NL Publicatieblad van de Europese Unie L 79/40

BESLUIT VAN DE TOEZICHTHOUDENDE AUTORITEIT VAN DE EVA

Nr. 405/08/COL

van 27 juni 2008

tot beëindiging van de formele onderzoeksprocedure betreffende het IJslandse Fonds voor woningfinanciering

(IJsland)

DE TOEZICHTHOUDENDE AUTORITEIT VAN DE EVA (1),

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte (2), en met name op de artikelen 59, lid 2, 61 tot en met 63 en Protocol nr. 26,

Gelet op de Overeenkomst tussen de EVA-staten betreffende de oprichting van een Toezichthoudende Autoriteit en een Hof van Justitie (3), en met name op artikel 24,

Gelet op artikel 1, lid 2 van deel I en artikelen 4, lid 4, en 6 van deel II van Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst (4),

Gelet op de door de Toezichthoudende Autoriteit uitgevaardigde richtsnoeren (5) voor de toepassing en interpretatie van artikelen 61 en 62 van de EER-overeenkomst,

Gelet op het door de Toezichthoudende Autoriteit uitgevaardigde Besluit nr. 195/04/COL betreffende de uitvoeringsbepalingen als bedoeld in artikel 27 van deel II van Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst (6),

Gelet op het arrest van het EVA-Hof in zaak E-9/04 inzake een verzoek tot nietigverklaring van besluit nr. 213/04/COL betreffende het IJslandse Fonds voor Woningfinanciering (7),

Gelet op het door de Autoriteit uitgevaardigde besluit nr. 185/06/COL tot het inleiden van de formele onderzoeksprocedure betreffende het IJslandse Fonds voor Woningfinanciering (8),

Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde bepalingen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken en gezien deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

I. DE FEITEN

1. PROCEDURE

Bij brief van 20 november 2003 van de IJslandse missie bij de Europese Unie, waarbij een brief van het IJslandse ministerie van Financiën van dezelfde datum werd toegezonden, beide door de Autoriteit ontvangen en geregistreerd op 25 november 2003 (doc. nr. 03-8227 A, nu gebeurtenis nr. 255584), hebben de IJslandse autoriteiten de Autoriteit overeenkomstig artikel 1, lid 3 in deel I van Protocol nr. 3, in kennis gesteld van een verhoging van het maximumniveau van de door het IJslandse Fonds voor Woningfinanciering (hierna „HFF” genoemd) verstrekte leningen tot 90 % van de koopprijs van woningen.

Op 11 augustus 2004 keurde de Autoriteit besluit nr. 213/04/COL goed. In dit besluit kwam de Autoriteit tot de bevinding, zonder de formele onderzoeksprocedure in te leiden, dat de IJslandse wetgeving betreffende HFF weliswaar steun aan het fonds inhield, maar dat deze steun verenigbaar was met de regels voor staatssteun juncto artikel 59, lid 2 van de EER-overeenkomst.

Dat besluit werd aangevochten bij het EVA-Hof in een beroep van de Bankers’ and Securities’ Dealers Association of Iceland, een beroepsvereniging die sindsdien is gefuseerd met andere verenigingen in de financiële en verzekeringssector, en die nu opereert onder de naam Icelandic Financial Services Association (hierna „SFF” genoemd). Met zijn arrest van 7 april 2006 in zaak E-9/04 steunde het EVA-Hof het beroep en verklaarde het Besluit nr. 213/04/COL van de Autoriteit nietig.

Aangezien de Autoriteit, op basis van de beschikbare informatie, tot de voorlopige conclusie kwam dat de betwiste steunmaatregelen nieuwe steun vormden, nam zij op 21 juni 2006 Besluit nr. 185/06/COL tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure betreffende het HFF-stelsel. De Autoriteit zond dit besluit naar de IJslandse autoriteiten bij brief van 21 juni 2006 (gebeurtenis nr. 377864).

Besluit nr. 185/06/COL werd gepubliceerd in het Publicatieblad van de Europese Unie en het EER-supplement bij het Publicatieblad (9). De Autoriteit maande belanghebbenden aan hun opmerkingen over dat besluit kenbaar te maken.

Bij brief van de IJslandse missie bij de Europese Unie van 20 november 2006, ontvangen en geregistreerd door de Autoriteit op 21 november 2006, ontving de Autoriteit opmerkingen over het besluit van de IJslandse autoriteiten (gebeurtenis nr. 399173).

Met een brief van 24 november 2006 (gebeurtenis nr. 399801) zond de Autoriteit de door de IJslandse autoriteiten gemaakte opmerkingen aan SFF toe en verzocht zij SFF om een reactie.

De Autoriteit ontving verdere opmerkingen van de IJslandse autoriteiten in een brief van de IJslandse missie bij de Europese Unie van 3 januari 2007, ontvangen en geregistreerd door de Autoriteit op 4 januari 2007 (gebeurtenis nr. 405009).

Bij brief van 31 januari 2007, ontvangen en geregistreerd door de Autoriteit op 2 februari 2007 (gebeurtenis nr. 408361), beantwoordde SFF de brief van 24 november 2006 van de Autoriteit, en dit antwoord werd op 5 februari 2007 (gebeurtenis nr. 408509) naar de IJslandse autoriteiten gezonden.

Bij brief van 28 februari 2007, door de Autoriteit op 1 maart 2007 ontvangen en geregistreerd (gebeurtenis nr. 411962), gaf SFF commentaar op Besluit nr. 185/06/COL van de Autoriteit. De Autoriteit stuurde dit commentaar op 5 maart 2007 voor opmerkingen door naar de IJslandse autoriteiten (gebeurtenis nr. 412290).

Bij brief van de IJslandse missie bij de Europese Unie van 5 maart 2007, ontvangen en geregistreerd door de Autoriteit op 9 maart 2007 (gebeurtenis nr. 412950), reageerden de IJslandse autoriteiten op dit door SFF op 31 januari 2007 geleverde commentaar.

Bij brief van 4 april 2007 (gebeurtenis nr. 415881) verzocht de Autoriteit de IJslandse autoriteiten om een aantal verduidelijkingen.

Bij brief van de IJslandse missie bij de Europese Unie van 30 april 2007, ontvangen en geregistreerd door de Autoriteit op 30 april 2007 (gebeurtenis nr. 419451), reageerden de IJslandse autoriteiten op de brief van 5 maart 2007 van de Autoriteit.

Bij brief van de IJslandse missie bij de Europese Unie van 14 juni 2007, ontvangen en geregistreerd door de Autoriteit op 14 juni 2007 (gebeurtenis nr. 425255), beantwoordden de IJslandse autoriteiten de brief van 4 april 2007 van de Autoriteit.

Verdere informatie werd op 21 augustus 2007 door de vertegenwoordigers van de IJslandse autoriteiten per e-mail verschaft (gebeurtenis nr. 435379).

Bij brief van 28 september 2007 (gebeurtenis nr. 442805) verzocht de Autoriteit de IJslandse autoriteiten om bijkomende informatie te verstrekken over overheidsgaranties volgens de IJslandse wet. Bij brief van de IJslandse missie bij de Europese Unie van 24 oktober 2007, ontvangen en geregistreerd door de Autoriteit op 25 oktober 2007 (gebeurtenis nr. 448739), voldeden de IJslandse autoriteiten aan dit verzoek.

Voorts werd de zaak in verscheidene bijeenkomsten besproken door vertegenwoordigers van de Autoriteit en de IJslandse overheid; de laatste hiervan was een pakketvergadering op 29 oktober 2007 in Reykjavik.

Bij e-mail van 27 november 2007 verstrekten de juridische vertegenwoordigers van SFF bijkomende informatie betreffende het onderzoek inzake HFF (gebeurtenis nr. 454226).

De zaak werd besproken met de klager tijdens een bijeenkomst op 6 maart 2008, waarna de klager op 28 maart 2008 een aanvullende verklaring indiende (gebeurtenis nr. 471552).

De IJslandse overheid diende haar opmerkingen over deze laatste verklaring van de klager bij brief van 15 april 2008 in (gebeurtenis nr. 473576).

2. ACHTERGROND VAN DE IJSLANDSE REGELGEVING BETREFFENDE DE WONINGSECTOR

2.1. INLEIDING

In het volgende deel beschrijft de Autoriteit de IJslandse regelgeving met betrekking tot het huisvestingsstelsel. Zij gaat hierbij nader in op de regelgeving zoals deze van toepassing was ten tijde van de inwerkingtreding van de EER-overeenkomst, alsmede op wijzigingen in de regelgeving die op een later tijdstip zijn aangebracht.

In deel 3 wordt de grondslag van IJslands recht beschreven voor elk van de potentiële staatssteunelementen die worden genoemd in Besluit nr. 185/06/COL, het besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure. Hierbij komen de wettelijke bepalingen die van kracht waren ten tijde van de inwerkingtreding van de EER-overeenkomst, evenals wetswijzigingen, aan de orde.

2.2. HET HUISVESTINGSSTELSEL

2.2.1. Inleiding

De laatste 50 jaar is overheidssteun in de IJslandse woningmarkt gericht geweest op het aanmoedigen van privéwoningbezit. In 1955 werd een basis gelegd voor de stelselmatige betrokkenheid van de staat, zowel wat betreft beleidsvorming op het gebied van huisvesting als het verschaffen van leningen voor privéwoningen. Het Overheidsagentschap voor huisvesting (Húsnæðisstofnun ríkisins) werd opgericht bij wet nr. 51/1980 en verschafte, onder andere, leningen tegen preferentiële voorwaarden aan particuliere kopers van een woning.

In 1986 onderging het leningstelsel voor woningen een aantal veranderingen die onder meer inhielden dat het stelsel gedeeltelijk werd gefinancierd door pensioenfondsen. De IJslandse banken verstrekten over het algemeen geen financiering voor privéwoningen. Aangezien het Overheidsagentschap voor huisvesting woningleningen verstrekte tegen een lagere rente dan de marktrente, was het resultaat een aanzienlijke stijging van de vraag, wat op haar beurt de middelen van de pensioenfondsen te boven ging. Om deze situatie te verhelpen, en om meer financiële middelen te genereren voor het financieren van huisvesting, werd in 1989 een stelsel van huisvestingsobligaties opgezet, dat hieronder in detail zal worden beschreven.

2.2.2. Wet nr. 97/1993 betreffende het Overheidsagentschap voor huisvesting

2.2.2.1. Inleiding

Op het moment van de inwerkingtreding van de EER-overeenkomst op 1 januari 1994, viel het Overheidsagentschap voor huisvesting onder wet nr. 97/1993 (lög nr. 97/1993, um Húsnæðisstofnun ríkisins). Deze wet was in feite een geconsolideerde versie van wet nr. 86/1988 met dezelfde naam die tal van aanpassingen had ondergaan (10).

Volgens artikel 1 van de wet nr. 97/1993 was het doel ervan het bevorderen van de huisvestingszekerheid van IJslanders door het verstrekken van leningen en door het organiseren van aangelegenheden betreffende huisvesting en woningbouw. Voorts moest de wet de gelijke rechten op het gebied van huisvesting bevorderen door middelen beschikbaar te stellen met het specifieke doel de mogelijkheid te verruimen voor het kopen of huren van woonruimte tegen haalbare voorwaarden.

Krachtens de bepalingen van wet nr. 97/1993 hielden vier verschillende openbare lichamen zich met het huisvestingsstelsel bezig, namelijk het Overheidsagentschap voor huisvesting, de Overheidsraad voor huisvesting, het Overheidsbouwfonds en het Fonds voor arbeidershuisvesting.

2.2.2.2. Het Overheidsagentschap voor huisvesting en de Overheidsraad voor huisvesting

De rechtsgrondslag voor het Overheidsagentschap voor huisvesting was vastgelegd in artikel 2 van de wet. Volgens die bepaling was het agentschap een overheidsinstelling met een afzonderlijke raad van beheer (de Overheidsraad voor huisvesting) binnen het administratieve domein van de minister van Sociale Zaken, die de hoofdverantwoordelijke was voor huisvestingsaangelegenheden. Het agentschap was belast met het beheren en ten uitvoer leggen van de taken op het gebied van huisvesting die door de wet aan de openbare autoriteiten waren toevertrouwd.

De minister van Sociale Zaken had de bevoegdheid een verordening uit te vaardigen om meer in detail te beslissen over de structuur van het agentschap, zie artikel 3 van de wet. De minister was ook bevoegd om het algehele beheer, de activiteiten en het personeel van twee of meer divisies, afdelingen en fondsen waarin door de wet was voorzien samen te voegen. De exploitatiekosten van het Overheidsagentschap voor huisvesting moesten worden verdeeld over de door het agentschap beheerde fondsen, waarbij rekening werd gehouden met de omvang ervan en met de uitstaande activa aan het einde van het begrotingsjaar.

Het Overheidsagentschap voor huisvesting ressorteerde onder de Overheidsraad voor huisvesting (de „raad”), die was samengesteld uit zeven leden die steeds na de parlementsverkiezingen door het parlement werden verkozen, zie artikel 4 van de wet. Volgens artikel 5 van de wet diende deze raad de financiën, werkzaamheden en andere activiteiten van het Overheidsagentschap voor huisvesting, het Overheidsbouwfonds en het Fonds voor arbeidershuisvesting te beheren. Hij moest er ook voor zorgen dat het agentschap zich bij zijn activiteiten aan de geldende wet en de administratieve bepalingen zou houden. Daarnaast was de raad onder andere ook verantwoordelijk voor het toewijzen van middelen aan ontwikkelaars van sociale woningbouw.

