‹‹ NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 120/27 23. 4. 98
EUROPESE ECONOMISCHE RUIMTE
TOEZICHTHOUDENDE AUTORITEIT
VAN DE EVA
BESLUIT VAN DE TOEZICHTHOUDENDE AUTORITEIT VAN DE EVA
Nr. 45/98/COL
van 4 maart 1998
betreffende de dertiende wijziging van de formele en materile regels op het gebied
van overheidssteun
DE TOEZICHTHOUDENDE AUTORITEIT VAN DE EVA,
heeft de formele en materile regels op het gebied van overheidssteun (1), welke op 19 januari
1994 zijn vastgesteld (2) en laatstelijk op 17 december 1997 zijn gewijzigd (3), als volgt gewijzigd.
De volgende regels inzake kortlopende exportkredietverzekering en een lijst van landen met een
verhandelbaar risico (voor de toepassing van de regels van hoofdstuk 17A inzake kortlopendeexportkredietverzekering) worden als een nieuw hoofdstuk, hoofdstuk 17A, en al als een nieuwebijlage IX aan de richtsnoeren inzake overheidssteun toegevoegd:
„17A. KORTLOPENDE EXPORTKREDIETVERZEKERING (
1)
17A.1. Inleiding
1. Uitvoersubsidies hebben een rechtstreekse ongunstige invloed op de mededinging op de
markt tussen potentile leveranciers van goederen en dienstverrichters. Zich bewust vandeze schadelijke gevolgen hebben de Commissie van de Europese Gemeenschappen ende Toezichthoudende Autoriteit van de EVA uitvoersteun in het handelsverkeer binnende EER steeds streng veroordeeld (
2). Hoewel de steun van de EER-staten voor hun
uitvoer buiten de EER de mededinging binnen de EER eveneens ongunstig kan ben-vloeden (
3), hebben noch de Commissie noch de Toezichthoudende Autoriteit van de
EVA op dit gebied stelselmatig maatregelen genomen uit hoofde van de in hetEG-Verdrag (artikelen 92, 93 en 94) of de EER-Overeenkomst (artikel 61 alsmede artikel1 van Protocol nr. 3 van de TA- en Hof-overeenkomst) neergelegde regels inzake staats-steun. Hiervoor bestonden enkele redenen. Ten eerste zijn in de Europese Gemeenschapde bepalingen van het EG-Verdrag op het gebied van buitenlandse handel (de artikelen112 en 113) gedeeltelijk op deze activiteit van toepassing. Ten tweede wordt niet alleende mededinging in de Gemeenschap of de EER ongunstig benvloed door steun voorextracommunautaire uitvoer, maar ook het concurrentievermogen van de EER-exporteurs ten opzichte van die van de handelspartners van de EER-staten, die soortge-lijke steun verlenen. Ten slotte is vooruitgang geboekt bij het reguleren van steun in hetkader van de OESO en de WTO.
(1) Hierna „richtsnoeren inzake overheidssteun” genoemd.
(2) PB L 231 van 3. 9. 1994, blz. 1; EER-Supplement bij het PB nr. 32 van 3. 9. 1994.
(3) PB C 38 van 5. 2. 1998, blz. 19; EER-Supplement bij het PB nr. 5 van 5. 2. 1998, blz. 214.
‹‹ NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 120/28 23. 4. 98
2. Hoewel de Commissie van de Europese Gemeenschappen er tot op het ogenblik van de
goedkeuring van de aan deze regels ten grondslag liggende mededeling van heeft afge-zien, gebruik te maken van haar controlebevoegdheden op het gebied van exportkredieten exportkredietverzekering, is uit de werkzaamheden van de cordinatiegroep Krediet-verzekering en financieringskredieten van de Raad (
4) en uit de rechtspraak van het Hof
van Justitie van de Europese Gemeenschappen (5) naar het oordeel van de Commissie
gebleken, dat ten minste in n sector, die van de kortlopende exportkredietverzekering,de feitelijke of potentile verstoringen van de mededinging in de Gemeenschap wellichtmaatregelen van de Commissie rechtvaardigen uit hoofde van de regels inzake staats-steun, zonder vooruitgang op andere gebieden af te wachten.
3. De Overeenkomst betreffende de EER voorziet niet in een gemeenschappelijke han-
delspolitiek ten opzichte van derde landen en bevat derhalve geen bepalingen die over-eenstemmen met die in de artikelen 112 en 113 van het EG-Verdrag. De Overeenkomstbeperkt derhalve niet, zoals het EG-Verdrag voor de lidstaten van de Europese Gemeen-schap doet, de vrijheid van de EVA-staten om de handel met derde landen te stimuleren,mits dergelijke maatregelen geen invloed hebben op de handel tussen de partijen bij deEER-Overeenkomst. Zoals hiervoor is vastgesteld, kunnen dergelijke maatregelen echterde mededinging en de handel binnen de EER benvloeden. Voorts kunnen de mededin-gingsdistorsies zich niet alleen voordoen tussen exporteurs in verschillende EER-statenbij hun handelsactiviteiten in en buiten de EER, maar ook tussen exportkredietverzeke-raars die hun diensten in de EER aanbieden. De Autoriteit is daarom van oordeel dat desituatie, wat betreft de toepasbaarheid van artikel 61 van de EER-Overeenkomst en vanartikel 1 van Protocol nr. 3 van de TA- en Hof-overeenkomst op kortlopende exportkre-dietverzekering, dezelfde is als voor de toepassing van de artikelen 92 en 93 van hetEG-Verdrag. De feitelijke of potentile verstoringen van de mededinging en van dehandel binnen de EER vergen met andere woorden dat de Autoriteit actie onderneemtuit hoofde van de regels inzake staatssteun.
