SCHRIFTELIJKE VRAAG E-0561/00

van Christopher Huhne (ELDR) aan de Commissie

(29 februari 2000)

Betreft: Eerbiediging door de EU van bevoegdheden en aansprakelijkheden

Kan de Commissie de gevallen vermelden waarin het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen heeft vastgesteld dat de Unie ultra vires heeft gehandeld (d.i. machtsoverschrijding heeft gepleegd).

Aanvullend antwoord van de heer Prodi namens de Commissie

(28 november 2000)

Zoals het geachte parlementslid weet, verleent artikel 46 (ex artikel L) van het Verdrag betreffende de Europese Unie het Hof van Justitie slechts zeer beperkte bevoegdheid inzake de controle van de handelingen van de Europese instellingen. Het Hof heeft bijgevolg niet vastgesteld dat de Unie ultra vires heeft gehandeld.

Anderzijds, wat de Gemeenschap betreft, beschikt het Hof van Justitie, samen met het Gerecht van eerste aanleg, over ruime bevoegdheden waarmee ze ervoor kan zorgen dat de Gemeenschap en haar instellingen handelen binnen de grenzen van de bevoegdheden die hun op grond van de Verdragen zijn verleend. Er wordt op verschillende manieren justitiële controle uitgeoefend: rechtstreekse beroepen waarmee andere instellingen, lidstaten of particulieren met rechtsbevoegdheid nietigverklaring van wetgeving kunnen vragen (bij voorbeeld artikel 230, ex artikel 173, van het EG-Verdrag), schadevergoedingseisen van particulieren (bij voorbeeld artikel 235, ex artikel 178, van het EG-Verdrag en artikel 288, ex artikel 215, van het EG-Verdrag), alsook onrechtstreekse beroepen, waarbij nationale rechterlijke instanties het Hof van Justitie vragen over de geldigheid van communautaire rechtsbesluiten voorleggen. Bij het Hof werden van 1953 tot 1999 4049 rechtstreekse beroepen aangetekend en 4157 verzoeken om een prejudiciële uitspraak ingediend. Bij het Gerecht van eerste aanleg werden sinds de oprichting tot eind 1999 3199 beroepen aangetekend (waaronder personeelszaken). Krachtens artikel 230 van het EG-Verdrag, is onbevoegdheid van een instelling een reden tot nietigverklaring van een door deze instelling goedgekeurd besluit. Zoals het Gerecht van eerste aanleg heeft vastgesteld, is het voordragen van onbevoegdheid een kwestie van openbare orde, die als zodanig ambtshalve moet worden onderzocht, zelfs als de eiser de zaak niet aanhangig heeft gemaakt(1). Niettegenstaande dit beginsel, betreffen de meeste zaken waarin onbevoegdheid wordt ingeroepen de vraag of een bepaalde instelling het betwist rechtsbesluit mocht goedkeuren en niet de bevoegdheid van de Gemeenschap als geheel.

Zaak 20/59 Italië/Hoge Autoriteit(2) en Zaak 25/59 Nederland/Hoge Autoriteit(3) zijn vroege voorbeelden van zaken waarin het Hof oordeelde dat de Gemeenschap als geheel niet over de bevoegdheid beschikte om het betwiste besluit goed te keuren. Een recenter voorbeeld is Zaak C-376/98 Duitsland/Parlement en Raad(4) waarin het Hof bepaalde grenzen aan de bevoegdheid van de Gemeenschap inzake de reglementering van reclame voor tabaksproducten(5) heeft gesteld.

Het is van bijzonder belang dat het Hof van Justitie krachtens artikel 300, lid 6, van het EG-Verdrag beschikt over de bevoegdheid om advies te geven over de verenigbaarheid van een beoogd internationaal akkoord met de bepalingen van het Verdrag. In haar advies in Zaak C-1/91 van 14 december 1991 besloot het Hof dat het door de EER-Overeenkomst geplande stelsel van rechterlijke controle overenigbaar was met het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap(6). In haar advies in Zaak C-1/94 van 15 november 1994 oordeelde het Hof dat de Gemeenschap geen exclusieve bevoegdheid heeft om alle delen van de Overeenkomst tot oprichting van de Wereldhandelsorganisatie te sluiten, in het bijzonder inzake de handel in diensten (GATS) en de handelsaspecten van de intellectuele-eigendomsrechten, daaronder begrepen de handel in namaakartikelen (TRIPs)(7). Bijgevolg moet de Gemeenschap wijzigingen aanbrengen, ofwel in de inhoud van de beoogde overeenkomst, ofwel in het Verdrag overeenkomstig artikel 48 (ex artikel N) van het Verdrag betreffende de Europese Unie.

De Commissie betreurt de vertraging waarmee dit aanvullend antwoord is gegeven.

(1) Arrest van het Hof van eerste aanleg in de gevoegde zaken T-79/89, T-84/89, T-85/89, T-86/89, T-89/89, T-91/89, T-92/89, T-94/89, T-96/89, T-98/89, T-102/89 en T-104/89, BASF e.a. /Commissie, Jurispr. 1992, blz. II-315, punt 31.

(2) Jurispr. 1960, blz. 325.

(3) Jurispr. 1960, blz. 355.

(4) Arrest van 5 oktober 2000, niet gepubliceerd.

(5) Punt 99 van het arrest.

(6) Jurispr. 1991, blz. I-6079.

(7) Jurispr. 1994, blz. I-5267.