SCHRIFTELIJKE VRAAG E-1808/01

van Stavros Xarchakos (PPE-DE) aan de Commissie

(19 juni 2001)

Betreft: Illegale opgravingen en sluikhandel in archeologische voorwerpen in de landen van de EU

In de catalogus van de tentoonstelling van Minoïsche oudheden die van 27 januari tot 29 april 2001 in de Duitse stad Karlsruhe werd gehouden staan Minoïsche kunstvoorwerpen zoals kruiken, bronzen beeldjes, zegels en halskettingen. Vooraanstaande archeologen verklaren dat deze voorwerpen afkomstig zijn van illegale opgravingen op Kreta en op onverklaarbare wijze in het bezit zijn gekomen van een particuliere handelaar in antieke voorwerpen in de Zwitserse stad Bazel.

Kan de Commissie mij meedelen hoe zij staat ten opzichte van het verschijnsel van illegale opgravingen en de sluikhandel in oudheden, dat epidemische vormen heeft aangenomen in landen met een groot aantal oudheden, zoals Griekenland en Italië. Hoe kunnen deze verschijnselen, die leiden tot het uitplunderen van de culturele schatten van ons werelddeel, worden tegengegaan? Heeft de Commissie gegevens over de schade door de illegale opgravingen en sluikhandel in oudheden in Griekenland?

Welke directe maatregelen zou zij kunnen nemen om een einde te maken aan de stromen van cultuurschatten naar particuliere verzamelingen, zonder dat de staat waaruit deze afkomstig zijn hier ooit kennis van neemt? Is het waar dat de Europese Unie inkomsten heeft uit de BTW ten bedrage van 2,5 % op de verkoop van antieke voorwerpen? Gaat de Commissie na of deze belasting afkomstig is uit de verkoop van voorwerpen die afkomstig zijn van illegale opgravingen en sluikhandel in oudheden?

Antwoord van de heer Vitorino namens de Commissie

(11 september 2001)

Hoewel de Commissie niet beschikt over gedetailleerde statistieken is zij toch ingelicht over en is zij zich bewust van de gevolgen die de clandestiene opgravingen en het onrechtmatig wegnemen van antiquiteiten hebben voor het erfgoed van de lidstaten, in het bijzonder in Zuid-Europa. De Commissie wenst evenwel te benadrukken dat de bescherming van het cultureel erfgoed, en met name de bescherming van monumenten en opgravingterreinen, bij de lidstaten berust. Zijzelf beperkt zich tot een ondersteunde en aanvullende rol.

De Commissie wijst erop dat tussen de lidstaten talrijke verschillen bestaan wat betreft de middelen en structuren die zij ter beschikking hebben om de illegale handel in culturele goederen te bestrijden. Aan dit terrein wordt bij de strijd tegen georganiseerde misdaad en misdaadorganisaties niet altijd voldoende prioriteit gegeven.

De Commissie wenst door preventie bij te dragen tot een beperking van de illegale handel. Zij heeft in het kader van het Europees netwerk voor de preventie van criminaliteit, dat in mei 2001 werd opgezet, met de politie, de met het beheer van het erfgoed belaste overheidsinstanties, de verzekeringssector, de commerciële sector en de verzamelaars een debat op gang gebracht over mogelijke praktische verbeteringen. Deze verbeteringen vereisen een betere internationale samenwerking van politie en administratieve overheid, uitwisseling van informatie over gezochte voorwerpen, voorzorgsmaatregelen bij het verhandelen van gevoelige voorwerpen, samenwerking met de overheid van het land van herkomst van de verhandelde goederen, meer bepaald in termen van opleiding en bewustmaking, en het informeren van verzamelaars over de eventuele risico's, in het bijzonder wat betreft bestaande internationale overeenkomsten.

De Commissie stelt het geachte parlementslid erop dat cultuurgoederen die werden verkregen door clandestiene opgravingen of die onrechtmatig werden weggenomen, binnen de Europese Economische Ruimte, beschermd worden door Richtlijn (EEG) nr. 3911/92 van de Raad van 9 december 1992 betreffende de uitvoer van cultuurgoederen(1), en Richtlijn 93/7/EEG van de Raad van 9 december 1992 betreffende de teruggave van cultuurgoederen die op onrechtmatige wijze buiten het grondgebied van een lidstaat zijn gebracht(2). Op internationaal vlak is ook een vordering tot teruggave ingesteld tussen de staten die het Unidroit-Verdrag van 1995 over gestolen of onrechtmatig uitgevoerde cultuurgoederen hebben geratificeerd.

De Commissie merkt op dat de belasting op de toegevoegde waarde (BTW) over het algemeen op alle verkoop van goederen en leveringen van diensten in de Gemeenschap van toepassing is. De handel in antiquiteiten is zoals iedere andere transactie en dus belastbaar. Dit betekent dat wanneer antiquiteiten door een belastingplichtige worden verkocht aan ingezetenen van de Gemeenschap, het passende BTW-tarief moet worden aangerekend. Wanneer antiquiteiten aan niet-ingezetenen van de Gemeenschap worden verkocht en deze voorwerpen buiten de Gemeenschap worden uitgevoerd, is geen BTW verschuldigd. Indien antiquiteiten in de Gemeenschap worden ingevoerd en door ingezetenen van de Gemeenschap worden gekocht of indien antiquiteiten buiten de Gemeenschap worden gekocht en vervolgens ingevoerd, moet in de Gemeenschap BTW worden betaald. Indien evenwel antiquiteiten die worden ingevoerd voor wederverkoop gewoon voor uitvoer worden aangekocht, is geen BTW verschuldigd.

Ook wat het BTW-tarief betreft, geldt voor antiquiteiten hetzelfde algemeen principe als voor andere goederen. Aangezien antiquiteiten niet voorkomen in bijlage H van de zesde BTW-richtlijn(3), die de lijst is van goederen en diensten waarop een verminderd tarief kan worden toegepast, geldt voor deze voorwerpen het normale BTW-tarief.

De zesde BTW-richtlijn laat de lidstaten toch toe het verlaagde BTW-tarief toe te passen (dat niet lager kan zijn dan 5 %) op ingevoerde antiquiteiten zoals vastgelegd in bijlage I van die Richtlijn. In de publicatie van de Commissie de in de lidstaten van de Europese Gemeenschap toegepaste BTW-tarieven is een lijst opgenomen van de BTW-tarieven die door de lidstaten op antiquiteiten worden toegepast. Dit document is beschikbaar op: http://europa.eu.int/comm/taxation_customs/publications/info_doc/taxation/tva/taux_tva-2001-5-1en.pdf.

Het is niet de taak van de Commissie te controleren of de BTW-ontvangsten van een lidstaat afkomstig zijn uit wettelijke of onwettelijke transacties.

(1) PB L 395 van 31.12.1992.

(2) PB L 74 van 27.3.1993.

(3) Richtlijn 77/388/EEG van de Raad van 17 mei 1977 betreffende de harmonisatie van de wetgevingen van de lidstaten inzake omzetbelasting - Gemeenschappelijk stelsel van belasting over de toegevoegde waarde: uniforme grondslag. PB L 145 van 13.6.1977, zoals laatst geamendeerd door Richtlijn 2001/41/EG van de Raad van 19 januari 2001 (PB L 22 van 24.1.2001).