NL Publicatieblad van de Europese Unie CE 65/99

(2004/C 65 E/112)

SCHRIFTELIJKE VRAAG E-1880/03

van Christopher Huhne (ELDR) aan de Commissie

(6 juni 2003)

Betreft: Kapitaalstromen tussen landen in de eurozone

Kan de Commissie, ten vervolge op het antwoord op vraag E-1134/01 (1) onderzoek doen naar de omvang van de bruto (en niet netto) kapitaalstromen tussen de landen in de eurozone sinds de invoering van de euro in vergelijking met de periode daarvoor en meedelen of deze stromen in omvang zijn toegenomen en, zo ja, met hoeveel?

Antwoord van de heer Solbes Mira namens de Commissie

(14 juli 2003)

Toenemende grensoverschrijdende kapitaalstromen kunnen een positieve bijdrage leveren tot de verhoging van de economische groei en de efficiëntie. De invoering van de eenheidsmunt heeft niet alleen de wisselkoersrisico's voor kapitaalstromen binnen de eurozone uitgeschakeld, maar ook de totstandkoming van een gemeenschappelijke kapitaalmarkt in het eurogebied in de hand gewerkt. Beide effecten hebben grensoverschrijdende kapitaalstromen binnen de eurozone vergemakkelijkt, waardoor mag worden aangenomen dat de euro een positieve invloed op de omvang van dergelijke stromen heeft uitgeoefend. Tegelijkertijd zijn echter ook andere factoren van invloed op kapitaalstromen. Het lijkt dan ook zeer moeilijk, zo niet onmogelijk, om door het analyseren van tijdreeksen over kapitaalstromen uit te maken welk effect de euro daarop sorteert. Zo heeft bijvoorbeeld de succesvolle convergentie van de rentetarieven op lange termijn in de economieën van de eurozone ertoe geleid dat er bij de beleggers minder animo bestaat om hun beleggingen te spreiden over de overheidsobligaties die door de verschillende economieën van het eurogebied worden uitgegeven (eind 2002 was het rendementsverschil tussen Duitse tienjarige overheidsobligaties en soortgelijke activa van andere economieën van de eurozone teruggelopen tot minder dan 20 basispunten).

Een andere moeilijkheid houdt verband met de onbevredigende beschikbaarheid van gegevens. Er bestaat immers geen enkele gegevensbank die volledige en tijdige informatie over alle deelnemende economieën bevat. De waarnemingen zijn grotendeels gebaseerd op door Eurostat ontvangen en gepubliceerde gegevens over buitenlandse directe investeringen (BDI) en op door nationale instellingen (bv. nationale centrale banken) bekendgemaakte betalingsbalansgegevens, zoals met name gegevens over de kapitaalrekeningen.

Voor de meeste landen van de eurozone zijn tot 2001 gegevens over buitenlandse directe investeringen beschikbaar in de NewCronos-gegevensbank van Eurostat, maar voor sommige landen zijn alleen gegevens over investeringen in aandelenkapitaal en „ander kapitaal” (leningen tussen moedermaatschappij en dochterondernemingen) beschikbaar (waardoor voor sommige lidstaten geen gegevens over geherinvesteerde winsten beschikbaar zijn). Onderstaande vergelijkingen hebben betrekking op buitenlandse directe investeringen in aandelenkapitaal. Er zij op gewezen dat de interpretatie van deze gegevens op het niveau van de lidstaten enigszins kan worden bemoeilijkt door het grote effect dat van individuele transacties uitgaat (bv. grensoverschrijdende fusies en overnames van telecommunicatiemaatschappijen in 2000). Wanneer de BDI-stromen tussen individuele lidstaten en de rest van de eurozone worden vergeleken, kunnen evenwel enige verschillen tussen de jaren vóór en na de totstandkoming van de eurozone worden geconstateerd.

De kwalitatieve veranderingen tussen de laatste drie jaar van de tweede fase (1996-1998) en de eerste drie jaar van de derde fase (1999-2001) kunnen wijzen op een zekere toename van de omvang van de kapitaalstromen. In alle rapporterende landen is het bedrag van de uitgaande buitenlandse directe investeringen (d.w.z. in andere economieën van de eurozone) gestegen, terwijl in alle landen met uitzonderling van Nederland en Finland ook de inkomende directe investeringen uit andere economieën van de eurozone zijn toegenomen. Wanneer afzonderlijke jaren met elkaar worden vergeleken, is het beeld echter minder eenduidig.

