SCHRIFTELIJKE VRAAG E-0315/02

van Graham Watson (ELDR) aan de Commissie

(12 februari 2002)

Betreft: Verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende stoffen die de ozonlaag aantasten

Welke wetenschappelijke bewijzen zijn er die de verwijdering van isolatiemateriaal uit huishoudelijke koelkasten en vrieskisten voor verwijdering van de apparaten rechtvaardigen?

Antwoord van mevrouw Wallström namens de Commissie

(9 april 2002)

Het is waarschijnlijk dat oude gebruikte koelkasten en diepvriezers voor huishoudelijk gebruik ozon afbrekende stoffen als chloorfluorkoolstoffen (CFK's) bevatten in zowel het koelcircuit als in het harde isolatieschuim dat gebruikt wordt in de bouw van de kast. Als er gesproken wordt van CFK's met betrekking tot koelapparaten is de aandacht meestal gevestigd op het koelmiddel, maar in wezen worden meer CFK's gebruikt als schuimblaasmiddel in de productie van het harde isolatieschuim. Er wordt geschat dat in een koelkast voor huishoudelijk gebruik de gemiddelde hoeveelheid koelvloeistof in het koelcircuit rond de 170 gram ligt (25 % van de totale CFK's in de koelkast) vergeleken met rond de 510 gram in het isolatieschuim (75 % van de totale CFK's).

Het is moeilijk om precieze gegevens te verkrijgen over het aantal koelkasten en diepvriezers voor huishoudelijk gebruik dat ieder jaar in de afvalstroom terechtkomt en CFK's bevat. De hoeveelheid koelinstallaties voor huishoudelijk gebruik (koelkasten, gecombineerde koelkast en diepvries en diepvries) in de Gemeenschap ligt rond de 230 miljoen apparaten.

Deze schatting is gebaseerd op de volgende berekening:

- Aantal huishoudens in de Gemeenschap: ± 150 miljoen;

- Alle huishoudens hebben een koelkast of een gecombineerde koelkast en diepvries: 150 miljoen apparaten;

- 50 % van de huishoudens heeft een diepvries: 75 miljoen apparaten;

- Ongeveer 5 miljoen apparaten in hotels, winkels, restaurants, kantoren etc;

- Totaal: 230 miljoen apparaten(1).

Als er van wordt uitgegaan dat deze apparaten om de 10 jaar vervangen worden en in sommige lidstaten dit zelfs vaker gebeurt, dan komen jaarlijks rond de 23 miljoen koelinstallaties voor huishoudelijk gebruik in de afvalstroom terecht. Er van uitgaande dat de meeste koelkasten en diepvriezers die nu in de afvalstroom terechtkomen vóór 1995 vervaardigd zijn, voordat fabrikanten ermee opgehouden zijn om CFK's in deze producten te gebruiken, dan kan worden aangenomen dat de meeste CFK's bevatten. Op basis van 680 gram CFK's per apparaat wordt de totale hoeveelheid CFK's die uit koelinstallaties kan worden teruggewonnen geschat op rond de 15 640 ton. Als een terugwinningpercentage van 80 % wordt verondersteld, gebaseerd op optimale methoden, dan kan rond de 12 512 ton CFK's teruggewonnen worden.

Dit wordt als volgt berekend:

- Aantal koelinstallaties voor huishoudelijk gebruik in de Gemeenschap: 230 miljoen;

- Vervangingspercentage per jaar: 10 % (gemiddelde levensduur van koelinstallatie 10 jaar);

- Aantal koelkasten vervangen per jaar: 23 miljoen (10 % van 230 miljoen);

- CFK's per apparaat: 680 gram;

- Totaal mogelijke terugwinning: (23 000 000 × 680) / 1 000 = 15 640 000 kg = 15 640 ton;

- Terugwinning met percentage van 80 %: 12 512 ton.

