebben ten opzichte van het nationale gemiddelde in de betrokken EVA-staat. 25.B.3.2. De afwijking van artikel 61, lid 3, onder a) (14) Krachtens artikel 61, lid 3, onder a), kunnen steunmaatregelen ter bevordering van de economische ontwikkeling van streken waarin de levensstandaard abnormaal laag is of waar een ernstig gebrek aan werkgelegenheid heerst, als verenigbaar met de werking van de EER-Overeenkomst worden beschouwd. Zoals het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen heeft benadrukt, blijkt „uit het gebruik van de begrippen „abnormaal” en „ernstig” in artikel [87], lid 3, onder a), dat deze afwijking enkel geldt voor streken wier economische toestand, vergeleken met die van de gehele Gemeenschap, bijzonder ongunstig is” (12). (15) De Autoriteit is dan ook van oordeel dat aan de vastgestelde voorwaarden is voldaan indien het gebied, dat met een geografische eenheid op NUTS-II-niveau (13) overeenkomt, een in koopkrachtstandaard (hierna „KKS” genoemd) gemeten bruto binnenlands product (hierna „BBP” genoemd) per hoofd van de bevolking heeft van minder dan 75 % van het EER-gemiddelde (14). In de EVA-staten is er momenteel geen gebied op NUTS-II-niveau dat aan deze voorwaarde voldoet (15). Daarom komt in de EVA-staten dan ook geen regio voor de afwijking van artikel 61, lid 3, onder a), in aanmerking. 25.B.3.3. De afwijking van artikel 61, lid 3, onder c) (16) Het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen heeft zich in zaak nr. 248/84 (16) uitgesproken over het scala van de onder de overeenkomstige afwijking van het EG-Verdrag aan te pakken problemen, en over het referentiekader voor de analyse het volgende verklaard: de in artikel 61, lid 3, onder c), „geformuleerde afwijking is echter ruimer, doordat zij ziet op de ontwikkeling van bepaalde streken zonder dat aan de economische voorwaarden van [artikel 87,] lid 3, sub a), moet zijn voldaan, mits door de betrokken steunmaatregelen „de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt … niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad””. Die bepaling verleent de Commissie de bevoegdheid de lidstaten toe te staan om steunmaatregelen te treffen ter bevordering van de economische ontwikkeling van streken die het nationaal gemiddelde niet halen. Volgens de Autoriteit geldt hetzelfde ook voor de toepassing van artikel 61, lid 3, van de EER-Overeenkomst. (17) Regionale steun die onder de afwijking van artikel 61, lid 3, onder c), valt, moet evenwel deel uitmaken van een helder omschreven regionaal beleid van de betrokken EVA-staat en aan de beginselen van geografische concentratie voldoen. Aangezien deze steun is bestemd voor gebieden die minder achterstand hebben dan die welke onder artikel 61, lid 3, onder a), vallen, moeten zowel de geografische omvang van de afwijking als de toegestane steunintensiteit strikt worden beperkt. Derhalve zal in de regel slechts een beperkt gedeelte van het grondgebied van een EVA-staat voor dit soort steun in aanmerking kunnen komen. (18) Om de nationale autoriteiten bij de keuze van de in aanmerking komende gebieden voldoende ruimte te laten, zonder dat dit ten koste gaat van de doeltreffendheid van het stel controlemechanismen dat de Autoriteit bij dit soort steun toepast, of van het beginsel van gelijke behandeling van alle EVA-staten, zou de vaststelling van de uit hoofde van de betrokken afwijking in aanmerking komende gebieden in twee stappen moeten verlopen: eerst stelt de Autoriteit voor dit soort steun per EVA-staat het maximumaandeel van de bevolking vast, en vervolgens worden de in aanmerking komende gebieden geselecteerd. 25.B.3.3.1 Vaststelling van het voor elke EVA-staat in aanmerking komende aandeel van de bevolking (19) De Europese Commissie heeft in haar eigen richtsnoeren terzake een methodiek bepaald die wordt toegepast om het voor elke lidstaat in aanmerking komende aandeel van de bevolking vast te stellen. Deze methodiek omvat de volgende stappen: a) de EG-lidstaten krijgen eerst een aandeel toegewezen op basis van de toepassing van de EG-afwijking die met artikel 61, lid 3, onder a), overeenstemt (17). b) de EG-lidstaten krijgen automatisch een aandeel in het totaal toegewezen dat overeenstemt met de bevolking van de gebieden die op grond van de met artikel 61, lid 3, onder a), overeenstemmende EG-afwijking voor steun in aanmerking kwamen, maar die door hun economische ontwikkeling niet langer voldoen aan de criteria om voor de afwijking van die bepaling in aanmerking te komen (de zogenoemde economische ontwikkelingsgebieden (18)); c) om het mogelijk te maken dat verder steun ten behoeve van dunbevolkte gebieden wordt verleend, krijgen de betrokken EG-lidstaten ook een aandeel toegewezen op basis van de bevolking in dunbevolkte gebieden gedefinieerd als NUTS-III-gebieden met een bevolkingsdichtheid van minder dan 12,5 inwoners per km2; d) de in punten a) tot en met c) toegewezen aandelen worden vervolgens samengeteld en het totale aandeel wordt in mindering gebracht van het aandeel van de in steungebieden levende bevolking van 42 % van de EU-25-bevolking (19). Het saldo wordt dan verdeeld over de EG-lidstaten door een verdeelsleutel te gebruiken die rekening houdt met de economische toestand in die regio's (de gedetailleerde formule voor de toewijzing van het volgens de waargenomen regionale verschillen in aanmerking komende aandeel van de bevolking wordt nader uiteengezet in Bijlage IV van de richtsnoeren van de Commissie); e) ten slotte wordt een vangnet gebruikt om ervoor te zorgen dat geen van de EG-lidstaten meer dan 50 % van het aandeel van zijn bevolking dat onder de richtsnoeren van 1998 in aanmerking komt, verliest. (20) De EVA-staten vertonen bepaalde specifieke kenmerken die bij het bepalen van het in aanmerking komende aandeel van de bevolking in aanmerking moeten worden genomen: a) gezien het betrekkelijk hoge BBP per hoofd van de bevolking in de EVA-staten komt er geen gebied voor de afwijking van artikel 61, lid 3, onder a), in aanmerking (20); b) talrijke gebieden binnen de EVA-staten zijn dunbevolkte gebieden; c) ten slotte komt geen gebied buiten de dunbevolkte gebieden in aanmerking op grond van de methodiek voor regionale verschillen zoals die in Bijlage IV van de richtsnoeren van de Commissie is uiteengezet. (21) Als gevolg van deze specifieke kenmerken zal de Autoriteit het aandeel van de bevolking per EVA-staat bepalen op grond van dunbevolkte gebieden in de zin van artikel 61, lid 3, onder c). Noorwegen heeft negen dunbevolkte NUTS-III-gebieden die samen goed zijn voor 29,08 % van de Noorse bevolking. Het nationale plafond voor het bevolkingsaandeel bedraagt voor Noorwegen dus 29,08 %. Ĳsland wordt volgens het NUTS-classificatiesysteem als dusdanig gedefinieerd als een NUTS-III-gebied (en ook als een NUTS-I- en NUTS-II-gebied). De bevolkingsdichtheid van Ĳsland bedraagt minder dan 12,5 inwoners per km2 (21). Zoals eerder aangegeven (punten 16 en 17), is de Autoriteit op grond van de afwijking van artikel 61, lid 3, onder c), bevoegd om steun goed te keuren ter bevordering van de economische ontwikkeling van gebieden in een EVA-staat die het nationaal gemiddelde niet halen. Voorts zou normaal gesproken slechts een klein gedeelte van het nationale grondgebied voor de betrokken steun in aanmerking mogen komen. Tegen deze achtergrond en gezien het bijzondere bevolkingspatroon van Ĳsland zal de Autoriteit de bevolkingsdichtheid voor Ĳsland bepalen op grond van de dunbevolkte NUTS-IV-gebieden (22). In Ĳsland leeft 31,6 % van de bevolking in gebieden met een bevolkingsdichtheid van minder 12,5 inwoners per km2. Het nationale aandeel van de bevolking bedraagt voor Ĳsland dus 31,6 %. Liechtenstein heeft geen dunbevolkte gebieden en dus ook geen gebied dat op die grond in aanmerking komt. 25.B.3.3.2. Selectie van de in aanmerking komende gebieden (22) De subsidiabiliteitscriteria aan de hand waarvan de EVA-staten gebieden selecteren, moeten voldoende soepel zijn om rekening te houden met sterk uiteenlopende situaties waarin de toekenning van regionale steun potentieel te verdedigen valt, maar moeten tegelijk toch transparant zijn en voldoende garanties bieden dat door de toekenning van regionale steun de voorwaarden inzake het handelsverkeer en de mededinging niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad. Daarom vindt de Autoriteit dat de volgende gebieden in aanmerking kunnen komen om door de betrokken EVA-staten, overeenkomstig de afwijking van artikel 61, lid 3, onder c), voor de toekenning van regionale investeringssteun te worden geselecteerd (23): a) de gebieden met een lage bevolkingsdichtheid: deze gebieden bestaan voornamelijk uit de geografische gebieden op NUTS-II-niveau met een bevolkingsdichtheid van minder dan 8 inwoners/km2 of geografische gebieden op NUTS-III-niveau voor Noorwegen en op NUTS-IV-niveau voor Ĳsland (24) met een bevolkingsdichtheid van minder dan 12,5 inwoners/km2 (25). Bij de keuze van deze zones is, binnen de volgende marges, echter een zekere flexibiliteit mogelijk: — soepelheid bij de keuze van de zones mag geen toename met zich brengen van het aandeel van de bevolking dat in aanmerking komt; — de delen van NUTS-III-gebieden die van deze flexibiliteit profiteren, moeten een bevolkingsdichtheid van minder dan 12,5 inwoners/km2 hebben; — zij moeten grenzen aan NUTS-III-gebieden die aan het criterium van de geringe bevolkingsdichtheid voldoen; b) gebieden die aaneengrenzende zones vormen met ten minste 100 000 inwoners en die binnen NUTS-II- of NUTS-III-gebieden liggen waar het BBP per hoofd van de bevolking onder het EER-gemiddelde ligt of waar het werkloosheidspercentage meer dan 115 % van het nationale gemiddelde bedraagt (beide berekend op basis van het gemiddelde van de Eurostat-gegevens over de laatste drie jaar); c) NUTS-III-gebieden met minder dan 100 000 inwoners waar het BBP per hoofd van de bevolking onder het EER-gemiddelde ligt of waar het werkloosheidspercentage meer dan 115 % van het nationale gemiddelde bedraagt (beide berekend op basis van het gemiddelde van de Eurostat-gegevens over de laatste drie jaar); d) eilanden en andere door een vergelijkbare geografische afgelegen ligging gekenmerkte gebieden (26) met een BBP per hoofd van de bevolking onder het EER-gemiddelde of met een werkloosheidspercentage van meer dan 115 % van het nationale gemiddelde (beide berekend op basis van het gemiddelde van de Eurostat-gegevens over de laatste drie jaar); e) eilanden met minder dan 5 000 inwoners en andere door een vergelijkbare geografische afgelegen ligging gekenmerkte gemeenschappen met minder dan 5 000 inwoners; f) NUTS-III-gebieden, of delen daarvan, die een landgrens of een zeegrens van minder dan 30 kilometer delen met een land dat geen lidstaat van de Europese Economische Ruimte of de EVA is; g) in naar behoren gemotiveerde gevallen hebben EVA-staten de mogelijkheid ook andere gebieden aan te wijzen die aaneengesloten zones vormen, een minimumbevolking van ten minste 50 000 inwoners hebben en belangrijke structurele veranderingen ondergaan, of die zich in zware, relatieve achteruitgang bevinden, ten opzichte van andere, vergelijkbare gebieden. De EVA-staten die deze mogelijkheid willen gebruiken, dienen aan te tonen dat het toekennen van regionale investeringssteun in het betrokken gebied gerechtvaardigd is; daartoe maken zij gebruik van erkende economische indicatoren en vergelijkingen met de situatie op het niveau van de EER. (23) Daarnaast kunnen EVA-staten, om hun meer flexibiliteit te bieden bij het aanpakken van erg lokale — onder NUTS-III-niveau — regionale verschillen, ook andere, kleinere zones afbakenen die niet aan bovengenoemde voorwaarden voldoen, mits deze zones een minimumbevolking van 20 000 inwoners hebben (27). De EVA-staten die van deze mogelijkheid willen gebruikmaken, dienen aan te tonen dat de voorgestelde zones, relatief gesproken, meer behoefte aan economische ontwikkeling hebben dan andere zones in dat gebied; daartoe kunnen zij erkende economische indicatoren zoals BBP per hoofd van de bevolking, werkgelegenheids- of werkloosheidspercentages, lokale productiviteits- of competentie-indicatoren gebruiken. In deze zones keurt de Autoriteit regionale steun ten behoeve van KMO's goed; daarnaast is ook de desbetreffende KMO-verhoging van toepassing. Wegens de potentiële mededingingsverstoring als gevolg van het spill-overeffect naar de meer welvarende buurgebieden keurt de Autoriteit echter geen steun goed ten behoeve van grote ondernemingen in die zones, noch steun voor investeringen waarvan de in aanmerking komende uitgaven meer dan 25 miljoen EUR bedragen. (24) Of het voor elke EVA-staat toegestane totale bevolkingsaandeel in acht wordt genomen, wordt bepaald aan de hand van het reële bevolkingsaantal van de betrokken gebieden, op basis van de recentst beschikbare, erkende statistische gegevens. 