Goedkeuring van overheidssteun ingevolge artikel 61 van de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte (1) en artikel 1, lid 3, van Protocol 3 bij de Overeenkomst tussen de EVA-Staten betreffende de oprichting van een Toezichthoudende Autoriteit en een Hof van Justitie (2) Zaken waarin de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA geen bezwaar maakt (Steunmaatregel nr. 94-001) (94/C 250/03)

Beknopte weergave van de beslissing van de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA om geen bezwaar te maken tegen de steun die de Oostenrijkse Regering voornemens is toe te kennen aan BMW Motoren Gesellschaft mbH ten behoeve van een O & O- en investeringsproject in Steyr, Oostenrijk

Bij brief van 4 februari 1994, welke op diezelfde dag door de Toezichthoudende Autoriteit werd ontvangen, stelde de Oostenrijkse Regering de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA, overeenkomstig artikel 1, lid 3, van Protocol 3 bij de TAH-Overeenkomst, in kennis van haar voornemen om steun voor een totaalbedrag van 467,3 miljoen Oostenrijkse schilling (Osch.) te verlenen aan BMW Motoren Gesellschaft mbH ten behoeve van een O & O- en investeringsproject in de motorenfabriek in Steyr, Oostenrijk. Bij brieven van 25 februari 1994 en 29 april 1994, welke door de Toezichthoudende Autoriteit op dezelfde data werden ontvangen, werden gewijzigde kennisgevingen ingediend waarin onder meer het voorgenomen steunbedrag tot een maximum van 454,8 miljoen Osch. werd verminderd.

Het project betreft onderzoek, proces- en produktontwikkeling op het gebied van de diesel- en benzinemotortechnologie, met het doel het brandstofverbruik en de koolstofemissie te verminderen, alsmede maatregelen om het milieu in de produktie-eenheid beter te beschermen en inzake de opleiding van personeel. Bovendien worden met het project hiermee samenhangende investeringen in produktiefaciliteiten beoogd.

De totale kosten van het project, waarvan de uitvoering drie jaar in beslag zal nemen, worden geraamd op 3 396,7 miljoen Osch., waarvan 2 855,6 miljoen Osch. als subsidiabel wordt beschouwd. Het totale steunbedrag dat de Oostenrijkse Regering voornemens is aan het project te verlenen beloopt maximaal 454,8 miljoen Osch, in de vorm van een subsidie ingevolge artikel 1, onder b), punt 1, van de Garantiewet van 1977 en subsidies overeenkomstig regionale en lokale steunregelingen. De steun zal in gelijke delen worden uitgekeerd gedurende een periode van vier jaar, te beginnen in 1994.

Van de totale projectkosten belopen de uitgaven voor onderzoek en ontwikkeling 1 314,6 miljoen Osch., waarvan een bedrag van 817,5 miljoen Osch. in aanmerking komt voor O & O-steun. Dit bedrag is op zijn beurt onderverdeeld in industrieel basisonderzoek (140 miljoen Osch.), toegepast onderzoek (381 miljoen Osch.) en procesontwikkeling (296,5 miljoen Osch.); de steunbedragen zijn respectievelijk 70,0, 95,25 en 44,48 miljoen Osch. Voor milieubescherming bedragen de projectkosten 129 miljoen Osch. voor maatregelen die aanzienlijk verder gaan dan de vereisten en 62 miljoen Osch. voor maatregelen om aan nieuwe wettelijke vereisten te voldoen; de dienovereenkomstige steunbedragen zijn 38,7 en 9,3 miljoen Osch. De opleidingsuitgaven belopen 110 miljoen Osch. waarvan 66 miljoen Osch. in aanmerking komt voor steun voor basisscholing (29 miljoen Osch.) en praktijkopleiding (37 miljoen Osch.); de respectievelijke steun bedraagt 14,5 en 9,25 miljoen Osch. De investeringskosten belopen 1 781,1 miljoen Osch. en de voorgenomen regionale investeringssteun is 173,28 miljoen Osch.