De Overheidsraad voor huisvesting had ook de bevoegdheid om, mits goedkeuring door de minister van Sociale Zaken, nieuwe leningcategorieën te creëren, zie alinea 2 van artikel 11. Verdere bijzonderheden betreffende de leningen waren vastgelegd in artikelen 12 tot 15 van de desbetreffende wet.

2.2.2.3. Overheidsbouwfonds

De rol en de taak van het Overheidsbouwfonds waren vastgelegd in artikel 8 van wet nr. 97/1993. Volgens die bepaling moest het Fonds leenactiviteiten en transacties met huisvestingsobligaties aangaan volgens de bepalingen van de wet en de overeenkomstig de wet vastgestelde verordeningen. Het Fonds was ook verantwoordelijk voor de leningen die reeds waren aangegaan of verstrekt, of waarover in de toekomst zou kunnen worden beslist. Artikel 9 van de wet stelde vast hoe het Overheidsbouwfonds gefinancierd moest worden:

„1. Door opbrengsten van het eigen vermogen van het Fonds, d.w.z. afbetalingstermijnen, rente en geïndexeerde aflossingen op verstrekte leningen.

2. Door de jaarlijkse bijdragen van de schatkist zoals voorzien in de begrotingswet.

3. Door de verkoop van obligaties aan het Fonds voor Werkloosheidsverzekering, aan pensioenfondsen zoals overeengekomen tussen het Overheidsagentschap voor huisvesting en de fondsen, en door een eventuele andere lening aan te gaan waarover in meer detail kan worden beslist in het investerings- en kredietplan, dat op dat moment van toepassing is.”

Artikel 11 van de wet stond het Overheidsbouwfonds toe leningen te verstrekken in de volgende categorieën, op voorwaarde dat hiervoor in de begroting voor het relevante jaar middelen waren uitgetrokken:

„1. Leningen voor de bouw van bejaardentehuizen voor ouderen en van instellingen voor dagopvang van kinderen en ouderen.

2. Speciale leningen voor personen met speciale behoeften.

3. Leningen of toelagen voor technische vernieuwingen en andere vernieuwingen in de bouwnijverheid.”

Alle leningen van het Overheidsbouwfonds moesten volledig worden geïndexeerd, zie artikel 16 van de wet. Elke lening moest worden gewaarborgd door een eerste of tweede hypotheek op de woning waarvoor de lening was verstrekt. Bovendien mocht worden geëist dat de verstrekte lening en hypotheek een bepaald percentage van de aankoopprijs, het taxatiebedrag of de waarde in verband met de brandverzekering niet zouden overschrijden.

2.2.2.4. Huisvestingsobligaties

Zoals eerder vermeld, werd het zogenaamde stelsel van huisvestingsobligaties opgezet in 1989. Artikel 18 van wet nr. 97/1993 gaf het Overheidsbouwfonds de toestemming een afzonderlijke afdeling Huisvestingsobligaties te exploiteren, waarvan de financiële middelen apart moesten worden gehouden van de andere activiteiten van het fonds. Volgens artikel 19 van de wet was de rol van de afdeling Huisvestingsobligaties:

„a) Het uitvaardigen van categorieën van verkoopbare obligaties op naam van het Overheidsbouwfonds, hierna huisvestingsobligaties genoemd, onderworpen aan de in deze wet of bij verordening vastgelegde voorwaarden.

b) Het uitwisselen van schuldinstrumenten, gegarandeerd door een hypotheek op woningen, welke is verleend in verband met de aankoop van onroerend goed, de bouw van nieuwe woningen, of uitgebreide toevoegingen of verbeteringen aan, of renovatie van, gebruikte woningen […].

c) Het te allen tijde bevorderen van de verkoopbaarheid van huisvestingsobligaties op de markt.”

Het stelsel van huisvestingsobligaties was geen traditioneel stelsel van hypotheekleningen, maar van obligatieswaps, wat inhoudt dat kopers van woningen bij de afdeling Huisvestingsobligaties een aanvraag deden om een hypotheekobligatie uit te geven met het aan te kopen goed als onderpand. De afdeling Huisvestingsobligaties kocht deze obligatie vervolgens van de woningkoper en betaalde daarvoor door huisvestingsobligaties uit te geven voor de verkoper. Deze huisvestingsobligaties konden dan vrij worden verhandeld op de effectenmarkt. De verkoper kon de obligaties verkopen op de effectenmarkt, ze als betaalmiddel gebruiken of ze houden.

Volgens artikel 21 van de wet mocht de afdeling Huisvestingsobligaties rente vragen om haar werkingskosten en geschatte verliezen op uitstaande leningen te dekken. Het was aan de minister van Sociale Zaken om het niveau van de rente te bepalen na een voorstel van de Overheidsraad voor huisvesting.

De hypotheekinstrumenten die werden aangeschaft door de afdeling Huisvestingsobligaties, moesten worden uitgegeven voor een maximale leenperiode van 25 jaar, volgens artikel 26 van de wet. Volgens artikel 27 konden deze hypotheekinstrumenten worden ingewisseld voor huisvestingsobligaties met een waarde van maximaal 75 % van een redelijk geschatte prijs van een goed. De minister van Sociale Zaken had de bevoegdheid het maximumpercentage te bepalen door een verordening, waarbij hij een hoger percentage kon toestaan voor nieuwbouw en de eerste aankoop van een woning. Volgens artikel 29 van de wet moest de afdeling Huisvestingsobligaties de verkoopbaarheid van de huisvestingsobligaties op de markt bevorderen. Daartoe moest de afdeling samenwerking met banken, pensioenfondsen en andere entiteiten op de financiële markt aangaan. Voorts kon het Overheidsbouwfonds beschikken over een gedeelte van zijn middelen voor transacties met huisvestingsobligaties ter bevordering van het evenwicht op de markt.

De wet bepaalde zelf niet wie in aanmerking kwam voor leningen ingevolge het stelsel van huisvestingsobligaties. Dit werd geregeld bij Verordening nr. 467/1991 betreffende de afdeling Huisvestingsobligaties en transacties in huisvestingsobligaties.Wat leningen aan ondernemingen betreft, bepaalde de verordening dat aannemers van bouwwerken in aanmerking kwamen voor leningen op grond van het stelsel. Een aannemer van bouwwerken werd gedefinieerd als elke entiteit die afgewerkte appartementen bouwt en verkoopt overeenkomstig de relevante industriestandaard, zie artikel 1 van de verordening. In artikel 10 van de verordening werden regels betreffende leningen voor nieuwe gebouwen vastgelegd en artikel 25 legde een bijzondere voorwaarde op aan aannemers, die inhield dat zij een garantie van een financiële instelling of een gemeente moesten verstrekken.

2.2.2.5. Fonds voor arbeidershuisvesting

De rol van het Fonds voor arbeidershuisvesting was het verstrekken van leningen voor sociale huisvesting met als doel te voorzien in de behoefte aan huisvesting voor personen die daarvoor bijzondere bijstand nodig hebben, zie artikel 47 van de wet. Artikel 48 betrof de financiering van het Fonds voor arbeidershuisvesting, die als volgt tot stand kwam:

„a) door opbrengsten van het eigen vermogen van het fonds, d.w.z. afbetalingen, rente en geïndexeerde aflossingen op verstrekte leningen;

b) door jaarlijkse bijdragen van de schatkist zoals soms voorzien in de begrotingswet;

c) door leningen van gemeenten aan het Overheidsagentschap voor huisvesting, zie artikel 42;

d) door de verkoop van obligaties aan pensioenfondsen volgens overeenkomsten tussen het Overheidsagentschap voor huisvesting en pensioenfondsen;

e) door bijzondere leningen die soms worden goedgekeurd in de investerings- en kredietplannen, wanneer besteedbare middelen volgens punten a tot en met d niet volstaan voor de geplande ontwikkelingen.”

De categorieën leningen van het Fonds voor arbeidershuisvesting werden opgesomd in artikel 50 van onderhavige wet en waren de volgende:

„1. Leningen voor huurkoop van sociale woningen (voor 90 % van de aankoopprijs).

2. Leningen voor sociale woningen in privébezit (voor 90 % van de aankoopprijs).

3. Leningen voor gehuurde sociale woningen (voor 90 % van de aankoopprijs).

4. Leningen voor algemene huurkoopwoningen (voor 70 % en 20 % van de aankoopprijs). […]”

Leningen voor sociale woningen werden door de Overheidsraad voor huisvesting verstrekt uit het Fonds voor arbeidershuisvesting, zie artikel 52 van onderhavige wet. De lening kon tot 90 % van de bouwkosten of aankoopprijs bedragen, maar niet meer dan 90 % van de kostenbasis die was goedgekeurd door de Overheidsraad voor huisvesting, minus 3,5 % bijzondere bijdrage van de gemeenten voor elk sociaal appartement, zie alinea 2 van artikel 42 van de wet (11). Wat het recht op sociale bijstand betreft, stelde artikel 64 van onderhavige wet dat het recht op leningen voor sociale woningen in privébezit beperkt was tot personen die voldeden aan de volgende voorwaarden:

„a) Niet reeds een appartement of een vergelijkbaar goed in een andere vorm bezitten.

b) Gedurende de laatste drie jaar vóór de toewijzing een gemiddeld inkomen hebben gehad van niet meer dan […]. Deze inkomstengrenzen worden door de Overheidsraad voor huisvesting aan het begin van elk jaar vastgesteld […].

c) Solvabiliteit aantonen, die wordt beoordeeld door de huisvestingscommissie van een gemeente […].”

Artikel 65 bepaalde dat wie een aanvraag indiende voor een huurappartement, moest voldoen aan de voorwaarden van alinea a) en b).

De eigenaar van een sociaal appartement die zijn appartement wilde verkopen, moest de huisvestingscommissie of een andere projectontwikkelaar daarvan in kennis brengen, zie artikel 85 van de wet. De projectontwikkelaar moest het appartement kopen en opnieuw verkopen overeenkomstig de wet en de ingevolge de wet vastgestelde verordeningen. De bijdrage die de verkoper had geleverd bij de aankoop van zijn appartement en de aflossingstermijnen die hij had betaald voor de lening uit het Fonds voor arbeidershuisvesting vanaf het moment dat de koopovereenkomst was gesloten, moesten bij de overdracht aan de verkoper worden terugbetaald. Artikel 86 vertrouwde de taak van het berekenen van de verkoopprijs van sociale woningen toe aan de gemeenten.

2.2.3. De huisvestingswet nr. 44/1998

2.2.3.1. Inleiding - belangrijkste veranderingen

De huisvestingswet nr. 44/1998 werd van kracht op 1 januari 1999. Bij deze wet werd het Fonds voor Woningfinanciering in het leven geroepen. Tegelijkertijd werd de eerder genoemde wet nr. 97/1993 inzake het Overheidsagentschap voor huisvesting afgeschaft. Volgens artikel 1 van de huisvestingswet was het doel van de wet het bevorderen van zekerheid en gelijke rechten wat huisvesting voor IJslanders betreft, door het verstrekken van leningen en door organisatie van zaken met betrekking tot huisvesting, en dat middelen worden verstrekt met het specifieke doel mensen meer kans te geven op het verwerven of huren van een woning aan haalbare voorwaarden. Met andere woorden, het doel van de wet komt volledig overeen met hetgeen is uiteengezet in bovengenoemd artikel 1 van de vroegere wet nr. 97/1993.

In het wetsontwerp, dat vervolgens de huisvestingswet werd, werden de belangrijkste wijzigingen beschreven in de volgende woorden:

„De belangrijkste in het wetsontwerp vervatte veranderingen betreffen het stelsel van sociale huisvesting. De voornaamste wijziging die wordt voorgesteld, is dat het bouwen en aankopen van sociale appartementen voor privébezit zal worden stopgezet en dat in plaats daarvan een nieuw stelsel van sociale leningen wordt opgezet. De huidige bepalingen inzake het bouwen van huurappartementen zullen gehandhaafd blijven, maar voorgesteld wordt dat de artikelen inzake huurkoop worden afgeschaft. Afgezien van het hierboven vermelde, zal een aparte wet op het gebied van bouw- en huisvestingscoöperatieven worden opgesteld. In andere opzichten kunnen de belangrijkste veranderingen in het wetsontwerp worden teruggebracht tot drie zaken: Ten eerste betreffen zij sociale bijstand. Ten tweede, de deelname van gemeenten aan dergelijke bijstand en ten derde veranderingen betreffende de organisatorische structuur van huisvestingszaken”. (12)

Toen de minister van Sociale Zaken het wetsontwerp voorlegde aan het parlement, lichtte hij de voornaamste in het nieuwe wetsontwerp voorziene veranderingen aldus toe:

„De hoofdpunten zijn als volgt: Het Overheidsagentschap voor huisvesting zal worden afgeschaft. Het Overheidsbouwfonds en het Fonds voor arbeidershuisvesting zullen worden samengevoegd tot het Fonds voor Woningfinanciering en de activa van het Overheidsagentschap voor huisvesting zullen ook in het Fonds opgaan. […] Het stelsel van huisvestingsobligaties blijft onveranderd wat transacties met onroerend goed op de algemene markt betreft. Het Fonds voor Woningfinanciering zal mettertijd volledig autonoom worden. Eén punt daarbij is de veronderstelling dat oudere leningen die zijn aangegaan door het fonds, geherstructureerd zullen worden. Met de herstructurering zal het mogelijk zijn aanzienlijk betere rentetarieven te verkrijgen dan de bouwfondsen vandaag hebben. Dit fonds zal zeer sterk zijn. Het zal beschikken over een kapitaal van 26 miljard ISK en het zal de beste rentetarieven voor leningen kunnen krijgen”. (13)

2.2.3.2. Structuur van de instellingen

Het Fonds voor Woningfinanciering is een onafhankelijke instelling in overheidsbezit en heeft een afzonderlijke raad van bestuur binnen de administratieve bevoegdheid van de minister van Sociale Zaken, zie artikel 4 van de huisvestingswet. Het fonds heeft het vroegere Overheidsagentschap voor huisvesting vervangen. Volgens artikel 7 stelt de minister de vijf leden van de raad van bestuur van het fonds aan voor een termijn van vier jaar. Artikel 8 voorziet dat de raad een directeur aanwijst, die verantwoordelijk is voor de dagelijkse werking van het fonds, het aannemen van personeel, enz.

