SCHRIFTELIJKE VRAAG E-1039/00

van Bart Staes (Verts/ALE) aan de Commissie

(4 april 2000)

Betreft: Socio-economisch begeleide afbouw van de varkensstapel in Vlaanderen

Eind februari deelde Commissaris Margot Wallström (Milieu) in antwoord op de schriftelijke vraag E-2686/99(1) mee op de hoogte te zijn van de ernstige problemen waarmee het Vlaamse Gewest wordt geconfronteerd wegens de aanwezigheid van aanzienlijke hoeveelheden fosfor en stikstof.

De hoge fosfor-en stikstofconcentraties zijn zowel afkomstig van chemische meststoffen als van natuurlijke mest uit de veeteelt. Deze overdreven hoeveelheden liggen aan de oorsprong van een diffuse verontreiniging van het grondwater, hetgeen blijkt uit de verslagen van de Vlaamse Milieumaatschappij, en van de eutrofiëring van het meeste oppervlaktewater; verder dragen ze bij tot de eutrofiëring van de Noordzee, aldus nog Wallström.

Stilaan groeit in Vlaanderen het inzicht dat er teveel varkens zijn in verhouding tot de landbouwoppervlakte om de mest af te zetten zonder gevaar voor mens en milieu. De varkensstapel telt intussen zo'n 8 miljoen stuks. In 1992 waren er 6 545 000 varkens, vijf jaar later reeds 7 367 653. De vraag dient dus gesteld én beantwoord of het niet beter is te kiezen voor een socio-economisch begeleide afbouw van de varkensstapel.

Kan een inkrimping van de varkensstapel in Vlaanderen (gedeeltelijk) worden gefinancierd met Europese middelen, gezien de ernst van de situatie en de voorrang van de nitraatrichtlijn op de Europese marktverordening voor varkensvlees? a) Zo ja, binnen welk wettelijk en financieel kader is een socio-economisch begeleide afbouw van de varkensstapel mogelijk? b) Zo neen, is de Commissie bereid alsnog een wettelijk en financieel kader te creëren voor een socio-economisch begeleide afbouw van de varkensstapel, gezien de ernst van de situatie en de voorrang van de nitraatrichtlijn op de Europese marktverordening voor varkensvlees?

(1) PB C 280 E van 3.10.2000, blz. 103.

Antwoord van de heer Fischler namens de Commissie

(14 juni 2000)

Een inkrimping van de varkensstapel in Vlaanderen en een eventuele sociaal-economische begeleiding moeten worden bekeken enerzijds uit het oogpunt van de gemeenschappelijke marktordening (GMO), en anderzijds uit het oogpunt van maatregelen in het kader van het beleid inzake plattelandsontwikkeling en het beleid van de Structuurfondsen en in het kader van nationale steunverlening.

De gemeenschappelijke marktordening in de sector varkensvlees bevat geen enkele bepaling op het gebied van productiebeheersing die een inkrimping van de varkensstapel in de lidstaten tot doel heeft. De producenten zijn volledig verantwoordelijk voor het aantal varkens op hun bedrijf. Dit geldt niet alleen voor een eventuele uitbreiding van dat aantal, maar ook voor een inkrimping die nodig kan zijn ingevolge Richtlijn 91/676/EEG van de Raad van 12 december 1991 inzake de bescherming van water tegen verontreiniging door nitraten uit agrarische bronnen(1). In het kader van deze GMO kan de Gemeenschap dus niet bijdragen in de financiering van een eventuele inkrimping van de varkensstapel in Vlaanderen om te voldoen aan de verplichtingen die voortvloeien uit de toepassing van Richtlijn 91/676/EEG.

Het spreekt echter vanzelf dat de varkenshouders geen misbruik mogen maken van de vrijheid die de GMO voor varkensvlees hun laat. Zij moeten zich houden aan alle normen en verplichtingen die voortvloeien uit de buiten het kader van de GMO voor varkensvlees vastgestelde communautaire, nationale of gewestelijke voorschriften die rechtstreeks of zijdelings van invloed kunnen zijn op het aantal dieren dat op het bedrijf mag worden gehouden.

De verordening inzake plattelandsontwikkeling Verordening (EG) nr. 1257/1999 van de Raad van 17 mei 1999 inzake steun voor plattelandsontwikkeling uit het Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor de Landbouw (EOGFL) en tot wijziging en intrekking van een aantal verordeningen(2)) voorziet in de toekenning van communautaire steun voor vervroegde uittreding in geval van definitieve beëindiging van de landbouwactiviteiten, wat betekent dat een varkenshouder zijn varkensstapel dan volledig van de hand moet doen. Volgens de richtsnoeren voor staatssteun in de landbouwsector(3) kan ook nationale steun worden toegekend aan wie definitief en onherroepelijk met het houden van dieren stopt. Tot nog toe hebben de Vlaamse autoriteiten voor geen van beide bovengenoemde steunmaatregelen een formeel voorstel ingediend.

Voor bedrijven die ten minste aan de minimumnormen op het gebied van milieu, hygiëne en dierenwelzijn voldoen, is communautaire steunverlening in het kader van de verordening inzake plattelandsontwikkeling mogelijk. Dergelijke steun kan met name betrekking hebben op agromilieumaatregelen zoals overschakeling op biologische landbouw en extensivering, welke maatregelen zijn opgenomen in het Vlaamse plan voor plattelandsontwikkeling voor de periode 2000-2006 dat momenteel door de Commissie wordt onderzocht en naar verwachting in het najaar zal worden goedgekeurd.

Daarentegen kan voor een inkrimping van de veestapel van een bedrijf geen communautaire steun worden verleend indien het aantal dieren op dat bedrijf de in de nitraatrichtlijn vastgestelde limiet overschrijdt. Voor kwetsbare zones komt deze limiet hierop neer dat jaarlijks per hectare een hoeveelheid dierlijke mest mag worden gespreid die maximaal 170 kg stikstof bevat.

Voorts voorziet het Vlaamse plan voor plattelandsontwikkeling voor verscheidene sectoren, waaronder de varkenssector, in de toekenning van investeringssteun aan bedrijven die aan de bovengenoemde minimumnormen voldoen, en met name van steun voor diversificatie, waarbij het er in de eerste plaats om gaat bij te dragen tot een duurzame landbouw en tot betere landbouwinkomens. Met deze laatste maatregel kan eventueel de omschakeling van varkensbedrijven worden bevorderd.

Ten slotte kunnen de Structuurfondsen (Verordening (EG) nr. 1260/1999 van de Raad van 21 juni 1999 houdende algemene bepalingen inzake de Structuurfondsen(4)) steun verlenen in de onder doelstelling 2 vallende gebieden en vormen zij als zodanig de communautaire instrumenten bij uitstek voor de regio's waar ondersteuning van een sociaal-economische omschakeling wenselijk is. De voor de periode 2000-2006 geldende regeling betreffende de Structuurfondsen voorziet onder meer in de toekenning van communautaire steun in plattelandsgebieden die te kampen hebben met ernstige structurele problemen in de landbouwsector. Beklemtoond dient echter te worden dat de Vlaamse autoriteiten in de voor doelstelling 2 in aanmerking te nemen gebieden geen plattelandsgebieden hebben opgenomen waar de situatie in de varkenshouderij van dien aard is dat een herstructurering noodzakelijk is.

(1) PB L 375 van 31.12.1991.

(2) PB L 160 van 26.6.1999.

(3) PB C 28 van 1.2.2000.

(4) PB L 161 van 26.6.1999.