BMW Motoren Gesellschaft mbH, Steyr, is een volle dochteronderneming van Bayerische Motoren Werke Aktiengesellschaft, München, en produceert een basis gamma van diesel- en benzinemotoren voor de moedermaatschappij. De fabriek heeft een produktiecapaciteit van 400 000 eenheden per jaar, en in 1992 werd de produktie volledig naar andere EER-landen uitgevoerd. In 1996, wanneer het project zal zijn afgerond en de gereconstrueerde en uitgebreide produktielijnen volledig operationeel zullen zijn geworden zal de produktiecapaciteit tot 450 000 à 460 000 eenheden per jaar toenemen. De capaciteitsuitbreiding is evenwel uitsluitend bedoeld om de nieuwe assemblagefabriek van BMW in de Verenigde Staten te voorzien. De werkgelegenheid in de fabriek zal toenemen van 2 124 in 1992 tot 2 300 in 1996.

De voorgenomen steun heeft de vorm van subsidies van de centrale, de regionale en de lokale overheid en zal dan ook met staatsmiddelen worden bekostigd in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-Overeenkomst. Aangezien er een omvangrijk handelsverkeer in automotoren is tussen de bij de EER-Overeenkomst aangesloten partijen en de steunmaatregelen de betrokken onderneming van een deel van haar investeringskosten zullen ontdoen, dreigen zij de mededinging te vervalsen en het intra-EER-handelsverkeer ongunstig te beïnvloeden. De maatregelen vormen derhalve staatssteun in de zin van artikel 61, lid 1, van de EER-Overeenkomst.

Tegen deze achtergrond dient te worden beoordeeld of een van de uitzonderingen van artikel 61, leden 2 en 3, van de EER-Overeenkomst van toepassing zijn, zodat het algemene steunverbod van artikel 61, lid 1, niet op de voorgenomen steun van toepassing is. Het is met name van belang het steunvoornemen te onderzoeken in het licht van artikel 61, lid 3, onder c), en de regels inzake staatssteun aan de automobielindustrie, zoals opgenomen in hoofdstuk 23 van de procedurele en materiële voorschriften van de Toezichthoudende Autoriteit op het gebied van overheidssteun (3).

Deze voorschriften beogen volledige doorzichtigheid van de steun aan de automobielindustrie en leggen tegelijkertijd een strenge discipline op met betrekking tot het verlenen van steun om concurrentiedistorsies te voorkomen. Met de voorgenomen steun aan het BMW-project worden een aantal doelstellingen nagestreefd. Overeenkomstig de regels inzake steun aan de automobielindustrie lopen de beoordelingscriteria uiteen naar gelang van het doel dat met de steun wordt beoogd. Daarom moeten de individuele aspecten van de voorgenomen steun afzonderlijk worden onderzocht.

Zoals in de voorschriften inzake steun voor onderzoek en ontwikkeling (4) wordt uiteengezet, erkent de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA over het algemeen de potentieel gunstige gevolgen van O & O-activiteiten voor de economische ontwikkeling en staat zij positief tegenover steun voor dergelijke activiteiten, mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat de werking van de EER-Overeenkomst wordt geschaad. Bij beoordeling van dergelijke steunmaatregelen worden een aantal factoren in aanmerking genomen, zoals de aard van het project en of het wel degelijk verband houdt met daadwerkelijk innoverende produkten of procédés, het technische en financiële risico dat ermee is verbonden en het gevaar van concurrentiedistorsie.

Voor industrieel basisonderzoek mag het steunniveau in de regel niet hoger zijn dan 50 % van de bruto voor steun in aanmerking komende kosten. Naarmate de activiteit die wordt gesteund zich dichter bij de markt bevindt en toegepaste research en ontwikkeling hierbij een rol spelen, past de Toezichthoudende Autoriteit in beginsel degressieve steunniveaus toe.

