SCHRIFTELIJKE VRAAG E-1310/02

van Kathalijne Buitenweg (Verts/ALE) aan de Commissie

(7 mei 2002)

Betreft: Het gebrek aan minimum proceduregaranties en mensenrechtenschendingen en de gevolgen hiervan op de uitvoering van het Europees arrestatiebevel vanaf april 2003

In het kader van vergevorderde strafrechtelijke samenwerking, en in het bijzonder het kaderbesluit van de Raad betreffende het Europees arrestatiebevel en de procedures van overlevering tussen de lidstaten (14867/01 COPEN) is wederzijdse erkenning gebaseerd op het respect van de grondrechten.

Dit wederzijds vertrouwen is vaak slechts een politieke wens. Ter illustratie kan een recent rapport gepubliceerd door Amnesty International over herhaaldelijke mensonwaardige behandelingen en folteringen door overheidsdienaren in Spanje, in de periode van 1995 tot 2002, aangehaald worden. Het Europees handvest van de grondrechten van de Europese Unie (artikel 19), net zoals het voorstel voor een kaderbesluit van de Raad betreffende het Europees arrestatiebevel (overweging 12(bis)) voorziet dat niemand mag worden verwijderd of uitgezet naar dan wel uitgeleverd aan een staat waarin een ernstig risico bestaat dat hij aan de doodstraf, aan folteringen of aan andere onmenselijke of vernederende behandelingen of bestraffingen wordt onderworpen.

Het is voor de vraagsteller onduidelijk over welke middelen de Europese Commissie beschikt om eventuele schendingen van de grondrechten in de EU te monitoren en bekend te maken.

1. Was de Commissie op de hoogte of bestond bij de Commissie enig vermoeden van de racistische en mensonwaardige gebeurtenissen in Spanje, zoals beschreven door Amnesty International?

2. Op welke wijze monitort en rapporteert de Commissie nu schendingen van de grondrechten zoals vastgelegd in artikel 6 van het Verdrag betreffende de Europese Unie-VEU?

3. Welke veranderingen van de huidige werkwijze voorziet de Commissie met het in werking treden van het verdrag van Nice, en de mogelijkheid, vastgelegd in artikel 7, ernstige en voortdurende schending door een lidstaat van artikel 6 te melden aan de Raad, en eventueel tot een schorsing van rechten van die lidstaat te komen?

Antwoord van de heer Vitorino namens de Commissie

(2 juli 2002)

De Commissie heeft kennis genomen van het verslag van Amnesty International Spain, crisis of identity, Race-related Torture en Ill treatment by State Agents dat op 16 april 2002 werd ingediend. Dit verslag heeft betrekking op de eerbiediging van de grondrechten van immigranten en etnische minderheden door overheidsambtenaren. In zijn jaarverslag over het jaar 2000 verwijst het Europees waarnemingscentrum voor racisme en vreemdelingenhaat naar het verslag 2001 van Amnesty International waarin wordt gewezen op het brutale optreden van de politie en op het feit dat steeds vaker wordt beweerd dat immigranten worden mishandeld door leden van de nationale, regionale en gemeentepolitie in Spanje.

De Commissie veroordeelt met klem iedere vorm van racisme of vreemdelingenhaat waardoor de mensenrechten en de grondrechten welke alle lidstaten gemeen hebben, worden geschonden. Zij herhaalt dat zij zich ertoe verbonden heeft racistische en xenofobe verschijnselen te bestrijden met alle middelen waarin de verdragen voorzien.

