SCHRIFTELIJKE VRAAG E-0861/00

van Piia-Noora Kauppi (PPE-DE) aan de Commissie

(22 maart 2000)

Betreft: Problemen bij door de Europese Unie gefinancierde multilaterale onderzoeksprojecten

In een onderzoeksproject i.v.m. visserij (FAIR CT- 97-3508) heeft één deelnemend instituut de onderzoeksidee, het onderzoeksconcept en de gezamenlijk verkregen eerste resultaten op eigen naam geschreven en ze ook onder eigen naam gepubliceerd. Vooraf was met elk instituut afgesproken dat de resultaten voorlopig uit de openbaarheid zouden worden gehouden, omdat het nog maar om de eerste resultaten ging en omdat bovendien met het oog op een nuttig verder gebruik ervan het moment waarop ze zouden worden gepubliceerd zorgvuldig diende te worden overwogen. De EU-coördinator stelde het betrokken instituut hiervan ook per brief op de hoogte.

In het instituut in kwestie werd zo geheim tewerk gegaan dat de andere EU-partners pas ongeveer een jaar later te weten kwamen wat er met het gezamenlijke concept en de resultaten was gebeurd. Het optreden in kwestie bracht economische en wetenschappelijke schade toe aan de EU, aan andere instituten, aan de internationale wetenschappelijke gemeenschap en aan vele samenwerkingsverbanden in het kader van het project. De omvang van de schade kan nog niet worden geraamd. Het project in kwestie kon wel worden voortgezet, omdat de uitgangspunten ervan bijzonder sterk waren, omdat het goed gepland was en omdat de deelnemende instituten tot de top van hun vakgebied behoren.

De EU heeft geen controleorgaan, zoals bijvoorbeeld een supranationaal ethisch comité, dat in dergelijke gevallen snel kan optreden om te voorkomen dat het lange aanslepen de onderzoeksprojecten schaadt. Een dergelijk ethisch comité, vertrouwd met het wetenschappelijk onderzoek en zijn methodes, zou geen rechtbank zijn, maar zou kunnen aansporen en raad geven, en in de hoedanigheid van geldschieter zou het indien nodig een duidelijk zelfzuchtige en onhandelbare deelnemer onder bijzonder toezicht kunnen plaatsen. Het bestaan van een supranationaal orgaan zou wetenschappelijke oneerlijkheid kunnen voorkomen.

Als er ondanks alles een rechtszaak van komt, zou een internationale uitspraak met betrekking tot deze immateriële rechten hulp kunnen bieden aan plaatselijke rechtbanken en zou aldus een instelling kunnen ontstaan die ieders rechtszekerheid ten goede komt.

Een systeem waarbij een beroep wordt gedaan op ingewikkelde contracten en op een rechtscollege is in de wetenschappelijke wereld ongewoon en werkt bovendien traag. De basis voor een efficiënte wetenschappelijke samenwerking moet wederzijds vertrouwen blijven en het zich bewust zijn van het eigen kunnen, dat wil zeggen bepaalde ethische normen, die voor het merendeel van de wetenschappers gelukkig ook vanzelfsprekend zijn.

Opdat in het vervolg in geval van problemen sneller dan voorheen kan worden ingegrepen, wens ik de Commissie het volgende te vragen:

1. Welke houding is de Commissie van plan ten opzichte van dergelijke contractbreuken aan te nemen?

2. Welke maatregelen is de Commissie van plan te nemen opdat dergelijke contractbreuken niet meer voorkomen? Hoe is de EU van plan dergelijke voorvallen op te lossen?

3. Zal de Commissie stappen ondernemen met het oog op de oprichting van een ethisch comité inzake onderzoek of stelt ze integendeel met betrekking tot de oplossing van dergelijke problemen een eigen model voor, gebaseerd op een andere, equivalente procedure?

