SCHRIFTELIJKE VRAAG E-2806/00

van Erik Meijer (GUE/NGL) aan de Commissie

(4 september 2000)

Betreft: Jarenlange vertragingen in de besteding van nood- en onwikkelingshulp van de Europese Unie

1. Is de Commissie op de hoogte van het rapport van een Britse parlementscommissie, de Commons Select Committee on International Development, waarin melding wordt gemaakt van het feit dat het gemiddeld vier jaar en twee maanden duurt voordat met een ontwikkelingsproject van de Europese Commissie wordt begonnen of voordat noodhulp op de plaats van bestemming is?

2. In het rapport worden een aantal voorbeelden genoemd van vertragingen van ontwikkelings- en noodhulpprojecten. Zo zou bijvoorbeeld twee jaar na de ramp Mitch in Midden-Amerika in die regio nog geen cent aan hulp ontvangen zijn. Ook zou van een landmijnenproject in Bosnië de deadline zijn verlopen. Kloppen deze feiten en kan de Commissie een volledige lijst geven van vertraagde projecten?

3. Als oorzaken voor de vertragingen worden genoemd mismanagement en kafkaeske bureaucratie bij de Europese Commissie. Is de Commissie het eens met deze conclusie en zo nee, wat zijn volgens haar de oorzaken?

4. Is de Commissie het met mij eens dat aan deze vertragingen een einde moet komen en is zij bereid extra inspanningen te leveren om hieraan een einde te maken? Aan welke stappen denkt zij naast de bestaande pogingen om het beleid meer te stroomlijnen? Wat moet volgens haar op dit punt het na te streven resultaat zijn voor het Europese ontwikkelings- en noodhulpbeleid?

5. Is de kritiek in het bovengenoemde rapport dat het Europese geld vooral gaat naar landen rondom de lidstaten van de Europese Unie en te weinig naar landen waar schrijnende armoede heerst elders in de wereld voor de Commissie aanleiding om haar beleid op dit punt bij te stellen?

6. Deelt de Commissie mijn opvatting dat de gevolgen van vertraging op het terrein van de noodhulp des te schrijnender zijn? Wat zijn in dit verband de inmiddels getrokken lessen uit het verlenen van noodhulp ter leniging van de voedseltekorten in Noordoost-Afrika waar als gevolg van de droogte honderdduizenden mensen slachtoffer dreigden te worden van hongersnood? De Europese Commissie sprak daar nog in april van dit jaar haar bezorgdheid over uit (zie bericht 5 april 2000 Famine in Ethiopia). Kan zij aangeven hoe het verlenen van de noodhulp voor die regio is verlopen (hoeveel, naar welke plaatsen, distributie, etc.) en of aan de door haar gestelde doelen is voldaan? Zo nee, wat waren daarvan de oorzaken en de consequenties, en welke conclusies trekt zij daaruit voor de organisatie van de Europese noodhulp?

Antwoord van de heer Nielson namens de Commissie

(13 november 2000)

1. De Commissie is op de hoogte van het door het geachte parlementslid genoemde rapport en zij is bijzonder ingenomen met de belangstelling van het Parlement en juicht het toe dat zij de feiten eens op een rijtje kan zetten. De Commissie wijst er op dat er soms enige verwarring bestaat tussen noodhulp, waar geen achterstand bestaat, en ontwikkelingshulp.

2. Het geachte parlementslid noemt twee voorbeelden waarbij zogezegd vertraging in de hulpverlening zou bestaan: de steun voor het gebied dat door de orkaan Mitch is getroffen en voor een project voor landmijnen in Bosnië.

In het bijzonder waar het de hulp na de orkaan Mitch betreft heeft de Commissie haar hulpverlening onmiddellijk in de weken na de ramp (oktober 1998) kunnen starten via haar instrumenten voor humanitaire hulp. Voor eind 1998 is 9,8 miljoen besteed en voor eind 1999 35,3 miljoen. Met dit bedrag heeft men 9 500 latrines kunnen aanleggen, 300 systemen voor waterdistributie, 1 700 putten en 7 100 huizen, en zo rechtstreeks of onrechtstreeks 2 000 000 mensen in de regio kunnen helpen.