4. Deze regels hebben ten doel de distorsies op te heffen die het gevolg zijn van staatssteun
in de sector van het exportkredietverzekeringsbedrijf waar openbare of door de overheidgesteunde exportkredietverzekeraars en particuliere exportkredietverzekeraars met elkaarconcurreren. Deze commercile sector van de exportkredietverzekering betreft de verze-kering van kortlopende exportkredietrisico’s in de handel binnen de EER en met velelanden erbuiten. Dergelijke risico’s worden „verhandelbaar” genoemd en zullen in punt17A.2 worden gedefinieerd. De definitie omvat thans uitsluitend de zogenoemde „com-mercile” risico’s, in tegenstelling tot de „politieke” risico’s, in de handel in de EER enmet de meeste OESO-landen die in bijlage IX bij deze richtsnoeren zijn opgenomen.Hoewel de EVA-staten aanzienlijke inspanningen hebben geleverd om steun in decommercile sector van de exportkredietverzekering af te schaffen, vereist het goed func-tioneren van de EER-Overeenkomst waarborgen ter verzekering dat de concurrentiever-houdingen onder alle omstandigheden eerlijk blijven.
5. Deze regels betreffen niet de verzekering van middellange- en langetermijnexportkre-
dietrisico’s die tot dusverre grotendeels onverhandelbaar zijn. De factoren die deCommissie van de Europese Gemeenschappen en de Toezichthoudende Autoriteit vande EVA ervan hebben weerhouden in deze sector uitvoerig gebruik te maken van haarcontrolebevoegdheden op het gebied van staatssteun, verzetten zich nog steeds tegendergelijke stappen.
6. In punt 17A.2 wordt de structuur van de exportkredietverzekeringsmarkt beschreven.
Wat de commercile of marktsector betreft, waarop particuliere verzekeraars opereren enwaarop deze regels betrekking hebben, wordt een onderscheid gemaakt tussen particu-liere exportkredietverzekeraars enerzijds en openbare of door de overheid gesteundeverzekeraars anderzijds. Er wordt tevens uitgelegd waarom en in hoeverre de bepalingeninzake staatssteun van de EER-Overeenkomst van toepassing zijn. Ten slotte deelt deAutoriteit in punt 17A.4 mee welke maatregelen zij nodig acht om te verzekeren dateventuele nog bestaande staatssteun van de in punt 17A.3 genoemde soorten uit demarktsector wordt verwijderd en verzoekt zij de EVA-staten ingevolge artikel 1, lid 1, vanProtocol nr. 3 van de TA- en Hof-Overeenkomst zo nodig dergelijke maatregelen tenemen.
‹‹ NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 120/29 23. 4. 98
17A.2. De commercile en de niet-commercile sector van de kortlopende exportkre-
dietverzekering
1. Uit het verslag van de cordinatiegroep Kredietverzekering en financieringskredieten
van de Raad, waarnaar wordt verwezen in een voetnoot bij punt 17A.1.2 (hierna „verslag”genoemd), uit klachten bij de Commissie van de Europese Gemeenschappen van parti-culiere exportkredietverzekeringsmaatschappijen en uit de rechtspraak van het Hof vanJustitie van de Europese Gemeenschappen is gebleken, dat in sommige lidstaten van deEuropese Gemeenschap dezelfde „officile” exportkredietmaatschappijen die de middel-lange- en langetermijnrisico’s van exporteurs voor rekening of met de garantie (
6) van de
staat te verzekeren, ook voor rekening of met de garantie van de staat actief zijn insegmenten van de kortlopende exportkredietverzekeringsmarkt, waar zij aldusconcurreren met particuliere exportkredietverzekeraars die geen banden met de staathebben. Voorafgaand onderzoek dat door de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA isverricht, wijst erop dat dit ook het geval is in twee van de drie EVA-staten die partij zijnbij de EER-Overeenkomst, namelijk Noorwegen en IJsland. De betrokken „officile”exportkredietmaatschappijen kunnen regeringsdepartementen zijn, ondernemingen diein staatseigendom zijn of onder zeggenschap van de staat vallen, of ondernemingen dievolledig in particuliere handen zijn en onder particuliere zeggenschap staan. In dezeregels worden dergelijke maatschappijen „openbare of door de overheid gesteundeexportkredietverzekeraars” genoemd. Evenals de „officile” maatschappijen, die zowel opde middellange en lange als op de korte termijn opereren, kunnen sommige exportkre-dietverzekeraars die in particuliere eigendom zijn of onder particuliere zeggenschapstaan en die uitsluitend kortlopende verzekeringen afsluiten, door de overheid wordengesteund door middel van garanties of gelijkwaardige herverzekeringsovereenkomstenvoor bepaalde onderdelen van hun activiteiten. Ook deze verzekeringsmaatschappijenmoeten worden gerangschikt onder de „openbare of door de overheid gesteunde” verze-keraars. Anderzijds worden exportkredietverzekeringsmaatschappijen die hoofdzakelijk ofuitsluitend op de korte termijn werken en voor geen enkel onderdeel van hun activi-teiten voor rekening of met de garantie (
7) van de staat opereren „particuliere exportkre-
dietverzekeraars” genoemd.
