NL Publicatieblad van de Europese Unie CE 78/587

(2004/C 78 E/0621)

SCHRIFTELIJKE VRAAG E-3555/03

van Erik Meijer (GUE/NGL) aan de Commissie

(1 december 2003)

Betreft: Ontwikkeling van kunstmatige virussen en bacteriën in Amerika en de gevolgen voor biodiversiteit en biologische oorlogsvoering in Europa

1. Acht de Commissie het mogelijk dat bestaande planten en dieren als gevolg van de „PhiX174” en andere kunstmatige producten van het in de „Frankfurter Algemeine Zeitung” van 15 november 2003 gemelde Amerikaanse Ibea-onderzoek worden verdrongen door andere, dat resistentie van bestaande levende wezens tegen nieuwe ziektes verdwijnt en dat andere oncontroleerbare veranderingen in de natuur plaatsvinden, vergelijkbaar met de door kolonisten in Australië meegebrachte konijnenplaag of het verspreiden en ontsnappen van Amerikaanse muskusratten in Nederland die daar nu voortdurend de dijken ondergraven?

2. Houdt de Commissie rekening met de mogelijkheid dat als gevolg van dergelijke experimenten diersoorten kunnen ontstaan die agressief zijn ten opzichte van mensen, ziektes kunnen verspreiden of voedsel en drinkwater onbruikbaar kunnen maken voor menselijke en dierlijke consumptie?

3. Bieden internationale afspraken over biologische oorlogsvoering een garantie dat dergelijke kunstmatige organismen nooit doelbewust zullen worden ingezet voor het ziek maken of uitroeien van mensen in een als vijandig beschouwd gebied?

4. Deelt de Commissie de mening dat pas in de verre toekomst kan blijken of vindingen zoals ontwikkeld door Ibea voor de mensheid en de wereld een zegen of een ramp zijn?

5. Overweegt de Commissie maatregelen om voorlopig — zolang de gevolgen onbekend zijn — import van kunstmatig leven in Europa tegen te gaan en voorlopig alle door wetenschappelijk onderzoek ontstane nieuwe producten te isoleren?

6. Wat onderneemt de Commissie verder om oncontroleerbare of kwaadwillige verspreiding van kunstmatige virussen en kunstmatig beïnvloede bacteriën in Europa te voorkomen?

Antwoord van mevrouw Wallström namens de Commissie

(22 januari 2004)

Het hoort bij de natuur en haar evolutie dat bestaande planten en dieren kunnen worden verdrongen door andere, dat bestaande levende wezens hun resistentie tegen ziekten (of andere stressfactoren) verliezen of dat zij wellicht niet resistent zijn tegen nieuwe of ingevoerde ziekten of bedreigingen. Evoluties en klimaatveranderingen, migratie van mensen, natuurrampen, de opkomst van natuurlijke (niet door mensen gemaakte) ziekten, spontane genetische mutaties, enz. veranderen de voorwaarden voor concurrentie tussen soorten en kunnen leiden tot grote verschuivingen, zoals het uitsterven van een soort en veranderingen in de samenstelling van de flora of fauna van een leefmilieu. Onbeheersbare veranderingen in de natuur, vergelijkbaar met die welke door het geachte parlementslid zijn genoemd, kunnen dus nooit worden uitgesloten.

Dergelijke veranderingen kunnen evenwel niet worden toegeschreven aan PhiX174. Het PhiX174-virus is een bacteriofaag en als zodanig een natuurlijke parasiet van Escherichia coli. De genetische identiteit van het virus is al lange tijd bekend. De wetenschappers hebben geen nieuw virus vervaardigd, maar hebben veeleer het genoom langs in vitro gesynthetiseerd en opnieuw opgebouwd. Dit betekent dat het gesynthetiseerde en het natuurlijke genoom identiek zijn. Het resulterende virus is in feite niet te onderscheiden van zijn natuurlijke tegenhanger.

Desalniettemin is het dringend nodig meer kennis te verkrijgen over het verband tussen, enerzijds, de kwetsbaarheid van mensen en dieren en, anderzijds, biologische diversiteit, de dynamiek van het ecosysteem, versnippering van de habitats, veranderingen in grondgebruik, klimaatverandering en andere veranderingen en op sociaal en op milieugebied en hun oorzaken.

Dit geldt niet voor PhiX174 of soortgelijke experimenten. De Commissie is zich ervan bewust dat genetische gemodificeerde organismen (GMOs) voedsel, drinkwater en het milieu kunnen besmetten en op die manier een gevaar zouden kunnen vormen voor mens en dier. Daarom moet de behandeling van deze organismen plaatsvinden in overeenstemming met het communautair aquis inzake GMOs, met name de Richtlijnen 2000/54/EG (1), 2001/18/EG (2) en 2000/618/EG (3).

Er zijn geen internationale overeenkomsten inzake biologische oorlogsvoering die de garantie bieden dat kunstmatige organismen nooit doelbewust zullen worden gebruikt voor het ziek maken of uitroeien van mensen in een als vijandig beschouwd gebied. Het enige internationale verdrag over deze materie, het Verdrag inzake biologische en toxine wapens, biedt een kader voor controles. Er wordt echter geen vooruitgang geboekt met de tenuitvoerlegging ervan. De Commissie is geen partij bij en neemt niet deel aan vergaderingen in het kader van dit verdrag.

Daarnaast wordt in internationale overeenkomsten geprobeerd het gebruik van GMOs te controleren. Gezien hun aard kunnen deze overeenkomsten geen garantie bieden dat GMOs nooit op riskante wijze zullen worden gebruikt.

