NL Publicatieblad van de Europese Unie CE 88/672

(2004/C 88 E/0691)

SCHRIFTELIJKE VRAAG E-4084/03

van Miet Smet (PPE-DE) aan de Commissie

(14 januari 2004)

Betreft: De opschorting van samenwerkingsovereenkomsten en uitstel van de ondertekening van samenwerking sovereenkomsten

In zijn antwoord op mijn vraag E-0520/03 (1) van 24 februari 2003 omtrent het respect van de vrouwenrechten in Pakistan, informeerde de Raad me dat tot op heden geen enkele overeenkomst met een derde land waarin een mensenrechtenclausule als „essentieel element” was opgenomen, werd opgeschort.

In een aantal gevallen waarbij de essentiële elementen van de overeenkomst werden geschonden, schortte de EU sommige bepalingen van een overeenkomst op. Dit was het geval voor de financiële bepalingen van de Overeenkomst van Cotonou met Zimbabwe (2002), de Comoren (2000), Ivoorkust (2000), Fiji (2000), Haïti (2000) en Liberia (2001). Via mijn vraag E-2903/03 (2) aan de Commissie van 1 oktober 2003 wilde ik te weten komen welke schendingen van de essentiële elementen van de Overeenkomst aan de basis lagen van deze opschorting. Het antwoord van de Commissie van 25 november 2003 is niet bevredigend aangezien niet ingegaan wordt op mijn specifieke vraag.

Hetzelfde geldt voor de vraag over Kroatië (1995), Pakistan (1999), Algerije (1998) en Rusland (1995) waar de ondertekening van de samenwerkingsakkoorden uitgesteld werd vanwege de bezorgdheid op het gebied van mensenrechten. Over welke specifieke schendingen van de mensenrechten ging het hier? Ging het om schendingen op gebied van geweld tegen vrouwen? Welke?

Antwoord van de heer Patten namens de Commissie

(19 februari 2004)

De Commissie verwijst naar haar antwoorden op schriftelijke vraag E-2903/03 van mevrouw Smet en E-3343/03 van de heer Camre (3), en naar het antwoord van de Raad op schriftelijke vraag E-0520/03 van mevrouw Smet.

Uit de mededeling van de Commissie over de bepalingen inzake de eerbiediging van de democratische beginselen en de rechten van de mens in de overeenkomsten tussen de gemeenschap en derde landen uit 1995 (4) blijkt duidelijk dat er verschillende maatregelen zijn die overwogen kunnen worden in geval van een schending van de clausule, op voorwaarde dat de toegepaste maatregelen in verhouding staan tot de schending (5).

De EU heeft nog nooit een samenwerkingsovereenkomst volledig opgeschort. Het besluit om zich te beroepen op de „essentiële elementen” wordt genomen door de Raad van de Europese Unie. In dit verband moet opgemerkt worden dat er nog nooit een beroep is gedaan op de clausule inzake de essentiële elementen vanwege geweld specifiek tegen vrouwen, maar eerder als gevolg van een algemene verslechtering van de mensenrechtensituatie in een bepaald land.

Met betrekking tot de specifieke vragen van het geachte parlementslid over de gedeeltelijke opschorting of uitstel van de ondertekening van samenwerkingsovereenkomsten kan de Commissie de volgende inlichtingen geven:

— Zimbabwe: Voorafgaand aan overleg op grond van artikel 96 van de Overeenkomst van Cotonou sprak de Raad in een gemeenschappelijk standpunt zijn „grote bezorgdheid” uit over de situatie in Zimbabwe, met name over „de recente escalatie van het geweld, de intimidatie van politieke tegenstanders en tegenwerking van de onafhankelijke pers” en ook over „recente wetgeving in Zimbabwe die bij daadwerkelijke toepassing ernstig inbreuk zou maken op het recht van vrije meningsuiting, vergadering en vereniging” (6).

— Ivoorkust: Volgens het besluit van de Raad moest het overleg afgesloten worden als gevolg van „de beperkte toelating tot de presidents- en parlementsverkiezingen, die respectievelijk in oktober en december 2000 gehouden zijn, alsook door de gewelddaden tegenover burgers tijdens de overgang naar de democratie. Bovendien zijn de Ivoriaanse autoriteiten hun verplichtingen in het kader van het overleg uit hoofde van artikel 366 bis van de Overeenkomst van Lomé niet nagekomen” (7).

— Fiji-eilanden: Na de staatsgreep in mei 2000 schortte de EU alle investeringsprojecten in het kader van programma's van het Europees Ontwikkelingsfonds (EOF) op totdat eerlijke en vrije verkiezingen gehouden zouden worden en een legitieme regering aan de macht zou zijn. Volgens het besluit van de Raad was „het herstel van de democratische regering van Fiji nog niet volledig voltooid” (8).

