SCHRIFTELIJKE VRAAG E-3808/02

van Olivier Dupuis (NI) aan de Raad

(7 januari 2003)

Betreft: Uitbreiding van de EU met de landen van de Balkan en de Kaukasus

De staatshoofden van Macedonië, Joegoslavië, Kroatië, Albanië en Bosnië hebben aan de autoriteiten van de EU een gezamenlijke brief gestuurd waarin zij de Europese Unie verzoeken om op de Top van Kopenhagen een duidelijk en concreet perspectief te bieden voor hun streven de Europese Unie te integreren. De presidenten van de vijf landen schrijven: Wij wachten af of het slotdocument van de Top van Kopenhagen een verwijzing zal bevatten naar de voorstellen betreffende toetreding van onze landen in de vorm van een boodschap en een krachtige aansporing om door te gaan op de weg naar integratie met de EU (). Volledig doordrongen van het werk dat hiertoe nog door ons moet worden verzet, zijn wij ervan overtuigd dat onze gemeenschappelijke doelstelling in het voordeel werkt van verwezenlijking van onze nobele visie eenmaking van Europa, het openen van een vooruitzicht op onze toetreding tot de EU is zeer belangrijk voor de verdieping van het lopende democratisch en hervormend proces alsook voor versterking van de stabiliteit in de regio.

Tegelijkertijd hebben meer dan 300 parlementariërs uit Albanië, Armenië, Azerbeidzjan, Kroatië, Georgië, Kosovo, Macedonië (Fyrom) en Joegoslavië, (Servië-Montenegro) een beroep gedaan op de Conventie, de Raad, de Commissie en het Europees Parlement waarin zij solliciteren naar de status van kandidaat-lidstaten voor de Europese Unie. Deze 311 parlementariërs zijn verheugd over de historische gebeurtenis van de uitbreiding met tien landen uit Midden-Europa, maar zij constateren dat zij, hoewel zij hard en onder duizenden moeilijkheden werken aan het doen wortelen van de vrijheid, democratie en rechtsstaat, in de marge van Europa en buiten het eigenlijke Europese eenmakingsproces worden gehouden. Zij concluderen: Wij weten dat toetreding van elk van onze landen afhangt van het vermogen om volledig te voldoen aan de politieke criteria van Kopenhagen en de economische criteria zoals vastgesteld door de Verdragen en het acquis communautaire. Wij verlangen geen voorkeursbehandeling, geen bevoorrechting, geen voortrekkerij: wij verlangen slechts dat wij ons mogen inzetten voor het bereiken van deze fundamentele doelstelling.

Welke concrete politieke initiatieven denkt de Raad te nemen om een concreet gevolg te geven aan het verlangen van deze landen om zich aan te sluiten bij de Europese familie en eindelijk hun legitieme ambitie te verwezenlijken om lid te worden van de Europese Unie? Weet de Raad dat zonder een duidelijk vooruitzicht op toetreding tot de EU de inspanningen die deze landen zich getroosten om de democratie en de rechtsstaat te verstevigen en een economische ontwikkeling te garanderen, op niets dreigen uit te lopen en de deur open kunnen zetten naar instabiliteit en zelfs naar nog ernstiger scenario's? Is de Raad bereid te besluiten om Albanië, Armenië, Azerbeidzjan, Bosnië, Kroatië, Georgië, Kosovo, Macedonië (Fyrom), Moldova en Joegoslavië, (Servië-Montenegro) op de lijst te plaatsen van kandidaat-lidstaten van de Europese Unie tijdens de komende top van staatshoofden en regeringsleiders in Griekenland?

