SCHRIFTELIJKE VRAAG E-2456/01

van Camilo Nogueira Román (Verts/ALE) aan de Commissie

(11 september 2001)

Betreft: Verklaringen van de Spaanse minister van Financiën over de normatieve fiscale capaciteit van de Autonome Gemeenschappen van Spanje

Op 27 juli jl. hebben de centrale Spaanse regering en de regeringen van de Autonome Gemeenschappen een akkoord inzake autonome financiering gesloten waarmee het vorige akkoord, dat de afgelopen vijf jaren van kracht was, in gewijzigde vorm verlengd is. Krachtens dit akkoord zal ook in het kader van de nieuwe staatsbelastingen een bepaald deel van de belastingen die in iedere gemeenschap worden geïnd, aan de Autonome Gemeenschappen toevallen: in concreto betekent dit dat van het inkomen van natuurlijke personen 30 à 33 % aan de Autonome Gemeenschappen wordt afgestaan en 35 % van de BTW, terwijl bij de speciale belastingen deze percentages 40 % (aardolieproducten, tabak en alcohol) tot 100 % (elektriciteit, registraties) bedragen. Nu kan dit akkoord terecht worden bekritiseerd omdat vooral de rijkste Autonome Gemeenschappen van Spanje hiervan objectief gezien profiteren. Zij kunnen namelijk een groter deel van de belastingontvangsten behouden en krijgen daardoor een grotere financiële autonomie die zelfs twee maal zo groot kan zijn als die van de minst ontwikkelde Autonome Gemeenschappen.

Het akkoord is ook voorwerp van kritiek omdat het in het kader van de nieuwe belastingen, met name de BTW en de speciale heffing op brandstoffen, een zekere normatieve fiscale capaciteit van de Autonome Gemeenschappen in de weg staat. De heer Cristóbal Montoro, minister van Financiën van de centrale regering, heeft op deze kritiek gereageerd door te verklaren dat de centrale regering de Autonome Gemeenschappen niet meer normatieve fiscale capaciteit kan bieden omdat dit in strijd is met de normen van de Europese Unie en door de Europese Commissie verboden is. Hiermee lijkt de minister in zijn eigen belang te vergeten dat de EU er krachtens de Verdragen weliswaar voor verantwoordelijk is dat de mededingingsnormen in de gemeenschappelijke markt worden geëerbiedigd en dat de EU derhalve fiscale voorrechten moet verhinderen, maar dat de instellingen van de Unie, in tegenstelling tot wat de minister heeft verklaard, niet bepalen bij welke overheidsinstantie, hetzij van de centrale overheid, hetzij van de Autonome Gemeenschappen, de normatieve fiscale capaciteit zich bevindt omdat iedere lidstaat hierin vrij is. Kan de Commissie haar licht werpen op deze ernstige situatie zodat de Autonome Gemeenschappen, met name Galicië, dat door mij wordt vertegenwoordigd, in overeenstemming met hun constitutionele autonomie en binnen de normen van de EU kunnen handelen?

Antwoord van de heer Bolkestein namens de Commissie

(31 oktober 2001)

De Spaanse autoriteiten hebben in het kader van de hervorming van het financieringssysteem van de Communidades Autonomas (autonome gemeenschappen) diverse fiscale maatregelen goedgekeurd.

Een van deze maatregelen bestaat in de overdracht van een gedeelte van de inkomsten uit de belasting over de toegevoegde waarde (BTW) en de bijzondere heffing op brandstoffen aan de autonome gemeenschappen. De communautaire bepalingen leggen wat dit betreft geen beperkingen op: de lidstaten kunnen over hun belastinginkomsten beschikken en deze naar believen herverdelen.

