SCHRIFTELIJKE VRAAG E-1562/97 van Ben Fayot (PSE) en Viviane Reding (PPE) aan de Commissie (6 mei 1997)

Betreft: Consumentenkrediet - bescherming van niet-ingezetenen door de Belgische wet

België heeft richtlijn 87/102 ((PB L 42 van 12.2.1987, blz. 48. )) van 22 december 1986 inzake het consumentenkrediet omgezet in de nationale wet van 12 juni 1991. Hierin wordt bepaald dat de wet alleen van toepassing is op kredietovereenkomsten die worden gesloten met een consument die zijn gebruikelijke woonplaats in België heeft.

Nu worden tal van kredietovereenkomsten gesloten tussen Belgische financiële tussenpersonen en in het Groothertogdom Luxemburg woonachtige consumenten. In deze overeenkomsten voor "gemakkelijk krediet¨ wordt de Belgische wet genoemd als de wetgeving die van toepassing is en inderdaad bestaan hiermee de voornaamste raakpunten.

Maar al te vaak gaan deze overeenkomsten voorbij aan de rechten van de consumenten als gevolg van de Belgische wet (toekenning van een krediet zonder de afgifte van een contract, onwetendheid inzake de opzegtermijn van het contract,...). De Belgische beroepsbeoefenaars voeren tegenover de consumenten aan dat de Belgische wet niet geldt voor niet-ingezetenen.

1. Is de Commissie met ons van mening dat bovengenoemde richtlijn en dus ook de afgeleide nationale wetgeving niet mogen discrimineren tussen ingezetenen en niet-ingezetenen? De beschermingsmaatregelen hebben immers een dwingend karakter waarop alle consumenten zich ten volle kunnen beroepen als hun overeenkomst gesitueerd kan worden in een lidstaat, in dit geval België.

2. Waarom heeft de Commissie er niet op toegezien dat richtlijn 87/102 in België op correcte wijze werd omgezet? Beperking van de werkingssfeer tot Belgische ingezetenen lijkt immers volledig in strijd met het beginsel van niet-discriminatie van artikel 7 van het Verdrag.

3. Is de Commissie het er niet mee eens dat volledige bescherming van ingezetenen en niet-ingezetenen des te belangrijker is daar richtlijn 87/102 een minimumtekst is, die de lidstaten toestaat om strengere bepalingen voor de bescherming van de consument vast te stellen? Zo wordt een consument in bepaalde gevallen beter beschermd door de wetgeving van het land van herkomst van de beroepsbeoefenaar dan door zijn eigen wetgeving.

Antwoord van mevrouw Bonino namens de Commissie (3 juli 1997)

Het is niet terecht dat de Belgische beroepsbeoefenaars tegenover in het Groothertogdom Luxemburg woonachtige consumenten aanvoeren dat de Belgische wet voor hen niet van toepassing is. Wanneer een zaak bij een Belgische of Luxemburgse rechtbank aanhangig gemaakt zou worden, zou ongetwijfeld de Belgische wet worden toegepast, met uitzondering van die gevallen waarin het Luxemburgs recht voor de consument gunstiger zou blijken. Dit alles vloeit voort uit de regels van internationaal privaatrecht die zijn vastgelegd in het te Rome op 19 juni 1980 ondertekende Verdrag inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst.

Dit verdrag bepaalt namelijk in het algemeen dat overeenkomsten worden beheerst door het recht dat de betrokken partijen gekozen hebben (artikel 3), en dat, bij gebreke van een rechtskeuze, de overeenkomst wordt beheerst door het recht waarmee zij het nauwst verbonden is (artikel 4). In de door de geachte afgevaardigde genoemde gevallen is het duidelijk dat op grond van artikel 3 van het Verdrag van Rome uit 1980 de Belgische wetgeving moet worden toegepast, aangezien dit recht door de partijen is gekozen. Zelfs wanneer een dergelijke keuze niet gemaakt zou zijn, zou in beginsel op basis van artikel 4 toch de Belgische wetgeving van toepassing zijn. Het land dat het nauwst verbonden is met een kredietovereenkomst is namelijk het land waar de kredietverlener is gevestigd.