Antwoord

(13 mei 2003)

Zoals het geachte parlementslid ongetwijfeld bekend is, berust mogelijk lidmaatschap van de EU op artikel 49 van het Verdrag betreffende de Europese Unie, dat bepaalt dat elke Europese staat die de in artikel 6, lid 1, genoemde beginselen in acht neemt, kan verzoeken lid te worden van de Unie. Het verzoek wordt gericht tot de Raad, die besluit met eenparigheid van stemmen na de Commissie te hebben geraadpleegd en na instemming van het Europees Parlement. In genoemd artikel 6, lid 1, worden de beginselen van vrijheid, democratie, eerbiediging van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, en van de rechtsstaat benadrukt. De Raad zal elk verzoek om lidmaatschap dan ook overeenkomstig artikel 49 VEU behandelen.

Het Europese perspectief van de door het geachte parlementslid genoemde landen van de Westelijke Balkan (Albanië, Bosnië en Herzegovina, Kroatië, de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië en Servië en Montenegro) (mogelijke kandidaten voor toetreding) is in het licht van de conclusies van de Europese Raad van Feira van 19-20 juni 2000 reeds bevestigd tijdens de Top van Zagreb tussen de EU en deze landen in november 2000, en is sedertdien herhaald.

Het Stabilisatie- en Associatieproces (SAP), met inbegrip van de daartoe behorende strategische doelstellingen, economische en politieke voorwaarden en instrumenten, staat centraal in het beleid van de EU ten aanzien van de Westelijke Balkan. De Top van Zagreb van 24 november 2000 heeft het SAP bezegeld doordat de regio ingestemd heeft met de doelstellingen en voorwaarden. De Raad onderstreept dat het SAP neerkomt op een langetermijnbeleid ter ondersteuning van duurzame hervormingen die verenigbaar zijn met de EU, omdat het de landen van de regio helpt bij de voorbereiding van hun integratie in de EU. De snelheid waarmee elk land de verschillende fasen van het SAP doorloopt, waarbij het de verantwoordelijkheid voor het proces op zich neemt, hangt af van het toenemend vermogen van elk land om de verplichtingen op zich te nemen die voortvloeien uit een steeds nauwere associatie met de EU en van de mate waarin het zich voegt naar het conditionaliteitsbeleid dat de Raad op 29 april 1997 heeft bepaald.

Wat betreft het concrete gevolg dat de Raad kan geven aan het verlangen van deze landen om zich aan te sluiten bij de Europese familie, waar het geachte parlementslid om vraagt, zij opgemerkt dat het SAP drie instrumenten omvat: het eerste instrument komt neer op EG-bijstand uit hoofde van de CARDS-verordening, met steeds meer nadruk op steun voor hervormingen en institutionele opbouw, zoals in de stabilisatie- en associatieovereenkomsten wordt verlangd. Het tweede instrument betreft de opstelling en de uitvoering van stabilisatie- en associatieovereenkomsten (SAO), die een hoeksteen van het proces vormen. De sluiting van stabilisatie- en associatieovereenkomsten houdt in dat de ondertekenende staat zich ertoe verbindt om in een overgangsperiode een formele associatie met de EU te voltooien. Die associatie is gebaseerd op de geleidelijke totstandbrenging van een vrijhandelszone en van hervormingen die gericht zijn op overname van het EU-acquis op een beperkt aantal gebieden of van EU-normen, zodat de landen in de regio het proces van integratie in de EU-structuren op gang kunnen brengen. Waarschijnlijk zullen onderlinge verschillen tussen de overeenkomsten voor individuele landen zich

hoofdzakelijk manifesteren in de overgangsperiode vóór de volledige verwezenlijking van de associatie met de EU, alsmede in de precieze timing en formulering van de verplichtingen. Het einddoel wordt echter voor alle landen geacht hetzelfde te zijn: volledige totstandbrenging van een associatie na een overgangsperiode via het nakomen van dezelfde kernverplichtingen. Met de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië en Kroatië zijn al dergelijke overeenkomsten gesloten. Voorts heeft de Raad de Commissie op 21 oktober 2002 gemachtigd om met Albanië onderhandelingen te openen over een dergelijke SAO. Het derde instrument tenslotte komt neer op de toepassing vanaf december 2000 van een uitermate preferentiële handelsregeling op alle landen die onder het SAP vallen. De openstelling van de markten van de EU voor nagenoeg alle producten uit de landen van het SAP, mits aan de betrokken SAP-voorwaarden is voldaan, is bedoeld om buitenlandse investeringen te bevorderen en de exportcapaciteit te ontwikkelen, en draagt bij tot de algehele politieke en economische stabiliteit van de regio.