Voorts werden tussen juni 1999 en juni 2000, in het kader van het instrument voor voedselhulp (ter bevordering van de voedselproductie) 11 projecten verwezenlijkt voor 13 miljoen, gevolgd door een nieuw programma van 5 miljoen. Zo zijn 45 000 gezinnen geholpen met zaaigoed, en werden 8 000 moestuinen, 200 irrigatiesystemen, 5 700 modules voor het fokken van pluimvee en varkens en 1 800 stuks vee gefinancierd.

Afgezien van de nood- en de voedselhulp levert de Commissie een bijdrage aan de wederopbouw van de regio via een programma van 250 miljoen waarvan de betalingsverplichtingen zich over vier jaar en de tenuitvoerlegging over zeven jaar zullen uitspreiden. De start van dit programma heeft een onvergefelijke vertraging van een jaar opgelopen, omdat de voor het beheer van de operatie noodzakelijke posten niet verkregen konden worden en vanwege de bijstelling van het beleid van de bureaus voor technische bijstand. Ondertussen werd de delegatie in Nicaragua versterkt en momenteel worden deskundigen aangeworven. De teams ter plaatse regelen thans de bekendmaking van de aanbestedingen, de selectieprocedures en bereiden met het oog op een eerste tranche van projecten van 82 miljoen de contracten voor.

Wat de kwestie van het landmijnenproject in Bosnië betreft is inderdaad 1 miljoen aan het Slovenia International Trust Fund toegezegd voor ontmijningsactiviteiten zowel in Kroatië als in Bosnië-Herzegowina. Deze toezegging werd niet ten uitvoer gelegd. De belangrijkste oorzaak is het ontbreken van een regionale rechtsgrond voor de begrotingslijn uit hoofde waarvan deze projecten gefinancierd moesten worden. De begrotingslijn voor antipersoneelmijnen (B7-661), die in 1996 door het Parlement werd ingesteld, heeft niet een rechtsgrond op wereldschaal geleverd. Deze werd voorgesteld in de ontwerpverordening(1) van 14 maart 2000 die momenteel bij het Parlement en de Raad op tafel ligt.

3. De externe uitgaven die door de Commissie worden beheerd zijn ongetwijfeld de laatste tien jaar verdrievoudigd, zonder evenredige toename van het personeel, en de snelheid waarmee projecten worden gelanceerd heeft daar ernstig onder te lijden. Desalniettemin werken de vier betrokken diensten (de Directoraten-generaal ontwikkeling, buitenlandse betrekkingen, het Bureau voor Humanitaire hulp en de Gemeenschappelijke dienst voor buitenlandse betrekkingen (SCR)) samen om hun inspanningen te coördineren en deze situatie te verbeteren.

Volgens de Commissie zijn er vele verschillende oorzaken aan te wijzen. Wat de vertragingen bij de tenuitvoerlegging van ontwikkelingshulp in de afgelopen paar jaar betreft heeft de Commissie erkend dat het tempo van de vastleggingen en betalingen voor de tenuitvoerlegging van haar buitenlandse hulp onbevredigend is geweest. Dit was niet alleen het gevolg van niet te voorziene gebeurtenissen en crises in een toenemend aantal landen, die tot de opschorting of de vermindering van de samenwerking met deze landen hebben geleid, maar ook tengevolge van de logge interne procedures, de niet helemaal perfecte organisatie van diensten van de Commissie en een chronisch gebrek aan personeel. De Commissie heeft een eerste poging gedaan om deze problemen aan te pakken toen zij in 1988 de Gemeenschappelijke dienst voor het beheer van communautaire hulp aan derde landen (SCR) oprichtte, met als gevolg echter ontregeling op korte termijn, en onduidelijke en gedeelde verantwoordelijkheden.

4. De Commissie is verplicht aan deze vertragingen een einde te maken en neemt al maatregelen in die richting. De voorgestelde reorganisatie in de hervorming van het beheer van de buitenlandse hulp, waartoe in mei 2000 is besloten, alsmede de mededeling van de Commissie van april over het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid van de Gemeenschap zijn bedoeld om dit gebrek aan efficiency aan te pakken door de middelen op sleutelgebieden te concentreren en op een efficiëntere organisatie. In dit verband zal er ook een orgaan worden opgericht dat alleen verantwoordelijk is voor de volledige projectcyclus van buitenlandse hulp (van de identificatiefase tot de tenuitvoerlegging) en zullen er bijzondere inspanningen worden verricht voor een effectieve deconcentratie, waarbij de bevoegdheid van de centrale diensten aan de delegaties wordt overgedragen.

