SCHRIFTELIJKE VRAAG E-0196/02

van Bert Doorn (PPE-DE) aan de Commissie

(5 februari 2002)

Betreft: Teruggave van eigendommen van joodse burgers en joodse gemeenten in de kandidaat-lidstaten

Kan de Commissie een gedetailleerd overzicht geven van de rechtssituatie in de afzonderlijke kandidaat-lidstaten uit Midden- en Oost-Europa met betrekking tot de teruggave van de gestolen eigendommen van joodse burgers en joodse gemeenten aan de rechtmatige eigenaars? Acht de Commissie het niet nodig dat alle landen die dit nog niet hebben gedaan passende voorschriften uitvaardigen met het oog op de teruggave van de gestolen eigendommen?

Gecombineerd Antwoordvan de heer Verheugen namens de Commissieop de schritftelijke vragen E-0194/02, E-0195/02, E-0196/02 en E-0197/02

(17 mei 2002)

De Commissie ziet voortdurend toe op het beantwoorden van de kandidaat-lidstaten aan de politieke toetredingscriteria van Kopenhagen, te weten democratie, de rechtsstaat, mensen- en burgerrechten, en de bescherming van minderheden. Sedert het advies van de Commissie betreffende de aanvragen tot lidmaatschap van de Unie in 1997 omschrijft en evalueert de Commissie elk jaar in detail de ontwikkelingen op genoemde gebieden in haar periodieke verslagen over de vorderingen van de kandidaat-lidstaten op de weg naar toetreding. De verslagen de meest recente goedgekeurd in november 2001(1) werden bij het Parlement ingediend en openbaar gemaakt. Bovendien wordt controle uitgeoefend via de bijeenkomsten waarin de Europa-overeenkomsten voorzien (bijv. de associatieraden en -comités), evenals in het kader van de partnerschappen voor toetreding, met betrekking tot specifieke prioriteiten.

In de algemene evaluatie van het periodiek verslag concludeert de Commissie dat de op dit ogenblik met de Unie onderhandelende 12 kandidaat-lidstaten aan bovengenoemde politieke toetredingscriteria voldoen. Bij het nemen van het besluit om met kandidaat-lidstaten toetredingsonderhandelingen te openen hebben de Europese Raden van Luxemburg (12 en 13 december 1997) en Helsinki (10 en 11 december 1999) de in de adviezen en periodieke verslagen omschreven beoordeling van de Commissie betreffende de politieke criteria bekrachtigd. In 1999 heeft de Europese Raad van Helsinki expliciet

verklaard dat het beantwoorden aan de politieke criteria van Kopenhagen voor het aanknopen van toetredingsonderhandelingen een noodzakelijke voorwaarde is. Bovendien werden op de Europese Raad van Laken (14 en 15 december 2001) de tien kandidaat-lidstaten aangewezen die misschien reeds in 2004 tot de Unie zouden kunnen toetreden.

De situatie op het gebied van de eigendomsrechten is, evenwel, als gevolg van de oorlog en de naoorlogse geschiedenis van de kandidaat-lidstaten, bijzonder complex. Er mag niet over het hoofd worden gezien dat onteigeningen hebben plaatsgehad lang vóór het tot stand komen van de Gemeenschap en het in werking treden van het Verdrag van Rome, zodat zij in beginsel niet relevant zijn wat betreft de omzetting en tenuitvoerlegging van het acquis van de Unie in de kandidaat-lidstaten.

De op teruggave van geconfisqueerde bezittingen betrekking hebbende problemen behoren derhalve hoofdzakelijk tot de verantwoordelijkheid van elke kandidaat-lidstaat en, al naar het geval, van het Europees Hof voor de rechten van de mens. De kandidaat-lidstaten hebben tot dusver gekozen voor de aanpak die zij, in hun historische, sociale en economische context, als de meest geschikte beschouwen. Zelfs waar geen specifieke wetgeving bestaat, heeft iedereen het recht zijn of haar geschil in het kader van het bestaande wetgeving door een rechtbank te laten behandelen. Na de toetreding tot de Unie, en voor zover het EG-Verdrag van toepassing is, zal alle discriminatie op grond van nationaliteit (van een lidstaat), dan wel op basis van ras, etnische afkomst, godsdienst of overtuiging, verboden zijn.

Niettegenstaande het gebrek aan bevoegdheid van de Unie inzake eigendomsrecht (artikel 295 EG) heeft de Commissie met betrekking tot deze gevoelige kwestie in de kandidaat-lidstaten de hierna omschreven ontwikkelingen waargenomen. In augustus 2001 heeft de Regering van de Tsjechische Republiek op grond van een in juli 2000 van kracht geworden specifiek wetsbesluit het eerste besluit genomen betreffende de overdracht van eigendom en grond aan de Vereniging van Tsjechisch-Joodse gemeenschappen. In de Slowaakse Republiek werden kerkelijke goederen teruggegeven op grond van een wet van 1994 die betrekking heeft op de periode vanaf 1945. Bovendien is een in augustus 2001 opgerichte regeringscommissie bezig met het uitwerken van wetgeving met betrekking tot de periode van de tweede wereldoorlog, die speciaal gericht zal zijn op de teruggave van eigendom van de Slowaaks-Joodse gemeenschappen. Polen beschikt over wetgeving voor de teruggave van gemeenschapseigendom. In het kader daarvan werden een aantal synagogen maar ook kerken, scholen, enz, teruggegeven of werden schadeloosstellingen toegekend. In Roemenië is in februari 2001 de wet inzake teruggave van onroerend goed in werking getreden, waarin de basisbeginselen en de toe te passen procedures voor de teruggave van goederen werden vastgelegd. Deze wet heeft eveneens betrekking op de periode 1940-1945 en zou aldus moeten kunnen voorzien in inwilliging van de teruggaveverzoeken van Joden die tijdens de oorlog het slachtoffer waren van discriminerende regelgeving. Opgemerkt zij wel dat tot dusver de tenuitvoerlegging van deze wet te wensen overlaat. In Slovenië vormt de denationaliseringwet van 1991 de juridische grondslag voor het denationaliseringsproces.

De AVNOJ-decreten(2) werden eveneens vastgesteld en tot uitvoering gebracht in de zeer specifieke historische setting van de tweede wereldoorlog, lang vóór het tot stand komen van de Gemeenschap en het van kracht worden van het Verdrag van Rome. Ten aanzien van de daarbij meest belanghebbende lidstaat, te weten Oostenrijk, is de instelling van een Sloveens-Oostenrijkse commissie van historici die, onder andere problemen, de nadelige gevolgen van de tweede wereldoorlog behandelt, een gunstige ontwikkeling. Bovendien is in Slovenië het denaturaliseringsproces aan de gang en waren tegen september 2001 reeds besluiten genomen aangaande 61 % van de geclaimde bezittingen. Ondanks deze verwezenlijkingen dient de voortgang op dit gebied te worden bespoedigd. Het denationaliseringsprobleem heeft op de agenda gestaan van een aantal bijeenkomsten in het kader van de Europa-overeenkomst meest recentelijk nog van het associatiecomité in Brussel op 15 februari 2002.

(1) COM(2001) 700 def.

(2) Relevant in verband met deze vraag is dat bij bedoelde decreten de inwoners van Duitse en Oostenrijkse origine het land worden uitgezet en hun bezittingen worden geconfisqueerd.