STEUNMAATREGELEN VAN DE STATEN (95-002 - Noorwegen) (95/C 212/06)

Kennisgeving van de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA overeenkomstig artikel 1, lid 2, van Protocol 3 van de Toezichtovereenkomst (Surveillance and Court Agreement) aan de andere EVA-landen, de Lid-Staten van de EG en de belanghebbenden betreffende een steunvoornemen van Noorwegen in de vorm van een vrijstelling van de basisheffing op wegwerpdrankverpakkingen ten behoeve van verpakkingsglas

De Toezichthoudende Autoriteit van de EVA heeft bij Besluit 40/95/COL van 13 april 1995, waarvan de essentie hieronder is weergegeven, de procedure van artikel 1, lid 2, van Protocol 3 bij de Toezichtovereenkomst ingeleid. De Noorse Regering is hiervan in kennis gesteld bij wijze van kopie van het besluit.

"I. DE FEITEN

1. De aanmelding

Bij schrijven van 20 januari 1995 dat bij de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA is binnengekomen op 24 januari (ref. 95-512 A) heeft de Noorse Regering overeenkomstig artikel 1, lid 3, van Protocol 3 bij de Toezichtovereenkomst het voornemen aangemeld om verpakkingsglas vrij te stellen van de basisheffing (1) ('grunnavgiften`) op wegwerpdrankverpakkingen. De Toezichthoudende Autoriteit van de EVA heeft bij brief van 3 februari 1995 (ref. 95-573 D) de Noorse regering om bijkomende informatie verzocht. De gevraagde informatie werd aan de Toezichthoudende Autoriteit toegestuurd per fax (ref. 95-979 A) welke dagtekent van 15 februari 1995 en werd ontvangen op 16 februari 1995.

2. De inhoud en doelstelling van de steunmaatregel

De Noorse Regering heeft voorgesteld verpakkingsglas vrij te stellen van een onrechtstreekse heffing op wegwerpdrankverpakkingen. Het niveau van de belasting bedraagt momenteel 0,70 Nkr. per eenheid verpakking. Hoewel de belastingvrijstelling eveneens zal gelden ten aanzien van alle verpakkingsglas ongeacht of het in Noorwegen is geproduceerd of ingevoerd, is de voornaamste doelstelling van de steunmaatregel sectorieel, meer bepaald het handhaven van de produktie te PLM Moss Glassverk A/S. De eigenaar van PLM Moss Glassverk A/S had oorspronkelijk besloten de produktie in Noorwegen te sluiten wegens gebrek aan rendabiliteit.

De rendabiliteit van PLM Moss Glassverk A/S is volgens de Noorse autoriteiten aanzienlijk aangetast door de structuur van de milieuheffingen in Noorwegen, meer bepaald de heffingen op drankverpakking. Noorse heffingen op drankverpakkingen en aan energie gelieerde heffingen zijn volgens de aanmelding buitengewoon hoog in vergelijking met andere EER-landen.

PLM Moss Glassverk A/S is de voornaamste gebruiker van glasafval dat is ingezameld en verwerkt met het oog op recyclage, en wordt derhalve door de Noorse autoriteiten beschouwd als een essentieel onderdeel van de Noorse glasrecyclageregeling. De Noorse autoriteiten onderstrepen dat de alternatieven voor verwerkt glasafval zeer beperkt zijn zodat de Noorse glasrecyclageregeling ernstig in gevaar komt indien het PLM-concern PLM Moss Glassverk A/S sluit.

De Noorse autoriteiten betogen dat de onvoorziene gevolgen voor één onderneming van de heffing op wegwerpdrankverpakkingen samen met de gevolgen van andere milieuheffingen de Noorse regering ertoe verplichten deze gevolgen weg te werken. De Noorse autoriteiten zijn van mening dat de steun gerechtvaardigd is krachtens de uitzonderingen van artikel 61, lid 3, onder c), van de EER-Overeenkomst met betrekking tot het belang van het behoud van de glasproduktie in Noorwegen, de ermee verband houdende milieu-aspecten en de effecten van de uiteindelijke sluiting van de onderneming op de werkgelegenheid in een regio waarvan de industrie in verval is.

3. PLM Moss Glassverk A/S en de markt van drankverpakkingen

PLM Moss Glassverk A/S

PLM Moss Glassverk A/S is de enige Noorse producent van verpakkingsglas. De produktiefaciliteiten van de onderneming zijn gevestigd in Moss, het regionale administratieve centrum van de provincie Østfold, waar de onderneming één van de belangrijkste werkgevers is. De onderneming is een dochteronderneming van het PLM-concern dat soortgelijke produktiefaciliteiten bezit in Zweden en andere EER-landen. Het PLM-concern verwierf Moss Glassverk A/S (2) na het faillissement van de onderneming in 1989. Wegens de gevolgen van twee milieuheffingen op drankverpakkingen, andere energie/milieubelastingen en een teruggelopen vraag naar verpakkingsglas heeft de Noorse dochteronderneming sinds 1992 te kampen met verliezen. In 1993 bedroegen de verliezen 10,3 miljoen Nkr.