2. Uit het verslag bleek dat, wanneer openbare of door de overheid gesteunde exportkre-
dietverzekeraars voor rekening of met de garantie van de overheid op gedeelten van dekortetermijnmarkt opereren waar zij met particuliere verzekeraars concurreren, zijbepaalde financile voordelen hadden die de mededinging kunnen vervalsen ten kostevan particuliere verzekeraars. In geen enkel land hebben openbare of door de overheidgesteunde exportkredietverzekeraars een monopolie op de kortetermijnmarkt.
3. Een van de moeilijkste onderwerpen die in het verslag zijn behandeld, was het
verstrekken van herverzekeringen door de staat, hetzij rechtstreeks, hetzij indirect. Hetverslag merkt herverzekeringsovereenkomsten die 100 % dekking verschaffen engelijkwaardig zijn met garanties, als subsidies aan. Thans wordt erkend, dat herverzeke-ringsfaciliteiten, waarbij de staat uistluitend in een herverzekeringsovereenkomst in departiculiere sector deelneemt of deze aanvult, de verzekeraars die hiervan profiteren ookin een voordelige positie kunnen brengen ten opzichte van particuliere verzekeraars dieeen dergelijke dekking niet ontvangen, en derhalve de mededinging vervalsen.
4. Ondanks recente verbeteringen — waarbij openbare of door de overheid gesteunde
exportkredietverzekeraars in toenemende mate hun kortetermijnactiviteiten onder-brengen in afzonderlijke ondernemingen of een aparte boekhouding invoeren — is hier-boven reeds opgemerkt, dat het nog steeds nodig is om maatregelen te nemen om degewenste eerlijke concurrentieverhoudingen tot stand te brengen. Om te beginnen moetworden nagegaan, in welke sector een concurrerende markt bestaat. In het verslag werdvoor het onderzoek van de marktsector als doorslaggevend criterium gebruikt, of particu-liere herverzekering algemeen beschikbaar was, en niet alleen in individuele gevallen.Het antwoord was over het algemeen bevestigend voor commercile particuliere kopers-risico’s; wat de politieke risico’s betreft (waaronder risico’s met betrekking tot openbarekopers, wisselkoersrisico’s en niet-commercile rampenrisico’s) is de capaciteit totdusverre onvoldoende om het dekken van dergelijke risico’s duidelijk als een marktacti-viteit aan te merken. Op grond van een analyse van de particuliere herverzekeringsmarkt,gebaseerd op de drie criteria duur, plaats en aard van de verzekerde risico’s, is er in hetverslag van uitgegaan, dat „verhandelbare” risico’s commercile risico’s zijn met een risi-coperiode van normaal maximaal drie jaar voor uitvoer over de gehele wereld.
‹‹ NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 120/30 23. 4. 98
5. Uit latere opmerkingen van de lidstaten van de Europese Gemeenschap, EVA-staten,
bedrijfsverenigingen en verzekeraars bleek, dat deze definitie over het algemeen te ruimwas. Van degenen die opmerkingen indienden, deelden de meesten de opvatting van hetverslag, dat politieke risico’s moeten worden uitgesloten, omdat de particuliere herverze-keringsmarkt niet groot genoeg is, en zij gaven de voorkeur aan een maximale risicope-riode van twee jaar voor commercile risico’s. Verder was het kennelijk erg moeilijk omop de particuliere verzekeringsmarkt het commercile risico van langdurige niet-nakoming van betalingsverplichtingen door niet-OESO-landen te herverzekeren.
6. Gezien het nauwe verband tussen langdurige niet-nakoming van betalingsverplichtingen
en insolventie — doordat het risico van langdurige niet-nakoming een insolventierisicokan worden — en de daaruit voortvloeiende noodzaak om beide risico’s tot dezelfdecategorie te rekenen (verhandelbaar of onverhandelbaar), lijkt het verstandig voorlopigalle commercile risico’s met betrekking tot niet-OESO-landen van de definitie vanverhandelbare risico’s en de werkingssfeer van deze regels uit te sluiten. Ten slotteschijnen er op dit moment nog steeds problemen te bestaan bij de particuliere herverze-kering van commercile risico’s met betrekking tot bepaalde OESO-landen.
7. In het licht van het bovenstaande worden „verhandelbare” risico’s voor de toepassing van
deze regels als volgt gedefinieerd: commercile risico’s met betrekking tot niet-openbaredebiteuren (
8), die zijn gevestigd in de in bijlage IX genoemde landen. Voor deze risico’s
bedraagt de maximale risicoperiode (dit wil zeggen fabricage- plus kredietperiode methet gebruikelijke uitgangspunt van de Berner Unie en de gewone krediettermijn) minderdan twee jaar.
8. Alle andere risico’s (dit wil zeggen politieke risico’s, rampenrisico’s (
9) en commercile
risico’s met betrekking tot openbare kopers en met betrekking tot niet in bijlage IXgenoemde landen) worden nog niet als verhandelbare risico’s beschouwd.