Zoals eerder uiteengezet, schafte de huisvestingswet zowel het Overheidsbouwfonds als het Fonds voor arbeidershuisvesting af. De fondsen moesten worden samengevoegd en afgeschaft met de inwerkingtreding van de wet. Vanaf dezelfde datum nam het Fonds voor Woningfinanciering de functies, rechten, activa, passiva en verplichtingen van beide fondsen over, zie artikel 53 van de wet. De rechten en privileges die bij wet aan beide fondsen waren verleend, waren toen van toepassing op het Fonds voor Woningfinanciering. Het Fonds voor Woningfinanciering nam evenzo alle rechten en plichten betreffende schuldbewijzen in het bezit van het Overheidsbouwfonds en het Fonds voor arbeidershuisvesting over, en het zou ook hun plaats innemen in eventuele rechtszaken die tegen hen of namens hen werden gevoerd.

De bij wet aan het Fonds voor Woningfinanciering toevertrouwde taken worden opgesomd in artikel 9 van de huisvestingswet en omvatten:

„1. Leningen en administratie van transacties met huisvestingsobligaties volgens de bepalingen van deze wet.

2. Lenen aan gemeenten, bedrijven en verenigingen voor het bouwen of aankopen van woningen. […]”

Zoals het geval was voor het Overheidsbouwfonds en het Fonds voor arbeidershuisvesting krachtens de vorige wet nr. 97/1993, wordt ook het Fonds voor Woningfinanciering gefinancierd door 1) rente op het eigen kapitaal en 2) het uitgeven en verkopen van obligaties, zie artikel 10 van de huisvestingswet. Het in wet nr. 97/1993 vastgelegde stelsel betreffende het financieren via directe bijdragen van de schatkist werd evenwel niet gehandhaafd in de huisvestingswet.

Volgens artikel 11 van de huisvestingswet zal het Fonds voor Woningfinanciering de gelden onder zijn hoede bewaren en er een rendement op behalen. Na goedkeuring door de minister van Sociale Zaken kan het Fonds beslissen om de bewaring van zijn activa geheel of gedeeltelijk aan anderen toe te vertrouwen. Er moet voor worden gezorgd dat het Fonds te allen tijde over voldoende liquide middelen beschikt om zijn verplichtingen na te komen.

2.2.3.3. Categorieën van leningen

2.2.3.3.1. De drie types van leningen

Artikel 15 van de huisvestingswet legde de drie categorieën van leningen die door het Fonds voor Woningfinanciering werden verstrekt vast. (14) Die categorieën waren:

— algemene leningen krachtens hoofdstuk VI van de wet op het bouwen en aankopen van woningen;

— aanvullende leningen aan personen krachtens hoofdstuk VII van de wet op het bouwen en aankopen van woningen;

— leningen voor huurwoningen aan gemeenten, verenigingen en bedrijven krachtens hoofdstuk VIII van de wet op het bouwen en aankopen van woningen om te worden verhuurd.

Volgens alinea 1 van artikel 16 had het Fonds de toelating om nieuwe categorieën leningen te creëren, op voorwaarde van goedkeuring door de minister van Sociale Zaken.

2.2.3.3.2. Algemene leningen

De huisvestingswet handhaafde het stelsel van algemene woningleningen dat was ingevoerd door het systeem van huisvestingsobligaties in 1989 en ook van toepassing was volgens wet nr. 97/1993. De nieuwe wet bracht geen veranderingen wat deze categorie leningen betreft. Voor het beheren van algemene leningen moest het Fonds voor Woningfinanciering een afdeling Huisvestingsobligaties aanhouden, zoals voorheen gehouden door het Overheidsagentschap voor huisvesting, waarvan de financiën apart van andere activiteiten van de werking van het Fonds moesten worden gehouden, zie artikel 17 van de huisvestingswet (15).

De afdeling Huisvestingsobligaties moest:

„1. Categorieën van verhandelbare huisvestingsobligaties uitschrijven in naam van het Fonds voor Woningfinanciering en onderworpen aan de algemene voorwaarden die zijn vastgelegd door onderhavige wet, of door verordening.

2. Schuldinstrumenten met hypotheek- en huisvestingsobligaties als gestelde zekerheden uitwisselen.

3. De verhandelbaarheid van huisvestingsobligaties op de markt bevorderen. […]”

Een hypotheekobligatie moest worden gekoppeld aan een index en aan dezelfde leningvoorwaarden als de huisvestingsobligaties, die tegen de hypotheekobligatie werden uitgewisseld, benevens rentemarge, zie artikel 19 van de wet. Deze marge kon zodanig worden vastgesteld dat zij de werkingskosten en geschatte kosten voor uitstaande leningen van de afdeling Huisvestingsobligaties zou dekken, zie artikel 28 van de wet. Het was aan de minister van Sociale Zaken om het niveau van de rentemarge te bepalen na een voorstel van de raad van bestuur van het Fonds voor Woningfinanciering.

Hypotheekinstrumenten en huisvestingsobligaties konden worden uitgewisseld voor een bedrag van niet meer dan 70 % van de geschatte waarde van een goed, indien de eigenaar zijn eerste woning bouwde of kocht, maar 65 % van die waarde in alle andere gevallen, zie artikel 19 van de wet; met andere woorden, een verlaging van het vroegere plafond van 75 % van de geschatte prijs zoals vastgelegd in het bovengenoemde artikel 27 van de vroegere wet nr. 97/1993. Het was de minister van Sociale Zaken toegestaan bij verordening het maximale aantal hypotheekinstrumenten te bepalen dat door de afdeling Huisvestingsobligaties voor elk goed werd gekocht. Volgens artikel 21 van de wet was de maximale looptijd van de hypotheekinstrumenten die werden gekocht door de afdeling Huisvestingsobligaties 40 jaar. Verdere regels betreffende huisvestingsobligaties werden vastgelegd in verordening nr. 7/1999 inzake de afdeling Huisvestingsobligaties en transacties met huisvestingsobligaties (um húsbréfadeild og húsbréfaviðskipti).

Wat het lenen aan bouwaannemers betreft, vormden de regels in die verordening een weerspiegeling van de regels die waren vastgelegd in de vroegere Verordening nr. 467/1991 met dezelfde naam die krachtens de vroegere wet van toepassing was (16).

Zoals uit het bovenstaande blijkt, bleef het swapsysteem van huisvestingsobligaties hetzelfde na de inwerkingtreding van de huisvestingswet. De afdeling Huisvestingsobligaties van het Fonds voor Woningfinanciering kreeg dezelfde functies toebedeeld als dezelfde afdeling had uitgevoerd in het Overheidsagentschap voor huisvesting, zie artikel 19 van wet nr. 97/1993 en artikel 17 van de huisvestingswet, die beide eerder zijn geciteerd. Dat wordt bevestigd door de opmerkingen bij hoofdstuk VI van het wetsontwerp dat de huisvestingswet werd, dat het hoofdstuk grotendeels dezelfde bepalingen bevatte als hoofdstuk IV van wet nr. 97/1993 (17).

2.2.3.3.3. Aanvullende leningen

Met de huisvestingswet werd een nieuwe categorie leningen, aanvullende leningen genoemd, voor mensen met een lager inkomen aan het huisvestingsstelsel toegevoegd. Die leningen konden worden toegekend boven op de algemene leningen en vervingen daarbij verscheidene sociale leningen die waren toegekend krachtens wet nr. 97/1993 maar daarna werden ingetrokken (18). Volgens artikel 30 kon het Fonds voor Woningfinanciering, na een verzoek van een gemeentelijke huisvestingscommissie, aan personen die recht hadden op een algemene lening voor de aankoop van een appartement, aanvullende leningen verstrekken die 25 % van de geschatte waarde van het appartement dekten. Zoals het geval was voor sociale leningen onder het vroegere stelsel in wet nr. 97/1993 voordat het Fonds voor Woningfinanciering werd ingesteld, kon het totale van het Fonds voor Woningfinanciering geleende bedrag (algemene lening en aanvullende lening) nooit meer dan 90 % van de geschatte waarde van het appartement bedragen.

De minister van Sociale Zaken moest een verordening met verdere bijzonderheden van de vereisten voor het verstrekken van aanvullende leningen vastleggen. De volgende criteria moesten in aanmerking worden genomen voor het toekennen van die leningen: grootte van het gezin, activa, inkomen, grootte van het appartement en woningtype. De minister van Sociale Zaken vaardigde Verordening nr. 783/1998 betreffende aanvullende leningen uit, waarin de voorwaarden waaraan aanvragers van een lening moesten voldoen om in aanmerking te komen voor aanvullende leningen, werden gepreciseerd. Artikelen 5 en 6 van de verordening bepaalden dat de aanvrager bepaalde drempelwaarden met betrekking tot inkomen en activa niet mocht overschrijden om in aanmerking te komen voor een aanvullende lening (19). Artikel 8 stelde dat de aanvrager moest worden geëvalueerd op zijn betalingscapaciteit. In artikel 4 werd gesteld dat de gemeenten verdere richtsnoeren konden bepalen waarmee de huisvestingscommissies rekening moesten houden. Deze konden de huidige woningsituatie, de staat en het type van de huidige woning en grootte en gezondheid van het gezin bevatten (20). Derhalve bleven de belangrijkste criteria om te bepalen of iemand in aanmerking kwam voor „sociale” leningen het gebrek aan activa en een laag inkomen, zoals ook het geval was voordat de huisvestingswet in werking trad.

In tegenstelling tot de eerdere regels krachtens wet nr. 97/1993, bevatte de huisvestingswet geen bepalingen voor leningen voor de zogenaamde huurkoop van sociale woningen. Voorts bevatte de huisvestingswet geen bepalingen betreffende de verkoop van sociale appartementen aangezien deze konden worden verkocht op de algemene markt mits aan de voorwaarden van artikel 32 van de huisvestingswet werd voldaan.

2.2.3.3.4. Huurappartementen

De derde categorie van leningen, leningen voor huurappartementen, wordt geregeld door hoofdstuk VIII van de huisvestingswet. Volgens artikel 33 kan het Fonds voor Woningfinanciering leningen verstrekken voor de bouw of koop van woningen die zijn bedoeld voor verhuur, aan gemeenten, verenigingen of bedrijven met als oogmerk de bouw, het bezit en het beheer van dergelijke woningen. Tot 90 % van de bouwkosten of de koopprijs kan worden geleend, maar niet meer dan 90 % van de kostenbasis die is goedgekeurd door de raad van bestuur van het fonds, zie artikel 36 van de wet. Volgens artikel 37 van de wet hangt het recht op een huurwoning af van de sociale omstandigheden van de aanvrager en van de vraag of het inkomen en de activa van de aanvrager binnen de grenzen vallen die zijn gepreciseerd in een verordening uitgevaardigd door de minister van Sociale Zaken.

In de algemene opmerkingen bij hoofdstuk VIII van het wetsontwerp van de huisvestingswet werd vermeld dat aangaande dit type van leningen voor het grootste deel dezelfde regels als onder de vorige wet nr. 97/1993 zouden blijven gelden. (21) Bijgevolg is deze categorie leningen hoofdzakelijk dezelfde als eerder voorzien in de regels betreffende het Fonds voor Arbeidershuisvesting. De maximumlening voor deze categorie leningen was 90 % van de bouwkosten of koopprijs, zowel krachtens de huisvestingswet als wet nr. 97/1993. Evenzo was het recht op deze huurappartementen gebaseerd op sociale criteria zoals een gebrek aan activa en een laag inkomen.