PLM Moss Glassverk A/S biedt werkgelegenheid aan 285 personen. De produktiefaciliteiten bestaan uit twee smeltovens en vier installaties die tegelijkertijd via vijf produktielijnen kunnen produceren. De smeltovens hebben een levensduur van acht jaar waarna zij opnieuw moeten worden opgebouwd. De levensduur van één van de ovens loopt ten einde in 1995 terwijl de levensduur van een andere in 1996 verstrijkt. Het PLM-concern moet derhalve besluiten of 1. het de oven dan wel tijdelijk zal herstellen voor een bedrag van 20 miljoen Nkr. of 2. het zal investeren in een nieuwe smeltoven voor een bedrag van 33 miljoen Nkr. en verder investeren in de komende jaren.

De eerste mogelijkheid veronderstelt dat de produktie in Noorwegen geleidelijk wordt afgebouwd in de periode 1995-1998 terwijl de investeringen in en de produktie van de fabriek van het PLM-concern in Zweden worden verhoogd. De tweede mogelijkheid staat toe dat de produktie in Noorwegen wordt voortgezet tot na het jaar 2000. PLM hecht echter aan het tweede alternatief de voorwaarde dat de produktie in Noorwegen rendabel kan worden geacht. Volgens de Noorse autoriteiten vergt de tweede mogelijkheid een toereikende vraag voor wegwerpverpakkingsglas in Noorwegen, hetgeen alleen kan worden veilig gesteld door glas vrij te stellen van de basisheffing op wegwerpverpakking of door andere maatregelen met hetzelfde effect (3).

Op 5 december 1994 besloot het PLM-concern aanvankelijk de produktie in PLM Moss Glassverk A/S geleidelijk af te bouwen. Het besluit was gebaseerd op het kostennadeel van de produktie in Noorwegen wegens hoge milieu- en energiebelasting. Na overleg tussen het PLM-concern en de Noorse Regering stemde het concern echter in met de bovengenoemde tweede mogelijkheid.

Steun ten behoeve van Moss Glassverk A/S

De Noorse autoriteiten hebben het financieel voordeel voor PLM Moss Glassverk A/S van de belastingvrijstelling op verpakkingsglas geraamd op 13 miljoen Nkr. per jaar op grond van een vermenigvuldiging van de eenheden wegwerpverpakkingsglas welke door Moss Glassverk A/S zijn geproduceerd, met de heffing per stuk, meer bepaald 0,70 Nkr.

In 1994 genoot Moss Glassverk A/S een rechtstreekse subsidie van 11 miljoen Nkr. die door het Noorse parlement (4) in 1993 was verleend krachtens een tijdelijke subsidieregeling om de inzameling en de recyclage van glas in Noorwegen veilig te stellen. Norsk Glassgjenvinning A/S (5), de onderneming die gespecialiseerd is in het inzamelen en verwerken van glas met het oog op hergebruik als grondstof, genoot in 1994 een subsidie van 1 miljoen Nkr. krachtens dezelfde regeling. De tijdelijke subsidieregeling verstreek op 31 december 1994.

Produktiecijfers van PLM Moss Glassverk A/S

De produktiecijfers van PLM Moss Glassverk A/S voor de periode 1990-1994 laten beduidende schommelingen zien inzake waarde en fysiek volume van de produktie van de onderneming. Er dient echter op te worden gewezen dat de waarde per eenheid van wegwerpfrisdrankverpakkingen, de produktcategorie van de onderneming die naar het voorkomt het meeste zou beïnvloed worden door de vrijstelling van de basisheffing, klaarblijkelijk aanzienlijk is gedaald gedurende de onderzochte periode.

Marktgegevens inzake drankverpakkingen in Noorwegen

De markt van drankverpakkingen kan niet worden onderscheiden van de drankenmarkt. Aan de vraagzijde zal de consument normalerwijze een gelijktijdige keuze maken tussen verschillende dranken en verschillende verpakkingen. Aan de aanbodzijde geschiedt de produktie van verpakkingen vaak gelijktijdig met de produktie en 'botteling` van de drank, afhankelijk van het verpakkingsmateriaal. Verpakkingsglas moet echter afzonderlijk worden geproduceerd. Om die reden en om historische redenen is er een grotere hoeveelheid informatie beschikbaar over verpakkingsglas dan over andere verpakkingsmaterialen.

