SCHRIFTELIJKE VRAAG E-1637/02

van Riitta Myller (PSE) aan de Commissie

(10 juni 2002)

Betreft: Concurrentiebedingen en vrij verkeer van werknemers

De bedoeling van concurrentiebedingen tussen werkgevers en werknemers is om te voorkomen dat concurrenten profiteren van kennis op het gebied van productieontwikkeling, onderzoek of bepaalde vaardigheden, opgedaan bij de werkgever, en ervoor te zorgen dat de belangen van de werkgever en de werknemer in gelijke mate in acht worden genomen.

Concurrentiebedingen worden tegenwoordig echter algemeen toegepast op arbeidsverhoudingen waarbij het niet nodig is dat de positie of taken van de werknemer, dan wel de kennis in verband met de activiteiten van de betreffende onderneming beschermd worden. De bedingen hebben vaak een lange tijdsduur en omvatten dikwijls zware sancties op niet-nakoming. De bedingen zijn vaak buiten proportie en in strijd met het evenredigheidsbeginsel, verankerd in het communautaire recht.

Concurrentiebedingen beperken het recht van de werknemer om in dienst te treden van een andere werkgever en belemmeren het vrije verkeer van diensten omdat de werknemer niet het recht heeft een eigen onderneming te starten in dezelfde sector. Op deze wijze wordt ook het vrije verkeer van werknemers en diensten tussen de lidstaten belemmerd. De wetgeving waarin is vastgelegd in hoeverre concurrentiebedingen zijn toegestaan loopt tussen de lidstaten van de EU enorm uiteen. Vanwege de beperkingen die de concurrentiebedingen met zich meebrengen hebben werknemers uit de verschillende lidstaten uiteenlopende mogelijkheden om in andere lidstaten werk te zoeken of een beroep uit te oefenen. Dit leidt tot ongelijkheid tussen deze werknemers.

Welke maatregelen gaat de Commissie nemen om de regelgeving inzake concurrentiebedingen te harmoniseren en bovengenoemde misstanden recht te zetten?

Antwoord van de heer Monti namens de Commissie

(11 juli 2002)

Er bestaat geen specifieke Europese wetgeving omtrent non-concurrentiebedingen tussen werkgever en werknemer na het aflopen van het contract. De Commissie is niet van plan op dit gebied wetgevingsvoorstellen te formuleren.

Het grootste deel van de bedingen waarnaar het geachte parlementslid verwijst, betreffen werkgevers en werknemers binnen een lidstaat. In dat geval zijn de communautaire regels aangaande het vrij verkeer van werknemers en diensten niet van toepassing. Deze bedingen hebben voornamelijk betrekking op kwesties van verbintenissenrecht waarvoor de wetgeving van de lidstaten geldt. Het is echter duidelijk dat beperkingen, zoals door de verschillen in nationale wetgeving veroorzaakte beperkingen, grensoverschrijdende gevolgen kunnen hebben. De vraag of een specifiek beding verenigbaar is met de communautaire regels aangaande het vrij verkeer van werknemers in de zin van artikel 39 van het EG-Verdrag en/of het vrij verrichten van diensten in de zin van artikel 49 van het EG-Verdrag dient geval per geval te worden onderzocht.

Wat het vrij verkeer van werknemers betreft, is het belangrijk dat er een evenwicht bestaat tussen, het fundamentele recht van een werknemer om te werken en zijn recht op vrij verkeer enerzijds en het recht van de werkgever om zijn legitieme belangen te beschermen tegen concurrenten anderzijds. Als er een dergelijk evenwicht bestaat en het beding in verhouding staat tot zijn doel en het recht van de werknemer op vrij verkeer niet nodeloos beperkt, lijkt het beding niet tegenstrijdig met de bepalingen aangaande vrij verkeer voor werknemers binnen de Gemeenschap. Met betrekking hiertoe zij gewezen op de jurisprudentie van het Europees Hof van Justitie in de zaak Bosman(1) waarbij het Hof stelde dat maatregelen die belemmeringen opleveren voor het vrij verkeer van werknemers niet strijdig zijn met het Gemeenschapsrecht als zij een rechtmatig met het EG-Verdrag verenigbaar doel nastreven en hun rechtvaardiging vinden in dwingende redenen van algemeen belang en als zij bovendien stroken met het evenredigheidsbeginsel.

Een specifiek beding dat een onevenredig effect heeft op iemands kansen op werkgelegenheid kan eveneens een belemmering vormen op het verrichten van diensten in de zin van artikel 49 van het EG-Verdrag (bv. in het geval dat een bedrijf in de hightechsector een

hooggekwalificeerd persoon wil aannemen om zijn diensten te kunnen verrichten). Elke regelgeving die het uitoefenen van een in het EG-Verdrag gewaarborgde fundamentele vrijheid belemmert of minder aantrekkelijk maakt, moet volgens de vaste rechtspraak van het Hof van Justitie aan bepaalde vereisten voldoen(2). Het gaat om de volgende vier vereisten: de voorwaarden moeten zonder discriminatie worden toegepast, zij moeten hun rechtvaardiging vinden in dwingende redenen van algemeen belang, zij moeten geschikt zijn om de verwezenlijking van het nagestreefde doel te waarborgen, en zij mogen niet verder gaan dan nodig is voor het bereiken van dat doel.

Het is aan de nationale autoriteiten om de aangehaalde criteria toe te passen in individuele gevallen. De nationale rechtbanken moeten vaststellen of een overeenkomst al dan niet verenigbaar is met de aangehaalde criteria in het licht van het Gemeenschapsrecht en de beginselen aangaande het vrij verkeer van werknemers en diensten.

De door het geachte parlementslid aangehaalde overeenkomsten zouden slechts in zeer uitzonderlijke gevallen onder de mededingingsregels van het EG-Verdrag vallen, namelijk wanneer zij een tenuitvoerlegging van een overeenkomst tussen ondernemingen vormen. Deze zeldzame gevallen zouden door de Commissie individueel worden worden.

(1) Zaak C-415/93, Bosman, jurispr. 1995, pagina I-4921.

(2) Zie, bijvoorbeeld, zaak C-55/94, Gebhard, jurispr. 1995, I-4165.