9. Voor de toepassing van deze regels worden „commercile” risico’s als volgt omschreven:
— ongegronde opzegging van een contract door een debiteur, dit wil zeggen het door
een niet-openbare debiteur zonder geldige reden opschorten of beindigen van hetcontract;
— ongegronde weigering van een particuliere debiteur om de goederen waarop het
contract betrekking heeft, te accepteren;
— insolventie van een niet-openbare debiteur of zijn garant;— niet-betaling door een niet-openbare debiteur of door een garant van een schuld die
voortvloeit uit het contract, dit wil zeggen langdurige niet-nakoming van een beta-lingsverplichting.
10. De capaciteit van de particuliere herverzekeringsmarkt is flexibel. Dit heeft tot gevolg,
dat de definitie van verhandelbare risico’s niet constant is en in de loop van de tijd kanveranderen (in de toekomst wellicht met uitbreiding tot politieke risico’s). Deze definitiemoet derhalve regelmatig (ten minste eenmaal per jaar) door de Autoriteit worden herbe-zien. De Autoriteit zal de EVA-staten en andere belanghebbenden hiertoe raadplegen.Voorzover wijzigingen van de definitie noodzakelijk zijn, zal hierbij rekening moetenworden gehouden met de werkingssfeer van EER-wetgeving inzake exportkredietverze-kering, teneinde tegenstrijdigheden of rechtsonzekerheid te voorkomen.
17A.3.
Factoren die de mededinging tussen particuliere en openbare of door de over-
heid gesteunde exportkredietverzekeraars vervalsen
1. De factoren die de mededinging kunnen vervalsen ten gunste van openbare of door de
overheid gesteunde exportkredietverzekeraars die verhandelbare risico’s verzekeren,zijn (
10):
— een staatsgarantie, rechtens of feitelijk, voor leningen en verliezen. Dergelijke garan-
ties stellen de verzekeraar in staat tegen lagere rentevoeten dan de normale marktta-rieven te lenen of om hoe dan ook leningen aan te gaan. Bovendien voorkomen zijdat verzekeraars zich moeten herverzekeren op de particuliere markt;
‹‹ NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 120/31 23. 4. 98
— eventuele verschillen met particuliere verzekeraars ten aanzien van de verplichting
om adequate voorzieningen aan te houden. Toen Richtlijn 73/239/EEG (11) werd
gewijzigd bij Richtlijn 87/343/EEG (12), werd ervan uitgegaan, dat de uitzonderingsbe-
paling voor verrichtingen op het gebied van de exportkredietverzekering voor reke-ning of met garantie van de staat (artikel 2, lid 2, onder d), van de oorspronkelijkerichtlijn) niet gold voor verrichtingen op het gebied van kortlopende commercilerisico’s welke door openbare of door de overheid gesteunde exportkredietverzekeraarsvoor eigen rekening en zonder overheidsgarantie worden uitgevoerd (
13). Dit betekent
dat openbare of door de overheid gesteunde verzekeraars, om kortlopende commer-cile risico’s te kunnen verzekeren, eerst moeten beschikken over een welbepaaldbedrag aan eigen middelen (solventiemarge en garantiefonds) en technische voorzie-ningen (met name een egalisatiereserve) en een vergunning moeten hebben overeen-komstig artikel 6 en volgende van Richtlijn 73/239/EEG;
— belastingverlichting of -vrijstelling van normaal verschuldigde belastingen (bijvoor-
beeld vennootschapsbelasting en belasting op verzekeringspolissen);
— steunverlening of kapitaalverstrekking door de staat — wat het laatste betreft, dient
het beginsel in acht te worden genomen dat, tenzij de overheid optreedt als eenparticuliere investeerder in een markteconomie, kapitaalinjecties staatssteuninhouden (
14) —, het verlenen van diensten in natura door de staat, zoals de toegang
tot en het gebruik van infrastructuur, faciliteiten of bevoorrechte informatie van destaat (bijvoorbeeld door ambassades verzamelde informatie over debiteuren) tegenvoorwaarden die geen juiste afspiegeling van de kosten vormen, en de herverzekeringdoor de staat, ofwel rechtstreeks, ofwel indirect via een openbare of door de overheidgesteunde exportkredietverzekeraar, op voorwaarden die gunstiger zijn dan die welkedoor de particuliere herverzekeringsmarkt worden aangeboden, hetgeen ofwel tot eente lage prijs van de herverzekering leidt, ofwel tot de kunstmatige schepping vancapaciteit die op de particuliere markt niet beschikbaar zou komen.
2. De in punt 17A.3.1 genoemde faciliteiten geven exportkredietverzekeraars die hiervan
gebruik maken, feitelijk of potentieel een financieel voordeel boven andere exportkre-dietverzekeraars. Dergelijke financile voordelen die aan bepaalde ondernemingenworden verleend, vervalsen de mededinging en vormen staatssteun in de zin van artikel61, lid 1, van de EER-Overeenkomst.