2.2.3.4. In 2004 aangebrachte wijzigingen

2.2.3.4.1. Wet nr. 57/2004

In 2004 traden twee wetten ter wijziging van de huisvestingswet in werking, wet nr. 57/2004 en wet nr. 120/2004. Wet nr. 57/2004, die van kracht werd op 1 juli 2004, schafte het swapsysteem van huisvestingsobligaties af. In plaats daarvan werden de algemene leningen die door het Fonds voor Woningfinanciering werden verschaft, contant uitbetaald. Het hoofddoel van de veranderingen werd aldus in het wetsontwerp beschreven:

„Het wetsontwerp, dat hier wordt ingediend, heeft als doel IJslanders te verzekeren van gunstigere leningen via het Fonds voor Woningfinanciering door goedkopere financiering op de markt van algemene leningen. Dit doel zal worden bereikt door een reorganisatie van de uitgifte van obligaties van het Fonds voor Woningfinanciering, wat de efficiëntie van de financiering zal verhogen en de belangrijkste gebreken van de huidige uitgifte zal verhelpen […].” (22)

Na de wijzigingen luidde artikel 19 van de huisvestingswet:

„Leningen verstrekt door het Fonds voor Woningfinanciering zullen contant worden uitbetaald. Voordat een lening wordt uitbetaald, zal de kredietnemer een hypotheekinstrument uit hoofde van kredietnemer uitgeven en officieel laten registreren. De hypotheek van elke kredietnemer zal geïndexeerd worden volgens de prijsindex voor verbruikers, zie de wet op het indexcijfer van de consumptieprijzen, en onderworpen zijn aan rente zoals bepaald in artikel 21.”

Alinea’s 2 en 3 van artikel 10 van onderhavige wet betreffende de financiering van het fonds werden gewijzigd om overeen te stemmen met de afschaffing van het stelsel van huisvestingsobligaties:

„Het Fonds voor Woningfinanciering financiert de taken die door deze wet zijn beschreven op de volgende wijze:

1. Door opbrengsten van het eigen kapitaal van het fonds, d.w.z. afbetalingstermijnen, rente en geïndexeerde betalingen op verstrekte leningen.

2. Door de uitgifte en verkoop van HFF-obligaties, en door het opnemen van leningen zoals voorzien in de begrotingswet.

3. Door administratiekosten zoals voorzien in artikel 49.”

Ofschoon de administratiekosten niet eerder in artikel 10 werden opgesomd als een financieringsmiddel, maakte het genoemde artikel 49 deel uit van de wet vanaf zijn inwerkingtreding en was het niet veranderd. Door artikel 5 van de wet nr. 57/2004 werden twee nieuwe alinea’s toegevoegd aan artikel 11 van de huisvestingswet betreffende het beheer van activa en passiva:

„Het Fonds voor Woningfinanciering zal zijn inkomsten en uitgaven in evenwicht houden en daartoe vooraf plannen opstellen. Het fonds zal voor dat doel een systeem voor risicobeheer opzetten. Het Fonds voor Woningfinanciering mag zijn eigen financieringsobligaties en andere effecten verhandelen. Na advies van de raad van bestuur van het fonds en het financiële controleorgaan te hebben verkregen, zal de minister, bij verordening, bepalingen betreffende de risicocriteria, het risicobeheer, de interne controle en de handel in effecten uitvaardigen.”

Verscheidene andere wijzigingen werden aangebracht door wet nr. 57/2004. Zij betroffen voor het grootste deel wijzigingen van technische aard die, verband houden met de afschaffing van het obligatieswapsysteem, zie artikelen 9 tot en met 20 van de wijzigingswet. Deze wet bevatte geen enkele wijziging wat de algemene leningen betreft of de personen die daarvoor in aanmerking kwamen.

2.2.3.4.2. Wet nr. 120/2004

Bij wet nr. 120/2004, die van kracht werd op 3 december 2004, werd de limiet van de algemene leningen van het Fonds voor Woningfinanciering van het vroegere maximum van 70 % verhoogd tot 90 % van de geschatte waarde van een goed, en de minister van Sociale Zaken kreeg de bevoegdheid dit bedrag te veranderen door middel van een administratieve verordening, zie artikel 19 van de huisvestingswet. Voorts werd, als gevolg van het verhogen van de limiet voor algemene leningen, hoofdstuk VII van de wet betreffende aanvullende leningen, afgeschaft. In de opmerkingen bij artikel 4 van het wetsontwerp, waarbij hoofdstuk VII van de huisvestingswet betreffende aanvullende leningen werd afgeschaft, werd onder andere de volgende toelichting gegeven:

„Indien het wetsontwerp wet wordt, zullen alle kopers van onroerend goed de mogelijkheid hebben leningen van 90 % aan te gaan en bijgevolg zal er geen behoefte meer bestaan aan aanvullende leningen. De rente op aanvullende leningen was in het eerste deel van 2004 5,3 % of aanzienlijk hoger dan de rente op algemene leningen na de wijzigingen in de uitgifte van obligaties door het Fonds voor Woningfinanciering die van kracht werden op 1 juli 2004. Vanaf september dragen aanvullende leningen dezelfde rentevoet als algemene leningen. Deze verandering heeft geresulteerd in aanzienlijk betere voorwaarden voor kopers met weinig activa en een laag inkomen. Derhalve is er onder de huidige omstandigheden geen reden meer om voor die groep in een afzonderlijke categorie van leningen te voorzien.” (23)

De minister van Sociale Zaken heeft gebruikgemaakt van de bevoegdheid die hem door de eerder genoemde wet werd verschaft. De maximumgrens is verlaagd tot 80 % en weer verhoogd tot 90 %, maar vervolgens weer verlaagd tot 80 %, de huidige limiet (24).

3. RECHTSGRONDSLAG VAN MOGELIJKE ELEMENTEN VAN STAATSSTEUN KRACHTENS DE IJSLANDSE WET

In haar beslissing een formele onderzoeksprocedure in te leiden, heeft de Autoriteit de volgende vijf mogelijke staatssteunmaatregelen geïdentificeerd:

— de overheidsgarantie

— vrijstelling van inkomsten- en eigendomsbelasting

— rentesubsidies

— geen uitkering van dividenden

— het HFF is niet onderworpen aan vereisten van kapitaaltoereikendheid en regels inzake minimale solvabiliteitsratio.

3.1. OVERHEIDSGARANTIE

Het Fonds voor Woningfinanciering is een overheidsinstelling volgens publiek recht, zie artikel 4 van de huisvestingswet nr. 44/1998 en vergelijk met artikel 2 van de vroegere wet nr. 97/1993. Als dusdanig geniet het een overheidsgarantie op al zijn obligaties, op grond van de ongeschreven regels van het IJslandse publieke recht dat van toepassing is op alle overheidsinstellingen.

Het genoemde ongeschreven beginsel van de IJslandse wet dateert van vóór de inwerkingtreding van de EER-overeenkomst. In de algemene opmerkingen bij het wetsontwerp dat wet nr. 121/1997, betreffende overheidsgaranties (lög um ríkisábyrgðir) werd, werd het volgende gesteld: „Dit is gebaseerd op de ondubbelzinnige regel van de IJslandse wet dat de overheid aansprakelijk is voor de verplichtingen van zijn instellingen en ondernemingen, tenzij de garantie wordt beperkt door een expliciete juridische wettelijke bepaling […] of de aansprakelijkheid van de overheid in een bedrijf met beperkte aansprakelijkheid beperkt is tot de inbreng van aandelenkapitaal.”. (25) De garantie is van toepassing op alle overheidsinstellingen, ongeacht wanneer zij zijn opgericht en ongeacht hun activiteiten of verandering van die activiteiten. Derhalve was deze garantie ook van toepassing op het voormalige Overheidsagentschap voor huisvesting en de drie andere organen met activiteiten in de woningfinanciering voordat de huisvestingswet van kracht werd.

3.2. VRIJSTELLING VAN INKOMSTEN EN EIGENDOMSBELASTING

In haar beslissing een formeel onderzoek in te leiden, identificeerde de Autoriteit de vrijstelling van belastingen op inkomsten en eigendom ten gunste van het HFF, als een tweede potentiële staatssteunmaatregel.

De schatkist, alle overheidsinstellingen en alle overheidsondernemingen waarvoor de overheid onbeperkte aansprakelijkheid draagt, zijn lang voor de inwerkingtreding van de EER-overeenkomst vrijgesteld van belastingen op inkomsten en eigendom, zie de huidige alinea 1 van artikel 4 van de wet op de inkomstenbelasting nr. 90/2003. Deze algemene belastingvrijstelling is van toepassing op het Fonds voor Woningfinanciering omdat het een overheidsinstelling is.

Toen de EER-overeenkomst van kracht werd, was de rechtsgrondslag voor de belastingvrijstelling vastgelegd in alinea 1 van artikel 4 van wet nr. 75/1981 op inkomsten- en eigendomsbelasting. De huidige wet op inkomstenbelasting is een geconsolideerde versie van wet nr. 75/1981 op inkomsten- en eigendomsbelasting. Derhalve vielen de voorlopers van het Fonds voor Woningfinanciering ook onder deze belastingvrijstelling.

Wat de eigendomsbelasting betreft: die werd afgeschaft, erga omnes, door wet nr. 129/2004 en werd voor de laatste keer geheven op activa aan het eind van het jaar 2005. Tot de goedkeuring van wet nr. 129/2004 waren de bovengenoemde instellingen ook door alinea 1 van artikel 4 wet nr. 90/2003 vrijgesteld van het betalen van eigendomsbelastingen. Derhalve vielen de voorlopers van het Fonds voor Woningfinanciering ook onder deze belastingvrijstelling.

3.3. RENTESUBSIDIES

In haar beslissing een formeel onderzoek in te leiden, identificeerde de Autoriteit rentesubsidies als een derde potentiële maatregel van staatssteun, welke in feite neerkomt op directe budgettaire bijdragen aan het HFF voor obligaties die resulteren uit het verstrekken van leningen met een lagere rente dan de marktrente voor het bouwen van sociale huurwoningen.

Een van de categorieën leningen van het Fonds voor arbeidershuisvesting waren leningen voor sociale huurwoningen, zie het eerder geciteerde artikel 50 van wet nr. 97/1993. Hoofdstuk VIII van de huisvestingswet bepaalt de huidige regels inzake leningen voor sociale huurappartementen, en zoals eerder vermeld, zijn zij voor het grootste deel dezelfde als de voormalige bepalingen. Derhalve kregen zowel het Overheidsagentschap voor huisvesting, via het Fonds voor arbeidershuisvesting, als het HFF respectievelijk de taak deze categorie van leningen te verschaffen.

Zoals eerder opgemerkt, vormde een van de financieringsmiddelen voor het Fonds voor arbeidershuisvesting directe budgettaire bijdragen, zie artikel 48 van wet nr. 97/1993. Deze bijdragen moesten gedeeltelijk de werkingskosten van het fonds dekken, ook de kosten met betrekking tot sociale huurappartementen. De rentevoet voor deze categorie leningen werd jaarlijks door de regering bepaald; zie artikel 52 van de wet.

Wat de situatie na de inwerkintreding van de huisvestingswet betreft, bepaalde het voorlopige artikel IX van de huisvestingswet, zoals goedgekeurd in 1998, dat tot het einde van het jaar 2000 leningen voor sociale huurappartementen zouden worden toegekend met dezelfde rentevoeten als die welke op dat moment van toepassing waren.

Op 21 augustus 2001 sloten de minister van Sociale Zaken en de minister van Financiën een bijzondere overeenkomst die voorziet in een gesubsidieerde rentevoet voor deze categorie van leningen tot 400 huurappartementen per jaar (26). Op 26 september 2005 sloten de ministers een nieuwe overeenkomst, die de bijdrage aan het HFF aanpaste in het licht van het verlagen van de rentevoeten en het verhogen van de maximale bijdrage voor elk appartement. Volgens die overeenkomsten zou het HFF een budgettaire bijdrage ontvangen voor de verliezen die het zou oplopen in verband met deze categorie van leningen, in een mate die was voorzien in de overeenkomsten.

3.4. GEEN UITKERING VAN DIVIDEND

In haar beslissing een formeel onderzoek in te leiden, identificeerde de Autoriteit als een vierde potentiële staatssteunmaatregel het feit dat het HFF niet verplicht is enig dividend aan de staat uit te keren. Dat volgt uit de algemene beginselen van het IJslands publiek recht, die niet vereisen dat overheidsinstellingen, die zijn georganiseerd zoals het HFF, dividend uitkeren (27). Als dusdanig dateert dit beginsel van vóór de inwerkingtreding van de EER-overeenkomst en de juridische situatie voor de voorlopers van het HFF was dan ook dezelfde.

Dit algemene beginsel is onder meer een gevolg van het feit dat deze instellingen niet als doel hebben winst te maken, maar diensten te verschaffen waarvan het parlement heeft beslist dat de staat die op zich moet nemen. Volgens het IJslandse publieke recht vereist een overheidsinstelling een rechtsgrondslag om geld te vragen voor zijn diensten en mag wat wordt aangerekend niet meer bedragen dan wat het kost om die diensten te leveren. (28) Wanneer een overheidsinstelling bij wet is toegestaan meer dan haar kosten aan te rekenen of, zoals bijvoorbeeld in het geval van het HFF, een rendement te behalen op geld onder haar hoede, zie artikel 11 van de huisvestingswet, dan moet de uitkering van dividend door de instelling aan de staat in afzonderlijke wetgeving worden geregeld.

Deze interpretatie van het IJslandse recht wordt bevestigd in de brief van 15 april 2008 van de IJslandse regering waarin het volgende wordt verklaard: „Op grond van de wet op financiële rapportering door de regering nr. 88/1997, is de algemene praktijk dat publieke organen slechts winst moeten genereren indien zij daartoe door de wet gehouden zijn. Voorts is een rechtsgrondslag vereist indien een publiek orgaan verplicht is dividend uit te keren. Indien een publiek orgaan winst genereert, zal het een normaal aandeel van de winst als dividend aan de schatkist uitkeren, zoals vastgelegd in artikel 42 van wet nr. 88/1997. Publieke organen die dividend uitkeren, zoals Landsvirkjun bijvoorbeeld, hebben daartoe een bijzondere wettelijke verplichting. Verwezen kan worden naar artikel 4 van wet nr. 42/1983 betreffende Landsvirkjun. Derhalve bestaat er geen algemene wettelijke bepaling die vereist dat publieke organen dividend uitkeren.”

