SCHRIFTELIJKE VRAAG E-0319/98 van Magda Aelvoet (V) aan de Commissie (17 februari 1998)

Betreft: Veiligheid in het gebied van de Grote Meren in Afrika

Zal de Commissie steun verlenen aan de internationale inspanningen om de Internationale Commissie van de VN voor Rwanda nieuw leven in te blazen en om het mandaat van deze commissie uit te breiden tot een onderzoek naar de wapenleveringen aan het gebied van de Grote Meren, zoals dat door het Europees Parlement is gevraagd? Steunt de Commissie de internationale oproepen voor het installeren van VN- of OAE-waarnemers bij de belangrijkste landingsbanen en kruispunten in het gebied van de Grote Meren?

Antwoord van de heer Pinheiro namens de Commissie (22 april 1998)

De internationale commissie van onderzoek naar de illegale verkoop van wapens aan het voormalige Rwandese regeringsleger, die is opgericht op grond van resolutie 1013 (1995) van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, heeft haar werkzaamheden eind 1996 afgesloten en een rapport uitgebracht dat is aangevuld met informatie die het secretariaat-generaal van de Verenigde Naties in de loop van 1997 van een aantal regeringen heeft ontvangen. Op een bijeenkomst van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties op 22 december 1997 sprak de speciale afgevaardigde van de secretaris-generaal van de Verenigde Naties voor het Gebied van de Grote Meren, Mohamed Sahnoun, zich uit voor de hervatting van de werkzaamheden van de onderzoekscommissie. Verschillende leden van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, die nu overweegt de onderzoekscommissie te reactiveren, ondersteunden dit voorstel. Het besluit de werkzaamheden te hervatten, de omschrijving van de taak van de onderzoekscommissie en de geografische afbakening van de activiteiten vallen onder de bevoegdheid van de Veiligheidsraad.

De Commissie heeft in het kader van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid van de Gemeenschap herhaaldelijk haar bezorgdheid uitgesproken over de gewelddadigheden in Rwanda en Burundi en over de aanwezigheid van gewapende groepen in het oosten van de Democratische Republiek Congo. Het is juist dat de wapenhandel in zekere zin medeverantwoordelijk is voor de gewelddadige conflicten in het Gebied van de Grote Meren. Maar zonder een regionale veiligheidsovereenkomst of een door de Verenigde Naties ingesteld regionaal wapenembargo stuit een onderzoek naar de wapenhandel in het Gebied van de Grote Meren onvermijdelijk op grote moeilijkheden. Talloze wapenleveranties in het Gebied van de Grote Meren zijn bestemd voor regeringen die niet gebonden zijn aan internationale restricties op het gebied van de wapenhandel. Aangenomen mag worden dat zij zich zullen verzetten tegen een onderzoek dat juridisch gezien niet berust op het internationale recht.

Het enige internationale wapenembargo is op dit moment het embargo dat geldt voor het voormalige Rwandese regeringsleger, de voormalige Rwandese strijdkrachten (FAR), slechts één van de vele gewapende groepen in dit gebied. Het embargo dat acht landen in het Gebied van de Grote Meren na de staatsgreep in Bujumbura in juli 1996 hebben ingesteld tegen Burundi, werd niet gevolgd door een embargo van de Verenigde Naties. De verplichting die bij resolutie 1011 (1995) van de Veiligheidsraad aan de Rwandese regering was opgelegd om leveranties van wapens en militair materieel aan te melden bij de sanctiecommissie van de Verenigde Naties, is daarom met ingang van september 1996 geschorst.

De Commissie steunt iedere realistische inspanning om een einde te maken aan de wapenleveranties in het Gebied van de Grote Meren. Deze inspanningen moeten echter een solide juridische grondslag krijgen, terwijl ook rekening moet worden gehouden met het legitieme recht van regeringen zich te verdedigen tegen gewapende opstandelingen. Een regionaal wapenembargo heeft alleen nut als het op de juiste wijze ten uitvoer wordt gelegd en gepaard gaat met een regionale veiligheidsovereenkomst tussen de landen in het Gebied van de Grote Meren, inclusief wederzijdse garanties inzake veiligheid van de onderlinge grenzen. Aangezien deze overeenkomsten er niet zijn, en er ook geen initiatieven zijn in die richting, heeft de hervatting van de werkzaamheden van de onderzoekscommissie of het sturen van waarnemers van de VN of de OAE naar de voornaamste air strips in het Gebied van de Grote Meren weinig of geen effect op de bestrijding van de illegale wapenhandel of het ethnische en politieke geweld waar dit gebied, helaas, zo om bekend staat.

Tenslotte moet niet worden vergeten dat bij de genocide in Rwanda voornamelijk agrarische instrumenten zijn gebruikt, zoals machetes en schoffels, in plaats van militaire wapens. Ook een uiterst consequent ten uitvoer gelegd regionaal wapenembargo kan dergelijke excessen van ethnisch geweld niet voorkomen. Hieruit blijkt eens te meer hoe belangrijk het is duurzame politieke oplossingen te vinden voor de conflicten in het Gebied van de Grote Meren, en te streven naar nationale verzoening op alle niveaus van de samenleving.