3. Artikel 61, lid 1, is van toepassing op alle maatregelen die bepaalde ondernemingen of
producten in financieel of economisch opzicht bevoordelen en die een feitelijke ofmogelijke belasting van of verlies aan openbare middelen meebrengen en waarvoornauwelijks of geen tegenprestatie van de desbetreffende steunontvangende ondernemingwordt verlangd, voorzover deze maatregelen het handelsverkeer tussen de partijen bij deOvereeenkomst ongunstig benvloeden en de mededinging door begunstiging vanbepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen (
15).
4. De in punt 17A.3.1 genoemde financile voordelen leiden voor de in de punten 17A.2.7
tot en met 17A.2.9 omschreven verhandelbare risico’s tot een distorsie van het diensten-verkeer binnen de EER. Bovendien veroorzaken zij verschillen in de voor de verhandel-bare risico’s beschikbare verzekeringsdekking in verschillende EER-staten, waardoor demededinging tussen ondernemingen in de EER-staten wordt vervalst en neveneffectenvoor het handelsverkeer binnen de EER ontstaan, ongeacht of het gaat om exportbinnen of buiten het grondgebied van de partijen bij de Overeenkomst (
16). De uitzon-
deringen van artikel 61 van de EER-Overeenkomst zijn niet van toepassing op steunvoor de verzekering van verhandelbare risico’s, aangezien het verstorende effect vandergelijke steun binnen de EER zwaarder weegt dan de mogelijke nationale of EER-belangen die met uitvoersteun worden gediend. Het hierboven weergegeven standpunt isbevestigd door het arrest van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen inzaak C-63/89 die rechtstreeks verband hield met het in deze regels behandelde onder-werp. Het Hof was van oordeel dat, hoewel de richtlijn inzake de gedeeltelijke harmoni-satie van de egalisatiereserves voor verzekeringsondernemingen, waardoor exportkrediet-verzekeringsverrichtingen voor rekening of met garantie van de overheid worden vrijge-
‹‹ NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 120/32 23. 4. 98
steld, niet onwettig is, de factoren die de mededinging tussen particuliere en openbare of
door de overheid gesteunde exportkredietverzekeraars vervalsen, „wel grond opleverenvoor een beroep in rechte om de inbreuk op de bepalingen (van artikel 92 van hetEG-Verdrag) te doen bestraffen” (
17). In zijn arrest in zaak C-44/93 concludeerde het Hof,
dat de desbetreffende voordelen staatssteun inhouden en bevestigde het dat deCommissie stappen zou kunnen nemen om hieraan een einde te maken.
17A.4.
Maatregelen die noodzakelijk zijn om mededingingsvervalsingen op het gebied
van de kortlopende exportkredietverzekering met betrekking tot verhandelbare
risico’s op te heffen
1. De in punt 17A.3.1 genoemde vormen van steun die worden verleend aan openbare of
door de overheid gesteunde exportkredietverzekeraars voor de in de punten 17A.2.7 toten met 17A.2.9 omschreven verhandelbare risico’s, kunnen de mededinging vervalsen enkunnen derhalve niet in aanmerking komen voor vrijstelling van de regels inzake staats-steun van de EER-Overeenkomst.
2. De EVA-staten wordt derhalve ingevolge artikel 1, lid 1, van Protocol nr. 3 van de TA-
en Hof-overeenkomst verzocht, hun stelsels van exportkredietverzekering voor verhan-delbare risico’s waar nodig zodanig te wijzigen, dat het verlenen van de volgende vormenvan staatssteun aan openbare of door de overheid gesteunde exportkredietverzekeraarsmet betrekking tot dergelijke risico’s vr 1 januari 1999 wordt beindigd:
a) staatsgaranties voor leningen of verliezen;b) vrijstelling van de verplichting om adequate reserves te vormen en van de andere in
punt 17A.3.1, tweede streepje, genoemde verplichtingen;
c) verlaging of vrijstelling van belasting of van andere lasten welke gewoonlijk verschul-
digd zijn;
d) steunverlening of kapitaalverstrekking of andere vormen van financiering in omstan-
digheden waarin een particuliere investeerder die onder normale marktvoorwaardenhandelt, niet in de onderneming zou investeren, of op voorwaarden die een particu-liere investeerder niet aanvaardbaar zou achten;
e) het verlenen van diensten in natura door de staat, zoals de toegang tot en het gebruik
van de infrastructuur, faciliteiten of bevoorrechte informatie van de staat (bijvoorbeelddoor ambassades verzamelde informatie over debiteuren), tegen voorwaarden die geenjuiste afspiegeling vormen van de kosten, en
f) herverzekering door de staat, hetzij rechtstreeks, hetzij indirect via een openbare of
door de overheid gesteunde exportkredietverzekeraar, op voorwaarden die gunstigerzijn dan die welke op de particuliere herverzekeringsmarkt gelden, hetgeen ofwel toteen te lage prijs van de herverzekeringsdekking leidt of tot de kunstmatigetotstandbrenging van capaciteit, die op de particuliere markt niet beschikbaar zoukomen.
