SCHRIFTELIJKE VRAAG E-1794/02

van Erik Meijer (GUE/NGL) aan de Commissie

(24 juni 2002)

Betreft: Het door een gerechtelijke uitspraak belemmeren van beschermingsconstructies voor overheden in grotendeels geprivatiseerde bedrijven

1. Herinnert de Commissie zich dat bezwaren tegen het privatiseren van overheidsbedrijven in het verleden onder meer zijn weerlegd met het argument dat weliswaar kapitaal van buiten de overheid zou worden aangetrokken, maar dat de overheid door middel van beschermingsconstructies, zoals een minderheidsaandeel met vetorecht, in hoge mate zeggenschap zou behouden over de vestigingsplaats, de aard van de productie, de omvang van de werkgelegenheid, fusie met of overname door andere bedrijven en de invloed die het bedrijf heeft op de behoeften van de samenleving en het leefmilieu?

2. Wat zijn de gevolgen van de op uw verzoek door het Europees Hof van Justitie gedane uitspraak over golden shares van de Franse staat en de Portugese staat, die op grond daarvan nu worden geacht geen algemeen belang te dienen, maar in strijd te zijn met het vrije verkeer van kapitaal binnen de EU?

3. Kunst u bevestigen dat soortgelijke Belgische overheidsaandelen in Distrigas en de Nederlandse aandelen in postbedrijf TPG en telecomaanbieder KPN door u worden aanvaard als een zwaarwegend algemeen belang? In welk opzicht wijken de Nederlandse en Belgische constructies af van die in Frankrijk en Portugal?

4. Kunnen na de in vraag 2 bedoelde uitspraak de nationale overheden van lidstaten de door hen vitaal geachte belangen op het gebied van energievoorziening, watervoorziening, posterijen, telecommunicatie en openbaar vervoer, alsmede die van milieu en werkgelegenheid, blijven beschermen indien zij geen meerderheid van de aandelen meer bezitten?

5. Indien vraag 4 bevestigend wordt beantwoord, op welke wijze en onder welke omstandigheden kan deze bescherming dan plaatsvinden?

6. Indien of voor zover vraag 4 ontkennend wordt beantwoord, betekent dit dan dat de beoogde bescherming alleen kan worden veiliggesteld door het volledige bedrijf of tenminste een meerderheid van de aandelen in eigen bezit van de overheid te houden dan wel opnieuw een meerderheid van aandelen in het bedrijf te verwerven?

(Bron: De Volkskrant en Metro, editie Nederland, 5.6.2002)

Antwoord van de heer Solbes Mira namens de Commissie

(9 augustus 2002)

1. Artikel 295 van het EG-Verdrag bepaalt het volgende: Dit Verdrag laat de regeling van het eigendomsrecht in de lidstaten onverlet. Overeenkomstig deze bepalingen hebben de lidstaten de vrijheid om bepalingen vast te stellen met betrekking tot het eigendomsstelsel, aangezien het EG-Verdrag binnen het communautair wetgevingsstelsel geen nieuwe conceptie of regeling inzake eigendom oplegt of invoert. Derhalve hebben de lidstaten het recht om ofwel te nationaliseren of te privatiseren. Overeenkomstig de jurisprudentie van het Hof van Justitie moet de tenuitvoerlegging van een privatiseringsbesluit (bijvoorbeeld) in overeenstemming zijn met de beginselen van het Gemeenschapsrecht, in het bijzonder de vrijheid op het gebied van kapitaalverkeer.

2. Artikel 228, lid 1, van het EG-Verdrag bepaalt het volgende: Indien het Hof van Justitie vaststelt dat een lidstaat een der krachtens dit Verdrag op hem rustende verplichtingen niet is nagekomen, is deze staat gehouden die maatregelen te nemen welke nodig zijn ter uitvoering van het Hof van Justitie. In het onderhavige geval moeten Portugal en Frankrijk thans respectievelijk de kaderwetgeving inzake privatisering (en daarmee verband houdende decreten) wijzigen naast het decreet om in het kader van de staat een golden share in Elf-Aquitaine op te nemen, en wel op een dergelijke wijze dat zij in overeenstemming zijn met de communautaire vereisten op het gebied van kapitaalbewegingen. Ter verificatie van het bevredigende karakter van de geplande wijzigingen zal de Commissie beide lidstaten verzoeken om een beschrijving te geven van de maatregelen die zij daartoe voornemens zijn te nemen, alsook het betrokken tijdschema voor de goedkeuring ervan.

