SCHRIFTELIJKE VRAAG E-3049/02

van Wolfgang Ilgenfritz (NI) aan de Commissie

(24 oktober 2002)

Betreft: Effectiviteit van collegiale toetsing

De Europese Commissie beveelt aan alle accountants belast met de controle op jaarrekeningen te onderwerpen aan een kwaliteitsborgsysteem teneinde een uniform hoog niveau van wettelijke controles op jaarrekeningen te verzekeren. Overheidstoezicht (monitoring) of collegiale toetsing (peer review) worden beschouwd als de hiertoe geëigende methoden. Bij collegiale toetsing wordt de kwaliteitscontrole uitgevoerd door praktiserende controleurs van jaarrekeningen (peers). De Commissie laat het over aan de lidstaten om binnen drie jaar invulling te geven aan dergelijke systemen en acht een controlecyclus van tien jaar voor kleinere accountantsbureaus aanvaardbaar.

Momenteel is slechts in enkele Europese landen de uitvoering van deze kwaliteitscontroles verplicht. In Oostenrijk moeten vanaf 2002 om de vier jaar accountants en boekhouders die beursgenoteerde ondernemingen, kredietinstellingen of verzekeringsmaatschappijen controleren verplicht worden onderworpen aan collegiale toetsing. Vanaf 2003 geldt dat ook voor accountants en boekhouders die grote kapitaalvennootschappen controleren. De aanvankelijk in 2004 geplande uitbreiding van deze regeling tot alle overige accountants en boekhouders is nog niet definitief vastgesteld.

Oostenrijkse belangenvertegenwoordigers hebben terechte kritiek op een verplichte invoering van buitensporige kwaliteitsborgsystemen, waarvan de kosten onevenredig hoog zullen uitvallen voor kleinere accountantsbureaus. Dit soort bureaus wordt hierdoor ernstig benadeeld ten opzichte van de grote bureaus. Veel kleinere ondernemingen zouden de concurrentiestrijd opgeven, wat het marktaandeel van de grotere ondernemingen automatisch doet stijgen. Bij de kleinere bureaus zou de regeling alleen maar leiden tot een uitdijende administratie en een enorme toename van de meerkosten per controlegeval, terwijl de peers zich daarentegen mogen verheugen op gestaag stijgende omzetten.

Met het systeem van collegiale toetsing worden de ware oorzaken van verkeerd handelen op controlegebied niet weggenomen. Die oorzaken zijn dat accountants onvoldoende onafhankelijk zijn van de ondernemingen die zij controleren. Zo komt het dikwijls voor dat zij tegelijkertijd ook de rol van belastingadviseur of ondernemingsadviseur vervullen. Voorts worden regelmatig goedkope, onvoldoende gekwalificeerde krachten ingezet die niet berekend zijn op hun controletaken. Het systeem van collegiale toetsing zorgt er dus alleen maar voor dat kwalitatief hoogwaardige kleine en middelgrote accountantsbureaus uit de markt worden gedrukt terwijl kwaliteitswaarborging achterwege blijft.

Deze waarneming wordt gestaafd door de ontwikkelingen in de Verenigde Staten, waar collegiale toetsing al enige decennia is ingeburgerd. De accountants van de zogenaamde Big Five (nu enkel nog de Big Four) die verwikkeld waren in de jongste boekhoudschandalen in de VS waren al geruime tijd aan collegiale toetsing onderworpen. SWK (Steuer und Wirtschaftskanzlei), een van de oudste en meest gerenommeerde vaktijdschriften in Oostenrijk, bericht dat de VS reageren met een fundamentele hervorming, die behelst dat sinds eind juli de collegiale toetsing wegens gebleken inefficiëntie is afgeschaft en vervangen door een streng systeem van overheidstoezicht op accountants.

1. Welke consequenties zal de Commissie verbinden aan de afschaffing van collegiale toetsing in de VS?

2. Kan deze ontwikkeling ook het einde betekenen van collegiale toetsing in de EU?

Antwoord van de heer Bolkestein namens de Commissie

(5 december 2002)

Kwaliteitsborging is het belangrijkste instrument waarover het accountantsberoep beschikt om het publiek en de toezichthouders ervan te overtuigen dat de accountants en accountantskantoren hun werkzaamheden uitoefenen op een manier die aan de vigerende normen ter zake en de beroepsethiek beantwoordt. Kwaliteitsborging biedt het accountantsberoep tevens de gelegenheid kwaliteitsverbeteringen te bevorderen.

Beide basisvormen van kwaliteitsborgingssystemen, namelijk overheidstoezicht en collegiale toetsing, worden in de aanbeveling van de Commissie van 15 november 2000(1) als gelijkwaardig erkend.

De Sarbanes-Oxley-wet die eind juli 2002 van kracht werd, maakte een einde aan de zelfregulering in het Amerikaanse accountantsberoep. Daarmee kwam ook een einde aan de gebruikelijke praktijk van collegiale toetsing. In de plaats daarvan voorziet de Sarbanes-Oxley-wet voor accountants van beursgenoteerde ondernemingen in de invoering van een inspectieprogramma door de pas opgerichte PCAOB (Public Company Accounting Oversight Board). Dit lijkt sterk op toezicht door de overheid. De Sarbanes-Oxley-wet bevat alleen kaderbepalingen. De op 28 oktober 2002 benoemde leden van de PCAOB moeten de details van de wet invullen door concrete regels inzake inspectiemechanismen op te stellen.

Het gaat hier duidelijk om ontwikkelingen in de Verenigde Staten die geen nadelig effect op de Unie hebben. De aanbeveling van de Commissie gaat over alle accountants (van beursgenoteerde en niet-beursgenoteerde ondernemingen), terwijl de Sarbanes-Oxley-wet alleen betrekking heeft op accountants die diensten leveren aan beursgenoteerde ondernemingen. De aanbeveling legt minder verstrekkende eisen op aan met de wettelijke controle belaste accountants die geen instellingen van openbaar belang controleren.

Na drie jaar wordt de toepassing van de aanbeveling inzake kwaliteitsborging geëvalueerd. Dat gebeurt in 2003. De voorbereidingen voor die evaluatie worden besproken in het EU-Comité accountantscontrole. De verdere toepasbaarheid van de collegiale toetsing in de Gemeenschap zal tijdens deze evaluatie nader worden onderzocht.

Mogelijke twijfels over het gebrek aan onafhankelijkheid van de beoordelaar moeten volgens de aanbeveling worden vermeden door een afdoende controle van buitenaf van het beheer en de werking van de kwaliteitsborging door collegiale toetsing en de presentatie van de ermee verkregen resultaten. De feitelijke toepassing van dergelijke maatregelen zal een belangrijke rol spelen bij de beoordeling (in 2003) van de methode van de collegiale toetsing.

De Commissie zal voorts binnenkort in een mededeling nader op de wettelijke controle ingaan.

(1) PB L 91 van 31.3.2001.