NL Publicatieblad van de Europese Unie CE 78/462

(2004/C 78 E/0488)

SCHRIFTELIJKE VRAAG E-3087/03

van Bruno Gollnisch (NI) aan de Commissie

(20 oktober 2003)

Betreft: Bedrijfsconcentratie: criteria van de Commissie

In haar beoordeling van de toelaatbaarheid van bedrijfsconcentraties en -fusies schijnt de Commissie zich te verzetten tegen elke poging om een machtspositie op Europees vlak uit te bouwen, in plaats van zich te beperkten tot toezicht op eventueel misbruik van machtsposities.

Nog verontrustender is dat de Commissie bij meerdere gelegenheden, in het verleden (ATR-De Havilland, Legrand-Schneider …) en ook nog onlangs (Alcan-Péchiney), de indruk gewekt heeft dat ze met haar besluiten stelselmatig fusies tegengaat waarbij het bedrijf dat de wereldmarkt beheerst Europees is, terwijl ze in het omgekeerd geval blijk geeft van grote inschikkelijkheid.

Kan de Commissie nadere uitleg geven over de principes waar ze haar beleidsvoering tegenover bedrijfsconcentraties door laat leiden?

Stoort het haar dat Europese ondernemingen ernaar streven om wereldleider in hun sector te worden?

Is ze principieel gekant tegen de oprichting van bedrijfspolen van wereldwijde omvang maar onder Europese leiding?

Hanteert ze wel of niet een netto winst-criterium voor de Europese Unie of haar industriële sectoren?

Vormt de werkgelegenheid in Europa een onderdeel van haar overwegingen?

Antwoord van de heer Monti namens de Commissie

(9 december 2003)

De Commissie is van mening dat concentraties (fusies) normaal zijn in het bedrijfsleven en in beginsel gunstig zijn voor de economie. Concentraties leiden immers tot schaalvoordelen, verbeteren de concurrentiekracht en dus ook de prestaties van de betrokken ondernemingen. Door de mogelijke effecten op de algemene concurrentiepositie van de industrie en op de economische groei zijn concentraties doorgaans gunstig voor de werkgelegenheid op lange termijn, aangezien een duurzame economische groei de beste garantie is voor een hoge werkgelegenheidsgraad. Concentraties zijn dus een essentiële factor voor het creëren van welvaart en werkgelegenheid en dragen op deze wijze bij tot de economische en sociale dimensie van de duurzame ontwikkeling.

Om deze positieve effecten tot stand te brengen, moeten de productiviteitsstijgingen die ondernemingen door concentraties kunnen realiseren, evenwel ten minste gedeeltelijk worden doorgegeven aan hun klanten (eindgebruikers of intermediaire afnemers, deze laatsten zijn andere ondernemingen, vaak kleine en middelgrote ondernemingen) in de vorm van lagere prijzen, producten of diensten die innoverend of van een betere kwaliteit zijn. Dit betekent dat ervoor moet worden gezorgd dat de voordelen van een fusie niet volledig (of grotendeels) ten goede komen van de onderneming die uit de fusie is ontstaan.

Alleen door voldoende concurrentiedruk kan worden gewaarborgd dat een fusieonderneming de noodzakelijke prikkels zal krijgen om de als gevolg van de concentratie gerealiseerde productiviteitsstijgingen en efficiëntieverbeteringen ten goede te laten komen van haar klanten en de consumenten in het algemeen, zodat deze stijgingen en verbeteringen daadwerkelijk voordelig zijn voor de gehele economie.

Daarom heeft Verordening (EEG) nr. 4064/89 van de Raad van 21 december 1989 betreffende de controle op concentraties van ondernemingen (1) („de concentratieverordening”) tot doel te voorkomen dat fusies leiden tot het ontstaan van ondernemingen met een machtspositie, d.w.z. ondernemingen die beschikken over een dergelijke economische macht dat ze hun klanten abnormaal hoge prijzen zouden kunnen aanrekenen, hun koopkracht zouden kunnen aantasten en ten slotte de hele economie de voordelen van de door de fusies gecreëerde hogere efficiëntie of productiviteit zouden kunnen ontnemen.

Samenvattend kan worden gesteld dat de hele concurrentieverordening gebaseerd is op het essentiële beginsel dat de bescherming van concurrerende marktstructuren de beste waarborg biedt voor het behoud en de versterking van de concurrentiepositie van de industrie en de Europese economie in het algemeen, van een stevige en duurzame groei — en bijgevolg van een hoge werkgelegenheidsgraad in de Unie.

Wanneer de Commissie een specifieke concentratie onderzoekt, houdt zij niet direct rekening met de Europese werkgelegenheidssituatie, maar dit aspect komt wel degelijk aan bod in het algemene mededingingsbeleid. Artikel 18 van de concentratieverordening bepaalt trouwens dat de werknemersvertegenwoordigers van aanmeldende ondernemingen tijdens de onderzoekprocedure van een concentratie hun opmerkingen kenbaar kunnen maken. Bovendien is de Commissie van plan in het aanmeldingsformulier de aanmeldende ondernemingen te herinneren aan de noodzaak om bij concentraties hun verplichtingen na te leven die voortvloeien uit de geldende communautaire en nationale sociale bepalingen.