25.B.4. Regionale investeringssteun 25.B.4.1. Aard van de steun en steunplafonds 25.B.4.1.1. Aard van de steun (25) Regionale investeringssteun is steun die ten behoeve van een project voor een initiële investering wordt toegekend. (26) Initiële investering is een investering in materiële en immateriële activa ten behoeve van: — de oprichting van een nieuwe vestiging; — de uitbreiding van een bestaande vestiging; — diversificatie van de productie van een vestiging naar nieuwe, additionele producten; — een fundamentele verandering in het totale productieproces van een bestaande vestiging. „Materiële activa” zijn activa zoals gronden, gebouwen en installaties/uitrusting. Bij de overname van een vestiging worden alleen de kosten voor de verwerving van activa van derden in aanmerking genomen, mits de transactie op marktvoorwaarden plaatsvindt. „Immateriële activa” zijn activa die technologieoverdracht door de verwerving van octrooirechten, licenties, knowhow of niet-geoctrooieerde technische kennis inhouden. Een vervangingsinvestering die aan geen van deze voorwaarden voldoet, valt dus niet onder dit begrip (28). (27) De overname van activa die rechtstreeks met een vestiging verband houden, kunnen ook als initiële investering gelden mits de vestiging is gesloten of zou zijn gesloten indien zij niet was overgenomen en mits zij door een onafhankelijke investeerder wordt verworven (29). (28) Regionale investeringssteun wordt berekend op basis van hetzij de aan het initiële-investeringsproject verbonden materiële en immateriële investeringskosten, hetzij de (geraamde) loonkosten van de door het investeringsproject rechtstreeks geschapen arbeidsplaatsen (30). (29) De vorm van de steun kan uiteenlopen. Daarbij kan het bijvoorbeeld gaan om subsidies, leningen tegen verlaagde rente of met rentesubsidie, overheidsgaranties, de verwerving van een belang of een andere vorm van kapitaalverschaffing tegen gunstige voorwaarden, vrijstelling of verlaging van belastingen, van socialezekerheidsbijdragen of andere verplichte bijdragen, of de terbeschikkingstelling van gronden, goederen of diensten tegen voordelige prijzen. (30) Het is van belang erover te waken dat regionale steun daadwerkelijk een stimulerend effect heeft op het uitvoeren van investeringen die anders niet in de steungebieden hadden plaatsgevonden. Daarom mag in het kader van steunregelingen alleen steun worden toegekend indien de begunstigde een steunaanvraag heeft ingediend en de met het beheer van de regeling belaste autoriteit vervolgens schriftelijk heeft bevestigd (31) dat, na grondige verificatie, het project in beginsel voldoet aan de subsidiabiliteitsvoorwaarden van de regeling vóór de werkzaamheden aan het project beginnen (32). In alle steunregelingen moet een uitdrukkelijke verwijzing naar beide voorwaarden zijn opgenomen (33). In het geval van ad-hocsteun moet de bevoegde autoriteit, vóór de werkzaamheden aan het project beginnen, een letter of intent doen uitgaan, waarin de steunverlening afhankelijk wordt gesteld van de toestemming van de Autoriteit. Beginnen de werkzaamheden vooraleer aan de voorwaarden van dit punt is voldaan, dan komt het hele project niet voor steun in aanmerking. (31) Wordt de steun berekend op basis van de materiële of immateriële investeringskosten of de in punt 27 bedoelde overnamekosten, dan verstrekt de begunstigde, als garantie dat de investering levensvatbaar en gezond is en de toepasselijke steunplafonds in acht nemend, een financiële bijdrage van ten minste 25 % van de in aanmerking komende kosten — hetzij uit eigen vermogen, hetzij via externe financiering — in een vorm die vrij is van enige steun van de overheid (34). (32) Om ervoor te zorgen dat met de investeringen een reële en duurzame bijdrage aan de regionale ontwikkeling wordt geleverd, dient de investeringssteun — via de aan de steun verbonden voorwaarden of via de wijze van uitkering ervan — afhankelijk te worden gesteld van het behoud van de desbetreffende investering in het bewuste gebied voor een minimumperiode van ten minste vijf jaar na de voltooiing ervan (35). Bovendien moeten, ingeval de steun op basis van de loonkosten is berekend, de arbeidsplaatsen binnen de drie jaar na de voltooiing van de werkzaamheden worden ingevuld. Alle via de investering geschapen arbeidsplaatsen moeten binnen het betrokken gebied behouden blijven voor een periode van vijf jaar te rekenen vanaf het tijdstip dat de arbeidsplaats voor het eerst werd ingevuld. In het geval van KMO's kunnen de EVA-staten deze periode van vijf jaar dat een investering of geschapen arbeidsplaatsen moeten worden behouden, tot ten minste drie jaar terugbrengen. (33) Het steunpeil wordt uitgedrukt als een intensiteitspercentage dat aan de referentiekosten is gerelateerd. Alle steunintensiteiten worden berekend als brutosubsidie-equivalent (hierna ook „BSE” genoemd) (36). De steunintensiteit uitgedrukt als brutosubsidie-equivalent is de contante waarde van de steun, uitgedrukt als een percentage van de contante waarde van de in aanmerking komende kosten. Voor steun die individueel bij de Autoriteit wordt aangemeld, wordt het brutosubsidie-equivalent op het tijdstip van de aanmelding berekend. In de overige gevallen worden de in aanmerking komende investeringskosten gedisconteerd tot hun waarde op het tijdstip dat de steun wordt toegekend. Steun die in meerdere tranches wordt uitgekeerd, wordt gedisconteerd tot zijn waarde op het tijdstip van de aanmelding of van de toekenning, al naar gelang. De rentevoet die bij de discontering en voor de berekening van het steunbedrag bij een zachte lening moet worden gehanteerd, is het referentiepercentage dat op het tijdstip van de steunverlening geldt. Wanneer via belastingvrijstelling op in de toekomst verschuldigde belastingen steun wordt toegekend, vindt de discontering van de steuntranches plaats op basis van de referentiepercentages die gelden op de diverse tijdstippen dat de belastingvoordelen gaan spelen. 25.B.4.1.2. Steunplafonds (maximale steunintensiteiten) voor steun aan grote ondernemingen (34) De steunintensiteit moet op de aard en de ernst van de te bestrijden regionale problemen worden afgestemd. Dit betekent dat de toelaatbare steunintensiteiten in eerste instantie minder hoog zijn in gebieden die voor de afwijking van artikel 61, lid 3, onder c), in aanmerking komen, dan voor de gebieden die op grond van artikel 61, lid 3, onder a), in aanmerking komen. (35) De EER-uitbreiding heeft geresulteerd in grotere welvaartsverschillen binnen de EER waardoor voor de in aanmerking komende gebieden een indeling met meerdere categorieën dient te worden ingevoerd. Met het oog op consistentie met de benadering waarvoor de Europese Commissie heeft gekozen, heeft de Autoriteit besloten dezelfde methodiek toe te passen. (36) In de steungebieden in de zin van artikel 61, lid 3, onder c), mag het plafond voor regionale steun niet meer dan 15 % BSE bedragen. Dit wordt evenwel verlaagd tot 10 % BSE in het geval van gebieden met meer dan 100 % van het EER-gemiddelde BBP per hoofd van de bevolking en met een werkloosheidspercentage onder het EER-gemiddelde, gemeten op NUTS-III-niveau (op basis van gemiddelden over de laatste drie jaar, gebruikmakend van Eurostat-gegevens) (37). (37) Gebieden echter met een lage bevolkingsdichtheid (overeenstemmend met NUTS-III-niveau of lager) en NUTS-III-gebieden, of delen daarvan, die een landsgrens delen met een land dat geen lidstaat van de Europese Economische Ruimte of de EVA is, komen steeds voor een steunintensiteit van 15 % BSE in aanmerking. 25.B.4.1.3. Verhogingen voor kleine en middelgrote ondernemingen (38) Wanneer aan kleine en middelgrote ondernemingen (38) steun wordt toegekend, kunnen de plafonds van deel 25.B.4.1.2 met 20 % BSE worden verhoogd voor steun aan kleine ondernemingen en met 10 % BSE voor steun aan middelgrote ondernemingen (39). 25.B.4.2. In aanmerking komende uitgaven 25.B.4.2.1. Op basis van de investeringskosten berekende steun (39) Uitgaven voor gronden, gebouwen en installaties/uitrusting (40) komen voor steun ten behoeve van initiële investeringen in aanmerking. (40) Bij KMO's kunnen ook de kosten voor voorbereidende studies en consultancykosten in verband met de investering in aanmerking worden genomen tot een steunintensiteit van 50 % van de daadwerkelijk gemaakte kosten. (41) Bij een overname als bedoeld in punt 35 worden alleen de kosten voor de van derden overgenomen activa (41) in aanmerking genomen (42). De transactie moet op marktvoorwaarden plaatsvinden. (42) Kosten voor de verwerving van andere activa dan gronden en gebouwen die worden geleased, kunnen alleen in aanmerking worden genomen indien de lease in de vorm van een financiële leasing plaatsvindt en de verplichting inhoudt de activa na afloop van de leaseovereenkomst te kopen. Voor leasing van gronden en gebouwen moet de leaseovereenkomst na het verwachte tijdstip van de voltooiing van het investeringsproject ten minste vijf jaar blijven lopen in het geval van grote ondernemingen en drie jaar in het geval van KMO's. (43) Behalve voor KMO's en bij overnames moeten de verworven activa nieuw zijn. Bij overnames worden activa waarvoor reeds vóór de overname steun ten behoeve van de verwerving daarvan werd verleend, in mindering gebracht. (44) Bij KMO's kunnen steeds de totale kosten van investeringen in immateriële activa via technologieoverdracht door de verwerving van octrooirechten, licenties, knowhow of niet-geoctrooieerde technische kennis in aanmerking worden genomen. Voor grote ondernemingen komen die kosten alleen in aanmerking tot een maximum van 50 % van de totale in aanmerking komende investeringsuitgaven voor het project. (45) In alle gevallen voldoen de in aanmerking komende immateriële activa aan de nodige voorwaarden die garanderen dat zij in het steungebied dat voor regionale steun in aanmerking komt, verankerd blijven en dat zij dus niet worden overgedragen ten voordele van andere gebieden, met name die welke niet voor regionale steun in aanmerking komen. Daartoe moeten de in aanmerking komende immateriële activa in het bijzonder aan de onderstaande voorwaarden voldoen: — zij worden uitsluitend in de regionale steun ontvangende vestiging geëxploiteerd; — zij worden als afschrijfbare activa beschouwd; — zij worden van derden tegen marktvoorwaarden verworven, en — zij maken deel uit van de activa van de onderneming en blijven gedurende ten minste vijf jaar (drie jaar voor KMO's) in de regionale steun genietende vestiging behouden. 