Zelfs nog vóór deze hervorming zijn er de afgelopen twee jaar enkele maatregelen genomen ter verbetering van het jaarlijkse vastleggingspercentage. In samenwerking met de delegaties van de Commissie heeft het DG Ontwikkeling een systeem ingevoerd van regelmatige en uitvoerige controle en herziening van de jaarlijkse vastleggingsdoelstellingen op maandelijkse basis en per land.

Er zijn ook maatregelen genomen om de situatie op langere termijn aan te pakken. In zijn besluit van 27 juli ging de Raad ACS-EU bijvoorbeeld akkoord met de vervroegde tenuitvoerlegging van de nieuwe glijdende programmering (rolling programming), een systeem dat in de Overeenkomst van Cotonou is verankerd. Dit nieuwe systeem zal vanaf het einde van dit jaar door de Commissie worden toegepast. Deze maatregelen, maar ook de hervorming van de buitenlandse betrekkingen in mei 2000 zullen er voor zorgen dat de jaarlijkse vastleggingen vanaf de inwerkingtreding van het negende Europese ontwikkelingsfonds in 2002 3 500 miljoen zullen bedragen en dat de jaarlijkse betalingen dat niveau in 2004 zullen bereiken.

De Commissie heeft verder verschillende voorstellen gedaan, waarvan sommige nogal drastisch zijn, om de huidige procedures en praktijken voor de interactie tussen de Commissie en de lidstaten te verbeteren, waardoor projecten veel sneller goedgekeurd kunnen worden (bijvoorbeeld het richten van de taken van het comité in de lidstaten op de meer strategische aspecten van de samenwerking, en de vereenvoudiging van de financiële voorschriften). Deze voorstellen zijn of worden nog in de Raad en het Parlement besproken. De Commissie heeft in deze besprekingen verklaard dat zij de steun van de lidstaten nodig heeft, en dat, zonder een grondige herziening van het institutionele kader voor de tenuitvoerlegging van de ontwikkelingshulp, het effect van de vooruitgang op de interne regels van de Commissie die meer efficiency bij de uitvoering mogelijk maken, aanzienlijk beperkt zal zijn.

Daarnaast heeft de Commissie een aantal maatregelen genomen, zoals: het oplossen halverwege 1999 van het algemeen voorkomende probleem van de late betaling van facturen; de vereenvoudiging en harmonisatie eind 1999 van de procedures voor het toekennen van opdrachten; de voorbereiding van vereenvoudigde standaardcontracten voor subsidies, diensten, werken en leveringen tegen het eind van dit jaar; het liquideren halverwege 2000 van ongeveer eenderde van de onbetaalde en ongebruikte vastleggingen van voor 1995; het stroomlijnen van haar interne controleprocedures; het toekennen van een veel grotere gedeconcentreerde verantwoordelijkheid voor onze delegaties, te beginnen met een eerste groep van ongeveer twintig delegaties in de ontwikkelingslanden; en voorstellen voor een toename volgend jaar van het personeel dat zich bezig houdt met de planning en het beheer van deze programma's.

Het geachte parlementslid dient ook op de hoogte te zijn van de voorstellen die momenteel met het Parlement en de Raad worden besproken in het kader van de begroting van 2001, waarin ook de bereidheid van de Commissie wordt getoond om deze problemen frontaal aan te pakken. Ofschoon de Commissie zal moeten wachten op het resultaat van de tweede lezing in de plenaire vergadering over de begroting van 2001, heeft de Commissie direct al om bijkomende middelen van de begrotingsautoriteit verzocht in de nota van wijziging 1/2001 bij de begroting van 2001 (ingevolge de aanbevelingen van de intercollegiale toetsing van middelen en prioriteiten). Deze nota van wijziging bevat verder bepalingen om extra flexibiliteit te creëren om een deel van de middelen voor de financiering van de bureaus voor technische bijstand te gebruiken voor het benodigde tijdelijke personeel.