De Noorse autoriteiten hebben de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA brede achtergrondinformatie verstrekt over de Noorse dranken- en verpakkingsmarkt. Een compleet beeld van de markt van drankverpakking vergt een matrix waarin voor elk type drank gegevens zijn opgenomen voor elke categorie verpakking. Dusdanige gegevens zijn evenwel niet beschikbaar. Tabellen 1 en 2 en de produktiecijfers van PLM Moss Glassverk welke zijn afgeleid uit meer omvattend materiaal, bevatten sommige sleutelkenmerken van de Noorse markt, inzonderheid wanneer ze met elkaar in verband worden gebracht.

Onderstaande tabel 1 geeft de basisstructuur en de trends van de Noorse markt van drankverpakkingen aan. Bier wordt normalerwijze verkocht in glazen retourflessen of in vaten. Wat wegwerpverpakking betreft, wordt volgens tabel 1 alleen blik gebruikt dat slechts een aandeel van 1% van de biermarkt vertegenwoordigt. Plasticverpakking wordt klaarblijkelijk niet gebruikt op de biermarkt.

Wat koolzuurhoudende frisdranken betreft, blijkt uit tabel 1 duidelijk in welke mate plasticverpakking deze markt heeft ingepalmd ten nadele van glazen flessen. Het marktaandeel van glazen retourflessen is gedaald van 88 % in 1990 tot 26 % in 1993 terwijl het aandeel van plasticverpakking is toegenomen van 1 % tot 73 % in dezelfde periode. Net als bij bier heeft blik een marktaandeel van 1 %. De marktaandelen van verpakkingsglas voor sappen en andere niet-koolzuurhoudende frisdranken blijken relatief stabiel te zijn hoewel in tabel 1 eveneens een lichte daling in dit marktsegment is aangegeven voor verpakkingsglas.

De totale consumptie in Noorwegen in 1990 bedroeg 222 miljoen liter bier, 370 miljoen liter koolzuurhoudende frisdranken en 200 miljoen liter niet-koolzuurhoudende frisdranken (6).

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Handelsgegevens - verpakkingsglas ten behoeve van dranken

Onderstaande tabel 2 is afgeleid uit de gegevens (7) die zijn bekend gemaakt door de Noorse federatie van verpakkingsproducenten (8). Het HS-classificatiestelsel laat geen afzonderlijke identificatie toe van uitvoer en invoervan metalen of plastic drankverpakking. Dusdanige verpakking is derhalve niet opgenomen in tabel 2. Uit de tabel blijkt een algemene verhoging van de uitvoer van glazen flessen voor alcoholhoudende en niet-alcoholhoudende produkten die alleen geproduceerd kunnen zijn bij PLM Moss Glassverk A/S. Deze opmerking blijkt te sporen met het besluit van het PLM-concern om één van zijn produktiefabrieken in Zweden (Hammar) te sluiten en een gedeelte van de produktie over te brengen naar Noorwegen na de verwerving van Moss Glassverk A/S. De invoer van glazen flessen in Noorwegen is eveneens gestegen in dezelfde periode, hoewel de volumes geringer zijn.

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

4. Heffingen op drankverpakking

Een basisheffing ('grunnavgift`) op alle wegwerpdrankverpakking werd op 1 januari 1994 door het Parlement ingevoerd (9). De heffing is een indirecte belasting van 0,70 Nkr. per eenheid. De heffing is niet opgenomen in de grondslag voor de berekening van de belasting op de toegevoegde waarde of bijzondere heffingen op dranken. De heffing wordt geheven over alle wegwerpverpakkingen ongeacht de recuperatie- of recyclageratio's. Wegwerpverpakking is gedefinieerd (10) als verpakking die niet voor hetzelfde doel kan worden hergebruikt. De basisheffing is geheven over wegwerpverpakking (11) van alle dranken uitgezonderd a) melk en melkprodukten, b) dranken op basis van koffie, thee, cacao, chocolade en concentraten van dusdanige produkten en c) produkten in poedervorm.

De basisheffing wordt geïnd (12) op produktie- of groothandelsniveau in samenhang met de inning van bijzondere rechten op dranken voorzover zulks mogelijk is. Voor in Noorwegen geproduceerd verpakkingsglas betekent dit dat de basisheffing rechtstreeks wordt betaald door PLM Moss Glassverk A/S, terwijl voor andere in Noorwegen geproduceerde verpakkingsmaterialen de heffing normalerwijze wordt betaald door de drankenproducent of door de groothandelaar, indien zulks het best geschikt is. Volgens de Noorse autoriteiten is dit belastinginningssysteem gekenmerkt door een beperkt aantal inningspunten.

Wat ingevoerde goederen betreft, kan de basisheffing betaald worden door de invoerder wanneer de goederen door de douane-autoriteiten worden vrijgegeven of wanneer zij in het verkeer worden gebracht na te zijn opgeslagen in een douane-entrepot. Het hoofd van het douanedistrict kan de invoerder machtigen op bepaalde door de douanediensten vastgestelde voorwaarden de goederen op te slaan in een entrepot of over te brengen naar een producent vóór het juiste recht is vastgesteld. De belasting wordt niet geheven over verpakking die uit Noorwegen wordt uitgevoerd.