In zijn recente conclusies van 25 en 26 april 2002 over de bestrijding van racisme, antisemitisme en vreemdelingenhaat heeft de Raad van de Europese Unie met name eraan herinnert dat de nationale wetgevingen op het gebied van de bestrijding van racisme en vreemdelingenhaat moeten worden geharmoniseerd waarbij erop moet worden toegezien dat de grondwettelijke bepalingen en de beginselen inzake de eerbiediging van de mensenrechten en de grondrechten worden nageleefd. Tevens werd het belang onderstreept van het ontwerpkaderbesluit betreffende de bestrijding van racisme en vreemdelingenhaat dat de Commissie in december 2001 heeft ingediend en dat momenteel ter bespreking bij de Raad ligt. In dit opzicht wenst de Commissie eraan te herinneren dat zij niet bevoegd is wat het beheer van het gerechtelijk apparaat in de lidstaten betreft en dat het instellen van strafvervolging ressorteert onder de bevoegdheid van de gerechtelijke instanties van de lidstaten.

Wat de controle van de inachtneming van artikel 6 van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU) betreft, reageert de Commissie in functie van de juridische context waarin de grondrechten in een bepaalde lidstaat in voorkomend geval worden geschonden.

Indien de lidstaat de grondrechten schendt binnen het kader van het Gemeenschapsrecht, bijvoorbeeld door een communautaire richtlijn op een verkeer manier om te zetten, kan de Commissie, zoals bepaald in artikel 226 van het EG-Verdrag, de zaak aanhangig maken bij het Hof van Justitie en het Hof vragen deze inbreuk vast te stellen. Wanneer de lidstaat het arrest niet nakomt, kan het Hof een dwangsom opleggen.

Indien de lidstaat de grondrechten schendt buiten het kader van het Gemeenschapsrecht, bijvoorbeeld bij strafrechtelijke vervolging van misdaden die geen verband houden met het beleid van de Gemeenschap, kan de Commissie de politieke procedure van artikel 7 VEU inleiden door aan de Raad, in de samenstelling van de staatshoofden en regeringsleiders, voor te stellen de schending te constateren. Deze procedure veronderstelt dat het om een ernstige en voortdurende schending gaat van de in artikel 6 VEU genoemde beginselen. Voor het besluit is de instemming van het Parlement en een eenparigheid van stemmen van de 14 staatshoofden en regeringsleiders vereist. Vervolgens kan de Raad eventueel beslissen bepaalde rechten van de betreffende lidstaat, met name het stemrecht in de Raad op te schorten.

In de huidige versie van artikel 7 VEU kan de Raad slechts maatregelen nemen wanneer het gaat om een reeds bestaande en voortdurende schending van de beginselen. In het Verdrag van Nice zal hieraan worden toegevoegd dat zal kunnen worden vastgesteld dat het gevaar voor een ernstige schending van de grondrechten wel degelijk bestaat en dat het Parlement in deze nieuwe preventiefase een initiatiefrecht zal hebben.

Er dient aan herinnerd te worden dat de nationale rechterlijke instanties in de lidstaten bij de uitvoering van het Europees arrestatiebevel volledig onderworpen zijn aan de bepalingen van het Europees Verdrag voor de rechten van de mens. In artikel 1, lid 3, van het ontwerpkaderbesluit wordt verwezen naar: de bepalingen van artikel 6 VEU die op hun beurt verwijzen naar het Europees Verdrag voor de rechten van de mens dat door de nationale rechterlijke instanties moet worden toegepast wanneer zij een Europees arrestatiebevel moeten uitvoeren. In de overwegingen 12 en 13 van de preambule zijn bepalingen opgenomen waarin eraan wordt herinnerd dat het volledige mechanisme is onderworpen aan de eerbiediging van de grondrechten zoals vastgesteld in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie.

De Commissie is derhalve van mening dat, wanneer bij de uitvoering van een Europees arrestatiebevel blijkt dat voor de betrokken persoon een ernstig risico bestaat dat hij aan folteringen of aan andere onmenselijke of vernederende behandelingen wordt onderworpen, de uitvoerende gerechtelijke autoriteit de uitvoering van het arrestatiebevel moet weigeren. Toch moet ervan worden uitgegaan dat in democratische staten die aan de controle van het Europees Hof voor de rechten van de mens zijn onderworpen, de grondrechten worden nageleefd en het nodige vertrouwen heerst.