De EU evalueert jaarlijks de vooruitgang die elk land in het kader van het SAP heeft geboekt. Op 13 mei 2002 is dat voor het laatst gebeurd.

De Europese Raad heeft tijdens zijn bijeenkomst in Kopenhagen van 12-13 december 2002 de lidmaatschapscriteria gememoreerd die in juni 1993 tijdens de Europese Raad van Kopenhagen waren omschreven, en heeft het Europese perspectief bevestigd van de landen van de Westelijke Balkan die betrokken zijn bij het stabilisatie- en associatieproces dat de Europese Raad in Feira had vastgesteld. De Raad heeft onderstreept vastbesloten te zijn hun inspanningen in de zin van een nauwere aansluiting bij de EU te steunen. De Europese Raad heeft derhalve het besluit van het aantredende Griekse voorzitterschap verwelkomd om op 21 juni in Thessaloniki een top te organiseren van de lidstaten van de EU en de landen die deelnemen aan het stabilisatie- en associatieproces.

Bij de wederopbouw van Kosovo speelt de Europese Unie een prominente rol. De Europese Unie is veruit de belangrijkste donor van bijstand aan Kosovo en aan de zuidoostelijke Europese regio in het algemeen, en neemt het voortouw bij de wederopbouw.

Met de door het geachte parlementslid genoemde landen van de zuidelijke Kaukasus (Armenië, Azerbeidzjan en Georgië) en Moldavië zijn de EU en haar lidstaten via partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomsten verbonden. De EU is vastbesloten bij te dragen tot de rechtsstaat, tot economische hervormingen, vrede, veiligheid en stabiliteit in deze landen. De partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomsten moeten ten volle en daadwerkelijk worden uitgevoerd, omdat voortdurende ontwikkeling van democratie en mensenrechten een cruciale factor is voor de bevordering van stabiliteit in de zuidelijke Kaukasus. Moldavië zal dank zij consolidatie van de democratie en binnenlandse politieke stabiliteit, een oplossing van het Trans-Dnjestrische conflict, aanhoudende vooruitgang met de economische hervormingen en goede betrekkingen met de buurlanden meer voordeel hebben van de nauwe betrekkingen met de toekomstige uitgebreide Unie. De Europese Raad van Kopenhagen heeft onderstreept dat de EU haar betrekkingen met onder meer Moldavië wenst te verbeteren via een langetermijnbenadering die democratische en economische hervormingen, duurzame ontwikkeling en handel bevordert, en dat zij daartoe nieuwe initiatieven uitwerkt. Daaraan zij toegevoegd dat geen van de betrokken landen om lidmaatschap heeft verzocht. Voorts kan de Raad niet vooruitlopen op het besluit dat de Europese Raad in een volgende bijeenkomst zal nemen.

Ten slotte wordt het geachte parlementslid opnieuw geattendeerd op de conclusies van de Europese Raad van Kopenhagen, waarin beklemtoond wordt dat het lopende uitbreidingsproces de Europese integratie een nieuw elan zal geven. De Europese Raad heeft onderstreept dat dit proces een belangrijke kans biedt om de betrekkingen met de naburige landen te verbeteren op basis van gemeenschappelijke politieke en economische waarden, en dat de Unie vastbesloten blijft nieuwe scheidslijnen in Europa te vermijden, en stabiliteit en voorspoed binnen en buiten de nieuwe grenzen van de Unie te bevorderen.