SCHRIFTELIJKE VRAAG E-1077/02

van Erik Meijer (GUE/NGL) aan de Commissie

(18 april 2002)

Betreft: Amerikaanse druk op de EU om mensenrechten in te perken door aanpassing van strafrecht en strafvervolging

1. Kan de Commissie de informatie van de Britse NGO Statewatch bevestigen volgens welke er thans niet alleen meer sprake is van coördinatie tussen de lidstaten van de EU op het gebied

van integratie van het strafrecht en strafvervolging, maar onder druk van de Verenigde Staten ook wordt gewerkt aan een trans-Atlantische as van politie en justitie die tot gevolg zal hebben dat de EU niet langer autonoom het eigen criminaliteitsbeleid kan bepalen?

2. Is de afgelopen maanden op grond van een brief van de Amerikaanse president Bush van 16 oktober 2001 aan uw voorzitter, de heer Prodi, in twaalf bijeenkomsten onderhandeld over Amerikaanse dictaten met betrekking tot visaverstrekking, paspoortcontrole, grensbewaking en het met de Verenigde Staten delen van alle informatie over criminelen, uitgeprocedeerde asielzoekers, uitgezette vreemdelingen en verdwenen identiteitspapieren? Gebeurt dit bovendien zonder dat de in Amerika geldende privacy-bescherming wordt toegepast op niet-Amerikaanse burgers?

3. Is er namens de Commissie in december een werkdocument opgesteld dat tot doel heeft in verregaande mate tegemoet te komen aan de Amerikaanse eisen door de binnen de EU geldende mensenrechten te beperken, onder meer door te aanvaarden dat de individuele rechten die zijn vastgelegd in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens in de toekomst door rechters ondergeschikt kunnen worden gemaakt aan de staatsveiligheid en op grond daarvan marteling en onmenselijke vormen van gevangenschap kunnen worden gedoogd?

4. Wat zijn de gevolgen van deze ontwikkeling voor groepen en individuen die binnen en buiten de lidstaten van de EU grensoverschrijdend oppositie voeren tegen mondialisering, liberalisering, commercialisering, welvaartsverschillen, schaalvergroting en oorlog?

5. Wat betekent deze ontwikkeling voor de onderwerping van Europese burgers aan Amerikaans strafrecht en uitlevering naar Amerika, dus naar een staat die onderscheid maakt tussen Amerikanen en niet-Amerikanen, die niet garandeert dat gevangenisstraf in het eigen land kan worden uitgezeten en die zelfs de doodstraf toepast?

6. Hoe denkt de Commissie te bewerkstelligen dat de in de EU geldende mensenrechten beter dan de afgelopen maanden worden beschermd tegen druk van buiten? Welke grenzen kunnen daarbij naar het oordeel van de Commissie niet worden overschreden? Op welk moment worden de geheime onderhandelingen beëindigd en ontvangt het Europees Parlement verslag van de verschillende inzet van de VS en de EU en van een mogelijk overeen te komen resultaat?

Bron: Het Nederlandse dagblad De Volkskrant van 22 maart 2002.

Antwoord van de heer Vitorino namens de Commissie

(14 juni 2002)

Op 21 september 2001 heeft de Europese Raad zijn goedkeuring gehecht aan een actieplan ter bestrijding van terrorisme(1). Tot de in het actieplan beoogde activiteiten behoren maatregelen die gericht zijn op betere samenwerking met de Verenigde Staten.

Zoals uiteengezet in de conclusies van de Raad van 26 april 2002 werd op 12 april 2002 een vergadering met de Verenigde Staten gehouden in het kader van het Strategisch Comité voor immigratie, grenzen en asiel.

Op deze vergadering reageerde de Unie positief op de Amerikaanse voorstellen voor samenwerking inzake grenscontrole en migratiebeheer die op 26 oktober 2001 door de Verenigde Staten werden voorgelegd, en betrekking hadden op:

- nauwkeuriger onderzoek van doorgangspassagiers en -zones van internationale luchthavens door immigratiepolitie. Instapcontroles;

- vaststelling van een lijst van gegevens die moeten worden uitgewisseld tussen de grensbeheersdiensten van de lidstaten en van Noord-Amerika. Wijzen waarop dergelijke uitwisselingen moeten plaatsvinden;

- meer deelneming Europees luchtvervoer aan APIS (Advanced Passenger Information System);

- meer gebruikmaking van Europese doorgangsfaciliteiten ter ondersteuning van de terugkeer van criminele/ontoelaatbare vreemdelingen uit de Verenigde Staten naar Europa of het land van herkomst;

- coördinatie samenwerkingsprojecten op het gebied van grensbeveiliging Verenigde Staten-Unie;

- aanmoediging van aansluiting van andere staten bij de normen inzake uitreiking van paspoorten/visa van de ICAO-Internationale Burgerluchtvaartorganisatie;

- onmiddellijke informatie van de Verenigde Staten en andere belangrijke partners wanneer misbruik of diefstal van paspoort/visum is ontdekt;

- coördinatie van opleiding vervalste documenten;

- betere samenwerking bij verwijdering van schenders van status/criminelen/ontoelaatbaren.

Overeenkomstig het actieplan van de Unie heeft de Commissie op 5 december 2001 een werkdocument goedgekeurd inzake het verband tussen de bescherming van de interne veiligheid en het voldoen aan de internationale beschermingsverplichtingen en -instrumenten.

In de hierboven bedoelde conclusies van de Raad wordt ook uiteengezet dat binnen het algemeen raamwerk van de politiële en justitiële samenwerking van de Unie met de Verenigde Staten de Raad het Voorzitterschap toestemming heeft gegeven om te onderhandelen over een overeenkomst inzake justitiële samenwerking in criminele aangelegenheden, inclusief terrorisme, zulks op grond van de artikelen 24 en 38 van het Verdrag betreffende de Europese Unie.

Het onderhandelingsmandaat heeft in het bijzonder betrekking op uitlevering, inclusief de tijdelijke uitlevering voor processen en wederzijdse rechtsbijstand, inclusief uitwisseling van gegevens, het opzetten van gezamenlijke onderzoeksteams, het leveren van bewijzen (via videoconferenties) en de totstandbrenging van centrale contactpunten.

Wat uitlevering betreft, zal de Unie overeenkomsten inzake uitlevering afhankelijk maken van het bestaan van garanties inzake het niet-opleggen van de doodstraf, alsook het garanderen van de bestaande niveaus van constitutionele garanties met betrekking daartoe.

Alle 15 lidstaten hebben reeds bilaterale uitleveringsovereenkomsten met de Verenigde Staten.

De toekomstige overeenkomst moet in elk geval de doeltreffendheid van de bestaande bilaterale overeenkomsten tussen de lidstaten en de Verenigde Staten waarborgen.

Het niveau van bescherming van de mensenrechten, zoals vastgesteld in het Europees Verdrag betreffende de mensenrechten en bevestigd door het Handvest van de Unie inzake de grondrechten, zal zeker worden aangewend als referentie voor het vaststellen van het standpunt van de Unie en van de Commissie.

De onderhandelingen zullen door het Voorzitterschap, bijgestaan door de Commissie, worden gevoerd. Het Voorzitterschap zal aan de Raad over de geboekte vooruitgang verslag uitbrengen na elke onderhandelingsvergadering met de Verenigde Staten.

(1) PB L 344 van 28.12.2001.