SCHRIFTELIJKE VRAAG E-3088/01

van Erik Meijer (GUE/NGL) aan de Commissie

(13 november 2001)

Betreft: De verontrusting van Stephen Hawking over het uitsterven van de mensheid als gevolg van ongelukken bij biologische experimenten op het gebied van gentechnologie

1. Heeft de Commissie kennis genomen van de uitspraken van de bekende Britse natuurkundige prof. Stephen Hawking uit Cambridge in The Daily Telegraph van 16 oktober 2001, waarin hij aankondigt te verwachten dat de mensheid op aarde het jaar 3000 niet zal bereiken vanwege de grote kans op biologische ongelukken die het gehele leven op aarde kunnen vernietigen, en dat hij daarom alleen overlevingskansen ziet als de mensheid erin slaagt om zich te verspreiden over meerdere planeten die niet gelijktijdig bedreigd kunnen worden?

2. Hoe beoordeelt de Commissie het feit dat de aandacht van prof. Hawking daarbij vooral uitgaat naar genetische verandering, omdat dit anders dan andere gevaarlijke processen kan plaatsvinden in een klein laboratorium dat niet van buitenaf gecontroleerd kan worden, zodat onverwacht een virus kan ontstaan dat ons uitroeit?

3. Zijn de uitspraken van prof. Hawking voor de Commissie aanleiding om de veiligheidsmaatregelen met betrekking tot genetisch onderzoek en de toepassingen daarvan te verscherpen, door

a) onderzoek op dit terrein alleen toe te staan onder strikte overheidscontrole, waarbij de samenleving volledig zicht houdt op de doelstellingen, de werkwijze, de belangen en de financiering van de onderzoekers;

b) geen onderzoek op dit terrein toe te staan door organisaties met commerciële belangen die belang hebben bij snelle, onzorgvuldige en voorbarige toepassingen van de resultaten;

c) strikte isolatie tot stand te brengen tussen het materiaal dat door dergelijke experimenten is ontstaan en alle overige levensvormen;

d) d. de resultaten alleen toe te passen nadat alle consequenties van deze toepassing voor verandering of beëindiging van andere levensvormen wetenschappelijk bekend zijn geworden en door de overheid aan het publiek bekend zijn gemaakt?

Antwoord van de heer Busquin namens de Commissie

(18 januari 2002)

De Commissie is op de hoogte van de uitspraken van Stephen Hawking. De Commissie hanteert als regel dat zij bij het steunen van wetenschappelijk onderzoek gebruik maakt van institutionele systemen die gebaseerd zijn op algemeen erkende deskundigheid en wetenschappelijk toezicht door vakgenoten, en die verenigbaar zijn met de beginselen van moderne governance.

Het onderzoek dat in de openbare en particuliere sector plaatsvindt met betrekking tot genetisch gemodificeerde gewassen is onderworpen aan de bepalingen van Richtlijn 90/219/EEG van de Raad van 23 april 1990 inzake het ingeperkte gebruik van genetisch gemodificeerde micro-organismen(1) en Richtlijn 90/220/EEG van de Raad van 23 april 1990 inzake de doelbewuste introductie van genetisch gemodificeerde organismen in het milieu(3) (thans in gewijzigde vorm, als Richtlijn 2001/18/EG van het Europees Parlement en de Raad van 12 maart 2001(2)). Europese onderzoekprojecten moeten dan ook voldoen aan de desbetreffende Europese wetgeving inzake veiligheid zoals die door de lidstaten wordt geïmplementeerd. Genoemde richtlijnen schrijven voor dat een wetenschappelijk gefundeerde risico-evaluatie plaatsvindt alvorens een bevoegde instantie toestemming kan verlenen. Zij bevatten voorts regels inzake de voorlichting van het publiek. Gentechnologie is tot dusver in de praktijk veilig gebleken, en niets wijst erop dat de techniek intrinsiek gevaarlijk is. Het zal het geachte parlementslid ongetwijfeld bekend zijn dat in 2001 wereldwijd circa 50 miljoen hectare genetisch gemodificeerde gewassen werden verbouwd (0,03 % van de wereldproductie is afkomstig uit de Gemeenschap) en dat geen enkele aanwijzing voor schadelijke effecten op de menselijke gezondheid of het milieu aan het licht is gekomen.

Wanneer de Commissie voor steun in aanmerking komende onderzoekprojecten evalueert, ziet zij erop toe dat aan de volgende voorwaarden wordt voldaan:

- de mogelijke veiligheidsimplicaties van het project in samenhang met de methoden, doelstellingen en mogelijke toepassingen moeten duidelijk worden aangegeven. De projecten moeten voldoen aan de fundamentele veiligheidsvoorschriften inzake goede laboratoriumpraktijken en de gangbare praktijk met betrekking tot het gebruiken en hanteren van biologische agentia;

- de aanvrager dient aan te tonen dat hij bekend is met alle relevante nationale en internationale wetten, verdragen, aanbevelingen, richtsnoeren en gedragscodes. In voorkomend geval moet worden aangegeven dat uitdrukkelijk toestemming werd verkregen van plaatselijke en nationale veiligheidscomités;

- indien het project het gebruik c.q. de introductie in het milieu van genetisch gemodificeerde organismen (GGO's) omvat, moet de aanvrager bovengenoemd Europees regelgevingskader naleven;

- in voorkomend geval moeten de aanvragers alle informatie verstrekken die nodig is voor een gedetailleerde evaluatie van de ecologische effecten van hun onderzoek en voor de beoordeling van het technologisch risico. Voorts moeten zij, wanneer een door hen voorgesteld project wordt geselecteerd, indien nodig daarvoor de toestemming verkrijgen van de bevoegde instanties. Wanneer er sprake is van mogelijke ecologische effecten vormt de nauwkeurigheid van de beschrijving van de mogelijke risico's en van de maatregelen die worden genomen om deze het hoofd te bieden, een belangrijk element bij de beoordeling van het voorstel.

De projecten worden onderworpen aan een audit en aan een beoordeling ex post. Wanneer de bepalingen van het contract (bijvoorbeeld inzake veiligheidsmaatregelen) niet worden nageleefd, heeft de Commissie het recht het contract op te zeggen.

Op het stuk van onderzoek van de menselijke genetica heeft de Gemeenschap geen regelgevende bevoegdheid, afgezien van het geven van het besluit tot vaststelling van het vierjaarlijks kaderprogramma van de Gemeenschap voor onderzoek en technologische ontwikkeling. Dit kaderprogramma is onderworpen aan een geheel van ethische regels die door het Parlement en de Raad gezamenlijk worden vastgesteld.

(1) PB L 117 van 8.5.1990.

(2) PB L 106 van 17.4.2001.

(3) PB L 117 van 8.5.1990.