25.B.4.2.2. Op basis van de loonkosten berekende steun (46) Zoals in deel 25.B.4.1.1 werd aangegeven, kan regionale steun ook worden berekend aan de hand van de verwachte loonkosten (43) die uit de door een project voor initiële investeringen geschapen banen resulteren. (47) Schepping van banen betekent een netto-verhoging van het aantal werknemers (44) dat rechtstreeks in dienst is bij een bepaalde vestiging ten opzichte van het gemiddelde over de twaalf voorgaande maanden. Daarom moeten alle arbeidsplaatsen die in die twaalfmaandsperiode zijn verloren gegaan, van het tijdens diezelfde periode schijnbare aantal gecreëerde arbeidsplaatsen worden afgetrokken (45). (48) Deze steun mag niet meer bedragen dan een bepaald percentage van de loonkosten van de in dienst genomen persoon, berekend over een periode van twee jaar. Dit percentage is gelijk aan de intensiteit die in de betrokken zone voor investeringssteun is toegestaan. 25.B.4.3. Steun voor grote investeringsprojecten (49) In het kader van deze richtsnoeren is een „groot investeringsproject” een „initiële investering” in de zin van deze richtsnoeren met in aanmerking komende uitgaven die meer dan 50 miljoen EUR bedragen (46). Om te voorkomen dat een groot investeringsproject kunstmatig wordt opgesplitst in subprojecten om zodoende de bepalingen van deze richtsnoeren te kunnen omzeilen, geldt een groot investeringsproject als één investeringsproject wanneer de initiële investering wordt uitgevoerd door één of meer ondernemingen over een periode van drie jaar en bestaat in vaste activa die economisch onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden (47). (50) Om te berekenen of met de in aanmerking komende uitgaven voor grote investeringsprojecten de diverse plafonds van deze richtsnoeren worden bereikt, worden als in aanmerking komende uitgaven hetzij de traditionele investeringskosten hetzij de loonkosten in rekening gebracht, afhankelijk van welk van beide kosten het hoogst liggen. (51) In de twee opeenvolgende multisectorale kaderregelingen betreffende regionale steun voor grote investeringsprojecten van 1998 (48) en van 2002 (49) verlaagde de Autoriteit de maximale steunintensiteiten voor grote investeringsprojecten, om de mededingingsverstoringen te beperken. Met het oog op vereenvoudiging en transparantie heeft de Autoriteit besloten de bepalingen van de multisectorale kaderregeling van 2002 in de richtsnoeren regionale steun voor 2007-2013 op te nemen. (52) De multisectorale kaderregeling 2002 zal dus niet meer van toepassing zijn voor steun die na 31 december 2006 wordt toegekend of aangemeld (50); zij wordt door deze richtsnoeren vervangen (51). 25.B.4.3.1. Meer transparantie en betere monitoring bij grote investeringsprojecten (53) EVA-staten moeten bij de Autoriteit alle steun ten behoeve van investeringsprojecten in het kader van een bestaande steunregeling individueel aanmelden wanneer de voorgenomen steun uit alle bronnen hoger ligt dan het maximaal toegestane steunbedrag dat een investering met 100 miljoen EUR in aanmerking komende uitgaven, volgens de in punt 56 vastgestelde schaal en regels (52), mag ontvangen. De aanmeldingsdrempels voor verschillende regio's met de in het kader van deze richtsnoeren meest frequent voorkomende steunintensiteiten, zijn in onderstaande tabel samengevat. (EUR) Steunintensiteit 10 % 15 % 20 % 30 % 40 % 50 % Aanmeldingsdrempel 7,5 mln 11,25 mln 15,0 mln 22,5 mln 30,0 mln 37,5 mln (54) Wanneer op basis van bestaande steunregelingen regionale steun wordt toegekend ten behoeve van grote investeringsprojecten die niet hoeven te worden aangemeld, verschaffen de EVA-staten, binnen de twintig werkdagen te rekenen vanaf de steunverlening door de bevoegde autoriteit, de Autoriteit de beknopte informatie aan de hand van het in Bijlage III vastgestelde standaardformulier. De Autoriteit zal beknopte informatie op haar website (www.eftasurv.int/fieldsofwork/fieldstateaid) voor het publiek beschikbaar stellen. (55) De EVA-staten houden voor alle grote investeringsprojecten gedetailleerde dossiers over de toekenning van steun bij. Deze dossiers, die alle gegevens bevatten welke nodig zijn om te kunnen nagaan of de toegestane maximumintensiteit in acht is genomen, worden gedurende tien jaar te rekenen vanaf het tijdstip waarop de steun werd toegekend, bijgehouden. 25.B.4.3.2. Regels voor het beoordelen van grote investeringsprojecten (56) Voor regionale investeringssteun ten behoeve van grote investeringsprojecten geldt een aangepast regionale-steunplafond (53), op basis van de volgende schaal: In aanmerking komende uitgaven Aangepast steunplafond Tot 50 miljoen EUR 100 % van het regionale plafond Gedeelte tussen 50 miljoen en 100 miljoen EUR 50 % van het regionale plafond Gedeelte boven 100 miljoen EUR 34 % van het regionale plafond Zodoende wordt het toelaatbare steunbedrag voor een groot investeringsproject berekend volgens deze formule: maximale steunbedrag = R × (50 + 0,50 × B + 0,34 × C); waarbij R het niet-aangepaste regionale-steunplafond is, B de in aanmerking komende uitgaven tussen 50 en 100 miljoen EUR, en C de in aanmerking komende uitgaven boven 100 miljoen EUR. Deze berekening vindt plaats volgens de officiële wisselkoersen die gelden op het tijdstip dat de steun wordt toegekend of, in het geval van steun die individueel dient te worden aangemeld, op het tijdstip van aanmelding. (57) Wanneer het totale bedrag aan steun uit alle bronnen meer dan 75 % bedraagt van het maximale steunbedrag dat een investering met 100 miljoen EUR in aanmerking komende uitgaven — volgens het standaardsteunplafond dat voor grote ondernemingen in de goedgekeurde regionale-steunkaart geldt op het tijdstip dat de steun wordt toegekend — kan ontvangen, en wanneer: a) de begunstigde van de steun vóór de investering meer dan 25 % van de afzet van het betrokken product of producten op de betrokken markt of markten voor zijn rekening neemt of, na de investering, meer dan 25 % voor zijn rekening neemt, of b) de door het project gecreëerde productiecapaciteit meer dan 5 % bedraagt van de markt, gemeten aan de hand van gegevens over het schijnbare verbruik (54) van het betrokken product, tenzij het gemiddelde jaarlijkse groeipercentage van het schijnbare verbruik over de laatste vijf jaar hoger lag dan het gemiddelde jaarlijkse groeipercentage van het BBP in de Europese Economische Ruimte, zal de Autoriteit regionale investeringssteun alleen goedkeuren nadat zij zich — na de procedure van deel I van Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst te hebben ingeleid — in detail ervan heeft vergewist dat de steun noodzakelijk is om een stimulerend effect te geven voor de investering en dat de voordelen van de steunmaatregel opwegen tegen de daaruit resulterende verstoring van de mededinging en de beïnvloeding van het handelsverkeer tussen de Overeenkomstsluitende Partijen (55). (58) Het betrokken product is in de regel het product waarop het investeringsproject ziet (56). Heeft het project betrekking op een tussenproduct en wordt een aanzienlijk deel van productie niet op de markt afgezet, dan kan het betrokken product het downstreamproduct zijn. De relevante productmarkt omvat het betrokken product en daarmee substitueerbare producten die als dusdanig worden beschouwd hetzij door de consument (wegens de kenmerken van het product, de prijs en het gebruik waarvoor het is bestemd), hetzij door de producent (wegens de flexibiliteit van de productie-installaties). (59) De EVA-staat dient aan te tonen dat de in punt 57, onder a) en b), bedoelde situaties zich niet voordoen (57). Voor de toepassing van de punten a) en b) worden de afzet en het schijnbaar verbruik op het passende niveau van de Prodcom-nomenclatuur (58) bepaald in de regel binnen de EER of, indien dergelijke gegevens niet beschikbaar zijn, volgens een andere, algemeen aanvaarde marktsegmentatie waarvoor eenvoudig beschikbare statistische gegevens voorhanden zijn. 25.B.4.4. Regels voor de cumulering van steun (60) De in delen 25.B.4.1 en 25.B.4.3 vastgestelde plafonds voor de steunintensiteit gelden voor het totale steunbedrag: — wanneer tegelijkertijd in het kader van meerdere regionale regelingen steun wordt verleend, of in combinatie met ad-hocsteun; — ongeacht of de steun van lokale, regionale, nationale of EER-bronnen afkomstig is. (61) Wanneer op basis van materiële of immateriële investeringsuitgaven berekende steun met op basis van de loonkosten berekende steun wordt gecombineerd, moet het voor het betrokken gebied vastgestelde intensiteitsplafond worden nageleefd (59). (62) Kunnen de voor regionale steun in aanmerking komende uitgaven volledig of gedeeltelijk op steun ten behoeve van andere doelstellingen aanspraak maken, dan is het volgens de toepasselijke regels gunstigste plafond op het gemeenschappelijke gedeelte van toepassing. (63) Wanneer de EVA-staat bepaalt dat staatssteun in het kader van één regeling met steun uit andere regelingen kan worden gecumuleerd, moet deze, voor elke regeling, aangeven hoe hij waarborgt dat aan de bovengenoemde voorwaarden wordt voldaan. (64) Regionale investeringssteun wordt niet gecumuleerd met de-minimissteun ten behoeve van dezelfde in aanmerking komende uitgaven, om te vermijden dat de in deze richtsnoeren vastgestelde maximale steunintensiteiten worden omzeild. 