In dit kader moet ook worden onderstreept dat andere beleidsonderdelen van de Unie, in het bijzonder het werkgelegenheids- en het ondernemingsbeleid, eveneens in belangrijke mate bijdragen tot het behoud van een hoge werkgelegenheidsgraad en tot de versterking van de concurrentiepositie van de Europese economie, overeenkomstig de doelstellingen die in het EG-Verdrag zijn vastgesteld. Deze verschillende beleidsonderdelen vullen elkaar dus van nature grotendeels aan.

Bijgevolg moet de Commissie bij het uitoefenen van haar bevoegdheid inzake de controle op concentraties onderzoeken of de aangemelde concentraties een machtspositie in het leven roepen of versterken die tot gevolg heeft dat op de gemeenschappelijke markt of een aanzienlijk deel daarvan een daadwerkelijke mededinging in belangrijke mate zou worden belemmerd. In het kader van dit onderzoek moet de Commissie op grond van artikel 2, lid 1, onder b) van de concentratieverordening in het bijzonder rekening houden met de ontwikkeling van de technische en economische vooruitgang, dus met de efficiëntiewinsten die het directe gevolg zijn van een concentratie, voorzover ze in het voordeel van de consumenten zijn en geen belemmering vormen voor de mededinging. Door rekening te houden met deze efficiëntiewinsten kunnen in de praktijk resultaten worden verkregen die in de lijn liggen van de resultaten bij de toepassing van een „nettovoordeel”-criterium, waarbij echter moet worden opgemerkt dat deze efficiëntiewinsten en hun omvang door de Commissie worden beoordeeld in het kader van een onderzoek uit mededingingsoogpunt en dat er dus slechts rekening mee kan worden gehouden voorzover ze uiteindelijk een gunstige invloed hebben op de mededinging.

In dit opzicht is het inderdaad zo dat de concentratieverordening tot doel heeft de totstandkoming of de versterking van machtsposities te verbieden die tot gevolg hebben dat op de gemeenschappelijke markt een daadwerkelijke mededinging in belangrijke mate zou worden belemmerd. Artikel 82 van het EG-Verdrag heeft daarentegen slechts betrekking op de misbruiken van ondernemingen die zich reeds in een machtspositie bevinden. Hieruit blijkt dat dit twee verschillende juridische instrumenten zijn die elkaar aanvullen: op basis van de verordening wordt een preventieve controle vooraf ingesteld, de verdragsbepaling bestaat in een repressieve controle achteraf. Het belang van een concentratiecontrole vooraf is dat het doeltreffender is een situatie van daadwerkelijke mededinging te behouden op de markten die door de concentratie worden getroffen, dan achteraf mededingingsbeperkende misbruiken te beteugelen waarvoor ondernemingen die dankzij een concentratie een machtspositie hebben verworven of versterkt, verantwoordelijk zouden zijn.

Gedurende de dertien jaar dat de concentratieverordening is toegepast, heeft de Commissie meer dan 2 300 concentraties onderzocht. Slechts 18 concentraties werden verboden. Onder de door de Commissie goedgekeurde concentraties zijn er talrijke op basis waarvan machtige Europese groepen zijn ontstaan, die zelf wereldleider zijn of in staat zijn wereldleiders op hun respectieve markten te beconcurreren. Het betreft onder andere de groepen die ontstaan zijn naar aanleiding van de beschikkingen in de zaken Carrefour/Promodes, TotalFina/Elf, Volvo/Renault, Framatome/Siemens, Usinor/Arbed/Aceralia (gefuseerd tot Arcelor) en Aérospatiale/DaimlerChrysler Aerospace/Centre for Advanced Spatial Analysis (CASA) (gefuseerd tot European Aeronautic, Defense and Space Company-EADS). Hieronder zou zich ook de groep bevinden die zou zijn ontstaan uit de zaak Air Liquide/Brin's Oxygen Company (BOC), indien niet was afgezien van de transactie nadat de Amerikaanse autoriteiten hadden laten blijken dat de transactie heel waarschijnlijk zou worden verboden. Onder de concentraties die werden verboden (of die werden opgegeven tijdens de fase van het grondig onderzoek door de Commissie) bevinden zich concentraties die de oprichting van zowel Europese (bijvoorbeeld Volvo/Scania) als niet-Europese groepen (bijvoorbeeld Electric (GE)/Honeywell) tot doel hadden.

Hieruit blijkt duidelijk dat de Commissie haar bevoegdheid inzake de concentratiecontrole op een volstrekt neutrale wijze uitoefent ten opzichte van de identiteit en de nationaliteit van de bij de concentratie betrokken ondernemingen of hun aandeelhouders en dat het optreden van de Commissie niet tegenstrijdig is met de doelstelling om de concurrentiepositie van de Europese industrie en economie in het algemeen te versterken, een hoge werkgelegenheidsgraad te behouden en aldus een stevige en duurzame groei in de Unie te garanderen.

(1) PB L 395 van 30.12.1989; gerectificeerd in PB L 257 van 21.9.1990.