SCHRIFTELIJKE VRAAG E-2774/01

van Alexandros Alavanos (GUE/NGL) aan de Commissie

(9 oktober 2001)

Betreft: Eutrofiëring en gevaarlijke toxinen in negen grote Griekse meren

Zoals uit onderzoek van de Aristotelio-universiteit van Thessaloniki blijkt, heeft de snelle toename van blauwe algen (of cyanobacteriën) ten gevolge van de eutrofiëring in het water van negen Griekse meren (van Kastoria, Ioannina, Volvi, Doïrani, Klein Prespa, Vistonida, Amvrakia, Zazari en

Koronia) geleid tot het verschijnsel van het groene water. De toxinen die hierin tot ontwikkeling komen, stijgen uit boven de door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) toegestane aantallen en ze zijn gevaarlijk voor zowel de gezondheid van de mens, vanwege de kankerverwekkende effecten, als het ecosysteem. Vier van de hierboven vermelde meren (Volvi, Klein Prespa, Vistonida en Koronia) worden beschermd door de internationale Ramsar-overeenkomst.

1. Is de Commissie op de hoogte van de omvang van het probleem in Griekenland en wat dient er volgens haar aan deze situatie te worden gedaan?

2. De Wereldgezondheidsorganisatie heeft beschermingsmechanismen vastgesteld voor de bestrijding van de cyanobacteriële toxinen. Hoe worden deze in Griekenland, en meer in het algemeen in de Europese Unie, toegepast?

3. Is de Commissie van plan om de resultaten van onderzoek van de Aristotelio-universiteit van Thessaloniki te gebruiken om de kwaliteit van het water van de meren tot het normale peil terug te brengen?

Antwoord van mevrouw Wallström namens de Commissie

(10 december 2001)

1. Dankzij onderzoek naar een aantal Griekse aquatische ecosystemen is de Commissie op de hoogte van de problemen in verband met de waterkwaliteit in Griekenland, in het bijzonder met betrekking tot de welbekende eutrofiëringsproblemen in de Griekse binnenwateren. De vraag van het geachte parlementslid betreft echter de aanwezigheid van toxische organismen (blauwwieren in zoete wateren). Hierover is nog maar weinig informatie beschikbaar. In diverse lidstaten wordt echter terzake onderzoek gedaan.

In de communautaire wetgeving wordt de problematiek van de waterkwaliteit behandeld in diverse richtlijnen, zoals de richtlijn betreffende oppervlaktewater bestemd voor de productie van drinkwater(1), de richtlijn inzake de zuivering van stedelijk afvalwater(2), de nitratenrichtlijn(3) en andere. Deze richtlijnen beogen het in stand houden of tot stand brengen van een bepaalde waterkwaliteit en/of het beperken van schadelijke effecten op wateren, met name wat betreft het gehalte aan nutriënten en gevaarlijke stoffen.

De bepalingen van bovengenoemde richtlijnen kunnen in zekere zin worden beschouwd als maatregelen aan de bron, aangezien zij bescherming moeten bieden tegen slechte waterkwaliteit en eutrofiëring, die de oorzaak zijn van schadelijke milieueffecten zoals de aanwezigheid van overmatige concentraties algentoxines. De buitensporige groei van de blauwwieren wordt vooral gestimuleerd door de grote toevoer van fosfor, die hoofdzakelijk afkomstig is van stedelijk en industrieel afvalwater en meststoffen uit de landbouw.

2. Normen, zoals grenswaarden voor toxines, zijn echter niet in de bestaande Gemeenschapswetgeving vastgesteld, aangezien op het moment dat de genoemde richtlijnen werden vastgesteld, dit probleem nog niet was onderzocht en er nog geen passende monitoringmethoden waren ontwikkeld. Er bestaat slechts voor één toxine een aanbevolen grenswaarde (namelijk Microcystin, een cytotoxische stof die de normale enzymatische activiteit verstoort). Deze norm is in verschillende landen opgenomen in de regelgeving inzake drink- en zwemwater.

In het vijfde kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling (1998-2002) is een begin gemaakt met de totstandbrenging van een pan-Europees netwerk voor door algen geproduceerde toxines. Voorts behandelt een groep onderzoeksprojecten vragen met betrekking tot de ontwikkeling, controle en bestrijding van de ontwikkeling van giftige algen in zoetwaterecosystemen. Het onderzoeksproject Cyanotox houdt zich bezig met de ontwikkeling van een waarschuwingssysteem voor de vroegtijdige opsporing en monitoring van giftige cyanobacteriën in meren en reservoirs. Het Photoxproject is bezig met de ontwikkeling van een nieuwe technologie voor de fotokatalytische afbraak van cyanotoxines. Op basis hiervan zou de Gemeenschap nadat het probleem op Europees niveau is geanalyseerd en nadat is onderzocht welke bestaande en geavanceerde technieken beschikbaar zijn om het cyanotoxinegehalte in water te bewaken en deze stoffen uit water te verwijderen richtsnoeren kunnen opstellen met betrekking tot de bepaling van deze toxines in aquatische ecosystemen en, in voorkomend geval, grenswaarden voor toxines kunnen vaststellen middels toekomstige communautaire wetgeving.