25.B.5. Exploitatiesteun (60) (65) Regionale steun die is bedoeld om de lopende kosten van een onderneming te verminderen (exploitatiesteun), is in beginsel verboden. Dergelijke steun mag evenwel bij uitzondering worden toegestaan in gebieden die uit hoofde van de afwijking van artikel 61, lid 3, onder a), in aanmerking komen, mits i) deze steun door de bijdrage aan de regionale ontwikkeling en de aard ervan is gerechtvaardigd, en ii) de hoogte ervan tot de te verhelpen handicaps in verhouding staat (61). De EVA-staten moeten het bestaan en de omvang van die handicaps aantonen. Daarnaast kunnen bepaalde specifieke vormen van exploitatiesteun worden aanvaard in de gebieden met een lage bevolkingsdichtheid en in de dunst bevolkte gebieden. (66) In beginsel mag exploitatiesteun alleen worden toegekend voor een vooraf bepaalde reeks in aanmerking komende uitgaven of kosten (62) en moet hij tot een bepaald aandeel van die kosten zijn beperkt. (67) Gezien het specifieke karakter van financiële activiteiten en van activiteiten binnen een concern in de zin van sectie J (codes 65, 66 en 67) van de Europese NACE-code en van activiteiten binnen een concern in de zin van sectie K (code 74) van de Europese NACE-code, is de kans uiterst klein dat exploitatiesteun voor dit soort activiteiten bijdraagt tot de regionale ontwikkeling, maar is het gevaar wel erg groot dat de mededinging wordt verstoord, zoals in hoofdstuk 17.B van de richtsnoeren staatssteun (63) is aangegeven. Daarom keurt de Autoriteit op basis van deze richtsnoeren exploitatiesteun aan de financiële-dienstensector of voor activiteiten binnen een concern alleen goed wanneer die steun wordt toegekend in het kader van algemene regelingen die voor alle sectoren open staan en die zijn ontworpen om additionele vervoers- of werkgelegenheidskosten te compenseren. Exploitatiesteun die is bedoeld om de uitvoer te bevorderen, is eveneens uitgesloten. (68) Omdat exploitatiesteun is bedoeld om vertragingen en bottlenecks in de regionale ontwikkeling te helpen overwinnen, is dit soort steun — behoudens de in punten 69 en 70 bedoelde uitzonderingen — steeds tijdelijk en in de tijd beperkt, en moet hij worden afgebouwd wanneer de gebieden tot reële convergentie met de welvarendere gebieden in de EER komen (64). (69) In afwijking van het voorgaande punt, kan exploitatiesteun die niet geleidelijk wordt afgebouwd en niet in de tijd is beperkt, alleen worden goedgekeurd in de dunst bevolkte gebieden voor zover de steun is bedoeld om de aanhoudende ontvolking van deze gebieden te voorkomen of te verminderen (65). De dunstbevolkte gebieden zijn of behoren tot gebieden op NUTS-II-niveau voor Noorwegen en NUTS-IV-niveau voor Ĳsland (66) met een bevolkingsdichtheid van 8 inwoners/km2, of minder, en strekken zich uit tot aaneengrenzende en aaneengesloten kleinere zones die aan hetzelfde criterium inzake bevolkingsdichtheid voldoen. (70) Voorts kan in de dunbevolkte gebieden steun die niet geleidelijk wordt afgebouwd en niet in de tijd is beperkt, en die is bedoeld om additionele vervoerskosten ten dele te compenseren, onder de volgende voorwaarden worden goedgekeurd: — de steun dient alleen ter compensatie van de additionele vervoerskosten, waarbij met andere steunregelingen ten behoeve van het vervoer wordt rekening gehouden. Ook al kan het steunbedrag op representatieve basis worden berekend, toch dient systematische overcompensatie te worden vermeden; — de steun mag alleen worden toegekend voor de additionele kosten voor het vervoeren van goederen die in dunbevolkte gebieden worden geproduceerd, binnen de nationale grenzen van het betrokken land. Deze steun mag in geen geval in exportsteun resulteren. Voor het vervoer of de transmissie van producten van ondernemingen die niet op een andere plaats kunnen worden gevestigd (mijnbouwproducten, waterkrachtcentrales enz.), mag geen steun worden verleend; — de steun is vooraf objectief kwantificeerbaar op basis van een ratio „steun per reizigerskilometer” of „steun per tonkilometer”. Jaarlijks wordt een verslag opgesteld waarin onder meer wordt aangegeven hoe deze ratio of ratio's functioneert of functioneren; — bij de raming van de additionele kosten wordt uitgegaan van de goedkoopste vervoersvorm en de kortste weg tussen de plaats van productie of verwerking en de afzetpunten welke die vervoersvorm gebruiken; externe milieukosten mogen ook in aanmerking worden genomen. (71) In ieder geval moet de behoefte aan en de omvang van exploitatiesteun regelmatig opnieuw worden bezien, om te garanderen dat deze steun ook op lange termijn nog voor het betrokken gebied relevant is. Daarom zal de Autoriteit alleen voor de looptijd van deze richtsnoeren regelingen voor exploitatiesteun goedkeuren. (72) Om de impact van regelingen voor exploitatiesteun op het handelsverkeer en de mededinging na te kunnen gaan, dienen de EVA-staten jaarlijks een verslag in voor elk NUTS-II-gebied (67) waar exploitatiesteun is toegekend. In dat verslag wordt voor elke in het betrokken gebied goedgekeurde regeling voor exploitatiesteun een uitsplitsing van de totale uitgaven, of een raming van de gederfde inkomsten, gegeven en een lijst van de tien grootste begunstigden van exploitatiesteun in het betrokken gebied (68), met vermelding van de economische sector of sectoren waarin de begunstigden actief zijn en het steunbedrag dat zij elk hebben ontvangen. 25.B.6. Steun voor nieuw opgerichte kleine ondernemingen (73) Hebben nieuw opgerichte kleine ondernemingen het moeilijk in de hele EER, toch blijkt de economische ontwikkeling van de steungebieden te lijden te hebben van relatief geringe ondernemersactiviteiten en met name van benedengemiddeld lage percentages opstartende ondernemingen. Daarom lijkt het nodig een nieuwe vorm van steun in te voeren, die bovenop regionale investeringssteun kan worden verleend, om zodoende prikkels te kunnen geven die het opstarten van bedrijven en de prille ontwikkeling van kleine ondernemingen in steungebieden ondersteunen. (74) Om te garanderen dat dit soort steun daadwerkelijk doelgericht is, lijkt hij te moeten worden gemoduleerd afhankelijk van de moeilijkheden waarmee elke soort gebied heeft te kampen. Voorts dient deze steun, om een onaanvaardbaar risico van mededingingsverstoringen te voorkomen — zoals het wegdrukken van bestaande ondernemingen —, minstens voor een initiële periode, strikt tot kleine ondernemingen te zijn beperkt, dient het bedrag ervan beperkt te zijn en zou hij degressief moeten zijn. (75) De Autoriteit zal bijgevolg steunregelingen goedkeuren waarmee in totaal tot 1 miljoen EUR per onderneming (69) steun wordt verleend voor kleine ondernemingen die hun economische activiteiten hebben in gebieden die voor de afwijking van artikel 61, lid 3, onder c), in aanmerking komen. De bedragen die nieuw opgerichte kleine ondernemingen jaarlijks aan steun ontvangen, mogen niet meer dan 33 % zijn van de reeds genoemde totale steunbedragen per onderneming. (76) In aanmerking komen juridische, adviserings-, consultancy- en administratieve uitgaven die rechtstreeks met de oprichting van de onderneming verband houden, alsmede de volgende kosten, voor zover zij daadwerkelijk binnen de eerste vijf jaar na de oprichting van de onderneming zijn gemaakt (70): — rente over externe financiering en een dividend op het gebruikte eigen vermogen die het referentiepercentage niet overschrijden; — vergoedingen voor het huren van productie-installaties/-uitrusting; — energie, water, verwarming, belastingen en administratieve heffingen (niet zijnde BTW en vennootschapsbelasting op bedrijfsinkomsten); — afschrijvingen, vergoedingen voor het leasen van productie-installaties/-uitrusting, en loonkosten zoals verplichte socialezekerheidsbijdragen kunnen ook in aanmerking komen mits ten behoeve van de onderliggende investeringen of maatregelen inzake werkgelegenheidsschepping of indienstneming geen andere vormen van steun werd toegekend. (77) De steunintensiteit bedraagt maximaal 25 % van de in aanmerking komende kosten die in de eerste drie jaar na de oprichting van de onderneming werden gemaakt, en maximaal 15 % in de twee volgende jaren. (78) Deze intensiteiten worden verhoogd met 5 % in gebieden met een bevolkingsdichtheid van minder dan 12,5 inwoners/km2 en op kleine eilanden met een bevolking van minder dan 5 000 inwoners en in andere gemeenschappen van dezelfde grootte die van eenzelfde geïsoleerde ligging te lijden hebben. (79) De EVA-staten zullen een systeem instellen dat nodig is om te garanderen dat de plafonds voor het steunbedrag en voor de relevante steunintensiteit verbonden aan de desbetreffende in aanmerking komende kosten niet worden overschreden. Met name wordt de op grond van dit deel toegekende steun niet met andere steun van de overheid (met inbegrip van de-minimissteun) gecumuleerd, om te vermijden dat de vastgestelde maximale steunintensiteit of maximumbedragen worden omzeild. (80) Steun verlenen die uitsluitend voor nieuw opgerichte kleine ondernemingen is bestemd, kan perverse prikkels geven aan bestaande kleine ondernemingen om hun onderneming te sluiten en opnieuw op te richten — en op die wijze dit soort steun te kunnen ontvangen. Lidstaten moeten zich van dit risico bewust zijn en steunregelingen op zodanige wijze uitwerken dat dit probleem wordt voorkomen, bijvoorbeeld door beperkingen te stellen aan aanvragen van eigenaren van recent gesloten ondernemingen. 25.B.7. Regionale-steunkaarten en verenigbaarverklaring van steun (81) De op grond van de afwijkingen in aanmerking komende gebieden van een EVA-staat en de voor elk van deze gebieden goedgekeurde maximale steunintensiteiten voor initiële investeringen (71) vormen samen de regionale-steunkaart van die EVA-staat. Op de regionale-steunkaart zijn ook de gebieden die voor ondernemerschapssteun in aanmerking komen, afgebakend. Regelingen inzake exploitatiesteun komen niet op de regionale-steunkaarten voor, maar worden individueel onderzocht aan de hand van een door de betrokken EVA-staat overeenkomstig artikel 1, lid 3, in deel I van Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst ingediende aanmelding. (82) Het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen heeft verklaard dat de beschikkingen waarmee de Europese Commissie de regionale-steunkaarten voor elke EG-lidstaat vaststelt, moeten worden geacht een wezenlijk onderdeel te zijn van de richtsnoeren inzake regionale steun en uit zichzelf slechts bindende kracht te hebben wanneer zij door de lidstaten zijn aanvaard (72). In het oordeel van de Autoriteit geldt hetzelfde ook voor de beschikkingen van de Autoriteit. (83) Voorts dient te worden herhaald dat in de regionale-steunkaarten ook het toepassingsbereik wordt vastgesteld voor een eventuele groepsvrijstelling waarbij regionale steun van de aanmeldingsverplichting uit hoofde van artikel 1, lid 3, in deel I van Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst wordt vrijgesteld; dit geldt zowel voor steun toegekend op grond van Verordening (EG) nr. 70/2001 (73), als op grond van een eventuele nieuwe groepsvrijstellingsverordening voor andere vormen van regionale steun. (84) In het kader van deze richtsnoeren omvat de regionale-steunkaart, afhankelijk van de sociaal-economische situatie van de EVA-staten, de gebieden die door de EVA-staten worden aangemerkt als overeenkomstig artikel 61, lid 3, onder c), in aanmerking komend voor regionale steun, met als maximum het overeenkomstig deel 25.B.3.3.1 vastgestelde totale aandeel van de bevolking. (85) Mits de voorwaarden van deze richtsnoeren worden nageleefd, is het de verantwoordelijkheid van de EVA-staten zelf om uit te maken of zij regionale investeringssteun willen toekennen en tot welke hoogte. Na de bekendmaking van deze richtsnoeren meldt elke EVA-staat zo snel mogelijk, overeenkomstig artikel 1, lid 3, in deel I van Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst één enkele regionale-steunkaart aan die het hele grondgebied van die EVA-staat bestrijkt. (86) De Autoriteit zal de aanmeldingen onderzoeken overeenkomstig de procedure van artikel 1, lid 3, in deel I van Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst. Wanneer zij haar onderzoek