SCHRIFTELIJKE VRAAG E-1075/02

van Erik Meijer (GUE/NGL) aan de Commissie

(18 april 2002)

Betreft: Toename van misvorming van baby's als gevolg van verontreiniging van uit rivieren afkomstig drinkwater met het vrouwelijke hormoon oestrogeen

1. Is het de Commissie bekend dat de grote rivieren in Europa steeds meer worden vervuild door het vrouwelijke hormoon oestrogeen, afkomstig uit via riolen geloosde urine van vrouwen die de anticonceptiepil gebruiken, en dat gebruik van uit dit rivierwater bereid drinkwater leidt tot verhoging van het aantal misvormde baby's. Deze misvormingen kunnen tot uiting komen in een gespleten lip, misvorming van het mannelijk geslachtsorgaan (hypospadias), een verzwakte lies (gastrochisis) of mogelijk een open ruggetje (spina bifida). Is het de Commissie voorts bekend dat in de monding van sommige rivieren de helft van de mannelijke vissen van geslacht is veranderd?

2. Welke gebieden binnen de EU zijn het kwetsbaarst voor dit verschijnsel omdat zij hun drinkwater of een groot deel daarvan bereiden door zuivering van rivierwater? Geldt dit risico in het bijzonder voor havensteden aan de monding van rivieren, zoals Rotterdam, Antwerpen, Bremen, Hamburg, Bristol, Londen, Hull, Le Havre, Bordeaux, Porto, Cádiz, Marseille, Venetië en Thessaloniki?

3. Welke mogelijkheden zijn thans beschikbaar om water te zuiveren van oestrogeen, of om over te schakelen op drinkwater van andere herkomst? Welke verdere ontwikkelingen op dit gebied verwacht de Commissie de komende tien jaar?

4. Zijn er afgezien van Groot-Brittannië en de Belgische deelstaat Vlaanderen meer gebieden in de EU waar stelselmatig onderzoek wordt verricht naar dit verschijnsel?

5. Is de Commissie bereid aanvullend onderzoek en coördinatie met andere gegevens te stimuleren, zodat binnen de gehele EU de gevolgen in kaart kunnen worden gebracht?

6. Op welke andere manieren denkt de Commissie te kunnen bijdragen tot bescherming van de bevolking tegen de gevolgen van met oestrogeen verontreinigd drinkwater?

Bron: Vlaamse krant Het Nieuwsblad van 19 maart 2002.

Antwoord van mevrouw Wallström namens de Commissie

(18 juni 2002)

1. De Commissie is op de hoogte van de problemen die worden veroorzaakt door de vervuiling van rivieren met hormoonontregelaars, waartoe zowel industriechemicaliën als natuurlijke/synthetische hormonen zoals het vrouwelijke hormoon oestrogeen behoren. In maart 1999 kwam het Wetenschappelijk Comité voor de toxiciteit, de ecotoxiciteit en het milieu tot de conclusie dat er een samenhang is tussen deze chemische stoffen en gezondheidsproblemen bij de mens, zoals cryptorchisme en hypospadie, maar dat er geen causaal verband is aangetoond. Wat de effecten op de voortplanting van vissen betreft, heeft het comité vooral in het Verenigd Koninkrijk en Zweden aanwijzingen gevonden voor bijvoorbeeld imposex(1), die waren gekoppeld aan het effluent van rioolwaterzuivering, natuurlijke en synthetische oestrogene hormonen en industriechemicaliën. In december 1999 heeft de Commissie een communautaire strategie voor hormoonontregelaars vastgesteld(2). In deze strategie wordt gesteld dat er vier topprioriteiten zijn: nader onderzoek, internationale samenwerking, voorlichting van het publiek en adequate beleidsmaatregelen. Er worden aanbevelingen gedaan voor maatregelen op korte, middellange en lange termijn, zoals de specificatie van de stoffen waar het om gaat, de opstelling van monitoringprogramma's, nader onderzoek en de ontwikkeling van erkende testmethoden.

2. De productie van drinkwater uit oppervlaktewater loopt van lidstaat tot lidstaat uiteen (ter indicatie: van 1 % van de totale productie in Denemarken tot ongeveer 60 % in Spanje). Lidstaten die een hoog percentage oppervlaktewater gebruiken, zullen dan ook gevoeliger zijn voor de aanwezigheid van oestrogene stoffen in rivierwater dat voor de productie van drinkwater wordt gebruikt. Dit houdt echter niet in dat dit water oestrogene stoffen bevat. De Commissie beschikt niet over gegevens dat het gehalte en dus het risico hoger is de monding van rivieren. Bovendien is het niet gebruikelijk en komt het wellicht zelfs nooit voor dat rivierwater uit havengebieden voor de productie van drinkwater wordt gebruikt.