3. Zoals bevestigd door het Hof van Justitie kunnen bepaalde overwegingen de terughoudendheid door de lidstaten rechtvaardigen van een zeker mate van beïnvloeding in het kader van ondernemingen die oorspronkelijk tot de overheidssector behoorden en nadien werden geprivatiseerd, omdat bedoelde ondernemingen actief waren op gebieden die betrokken waren bij het verstrekken van diensten voor openbaar belang of strategische diensten. In elk geval is het vrij verkeer van kapitaal, als een fundamenteel beginsel van het EG-Verdrag, enkel vatbaar voor beperking door nationale regels wanneer deze gerechtvaardigd zijn om redenen die verband houden met artikel 58 van het EG-Verdrag (bijvoorbeeld overheidsbeleid of openbare veiligheid) of in verband met niet-toepassing van vereisten van algemeen belang en die van toepassing zijn op iedereen en alle ondernemingen die werkzaam zijn op het grondgebied van de gast-lidstaat. Met het oog op rechtvaardiging moet de nationale wetgeving verder aansluiten bij de doelstelling waarop zij is gericht, en mag zij niet in gebreke blijven ten opzichte van wat nodig is om een en ander te bereiken, zulks om in overeenstemming te zijn met het evenredigheidsbeginsel.

Wat het Belgisch protectiemechanisme betreft, heeft het Hof van Justitie in eerste instantie bepaald dat het betrokken stelsel ingaat tegen de regels (geen voorafgaande toestemming is vereist). Verder blijft de regeling beperkt tot bepaalde beslissingen betreffende strategische vermogens van de vennootschappen in kwestie (inclusief in het bijzonder de netwerken voor energievoorziening) en tot specifieke beheersbesluiten in verband met goederen die in elk verband kunnen worden opgeëist. Ten slotte kan de minister interveniëren ingevolge het koninklijk besluit in verband met de toekenning van

een golden share in staatsverband en wel ingeval er slechts een bedreiging ontstaat ten opzichte van de doelstellingen van het energiebeleid. Op die manier stelt het stelsel de betrokken lidstaten ertoe in staat op te treden met het oog op de overeenstemming, in een gegeven situatie, met de verplichtingen die voortvloeien uit de openbare dienstverlening van Distrigaz, terwijl tegelijkertijd de regels inzake rechtszekerheid worden nageleefd. Wat betreft de deelneming van de Nederlandse autoriteiten aan TPG en KPN, heeft de Commissie ertoe besloten een aanmaningsschrijven te richten tot de Nederlandse autoriteiten, waarop werd gereageerd. De argumenten die door de Nederlandse autoriteiten naar voren werden gebracht ter rechtvaardiging van de speciale rechten voor de golden shares tussen beide betrokken vennootschappen worden door de Commissie geanalyseerd, in het bijzonder in het licht van het arrest van het Hof van Justitie van 4 juni 2002.

4. Zoals vermeld in het antwoord op vraag 3, mogen de lidstaten een zekere graad van invloed blijven uitoefenen in het kader van geprivatiseerde ondernemingen die actief zijn op gebieden die betrokken zijn bij dienstverlening van algemeen belang en strategische dienstverlening. In elk geval moeten beperkingen met betrekking tot het vrije verkeer van kapitaal worden gerechtvaardigd op grond van redenen die zijn genoemd in artikel 58 van het EG-Verdrag of door niet-toepassing van vereisten inzake algemeen belang. Verder moet de nationale wetgeving met het oog op rechtvaardiging erop gericht zijn te streven naar de doelstelling waarop zij is gericht, en mag zij niet gericht zijn op minder dan wat is bedoeld om de betrokken doelstelling te bereiken, zulks in overeenstemming met het evenredigheidsbeginsel.

Verder moet eraan worden herinnerd dat het bestaande communautaire regelgevingswerk betreffende een aantal gebieden waarnaar in de vraag wordt verwezen, in het algemeen bepalingen bevat die zijn gericht op de bescherming van het algemeen belang of beleid bevat dat gericht is op het garanderen van de regels van de interne markt.

5. De middelen waarmee en de omstandigheden waaronder beperkingen van kapitaalbewegingen tot stand kunnen komen, ter bescherming van het algemeen belang in overeenstemming van de communautaire vereisten, zijn vervat in de antwoorden op de vragen 3 en 4.

6. Het antwoord op deze vraag is bevestigend.