NL Publicatieblad van de Europese Unie CE 70/172

(2004/C 70 E/182)

SCHRIFTELIJKE VRAAG E-3029/03

van Philip Claeys (NI) aan de Commissie

(17 oktober 2003)

Betreft: Mededeling van de Commissie over immigratie, integratie en tewerkstelling — Integratiebelemme-rende factoren

In de mededeling van de Commissie over dit onderwerp (1) wordt op blz. 23 gesteld: „Correcte informatie over immigranten en hun positieve bijdrage, zowel economisch als cultureel, tot onze maatschappij moet nadrukkelijk worden verstrekt (…)”. Niemand zal de noodzaak van correcte informatie betwisten. Daarom is het essentieel dat deze informatie volledig is, en er geen rekening wordt gehouden met taboe-thema's. Lange tijd was het immers „bon ton” om bepaalde onderwerpen gelieerd aan de problematische kanten van de grote aanwezigheid van immigranten dood te zwijgen of minstens stiefmoederlijk te behandelen: hogere werkloosheidsgraad bij bepaalde groepen, hoge criminaliteitsgraad, cultureel gedetermineerde praktijken die strijdig zijn met onze fundamentele principes van mensenrechten en gelijkwaardigheid (ondergeschikte positie van de vrouw, uithuwelijkingen, e.d.). Hogergenoemde gebruiken vormen een domper voor de integratie, en problemen worden niet opgelost door erover te zwijgen.

De Commissie pleit ook voor een gemakkelijker toegang tot de nationaliteit van het Europese gastland, en voor stemrecht, zonder daar evenwel voorwaarden aan te koppelen. De praktijk wijst echter uit dat een dergelijke vrijblijvendheid de integratie eerder tegenwerkt dan aanmoedigt.

Ook gezinshereniging wordt toegejuicht. Nu vormt de omvang van gezinshereniging en gezinsvorming tussen in Europa woonachtige allochtonen en mensen uit hun land van oorsprong precies voor hinderpaal integratie. In Nederland bijvoorbeeld werd vastgesteld dat 70 tot 80 % van de daar aanwezige Marokkanen en Turken trouwen met een partner uit het thuisland. De grote meerderheid van de betrokkenen spreken doorgaans geen Nederlands en kennen de waarden en normen van hun gastland niet, zodat de geringe vooruitgang die geboekt werd op het vlak van de integratie, automatisch terug op nul komt te staan.

Nergens wordt in het document aandacht geschonken aan de verantwoordelijkheid die allochtonen zelf kunnen hebben in een deel van de huidige problemen, en in de oplossing ervan. Is de Commissie bereid maatregelen te nemen of te steunen die gericht zijn op een versterking van de koppeling rechten-plichten (het leren van de taal van het gastland, het eerbiedigen van de wetten, van de gelijkwaardigheid van man en vrouw, het aanvaarden van het principe van de scheiding van kerk en staat)? Zo ja, welke maatregelen worden voorzien?

Gecombineerd Antwoord

van de heer Vitorino namens de Commissie

op de schritftelijke vragen E-2937/03, E-2938/03, E-2986/03, E-3004/03 en E-3029/03

(17 november 2003)

De vijf vragen die door het geachte parlementslid werden gesteld hebben alle rechtstreeks betrekking op de Mededeling van de Commissie over immigratie, integratie en werkgelegenheid en moeten derhalve gezamenlijk worden beantwoord.

De Commissie is op de hoogte van de resultaten van de studies die door het geachte parlementslid worden vermeld en deze studies, alsmede de resultaten van andere relevante studies die op dit gebied zijn verricht, zullen door de Commissie als informatiebron in aanmerking worden genomen. In het algemeen is het globale netto budgettaire effect van immigratie vrij gering. Immigratie vormt dan ook geen oplossing voor de financiële problemen van een verouderende bevolking. Evenmin vormt het een significante fiscale last.

De Commissie is zich ervan bewust dat de studies over het budgettaire effect van immigratie het netto budgettaire effect van immigratie verschillend beoordelen. De verschillende resultaten kunnen hoofdzakelijk worden verklaard door verschillende nationale omstandigheden, zoals de integratiegraad van immigranten, en waarschijnlijk ook ten dele door methodologische problemen.

Twee vaak tegengestelde factoren zijn met name van belang voor het bepalen van het effect op de overheidsfinanciën: enerzijds is de leeftijdssamenstelling van immigranten voordelig voor de overheidsfinanciën omdat immigranten doorgaans vrij jonge, beroepsactieve mensen zijn met een meer dan gemiddeld vermogen om een bedrag aan belastingen te betalen dat hoger is dan de individueel door de overheid verstrekte uitkeringen en diensten; anderzijds kan de vrij lage werkgelegenheidsgraad bij immigranten in de meeste huidige lidstaten het budgettaire effect van een voordelige leeftijdssamenstelling gedeeltelijk of volledig tenietdoen. Bovendien verschilt de verhouding tussen de werkgelegenheidsgraad van immigranten en de werkgelegenheidsgraad van de autochtone bevolking sterk naargelang de lidstaat.