heeft voltooid, maakt zij de goedgekeurde regionale-steunkaarten in het EER-gedeelte van en het EER-Supplement bij het Publicatieblad van de Europese Unie bekend. Deze kaarten worden van kracht per 1 januari 2007, of bij de bekendmaking ervan, indien die later valt, en worden beschouwd als integrerend van deze richtsnoeren deel uitmakend. (87) In de aanmelding worden de gebieden die worden voorgesteld als in aanmerking komend uit hoofde van artikel 61, lid 3, onder c), en de voorgenomen steunintensiteiten voor grote ondernemingen duidelijk aangegeven, rekening houdend met aanpassingen van het regionale-steunplafond voor grote investeringsprojecten. (88) Nadere gegevens moeten worden verstrekt die kunnen verklaren waarom gebieden als steungebieden in de zin van artikel 61, lid 3, onder c), zijn aangewezen — behalve voor de economische ontwikkelingsgebieden, dunbevolkte en grensgebieden; daarbij gaat het onder meer om de nadere identificatie van de betrokken gebieden, bevolkingscijfers, BBP-gegevens, werkloosheidspercentages in de betrokken gebieden, en alle overige relevante gegevens. (89) Om de voor de regionale ontwikkeling op de lange termijn onmisbare continuïteit te garanderen, zou de lijst van de door de EVA-staten aangemelde gebieden in beginsel voor de hele periode 2007-2013 moeten gelden. In 2010 kan echter een tussentijdse evaluatie plaatsvinden (74). EVA-staten die de lijst van de uit hoofde van artikel 61, lid 3, onder c), in aanmerking komende gebieden of de geldende steunintensiteiten willen aanpassen, melden dit aan de Autoriteit uiterlijk tegen 1 april 2010. In dit verband mogen aanpassingen betreffende regio's niet meer dan 50 % bedragen van het totale bevolkingsaandeel dat in de bewuste EVA-staat op grond van artikel 61, lid 3, onder c), in aanmerking komt. Gebieden die bij deze tussentijdse herziening hun status als gebied dat voor regionale steun in aanmerking komt, verliezen, komen niet meer voor overgangssteun in aanmerking. Daarnaast kunnen de EVA-staten bij de Autoriteit steeds een verzoek indienen om nieuwe gebieden aan die lijst toe te voegen totdat het desbetreffende aandeel van de bevolking is bereikt. 25.B.8. Inwerkingtreding, tenuitvoerlegging, transparantie en herziening (90) De Autoriteit is voornemens deze richtsnoeren op alle na 31 december 2006 toegekende regionale steun toe te passen. Regionale steun die vóór 2007 wordt toegekend, wordt aan de richtsnoeren regionale steun van 1998 getoetst. (91) Aangezien aanmeldingen van na 31 december 2006 toe te kennen regionale-steunregelingen of ad-hocsteun met de regionale-steunkaart in overeenstemming moeten zijn, kunnen dergelijke aanmeldingen in de regel pas als volledig worden beschouwd wanneer voor de betrokken EVA-staat de regionale-steunkaart in overeenstemming met in deel 25.B.7 beschreven regelingen is goedgekeurd. Derhalve zal de Autoriteit aanmeldingen van regionale-steunregelingen die na 31 december 2006 van kracht zijn, of ad-hocsteun die na dat tijdstip wordt toegekend, in de regel pas onderzoeken nadat de regionale-steunkaart voor de betrokken EVA-staat is goedgekeurd (75). Hetzelfde geldt voor steunregelingen ten behoeve van nieuw opgerichte kleine ondernemingen die in deel 25.B.6 van deze richtsnoeren worden behandeld. (92) De Autoriteit is van oordeel dat de tenuitvoerlegging van deze richtsnoeren zal resulteren in aanzienlijke veranderingen in de regels die alle EVA-staten voor regionale steun gelden. Voorts lijkt het, in het licht van de veranderde economische en sociale situatie in de EER, nodig te onderzoeken of de bestaande regionale-steunregelingen (zoals onder meer de regelingen voor investeringssteun en voor exploitatiesteun) nog gerechtvaardigd en doelmatig zijn. Daarom stelt de Autoriteit de EVA-staten, overeenkomstig artikel 1, lid 1, in deel I van Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst, de EVA-staten de volgende dienstige maatregelen voor: — onverminderd artikel 10, lid 2, van Verordening (EG) nr. 70/2001 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op staatssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen, gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 364/2004, via afdeling 1f) van Bijlage XV in de EER-Overeenkomst opgenomen bij Besluit nr. 131/2004 van het Gemengd Comité van de EER van 24 september 2004 (PB L 64 van 10.3.2005, blz. 67 en EER-Supplement nr. 12, blz. 42), en artikel 11, lid 2, van Verordening (EG) nr. 2204/2002 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op werkgelegenheidssteun, via afdeling 1g) van Bijlage XV in de EER-Overeenkomst opgenomen bij Besluit nr. 83/2003 van het Gemengd Comité van de EER van 20 juni 2003 (PB L 257 van 9.10.2003, blz. 39 en EER-Supplement nr. 51, blz. 250), beperken de EVA-staten voor alle bestaande regionale-steunregelingen de toepassing in de tijd tot steun die uiterlijk 31 december 2006 wordt toegekend; — wanneer in het kader van milieusteunregelingen, overeenkomstig voetnoot 31 van hoofdstuk 15 van de richtsnoeren staatssteun (76), regionale-investeringssteun kan worden toegekend ten behoeve van milieu-investeringen, passen de EVA-staten de betrokken regelingen zodanig aan dat na 31 december 2006 alleen steun kan worden toegekend wanneer deze in overeenstemming is met de nieuwe regionale-steunkaart die op het tijdstip dat de steun wordt toegekend, van kracht is; — de EVA-staten passen, waar nodig, andere bestaande steunregelingen aan om ervoor te zorgen dat alle regionale verhogingen zoals die welke voor opleidingssteun, O&O-steun of milieusteun kunnen worden toegestaan, na 31 december 2006 alleen mogen worden toegekend in regio's die uit hoofde van artikel 61, lid 3, onder c), in aanmerking komen, in overeenstemming met de door de Autoriteit goedgekeurde regionale-steunkaarten zoals die op het tijdstip dat de steun wordt toegekend, van kracht zijn. De Autoriteit verzoekt de EVA-staten binnen één maand mee te delen dat zij met dit voorstel instemmen. (93) Voorts is de Autoriteit van oordeel dat verdere maatregelen nodig zijn om de transparantie van regionale steun binnen een uitgebreide Unie te verbeteren. Meer bepaald lijkt het noodzakelijk ervoor te zorgen dat de EVA-staten, economische spelers, belanghebbenden en ook de Autoriteit zelf gemakkelijk toegang hebben tot de volledige tekst van alle geldende regionale-steunregelingen in de EER. Volgens de Autoriteit kan zulks gemakkelijk worden verwezenlijkt door het creëren van gelinkte websites. Daarom zal de Autoriteit, bij haar onderzoek van regionale-steunregelingen, systematisch van de EVA-staten de toezegging verlangen dat de volledige tekst van de definitieve steunregeling op het internet wordt bekendgemaakt en dat het internetadres van deze publicatie aan de Autoriteit wordt meegedeeld. Projecten waarvoor uitgaven zijn gemaakt vóór het tijdstip van bekendmaking van de regeling, komen niet voor regionale steun in aanmerking. (94) De Autoriteit kan te allen tijde besluiten deze richtsnoeren te herzien of te wijzigen wanneer zulks noodzakelijk mocht zijn om met het mededingingsbeleid verband houdende redenen of om rekening te houden met andere takken van communautair beleid en met internationale verplichtingen. BIJLAGE I Definitie van de ijzer- en staalindustrie Voor de toepassing van deze richtsnoeren behelst de ijzer- en staalindustrie de ondernemingen die de onderstaande ijzer- en staalproducten vervaardigen: Product Code van de gecombineerde nomenclatuur (77) Gietijzer 7201 Ferrolegeringen 7202 11 20, 7202 11 80, 7202 99 11 Ferroproducten verkregen door het rechtstreeks reduceren van ijzererts en andere sponsachtige ferroproducten 7203 IJzer en niet-gelegeerd staal 7206 Halffabrikaten van ijzer of van niet-gelegeerd staal 7207 11 11; 7207 11 14; 7207 11 16; 7207 12 10; 7207 19 11; 7207 19 14; 7207 19 16; 7207 19 31; 7207 20 11; 7207 20 15; 7207 20 17; 7207 20 32; 7207 20 51; 7207 20 55; 7207 20 57; 7207 20 71 Gewalste platte producten van ijzer of van niet-gelegeerd staal 7208 10 00; 7208 25 00; 7208 26 00; 7208 27 00; 7208 36 00; 7208 37; 7208 38; 7208 39; 7208 40; 7208 51; 7208 52; 7208 53; 7208 54; 7208 90 10; 7209 15 00; 7209 16; 7209 17; 7209 18; 7209 25 00; 7209 26; 7209 27; 7209 28; 7209 90 10; 7210 11 10; 7210 12 11; 7210 12 19; 7210 20 10; 7210 30 10; 7210 41 10; 7210 49 10; 7210 50 10; 7210 61 10; 7210 69 10; 7210 70 31; 7210 70 39; 7210 90 31; 7210 90 33; 7210 90 38; 7211 13 00; 7211 14; 7211 19; 7211 23 10; 7211 23 51; 7211 29 20; 7211 90 11; 7212 10 10; 7212 10 91; 7212 20 11; 7212 30 11; 7212 40 10; 7212 40 91; 7212 50 31; 7212 50 51; 7212 60 11; 7212 60 91 Walsdraad, onregelmatig opgerold, van ijzer of niet-gelegeerd staal 7213 10 00; 7213 20 00; 7213 91; 7213 99 Staven van ijzer of van niet-gelegeerd staal 7214 20 00; 7214 30 00; 7214 91; 7214 99; 7215 90 10 Profielen van ijzer of van niet-gelegeerd staal 7216 10 00; 7216 21 00; 7216 22 00; 7216 31; 7216 32; 7216 33; 7216 40; 7216 50; 7216 99 10 Roestvrij staal 7218 10 00; 7218 91 11; 7218 91 19; 7218 99 11; 7218 99 20 Gewalste platte producten van roestvrij staal 7219 11 00; 7219 12; 7219 13; 7219 14; 7219 21; 7219 22; 7219 23 00; 7219 24 00; 7219 31 00; 7219 32; 7219 33; 7219 34; 7219 35; 7219 90 10; 7220 11 00; 7220 12 00; 7220 20 10; 7220 90 11; 7220 90 31 Walsdraad, staven en profielen van roestvrij staal 7221 00; 7222 11; 7222 19; 7222 30 10; 7222 40 10; 7222 40 30 Gewalste platte producten van ander gelegeerd staal 7225 11 00; 7225 19; 7225 20 20; 7225 30 00; 7225 40; 7225 50 00; 7225 91 10; 7225 92 10; 7225 99 10; 7226 11 10; 7226 19 10; 7226 19 30; 7226 20 20; 7226 91; 7226 92 10; 7226 93 20; 7226 94 20; 7226 99 20 Staven en profielen van ander gelegeerd staal 7224 10 00; 7224 90 01; 7224 90 05; 7224 90 08; 7224 90 15; 7224 90 31; 7224 90 39; 7227 10 00; 7227 20 00; 7227 90; 7228 10 10; 7228 10 30; 7228 20 11; 7228 20 19; 7228 20 30; 7228 30 20; 7228 30 41; 7228 30 49; 7228 30 61; 7228 30 69; 7228 30 70; 7228 30 89; 7228 60 10; 7228 70 10; 7228 70 31; 7228 80 Damwandprofielen 7301 10 00 Spoorstaven (rails) en dwarsliggers 7302 10 31; 7302 10 39; 7302 10 90; 7302 20 00; 7302 40 10; 7302 10 20 Buizen, pijpen en holle profielen 7303; 7304 Gelaste buizen en pijpen met een uitwendige diameter van meer dan 406,4 mm, van ijzer of staal 7305 BIJLAGE II Definitie van de synthetischevezelindustrie Voor de toepassing van deze richtsnoeren wordt de synthetischevezelindustrie als volgt gedefinieerd: — de extrusie/texturizering van alle algemene soorten vezels en garens op basis van polyester, polyamide, acryl of polypropeen, ongeacht het eindgebruik ervan, of — polymerisatie (met inbegrip van polycondensatie), wanneer deze wordt geïntegreerd met extrusie wat de gebruikte machines betreft, of — elk nevenprocedé dat verband houdt met de gelijktijdige installatie van extrusie-/texturizeringscapaciteit door de potentiële begunstigde onderneming of door een andere onderneming van het concern waartoe deze behoort, en die in de betrokken specifieke bedrijfsactiviteit normaal gesproken van een dergelijke capaciteit, wat de gebruikte machines betreft, deel uitmaakt. BIJLAGE III Formulier voor het verstrekken van de in punt 54 verlangde beknopte informatie betreffende steun voor grote investeringsprojecten