3. Hangende de resultaten van het in punt 17A.4.6 genoemde onderzoek blijven de
bestaande aanvullende herverzekeringsovereenkomsten van de staat evenwel voorlopigtoegestaan, mits:
— de herverzekering door de staat een ondergeschikt element vormt in het totale
herverzekeringspakket van de verzekeraar;
— wanneer de herverzekeringsovereenkomsten van de verzekeraar zowel verhandelbare
als onverhandelbare risico’s omvatten, en een eventuele overheidsherverzekering dusonvermijdelijk betrekking heeft op verhandelbare risico’s, het niveau van overheids-herverzekering voor de verhandelbare risico’s niet hoger is dan dat op de particuliereherverzekeringsmarkt indien deze risico’s afzonderlijk zouden worden herverzekerd;
— de herverzekering door de staat de verzekeraar niet in staat stelt bij de verzekering
van activiteiten voor individuele kopers de grenzen die deelnemende herverzekeraarsop de particuliere markt hebben vastgesteld, te overschrijden;
— de premie voor staatsherverzekering een onmiskenbare afspiegeling vormt van het
risico, wordt berekend op basis van commercile markttechnieken en, wanneer eengelijkwaardig commercieel tarief beschikbaar is, ten minste gelijk is aan dat tarief.
— de staatsherverzekering voor verhandelbare risico’s toegankelijk is voor alle krediet-
verzekeraars die voldoen aan de gemeenschappelijke criteria om hiervoor in aanmer-king te komen.
‹‹ NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 120/33 23. 4. 98
4. Teneinde te voldoen aan de punten 17A.4.2 en 17A.4.3, dienen openbare of door de
overheid gesteunde exportkredietverzekeraars op zijn minst een gescheiden administratieen gescheiden rekeningen te voeren voor het verzekeren van verhandelbare en onverhan-delbare risico’s voor rekening of met garantie van de staat, waaruit blijkt dat zij bij hunactiviteiten inzake het verzekeren van verhandelbare risico’s geen staatssteun ontvangen.De rekeningen voor activiteiten die voor eigen rekening van de verzekeraar wordenverzekerd, dienen in overeenstemming te zijn met het in bijlage IX, punt 12b, van deEER-Overeenkomst vermelde besluit (
18).
5. Bovendien zal een EVA-staat die herverzekeringsdekking verstrekt aan een exportkre-
dietverzekeraar door middel van deelneming aan of betrokkenheid bij particuliereherverzekeringsovereenkomsten die zowel op verhandelbare als op onverhandelbare risi-co’s betrekking hebben, moeten aantonen dat deze geen staatssteun omvatten in de zinvan punt 17A.4.2.f).
6. Hiertoe zal de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA, in nauwe samenwerking met
de EVA-staten, vanaf de bekendmaking van deze regels, voortdurend toezicht houden opdergelijke overeenkomsten op basis van halfjaarlijkse verslagen die door de betrokkenEVA-staten moeten worden ingediend, en zal zij tegen februari 1999 een uitvoerigonderzoek naar dergelijke overeenkomsten doen. Dit onderzoek zal alle kennis en erva-ring in aanmerking nemen die in de tussentijd is opgedaan inzake de werking van dekortlopende exportkredietverzekeringsmarkt, en de rol die de EVA-staten daarin spelen,op basis van de verslagen inzake de tenuitvoerlegging die ingevolge punt 17A.4.14moeten worden uitgebracht, van het eerste van de jaarlijkse onderzoeken die overeen-komstig punt 17A.4.15 moeten worden verricht en van eventuele aanmeldingen van hetgebruik van de ontsnappingsclausule overeenkomstig de punten 17A.4.8 tot en met17A.4.13. Komt het onderzoek tot de conclusie, dat de overeenkomsten in een EVA-staatstaatssteun behelzen, dan zal de EVA-staat worden verzocht deze uiterlijk eind 1999 tebeindigen.
7. Onder de in de punten 8 tot en met 13 hierna vastgestelde omstandigheden mag worden
afgeweken van het beginsel dat exportkredietverzekering voor verhandelbare risico’suitsluitend door openbare of door de overheid gesteunde exportkredietverzekeraars magworden verstrekt indien de in punt 17A.4.2 juncto punt 17A.4.3, genoemde financilevoordelen ontbreken (ontsnappingsclausule)
8. In sommige landen kan voor verhandelbare exportkredietrisico’s tijdelijk geen dekking
beschikbaar zijn bij particuliere exportkredietverzekeraars of openbare of door de over-heid gesteunde exportkredietverzekeraars die voor eigen rekening opereren, door eengebrek aan verzekerings- of herverzekeringscapaciteit. Derhalve worden deze risico’stijdelijk als onverhandelbaar beschouwd.
9. Onder dergelijke omstandigheden kunnen deze tijdelijk onverhandelbare risico’s worden
verzekerd door een openbare of door de overheid gesteunde exportkredietverzekeraarvoor onverhandelbare risico’s voor rekening of met garantie van de overheid. De verzeke-raar moet zijn tarieven voor dergelijke risico’s zoveel mogelijk afstemmen op die welkeelders door particuliere exportkredietverzekeraars voor het betrokken risico worden bere-kend.