— Haïti: De EU heeft de ontwikkelingssamenwerking met Haïti in 2001 opgeschort als gevolg van verschillende onregelmatigheden en fraudegevallen tijdens de verkiezingsperiode in 2000. Volgens het besluit van de Raad werden „de democratische beginselen nog steeds niet gerespecteerd op Haïti”.

— Liberia: De basis van de EU-aanpak ligt in resolutie nr. 1343 (2001) van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties inzake de betrokkenheid van Liberia bij het conflict in Sierra Leone. In deze resolutie wordt voorgesteld een aantal sancties tegen Liberia in te stellen als dat land het Revolutionary United Front (RUF) in Sierra Leone en andere gewapende rebellengroeperingen in de regio blijft steunen. Het EU-wapenembargo was noodzakelijk om gevolg te geven aan de resolutie van de VN-veiligheidsraad inzake het verbod op dienstverlening in verband met wapens en andere militaire uitrusting of activiteiten.

— Comoren: Na de veroordeling van de staatsgreep van 30 april 1999 in de Islamitische Republiek van de Comoren, besloot de EU overleg te openen met de militaire regering op grond van artikel 366 bis van de Overeenkomst van Lomé.

— Rusland: Het ratificatieproces van de Partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst (PCA) werd bemoeilijkt door een aantal omstandigheden, en werd zelfs tijdelijk opgeschort door de EU als gevolg van het militaire optreden van het Russische leger in Tsjetsjenië. Het ratificatieproces werd hervat na de start van de vredesonderhandelingen in de Tsjetsjeense Republiek. De Partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst trad op 1 december 1997 in werking. Nadat in 1999 het tweede conflict in Tsjetsjenië uitbrak en het besluit van de Europese Raad in december 1999, schortte de Commissie het gewone Tacis-programma voor technische bijstand op, en voerde in plaats daarvan in 2000 en specifiek programma uit voor steun aan maatschappelijke organisaties, de democratie en de eerbiediging van de mensenrechten.

— Kroatië: De Gemeenschap erkende Kroatië in januari 1992, wat echter niet meteen tot economische hulp of de totstandkoming van contracten leidde vanwege de oorlog en omdat het land niet in staat was aan de democratische vereisten te voldoen. Daarom werd het besluit tot onderhandelingen over een samenwerkingsovereenkomst en de uitbreiding van het Phare-programma opgeschort totdat Kroatië zich aantoonbaar inzette voor de eerbiediging van democratische beginselen en mensenrechten. Pas in het jaar 2000, toen de nieuwe regering zich hiertoe duidelijk verplichtte, besloot de EU onderhandelingen te openen over een stabilisatie- en associatieovereenkomst en communautaire steun te verlenen.

— Pakistan: De ondertekening van de „Samenwerkingsovereenkomst inzake partnerschap en ontwikkeling tussen de Gemeenschap en Pakistan” werd vier keer uitgesteld, vanwege — de kernproeven van mei 1998; — bezorgdheid over de mensenrechten (met name de arrestatie van de Pakistaanse journalist en redacteur van de Friday Times, Najam Sethi, door de regering van Nawaz Sharif in 1999); — het conflict in Kargil in voorjaar/zomer 1999; — de militaire machtsovername op 12 oktober 1999. Uiteindelijk werd de overeenkomst op 24 november 2001 in Islamabad ondertekend, vergezeld van een gezamenlijke verklaring waarin Pakistan herhaalde te streven naar de terugkeer van democratisch bestuur, overeenkomstig de door president Musharraf op 14 augustus 2001 aangekondigde routekaart.

— Algerije: In 1998 volgde de EU de politieke ontwikkelingen in Algerije nauwgezet, en sprak verschillende malen haar bezorgdheid uit over de situatie in het land. De EU veroordeelde met name terroristische daden en betuigde haar steun aan de inspanningen van de regering om de democratie te consolideren en de burgers te beschermen tegen terrorisme en tegelijkertijd de nationale wetgeving en de mensenrechten te respecteren. De ondertekening van de associatieovereenkomst tussen de EU en Algerije werd toen echter niet officieel uitgesteld, maar het proces werd wel vertraagd: in 2002 werden de onderhandelingen afgesloten en werd de overeenkomst ondertekend.

(1) PB C 280 E van 21.11.2003, blz. 62.

(2) PB C 78 E van 27.3.2004, blz. 441.

(3) PB C 78 E van 27.3.2004, blz. 526.

(4) COM(95)216 def.

(5) Zie bijlage 2 van de eerdergenoemde mededeling voor een lijst van maatregelen die genomen kunnen worden bij ernstige schendingen van de mensenrechten.

(6) PB L 46 van 20.2.2003.

(7) PB L 183 van 6.7.2001.

(8) PB L 120 van 28.4.2001.