3. Er is enige wetenschappelijke informatie beschikbaar over de efficiëntie waarmee zuiveringsprocessen bij de productie van drinkwater oestrogene stoffen uit water verwijderen. Vooral van oxidatieve processen, filtratie over geactiveerde kool en membraanfiltratie wordt gemeld dat ze goede resultaten opleveren voor de verwijdering van oestrogenen. Als het gehalte aan oestrogenen van water dat voor de productie van drinkwater wordt gebruikt een probleem blijkt te zijn, zullen de zuiveringsprocessen worden aangepast en uitgebreid om te waarborgen dat de kwaliteit van voor menselijke consumptie bestemd water aan Richtlijn 98/83/EG(3) voldoet.

4. Het is de Commissie bekend dat er afgezien van het Verenigd Koninkrijk en België ook nationale onderzoek- en monitoringprogramma's lopen in Denemarken, Duitsland, Frankrijk, Nederland, Finland en Zweden. Deze programma's zijn opgezet om onderzoek te doen naar onder andere de hormoonontregelende effecten van het effluent van rioolwaterzuivering op vissen in rivieren, met name de effecten van oestrogene activiteit, en daarmee samenhangende effecten op de gezondheid van de mens. De Commissie ondersteunt binnen het kaderprogramma van de Gemeenschap voor onderzoek en technologische ontwikkeling ook een aantal Europese onderzoekprojecten op het gebied van hormoonontregeling, waarin onder andere aandacht wordt besteed aan urogenitale afwijkingen bij baby's, de effecten van afvalwater op vissen en de evaluatie van technologie voor de verwijdering van hormoonontregelende chemische stoffen uit afvalwater en drinkwater.

5. In de communautaire strategie voor hormoonontregelaars wordt onderzoek genoemd als topprioriteit om een beter inzicht te krijgen in het verschijnsel hormoonontregeling. Hormoonontregeling is sedert 1996 in het vierde kaderprogramma van de Gemeenschap voor onderzoek en technologische ontwikkeling een prioriteit voor onderzoek, met een totaal aan financiële middelen van 13,5 miljoen euro. Binnen het vijfde kaderprogramma, en met name in de programma's Kwaliteit van het bestaan (QoL) en Milieu en duurzame ontwikkeling (ESD), is het onderzoek naar hormoonontregeling een belangrijk onderwerp; momenteel is ongeveer 10 miljoen euro aan communautaire middelen besteed en wordt onderhandeld over 6 nieuwe aanvaarde projecten met een totale begroting van meer dan 10 miljoen euro. Voorts is een gezamenlijke gerichte uitnodiging tot het indienen van voorstellen van QoL en ESD gepubliceerd met betrekking tot de gevolgen van hormoonontregelaars voor de mens en het milieu, met nog eens 20 miljoen euro aan extra middelen. Naar aanleiding van deze uitnodiging worden vier multidisciplinaire projecten ondersteund. Bij deze projecten wordt onderzoek gedaan naar een breed scala van onderwerpen in verband met hormoonontregeling, bijvoorbeeld naar de effecten van complexe mengsels van hormoonontregelaars in het weefsel van mensen en vissen. Bovendien zullen deze projecten een cluster vormen, waarin het onderzoek naar hormoonontregeling in Europa centraal staat en wordt gezorgd voor bijvoorbeeld de organisatie van workshops, de coördinatie van databanken en de verspreiding van resultalten (http://europa.eu.int/comm/research/press/2002/pr1505en.html).

6. Afgezien van de manieren die in de strategie voor hormoonontregelaars worden benadrukt, wil de Commissie eraan herinneren dat de huidige wetgeving voor water (Richtlijn 98/83/EG(6) inzake drinkwater, de water-kaderrichtlijn (Richtlijn 2000/60/EG(4)) en Beschikking nr. 2455/2001/EG(5) tot vaststelling van de lijst van prioritaire stoffen) gericht is op de bescherming van het water dat voor de productie van drinkwater wordt gebruikt. Met name wordt er met het oog op Richtlijn 98/83/EG gewerkt aan een studie over hormoonontregelaars in drinkwater; deze studie heeft als opdracht te bepalen welke hormoonontregelaars individueel of als groep in aanmerking komen voor toekomstige regelgeving op het gebied van drinkwater.

(1) Het ontstaan van mannelijke kenmerken bij vrouwelijke dieren.

(2) COM(1999) 706.

(3) Richtlijn 98/83/EG van de Raad van 3 november 1998 betreffende de kwaliteit van voor menselijke consumptie bestemd water, PB L 330 van 5.12.1998, blz. 32.

(4) Richtlijn 2000/60/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 oktober 2000 tot vaststelling van een kader voor communautaire maatregelen betreffende het waterbeleid, PB L 327 van 22.12.2000.

(5) Beschikking nr. 2455/2001/EG van het Europees Parlement en de Raad van 20 november 2001 tot vaststelling van de lijst van prioritaire stoffen op het gebied van het waterbeleid en tot wijziging van Richtlijn 2000/60/EG, PB L 331 van 15.12.2001.

(6) Richtlijn 98/83/EG van de Raad van 3 november 1998 betreffende de kwaliteit van voor menselijke consumptie bestemd water, PB L 330 van 5.12.1998, blz. 32.