De Noorse Regering heeft voorschriften vastgesteld inzake retourregelingen voor drankverpakkingen (13) (14). De voorschriften zijn van toepassing op retoursystemen voor verpakkingen die gebruikt worden in de distributie van dranken aan de consumenten.

Individuele producenten of importeurs van dranken kunnen een retourregeling voor verpakking invoeren en beheren of ertoe toetreden overeenkomstig paragraaf 4 van de genoemde voorschriften. De autoriteiten die toezicht houden op de milieuverontreiniging, moeten hun goedkeuring hechten aan de retourregeling. Als voorafgaande voorwaarde voor goedkeuring geldt dat de retrourregeling een retourratio van minstens 25 % haalt en dat de verpakking uit milieu-oogpunt op dienstige wijze wordt gerecycleerd. Een op energierecuperatie gebaseerde retourregeling wordt slechts goedgekeurd ingeval hergebruik of recyclage van het materiaal technisch, economisch of op milieugebied niet haalbaar is. Aan de goedkeuring kunnen voorwaarden worden gehecht. De toepasselijke milieuheffing op herbruikbare recycleerbare drankverpakking wordt vastgesteld aan de hand van de verwachte retourratio's.

Op 1 juli 1993 werd een gedifferentieerde milieuheffing ingevoerd die in beginsel op alle drankverpakkingen wordt geheven (15). De basisheffing op wegwerpverpakking wordt naast deze heffing geheven. Het stelsel van de gedifferentieerde belasting op drankverpakkingen kwam in de plaats van de vroegere 'antivervuilings`-belasting die 3,50 Nkr (16) bedroeg per eenheid drankverpakking die geen deel uitmaakte van een recyclageregeling. Retourverpakkingen waren vrijgesteld van belasting. De gedifferentieerde milieuheffing wordt geïnd overeenkomstig dezelfde beginselen als de basisheffing op wegwerpdrankverpakkingen.

De milieuheffing is gedifferentieerd volgens het recyclageniveau per type verpakking. Verpakkingen zonder recyclage- of retourregeling of met een zeer gering recyclage- of retourpercentage (minder dan 25 %) worden volledig belast terwijl verpakkingen met een zeer hoog recyclage- of retourpercentage (meer dan 95 %) helemaal niet worden belast. Ten aanzien van de recyclagepercentages binnen een bandbreedte van 25 % en 95 % geldt een lineaire differentiatie, dat wil zeggen dat een heffing van 50 % wordt betaald indien de verwachte retour/recyclageratio 50 % is. De hoogste heffing bedraagt momenteel 3 Nkr. per verpakkingseenheid voor bier, alcohol (wijn en geestrijke dranken) en koolzuurhoudende, niet-alcoholhoudende dranken, en 0,30 Nkr. per verpakkingseenheid voor niet-koolzuurhoudende, niet-alcoholhoudende dranken (17).

5. De Noorse regeling voor inzameling en recyclage van glasafval

De inzameling en recyclage van verpakkingsglas is eveneens gebaseerd op de voorschriften inzake de retourregeling voor drankverpakkingen van 10 december 1993.

Norsk Glassgjenvinning A/S (NGG), een onderneming die gespecialiseerd is in het ophalen en verwerken van glas met het oog op hergebruik als grondstof, is erkend als retourregeling door de autoriteit belast met het toezicht op verontreiniging overeenkomstig de bovengenoemde regeling. De retourratio van NGG's retourregeling is in 1995 geraamd op 65 %. Bovendien betalen de leden van NGG een recyclagevergoeding per eenheid verpakkingsglas aan NGG ter dekking van de kosten van de retourregeling. De leden van NGG betalen derhalve momenteel de basisheffing op wegwerpdrankverpakking (0,70 Nkr. per eenheid), 35 % van de milieuheffing (1,05 Nkr. per eenheid) en de recyclagevergoeding aan NGG.

NGG is niet alleen een retourregeling maar tevens een onderneming die glasafval verwerkt. NGG koopt glasafval van gemeenten die het afzonderlijk ophalen. NGG verwerkt vervolgens het glasafval en verkoopt het als grondstof aan PLM Moss Glassverk A/S of andere ondernemingen die glas gebruiken als grondstof in het produktieproces. Tot eind 1994 was PLM Moss Glassverk A/S de enige afnemer van verwerkt glasafval van NGG. NGG heeft nu bepaalde andere afnemers van verwerkt glasafval gevonden. Er wordt momenteel een project gelanceerd betreffende het potentiële gebruik van glasafval als grondstof in de produktie van een speciaal soort beton ('glass betong`). Dit project bevindt zich nog in de aanvangsfase en de produktie is nog niet gestart.