Noch de huisvestingswet noch wet nr. 97/1993 bevatten enige wettelijke bepaling op grond waarvan het HFF of zijn voorlopers dividend moesten uitkeren. Het HFF is derhalve in dit opzicht steeds onderworpen geweest aan het genoemde algemene beginsel van IJslands publiek recht.

3.5. HET HFF IS NIET ONDERWORPEN AAN VEREISTEN INZAKE KAPITAALTOEREIKENDHEID EN REGELS BETREFFENDE DE MINIMUMSOLVABILITEITSRATIO

Het besluit waarnaar wordt verwezen in punt 14 van hoofdstuk II van bijlage IX bij de EER-overeenkomst (Richtlijn 2000/12/EG van het Europees Parlement en de Raad van 20 maart 2000 betreffende de toegang tot en de uitoefening van de werkzaamheden van kredietinstellingen, zoals gewijzigd, hierna de bankrichtlijn genoemd), (29) bevat de vereisten inzake kapitaaltoereikendheid en de regels voor de minimum solvabiliteitsratio die van toepassing zijn op kredietinstellingen in de hele Europese Unie en lidstaten van de EVA. Artikel 2, lid 3 van de richtlijn bevat een opsomming van instellingen die zijn vrijgesteld van toepassing van de bepalingen van de bankrichtlijn. In het besluit van het Gemengd Comité van de EER werd deze lijst uitgebreid, onder meer door toevoeging van de „Byggingarsjóðir ríkisins” in IJsland (letterlijk vertaald „de Bouwfondsen van de staat” (30). Deze term dekte het Overheidsbouwfonds en het Fonds voor arbeidershuisvesting, die, zoals eerder werd beschreven, werden samengevoegd en overgenomen door het HFF, zie artikel 53 van de huisvestingswet. Bijgevolg stelt artikel 116 van wet nr. 161/2002 betreffende financiële instellingen (lög um fjármálafyrirtæki) het HFF vrij van de toepassing van de wet, wat een van de maatregelen is tot omzetting van de richtlijn in IJslands recht.

4. OPMERKINGEN VAN DE IJSLANDSE AUTORITEITEN

In haar brieven van 20 november 2006 en 15 april 2008 hield de IJslandse regering vol dat het stelsel van het HFF moest worden beschouwd als bestaande steun. Ten eerste dateerden de hoofdkenmerken van het stelsel van vóór de inwerkingtreding van de EER-overeenkomst en werden zij door de goedkeuring van de huisvestingswet niet gewijzigd. De veranderingen die op dat moment werden aangebracht aan het huisvestingstelsel, waren uitsluitend gericht op het stelsel van sociale huisvesting en waren geen inhoudelijke wijzigingen. Ten tweede waren de staatssteunelementen die werden aangeduid in het besluit van de Autoriteit tot inleiding van de procedure, algemene maatregelen die onveranderd bleven door de inwerkingtreding van de huisvestingswet. Derhalve is bijvoorbeeld de impliciete overheidsgarantie voor en na de inwerkingtreding van de EER-overeenkomst gelijk gebleven. In dat opzicht voerde de IJslandse regering aan dat uit het arrest van het Europees Hof van Justitie in de zaak „Namur-Les Assurances du Crédit SA” volgt, dat slechts wezenlijke wettelijke veranderingen de classificatie van de steun konden wijzigen (31). Ten derde werd er in 1999 met de invoering van de huisvestingswet geen verandering aangebracht die een nieuwe beoordeling van de verenigbaarheid van het stelsel met de staatssteunregels zou rechtvaardigen. Ten vierde staan de veranderingen die zijn aangebracht in het stelsel van sociale huisvesting betreffende bijvoorbeeld de zogenaamde aanvullende leningen, los van het stelsel van algemene leningen.

5. OPMERKINGEN VAN DERDEN

SFF heeft gesteld dat door de veranderingen die zijn aangebracht door de huisvestingswet, het stelsel als nieuwe steun moet worden beschouwd aangezien deze veranderingen inhielden dat het huisvestingsstelsel tot op heden niet min of meer ongewijzigd is gebleven. In zijn brief van 31 januari 2007 noemde SFF onder meer:

— Het bestaan van een nieuwe wet, d.w.z. de huisvestingswet die de wet op het Overheidsagentschap voor huisvesting had vervangen.

— Het in het leven roepen van een nieuwe juridische entiteit, het Fonds voor Woningfinanciering, dat de Overheidshuisvestingraad/het Overheidsagentschap voor huisvesting verving en de activa en verplichtingen van het Overheidsbouwfonds en het Fonds voor arbeidershuisvesting overnam.

— De invoering van nieuwe leninginstrumenten, met contante leningen in de plaats van huisvestingsobligaties en minder sociale bijstand voor huisvesting, de wijziging van het maximale voor aankoop gefinancierde bedrag, het opheffen van beperkingen op de verkoop van door de eigenaar bewoonde sociale woningen, de afschaffing van het prioriteitsrecht en veranderingen met betrekking tot de aard van voor leningen in aanmerking komende entiteiten.

— De verandering in de financieringsbronnen: Krachtens de huisvestingswet ontvangt het Fonds voor Woningfinanciering, in tegenstelling tot zijn voorlopers, geen directe bijdragen van de overheid.

In zijn brief van 28 maart 2008 voerde SFF aan dat de relevante juridische toets zou moeten bestaan uit een volledige beoordeling van het HFF-stelsel in plaats van een afzonderlijke analyse van de geïdentificeerde mogelijke steunmaatregelen. Naar de mening van SFF zijn de afzonderlijke onderdelen van het stelsel zo hecht met elkaar verweven dat het niet terecht zou zijn die onderdelen los van elkaar te beoordelen op hun nieuwe of bestaande aard. Naar de mening van SFF zou een dergelijke werkwijze niet in overeenstemming zijn met de praktijk van de Commissie in gelijkaardige zaken. Ten slotte vraagt SFF aan de Autoriteit om rekening te houden met de feitelijke ontwikkeling van het aantal door het HFF verstrekte leningen en zijn marktaandeel in vergelijking met dat van particuliere banken.

II. BEOORDELING

1. HET FEIT DAT HET HFF NIET IS ONDERWORPEN AAN VEREISTEN INZAKE KAPITAALTOEREIKENDHEID EN REGELS VAN MINIMUM SOLVABILITEITSRATIO, VORMT GEEN STAATSSTEUN

De Autoriteit vond het nuttig haar beoordeling aan te vangen met de vraag of het feit dat het HFF niet is onderworpen aan vereisten van kapitaaltoereikendheid en regels van minimum solvabiliteitsratio gelijk staat aan staatssteun.

Zoals eerder aangegeven, geeft de bankrichtlijn de vereisten voor kapitaaltoereikendheid en de regels voor een minimale solvabiliteitsratio die van toepassing zijn op kredietinstellingen in de hele EER. In haar besluit tot het inleiden van de procedure was de Autoriteit voorlopig de mening toegedaan dat de vrijstelling voor het HFF van de bankrichtlijn geen staatssteun vormde. De Autoriteit vond evenwel dat de kwestie dusdanige twijfels deed rijzen dat het nuttig was de kwestie te beoordelen in de formele onderzoeksprocedure. Na deze beoordeling bevestigt de Autoriteit haar voorlopige mening om de volgende redenen:

Ten eerste, zoals aangegeven in de beslissing tot het inleiden van de procedure, vormt het HFF geen kredietinstelling zoals bedoeld in de bankrichtlijn aangezien het geen stortingen of andere terug te betalen middelen van het publiek mag ontvangen.

Ten tweede bevat artikel 2, lid 3, van de bankrichtlijn een opsomming van instellingen die zijn vrijgesteld van de toepassing van de bepalingen van de richtlijn. Het besluit van het Gemengd Comité van de EER omvatte in die lijst de „Byggingarsjóðir ríkisins”. De term werd traditioneel gebruikt voor de fondsen die nu zijn overgenomen door het HFF. Ongeacht of die bepaling constitutief is of slechts herformuleert wat reeds volgt uit de normale regels van de richtlijn, is het derhalve de bankrichtlijn zelf, zoals aangepast aan de EER, die het HFF vrijstelt van zijn bepalingen en de daarin vastgelegde vereisten van kapitaaltoereikendheid en minimum solvabiliteitsratio. Zelfs in de veronderstelling dat een vrijstelling van de richtlijn zou inhouden dat het HFF bevoordeeld zou zijn, zou de maatregel niet kunnen worden toegeschreven aan de IJslandse staat, maar aan het Gemengd Comité van de EER, en zou bijgevolg geen staatssteun vormen (32).

Ten derde, zelfs indien het HFF onder de bankrichtlijn zou vallen, zou een vrijstelling geen overdracht van overheidsmiddelen betekenen, aangezien de overheid in een dergelijke situatie geen inkomsten zou derven.

2. GEZAMENLIJKE OVERWEGINGEN MET BETREKKING TOT DE OVERHEIDSGARANTIE, RENTESUBSIDIES, DE VRIJSTELLING VAN INKOMSTEN- EN EIGENDOMSBELASTING EN HET ONTBREKEN VAN DIVIDENDUITKERING

2.1. DE VERSCHILLENDE PROCEDURES VOOR NIEUWE EN BESTAANDE STEUN

De procedure voor nieuwe steun is vastgelegd in artikel 1, lid 3, in deel I van Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst (overeenstemmend met artikel 88, lid 3, EG). Indien de Autoriteit twijfelt aan de verenigbaarheid van een dergelijke steunmaatregel, zal zij de formele onderzoeksprocedure inleiden zoals bedoeld in artikel 1, lid 2, in deel I van Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst (overeenstemmend met artikel 88, lid 2, EG) en in artikel 4, lid 4, van sectie II in deel II van Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst.

De procedure voor bestaande steun verschilt van de procedure betreffende nieuwe steun en is vastgelegd in artikel 1, lid 1, in deel I van Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst. Zoals bedoeld in die bepaling, zal de Autoriteit in samenwerking met de EVA-staten alle steunsystemen die in die staten bestaan, doorlopend volgen. Zij zal aan laatstgenoemde elke gepaste maatregel vereist door de progressieve ontwikkeling of door de werking van de EER-overeenkomst voorstellen.

Volgens het Europees Hof van Justitie:

„[…] is de Commissie bij de toetsing van steunmaatregelen aan artikel 87, Europese Gemeenschap, teneinde vast te stellen of zij verenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt, verplicht de procedure van artikel 88, lid 2, Europese Gemeenschap in te leiden, wanneer zij na de fase van het vooronderzoek niet alle problemen heeft weten op te lossen bij het bepalen of die maatregelen verenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt […] Vanzelfsprekend dienen deze beginselen te worden toegepast wanneer de Commissie ook twijfel heeft over de kwalificatie zelf van de onderzochte maatregel als steunmaatregel in de zin van artikel 87, lid 1, Europese Gemeenschap. De Commissie kan dus niet worden verweten dat zij de genoemde procedure inleidt hoewel zij in de daartoe gegeven beschikking betwijfelt of de maatregelen waarop de beschikking betrekking heeft, steunmaatregelen in de zin van artikel 87, lid 1, Europese Gemeenschap zijn. […] moet de Commissie […] een toereikend onderzoek instellen... op basis van de haar in dit stadium door deze staat meegedeelde informatie, ook al resulteert dit onderzoek in een niet-definitieve beoordeling. […] Indien die informatie de Commissie in staat stelt, met het oog op een voorlopige beoordeling, te besluiten dat de maatregelen waarschijnlijk inderdaad bestaande steun vormen, dan moet de Commissie die behandelen binnen het kader zoals bepaald in artikel 88, lid 1 en lid 2, Europese Gemeenschap. Indien op basis van de door de lidstaat verstrekte informatie die voorlopige conclusie niet gerechtvaardigd is of indien de lidstaat geen desbetreffende informatie verstrekt, dan moet de Commissie die maatregelen behandelen binnen het kader bepaald in artikel 88, lid 3, en lid 2.” (33)

Met andere woorden, elke beoordeling of een potentiële steunmaatregel nieuwe of bestaande steun vormt in een besluit de formele onderzoekprocedure in te leiden, kan alleen van voorlopige aard zijn. Derhalve volgt uit jurisprudentie dat zelfs indien de Autoriteit in een besluit tot het inleiden van de procedure aanvankelijk van mening was dat de onderzochte maatregel nieuwe steun vormde, zij in het besluit waarmee die procedure wordt afgesloten tot de conclusie komt dat de maatregel in werkelijkheid bestaande steun vormt of dat zij helemaal geen steun uitmaakt. Gaat het om bestaande steun, dan moet de Autoriteit de procedure voor bestaande steun volgen (34). In een dergelijk geval zou de Autoriteit bijgevolg de formele onderzoeksprocedure moeten beëindigen en de andere procedure voor bestaande steun die is vastgelegd in artikelen 17 tot en met 19 in deel II van Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst, inleiden (35). Enkel en alleen in het kader van deze laatste procedure zou de Autoriteit beoordelen of een bestaande steunmaatregel verenigbaar is met de werking van de EER-overeenkomst.

