NL Publicatieblad van de Europese Unie CE 88/587

(2004/C 88 E/0600)

SCHRIFTELIJKE VRAAG E-0113/03

van Mogens Camre (UEN) aan de Commissie

(28 januari 2003)

Betreft: Migrerende werknemers uit de nieuwe lidstaten

In verband met de toekomstige uitbreiding van de EU met tien nieuwe lidstaten hebben verschillende Europese onderzoekinstellingen getracht te beoordelen hoeveel migrerende werknemers de huidige EU-landen uit de tien nieuwe landen kunnen verwachten. De Commissie heeft in haar notitie „The Free Movement of Workers in the Context of Enlargement” van 6 maart 2001 een samenvatting gegeven van de meest uitgebreide onderzoekingen. Hierin wordt de conclusie getrokken dat het grootste deel van de migrerende werknemers zich op Duitsland en Oostenrijk zal concentreren.

Deze onderzoeken zijn echter zeer onvolledig omdat voorbij wordt gegaan aan het feit dat er voor Duitsland en Oostenrijk een zevenjarige overgangsregeling zal gelden. Bovendien wordt er in de eerdere onderzoeken geen rekening mee gehouden dat de EG/EU nooit tevoren met zoveel minder welvarende landen is uitgebreid. In de onderzoeken wordt er in de regel op gewezen dat men in de loop van de jaren tachtig van de vorige eeuw Spanje, Portugal en Griekenland heeft opgenomen, en dat deze landen niet zo welvarend waren als de andere leden. Verder wordt buiten beschouwing gelaten dat de toenmalige EG-landen in de praktijk overgangsregelingen invoerden ten aanzien van het vrije verkeer van werknemers uit de nieuwe lidstaten.

Op 9 december 2002 publiceerde Ugebrevet A4 een Gallup-onderzoek waaruit blijkt dat tegen de 150 000 Polen en 70 000 Estlanders overwegen werk in Denemarken te zoeken zodra deze landen tot de EU zijn toegetreden. Dit is het eerste in Denemarken gepubliceerde onderzoek waarin rekening wordt gehouden met het feit dat Duitsland en Oostenrijk zevenjarige overgangsregelingen in verband met het vrije verkeer van werknemers invoerden. Deze aantallen wijken enorm af van de cijfers van eerdere onderzoeken waarin geen rekening wordt gehouden met het voorbehoud van Duitsland en Oostenrijk.

Kan de Commissie derhalve een beoordeling geven van de vraag welke consequenties het voor het aantal migrerende werknemers uit de nieuwe lidstaten zal hebben dat Duitsland en Oostenrijk hebben aangekondigd gebruik te zullen maken van de mogelijkheid tot invoering van zevenjarige overgangsregelingen, die inhouden dat werknemers uit de tien nieuwe lidstaten gedurende de eerste zeven jaar van hun lidmaatschap geen werk kunnen zoeken in deze twee landen? Kan de Commissie in haar antwoord tevens een beoordeling geven van de vraag of de migrerende werknemers die van plan waren in de twee genoemde landen werk te zoeken, dit in plaats daarvan in andere van de huidige EU-landen zullen proberen?

Antwoord van de heer Verheugen namens de Commissie

(28 februari 2003)