Deze mogelijke terugwinning van 15 640 ton moet gezien worden in de context van het algemeen beleid van de Commissie om het gebruik van CFK's te staken. In 1999 bedroeg de productie van alle CFK's in de Gemeenschap, niet meegerekend het niet-dispersieve gebruik als grondstof (CFK's die gebruikt worden om andere chemicaliën te produceren, voornamelijk teflon, waarbij de CFK's volledig worden omgezet) rond de 31 000 ton, waarvan het meeste werd uitgevoerd naar ontwikkelingslanden voor hun basisbehoeften en essentiële toepassingen. Tegenwoordig is in de Gemeenschap het gebruik van CFK's voor de meeste toepassingen verboden. Voor een aantal essentiële toepassingen wordt een uitzondering gemaakt, zoals voor dosisinhalatoren die door astmapatiënten gebruikt worden en het gebruik van rond de 3 600 ton jaarlijks toelaat. Ook deze uitzonderingen komen echter geleidelijk minder voor. Bovendien zijn de ontwikkelingslanden momenteel bezig met de stopzetting van het gebruik van CFK's, hetgeen tegen 2010 voltooid moet worden.

Al deze inspanningen worden verricht om de ozonlaag te beschermen nu deze zich in een beslissende fase van herstel bevindt. Een recent beoordelingsrapport over Europees onderzoek in de stratosfeer wees uit dat de ontwikkelingen met betrekking tot de ozonlaag nog steeds een grote bron van bezorgdheid vormen. De voornaamste conclusies waren dat er ten eerste grote ozonverliezen in het noordpoolgebied geconstateerd zijn tijdens iedere van de vijf koudste winters sinds 1993/1994. Ten tweede begon de hoeveelheid ozon in de stratosfeer boven het vasteland van Europa in de jaren zeventig af te nemen, met een grotere afname (5-10 % van de ozonkolom) tijdens de winter en lente. Dit heeft geleid tot een toename van de biologisch actieve ultraviolet-straling (UV) aan de grond, evenredig met de verminderde hoeveelheden ozon. Deze ontwikkelingen hebben belangrijke negatieve gevolgen voor de gezondheid zoals een toename van huidkanker en een verzwakking van het afweersysteem en ook voor gevoelige ecosystemen. Een volledig herstel van de ozonlaag kan alleen verwacht worden wanneer de hoeveelheden chloor in de atmosfeer ongeveer over 50 jaar naar de niveaus terugkeren van voordat de ozonlaag werd aangetast. Er is echter ook bezorgdheid dat dit herstel in gevaar komt door de invloed van klimaatverandering en andere spoorgassen op de stratosfeer.

De Gemeenschap voldoet door Verordening (EG) nr. 2037/2000 van het Europees Parlement en de Raad van 29 juni 2000 betreffende de ozonlaag afbrekende stoffen(2) aan haar verplichtingen krachtens het Protocol van Montreal, een internationale overeenkomst op basis van wetenschappelijke gegevens. In dit verband is de Commissie van mening dat er goede wetenschappelijke en milieuredenen zijn voor kosteneffectieve maatregelen ten einde CFK's terug te winnen en te vernietigen. Daarom

is het noodzakelijk om, overeenkomstig artikel 16 van Verordening (EG) nr. 2037/2000, zeker te stellen dat CFK's teruggewonnen en vernietigd worden, ook uit het schuim in koelkasten en diepvriezers voor huishoudelijk gebruik. Er bestaan erkende commerciële technologieën om de CFK's uit isolatieschuim terug te winnen, die in ten minste acht lidstaten worden gebruikt.

De bouw van installaties om de afvalstroom van koelkasten en diepvriezers voor huishoudelijk gebruik te verwerken is een investering op lange termijn. Zoals aangegeven bevatten vele van de koelkasten en diepvriezers voor huishoudelijk gebruik die in de afvalstroom terechtkomen CFK's. Ze worden vervangen door apparaten die wellicht chloorfluorkoolwaterstoffen (HCFK's), ook een gereguleerde stof, bevatten, alsmede de laatste tijd fluorkoolwaterstoffen (HFC's), wat sterke broeikasgassen die onder het Protocol van Kyoto vallen en ook teruggewonnen moeten worden. Zulke verwerkingsinstallaties zouden uiteindelijk ook de tenuitvoerlegging van de voorgestelde richtlijn van het Europees Parlement en de Raad over afgedankte elektrische en elektronische apparatuur(3) vergemakkelijken.

(1) Bron: Eurostat.

(2) PB L 244 van 29.9.2000.

(3) PB L 244 van 29.9.2000.