De aan de Autoriteit verstrekte gegevens toen zij besliste de formele onderzoeksprocedure in te leiden rechtvaardigden niet de voorlopige conclusie dat de steun bestaande steun was en de Autoriteit heeft deze maatregelen onderzocht volgens de regels met betrekking tot nieuwe steun. Aangezien die aanvankelijke mening echter werd betwist door de IJslandse regering, zal de Autoriteit hieronder de kwestie opnieuw beoordelen in het licht van de stukken die nu zijn voorgelegd door de regering en door SFF.

Zoals reeds aangegeven, zal de Autoriteit beslissen over het bestaan en de verenigbaarheid van nieuwe steunmaatregelen zoals bedoeld in de formele onderzoeksprocedure. Indien de onderzochte instrumenten daarentegen geen nieuwe steun vormen, kan de Autoriteit in het kader van de huidige procedure niet tot een bindende beoordeling komen of zij daarentegen bestaande steun vormen zoals bedoeld in artikel 61, lid 1, EER. Evenmin kan de Autoriteit niet bindend beoordelen of dergelijke bestaande steunmaatregelen verenigbaar zouden zijn met de Overeenkomst. Voordat zij de vraag inzake nieuwe of bestaande maatregelen definitief beantwoordt, zal de Autoriteit zich derhalve in het volgende baseren op de veronderstelling dat de volgende maatregelen staatssteun vormen: overheidsgarantie, belastingvrijstelling, rentesubsidie en ontheffing van de verplichting dividend uit te keren.

2.2. DE JURIDISCHE TOETS

Artikel 4 van Besluit nr. 195/04/COL van de Autoriteit bepaalt dat een wijziging van bestaande steun iedere wijziging is, met uitzondering van aanpassingen van louter formele of administratieve aard, die de beoordeling van de verenigbaarheid van de steunmaatregel met de gemeenschappelijke markt niet kan beïnvloeden. Wat betreft de juridische beoordeling of steun nieuwe steun of bestaande steun is, stelde daarenboven het Hof van Justitie in Namur-Les Assurances du crédit:

„Wanneer de steunmaatregel het gevolg is van reeds van kracht zijnde wettelijke bepalingen die niet worden gewijzigd, kan […] niet aan de hand van de omvang van de steun en met name van de hoogte van het steunbedrag op enig tijdstip in het bestaan van de onderneming worden beoordeeld of er sprake is van een nieuwe dan wel van een wijziging van een bestaande steunmaatregel. Om een steunmaatregel als nieuw of gewijzigd in te delen, moet er worden uitgegaan van de bepalingen waarbij in die maatregel is voorzien, en van de daarin vastgestelde modaliteiten en grenzen. Het besluit dat op 1 februari 1989 in werking is getreden, heeft geen wijzigingen gebracht in de wettelijke regeling op grond waarvan de NDD de betrokken voordelen genoot, niet met betrekking tot de aard van die voordelen en evenmin met betrekking tot de activiteiten van de openbare instelling waarvoor zij golden, nu de wet van 31 augustus 1939 in zeer algemene termen deze instelling belastte met de opdracht om de kredietrisico’ s bij export te verminderen. Het besluit blijft dus zonder gevolgen voor de bij die wet ingevoerde steunregeling.” (36)

Het Hof concludeerde voorts dat een feitelijke uitbreiding van de activiteiten van de onderneming niet zou volstaan om de kwalificering van een steunmaatregel te wijzigen:

„De tegenovergestelde opvatting zou immers tot gevolg hebben dat de betrokken lidstaat niet enkel nieuwe steunmaatregelen of wijzigingen ten gronde van de steun aan een onder een bestaande steunregeling vallende onderneming bij de Commissie moet aanmelden en aan voorafgaande toetsing onderwerpen, maar bovendien ook alle maatregelen die de activiteiten van die onderneming raken en een weerslag kunnen hebben op de werking van de gemeenschappelijke markt, de mededinging of louter op het in een bepaalde periode daadwerkelijk uitgekeerde steunbedrag, dat afhankelijk is van de omzet van de onderneming, al staat de steun in beginsel vast. In het meest extreme geval zou bij een openbare onderneming als de NDD elke nieuwe verzekeringsovereenkomst, die volgens de door de gemachtigde van de Belgische regering ter terechtzitting verstrekte gegevens aan de toezichthoudende overheid moet worden voorgelegd, kunnen worden beschouwd als een maatregel die onder de procedure van artikel 93, lid 3, van het Verdrag valt. Een dergelijke interpretatie, die beantwoordt aan de letter noch aan het doel van die bepaling en evenmin in overeenstemming is met de daarbij vastgestelde verdeling van de verantwoordelijkheid tussen de Commissie en de lidstaten, zou tot rechtsonzekerheid leiden voor de ondernemingen en de lidstaten, die zeer verschillende maatregelen vooraf zouden moeten aanmelden en zouden moeten wachten met de tenuitvoerlegging ervan, ook al staat niet vast dat het wel degelijk om nieuwe steunmaatregelen gaat. […]” (37)

In Gibraltar/Commissie was het Gerecht van eerste aanleg van mening:

„dat de oorspronkelijke regeling slechts in een nieuwe steunregeling wordt omgezet wanneer de wijziging de kern van die regeling raakt. Van een dergelijke substantiële wijziging kan echter geen sprake zijn wanneer het nieuwe element duidelijk los van de oorspronkelijke regeling kan worden beschouwd.” (38)

Bij de beoordeling of een wijziging van een steunmaatregel tot gevolg heeft dat tot op heden bestaande steun verandert in nieuwe steun, heeft de Commissie onderzocht of de verandering de kern van die regeling raakt (39). In dit opzicht heeft de Commissie rekening gehouden met de aard van het voordeel, het met het voordeel nagestreefde doel, de basis van het voordeel, de personen en organen waarop het van invloed is en de relevante financieringsbronnen. De Commissie is daarentegen niet ingegaan op de juridische veranderingen, die geen deel uitmaken van de onderzochte steunmaatregel.

Met betrekking tot afzonderlijke steunmaatregelen, zoals licentievergoedingen voor een publieke omroep, is de Commissie volgens deze werkwijze overgegaan tot onderzoek van de voorwaarden volgens welke de genoemde vergoeding wordt gebruikt, met als reden dat deze voorwaarden een integraal deel van de betreffende steunmaatregel uitmaken (40).

Indien de betreffende steunmaatregel bestond uit een steunregeling die niet was toegekend voor een bepaalde activiteit, zoals bijvoorbeeld openbare ondernemingen die een overheidsgarantie genieten louter omdat de onderneming is georganiseerd als deel van de overheid, concentreerde de Commissie zich erop of de steunmaatregel zelf (de regeling bestaande uit een overheidsgarantie voor alle dergelijke ondernemingen) in zijn kern was veranderd. Aangezien in deze laatste situatie de regels met betrekking tot elke steunontvanger geen deel uitmaken van de steunmaatregel, is de Commissie niet dieper ingegaan op de specifieke regels met betrekking tot de activiteiten van elk van de steunontvangers. Met andere woorden, de Commissie was niet van mening dat wijzigingen aan regels betreffende afzonderlijke steunontvangers tot gevolg konden hebben dat zij van de steunregeling nieuwe steun maken, zij het met gevolg voor de regeling als dusdanig of slechts voor de bepaalde onderneming die het onderwerp is van wettelijke wijzigingen (41). Was zij wel die mening toegedaan, dan zou dat hebben betekend dat een maatregel met het karakter van een regeling van bestaande steun in nieuwe steun zou zijn veranderd met betrekking tot sommige van de steunontvangers, maar niet met betrekking tot andere, uitsluitend omdat de regels betreffende de eerstgenoemde, en niet die betreffende de laatstgenoemde, waren gewijzigd. Een dergelijk resultaat zou onverenigbaar zijn met het feit dat de maatregel uit één enkele maatregel bestond.

Alvorens in te gaan op welke veranderingen van de wet relevant zijn voor de beoordeling of een steunmaatregel nieuwe of bestaande steun is, moet bijgevolg eerst worden bepaald of regels die van toepassing zijn op een of meer van de steunontvangers, deel uitmaken van de steunmaatregel of niet. Indien de betreffende onderneming steun ontvangt uit hoofde van meerdere steunmaatregelen met verschillende doelen en rechtsgrondslag, ingesteld op verschillende tijdstippen, en waarvan sommige individueel van aard zijn en andere het karakter van een regeling hebben, zouden de verschillende steunmaatregelen bovendien één voor één beoordeeld moeten worden en niet samengevoegd in één algemene beoordeling, alleen omdat de maatregelen geheel of gedeeltelijk dezelfde ontvanger hebben (42).

2.3. KWALIFICERING VAN DE VERSCHILLENDE STEUNMAATREGELEN ALS NIEUWE OF BESTAANDE STEUN

2.3.1. De overheidsgarantie

De overheidsgarantie op alle overheidsinstellingen voor al hun obligaties volgt uit algemene ongeschreven regels van IJslands publiek recht die dateren van voor de inwerkingtreding van de EER-overeenkomst. De garantie is van toepassing op alle overheidsinstellingen, ongeacht wanneer zij zijn opgericht en ongeacht hun activiteiten, of verandering van die activiteiten. Deze mogelijke steunmaatregel moet worden beschouwd als een regeling volgens de definitie in artikel 1, lid d, in deel II van Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst. Opnieuw in de veronderstelling dat zij steun vormt, moet de regeling van het begin af aan worden beschouwd als bestaande steun aangezien hij bestond voordat de EER-overeenkomst in werking trad, zie artikel 1, lid b, in deel II van Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst.

Sinds de inwerkingtreding van de EER-overeenkomst zijn er geen wezenlijke of zelfs niet-wezenlijke veranderingen geweest van de reikwijdte en functie van de garantie. Wet nr. 121/1997 betreffende overheidsgaranties, met de daarop volgende wijzigingen, voerde een kleine garantiepremie in, a rato van 0,00625 % per kwartaal (0,00375 % per kwartaal voor binnenlandse engagementen tot 2001). Deze premie vermindert evenwel slechts de steun die voortvloeit uit de oorspronkelijke regeling van overheidsgarantie die dateert van vóór de EER-overeenkomst. Ongeacht enig daarmee verbonden voordeel kan de oorspronkelijke regeling derhalve niet worden gekwalificeerd als nieuwe steun (43).

Daarenboven hield geen van de eerder in sectie I.2 beschreven veranderingen van de werking van het HFF een dergelijke wijziging in. De aard van het voordeel was precies dezelfde, evenals de rechtsgrondslag voor de steun. Het doel van deze niet-individuele maatregel, die veel verder reikt dan de bijzonderheden van het leningstelsel voor huisvesting en die algemeen op alle overheidsinstellingen van toepassing is, veranderde evenmin als gevolg van de wijzigingen in het leningstelsel voor huisvesting dat door de huisvestingswet in het leven werd geroepen (44). Met andere woorden, die veranderingen van de wet waren niet alleen scheidbaar van deze mogelijke steunmaatregel, maar stonden er volledig los van. Derhalve vormt de garantieregeling geen nieuwe steunmaatregel die kan worden beoordeeld in het kader van de huidige formele onderzoeksprocedure.

2.3.2. Vrijstelling van inkomsten en eigendomsbelasting

De schatkist, alle overheidsinstellingen en alle overheidsondernemingen waarvoor de overheid onbeperkte aansprakelijkheid draagt waren reeds lang voordat de EER-overeenkomst in werking trad, vrijgesteld van inkomsten- en eigendomsbelasting.

De vrijstelling van inkomstenbelasting wordt momenteel bepaald door alinea 1 van artikel 4 van de wet op de inkomstenbelasting nr. 90/2003, die een geconsolideerde versie is van wet nr. 75/1981 betreffende inkomsten- en eigendomsbelasting. In de veronderstelling dat de belastingvrijstelling steun vormt, moet zij van het begin af aan worden beschouwd als een algemene regeling volgens de definitie in artikel 1, lid d, in deel II van Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst. Sinds de inwerkingtreding van de EER-overeenkomst heeft deze regeling geen wezenlijke, zelfs geen niet-wezenlijke verandering in reikwijdte, financiering of functie ondergaan. Niets van deze algemene bepalingen inzake belastingen, of die nu verband hielden met het HFF of enige andere begunstigde van de vrijstelling, veranderde als gevolg van de wijzigingen aan het leningstelsel voor huisvesting dat na 1 januari 1994 tot stand kwam. Daarenboven waren de veranderingen aan het leningstelsel voor huisvesting noch direct, noch indirect van invloed op deze regeling. De huisvestingswet bracht dan ook geen verandering in het doel en de aard van de belastingvrijstelling. Evenmin wijzigde ze de bron voor de financiering of de rechtsgrondslag voor de belastingvrijstelling. De belastingvrijstelling kan derhalve geen nieuwe steunmaatregel vormen die in het kader van de formele onderzoeksprocedure zou kunnen worden onderzocht.