Veranderingen in BDI-stromen binnen de eurozone (1996-2001) (2)

Uiīgaande BDI, aandelenkapitaal (in andere economiën v.d. eurozone) Inkomende BDI, aandelenkapiīaal (uit de eurozone) 1999-2001 t.ο.v. 1996-1998 2001 t.ο.v. 1996 2001 t.ο.v. 2000 1999-2001 t.ο.v. 1996-1998 2001 t.o.v. 1996 2001 t.ο.v. 2000 B-L + + - + + + D + . . + + - GR . . + . . + E + + - + + + F + + + + + - IRL (3) + . + + . - I (4) + + + + + + NL + - - - - - A + - - + - - P + + + + + - FI + + - - - +

De groei van de kapitaalstromen tussen de economieën van de eurozone in de driejarige periodes vóór en na de invoering van de eenheidsmunt moet worden gezien tegen de achtergrond van een forse toename van de fusie- en overname-activiteit in de wereldeconomie in de jaren 1999 en 2000, zoals bijvoorbeeld blijkt uit de jaarlijkse Direct Investment Reports van de United Nations Conference on Trade and Development (Unctad). Het zou derhalve voorbarig kunnen blijken de stijging van de kapitaalstromen in 1999 en 2000 aan de gevolgen van de invoering van de eenheidsmunt toe te schrijven. Soortgelijke voorbehouden gelden ook ten aanzien van de interpretatie van gegevens over de scherpe mondiale daling van de buitenlandse directe investeringen in 2001 (meer dan 50 %; alle tussen haakjes vermelde gegevens zijn afkomstig van de Unctad) en 2002 (ongeveer 27 %). In 2002 is de daling van de buitenlandse directe investeringen in de eurozone (-16 %) veel geringer uitgevallen dan bijvoorbeeld in de Verenigde Staten (-75 %) en het Verenigd Koninkrijk (- 67 %), maar dat verschil kan moeilijk alleen aan de eenheidsmunt worden toegeschreven omdat ook andere factoren (bv. de boekhoudschandalen in de VS) een rol hebben gespeeld.

In de kapitaalrekeningen kunnen er aanwijzingen worden gevonden voor de verschillende ontwikkeling van de stromen tussen de lidstaten van de eurozone onderling enerzijds en tussen de afzonderlijke lidstaten en de rest van de wereld anderzijds.

— Voor Duitsland brengt de Bundesbank regelmatig verslag uit over de herkomst en bestemming van de Duitse kapitaalstromen (bv. Bundesbank, International Capital Links, mei 2002). Zij verstrekt lange tijdreeksen in een on line voor het publiek toegankelijke gegevensbank. Volgens de gegevens van de Bundesbank is de kapitaaluitvoer (volume) van Duitsland naar de rest van de eurozone in 2002 meer dan verdubbeld (van 72 miljard euro in 2001 tot 160 miljard euro in 2002), terwijl de totale omvang van de Duitse kapitaaluitvoer naar alle landen in 2002 is teruggelopen (van 282 miljard euro in 2001 tot 256 miljard euro in 2002). Jaarlijkse stijgingen kunnen evenwel in belangrijke mate worden beïnvloed door omvangrijke individuele transacties, waardoor ook vergelijkingen op basis van periodes van meerdere jaren aangewezen zijn. Ook de kapitaaluitstroom naar landen van de eurozone is in de periode 1999-2002 (jaargemiddelde van 142 miljard euro) ruimschoots verdubbeld in vergelijking met de periode 1995-1998 (jaargemiddelde van 65 miljard euro). De kapitaalinstroom uit andere economieën van de eurozone laat een ander patroon zien (in het geheel geen toename). Een nadere beschouwing van de componenten (aanzienlijke veranderingen in het relatieve belang van directe en portefeuilleinvesteringen over de jaren) leert tevens dat voorzichtig te werk moet worden gegaan bij de interpretatie van de gegevens.

— Voor Nederland publiceert De Nederlandsche Bank gegevens over de regionale componenten van de directe investeringsstromen. In elk van de beginjaren van het bestaan van de eurozone was er sprake van een grotere instroom uit de economieën van de eurozone dan in om het even welke andere jaar vóór 1999. Uitgedrukt in gemiddelden over vier jaar is de instroom toegenomen van 5,2 miljard euro (1995-1998) tot 19,3 miljard euro (1999-2003). In dezelfde periode is het gemiddelde aandeel van de buitenlandse directe investeringen uit de economieën van de eurozone in de totale instroom gestegen van 39 % tot 43 %. Bij de Nederlandse buitenlandse directe investeringen in andere economieën van de eurozone heeft zich een vergelijkbare toename voorgedaan: de jaarlijkse gemiddelde uitstroom groeide van 8 miljard euro (1995-1998) tot 24 miljard euro (1999-2002), terwijl het aandeel van de uitgaande directe investeringen naar economieën van de eurozone in de totale Nederlandse uitgaande investeringen opliep van 35 % (1995-98) tot 44 % (1999-2002).

(1) PB C 261 E van 18.9.2001, blz. 228.

(2) Waar zulks nodig bleek, zijn de vergelijkingen gebaseerd op periodegemiddelden. Wanneer gegevens ontbraken, is gebruik gemaakt van de beschikbare gegevens voor het verrichten van de berekeningen.

(3) Totale directe investeringen.

(4) Aandelenkapitaal en ander kapitaal.