Deze belastingen zijn voor de meeste van hun fiscale elementen geharmoniseerd. De enige mogelijkheid om aan de autonome gemeenschappen normatieve capaciteiten toe te kennen, zou er in bestaan deze gemeenschappen de mogelijkheid te geven wetten tot wijziging van de belastingtarieven vast te stellen. De vigerende communautaire bepalingen op het gebied van de BTW staan de autonome gemeenschappen echter niet toe gedifferentieerde BTW-tarieven toe te passen. Volgens artikel 12, lid 3, onder a), van de zesde richtlijn(1) mag elke lidstaat slechts één normaal tarief vaststellen. Bovendien mogen de lidstaten een of twee verlaagde tarieven toepassen. Voorts wordt de aandacht gevestigd op het beginsel van de eenvormigheid van de BTW-tarieven volgens hetwelk identieke goederen of diensten in eenzelfde lidstaat niet aan verschillende tarieven mogen worden onderworpen. De enige uitzondering op deze beginselen zijn de specifieke overgangsbepalingen en afwijkingen waarin artikel 28 van de zesde richtlijn(2) voorziet en die door de Raad met eenparigheid van stemmen zijn goedgekeurd.

Volgens de richtlijnen betreffende accijnsgoederen en de desbetreffende jurisprudentie van het Hof van Justitie dienen de lidstaten voor elk product waarvoor de accijnsstructuur op het niveau van de Gemeenschap geharmoniseerd is een enkel nationaal belastingtarief toe te passen dat hoger is dan een bij richtlijn vastgestelde minimumwaarde. De Raad kan een lidstaat machtigen vrijstellingen of aanvullende verlagingen toe te passen(3) wanneer deze gerechtvaardigd zijn om sociaalpolitieke redenen of om redenen in verband met het milieu of het vervoer.

Meer in het algemeen wordt opgemerkt dat, volgens het gemeenschapsrecht en de jurisprudentie van het Hof van Justitie(4) enkel de lidstaten verantwoordelijk zijn voor de maatregelen die door hun territoriale entiteiten worden genomen. De lidstaten dienen derhalve het kader vast te stellen waarbinnen de besluitvorming terzake plaatsvindt, teneinde de naleving van het gemeenschapsrecht en, meer bepaald, de communautaire voorschriften betreffende de staatssteun te doen naleven.

(1) Richtlijn 77/388/EEG van de Raad van 17 mei 1977 betreffende de harmonisatie van de wetgevingen der lidstaten inzake omzetbelasting gemeenschappelijk stelsel van belasting over de toegevoegde waarde: uniforme grondslag PB L 145 van 13.6.1977, laatstelijk gewijzigd bij richtlijn 2001/4/EG van de Raad van 19 januari 2001 tot wijziging, wat betreft de geldigheidsduur van de minimumhoogte van het normale tarief, van de zesde richtlijn PB L 22 van 24.1.2001, en corrigendum PB L 26 van 27.1.2001.

(2) Richtlijn 92/77/EEG van de Raad van 19 oktober 1992 tot aanvulling van het gemeenschappelijk stelsel van de belasting over de toegevoegde waarde en tot wijziging van richtlijn 77/388/EEG (onderlinge aanpassing van de BTW-tarieven) -PB L 316 van 31.10.1992.

(3) Vgl. artikel 8, lid 4, van richtlijn 92/81/EEG van de Raad van 19 oktober 1992 betreffende de harmonisatie van de structuur van de accijns op minerale oliën PB L 316 van 31.10.1992, laatstelijk gewijzigd bij richtlijn 94/74/EG van de Raad van 22 december 1994 tot wijziging van richtlijn 92/12/EEG betreffende de algemene regeling voor accijnsproducten, het voorhanden hebben en het verkeer daarvan en de controles daarop, richtlijn 92/81/EEG betreffende de harmonisatie van de structuur van de accijns op minerale oliën en richtlijn 92/82/EEG betreffende de onderlinge aanpassing van de accijnstarieven voor minerale oliën PB L 365 van 31.12.1994.

(4) Arresten van 14 oktober 1987, C-248/84, Duitsland/Commissie, Jurisprudentie blz. 4013 en van 8 maart 1988, C-62/87 en 72/87, Executif Regional Wallon en SA Glaverbel/Commissie, Jurisprudentie blz. 1573).