SCHRIFTELIJKE VRAAG E-2145/03

van Reinhold Messner (Verts/ALE) aan de Commissie

(27 juni 2003)

Betreft: Behoud van de natuurlijke loop van de rivier de Tagliamento (Friuli-Venezia Giulia, Italië)

Ter bescherming van de stad Latisana in de gekanaliseerde benedenloop van de rivier de Tagliamento wil men in de middenloop een overloopreservoir aanbrengen met een oppervlakte van 14 km2 door 30 miljoen m3 riviergrind af te graven.

De Tagliamento vormt het laatste uitgestrekte wilde rivierlandschap van de gehele Alpen. De betreffende sectie van de Tagliamento werd derhalve door Italië overeenkomstig de EU-richtlijnen 92/43/EEG(1) en 79/409/EEG(2) als habitat- en speciale beschermingszone aangemeld.

Als dit hoogwaterbeschermingsproject wordt gerealiseerd, wordt de wijdlopige rivierbedding die met iedere hoogwaterstand verandert, vervangen door een enkele waterloop. De doorgankelijkheid van de rivier voor organismen wordt onderbroken. De enorme tot dusverre zich verplaatsende grindvlakten zullen dichtgroeien (vegetatieontwikkeling). De Tagliamento zal een diepere bedding krijgen: dit zal verstrekkende limnologische en ecologische gevolgen hebben voor de rivierlandschappen en voor de daarin levende flora en fauna (o.a. meer dan 30 vis- en 14 amfibiesoorten) stroomop- en -afwaarts van het overloopreservoir. Naast de permanente grindafgraving van het overloopreservoir zullen waterbouwkundige maatregelen op de bodem noodzakelijk zijn, zoals bijvoorbeeld dwarsverbindingen, om de verdieping en daarmee de verlaging van het grondwaterpeil tegen te gaan.

Het valt toe te juichen dat ook in Italië de bescherming tegen hoogwater serieus wordt genomen. De zware overstromingen in de afgelopen jaren in Duitsland en in grote delen van Europa hebben echter inmiddels tot een ander inzicht geleid. Men is afgestapt van de bouwkundige ingrepen en tracht meer de rivier extra natuurlijke retentiereservoirs ter beschikking te stellen. Bovendien verplicht de richtlijn tot vaststelling van een kader voor communautaire maatregelen betreffende het waterbeleid (2000/60/EG(3)) alle

lidstaten ertoe alle waterlichamen in een goede toestand te brengen. Bovendien heeft Italië in 1991 het volkenrechtelijk bindende Alpenverdrag ondertekend. Daarin committeren de Alpenlanden zich aan omvattende natuur- en waterbescherming. Friuli-Venezia Giulia is ook een gebied met een verhoogd aardbevingsrisico, en een gevuld overloopreservoir van deze afmetingen vormt een enorm risico.

Kan de Commissie verzekeren dat het ecosysteem van de Tagliamento wordt beschermd en dat alternatieve hoogwaterbeschermingsmaatregelen worden overwogen? Kan de Commissie nagaan of bij de realisering van dit project de habitat-, vogelbeschermings- en de milieueffectrapportagerichtlijn worden nageleefd? Is de Commissie van mening dat een dergelijk project in overeenstemming zou zijn met de bepaling in de waterkaderrichtlijn inzake het behoud van de toestand van het water?

(1) PB L 206 van 22.7.1992, blz. 7.

(2) PB L 103 van 25.4.1979, blz. 1.

(3) PB L 327 van 22.12.2000, blz. 1.

Antwoord van mevrouw Wallström namens de Commissie

(13 augustus 2003)

De bouw van een overloopreservoir met het oog op het voorkomen van overstromingen van de Tagliamento-rivier zal een zekere impact hebben op het milieu. Een dergelijk project kan onder verscheidene onderdelen van de communautaire wetgeving vallen.

Krachtens Richtlijn 85/337/EEG van de Raad van 27 juni 1985 betreffende de milieueffectbeoordeling van bepaalde openbare en particuliere projecten(1) (de MEB-richtlijn), als gewijzigd bij Richtlijn 97/11/EG van de Raad van 3 maart 1997(2), moeten de lidstaten de nodige maatregelen treffen om te verzekeren dat, voordat een vergunning wordt verleend, de projecten die een aanzienlijk milieueffect kunnen hebben, met name gezien hun aard, omvang of ligging, worden onderworpen aan een beoordeling van die effecten. Deze projecten worden omschreven in artikel 4, dat verwijst naar de bijlagen I en II van de richtlijn.

Voorts kunnen ook de habitatrichtlijn(3) en de vogelrichtlijn(4) van toepassing zijn, namelijk wanneer in de zone in kwestie beschermde gebieden zijn aangewezen.

Het project op de Tagliamento-rivier is reeds beoordeeld door de Commissie in de context van een klacht waarvan het dossier ondertussen gesloten is.

