SCHRIFTELIJKE VRAAG E-0200/01

van Alexandros Alavanos (GUE/NGL) aan de Commissie

(1 februari 2001)

Betreft: Contracten met derde landen voor levering van aardgas

De meeste lidstaten van de Europese Unie hebben met derde landen contracten voor de levering van aardgas afgesloten, die de clausule take or pay bevatten. Dergelijke clausules hebben echter tot gevolg dat er verbodsbepalingen ontstaan voor de toegang van nieuwe leveranciers uit nieuwe gebieden tot de vrijgemaakte Europese energiemarkt en dat de overheersende positie van de bestaande aardgasleveranciers meestal nog wordt versterkt. Zijn de bovenvermelde clausules niet strijdig met de mededingingsregels van de Europese Unie? Is de Commissie van plan op dit gebied iets te ondernemen, en zo ja, wat?

Antwoord van de heer Monti namens de Commissie

(27 maart 2001)

De Commissie wenst in de eerste plaats te verduidelijken dat de leveringscontracten voor aardgas afkomstig uit derde landen doorgaans niet rechtstreeks door lidstaten worden gesloten maar wel door bedrijven. Evenwel was de rol van de publieke overheden in deze sector vóór de liberalisatie dikwijls vrij aanzienlijk. De zogenaamde take-or-pay-clausules die in vele van deze contracten voorkomen verplichten de aankoper ertoe jaarlijkse hoeveelheden gas te betalen, ongeacht de daadwerkelijk afgenomen hoeveelheden. Niettemin heeft de take-or-pay-verplichting in diverse gevallen geen betrekking op het totaal van de jaarlijkse contractuele hoeveelheid en vertegenwoordigt de betaalprijs soms een variabel percentage van de contractprijs. Bovendien bestaan er zogenaamde make-up- en carry-forward-clausules die een zekere flexibiliteit aanbrengen in de te betalen afgenomen hoeveelheden gas.

De Gemeenschap heeft zich trouwens over de take-or-pay-clausules al eens uitgesproken in overweging 30 van richtlijn 98/30/EG van het Europees Parlement en de Raad van 22 juni 1998 betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor aardgas(1). In dit verband heeft zij met name erkend dat de take-or-pay-contracten met een lange looptijd een vast marktgegeven zijn voor het waarborgen van de gasvoorziening van de lidstaten. Bovendien voorziet het Gemeenschapsrecht bij eventuele economische en financiële moeilijkheden waar bedrijven mee te maken krijgen door hun take-or-pay-verplichtingen, in tijdelijke ontheffingen ten aanzien van het beginsel van toegang van derden tot het netwerk, een kernelement in de met de richtlijn nagestreefde liberalisering van de interne markt voor aardgas (zie met name artikel 25 van de richtlijn inzake gas1). De richtlijn preciseert evenwel in

dezelfde overweging 30 het volgende: dat bij elk take-or-pay-contract dat na de inwerkingtreding van deze richtlijn wordt aangegaan of verlengd, zorgvuldig dient te worden vermeden dat het een belemmering vormt voor een significante openstelling van de markt. Bovendien stelt artikel 25, punt 3, van de richtlijn voor het verlenen van tijdelijke ontheffingen zeer strenge criteria vast, waarvan het eerste de doelstelling om een competitieve gasmarkt tot stand te brengen is.

Wat betreft het door het geachte parlementslid bedoelde risico, dat de take-or-pay-clausules nieuwe leveranciers de toegang belemmeren tot de Europese energiemarkt, zal een eventueel uitsluitend effect waarschijnlijk eerder uitgaan van andere clausules dan van take-or-pay-clausules, zoals bijvoorbeeld niet-concurrentieverplichtingen, de duur van leveringscontracten en contracten ter reservering van de transportcapaciteit. Deze soorten clausules kunnen op zichzelf echter niet worden beschouwd als duidelijk concurrentiebeperkend. Eventuele concurrentiebelemmerende effecten zullen per geval dienen te worden ingeschat, met bijzondere aandacht voor de marktmacht van de betrokken bedrijven en derhalve voor de mate van concurrentie op de productmarkt. Indien deze clausules het terugwinnen verzekeren van nieuwe investeringen die de verkoper zou doen om de leverantie te waarborgen, kunnen zij bovendien eventueel in aanmerking komen voor een ontheffing zoals bedoeld in artikel 81, lid 3, (ex artikel 85) van het EG-Verdrag.

De Commissie volgt in elk geval zeer aandachtig hoe de Europese gassector zich tot een geïntegreerde en concurrerende markt ontwikkelt. In het bijzonder heeft het Directoraat-generaal Concurrentie ex officio-procedures ingeleid inzake in bepaalde belangrijke aardgascontracten opgenomen clausules die concurrentiebeperkend zouden kunnen zijn. Aangezien het onderzoek nog loopt, zou het niet passend zijn hierover nu reeds details te verstrekken.

(1) PB L 204 van 21.7.1998.