5. Het ontwikkelingsbeleid van de Gemeenschap is thans een van de drie belangrijkste bestanddelen van de externe actie van de Unie, naast het handelsbeleid en de politieke dimensie. Een van de prioriteiten is de stabiliteit en de ontwikkeling van de buurlanden. Het ontwikkelingsbeleid is echter nog steeds in de eerste plaats gericht op de armoedebestrijding in de ontwikkelingslanden en op het verwezenlijken van een duurzame ontwikkeling. Bijzondere aandacht zal worden besteed aan de minst ontwikkelde landen en de landen met een laag inkomen, in overeenstemming met de aanpak van de armoedebestrijding, zoals uiteengezet in de beleidsverklaring van april 2000.

6. Tenslotte heeft de Commissie, wat de hulp aan de Hoorn van Afrika betreft, snel en efficiënt gereageerd op de benarde situatie van de vele slachtoffers van de droogte in de Hoorn van Afrika door aanzienlijke hoeveelheden voedselhulp beschikbaar te stellen en naar de regio te sturen. Alleen al voor Ethiopië zal dit jaar volgens plan in totaal 432,000 ton graan worden geleverd, en begin 2001 nog een 110,000 ton. Sinds het begin van dit jaar is 736,000 ton voedselhulp in Ethiopië aangekomen. Ondanks de enorme logistieke moeilijkheden als gevolg van de beperkte haven- en lokale transportcapaciteiten in de regio verlopen de leveringen tot dusverre op tijd. Ondanks het feit dat de Gemeenschap de laatste vijftien jaar vrijwel ononderbroken voedselhulp en steun ten behoeve van de voedselzekerheid heeft verleend (over de afgelopen 5 jaar alleen al ten belope van 365 miljoen) is Ethiopië er helaas nog niet in geslaagd om zijn structurele problemen ter verbetering van de voedselvoorziening op te lossen. Volgens de planning zal er in verband met de heersende droogte in totaal meer dan 660,000 ton voedselhulp van de Gemeenschap aan de gehele regio Oost-Afrika worden geleverd.

Naast de levering van deze aanzienlijke hoeveelheden voedselhulp aan Ethiopië heeft de Commissie via ECHO circa 7 miljoen noodhulp ter beschikking gesteld voor de door de droogte getroffen bevolkingsgroepen. De door ECHO gefinancierde hulpprogramma's zijn voornamelijk op de regio Ogaden gericht en vormen een aanvulling op de algemene voedseldistributies. De door ECHO gesteunde activiteiten variëren van aanvullende voedselprogramma's tot therapeutisch voedsel, gezondheidszorg, verstrekking van drinkwater, logistieke ondersteuning en de distributie van zaden en instrumenten. Extra bijdragen worden momenteel voorbereid.

De Commissie zou ook willen wijzen op de talloze andere voorbeelden van hulpverlening door ECHO. Toen de afgelopen maanden landen in Afrika, het Caribisch Gebied en de Stille Zuidzee door een hele reeks rampen werden getroffen, met name in Afrika, moest de Commissie wel snel reageren om via noodhulp levens te redden. De Commissie heeft via ECHO snel kunnen optreden bij gebeurtenissen zoals de overstromingen in Mozambique, de orkaan in Madagaskar en de grensoorlog in Eritrea. Onmiddellijk na de calamiteiten werd al tot een initiële bijdrage besloten. Dit was met name het geval voor Mozambique toen het besluit voor een eerste storting binnen acht dagen werd genomen.

Daar ECHO zelf niet een uitvoerende instantie is, kunnen bijdragen alleen worden toegewezen nadat verzoeken voor de financiering van noodhulpprojecten door partners zijn ingediend zoals de NGO, het Rode Kruis of de instellingen van de Verenigde Naties. Bovendien vereist het gebruik van het geld van de belastingbetalers een minimum aan controle en aansprakelijkheid. ECHO kan alleen middelen ter beschikking stellen wanneer het er redelijkerwijze van verzekerd is dat die op efficiënte wijze besteed zullen worden.

Externe evaluaties hebben bevestigd dat de humanitaire hulp over het algemeen uiterst snel en efficiënt door ECHO wordt geleverd. Toch bekijkt ECHO momenteel hoe het besluitvormingsproces nog verder kan worden verkort, daar de Commissie voortdurend bezig is met het analyseren van haar eigen prestaties en verbeteringen tracht aan te brengen.

(1) COM(2000) 111.