II. BEOORDELING

De Noorse autoriteiten hebben door de aanmelding van 20 januari 1995 voldaan aan hun verplichting krachtens artikel 1, lid 3, van Protocol 3 bij de Toezichtovereenkomst inzake de kennisgeving van voornemens om steun te verlenen of steunmaatregelen te wijzigen.

Aangezien de steun zou worden verleend in de vorm van een vrijstelling van een belasting die door de Noorse Regering geheven wordt, wordt de steun verleend door de overheid via overheidsmiddelen. Hoewel de vrijstelling van de basisheffing op wegwerpdrankverpakkingen gelijkelijk van toepassing is op binnenlandse en ingevoerde produkten en de enige Noorse producent van verpakkingsglas (PLM Moss Glassverk A/S) niet bevoordeelt ten overstaan van andere producenten van verpakkingsglas in de EER, kan toch worden geconcludeerd dat de maatregel als staatssteun dient te worden aangemerkt. Een vrijstelling van de basisheffing op wegwerpdrankverpakkingen ten voordele van verpakkingsglas zou voornamelijk ten goede komen aan PLM Moss Glassverk A/S, de toonaangevende producent van verpakkingsglas op de Noorse markt. De onderneming wordt vrijgesteld van haar huidige verplichting de basisheffing te betalen op haar produktie van wegwerpverpakkingsglas voor dranken. De overige economische voordelen van de belastingvrijstelling ten behoeve van verpakkingsglas zullen waarschijnlijk ten goede komen aan een groot aantal producenten van verpakkingsglas of andere bedrijven op de drankenmarkten. Aangezien PLM Moss Glassverk A/S te kampen heeft met feitelijke en potentiële mededinging van substitutieprodukten in ander verpakkingsmateriaal dan glas in de EER, dreigt de steun echter de mededinging te vervalsen en het handelsverkeer ongunstig te beïnvloeden op het grondgebied waarop de EER-Overeenkomst betrekking heeft. Derhalve wordt geconcludeerd dat de voorgenomen maatregel steun behelst in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-Overeenkomst.

Derhalve moet worden nagegaan of de uitzonderingsclausules van artikel 61, leden 1 en 3, van de EER-Overeenkomst van toepassing zijn teneinde de steun vrij te stellen van het algemene verbod op steunmaatregelen van artikel 61, lid 1.

Om in aanmerking te komen voor één van de uitzonderingsbepalingen mag de maatregel niet strijdig zijn met andere bepalingen van de EER-Overeenkomst, onder meer inzake het vrije verkeer van goederen.

De Noorse gedifferentieerde milieuheffing die geheven wordt op recycleerbare verpakking, maakt een onderscheid tussen verschillende categorieën verpakkingen naar gelang de mate waarin zij gerecycleerd worden. De basisheffing bestraft het op de markt brengen van dranken in wegwerpverpakkingen ongeacht of de verpakking al dan niet gerecycleerd wordt. De cijfergegevens waarover de Toezichthoudende Autoriteit beschikt, staan niet toe duidelijk vast te stellen of een hogere belasting op wegwerpverpakking, onder meer glazen wegwerpflessen, PET-wegwerpflessen en aluminiumblikken voornamelijk buitenlandse producenten treft en/of de verpakking waarover de belasting niet wordt geheven, meer bepaald herbruikbare verpakkingen zoals glazen retourflessen en PET-retourflessen, voornamelijk gebruikt worden voor binnenlandse produkten. Evenmin kan op grond van de beschikbare gegevens worden vastgesteld om welke redenen recycleerbare produkten onderworpen zijn aan de basisheffing welke niet wordt geheven over herbruikbare produkten, aangezien die basisheffing zelfs wordt geheven ingeval van maximale recyclage en derhalve in omstandigheden welke hetzelfde effect lijken te hebben ten aanzien van de bescherming van het leefmilieu als het gebruik van retourverpakkingen. De belastingregeling wordt momenteel onderzocht door de diensten van de Toezichthoudende Autoriteit teneinde ze te toetsen aan de EER-bepalingen, meer bepaald artikel 14.