10. Een EVA-staat die van deze ontsnappingsclausule gebruik wil maken, moet zijn
ontwerpbesluit onmiddellijk bij de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA aanmelden.Deze aanmelding moet een marktverslag bevatten, waarin wordt aangetoond dat er op departiculiere verzekeringsmarkt geen dekking beschikbaar is. Dit dient te worden gestaafdmet verklaringen van twee grote, bekende internationale particuliere exportkredietverze-keraars, alsmede van een nationale kredietverzekeraar, teneinde aldus het gebruik vandeze ontsnappingsclausule te rechtvaardigen. Dat op de particuliere verzekeringsmarktgeen dekking beschikbaar is, kan echter eventueel ook worden aangetoond door middelvan een marktverslag van een onafhankelijke adviseur die door de Autoriteit betrouwbaaren onpartijdig wordt geacht. De aanmelding dient bovendien een beschrijving tebevatten van de voorwaarden die de openbare of door de overheid gesteunde exportkre-dietverzekeraar voor deze risico’s wil hanteren.
11. De Autoriteit onderzoekt, binnen twee maanden na deze aanmelding, of het gebruik van
de ontsnappingsclausule strookt met de bovengenoemde voorwaarden en verenigbaar ismet de EER-Overeenkomst.
‹‹ NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 120/34 23. 4. 98
12. Komt de Autoriteit tot de conclusie, dat de voorwaarden voor het gebruik van de
ontsnappingsclausule zijn nagekomen, dan geldt haar beschikking inzake de verenig-baarheid voor een periode van twee jaar, te rekenen vanaf de datum van de beschikking,op voorwaarde dat de marktomstandigheden die het gebruik van de ontsnappingsclau-sule rechtvaardigen, zich in die periode niet wijzigen.
13. Voorts kan de Autoriteit, in overleg met de EVA-staten, de voorwaarden voor het gebruik
van de ontsnappingsclausule aanpassen. Tevens mag zij deze opschorten of vervangendoor een ander geschikt systeem.
14. Deze bepalingen worden per 1 januari 1998 van kracht en gelden tot eind 2002. De
EVA-staten wordt verzocht de Toezichthoudende Autoriteit van de EVA binnen tweemaanden na bekendmaking van deze regels mee te delen of zij de erin vervatte aanbeve-lingen aanvaarden. Uiterlijk op 1 januari 1999 delen de EVA-staten de Autoriteit mee,welke maatregelen zij hebben genomen om hieraan te voldoen. Mocht door middel vandeze verslagen of anderszins blijken dat de in de EVA-staten geldende regelingen nogsteeds staatssteun behelzen, dan zal de Autoriteit deze steun beoordelen op grond vanartikel 61 van de EER-overeenkomst en van artikel 1 van Protocol nr. 3 van de TA- enHof-overeenkomst in het licht van het hierboven uiteengezette beleid.
15. In samenwerking met de EVA-staten en belanghebbende derden zal de Autoriteit de
definitie van verhandelbare risico’s en de werking van deze regels in het licht van demarktontwikkelingen en eventuele voor de EER van belang zijnde wetgeving, aan eenonderzoek onderwerpen. Alle informatie die de Autoriteit in verband met een dergelijkonderzoek van de EVA-staten en belanghebbenden ontvangt, zal, met de toestemmingvan de informatieverstrekker, aan alle andere bij dit onderzoek betrokken deelnemers terbeschikking worden gesteld.
(1) Dit hoofdstuk komt overeen met de mededeling van de Commissie aan de lidstaten inge-
volge artikel 93, lid 1, van het EG-Verdrag inzake de toepassing van de artikelen 92 en 93van het Verdrag op kortlopende exportkredietverzekering (PB C 281 van 17. 9. 1997, blz. 4).
(
2) In de zevende verslag over het mededingingsbeleid (1977), punt 242, deelde de Commissie
mee, dat steunmaatregelen voor de export in het intracommunautaire handelsverkeer niet inaanmerking komen voor toepassing van enige der uitzonderingsbepalingen, ongeacht deintensiteit, de vorm, de motivering of de strekking van de steunmaatregelen.
(
3) Zie het arrest van het Hof van Justitie in zaak C-142/87 (Belgi/Commissie), Jurisprudentie
1990, I-959. Zie ook zaak C-44/93 (Assurances du Crdit/NDD en Belgi), Jurisprudentie1994, I-3829, rechtsoverweging 30.
(
4) „L’assurance-crdit et le march unique 1992 (court-terme)”, bij de cordinatiegroep inge-
diend verslag; rapporteur P. Callut.
(5) Zie zaak C-63/89 (Assurances du Crdit en Cobac/Raad en Commissie), Jurisprudentie 1991,
I-1799, en zaak C-44/93 (Assurances du Crdit/NDD en Belgi), Jurisprudentie 1994, I-3829.
(6) In sommige gevallen worden middellange- en langetermijnrisico’s niet door een garantie
gedekt, maar door een alomvattende herverzekeringsovereenkomst met de overheid.
(7) Of met gelijkwaardige herverzekeringsovereenkomsten.
(8) Of niet-openbare garanten. Een openbare debiteur of garant is een debiteur of garant die, op
een of andere wijze, de overheid zelf vertegenwoordigt en die niet bij een gerechtelijke ofadministratieve procedure insolvent kan worden verklaard. Voor de toepassing van dezeregels worden openbare bedrijven of bedrijven waarover de overheid zeggenschap heeft endie gevestigd zijn in de landen welke in bijlage IX als landen met een verhandelbaar risicoworden genoemd en waarop de gebruikelijke voorschriften van het vennootschapsrecht vantoepassing zijn, als niet-openbare debiteurs/garanten beschouwd.