In het onderhavige steunvoornemen worden de O & O-activiteiten van het project in vier categorieën opgesplitst. Voor industrieel basisonderzoek wordt een nominale steunintensiteit van 50 % voorgesteld, een percentage dat overeenkomt met het bovengenoemde maximumniveau zoals vervat in de regels inzake steun voor onderzoek en ontwikkeling. De steunintensiteit van 25 % voor toegepast onderzoek wordt eveneens als toelaatbaar beschouwd. Wat de procesontwikkeling betreft, is de betrokken activiteit door een onafhankelijke deskundige onderzocht en daadwerkelijk innoverend bevonden op Europees niveau. Op basis daarvan is de voorgenomen steunintensiteit van 15 % gerechtvaardigd. Er zal geen steun worden toegekend voor de produktontwikkelingsfase van het project.

De projectuitgaven voor milieubescherming omvatten allereerst maatregelen waarmee wordt beoogd een aanzienlijk hoger niveau van milieubescherming te bereiken dan het wettelijk voorgeschreven of anderszins verplichte niveau. De voorgenomen steun ter zake heeft een nominale steunintensiteit van 30 %. Ten tweede wordt een steunintensiteit van 15 % voorgesteld ten behoeve van maatregelen om aan de nieuwe wettelijke voorschriften te voldoen. In beide gevallen komt de steunintensiteit overeen met de maximumniveaus die in de regels inzake milieusteun (5) zijn vastgesteld, en wordt derhalve verenigbaar geacht met de EER-Overeenkomst.

In verband met de ontwikkeling van nieuwe produkten en produktieprocédés en de invoering van een nieuwe structuur van de assemblagewerkzaamheden zijn in het project maatregelen opgenomen voor de opleiding van de werknemers van het bedrijf. De totale projectuitgaven voor beroepsopleiding van 110 miljoen Osch. omvatten 44 miljoen Osch. voor het loon van de deelnemers aan de opleidingen, die volgens de Oostenrijkse Regering terecht niet in aanmerking komen voor steun. De overige 66 miljoen Osch. zijn bestemd voor basisscholing (29 miljoen Osch.) en praktijkopleiding (37 miljoen Osch.). De voorgenomen steun heeft een steunintensiteit van 50 % voor de basisscholing en 25 % voor de praktijkopleiding.

Gezien de aard van het project wordt aangenomen dat de beroepsopleidingsmaatregelen daadwerkelijke kwalitatieve veranderingen teweeg zullen brengen in de vereiste kwalificaties van de werknemers, en betrekking zullen hebben op een aanzienlijk gedeelte van het aantal werknemers. Tegen deze achtergond, en aangezien het steunniveau binnen redelijke grenzen blijft, wordt de voorgenomen opleidingssteun als toelaatbaar beschouwd.

De voor steun in aanmerking komende regionale investeringsuitgaven van het project bedragen 1 781 miljoen Osch. en het voorgestelde maximale steunbedrag dat hiervoor is bestemd beloopt 173,3 miljoen Osch. Rekening houdende met het tijdschema van de voorgenomen investering enerzijds en van de steunuitkeringen anderzijds, bedraagt het geactualiseerde bruto subsidie-equivalent van de voorgenomen steun 8,9 %.

De regels inzake staatssteun aan de automobielindustrie zoals deze zijn opgenomen in hoofdstuk 23 van de procedurele en materiële voorschriften op het gebied van overheidssteun van de Toezichthoudende Autoriteit, erkennen de waardevolle bijdrage die investeringen in nieuwe of bestaande auto- en auto-onderdelenfabrieken in achtergebleven regio's van de EVA-landen kunnen leveren. Dit standpunt strookt met de over het algemeen positieve houding van de Toezichthoudende Autoriteit tegenover investeringssteun die wordt verleend om structurele nadelen in achtergebleven regio's te helpen overwinnen.

Overeenkomstig de beslissing van de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA van 11 mei 1994 inzake de vaststelling van de lijst van steunzones (Oostenrijk) werd de regio Steyr-Kirchdorf (Oberösterreich) erkend als een regio die in aanmerking komt voor regionale steun ingevolge artikel 61, lid 3, onder c), van de EER-Overeenkomst, tot een maximale steunintensiteit van 15 % (NSE). Het niveau van het regionale steunelement in het onderhavige voornemen ligt ver onder dit maximumniveau.

