SCHRIFTELIJKE VRAAG E-1999/00

van Armando Cossutta (GUE/NGL) aan de Raad

(21 juni 2000)

Betreft: Letland en het anti-nazisme

In 1943 was Vasili Kononov 20 jaar oud. Als zoveel andere jonge Europeanen uit die tijd vocht hij als partizaan tegen het nazileger dat Letland bezet hield. Aan het eind van de oorlog heeft hij verschillende medailles ontvangen.

Inmiddels is hij bijna 80 jaar oud en zit hij in Riga gevangen op beschuldiging van het doden van negen burgers tijdens een partizanenactie in een dorp op 300 kilometer van de hoofdstad. Deze beschuldiging is gebaseerd op het verslag van een ooggetuige, Maria Kuznetsova, die overigens de door de rechtbank beluisterde versie heeft ontkend en die beweert dat de indertijd in het dorp aangetroffen lijken niet van door de partizanen gedode burgers waren, maar van door de nazi's gedode partizanen.

Een andere Letse burger, Konrad Kalejs, heeft dienst genomen bij een militaire eenheid die bekend staat als Arajs Kommando welke met de nazi's samenwerkte. Hij wordt beschuldigd van de moord op 30 000 mensen: joden, communisten en zigeuners. Hij is in Londen ontdekt en door Groot-Brittannië uitgewezen. Vervolgens is hij teruggekeerd naar Australië waar hij het staatsburgerschap bezit. Daar leeft hij in het verborgene. De Letse President, Vaira Vika-Friberga, heeft tegenover de internationale pers verklaard weinig te zien in het vervolgen van deze oude collaborateur van de nazi's. Zij verklaarde dat zij in de goddelijke gerechtigheid geloofde.

1. Is de Raad ook niet van mening dat het gedrag dat de Letse autoriteiten in deze twee gevallen aan de dag leggen, niet overeenkomt met de waarden waarop de Europese Unie gegrondvest is, terwijl Letland toch op korte termijn zou willen toetreden?

2. Is de Raad ook niet van mening dat hij stappen moet zetten bij de Letse autoriteiten om Kononov vrij te krijgen en hem vervolgens te herstellen in zijn burgerrechten en zijn rechten als strijder tegen het fascisme?

3. Is de Raad niet van mening dat het nodig is de Letse autoriteiten te verzoeken alles in het werk te stellen om Kalejs op te sporen en vast te stellen of hij verantwoordelijkheid draagt voor de genocide die in geheel Europa heeft gewoed en waarvan niet alleen joden, maar ook zigeuners en communisten het slachtoffer waren?

Antwoord

(23 oktober 2000)

De Raad verdedigt bij elke gelegenheid, en met name in het kader van het toetredingsproces, de fundamentele waarden die ten grondslag liggen aan de Europese Unie en in artikel 6 (ex artikel F) van het Verdrag worden genoemd.

Wat betreft Letland bepaalt de op 1 februari 1998 in werking getreden Europa-overeenkomst tussen dit land en de Unie, in artikel 2: eerbiediging van de democratische beginselen en de mensenrechten, als vastgelegd in de Slotakte van Helsinki en het Handvest van Parijs voor een nieuw Europa, alsmede de beginselen van de markteconomie vormen de grondslag van het binnen- en buitenlands beleid van de partijen en zijn een wezenlijk onderdeel van deze Overeenkomst. De bij de Europa-overeenkomst ingestelde Associatieraad is de politieke instantie die de goede toepassing van de overeenkomst waarborgt en kan in die hoedanigheid elk belangrijk punt of geschil bij de toepassing of uitlegging van de overeenkomst behandelen.

Voorts is Letland opgenomen in het lopende toetredingsproces en moet het als kandidaat-lidstaat gevestigde criteria eerbiedigen, met name de door de Europese Raad van Kopenhagen gedefinieerde politieke criteria. In dit verband beschikt de Unie over twee instrumenten van belang waarmee de inachtneming van deze criteria kan worden gecontroleerd: enerzijds wordt in de toetredingspartnerschappen een aantal beginselen, tussentijdse doelstellingen en voorwaarden voor de toetreding van Letland tot de Unie bepaald, waaronder die welke verband houden met het waarborgen van democratie, rechtsstaat, mensenrechten en eerbiediging van minderheden en hun bescherming. Anderzijds stellen de periodieke verslagen die ieder jaar door de Commissie worden opgesteld de Raad in staat om de door Letland gemaakte vorderingen op de weg naar de toetreding te volgen. In het laatste periodieke verslag van de Commissie wordt verklaard dat Letland aan de politieke criteria van Kopenhagen voldoet, en met name dat het beschikt over stabiele instellingen die kunnen instaan voor democratie en rechtsstaat. Deze beoordeling werd gedeeld door de Europese Raad van Helsinki die in het tegenovergestelde geval niet tot de opening van de toetredingsonderhandelingen met Letland zou hebben besloten. Hoe het ook zij, de Unie blijft de situatie in de kandidaat-lidstaten van nabij volgen en zal niet nalaten om op de meest passende wijze te reageren in geval schendingen van bovengenoemde fundamentele beginselen worden geconstateerd.