(
9) Dit wil zeggen oorlog, revolutie, natuurrampen, kernongevallen, enz., niet de zogenoemde
„commercile rampenrisico’s” (catastrofale cumulering van verliezen met betrekking tot indi-viduele kopers of landen) die door een schade-execedent-herverzekering kunnen wordengedekt en die commercile risico’s zijn.
‹‹ NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 120/35 23. 4. 98
(10) De koppeling door een openbare of door de overheid gesteunde exportkredietverzekeraar van
het verzekeren van niet-marktrisico’s aan de dekking van marktrisico’s kan een inbreukvormen op artikel 54 van de EER-Overeenkomst. Een dergelijke handelwijze kan zowel doorde Toezichthoudende Autoriteit van de EVA of de Commissie van de Europese Gemeen-schappen worden vervolgd als in rechte en bij nationale mededingingsautoriteiten wordenaangevochten.
(
11) Eerste Richtlijn 73/239/EEG van de Raad van 24 juli 1973 tot cordinatie van de wettelijke
en bestuursrechtelijke bepalingen betreffende de toegang tot het directe verzekeringsbedrijf,met uitzondering van de levensverzekeringsbranche en de uitoefening daarvan (PB L 228 van16. 8. 1973, blz. 3); zie punt 2 van bijlage IX bij de EER-Overeenkomst.
(
12) Richtlijn 87/343/EEG van de Raad van 22 juni 1987 tot wijziging van Richtlijn 73/239/EEG
tot cordinatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen betreffende de toegang tothet directe verzekeringsbedrijf, met uitzondering van de levensverzekeringsbranche, en deuitoefening daarvan (PB L 185 van 4. 7. 1987, blz. 72); zie punt 2, derde streepje, van bijlageIX bij de EER-Overeenkomst.
(
13) Zie arrest van het Hof van Justitie in zaak C-63/89 (Assurances du Crdit en Cobac/Raad en
Commissie), Jurisprudentie 1991, blz. I-1848 (rechtsoverweging 22).
(14) Zie de hoofdstukken 19 en 20 van deze richtsnoeren inzake overheidssteun.
(15) Zie de arresten van het Hof van Justitie in zaak 30/59 (Steenkolenmijnen/Hoge Autoriteit),
Jurisprudentie 1961, blz. 1, rechtsoverweging 19; in zaak 173/73 (Itali/Commissie), Jurispru-dentie 1974, blz. 709, en in zaak 730/79 (Philip Morris/Commissie), Jurisprudentie 1980, blz.2671.
(
16) In zijn arrest in zaak C-142/87 (Belgi/Commissie), geciteerd in voetnoot 3 bij punt 17A.1.1,
was het Hof van Justitie van oordeel, dat niet alleen de steun voor intracommunautaireuitvoer, doch ook steun voor uitvoer uit de Gemeenschap het intracommunautaire handels-verkeer nadelig kan benvloeden. In beide gevallen wordt steun verleend in de vorm vanexportkredietverzekering, en steun voor beide vormen van uitvoer kan derhalve gevolgenhebben voor de mededinging en het handelsverkeer binnen de Gemeenschap.
(
17) Arrest van het Hof van Justitie in zaak C-63/89, geciteerd in een voetnoot bij punt 17A.1.3,
rechtsoverweging 24. Advocaat-generaal Tesauro was in zijn conclusie in deze zaak vanoordeel dat, wanneer er zich mededinging tussen particuliere en openbare of door de over-heid gesteunde exportkredietverzekeraars voordoet, het „hoogst twijfelachtig is of de lidstatenwel financile steun mogen verlenen aan openbare bedrijven. Dat zou immers onverenigbaarkunnen zijn met de bepalingen betreffende steunmaatregelen van de staten” (Jurisprudentie1991, I-1835, rechtsoverweging 15).
(
18) Richtlijn 91/674/EEG van de Raad van 19 december 1991 betreffende de jaarrekening en de
geconsolideerde jaarrekening van verzekeringsondernemingen (PB L 374 van 31. 12. 1991,blz. 7), gewijzigd voor de toepassing van de EER-overeenkomst bij Besluit nr. 7/94 van hetGemengd Comit van de EER (PB L 160 van 28. 6. 1994; EER-Supplement bij het PB nr. 17van 28. 6. 1994).”.
„BIJLAGE IX
LIJST VAN LANDEN MET EEN VERHANDELBAAR RISICO VOOR DE TOEPAS-
SING VAN DE REGELS DIE ZIJN VERVAT IN HOOFDSTUK 17A OVER KORTLO-
PENDE EXPORTKREDIETVERZEKERING
Landen die partij zijn bij de EER-Overeenkomst
Belgi
DenemarkenDuitsland
‹‹ NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 120/36 23. 4. 98
Finland
FrankrijkGriekenlandIerlandItaliLuxemburgNederlandOostenrijkPortugalSpanjeVerenigd KoninkrijkZweden
IJsland
LiechtensteinNoorwegen
OESO-landen die als landen met een verhandelbaar risico worden beschouwd
Australi
CanadaJapanNieuw-ZeelandVerenigde StatenZwitserland”
Gedaan te Brussel, 4 maart 1998.
Voor de Toezichthoudende Autoriteit
van de EVA
De Voorzitter
Knut ALMESTAD