SCHRIFTELIJKE VRAAG E-3843/97 van Kirsi Piha (PPE) aan de Commissie (5 december 1997)

Betreft: Arrest van het Hof van Justitie inzake het Zweedse alcoholmonopolie

Het Hof van Justitie deed enkele weken geleden uitspraak in een zaak betreffende het monopolie op de verkoop van alcohol in Zweden. De zaak Frantzen, waar het hierbij om ging, gaf ook in Finland aanleiding tot discussie, aangezien in Finland een zelfde soort monopolie bestaat. De uitspraak van het Hof van Justitie was op zich te betreuren, aangezien de aan het monopolie gehechte goedkeuring niet strookt met het in de Gemeenschap geldende principe van vrije mededinging en handel. Om gelijksoortige redenen is goedkeuring gegeven aan een aantal monopolies in Italië, onder andere op het gebied van tabak. Het lijkt erop dat monopolies naar de mening van de Unie om bepaalde redenen in sommige gevallen goed te keuren zijn, en in andere gevallen niet. Wat zijn volgens de Commissie geldige redenen om een monopolie in de lidstaten te handhaven?

Antwoord van de heer Monti namens de Commissie (17 februari 1998)

Wettelijke monopolies in de lidstaten hoeven niet noodzakelijk onverenigbaar te zijn met het Gemeenschapsrecht en moeten niet steeds worden afgeschaft. Wel dienen nationale monopolies met een commercieel karakter te voldoen aan de regels van het EG-Verdrag en in het bijzonder aan de in artikelen 30 tot 37 vervatte regels inzake vrij verkeer van goederen.

Volgens de jurisprudentie van het Hof van Justitie (Zaak C-189/95, Franzén, arrest van 23 oktober 1997) moeten nationale regels inzake het bestaan en de werking van een monopolie worden getoetst aan artikel 37 van het EG-Verdrag. Volgens dit artikel moeten nationale monopolies van commerciële aard zodanig worden aangepast, dat geen enkele discriminatie tussen onderdanen van de lidstaten wat de voorwaarden van de voorziening en afzet betreft, mogelijk is. De inrichting en de werking van het monopolie moet dus van dien aard zijn, dat elke discriminatie tussen de onderdanen van de lidstaten wat de voorwaarden van voorziening en afzet betreft, is uitgesloten, zodat de handel in goederen uit andere lidstaten niet rechtens of feitelijk wordt benadeeld ten opzichte van de handel in nationale goederen, en de mededinging tussen de economieën van de lidstaten niet wordt vervalst.

Bovendien kunnen nationale regels die weliswaar niet de werking van het monopolie in eigenlijke zin regelen, daarop niettemin rechtstreeks invloed hebben. Deze bepalingen worden beschouwd als losstaand van de werking van het monopolie, en worden beoordeeld in het licht van artikel 30 van het EG-Verdrag. In de zaak-Franzén kwam het Hof tot de bevinding dat een vergunningenstelsel waarbij uit andere lidstaten geïmporteerde goederen met extra kosten worden belast - zoals bemiddelingskosten, de kosten van de aan de vergunning verbonden rechten en heffingen, en de kosten voortvloeiend uit de verplichting om in de lidstaat van bestemming over opslagruimte te beschikken -, een importbelemmering vormt die strijdig is met artikel 30 van het EG-Verdrag. Een dergelijke belemmering kan als gerechtvaardigd en evenredig worden beschouwd in verband met een door artikel 36 van het EG-Verdrag en in de jurisprudentie van het Hof van Justitie erkend wettelijk vereiste, zoals de volksgezondheid. Het Hof was evenwel van oordeel dat in de zaak-Franzén niet aan deze voorwaarden werd voldaan.