Het voorstel om glas vrij te stellen van de basisheffing zou daarenboven leiden tot een verschillende belastingdruk, wat de basisheffing betreft, voor recycleerbaar verpakkingsglas in vergelijking met andere recycleerbare verpakkingen, onder meer uit PET of aluminium. Dit onderscheid lijkt erop gericht te zijn de recyclage van glas levensvatbaar te maken, terwijl de recyclage van ander verpakkingsmateriaal niet wordt vergemakkelijkt door een soortgelijke vrijstelling van de basisheffing. Derhalve dient te worden aangenomen dat de vrijstelling van de basisheffing met betrekking tot recycleerbaar verpakkingsglas een verschillende belasting behelst van soortgelijke produkten. Voorts blijkt uit de gegevens waartoe de Toezichthoudende Autoriteit toegang heeft, dat sommige van deze produkten welke onderworpen blijven aan de basisheffing, onder meer aluminiumblikken, voornamelijk gebruikt worden voor buitenlandse produkten, terwijl de produkten welke van de heffing zijn vrijgesteld, hetzij wegens de herbruikbaarheid ervan, hetzij wegens de vrijstelling van de basisheffing ten behoeve van recycleerbare glazen flessen, gewoonlijk gebruikt worden voor binnenlandse produkten. Aangezien de voorgenomen belastingvrijstelling de mogelijke discriminatie welke inherent is aan de belasting, niet zal wegwerken, maar integendeel kan leiden tot bijkomende discriminatie wegens de verschillende belasting van vergelijkbare produkten en wegens de bevordering van binnenlandse produkten, kan de Toezichthoudende Autoriteit in de huidige stand van zaken de regeling niet goedkeuren.

Wat de toepasselijkheid van de afzonderlijke vrijstellingsclausules in andere opzichten betreft, betoogt de Autoriteit dat:

In artikel 61, lid 2, onder a), is voorzien dat steunmaatregelen van sociale aard aan individuele verbruikers verenigbaar zijn met de werking van de EER-Overeenkomst op voorwaarde dat deze toegepast worden zonder onderscheid naar de oorsprong van de produkten. Aangezien de belastingvrijstelling evenwel geen sociale doelstelling beoogt en in beginsel niet is toegekend ten faveure van individuele verbruikers maar eerder ten faveure van een particuliere onderneming, is deze bepaling niet van toepassing. Artikel 61, lid 2, onder b), dat betrekking heeft op het herstel van schade veroorzaakt door natuurrampen of andere buitengewone gebeurtenissen, is in deze zaak manifest irrelevant.

Hetzelfde geldt voor artikel 61, lid 2, onder c), dat betrekking heeft op steunmaatregelen ten behoeve van bepaalde streken van de Bondsrepubliek Duitsland.

Artikel 61, lid 3, bevat vier verschillende vrijstellingsclausules (a-d) krachtens dewelke steun als verenigbaar met de werking van de EER-Overeenkomst kan worden geacht. Artikel 61, lid 3, onder b) heeft betrekking op 'steunmaatregelen om de verwezenlijking van een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang te bevorderen of een ernstige verstoring in de economie van een Lid-Staat van de EG of een EVA-Staat op te heffen`. Artikel 61, lid 3, onder d) betreft 'andere soorten van steunmaatregelen aangewezen door het Gemengd Comité van de EER overeenkomstig deel VII`. Geen van deze bepalingen is in deze zaak van toepassing. Alleen artikel 61, lid 3, onder a) en c), blijven over als enige mogelijke vrijstellingsclausules.

Uit het onderzoek dat door de Toezichthoudende Autoriteit is verricht in verband met zijn beslissing van 16 november 1994 (18) inzake de kaart van de gebieden waarvoor steun wordt verleend in Noorwegen, blijkt duidelijk dat de provincie Østfold, waar PLM Glassverk is gevestigd, niet in aanmerking komt voor regionale steun krachtens artikel 61, lid 3, onder a), als een 'streek waarin de levensstandaard abnormaal laag is of waar een ernstig gebrek aan werkgelegenheid heerst`, evenmin is de provincie Østfold opgenomen in de kaart van de gebieden welke in aanmerking komen voor regionale steun krachtens artikel 61, lid 3, onder c). Wat de regionale dimensie van de steun betreft, wijzen de Noorse autoriteiten inzonderheid op de moeilijkheden waarmee de provincie Østfold te kampen heeft als door de achteruitgang van industrie getroffen gebied. De Noorse autoriteiten hebben evenwel niet voorgesteld de Noorse kaart van gebieden welke voor regionale steun in aanmerking komen krachtens artikel 61, lid 3, onder c), te wijzigen door bij voorbeeld de provincie Østfold in die gebieden op te nemen. De steun is evenmin verleend krachtens een algemene regionale steunregeling. Derhalve is de afwijking van artikel 61, lid 3, onder c), niet van toepassing aangezien zij betrekking heeft op 'steunmaatregelen om de ontwikkeling . . . van bepaalde regionale economieën te vergemakkelijken, mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt, daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad`.