De Commissie is bezorgd over de mogelijke ongewenste gevolgen van immigratie voor bepaalde categorieën van binnenlandse arbeiders, zoals handarbeiders in de verwerkende industrie en ongeschoolde arbeidskrachten in de dienstensector. In haar Voorstel voor een richtlijn van de Raad betreffende de voorwaarden inzake toegang en verblijf van onderdanen van derde landen met het oog op arbeid in loondienst en economische activiteiten als zelfstandige (2) stelt de Commissie uitdrukkelijk voor om op gemeenschapsniveau het principe van voorkeur voor de communautaire arbeidsmarkt vast te leggen als juridisch bindende regel die in heel de Unie toepasselijk is. Dit principe, dat een weerspiegeling is van de reeds in de lidstaten van kracht zijnde voorschriften, vereist een grondige beoordeling van de binnenlandse arbeidsmarktsituatie voordat arbeiders van derde landen worden toegelaten. Concreet betekent dit dat onderdanen van derde landen slechts toegang tot de arbeidsmarkt van de Unie krijgen indien een arbeidsplaats niet door binnenlandse arbeiders (van de Unie) kan worden bezet.

De omvang van het probleem van braindrain verschilt sterk naargelang het zendland en naargelang de sector. In sommige gevallen lijken de nadelen van braindrain ruimschoots te worden gecompenseerd door andere voordelen voor het zendland, zoals overdracht van geld en knowhow en de ontwikkeling van nauwere commerciële banden door de aanwezigheid van natuurlijke personen. Een beleid dat een duidelijke regeling van een tijdelijke status vastlegt en terugkeer aanmoedigt is cruciaal om mogelijke negatieve gevolgen te voorkomen. De ontwikkelde landen kunnen de ontwikkelingslanden bovendien helpen door aansluitend een gericht beleid te voeren inzake onderwijs en opleiding, de uitwisseling van studenten en integratie in informatie- en communicatietechnologie.

Volgens het door de Europese Raad van Tampere in 1999 uiteengezette asiel- en immigratiebeleid van de Unie moet dit beleid ook voorzien in de eerlijke behandeling van onderdanen van derde landen die legaal op het grondgebied van de lidstaten verblijven. Volgens de conclusies van de Europese Raad moet de wettelijke status van legaal op het grondgebied van een lidstaat verblijvende onderdanen van derde landen meer in overeenstemming worden gebracht met die van de onderdanen van de lidstaten. Deze personen zouden een aantal uniforme rechten moeten verkrijgen die zo dicht mogelijk bij de rechten van EU-burgers liggen.

De Commissie heeft een Voorstel voor een richtlijn betreffende de status van langdurig ingezeten onderdanen van derde landen (3) ingediend, waarover de Raad op 5 juni 2003 een politiek akkoord heeft bereikt. Naast gelijke behandeling met nationale onderdanen betreffende bijvoorbeeld toegang tot werkgelegenheid, onderwijs, sociale hulp, vrijheid van vereniging, waarin door de richtlijn moet worden voorzien, moeten de lidstaten bij de omzetting van de richtlijn in nationaal recht volgens de Commissie overwegen om aan langdurig ingezetenen ook politieke rechten te verlenen, met name op lokaal niveau. Deze kwestie behoort evenwel tot de bevoegdheid van de lidstaten.

Immigranten worden rechtstreeks geraakt door het beleid inzake sociale woningen, gezondheidsdiensten en onderwijs, gebieden waarvoor de gemeentelijke autoriteiten doorgaans grote bevoegdheden hebben. Door het verlenen van stemrecht bij lokale verkiezingen wordt politieke vertegenwoordiging mogelijk voor de besluitvorming betreffende kwesties die de belangen van de immigranten rechtstreeks raken; bijgevolg zal tevens het integratieproces worden bevorderd. Verschillende lidstaten hebben onderdanen van derde landen reeds stemrecht verleend bij lokale verkiezingen. Er is dan ook geen reden om aan te nemen dat er dienaangaande in alle lidstaten grote oppositie van het publiek is. De Commissie wijst er ook op dat geen van de landen die het stemrecht voor onderdanen van derde landen hebben ingevoerd, overweegt om het af te schaffen. Het lijkt in die maatschappijen dan ook geen negatieve invloed te hebben gehad.

De Europese Raad van Tampere heeft uitdrukkelijk opgeroepen tot een „krachtiger integratiebeleid” dat erop moet gericht zijn om onderdanen van derde landen die legaal op het grondgebied van de lidstaten verblijven „rechten en verplichtingen te geven die vergelijkbaar zijn met die van de EU-burgers”. De Commissie is het er volledig mee eens dat de immigranten ook zelf verantwoordelijk zijn voor hun integratie in het gastland. De Commissie is van oordeel dat integratie een tweerichtingsproces is, dat gebaseerd is op wederzijdse rechten en overeenkomstige verplichtingen. Dit impliceert, enerzijds, dat het gastland de verantwoordelijkheid heeft om de formele rechten van immigranten op zodanige wijze vast te leggen dat zij de mogelijkheid hebben om aan het economische, sociale, culturele en civiele leven deel te nemen en, anderzijds, dat de immigranten de fundamentele normen en waarden van het gastland eerbiedigen en actief aan het integratieproces deelnemen. Het zij opgemerkt dat de lidstaten volgens het Voorstel voor een richtlijn betreffende de status van langdurig ingezeten onderdanen van derde landen (4), waarover in juni 2003 een politiek akkoord is bereikt, onderdanen van derde landen de verplichting kunnen opleggen om aan de integratievoorwaarden volgens het nationale recht te voldoen, als voorwaarde voor het verwerven van de status van langdurig ingezetene. De voorwaarden voor toegang tot het staatsburgerschap vallen onder de bevoegdheid van de lidstaten, maar het is duidelijk dat het staatsburgerschap, dat de betrokkene zowel rechten toekent als verplichtingen oplegt, een belangrijke stap in het integratieproces kan zijn.

(1) COM(2003) 336 def.

(2) PB C 332 E van 27.11.2001.

(3) PB C 240 E van 28.8.2001.

(4) PB C 240 E van 28.8.2001.