4. Hoe kunnen de immateriële rechten van de onderzoekers tijdens het hele project worden gevrijwaard?

Antwoord van de heer Busquin namens de Commissie

(19 mei 2000)

Het geachte parlementslid verwijst naar het project Cysteïne proteïnase-remmers en infectieziekten bij vissen (contract FAIR 5-CT97-3508) dat steun ontving in het kader van het vierde kaderprogramma voor Onderzoek en Technologische ontwikkeling (OTO). Het programma loopt 30 november 2000 af en zal naar verwachting belangrijke wetenschappelijke resultaten opleveren.

1. Volgens het voor het vierde OTO-kaderprogramma geldende standaardcontract kan de Commissie het contract of de deelneming van een contractsluitende partner (i) opzeggen wanneer het project in sterke mate wordt geschaad door belangrijke technische of economische factoren of indien het benuttingspotentieel van de met het contract behaalde resultaten aanzienlijk afneemt of (ii) wanneer het betrokken consortium of een contractpartner niets heeft ondernomen ter correctie van zijn in gebreke blijven of schending van de contractuele verplichtingen. Dit zijn de mogelijkheden waarover de Commissie beschikt indien een contractsluitende partij vroegtijdig onderzoekresultaten van een project publiceert zonder dat hij daarvoor de toestemming van de andere deelnemers heeft gekregen.

In het door het geachte parlementslid genoemde geval is de Commissie meegedeeld dat een aio (assistent in opleiding) vroegtijdig enige achtergrondinformatie heeft gepubliceerd die stamt van vóór de aanvang van het project. Dit heeft geen invloed gehad op de vordering van het project. Zodra de Commissie hierover was ingelicht, heeft zij de partners herinnerd aan hun contractuele rechten en plichten en ook aan de mogelijke herstelmaatregelen. Geen van de contractpartners heeft nog om dergelijke maatregelen gevraagd. Aangezien het project op zich geen schade heeft ondervonden, hoefde de Commissie geen verdere actie te ondernemen.

2. Volgens de standaardcontracten voor het vierde en vijfde OTO-kaderprogramma zijn de resultaten van het project (de hoofdresultaten) eigendom van de contractpartner die ze heeft verkregen. De maatregelen die moeten worden getroffen ter bescherming van deze resultaten worden gewoonlijk vastgelegd in een tussen de deelnemers gesloten consortiumovereenkomst waarvan de Commissie geen deel uitmaakt. Een dergelijke consortiumovereenkomst die wordt gesloten voor de uitvoering van het project, vormt een aanvulling op het contract en bepaalt ook welk nationaal recht van toepassing is.

In het standaardcontract voor het vijfde OTO-kaderprogramma wordt de bescherming van de partners tegen vroegtijdige publicatie van de resultaten van het project nog versterkt door bepalingen die de bescherming van de kennis, het plan voor de toepassing van de technologie, de reclame en mededelingen over het project en de kennis alsmede het vertrouwelijke karakter betreffen.

3. De Commissie acht de contractuele bepalingen plus de passende consortiumovereenkomsten voldoende om dergelijke gevallen op te lossen. Indien er onenigheid tussen de leden van het consortium ontstaat, is het aan hen de nodige maatregelen te nemen om hun intellectuele-eigendomsrechten te beschermen hetgeen gewoonlijk op basis van een consortiumovereenkomst plaatsvindt. De Commissie heeft de partners altijd gewezen op het belang van consortiumovereenkomsten over de intellectuele-eigendomsrechten en heeft de sluiting van een dergelijke overeenkomst ten sterkste aanbevolen zelfs indien het contract geen verplichting daartoe bevat. Dit wettelijk kader lijkt geschikter om geschillen over intellectuele-eigendomsrechten op te lossen dan een op te richten comité dat slechts niet-bindende aanbevelingen kan doen en geen eventuele overtredingen kan corrigeren.

4. De regels in verband met de intellectuele-eigendomsrechten (met inbegrip van de eigendoms- en toegangsrechten) zijn van kracht gedurende de volledige geldigheidsduur van het contract. Volgens het standaardcontract voor het vijfde OTO-kaderprogramma, blijven bovendien alle contractuele bepalingen in verband met de intellectuele-eigendomsrechten na afloop of opzegging van het contract van toepassing.