Gezien de kwetsbaarheid van de automobielsector en het grote gevaar van concurrentieverstoring is het evenwel noodzakelijk om ervoor te zorgen dat de toegekende steun in verhouding staat tot het probleem dat zij beoogt op te lossen, en dat naar behoren rekening wordt gehouden met de mogelijk nadelige gevolgen voor de sector als geheel, zoals het ontstaan van een aanzienlijke overcapaciteit. Een onafhankelijke adviseur heeft een kosten/batenanalyse uitgevoerd teneinde alle extra kosten en voordelen voor BMW te identificeren en te kwantificeren die voortvloeien uit het besluit om zijn produktiefaciliteiten in Steyr uit te breiden, ten opzichte van een soortgelijke uitbreiding van een bestaande fabriek in een centrale niet-gesteunde regio. Dit vergelijkend onderzoek betrof de extra investeringskosten evenals de marginale exploitatiekosten en winsten in de eerste jaren van produktie.

Het voornaamste resultaat van het onderzoek is dat de geraamde netto extra kosten en structurele nadelen waarmee BMW wordt geconfronteerd als gevolg van de geografische lokatie van het uitbreidingsprogramma wordt geschat op 5,9 % van de voor steun in aanmerking komende regionale investering.

Wat de eventuele nadelige gevolgen voor de automobielsector betreft in het gebied waar de EER-Overeenkomst van toepassing is, merkt de Toezichthoudende Autoriteit op dat de geplande capaciteitsuitbreiding van 400 000 eenheden in 1992 tot 450 000 à 460 000 eenheden in 1996 uitsluitend bestemd is om de assemblagefabriek van BMW in de Verenigde Staten te bevoorraden. De investering zal derhalve op Europees niveau niet tot overcapaciteit leiden in de desbetreffende sector ten koste van de concurrenten van BMW. Daarom kan een verhoging van de steunintensiteit, een zogenaamde optopping, van 3 % worden toegestaan als extra stimulans voor de regionale investering, waardoor een totaalniveau van toelaatbare steunintensiteit van 8,9 % wordt bereikt, een percentage dat overeenkomt met de voorgenomen steunintensiteit.

In het licht van de verwachte positieve gevolgen voor de regionale ontwikkeling en aangezien het onwaarschijnlijk is dat de investering nadelige sectoriële gevolgen op Europees niveau zal hebben, en omdat het niveau van voorgenomen steun in redelijke verhouding staat tot de regionale nadelen waarvoor de investeerder zich gesteld ziet, kan de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA de voorgenomen steunintensiteit aanvaarden.

Concluderend is de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA van oordeel dat de door de Oostenrijkse Regering voorgestelde steun redelijk is gezien de aard van de betrokken maatregelen inzake onderzoek, milieubescherming en opleiding, het belang van deze activiteiten en van de daarmee samenhangende investering in produktiefaciliteiten voor de ontwikkeling van de door de achteruitgang van de industrie gekenmerkte regio Steyr en de daarmee verband houdende kostennadelen voor de investeerder, en dat de investering geen nadelige sectoriële gevolgen voor de relevante Europese markt zal hebben.

Daarom heeft de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA overeenkomstig artikel 61, lid 3, onder c), van de EER-Overeenkomst, besloten geen bezwaar te maken tegen de voorgenomen steunmaatregelen.

(1) Hierna te noemen EER-Overeenkomst.

(2) Hierna te noemen TAH-Overeenkomst.

(3) Procedurele en materiële voorschriften op het gebied van overheidssteun. Richtsnoeren inzake de toepassing en interpretatie van de artikelen 61 en 62 van de EER-Overeenkomst en Protocol 3 bij de TAH-Overeenkomst. Vastgesteld en bekendgemaakt door de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA op 9 januari 1994.

(4) Zie hoofdstuk 14 van de procedurele en materiële voorschriften op het gebied van overheidssteun van de Toezichthoudende Autoriteit.

(5) Zie hoofdstuk 15 van de procedurele en materiële voorschriften op het gebied van overheidssteun van de Toezichthoudende Autoriteit.