SCHRIFTELIJKE VRAAG E-3916/98

van Viviane Reding (PPE) aan de Commissie

(4 januari 1999)

Betreft: Verticale beperkingen in de biersector

In het kader van de voorgenomen hervorming van de toepassing van de in het Verdrag vastgelegde mededingingsregels wil de Commissie, zoals bekend, voorstellen om het aantal verticale beperkingen over de gehele linie te beperken.

Is de Commissie zich ervan bewust dat de voorgestelde drempel van een marktaandeel van 40 procent in Luxemburg zou kunnen leiden tot de sluiting van alle brouwerijen? Een aantal brouwerijen heeft een marktaandeel van meer dan 40 procent, en zal dus geen exclusieve contracten meer mogen sluiten. Concurrerende ondernemingen uit de ruime omgeving die op hun nationale markt onder de 40-procentsgrens blijven, maar waarvan de productie die van heel Luxemburg ruimschoots overschrijdt, zullen echter wel dergelijke contracten mogen sluiten. De kleine Luxemburgse brouwerijen kunnen zich in de dan met grote middelen gevoerde concurrentie- en overlevensstrijd tussen de "groten" niet meer handhaven. Dit kan niet het doel zijn van de nieuwe regelingen en dient door de Commissie in overweging te worden genomen.

Is de Commissie voornemens haar definitie van de referentiemarkt aan te passen aan de bestaande werkelijkheid, en dus de markt als interne markt te definiëren (en dan natuurlijk met een geringere referentiewaarde voor het marktaandeel), waar de eigenlijke mededinging tussen de ondernemingen uiteindelijk plaatsvindt? Zo niet, zou het dan niet zinvol zijn om de regio-overschrijdende aspecten van de vernieuwingen in aanmerking te nemen?

Antwoord van de heer Van Miert namens de Commissie

(10 februari 1999)

Het geachte parlementslid stelt een aantal punten aan de orde met betrekking tot de voorstellen van de Commissie inzake de herziening van haar mededingingsvoorschriften voor verticale afspraken die hierna zullen worden toegelicht.

Op 30 september keurde de Commissie een mededeling(1) goed waarin zij haar plan uiteenzet voor een herzien mededingingsbeleid inzake verticale afspraken en kwam zij met een voorstel voor een meer economische aanpak. Dit voorstel ontving steun in brede kring en is noodzakelijk geworden als gevolg van een aantal structurele zwakke elementen in de huidige verordeningen voor groepsvrijstelling, met inbegrip van de verordening die bierleveringsovereenkomsten bestrijkt.

De voornaamste zwakke schakel van het mededingingsbeleid is het feit dat de huidige verordeningen voor groepsvrijstelling vrijstelling verlenen zonder rekening te houden met de marktmacht van de betrokken ondernemingen. Hierbij maakt het geen verschil of het marktaandeel van een onderneming 5 % of 95 % bedraagt. Dit is geen goed mededingingsbeleid en kan niet worden gehandhaafd. Uit ervaring weet de Commissie dat verticale afspraken over het algemeen slechts positieve gevolgen hebben wanneer ondernemingen niet over marktmacht beschikken. Wanneer zij wel over marktmacht beschikken ziet het beeld er anders uit. Verticale afspraken kunnen onder deze omstandigheden worden gebruikt voor zowel concurrentiebevorderende doeleinden als voor concurrentiebeperkende doeleinden, zoals bijvoorbeeld het afsluiten van de markt.

De kern van het voorstel van de Commissie wordt gevormd door een verordening voor groepsvrijstelling die van toepassing is op alle soorten van verticale afspraken in vrijwel alle sectoren, voor eindproducten en halffabrikaten alsmede diensten. De economische aanpak houdt in dat het toepassingsgebied van de groepsvrijstelling wordt beperkt tot ondernemingen met marktmacht. Het enige bruikbare criterium om een dergelijke beperking toe te passen dat wereldwijd in het mededingingsbeleid wordt gebruikt, is het marktaandeel op de relevante anti-trustmarkt of de op basis van marktaandelen berekende indexen. Marktaandeel is weliswaar niet hetzelfde als marktmacht doch het eerste kan worden gebruikt om een veilige zone af te bakenen, d.w.z. dat wordt aangenomen dat er geen aanzienlijke marktmacht bestaat.

Uitgaan van de relevante anti-trustmarkt betekent niet dat ondernemingen in kleinere markten worden gediscrimineerd. Integendeel, ondernemingen met vergelijkbare marktaandelen worden daardoor op dezelfde wijze behandeld, ongeacht of zij op dezelfde of op verschillende markten actief zijn. Het zou onjuist zijn om, zoals in de vraag wordt gesuggereerd, al van te voren een besluit te nemen over de geografische draagwijdte van de markt.

In de mededeling wordt voorgesteld één of twee plafonds te hanteren voor het marktaandeel om de toepassing van de voorgestelde algemene groepsvrijstelling te beperken. De keuze tussen een systeem met één of twee plafonds en de huidige niveaus is op dit moment nog opengelaten. De Commissie stelt in haar mededeling 20 % en 40 % voor in geval van een systeem met twee plafonds en een plafond van 25 % à 30 % wanneer wordt gekozen voor één plafond. Hierdoor wordt een veilige zone gecreëerd voor ondernemingen onder het plafond. Zij zullen vrij zelf overeenkomsten kunnen sluiten en ondernemingen zullen distributievormen kunnen kiezen die voor hen vanuit een commercieel oogpunt het meest interessant zijn. Omdat op de meeste markten sprake is van concurrentie en de meeste ondernemingen slechts over een bescheiden marktaandeel beschikken zal de rechtszekerheid van deze ondernemingen worden vergroot en zullen de kosten voor het toezicht op de naleving voor de meeste ondernemingen worden verlaagd. Het is dus geenszins de bedoeling het aantal verticale afspraken te reduceren.

De voorgestelde nieuwe groepsvrijstelling betekent niet dat de weinige brouwers met een marktaandeel dat hoger ligt dan het plafond zich noodzakelijkerwijs zorgen moeten maken over de geldigheid van hun overeenkomsten of deze moeten aanmelden.

Wanneer een verticale afspraak buiten de groepsvrijstelling valt kan niet automatisch worden aangenomen dat die afspraak onwettig is. Het is mogelijk dat de overeenkomst hoegenaamd niet concurrentiebeperkend is en buiten het toepassingsgebied van artikel 85, lid 1, van het EG-Verdrag valt. Indien de overeenkomst wel onder het toepassingsgebied van artikel 85, lid 1 valt, kan ze voor vrijstelling in aanmerking komen krachtens artikel 85, lid 3 van het EG-Verdrag. De Commissie zal richtsnoeren formuleren ten aanzien van de toepassing van de mededingingsvoorschriften in gevallen waarin het plafond is overschreden om haar toekomstig beleid voor deze onderneming te verduidelijken.

Ondernemingen met een marktmacht die het plafond overschrijdt zullen misschien een aantal van hun contracten moeten aanpassen als na onderzoek van hun markt blijkt dat dit noodzakelijk is om de markt open te houden en concurrentie in stand te houden. Deze bescherming van de mededinging zal de consument echter ten goede komen en op termijn ook de werkgelegenheid, omdat een gezond bedrijfsklimaat wordt gewaarborgd.

(1) COM(98) 544 def.