Tot de goedkeuring van wet nr. 129/2004, waarmee de eigendomsbelasting werd afgeschaft, stelde alinea 1 van artikel 4 van de wet op de inkomsten- en eigendomsbelasting nr. 90/2003 de eerder genoemde instellingen ook vrij van het betalen van die belasting. Eveneens met betrekking tot eigendomsbelasting, consolideerde deze wet slechts regels die reeds bestonden in de eerder genoemde wet nr. 75/1981 betreffende inkomsten- en eigendomsbelasting. De eigendomsbelasting is nu volledig afgeschaft. Totdat zij werd afgeschaft in 2004, moeten de vrijstellingen van die belasting voor deze instellingen, indien zij steun vormen, worden beoordeeld als een regeling volgens de definitie in artikel 1, lid d, in deel II van Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst. In de tijd tussen de inwerkingtreding van de EER-overeenkomst en de algemene afschaffing van de eigendomsbelasting vonden er geen wezenlijke of zelfs niet-wezenlijke veranderingen plaats qua reikwijdte, financiering of functie van de belastingvrijstelling en de veranderingen aan het leningstelsel voor huisvesting waren niet van invloed op de aard, het doel, het functioneren of de financiering van de belastingvrijstelling. Derhalve kan deze belastingvrijstelling geen nieuwe steunmaatregel vormen die in het kader van de huidige formele onderzoeksprocedure kan worden onderzocht.

2.3.3. De rentesubsidie

Zoals eerder vermeld, verschafte het Fonds voor arbeidershuisvesting leningen voor sociale huurappartementen met door de regering vastgestelde lage rentevoeten. Het Fonds ontving directe budgettaire bijdragen, onder meer om zijn kosten voor deze leningen te dekken. Aangezien het Fonds voor arbeidershuisvesting een openbare instelling was, was de IJslandse overheid uiteindelijk aansprakelijk voor de verliezen in verband met deze categorie van leningen indien de directe bijdragen onvoldoende waren om de verliezen van het Fonds te dekken.

De categorie leningen voor sociale huurappartementen was grotendeels onveranderd gebleven door de huisvestingswet en het HFF moest deze leningen verstrekken, aanvankelijk aan dezelfde rentevoet als tevoren was toegepast, zie voorlopig artikel IX van de wet. Dat artikel bepaalde ook dat de overheid uit de begroting bijdragen zou leveren om de verliezen van het HFF te dekken. Deze aangelegenheden zijn vervolgens geregeld door overeenkomsten tussen de minister van Sociale Zaken en de minister van Financiën, zie sectie I.3.3.

Wat de institutionele verandering betreft, toont de vaste praktijk van de Commissie aan dat organen die steun genieten, hun rechtspersoonlijkheid kunnen wijzigen door fusie, splitsing of anderszins zonder dat daardoor de kwalificering van de steun wordt beïnvloed. Dat geldt zowel wanneer die verandering in de rechtspersoonlijkheid plaatsvindt door middel van een privaatrechtelijke maatregel als wanneer de verandering wordt bepaald door een wet of andere publiekrechtelijke maatregel (45). De verandering van de vier publieke organen krachtens wet nr. 97/1993 in vergelijking met de huisvestingswet kan op zichzelf dan ook geen enkel gevolg hebben voor de beoordeling van de verenigbaarheid van de betreffende maatregelen. Zoals vermeld, nam het Fonds voor Woningfinanciering alle activa, rechten en verplichtingen over van zijn voorlopers en zette het de taken ervan voort, en toonde zo aan dat de hervorming tot doel had de continuïteit tussen deze organisaties te verzekeren (46).

Bijgevolg hadden zowel het Fonds voor arbeidershuisvesting als het HFF de taak deze sociale leningen voor huurappartementen te verschaffen aan een rentevoet die is vastgesteld door de regering, die middelen verschafte via de begrotingswet, aangezien deze rentevoeten te laag waren om de kosten van de leningen te dekken. Het verschil tussen de twee is dat de bijdrage aan het HFF bedoeld was voor deze bepaalde categorie van leningen, terwijl het Fonds voor arbeidershuisvesting budgettaire bijdragen ontving voor al zijn categorieën sociale leningen. Dat verschil vloeit voort uit het feit dat de huisvestingswet de andere categorieën sociale leningen van het Fonds voor arbeidershuisvesting afschafte en dat de aanvullende leningen, de belangrijkste categorie van sociale leningen krachtens de huisvestingswet in zijn oorspronkelijke vorm, niet werden gefinancierd door budgettaire bijdragen aan het HFF.

Derhalve brachten de wijzigingen uit hoofde van de huisvestingswet geen verandering in de taak van het verschaffen van leningen voor sociale huurwoningen; met andere woorden, het doel van deze maatregel bleef hetzelfde (47). Daarenboven is het feit dat de budgettaire bijdrage nu alleen op deze leningen is gericht, een gevolg van de afschaffing van de directe overheidsbijdragen voor andere sociale leningen. De afschaffing van directe overheidsbijdragen aan zekere activiteiten verandert niets aan de financiering van een andere maatregel. Derhalve kan een dergelijke afschaffing geen invloed hebben op de kwalificering van het karakter van de resterende maatregel. Zij vormt eerder een afschaffing van een afzonderlijke ondersteunende maatregel (48).

SFF heeft verscheidene veranderingen genoemd die tot stand waren gebracht door de huisvestingswet en betoogde dat de steun aan het HFF daarvan als nieuwe steun moest worden gekwalificeerd. Ongeacht de aard van deze veranderingen betroffen zij deze steunmaatregel niet, die alleen gericht is op verliezen die door het Fonds zijn opgelopen in verband met leningen voor sociale huurappartementen. Het verhogen van het plafond voor algemene leningen hield ook geen verband met deze categorie van leningen. Evenmin betroffen de veranderingen uit hoofde van wet nr. 57/2004, waardoor het stelsel van huisvestingsobligaties werd afgeschaft en vervangen door contante leningen, deze categorie leningen. De in artikel 11 van wet nr. 97/1993 vastgelegde vereiste dat leningen door een eerste of tweede hypotheek moesten worden gedekt, was niet van toepassing op deze categorie leningen maar alleen op bepaalde leningen verstrekt door het Overheidsbouwfonds. Derhalve is het feit dat deze bepaling niet in de huisvestingswet werd overgenomen van geen enkele betekenis voor deze leningen.

Ten slotte is de Autoriteit van mening dat het voordeel dat voortvloeit uit de rentesubsidie, geen nieuwe steun kan vormen die in het kader van de huidige formele onderzoeksprocedure kan worden onderzocht.

2.3.4. Geen uitkering van dividend

Zoals vermeld in sectie 3.4, bepalen de algemene beginselen van het IJslandse publieke recht dat overheidsinstellingen, georganiseerd zoals het HFF, niet verplicht zijn dividend uit te keren. Het beginsel dateert van vóór de inwerkingtreding van de EER-overeenkomst en is van toepassing op overheidsinstellingen ongeacht wanneer zij zijn opgericht, hun activiteiten of verandering van activiteiten. Sinds de inwerkingtreding van de EER-overeenkomst hebben er geen wezenlijke of zelfs niet-wezenlijke veranderingen van dit algemene beginsel plaatsgevonden. Bovendien zijn noch de huisvestingswet noch zijn voorlopers ooit afgeweken van dit beginsel door een wetsbepaling die vereist dat het HFF dividend uitkeert. Derhalve veranderde de aard van enig voordeel of enige overheidsfinanciering voortvloeiende uit het niet verplicht zijn om dividenden uit te keren niet als gevolg van de huisvestingswet of wijzigingen aan die wet. Noch veranderde het doel van het beginsel, dat veel verder reikt dan de bijzonderheden van het leningstelsel voor huisvesting en algemeen op alle overheidsinstellingen van toepassing is, als gevolg van de aan het leningstelsel voor huisvesting aangebrachte wijzigingen. Met andere woorden, die veranderingen aan de wet waren niet alleen scheidbaar van deze mogelijke steunmaatregel, maar stonden er volledig los van. In de mate dat het niet uitkeren van dividenden moet worden beschouwd als een steunmaatregel, moet de maatregel derhalve worden beschouwd als een steunregeling volgens de definitie in artikel 1, lid d, in deel II van Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst. Bovendien zou de regeling bestaande steun vormen aangezien zij bestond voordat de EER-overeenkomst in werking trad, zie artikel 1, lid b, in deel II van Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst.

Slechts indien werd vastgesteld dat de vrijstelling van het uitkeren van dividend niet kon worden afgeleid uit de algemene beginselen van het IJslandse publieke recht, maar daarentegen voortvloeide uit de huisvestingswet en zijn voorlopers, zouden de omstandigheden waaronder de verschillende huisvestingsorganen werden geëxploiteerd, in aanmerking moeten worden genomen in het kader van de beoordeling van de verenigbaarheid van nieuwe steun. Het zou derhalve slechts in die hypothetische situatie zo zijn dat veranderingen in het stelsel voor woningfinanciering die plaatsvonden na 1 januari 1994, zouden kunnen impliceren dat eventuele steun in verband met het niet uitkeren van dividenden van bestaande in nieuwe steun veranderde.

2.4. CONCLUSIE INZAKE DE VRAAG OF VIER POTENTIËLE STAATSSTEUNMAATREGELEN NIEUWE DAN WEL BESTAANDE STEUN INHOUDEN

Op basis van de voorgaande beoordeling is de Autoriteit van mening dat de volgende maatregelen: overheidsgarantie, rentesubsidie, belastingvrijstelling en vrijstelling van het uitkeren van dividend, die zijn geïdentificeerd in het besluit tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure, geen nieuwe steunmaatregelen vormen die kunnen worden beoordeeld in het kader van de huidige formele onderzoeksprocedure.

De Autoriteit zal bijgevolg de formele onderzoeksprocedure beëindigen en een procedure inleiden krachtens artikel 1, lid 1, van deel I en sectie V in deel II van Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst, die bestaande steun betreft.

Omwille van de volledigheid zou de Autoriteit eraan willen toevoegen dat zelfs indien men de door SFF gesuggereerde benadering zou volgen en tot de bevinding zou komen dat de huisvestingswet met zijn latere wijzigingen inderdaad relevant was voor de beoordeling van de kwalificering van de eerder geïdentificeerde mogelijke steunmaatregelen, de Autoriteit dan nog tot de conclusie zou zijn gekomen dat de concrete wijzigingen in het huisvestingstelsel niet van dien aard waren dat zij leidden tot een kwalificering als nieuwe steun in plaats van een kwalificering als bestaande steun:

— Ten eerste kan louter het feit dat IJsland de juridische techniek van het invoeren van een nieuwe wet verkoos boven het wijzigen van een reeds bestaande wet, op zich niet leiden tot het opnieuw kwalificeren van een tot dan bestaande steunmaatregel (49). Het enige wat telt is of de nieuwe wet een wezenlijke verandering van de relevante steunmaatregelen inhield, die de beoordeling van de verenigbaarheid van deze maatregelen zou beïnvloeden. In dat opzicht vindt de Autoriteit het van aanzienlijk belang dat de huisvestingswet, wat alle essentiële kenmerken betreft, een voortzetting van het vroegere stelsel was, eveneens met het doel te zorgen voor betaalbare huisvesting voor alle inwoners van IJsland. Zoals in sectie 2.2.3.1 is aangetoond, is het doel van de huisvestingswet hetzelfde als dat van wet nr. 97/1993.

— Ten tweede, zoals eerder vermeld, bestaat er een vaste praktijk van de Commissie in die zin dat een verandering van rechtspersoonlijkheid van de steunontvanger niet relevant is voor de kwalificering van de steun.

— Ten derde is de financiering van de potentiële steunmaatregelen ten gunste van het HFF, die nu van kracht is, niet veranderd als gevolg van de inwerkingtreding van de huisvestingswet en latere wijzigingen van die wet.

— Ten vierde veranderde de huisvestingswet niets met betrekking tot de uitgifte van de huisvestingsobligaties, de belangrijkste categorie leningen. Een nieuwe categorie leningen, de zogenaamde categorie aanvullende leningen, werd ingevoerd als deel van de hervorming van de sociale huisvesting zoals bedoeld in de huisvestingswet. Deze categorie leningen verving evenwel de categorieën sociale leningen die konden worden verleend krachtens wet nr. 97/1993. Zoals bedoeld in sectie I.2.2.2.3.3, waren het maximumpercentage van deze soorten leningen en de criteria om ervoor in aanmerking te komen nagenoeg identiek. Het grootste verschil tussen de regels aangaande deze soorten leningen is dat de huisvestingswet bepaalt dat deze appartementen onder bepaalde voorwaarden aan een marktprijs op de algemene markt verkocht zouden kunnen worden. De Autoriteit is van mening dat deze juridische veranderingen noch de groep van mogelijke ontvangers van sociale leningen veranderden noch de activiteiten van het HFF op dat gebied uitbreidden in vergelijking met zijn voorlopers. Voorts kan het afschaffen van categorieën sociale leningen, zie sectie I.2.2.3.3.3, niet tot gevolg hebben dat een steunregeling als nieuwe steun wordt gecategoriseerd. Dergelijke veranderingen zouden hoogstens kunnen worden beschouwd als het afschaffen van steun.

— Ten vijfde kan de Autoriteit het niet met SFF eens zijn dat de huisvestingswet een veel grotere kans inhield dat het HFF zou lenen aan ondernemingen die huurappartementen bouwen (50). Zoals in sectie I.2.2.3.3.2 uiteengezet, konden zowel in het kader van de verordeningen die zijn uitgevaardigd op grond van de huisvestingswet als van zijn voorloper, leningen van het stelsel van huisvestingsobligaties toegekend worden aan ondernemingen die zich bezighielden met de bouw van appartementen.