Gezien de financiële moeilijkheden van PLM Moss Glassverk A/S had de steun getoetst kunnen worden aan artikel 61, lid 3, onder c), dat betrekking heeft op 'steunmaatregelen om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid te vergemakkelijken . . ., mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad` met betrekking tot de voorschriften inzake reddings- en herstructureringssteun ten behoeve van ondernemingen in moeilijkheden, welke zijn vastgesteld in hoofdstuk 16 (19) van de procedurele en materiële voorschriften op het gebied van de overheidssteun (20) die is goedgekeurd door de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA op 19 januari 1994. Hoewel in de aanmelding is gewezen op een aantal omstandigheden waarmee rekening kon worden gehouden in verband met door de overheid verstrekte reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden, is in de aanmelding niet gewezen op de behoefte aan reddingssteun om de financiële positie van de onderneming tijdelijk overeind te houden. Evenmin verwijst de aanmelding naar enig herstructureringsplan met het oog op het herstellen van de levensvatbaarheid van de onderneming op lange termijn of andere algemene voorwaarden voor de goedkeuring volgens de voorschriften inzake reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden welke zijn vastgesteld in hoofdstuk 16 van de Kaderregeling inzake staatssteun.

De aanmelding verwijst in de eerste plaats naar de financiële gevolgen voor de onderneming van twee heffingen op drankverpakkingen en andere milieuheffingen.

In de aanmelding is eveneens de nadruk gelegd op de rol die de onderneming speelt in de Noorse regeling voor recyclage van glasafval. Derhalve wordt het dienstig geacht het steunvoornemen te onderzoeken met betrekking tot de uitzondering van artikel 61, lid 3, onder c), inzonderheid in verband met de voorschriften inzake steun op gebied van bescherming van het leefmilieu welke zijn vervat in hoofdstuk 15 van de Kaderregeling inzake staatssteun.

De steun zou voornamelijk de financiële toestand van PLM Moss Glassverk A/S verbeteren en/of de onderneming de mogelijkheid bieden een hoger marktaandeel te verwerven op de verpakkingsmarkt. De steun zou geen verband houden met een initiële investering, het creëren van werkgelegenheid of enig ander project dat in de tijd is beperkt en zou derhalve als exploitatiesteun dienen te worden aangemerkt.

Overeenkomstig punt 15.4.3.(1) van de Kaderregeling inzake staatssteun keurt de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA normaliter exploitatiesteun goed welke ondernemingen bevrijdt van kosten die voortvloeien uit de verontreiniging of hinder die zij veroorzaken. De Autoriteit kan evenwel een uitzondering maken op dit beginsel in bepaalde wel omlijnde omstandigheden. De Commissie van de Europese Gemeenschappen is aldus opgetreden op het gebied van de afvalverwerking en de vrijstelling van milieuheffingen (21). Zulke zaken worden beoordeeld op hun eigen verdienste en in het licht van strikte criteria welke van toepassing zijn in de twee genoemde gebieden. Deze criteria behelzen dat de steun uitsluitend extra produktiekosten in vergelijking met de traditionele kosten mag compenseren. Tevens moet hij tijdelijk en in beginsel degressief zijn teneinde stimulansen te verstrekken voor een snellere terugdringing van verontreiniging of om efficiënter gebruik van hulpmiddelen. Bovendien mag de steun niet in strijd zijn met andere bepalingen van de EER-Overeenkomst, inzonderheid inzake het vrije verkeer van goederen en diensten.

Om bovengenoemde redenen kan momenteel niet worden vastgesteld dat de door de Noorse autoriteiten overwogen steun verenigbaar zou zijn met de voorschriften inzake het vrije verkeer van goederen.

Voorts is volgens punt 15.4.3.(3) een tijdelijke vrijstelling van nieuwe milieuheffingen toegestaan indien zulks noodzakelijk is om een voornamelijk op internationaal niveau opgelopen verlies aan concurrentievermogen te compenseren. De huidige heffing ten aanzien waarvan vrijstelling is voorgesteld, is blijkbaar bestemd om het gebruik van wegwerpdrankverpakkingen te verminderen om milieuredenen. Een onvermijdelijk gevolg hiervan is dat de producenten en importeurs van dusdanige verpakkingen onder de heffing zullen lijden. Naar het voorkomt moet Moss Glassverk in staat zijn om minstens een gedeelte van de verliezen op de markt van wegwerpverpakkingen te compenseren door middel van een hogere vraag op de markt van retourverpakkingen. Bovendien is de heffing op wegwerpverpakkingsglas van toepassing op alle dusdanige verpakkingen ongeacht of zij geproduceerd zijn door Moss Glassverk of ingevoerd in Noorwegen. Anderzijds is de heffing niet geheven op verpakkingsglas dat wordt uitgevoerd. Derhalve is het concurrentievermogen op internationaal niveau van de produktie van Moss Glassverk niet beïnvloed door de heffing op wegwerpverpakkingsglas. Bovendien is de steun niet tijdelijk omdat hij is toegekend voor onbepaalde duur.