(1) Hoofdstuk 25.B stemt overeen met de mededeling van de Commissie — Richtsnoeren inzake regionale steunmaatregelen 2007-2013, PB C 54 van 4.3.2006, blz. 13.

(2) Regionale verhogingen voor steun die ten behoeve van dit soort doelstellingen wordt toegekend, gelden dus niet als regionale steun.

(3) De richtsnoeren staatssteun van de Autoriteit zijn te vinden onder: http://www.eftasurv.int/fieldsofwork/fieldstateaid/guidelines

(4) Punt 7, deel 25.4 van de versie van 1999 van hoofdstuk 25 Nationale regionale steun, werd gewijzigd door hoofdstuk 16 — Reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden, dat overeenstemt met de communautaire richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden, PB C 288 van 9.10.1999, blz. 2.

(5) Overeenstemmend met de mededeling van de Commissie — Multisectorale kaderregeling betreffende regionale steun voor grote investeringsprojecten, PB C 70 van 19.3.2002, blz. 8, gewijzigd in PB C 263 van 1.11.2003, blz. 3.

(6) Zie arrest van het Europees Hof van Justitie van 17 september 1980, zaak 730/79, Philip Morris Holland BV/Commissie, Jurispr. 1980, blz. 2671, punt 17, en het arrest van het Europees Hof van Justitie van 14 januari 1997, zaak C-169/95, Spanje/Commissie, Jurisprudentie 1997, blz. I-135, punt 20.

(7) Zie in dit verband het arrest van het Europees Hof van Justitie van 12 december 1996, zaak T-380/94, AIUFFASS en AKT/Commissie, Jurispr. 1996, blz. II-2169, punt 54.

(8) Sectoren waarvoor bijzondere regels gelden die verder gaan dan hetgeen hier wordt uiteengezet, zijn momenteel het vervoer en de scheepsbouw.

(9) Verordening (EG) nr. 70/2001 van de Commissie van 12 januari 2001 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op staatssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen, gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 364/2004, via afdeling 1f) van Bijlage XV in de EER-Overeenkomst opgenomen bij Besluit nr. 131/2004 van het Gemengd Comité van de EER van 24 september 2004 (PB L 64 van 10.3.2005, blz. 67 en EER-Supplement nr. 12, blz. 42).

