SCHRIFTELIJKE VRAAG E-1023/97 van Hiltrud Breyer (V) aan de Commissie (19 maart 1997)

Betreft: Gevaren voor de volksgezondheid door gentechnisch geproduceerde levensmiddelen

Door W. Doerfler en R. Schubbert is een onderzoek gepubliceerd over de opname van uit voedsel afkomstige DNA in het maagdarmkanaal van zoogdieren. (W. Doerfler/R. Schubbert: Medizinisch-genetische Implikationen. Aufnahme fremder DNA über den Gastrointestinaltrakt. In: Deutsches Ärzteblatt - Ärzliche Mitteilungen. Nr. 25/26. Keulen 1994.) Doerfler en Schubbert komen in tegenstelling tot de algemeen heersende opvatting tot de conclusie dat via het voedsel opgenomen DNA in het maagdarmkanaal door de spijsvertering niet volledig wordt afgebroken maar dat DNA-deeltjes met een grootte van tot ongeveer een vierde van de oorspronkelijke DNA in het maagdarmkanaal geraken d.w.z. ook functionerende gendelen. Deze DNA kan door micro-organismen en ziekteverwekkers worden opgenomen en gerecombineerd worden. Deze exogene DNA werd bovendien aangetroffen in bloedcellen en kon ook door de receptoren van spiercellen worden opgenomen.

1. Hoe beoordeelt de Commissie het gevaar dat op de exogene DNA gecodeerde proteïnen van lichaamscellen en micro-organismen in het menselijk lichaam kunnen worden overgebracht?

2. Is de Commissie het eens met de opvatting dat daarmede vooral de resistenten tegen antibiotica die in vele transgene cultuurplanten als markeergenen aanwezig zijn opnieuw beoordeeld moeten worden?

3. Wat is de opvatting van de Commissie ten aanzien van het feit dat zich derhalve ook resistenten tegen antibiotica in ziekteverwekkers in het menselijk lichaam zouden kunnen binnendringen?

4. Moet de toelating tot de markt van gentechnisch veranderde maïs van Novartis (vroeger: Ciba-Geigy en Sandoz) die een resistentie tegen ampliciline heeft, gezien deze nieuwe wetenschappelijke ontdekkingen niet opnieuw worden onderzocht en eventueel worden ingetrokken?

5. Is de Commissie ook niet van opvatting dat althans genen die resistent zijn tegen antibiotica bij transgene cultuurplanten moeten worden vermeden?

6. Is de Commissie bereid met deze nieuwe wetenschappelijke ontdekkingen in de toekomst bij de komende toelating tot de markt voor gentechnisch gewijzigde en geproduceerde levensmiddelen rekening te houden?

7. Is de Commissie het eens met de opvatting dat met behulp van de nieuwe wetenschappelijke ontdekking en algemeen het overdragen van genetisch materiaal over de grenzen van de soort heen met het oog op het permanente gevaar van een mogelijke synthese van allergene stoffen naar recombinatie een absoluut risico betekent?

Antwoord van de heer Bangemann namens de Commissie (12 juni 1997)

1.-3. De Commissie vestigt de aandacht van het geachte parlementslid op het advies van de drie wetenschappelijke comités die zij in samenhang met het dossier van de maïs van Ciba-Geigy geraadpleegd heeft, en dat in de loop van de komende weken zal worden gepubliceerd. Het Wetenschappelijk Comité voor de diervoeding is tot de conclusie gekomen dat "de kans dat een functioneel bla-genfragment van de genetisch gemodificeerde maïs op bacteriën wordt overgedragen, zo goed als nul is, en dat zelfs als deze haast onmogelijk geachte gebeurtenis zich zou voordoen, dit geen klinische consequenties zou hebben.¨ Het Wetenschappelijk Comité voor de menselijke voeding heeft gesteld dat "de kans dat planten-DNA op bacteriën wordt overgedragen, gering is evenals de kans dat het gemodificeerde DNA in de bacteriën tot uitdrukking zou worden gebracht. Zelfs als deze opeenvolging van onwaarschijnlijke gebeurtenissen zich zou voordoen, zou dit geen aantoonbaar extra effect hebben, aangezien het bla-gen reeds algemeen verspreid is in het milieu en met name in het spijsverteringskanaal van mensen en dieren.¨

4. In hetzelfde advies trok het Wetenschappelijk Comité voor de menselijke voeding (WCMV) de conclusie dat "de toepassing van deze transgene maïs geen zorgen baart op het stuk van de voeding¨, dat "de geïntroduceerde kenmerken vanuit het oogpunt van menselijke toxicologie geen bezwaren oproepen¨ en dat "het onwaarschijnlijk is dat de genetische veranderingen aan de basis zullen liggen van nieuwe allergene eigenschappen¨. Het Wetenschappelijk Comité voor de diervoeding was het eens met de conclusie van het WCMV dat "er geen aanwijzingen bestaan die suggereren dat het gebruik van de genetisch gemodificeerde maïs in diervoeder enig schadelijk effect op de gezondheid van de dieren zal hebben¨.

Recentelijk heeft Oostenrijk, dat zich beroept op artikel 16 van Richtlijn 90/220/EEG ((PB L 117 van 8.5.1990. )), het in de handel brengen van de maïs van Ciba-Geigy verboden. De nieuwe argumenten die door de Oostenrijkse bevoegde instantie worden aangevoerd, en die met name gebaseerd zijn op de recente publicatie van Schubbert, Renz, Schmitz en Doerfler (Proc. Natl. Acad. Sci. USA 94, 961-966, 1997) zijn door het WCMV geëvalueerd. Het WCMV wijst erop dat geen enkele van zijn conclusies met betrekking tot de toxiciteit, de voedingswaarde, de allergene eigenschappen en de secundaire veranderingen door de Oostenrijkse argumenten aan het wankelen worden gebracht. De Commissie wacht momenteel het advies van de andere twee geraadpleegde wetenschappelijke comités in.

5., 6. In dit verband verwijst de Commissie het geachte parlementslid naar het advies van het Wetenschappelijk Comité voor de diervoeding, waarin wordt gesteld: "Hoewel aan de aanwezigheid van merkergenen die resistentie tegen antibiotica verlenen, niet noodzakelijk een risico voor de volksgezondheid, de gezondheid van dieren of het milieu is verbonden, moet dit aspect geval voor geval worden beoordeeld. Voor de maïs van Ciba-Geigy is dit inderdaad geschied.¨ In de conclusies van het WCMV luidt het als volgt: "Het comité is zich bewust van de algemene problematiek van het gebruik van genen die coderen voor antibioticaresistentie als merkers van geïntroduceerde sequenties bij de ontwikkeling van nieuwe voedingsmiddelen en stelt voor, de toekomstige behoeften aan c.q. toepassing van merkergenen aan een grondig onderzoek te onderwerpen¨.

7. Wat de mogelijke synthese van allergene stoffen na recombinatie betreft, vormt de interspecifieke overdracht van genetisch materiaal uit de aard der zaak geen bijzonder risico. Ieder geval moet afzonderlijk worden geëvalueerd. Er bestaan proefondervindelijke methoden om nieuwe eiwitten op hun allergene eigenschappen te onderzoeken. De International Food Biotechnology Council (IFBC) en het Allergy and Immunology Institute (AII) van het ILSI hebben recentelijk een rapport opgesteld over de evaluatie van met behulp van biotechnologie geproduceerde voedingsmiddelen. Het is onder de titel "Allergenicity of foods produced by genetic modifications¨ als een supplement van het tijdschrift "Critical reviews in food science and nutrition¨ (Vol. 36, 1996) gepubliceerd.