Derhalve is, naar het voorkomt, niet voldaan aan de vereisten inzake het toekennen van vrijstelling van milieuheffingen in de zin van punt 15.4.3.(3) van de Kaderregeling inzake staatssteun.

Om bovengenoemde redenen zijn twijfels gerezen omtrent de verenigbaarheid van het steunvoornemen met de werking van de EER-Overeenkomst met betrekking tot artikel 61 van deze EER-Overeenkomst. De Toezichthoudende Autoriteit is derhalve verplicht de procedure van artikel 1, lid 2, van Protocol 3 van de Toezichtovereenkomst in te leiden ten aanzien van de betrokken regeling. Noorwegen mag de voorgenomen maatregelen niet ten uitvoer leggen voordat deze procedure geleid heeft tot een eindbeslissing."

De andere EVA-Staten welke partij zijn bij de EER-Overeenkomst, de Lid-Staten van de EG, de Commissie van de Europese Gemeenschappen en de overige belanghebbenden worden door bekendmaking van deze mededeling in het EER-deel en het EER-supplement van het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen aangemaand hun opmerkingen kenbaar te maken binnen één maand na de datum van de bekendmaking.

Toezichthoudende Autoriteit van de EVA,

Maria-Theresiastraat 1-3

B-1040 Brussel.

De opmerkingen zullen worden medegedeeld aan de Noorse Regering.

(1) De basisheffing moet worden onderscheiden van de gedifferentieerde milieuheffing op recycleerbare verpakking.

(2) Opgericht in 1898.

(3) Zie punt 3 van de door de Noorse autoriteiten verstrekte bijkomende informatie.

(4) Budsjettinnstilling S II (1993-94), hoofdstuk 1442, post 70.

(5) Hierna NGG genoemd.

(6) Bron: PLM Moss Glassverk A/S.

(7) Bron: NOS Utenrikshandel.

(8) Den Norske Emballasjeforening - Emballasjeindustriens Landsforening (EIL).

(9) St.prp. nr. 1 (1994-95) Skatter og avgifter til statskassen. Grunnavgift på engangsemballasje for drikkevarer.

(10) Zie punt 2, onder b), van 'Forskrifter om grunnavgift på engangsemballasje for drikkevarer Fastsatt av Finansdepartementet 30. desember 1993`.

(11) Inhoud minder dan 4 liter.

(12) Zie punt 1 van de voorschriften inzake de basisheffing op eenmalige drankverpakkingen van 30 december 1993 waarin verwezen wordt naar de voorschriften inzake heffingen op koolzuurhoudende, niet-alcoholhoudende dranken die zijn vastgesteld door het Ministerie van Financiën op 9 juli 1987, laatstelijk gewijzigd op 19 december 1989 en de voorschriften inzake produktie, invoer en belasting van bier van 30 december 1993, laatstelijk gewijzigd op 22 december 1994.

(13) Onder drank wordt verstaan alle vloeibare dranken alsook dranken die bestemd zijn om te worden aangelengd, met uitzondering van concentraten in poedervorm.

(14) De voorschriften zijn vastgesteld door het Ministerie van Leefmilieu op 10 december 1993 uit hoofde van wet nr. 79 van 11 juni 1976 betreffende de produktcontrole, paragraaf 4, zie Koninklijk Besluit van 5 augustus 1977.

(15) Recyclage in de zin van punt 3 van de voorschriften behelst hergebruik, recyclage van materialen en energiebesparing.

(16) Bron: Ministerie van Financiën.

(17) Deze bevatten normalerwijze vruchtesappen.

(18) PB nr. C 14 van 19. 1. 1995, blz. 4 (Steunmaatregel nr. 94-045. Kaart van de gebieden waarvoor steun wordt verleend in Noorwegen).

(19) Stemt overeen met de communautaire kaderregeling voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden welke is goedgekeurd op 27 juli 1994 (PB nr. C 368 van 23. 12. 1994, blz. 12). Hoofdstuk 16 van de Kaderregeling inzake staatssteun is gewijzigd bij besluit van de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA van 19 oktober 1994.

(20) Hierna Kaderregeling inzake staatssteun genoemd.

(21) De Commissie heeft haar goedkeuring gehecht aan exploitatiesteun in de vorm van vrijstellingen van milieuheffingen of in de vorm van rechtstreekse subsidiëring van produktie gebaseerd op gerecycleerde produkten. Er kan worden verwezen naar zaak nr. N 684/93 Denemarken - Stelsel van inzameling en verwerking van gebruikte banden en zaak nr. N 509/92 Nederland - Milieuheffingen (belastingvrijstelling in verband met de winning van grondwater). De Commissie heeft tevens haar goedkeuring gehecht aan vrijstellingen inzake CO2-heffingen met betrekking tot Denemarken (zaak nr. 4/92 CO2-heffing en energiebesparende maatregelen) en Nederland.