(10) De richtsnoeren staatssteun van de Autoriteit zijn te vinden onder: http://www.eftasurv.int/fieldsofwork/fieldstateaid/guidelines

(11) Met name moet steun ten behoeve van grote of middelgrote ondernemingen tijdens de herstructurering steeds individueel bij de Autoriteit worden aangemeld, zelfs indien deze steun in het kader van een goedgekeurde regeling wordt toegekend.

(12) Arrest van het Europees Hof van Justitie van 14 oktober 1987, zaak 248/84, Duitsland/Commissie, Jurispr. 1987, blz. 4013, punt 19.

(13) Als gedefinieerd in Statistical regions in the EFTA countries and in the candidate countries, editie 2001, Commissie van de Europese Commissie en Bureau voor de Statistiek van de Europese Gemeenschappen.

(14) De onderliggende hypothese is hier dat in de BBP-indicator de beide verschijnselen op synthetische wijze tot uitdrukking kunnen komen. Hier (en elders in deze richtsnoeren) waar van BBP per hoofd van de bevolking sprake is, wordt het BBP gemeten in Koop Kracht Standaard (KKS). Het BBP per hoofd van de bevolking voor elke regio en het EER-gemiddelde dat bij de beoordeling wordt gehanteerd, worden vastgesteld door het Bureau voor de Statistiek van de Europese Gemeenschappen.

(15) Mocht deze toestand veranderen, dan zal de Autoriteit nieuwe richtsnoeren vaststellen om met die verandering rekening te houden.

(16) Zie noot 12.

(17) Om het bevolkingsaandeel te bepalen dat op grond van de met artikel 61, lid 3, onder a), overeenstemmende afwijking voor regionale steun in aanmerking komt, gaat de Europese Commissie in twee stappen te werk. Allereerst bepaalt zij het bevolkingsaandeel door het in punt 15 beschreven criterium „75 % van het BBP per hoofd van de bevolking” toe te passen. In een tweede fase neemt zij de „statistisch effect”-gebieden in aanmerking — de gebieden dus waar het BBP per hoofd van de bevolking uitsluitend als gevolg van het statistische effect van de EU-uitbreiding hoger ligt dan 75 % van het EU-25-gemiddelde. Deze gebieden hebben op NUTS II-niveau een BBP per hoofd van de bevolking van meer dan 75 % van het EU-25-gemiddelde, doch minder dan 75 % van het EU-15-gemiddelde. In haar richtsnoeren terzake is de Europese Commissie van oordeel dat deze gebieden bij wijze van overgangsmaatregel tot 31.12.2010 in aanmerking moeten kunnen blijven komen voor de met artikel 61, lid 3, onder a), overeenstemmende EG-afwijking.

(18) Deze gebieden dienen te worden onderscheiden van de „statistisch effect”-gebieden (zie noot 17). Dit zijn gebieden waarvan het BBP per hoofd van de bevolking minder dan 75 % van het EU-15-gemiddelde bedroeg, maar die door hun economische ontwikkeling op EU-15-basis niet meer aan die voorwaarde voldoen.

(19) De Europese Commissie heeft dit plafond voor het totale aandeel van de bevolking op 42 % van de huidige EU-25 vastgesteld (als gevolg van een correctiemechanisme dat ervoor moet zorgen dat geen van de EU-15-lidstaten meer dan 50 % van het totale aandeel van de bevolking volgens de huidige regionale-steunkaarten, is het plafond in de praktijk op 43,1 % vastgesteld).

(20) Dit dient als volgt te worden begrepen: geen gebied in de EVA-staten i) voldoet aan het in punt 15 beschreven criterium van 75 % van het BBP per hoofd van de bevolking, noch ii) komt het in aanmerking als „statisch effect”-gebied of als economisch ontwikkelingsgebied.

(21) Het precieze cijfer is 2,9 inwoners per km2.

(22) Volgens de huidige NUTS-classificatie vormt Ĳsland als dusdanig één NUTS-III-gebied. Mocht deze classificatie worden aangepast doordat meer dan één NUTS-III-gebied wordt ingevoerd, dan wordt het in aanmerking komende aandeel van de bevolking beoordeeld op NUTS-III-niveau.

(23) Voor Ĳsland is het, gezien zijn beperkte grootte, voldoende dat de geselecteerde gebieden ofwel een BBP per hoofd van de bevolking hebben dat onder het EVA-gemiddelde ligt, of een werkloosheidspercentage dat meer dan 115 % van het nationale gemiddelde bedraagt, en dat deze gebieden ten minste 10 000 inwoners hebben.

(24) In de rest van de tekst van deze richtsnoeren moet NUTS-III in het geval van Ĳsland, in voorkomend geval, als NUTS-IV-gebieden worden begrepen. Mocht de statistische classificatie van Ĳsland, zoals in noot 22 beschreven, worden aangepast, dan moet de tekst worden gelezen als „in voorkomend geval NUTS-III-gebieden”.

(25) Om eventuele dubbeltelling te voorkomen, wordt dit criterium op residuele basis toegepast, nadat rekening werd gehouden met de relatieve rijkdom van de betrokken regio's.

(26) Bijvoorbeeld schiereilanden en bergachtige gebieden.

(27) Dit minimumaantal kan worden verlaagd in het geval van eilanden en andere door een vergelijkbare geografische afgelegen ligging gekenmerkte gebieden.

(28) Een vervangingsinvestering kan echter, onder bepaalde, in deel 25.B.5 beschreven voorwaarden, voor exploitatiesteun in aanmerking komen.

(29) De enkele verwerving van de aandelen van de rechtspersoonlijkheid van een onderneming komt dus niet als investering in aanmerking.

(30) Een arbeidsplaats wordt geacht rechtstreeks door een investeringsproject te zijn geschapen wanneer deze verband houdt met de activiteit waarop de investering betrekking heeft, en deze tot stand komt in de eerste drie jaar na de voltooiing van de investering. Dit geldt ook voor arbeidsplaatsen die zijn geschapen dank zij een verhoging van de bezettingsgraad van de capaciteit als gevolg van de investering.

(31) Wanneer steun individueel moet worden aangemeld bij en goedgekeurd door de Autoriteit, moet de bevestiging van de subsidiabiliteit afhankelijk worden gesteld van de goedkeuring van de steun door de Autoriteit.

(32) „Begin van de werkzaamheden” betekent hetzij de start van de bouwwerkzaamheden hetzij de eerste vaste toezegging om uitrusting te bestellen, met uitsluiting van verkennende haalbaarheidsstudies.

(33) De enige uitzondering op deze regels is het geval van goedgekeurde fiscale steunregelingen waarbij een belastingvrijstelling of -vermindering automatisch wordt toegekend ten behoeve van de in aanmerking komende uitgaven zonder enige discretionaire marge voor de autoriteiten.

(34) Dit geldt bijvoorbeeld niet voor leningen met rentesubsidie, voor door de overheid verstrekte participatieleningen of overheidsparticipaties die niet aan het beginsel van een particuliere investeerder in een markteconomie voldoen, staatsgaranties die steunelementen bevatten, en staatssteun die onder de de-minimisregels valt.

(35) Deze regel staat er niet aan in de weg dat installaties of uitrustingen die in deze vijfjaarsperiode door snelle technologische veranderingen zijn verouderd, worden vervangen, op voorwaarde dat de economische activiteiten gedurende de minimumperiode in het bewuste gebied worden aangehouden.

(36) De Autoriteit wijkt hiermee af van haar vroegere praktijk waarbij door de EVA-staten aangemelde regionale steun in netto-subsidie-equivalent (hierna „NSE” genoemd) werd omgezet. Zo houdt zij rekening met het arrest van het Gerecht van eerste aanleg van de Europese Gemeenschappen van 15 juni 2000 in gevoegde zaken T-298/97, T-312/97, T-313/97, T-315/97, T-600/97 tot 607/97, T-1/98, T-3/98 tot T-6/98 en T-23/98, Alzetta Mauro e.a./Commissie, Jurispr. 2000, blz. II-2319. In die zaak verklaarde het Gerecht (punt 89): „In de door het Verdrag ingestelde regeling van het toezicht op steunmaatregelen mag de Commissie bij de beoordeling van de verenigbaarheid van die maatregelen met het Verdrag geen rekening houden met de over de uitgekeerde financiële steun geheven belastingen. Die belastingen houden immers niet specifiek verband met de steun zelf, maar worden in een later stadium geheven en bezwaren de betrokken steun op dezelfde wijze als zij alle inkomsten bezwaren. Zij zijn derhalve niet relevant voor de beoordeling van de specifieke invloed van de steun op het handelsverkeer en de mededinging en inzonderheid voor de raming van het voordeel dat de begunstigde ondernemingen hebben gekregen ten opzichte van concurrerende ondernemingen die geen steun hebben ontvangen en wier inkomsten eveneens worden belast.” Voorts is de Autoriteit van oordeel dat het gebruik van het BSE, dat ook voor het berekenen van andere soorten staatssteun wordt gebruikt, zal bijdragen tot het verhogen van de eenvoud en transparantie van het systeem voor toezicht op staatssteun, en ook rekening zal houden met het toenemende aandeel staatssteun dat in de vorm van belastingvrijstellingen wordt toegekend.

(37) Uitzonderlijk kan een hogere steunintensiteit worden toegestaan in een NUTS-III-gebied, of een kleiner gebied, dat aan een steungebied in de zin van artikel 61, lid 3, onder a), grenst, indien zulks noodzakelijk is om te garanderen dat het verschil tussen de beide gebieden niet meer dan 20 procentpunt bedraagt.

(38) Bijlage I van Verordening (EG) nr. 364/2004 van de Commissie van 25 februari 2004 tot wĳziging van Verordening (EG) nr. 70/2001 (PB L 63 van 28.2.2004, blz. 22), via afdeling 1f) van Bijlage XV bij Besluit nr. 131/2004 van het Gemengd Comité van de EER van 24 september 2004 in de EER-Overeenkomst ingevoegd (PB L 64 van 10.3.2005, blz. 67 en EER-Supplement nr. 12, blz. 42), of eventuele verordeningen welke die verordening vervangen.

(39) Deze verhogingen gelden niet voor steun die in de vervoerssector wordt toegekend.

(40) In de vervoerssector komen uitgaven voor de aanschaf van vervoersuitrusting (roerende activa) niet voor steun ten behoeve van initiële investeringen in aanmerking.

