SCHRIFTELIJKE VRAAG P-2660/99

van Ari Vatanen (PPE-DE) aan de Raad

(22 december 1999)

Betreft: De vooruitgang van de democratie in Wit-Rusland

De gebeurtenissen die de laatste tijd in Wit-Rusland hebben plaatsgevonden, tonen aan dat het land nog ver van de democratie verwijderd is. Het regime onder leiding van president Lukashenko wil, ondanks het verzet van de bevolking, een federatie tot stand brengen met Rusland.

Voor het laatst op 17 oktober 1999 betoogden meer dan twintigduizend Wit-Russen in Minsk tegen het door president Lukashenko geleide regime. Als gevolg daarvan kwam het tot een bloedig treffen tussen de oproerpolitie en de betogers, waarvan het merendeel werd aangehouden. Vertegenwoordigers van de Wit-Russische regering stelden ook Westerse staten verantwoordelijk voor de betoging.

Lukashenko wordt bekritiseerd wegens het systematisch aan banden leggen van de oppositie en met name de pers. Afgelopen najaar zijn minstens drie belangrijke Wit-Russische oppositieleiders verdwenen. Opdat Wit-Rusland zijn plaats zou kunnen innemen als vrij land in Europa, zonder dictatuur, dient ook de EU met haar optreden bij te dragen tot de vooruitgang van de democratie en de mensenrechten in Wit-Rusland.

Wat heeft de Raad ondernomen en is hij van plan te ondernemen om de vooruitgang van de democratie en de eerbiediging van de mensenrechten in Wit-Rusland te bevorderen?

Antwoord

(13 maart 2000)

De Raad heeft altijd een bijzonder belang gehecht aan de ontwikkeling van de democratie en de eerbiediging van de mensenrechten in Wit-Rusland. De Raad heeft in september 1997 in het licht van de politieke en constitutionele situatie en de schending van de mensenrechten in Wit-Rusland een aantal restrictieve maatregelen genomen (ministeriële contacten lopen uitsluitend via het voorzitterschap, communautaire en bilaterale technische-bijstandsprogramma's zijn opgeschort met uitzondering van die welke het democratiseringsproces steunen en er is geen partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst gesloten).

Om de deur open te houden en Wit-Rusland aan te moedigen vooruitgang te boeken op het gebied van mensenrechten en democratie, heeft de Raad in april 1999 stapsgewijs te hanteren maatstaven vastgesteld voor het opheffen van de restricties waartoe twee jaar voordien was besloten. In deze benadering zullen positieve stappen op het terrein van de mensenrechten, de media en de herregistratie voor politieke partijen en niet-gouvernementele organisaties beantwoord worden door het stapsgewijs opheffen van de restricties.

De Witrussische regering heeft onlangs een aantal positieve maatregelen genomen, zoals de vrijlating van de voormalige eerste minister Chigir en van de personen die na de betogingen van 17 oktober 1999 waren aangehouden, het bereiken van een akkoord met de oppositie over toegang tot door de staat gecontroleerde media, de ondertekening van het TACIS-programma voor de ontwikkeling van de civiele samenleving en de herregistratie van niet-gouvernementele organisaties en politieke partijen.

Anderzijds heeft Wit-Rusland evenwel op een aantal punten de klok teruggezet: de voorlopige hechtenis van de heer Chigir, voormalig eerste minister, is weliswaar opgeheven, maar de tegen hem geuite beschuldigingen zijn niet ingetrokken en er loopt een proces tegen hem. De heer Klimov, een vooraanstaande politieke gevangene, is, volgens niet nader bevestigde informatie, onlangs ernstig mishandeld. President Lukashenko heeft het media-akkoord, dat was bereikt tijdens de voorbereidende onderhandelingen onder de verantwoordelijkheid van de OVSE, naar de prullenmand verwezen, en de heer Sazonov, de belangrijkste onderhandelaar van de regering in de onder de auspiciën van de OVSE gevoerde dialoog met de oppositie, heeft zijn functie neergelegd. Verder heeft de regering zich bij het vaststellen van de nieuwe verkiezingswet niets gelegen laten liggen aan de dialoog met de oppositie. Dit wetsontwerp is in tweede lezing door de eerste en tweede kamer van de Witrussische nationale vergadering aangenomen en is vervolgens ter ondertekening aan de President voorgelegd. De tekst is slecht geformuleerd en bevat een aantal tegenstrijdigheden.

In de afgelopen maanden zijn twee vooraanstaande politici verdwenen: de heer Zakharenko (voormalig minister van binnenlandse zaken) verdween in mei 1999 en de heer Gontchar (vice-voorzitter van de 13e Opperste Sovjet) in september 1999; wij beschikken over geen enkele informatie omtrent de plaats waar deze personen zich bevinden. Het vraagstuk van de derde vooraanstaande persoonlijkheid waarvan sprake was, te weten mevrouw Vinnikova (voormalige president van de centrale bank van Wit-Rusland) is inmiddels opgelost: zij is sedert einde 1999 bij haar zoon in het Verenigd Koninkrijk.

In het licht van deze ontwikkelingen is de Raad niet in staat een eind te maken aan de restricties uit 1997. De EU grijpt iedere gelegenheid die zich daartoe leent aan om haar standpunt duidelijk te maken aan Wit-Rusland en dringt aan op meer democratische hervormingen (trojka van hoge ambtenaren naar Minsk op 1 en 2 november en bijeenkomst met staatssecretaris voor Buitenlandse Zaken Blomberg en minister van Buitenlandse Zaken Latypov in Istanbul op 18 november en, zonodig, demarches van de missiehoofden). Ook zal het kort geleden ondertekende TACIS-programma voor de ontwikkeling van de civiele samenleving een bijdrage leveren tot de verbetering van het proces van democratische hervormingen in Wit-Rusland.

Hoofddoel van de EU is en blijft het houden van vrije en eerlijke, door de internationale gemeenschap waargenomen en erkende verkiezingen in 2000. De Raad heeft terdege nota genomen van de verbintenis van president Lukashenko om dergelijke verkiezingen te houden en zal hem aan zijn woord houden.

Om het verkiezingsproces in gang te zetten is het onontbeerlijk dat regering en oppositie met elkaar in gesprek komen. De EU steunt volledig het streven van de OVSE, dat het enige forum is om deze dialoog snel op gang te brengen.