Op grond van artikel 2 van de Belgische wet van 12 juni 1991 lijkt, bij een letterlijke interpretatie van de tekst, een dergelijke conclusie onmogelijk, aangezien in dit artikel is vastgelegd dat deze wet van toepassing is op kredietovereenkomsten die worden gesloten met consumenten die België als vaste verblijfplaats hebben. Dit artikel moet echter worden geïnterpreteerd in het licht van het Verdrag van Rome, dat als rechtsmiddel boven de Belgische wet is gesteld. Door dit artikel wordt dus alleen de bescherming van de ingezeten consumenten verhoogd, doordat voor deze consumenten de vrijheid om het toepasselijke recht te kiezen wordt beperkt. Uit het artikel vloeit derhalve voort dat overeenkomsten die een in België gevestigde kredietverlener sluit met een consument die zijn gewone verblijfplaats ook in dit land heeft, verplicht worden beheerst door het Belgisch recht. Deze beperking van de vrijheid van de partijen is niet strijdig met het Verdrag van Rome.

Gelet op deze overwegingen, kan de Commissie op de door de geachte afgevaardigde gestelde vragen de volgende concrete antwoorden geven:

1. Richtlijn 87/102/EEG betreffende de harmonisatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen der Lid-Staten inzake het consumentenkrediet bevat geen enkele bepaling tot vaststelling van de territoriale werkingssfeer van de omzettingswetgeving. Toch is de Commissie het met de geachte afgevaardigde eens dat een weigering van België om zijn wetgeving tot omzetting van Richtlijn 87/102/EEG toe te passen op kredietovereenkomsten die door in België gevestigde kredietverleners worden gesloten met niet-ingezetenen, een ernstige schending van de geest van bovengenoemde richtlijn is. Strikt genomen is dit niet zozeer het geval omdat wordt gediscrimineerd tussen ingezetenen en niet-ingezetenen, maar omdat door een dergelijke benaderingswijze een juridisch vacuüm zou kunnen ontstaan waarin niet-ingezeten consumenten door geen enkele nationale omzettingswetgeving beschermd zouden worden.

2. Uit het bovenstaande kan worden opgemaakt dat België de werkingssfeer van de wet tot omzetting van Richtlijn 87/102/EEG niet heeft beperkt tot Belgische ingezetenen, wat een op grond van artikel 6 van het EG-Verdrag verboden vorm van indirecte discriminatie op grond van nationaliteit zou betekenen. Enerzijds is artikel 2 van de Belgische wet gericht op alle in België woonachtige consumenten, ongeacht hun nationaliteit, anderzijds wordt met het artikel niet beoogd de werkingssfeer van de wet te beperken, maar wel te waarborgen dat deze wordt toegepast ondanks een eventuele andere keuze van de partijen in de bovengenoemde omstandigheden.

3. Op de gebieden waarop de richtlijnen inzake minimale harmonisatie betrekking hebben, kan de consument zowel door de wetgeving van het land van herkomst van de beroepsbeoefenaar als door het recht van het land van verblijf worden beschermd. Dit vloeit voort uit de minimale aard van de betrokken richtlijnen. Met deze richtlijnen wordt niet beoogd de voor de consument gunstigste wetgeving toe te passen, maar ervoor te zorgen dat deze een minimaal niveau van bescherming geniet, ongeacht het op grond van het internationaal privaatrecht toepasselijke recht.

Op grond van de bij het Verdrag van Rome vastgestelde eenvormige regels wordt meestal het recht van het land van herkomst van de verstrekker op niet-ingezetenen toegepast. Als niet-ingezeten consumenten echter diensten door beroepsbeoefenaars krijgen aangeboden in het land waar deze consumenten hun gewone verblijfplaats hebben, waarborgt het Verdrag van Rome uit 1980 onder bepaalde voorwaarden de toepassing van het recht van dat land, indien dit voor de consumenten gunstiger is (artikel 5).