(41) Gaat de overname met andere initiële investeringen gepaard, dan worden de uitgaven die hierop betrekking hebben, bij de overnamekosten opgeteld.

(42) In uitzonderlijke gevallen mag de steun ook alternatief worden berekend aan de hand van de (verwachte) loonkosten voor de dankzij de overname behouden of nieuw geschapen banen. Deze gevallen moeten individueel bij de Autoriteit worden aangemeld.

(43) De loonkosten zijn het totale bedrag dat daadwerkelijk door de begunstigde ten aanzien van de desbetreffende werkgelegenheid moet worden betaald; zij omvatten het brutoloon (vóór belastingen) en de verplichte socialezekerheidsbijdragen.

(44) Het „aantal werknemers” staat voor het aantal jaararbeidseenheden (JAE's), zijnde het aantal in één jaar voltijds in dienst zijnde personen, waarbij deeltijdarbeid en seizoenarbeid in fracties van JAE's worden uitgedrukt.

(45) Een dergelijk definitie geldt zowel voor een bestaande als een nieuwe vestiging.

(46) Dit bedrag van 50 miljoen EUR moet worden berekend tegen prijzen en wisselkoersen op het tijdstip dat de steun wordt toegekend of, in het geval van grote investeringsprojecten die individueel moeten worden aangemeld, tegen prijzen en wisselkoersen op het tijdstip van de aanmelding.

(47) Om te bepalen of een initiële investering economisch onlosmakelijk is verbonden, neemt de Autoriteit de technische, functionele en strategische banden en de onmiddellijke geografische nabijheid in aanmerking. Of er sprake is van een economisch onlosmakelijke band, wordt beoordeeld, onafhankelijk van de eigendomsverhoudingen. Dit betekent dat, om te bepalen of een groot investeringsproject één investeringsproject vormt, de beoordeling dezelfde is, ongeacht of het project wordt uitgevoerd door één onderneming, door meerdere ondernemingen die de investeringskosten delen, of door meerdere ondernemingen die de kosten van afzonderlijke investeringen binnen hetzelfde investeringsproject delen (bijvoorbeeld in het geval van een gemeenschappelijke onderneming).

(48) Ingevoegd als hoofdstuk 26.A — Multisectorale kaderregeling betreffende regionale steun voor grote investeringsprojecten, overeenstemmend met de mededeling van de Commissie — Multisectorale kaderregeling betreffende regionale steun voor grote investeringsprojecten (PB C 107 van 7.4.1998, blz. 7), ingetrokken bij Besluit nr. 371/04/COL van de Autoriteit van 15 december 2004.

(49) Ingevoegd als hoofdstuk 26.A.

(50) Investeringsprojecten die individueel moeten worden aangemeld, worden aan de regels die op het tijdstip van de aanmelding van kracht zijn, getoetst.

(51) Gezien het brede algemene toepassingsbereik van deze richtsnoeren, besloot de Autoriteit dat het technisch niet haalbaar is een lijst van sectoren op te stellen die met ernstige structurele moeilijkheden hebben te kampen.

(52) Individuele ad-hocsteun moet steeds bij de Autoriteit worden aangemeld. Wegens het duidelijke effect ervan op de voorwaarden inzake het handelsverkeer en de mededinging, geldt de verplichting dat het verband met de regionale ontwikkeling specifiek moet worden gerechtvaardigd des te meer voor individuele ad-hocsteun voor grote individuele investeringsprojecten.

(53) Het uitgangspunt voor de berekening van het aangepaste steunplafond is steeds de maximale steunintensiteit die, overeenkomstig deel 25.B.4.1.2, voor grote ondernemingen is toegestaan. Er kunnen geen KMO-verhogingen voor grote investeringsprojecten worden toegestaan.

(54) Het schijnbare verbruik van het betrokken product is de productie vermeerderd met de invoer en verminderd met de uitvoer.

(55) De Autoriteit kan mettertijd nog verdere aanwijzingen geven over de criteria die zij bij deze beoordeling zal hanteren.

(56) Wanneer een investeringsproject de productie van meerdere, uiteenlopende producten betreft, dient met elk van deze producten rekening te worden gehouden.

(57) Wanneer de EVA-staat aantoont dat de begunstigde van de steun een nieuwe productmarkt tot stand brengt, hoeven de criteria van punt 57, onder a) en b), niet te worden toegepast en wordt de steun toegestaan volgens de in punt 56 vastgestelde schaal.

(58) Verordening (EEG) nr. 3924/91 van de Raad van 19 december 1991 betreffende de totstandbrenging van een communautaire enquête naar de industriële productie (PB L 374 van 31.12.1991, blz. 1). Deze verordening werd bij Besluit nr. 7/94 van het Gemengd Comité van de EER in de EER-Overeenkomst opgenomen (Bijlage XXI).

(59) Aan deze voorwaarde wordt geacht te zijn voldaan wanneer de som van de steun ten behoeve van de initiële investering (uitgedrukt als percentage van de investering) en van de steun voor werkgelegenheidsschepping (uitgedrukt als percentage van de loonkosten) niet hoger is dan het gunstigste bedrag dat resulteert uit de toepassing van hetzij het plafond dat volgens de criteria van deel 25.B.4.1 is vastgesteld, hetzij het plafond dat overeenkomstig de in deel 25.B.4.3 aangegeven criteria is vastgesteld.

(60) Zoals bij de overige vormen van regionale steun, gelden voor de toekenning van exploitatiesteun steeds de specifieke regels die eventueel in bepaalde sectoren van toepassing zijn.

(61) Exploitatiesteun wordt met name verleend in de vorm van belastingvrijstellingen of vermindering van socialezekerheidsbijdragen die met in aanmerking komende investeringskosten geen verband houden.

(62) Bijvoorbeeld vervangingsinvesteringen, transportkosten of arbeidskosten.

(63) De richtsnoeren staatssteun van de Autoriteit zijn te vinden onder: http://www.eftasurv.int/fieldsofwork/fieldstateaid/guidelines

(64) Dit beginsel van degressiviteit moet ook worden nageleefd wanneer nieuwe regelingen voor exploitatiesteun worden aangemeld die bestaande regelingen moeten vervangen. Toch kan ten aanzien van de toepassing van dit beginsel flexibiliteit worden toegestaan in het geval van regelingen voor exploitatiesteun die zijn bedoeld om de geografische handicaps van bepaalde zones binnen steungebieden in de zin van artikel 61, lid 3, onder a), aan te pakken.

(65) Het staat aan de EVA-staten om aan te tonen dat de voorgenomen steun noodzakelijk en evenredig is om aanhoudende ontvolking te voorkomen of te beperken.

(66) Ingeval er een aanpassing komt op de NUTS-classificatie van Ĳsland (zie noot 22), zal het toepasselijke NUTS-niveau overeenkomstig worden aangepast.

(67) Voor Ĳsland, het desbetreffende NUTS-niveau.

(68) Op basis van het aan steun ontvangen bedrag.

(69) In aanmerking komen kleine ondernemingen in de zin van artikel 2 van Bijlage I bij Verordening (EG) nr. 364/2004 van de Commissie, via afdeling 1f) van Bijlage XV in de EER-Overeenkomst opgenomen bij Besluit nr. 131/2004 van het Gemengd Comité van de EER van 24 september 2004 (PB L 64 van 10.3.2005, blz. 67 en EER-Supplement nr. 12, blz. 42) (of eventuele verordeningen welke die verordening vervangen) die zelfstandig zijn in de zin van artikel 3 van diezelfde Bijlage I bij Verordening (EG) nr. 364/2004 van de Commissie en die minder dan vijf jaar geleden zijn opgericht.

(70) BTW en directe winst-/inkomstenbelastingen van ondernemingen vallen niet onder deze in aanmerking komende kosten.

(71) Als bijgesteld in overeenstemming met punt 56, in het geval van steun voor grote investeringsprojecten die individueel moet worden aangemeld.

(72) Arrest van het Europees Hof van Justitie van 18 juni 2002, zaak C-242/00, Duitsland/Commissie, Jurispr. 2002, blz. I-5603, punt 35.

(73) Verordening (EG) nr. 70/2001 van de Commissie betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op staatssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen, via afdeling 1f) van Bijlage XV in de EER-Overeenkomst opgenomen bij Besluit nr. 131/2004 van het Gemengd Comité van de EER van 24 september 2004 (PB L 64 van 10.3.2005, blz. 67 en EER-Supplement nr. 12, blz. 42), gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 364/2004 van de Commissie van 25 februari 2004 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 70/2001 wat betreft uitbreiding van het toepassingsgebied tot steun voor onderzoek en ontwikkeling (PB L 63 van 28.2.2004, blz. 22).

(74) De bepalingen inzake de tussentijdse herziening zouden niet mogen beletten dat het in aanmerking komende bevolkingsaandeel van Ĳsland vóór 2010 wordt aangepast, mocht de NUTS-classificatie in dat land, zoals in noot 22 aangegeven, vóór dat tijdstip worden aangepast.

(75) De Autoriteit deelt de EVA-staten mede dat de Commissie heeft aangegeven dat zij, met het oog op een maximale verlichting van de aanmeldingsverplichtingen, van haar bevoegdheden wil gebruikmaken om alle transparante regelingen inzake regionale investeringssteun die in overeenstemming zijn met de voor de betrokken lidstaat goedgekeurde regionale-steunkaart, van aanmelding overeenkomstig artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag vrij te stellen. Individuele ad-hocsteun en regelingen voor exploitatiesteun zijn niet van aanmelding vrijgesteld. Voorts blijven de verplichtingen inzake informatieverstrekking en individuele aanmelding voor grote individuele steunprojecten van toepassing, zelfs indien in het kader van vrijgestelde regelingen steun wordt toegekend. In afwachting echter dat de Europese Commissie formeel een dergelijke verordening heeft vastgesteld en dat deze verordening in de EER-Overeenkomst wordt opgenomen, blijven voor dit soort investeringssteunregelingen de algemene aanmeldingsvereisten van artikel 1, lid 3, in deel I en artikel 2 in deel II van Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst gelden.

(76) De richtsnoeren staatssteun van de Autoriteit zijn te vinden onder: http://www.eftasurv.int/fieldsofwork/fieldstateaid/guidelines

(77) PB L 279 van 23.10.2001, blz. 1.