3. In het kader van de zogeheten milieumaatregelen in de landbouw die deel uitmaken van het plattelandsontwikkelingsplan 2000-2006 voor Griekenland (Verordening (EG) nr. 1257/1999(4)) is

een specifieke actie gepland in een aantal Natura 2000-gebieden in Noord-Griekenland, waaronder het Vistonida- en het Koroniameer. Deze maatregel beoogt in eerste instantie de toepassing van landbouwbeheersystemen met gering productiemiddelengebruik, wat de biodiversiteit ten goede moet komen. De actie zal echter tegelijk gunstige gevolgen hebben voor de waterkwaliteit in deze meren, aangezien de verontreiniging als gevolg van landbouwactiviteiten erdoor wordt beperkt.

De Commissie medefinanciert eveneens een project in verband met de uitbreiding, verbetering en modernisering van de zuiveringssystemen van stedelijk afvalwater in de stad Ioannina in het kader van het Cohesiefonds. Wanneer dit systeem is voltooid, zal het een positieve uitwerking hebben op het meer van Ioannina.

De uitwerking van een Master Plan en de eerste fase van de sanering van het Koroniameer worden eveneens door het Cohesiefonds medegefinancierd. De volgende stap in dit project is opgenomen in de uitvoeringsstrategie van het Cohesiefonds voor de periode 2000-2006.

Voorts heeft het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling in het kader van het Operationele Programma (OP) Milieu voor de periode 1994-1999 een hele reeks projecten met betrekking tot de bescherming van biotopen in de meren Volvi, Prespa en Bistonida medegefinancierd(5). Verwacht wordt dat deze acties in het betrokken Operationele Programma voor de periode 2000-2006 en in de projecten van het Cohesiefonds voor dezelfde periode worden voortgezet. De bescherming van de biotopen heeft eveneens een positieve invloed op de bovengenoemde meren.

De Commissie voert momenteel besprekingen met de Griekse instanties over de herziening en uitbreiding van de kwetsbare gebieden als bedoeld in de richtlijn inzake de zuivering van stedelijk afvalwater en de kwetsbare zones als bedoeld in de nitratenrichtlijn die momenteel zijn aangewezen voor tertiaire zuivering van afvalwater en actieprogramma's in de landbouw om de afvoer van nutriënten te voorkomen. Een verbetering terzake zou inhouden dat in bedreigde gebieden strengere regels worden toegepast, wat een belangrijke stap voorwaarts zou betekenen in de strijd tegen eutrofiëring en nitraatverontreiniging van oppervlaktewateren en grondwaterlagen. De resulterende verbetering van de waterkwaliteit zou vanzelf bijdragen tot de oplossing van het probleem van de hoge toxineconcentraties, aangezien dit het rechtstreekse gevolg is van eutrofiëring.

Samenvattend kan worden opgemerkt dat de beoordeling van het onderzoek dat in Griekenland is gedaan en het gebruik van de resultaten bij toekomstige projecten onder de verantwoordelijkheid van de Griekse autoriteiten vallen.

(1) Richtlijn 75/440/EEG van de Raad van 16 juni 1975 betreffende de vereiste kwaliteit van het oppervlaktewater dat is bestemd voor productie van drinkwater in de lidstaten, PB L 194 van 25.7.1975.

(2) Richtlijn 91/271/EEG van de Raad van 21 mei 1991 inzake de behandeling van stedelijk afvalwater, PB L 135 van 30.5.1991.

(3) Richtlijn 91/676/EEG van de Raad van 12 december 1991 inzake de bescherming van water tegen verontreiniging door nitraten uit agrarische bronnen, PB L 375 van 31.12.1991.

(4) Verordening (EG) nr. 1257/1999 van de Raad van 17 mei 1999 inzake steun voor plattelandsontwikkeling uit het Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor de Landbouw (EOGFL) en tot wijziging en intrekking van een aantal verordeningen, PB L 160 van 26.6.1999.

(5) Operationeel Programma Milieu in het kader van communautaire structuur ter ondersteuning van Griekenland.