De Commissie is zich ervan bewust dat nieuwe biotechnologieën vereisen dat de ontwikkeling nauwlettend worden gevolgd en financiert projecten inzake de risicobeoordeling van deze nieuwe technologieën.

Toegang tot GMOs moet wetenschappers die in Europa werken, in staat stellen nieuwe ontwikkelingen op dit gebied te volgen. Invoer van deze GMOs wordt evenwel streng gecontroleerd en ze mogen alleen worden bewerkt door laboratoria die daartoe op grond van de betrokken communautaire wetgeving een vergunning hebben.

Geen enkele autoriteit, ook niet de Commissie, verkeert in een positie waarin dergelijke ontwikkelingen geheel kunnen worden voorkomen. In aanvulling op de inspanningen van andere lidstaten heeft de Commissie mechanismen en systemen opgezet, of neemt zij daaraan deel, die dit risico zoveel mogelijk beperken.

Als voorbeeld kunnen worden genoemd:

— In het kader van de bioveiligheid heeft de Commissie de „Task Force voor biologische en chemische agentia” (BICHAT) opgezet die zich bezig moet houden met bedreigingen voor de volksgezondheid die worden veroorzaakt door het moedwillig verspreiden van biologische en chemische agentia. De task force heeft een permanent stand-by alarmsysteem opgezet dat de nationale autoriteiten onderling verbindt op gemeenschapsniveau. Met systeem wordt beoogd betrouwbare informatie te verspreiden, teneinde tijdig te kunnen reageren. — Wat betreft de volksgezondheid heeft de Commissie sinds 2002 een programma betreffende samenwerking op het gebied van paraatheid en reactiecapaciteit bij moedwillige verspreiding van biologische en chemische agentia opgezet (bescherming van de gezondheid), bestaande uit 25 acties die onder vier doelstellingen zijn gegroepeerd: a) een mechanisme instellen voor de uitwisseling van informatie, raadpleging en coördinatie bij de aanpak van gezondheidsgerelateerde aspecten van aanslagen; b) het vermogen creëren om in de hele Unie te zorgen voor een tijdige detectie en identificatie van biologische en chemische agentia die bij aanslagen kunnen worden gebruikt, en voor een snelle en betrouwbare signalering en diagnose van de desbetreffende gevallen; c) een databank over geneesmiddelenvoorraden en gezondheidsdiensten opzetten en een parate instantie creëren die bij vermoedelijke of feitelijke aanslagen geneesmiddelen en medische deskundigen beschikbaar kan stellen; d) regels opstellen en richtsnoeren verspreiden om het hoofd te bieden aan de gezondheidsaspecten van aanslagen en voor de coördinatie van de EU-respons en de contacten met derde landen en internationale organisaties. De Commissie heeft in een mededeling (4) verslag uitgebracht over de voortgang van dit programma.

— Op verzoek van de Europese Raad van Gent in oktober 2001 hebben de Commissie en de Raad eind 2002 een gezamenlijk programma goedgekeurd dat de samenwerking in de Unie moet verbeteren bij het voorkomen en beperken van de gevolgen van chemische, biologische, radiologische of nucleaire dreigingen (CBRN-programma). In dit programma zijn de strategische doelstellingen vastgelegd die moeten worden gehaald om de bescherming van de bevolking, het milieu, de voedselketen en eigendommen tegen CBRN-dreigingen en -aanslagen te verbeteren, en wordt beschreven op welke gebieden verdere maatregelen noodzakelijk zijn. De Commissie en de Raad onderzoeken dit programma regelmatig. Het programma heeft reeds aangetoond hoe belangrijk de samenwerking is die is ingevoerd tussen de verschillende communautaire netwerken die verantwoordelijk zijn voor de civiele bescherming, de bescherming van de volksgezondheid, radiologische noodsituaties en de beschikbare expertise op onderzoeksgebied, bij het opzetten van een gemeenschappelijk platform voor het organiseren van een optimale respons aan CBRN-noodsituaties.

— Het zesde kaderprogramma heeft als onderdeel van zijn prioriteit „Wetenschap ter ondersteuning van beleid” projecten en netwerken opgestart, of heeft deze in voorbereiding, op het gebied van surveillance van opkomende ziekten die verband houden met bioterroristische dreigingen, het modelleren van infectieziekten, de snelle detectie van agentia die mogelijk door terroristen worden gebruikt, de behandeling van bioterroristische agentia en de kwetsbare punten van de samenlevingen. Bovendien hebben andere uit hoofde van het vijfde of het zesde kaderprogramma voor Onderzoek gefinancierde onderzoeksprojecten en netwerken direct betrekking op de door het geachte parlementslid genoemde risico's.

(1) Richtlijn 2000/54/EG van het Parlement en de Raad van 18 september 2000 betreffende de bescherming van de werknemers tegen de risico's van blootstelling aan biologische agentia op het werk (zevende bijzondere richtlijn in de zin van artikel 16, lid 1, van Richtlijn 83/391/EEG), PB L 262 van 17.10.2000.

(2) Richtlijn 2001/18/EG van het Parlement en de Raad van 12 maart 2001 inzake de doelbewuste introductie van genetisch gemodificeerde organismen in het milieu en tot intrekking van Richtlijn 90/220/EEG van de Raad (PB L 106 van 17.4.2001).

(3) Richtlijn 2000/68/EG van de Commissie van 23 Oktober 2000 houdende opneming van een werkzame stof (bentazone) in bijlage I bij Richtlijn 91/414/EEG van de Raad betreffende het op de markt brengen van gewasbeschermingsmiddelen, PB L 276 van 28.10.2000.

(4) COM(2003) 320 def.