— Ten zesde, zoals eerder beschreven, werd het stelsel van huisvestingsobligaties afgeschaft door wet nr. 57/2004 en vervangen door directe contante leningen die werden verstrekt door het HFF. SFF heeft betoogd dat deze verandering een kwalificering als nieuwe steun vereist. Deze wet veranderde echter niets wat de omvang van de groep van mogelijke ontvangers betreft, noch hield zij een verandering van het doel en de financiering van een mogelijke steunmaatregel voor het HFF in. Derhalve is de Autoriteit van mening dat de veranderingen eerder als administratief en technisch moeten worden beschouwd dan als substantieel.

— Ten zevende werd bij wet nr. 120/2004 de limiet van de algemene categorie van leningen van het HFF verhoogd tot 90 % van de geschatte waarde van een goed. Bijgevolg werd hoofdstuk VII van de wet betreffende aanvullende leningen afgeschaft. Wet nr. 120/2004 wijzigde niets met betrekking tot de activiteiten in het kader van de openbare dienst van het HFF-stelsel. Het doel van de huisvestingswet bleef hetzelfde, de steunontvanger was nog steeds alleen het HFF en zijn werking bleef hoofdzakelijk onveranderd. Voorts veranderde er niets wat de personen betreft die in aanmerking kwamen voor door het HFF verstrekte leningen, het betekende slechts dat het maximum van 90 % voor iedereen gold (51). Deze situatie staat in contrast met Keller, waar het Gerecht van eerste aanleg van oordeel was dat een verhoging van 7 miljard ITL naar 80 miljard ITL in de maximale vaste activa die een onderneming mocht bezitten om onder een goedgekeurde steunregeling te vallen, een fundamentele wijziging was waarvan de Commissie in kennis gesteld had moeten worden. Het Hof stelde dat deze verandering een toename van mogelijke steunontvangers inhield en inderdaad de regeling voor aanvragers had opengesteld (52). Het veranderen van een steunregeling waardoor het aantal steunontvangers wordt vergroot, is een wijziging van een van de basiskenmerken van een regeling die van invloed kan zijn op de verenigbaarheid met het EG-Verdrag. In dit geval is het evenwel niet van significant belang wat betreft het al dan niet kwalificeren van algemene leningen als openbare dienst krachtens artikel 59, lid 2 van de EER-overeenkomst of dergelijke leningen 70 % of 90 % van de geschatte waarde van een onroerend goed dekken,

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De mogelijke steunmaatregelen in de vorm van overheidsgarantie, rentesubsidie, vrijstelling van belasting en het niet uitkeren van dividenden ten gunste van het HFF vormen bestaande steun. Derhalve wordt de formele onderzoeksprocedure, die op nieuwe steun van toepassing is, beëindigd.

Artikel 2

Het feit dat het HFF is vrijgesteld van de toepassing van de bepalingen van de wet zoals bedoeld in punt 14 van hoofdstuk II van bijlage IX bij de EER-overeenkomst, houdt geen staatssteun in.

Artikel 3

Deze beschikking is gericht tot de Republiek IJsland.

Artikel 4

Slechts de tekst in de Engelse taal is authentiek.

Gedaan te Brussel, 27 juni 2008. Voor de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA Per SANDERUD Voorzitter Kurt JAEGER Lid van het College

(1) Hierna „de Autoriteit” genoemd.

(2) Hierna „de EER-overeenkomst” genoemd.

(3) Hierna „de Toezichtovereenkomst” genoemd.

(4) Hierna „Protocol nr. 3” genoemd.

(5) Richtsnoeren voor de toepassing en interpretatie van de artikelen 61 en 62 van de EER-overeenkomst en artikel 1 van Protocol nr. 3 bij de Toezichtovereenkomst, vastgesteld en uitgevaardigd door de Autoriteit op 19 januari 1994, bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie (hierna „PB” genoemd) L 231 van 3.9.1994, blz. 1, en het EER-supplement nr. 32. De richtsnoeren (hierna „richtsnoeren voor staatssteun” genoemd) werden voor het laatst gewijzigd op 19 december 2007. De bijgewerkte versie van de richtsnoeren voor staatssteun is bekendgemaakt op de website van de Autoriteit: http://www.eftasurv.int/fieldsofwork/fieldstateaid/guidelines/

(6) Bekendgemaakt in PB L 2006 139/37 en het EER-supplement nr. 26.

(7) Arrest van 7 april 2006, zaak E-9/04, The Bankers’ and Securities Dealers’ Association of Iceland/Toezichthoudende Autoriteit van de EVA, Jurispr. EVA-Hof 2006, blz. 42.

(8) Besluit nr. 185/06/COL van 21 juni 2006 tot inleiding van de formele onderzoeksprocedure met betrekking tot het IJslandse Fonds voor Woningfinanciering, PB 2006 C 314, EER-supplement nr. 63.

(9) Zie voetnoot 8.

(10) De consolidatie werd uitgevoerd overeenkomstig wet nr. 61/1993 tot wijziging van wet nr. 86/1988, en werd van kracht op 12 augustus 1993.

(11) Hoofdstuk VIII van wet nr. 97/1993 stelde regels vast betreffende huisvestingscoöperatieven. Deze regels werden niet overgenomen in de huisvestingswet van 1998. Op dit moment vallen huisvestingscoöperatieven onder een afzonderlijke wet nr. 66/2003. Het in aanmerking komen van deze coöperatieven voor leningen van het Fonds voor Woningfinanciering wordt geregeld in hoofdstuk VIII van de huisvestingswet, zie alinea d van artikel 5 van wet nr. 66/2003.

(12) Niet-officiële vertaling van de Autoriteit. De oorspronkelijke tekst in de IJslandse taal is te vinden op.

(13) Niet-officiële vertaling van de Autoriteit. De oorspronkelijke tekst in de IJslandse taal is te vinden op http://www.althingi.is/altext/122/03/r06115030.sgml

(14) Zoals hieronder zal worden uiteengezet, is een van de categorieën, die van de aanvullende leningen, afgeschaft bij wet nr. 120/2004, zie 2.2.3.4.2.

(15) Bij wet nr. 57/2004 werden de bepalingen betreffende huisvestingsobligaties afgeschaft aangezien het Fonds leningen contant begon te verstrekken, zie 2.2.3.4.1.

(16) Zie 2.2.2.4 hierboven.

(17) http://www.althingi.is/altext/122/s/0877.html

(18) Deze aanvullende leningen werden afgeschaft bij wet nr. 120/2004, zie sectie 2.2.3.4.2 hieronder.

(19) Een particulier kon niet meer dan 1 620 000 ISK verdienen en activa met een waarde van meer dan 1 900 000 ISK bezitten. Deze cijfers moesten jaarlijks worden aangepast.

(20) Wat betreft de verliezen die het Fonds voor Woningfinanciering zou kunnen lijden door het verstrekken van deze aanvullende leningen, bepaalde artikel 43 van de huisvestingswet dat de gemeenten een zogenaamd reservefonds moesten aanhouden, dat zou worden beheerd door het Fonds voor Woningfinanciering. Volgens artikel 44 compenseert het reservefonds het Fonds voor Woningfinanciering voor verliezen die het lijdt door aanvullende leningen. Artikel 45 bepaalde dat de gemeenten aanvankelijk een bijdrage van 5 % van elke aanvullende lening die in de gemeente werd verstrekt, moesten betalen.

(21) http://www.althingi.is/altext/122/s/0877.html

(22) Niet-officiële vertaling van de Autoriteit.

(23) Niet-officiële vertaling van de Autoriteit. De oorspronkelijke tekst in de IJslandse taal is te vinden op: http://www.althingi.is/altext/131/s/0223.html

(24) Zie Verordening (EG) nr. 540/2006, zoals laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 587/2007. De verordening stelt een nominale kredietlimiet vast die nu 18 miljoen ISK bedraagt.

(25) Niet-officiële vertaling van de Autoriteit. De oorspronkelijke tekst in de IJslandse taal is te vinden op: http://www.althingi.is/altext/122/s/0099.html

(26) De brief van de IJslandse regering van 3 januari 2007, bladzijde 10.

(27) Dit is anders wanneer de overheid de eigenaar is van bedrijven die zijn opgezet als bedrijven met beperkte aansprakelijkheid en die vallen onder privaatrecht.

(28) Voor een toepassing van dit beginsel, zie bv. het arrest van het Hooggerechtshof van IJsland van 5 november 1998 in zaak nr. 50/1998.

(29) PB L 126 van 26.5.2000, blz. 1. Dit besluit werd opgenomen door besluit nr. 15/2001 van het Gemengd Comité van de EER en trad in werking op 1 oktober 2001.

(30) Deze vertaling is verschaft door de IJslandse regering.

(31) Zaak C-44/93 Namur-Les Assurances du Crédit SA, Jurispr. 1994, blz. I-3829.

(32) Zaak T-351/02 Deutsche Bahn, Jurispr. 2006, blz. II-1047, punten 100-103.

(33) Zaak C-400/99 Italië/Commissie, Jurispr. 2005 blz. I-3657, punten 47, 54 en 55.

(34) Zaak T-190/00 Regione Siciliana/Commissie, Jurispr. 2003 blz. II-5015, punt 48.

(35) Zaken van het Hof C-312/90 Spanje/Commissie, Jurispr. 1992 blz. I-4117, punten 14-17, zaak C-47/91 Italië/Commissie, Jurispr. 1992 blz. I-4145, punten 22-25, gevoegde zaken van het Gerecht van eerste aanleg T-195/01 & T-207/01 Regering van Gibraltar/Commissie, Jurispr. 2002 blz. II-2309, en gevoegde zaken T-297/01 en T-298/01 SIC II, Jurispr. 2004 blz. II-743.

(36) Zaak C-44/93 Namur-Les Assurances du Crédit SA, Jurispr. 1994 blz. I-3829, punten 28-29 (onderlijnd door de Autoriteit). Zie ook punt 23 van het arrest waar het Hof refereerde naar veranderingen „die geen verband houden met het wezen van deze voordelen”.

(37) Zaak C-44/93, Namur-Les Assurances du Crédit SA, eerder geciteerd, punten 32-33.

(38) Gevoegde zaken T-195/01 & T-207/01, Regering van Gibraltar t. Commissie, Jurispr. 2002 blz. II-2309, punt 111. Zie evenzo opinie van AG Fennelly in gevoegde zaken C-15/98 en C-105/98 Italië en Sardegna Lines, Servizi Marittimi della Sardegna SpA t. Commissie, Jurispr. 2000 blz. I-8855, punt 64.

(39) Beschikking van de Commissie van 24 april 2007 in zaak E 10/2005 (ex C 60/1999), overweging 33, beschikking van de Commissie van 4 april 2007 in zaak E 7/2005 betreffende Finse garantieregelingen, overweging 16, beschikking van de Commissie van 20 april 2005 in zaak E 8/2005 ten gunste van Spaanse omroep RTVE, overweging 2.2, en beschikking van de Commissie in zaak E 22/2004 — Directe belastingstimulansen ten behoeve van met export gerelateerde activiteiten, overwegingen 34-35.

(40) Beschikking van de Commissie van 24 april 2007 in zaak staatssteun E 3/2005 - Financiering van openbare omroepen in Duitsland, overwegingen 200-214, beschikking van de Commissie E-14/2005 - Portugal, compensatiebetalingen aan openbare omroep RTP, overwegingen 61-80.

(41) Beschikking van de Commissie van 24 april 2007 in zaak staatssteun E 3/2005 — Financiering van openbare omroepen in Duitsland, overweging 215. Als instellingen in openbaar eigendom hadden Duitse openbare banken traditioneel een impliciete overheidsgarantie genoten, de zogenaamde Anstaltslast. In zaak E-10/2000 betreffende de Duitse Landesbanken concludeerde de Commissie dat Anstaltslast een instelling was die dateerde van vóór het EG-Verdrag. De steun aan de banken die voortvloeide uit deze garantie, was bijgevolg bestaande steun, en dat was eveneens van toepassing indien Anstaltslast niet alleen uit een algemeen rechtsbeginsel volgde, maar later expliciet was ingevoerd in geschreven wettelijke bepalingen, zie brief van de Commissie aan Duitsland van 8 mei 2000 waarin dienstige maatregelen werden voorgesteld in zaak E 10/2000, punt 7, eerste alinea. Voorzover de Autoriteit weet, worden de Duitse banken die Anstaltslast genieten, normaal opgericht door een afzonderlijke wet die de oprichting en werking van de individuele bank bepaalt. Verscheidene van deze banken zijn opgericht na de inwerkingtreding van het EG-Verdrag. Er hebben frequent wijzigingen plaatsgevonden aan de wetgeving die de werking van openbare banken regelt. Het bij wet oprichten van nieuwe banken, het fusioneren en opsplitsen van openbare banken en andere wijzigingen in de wetgeving die de openbare banken regeert, kunnen zeker van invloed zijn op de onderneming en kunnen een impact hebben op het functioneren van de gemeenschappelijke markt, op de mededinging of eenvoudig op het bedrag aan steun dat beschikbaar is voor de ondernemingen. Desalniettemin onderzocht de Commissie niet wanneer de verschillende banken die de garantie genoten waren opgericht, noch analyseerde zij veranderingen in de werkzaamheden van de banken of andere maatregelen betreffende individuele banken voordat zij tot de conclusie kwam dat het uit de Anstaltslast voortvloeiende voordeel bestaande s