De klacht hield in dat voor het project voor hydraulische beveiliging van de Tagliamento-rivier vergunning was verleend zonder voorafgaande MEB-procedure en zonder beoordeling overeenkomstig artikel 6 van de habitatrichtlijn. Dit project omvatte de bouw van drie overloopreservoirs in het kader van de versterkingswerken aan de Tagliamento-rivier en zou, volgens de klacht, effecten hebben op het in het raam van de habitatrichtlijn voorgestelde Natura 2000-gebied van communautair belang (IT3310007: Greto del Tagliamento).

De Commissie heeft de Italiaanse autoriteiten verzocht informatie te verstrekken inzake de toepassing van Richtlijn 92/43/EG en Richtlijn 85/337/EEG van de Raad in deze zaak.

In reactie op dit verzoek hebben de Italiaanse autoriteiten de Commissie gemeld dat bedoelde werkzaamheden zich niet in de projectfase bevonden, maar in de planningsfase. In dit stadium zou de MEB-richtlijn dus niet van toepassing zijn. Het plan was immers goedgekeurd voordat artikel 6, lid 2, 3 en 4, van de richtlijn van toepassing werd op de lidstaten. Daarom was er ook geen beoordeling uitgevoerd overeenkomstig artikel 6, lid 3, van de richtlijn. De Italiaanse autoriteiten verklaarden bij die gelegenheid echter dat het project voor de drie overloopreservoirs zou worden beoordeeld overeenkomstig artikel 6 van de habitatrichtlijn. Op basis van die informatie heeft de Commissie de klacht gesloten.

Op grond van de door het geachte parlementslid verstrekte aanvullende informatie kan de Commissie geen inbreuk vaststellen op de Richtlijnen 85/337/EEG en 92/43/EG van de Raad. De Commissie is echter graag bereid deze zaak opnieuw te onderzoeken als het geachte parlementslid nieuwe, meer gedetailleerde informatie verstrekt waaruit blijkt dat er een inbreuk is op beide richtlijnen.

De kaderrichtlijn Water(5), die in de hierboven genoemde klacht niet is behandeld, voorziet in een aantal milieudoelstellingen dat moet worden behaald in het kader van een voor elk stroomgebiedsdistrict uit te werken beheersplan. Deze richtlijn is van kracht geworden per 22 december 2000 en wordt momenteel omgezet in nationale wetgeving, een procedure die tegen eind 2003 moet zijn afgerond.

Overeenkomstig artikel 4, lid 7, van Richtlijn 2000/60/EG maken de lidstaten geen inbreuk op de richtlijn wanneer het niet-bereiken van bedoelde milieudoelstellingen het gevolg is van nieuwe veranderingen van de fysische kenmerken van een oppervlaktewaterlichaam. Aangezien de richtlijn van kracht is geworden in december 2000 kan het project worden beschouwd als een nieuwe verandering zodra het zich niet langer in de planningsfase bevindt. Bijgevolg kan Italië een dergelijke afwijking aanvragen van het stroomgebiedsbeheersplan dat tegen 2009 zal zijn opgesteld.

Ditzelfde artikel 4, lid 7, voorziet evenwel in een aantal voorwaarden waaraan moet worden voldaan alvorens een dergelijke uitzondering kan worden toegestaan. Op basis van de over het project verstrekte informatie kan de Commissie onmogelijk concluderen of dit project voldoet aan de criteria van artikel 4, lid 7. Bovendien gelden bij uitzonderingen wegens nieuwe veranderingen ook de leden 8 en 9 van artikel 4. Krachtens artikel 8 moeten de lidstaten erover waken dat de nieuwe verandering het bereiken van de doelstellingen van deze richtlijn in andere waterlichamen in hetzelfde stroomgebiedsdistrict niet blijvend verhindert of in gevaar brengt. Krachtens lid 9 tenslotte moet ervoor worden gezorgd dat bij het toestaan van de uitzondering overeenkomstig artikel 4 ten minste hetzelfde beschermingsniveau blijft gelden als overeenkomstig de overige bestaande Gemeenschapswetgeving.

Afrondend stelt de Commissie dat zij zich, zodra het projectstadium bereikt is, zal buigen over elke nieuwe informatie die haar over deze zaak wordt gemeld met betrekking tot de Richtlijnen 85/337/EEG, 92/43/EG en 2000/60/EG van de Raad.

(1) PB L 175 van 5.7.1985.

(2) PB L 73 van 14.3.1997.

(3) Richtlijn 92/43/EEG van de Raad van 21 mei 1992 inzake de instandhouding van de natuurlijke habitats en de wilde flora en fauna.

(4) Richtlijn 79/409/EEG van de Raad van 2 april 1979 inzake het behoud van de vogelstand.

(5) Richtlijn 2000/60/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 oktober 2000 tot vaststelling van een kader voor communautaire maatregelen betreffende het waterbeleid.