De Commissie heeft alle wetenschappelijke informatie over mogelijke migratiestromen uit de kandidaat-landen na de toetreding zorgvuldig bestudeerd en tevens een onderzoek laten uitvoeren door een groep onafhankelijke onderzoeksinstellingen. Voorts heeft de Commissie de informatienotitie waarnaar het geachte parlementslid verwijst („het vrije verkeer van werknemers in het kader van de uitbreiding”) opgesteld. Doel van deze notitie was feitelijke informatie te verstrekken, evenals als opties voor een oriënterend debat over deze kwestie in het kader van de toetredingsonderhandelingen. In dit document wordt volledig rekening gehouden met de precedenten van de toetreding van Spanje en Portugal. Op basis van alle beschikbare informatie heeft de Commissie geconcludeerd dat de migratiestromen nauwelijks wetenschappelijk voorspelbaar zijn en dat vergelijkbare historische gegevens zeldzaam zijn. Hoewel uit de ervaring blijkt dat het opheffen van belemmeringen voor het vrije verkeer bij toetreding van de zuidelijke landen slechts een bescheiden invloed had, heeft de Commissie expliciet rekening gehouden met het grote inkomensverschil tussen de huidige lidstaten en de kandidaat-lidstaten, en met het feit dat het inkomensdifferentieel in het geval van de uitbreiding naar het oosten groter is dan in enig andere uitbreidingsronde, en dat waarschijnlijk Duitsland en Oostenrijk hier de meeste gevolgen van zullen ondervinden. De Commissie heeft de Raad dan ook geadviseerd een voorzichtige maar flexibele benadering bij de uitbreidingsonderhandelingen te volgen en heeft een overgangsregeling voor alle landen voor Midden- en Oost-Europa ingediend, die is aanvaard en is opgenomen in het toetredingsverdrag. Deze overgangsregeling staat alle huidige lidstaten toe de toegang van werknemers uit de nieuwe lidstaten op hun nationale arbeidsmarkten te controleren en te reguleren volgens de nationale regels, voor een periode van maximaal zeven jaar. Dit heeft tot gevolg dat geen van de huidige lidstaten in een positie wordt gedwongen waarin zij niet volledig zou kunnen inspelen op haar eigen behoeften. De enige bepaling die specifiek voor Duitsland en Oostenrijk geldt, bepaalt dat deze twee landen het recht hebben nationale begeleidende maatregelen te nemen in geval van (dreigende) ernstige verstoringen van specifieke, gevoelige dienstensectoren (zoals de bouwsector of de industriële-schoonmaaksector) op hun arbeidsmarkten, die in bepaalde regio's zouden kunnen ontstaan uit de grensoverschrijdende dienstverlening met overplaatsing van werknemers.

De Commissie beschikt op dit moment niet over enige officiële informatie uit de huidige lidstaten over de wijze van toepassing van de overgangsregeling na de toetreding. Een verklaring bij het toetredingsverdrag zal echter vermelden dat de huidige lidstaten zich zullen inspannen om te zorgen voor een grote toegang tot de arbeidsmarkt volgens de nationale wetgeving, teneinde de overname van het acquis te versnellen, en zal ook een aanmoediging bevatten om de toegang al vóór de toetreding te verbeteren.

Aangezien elke lidstaat kan bepalen in welke mate zij het vrije verkeer van werknemers wil liberaliseren vis-à-vis de nieuwe lidstaten, kan de Commissie nog niet de gevolgen van de keuzen van de lidstaten voor de arbeidsmarkten van andere lidstaten beoordelen. Daar komt bij dat, zelfs indien het migratiebeleid van individuele lidstaten tijdens de overgangsperiode bekend zou zijn, vergelijkbare gegevens over migratieaantallen en -stromingen niet voor alle lidstaten zouden bestaan, of slechts voor korte perioden, hetgeen de raming van econometrische modellen op het niveau van de EU-15 ernstig zal belemmeren. Ten slotte kan het effect van de uitbreiding zelf op dit moment niet worden ingeschat. De uitbreiding zal zorgen voor verdere groei en werkgelegenheid in de toekomstige lidstaten en de ervaring lijkt erop te wijzen dat mensen niet migreren en soms zelfs naar hun land van oorsprong terugkeren na de toetreding van hun land tot de Unie.

De Commissie acht opiniepeilingen geen geschikt instrument voor een kwantitatieve bepaling van het migratiepotentieel. De gegeven antwoorden zijn gewoonlijk subjectief en weerspiegelen een bedoeling, geen keuze. Dit is een van de lessen uit het Duitse sociaal-economisch-panel, waarbij de bevolking van Oost-Duitsland jaarlijks gevraagd wordt of zij van plan zijn naar West-Duitsland te verhuizen. De resultaten tonen aan dat slechts 5 % van de personen die hun voornemen om naar West-Duitsland te verhuizen aan het begin van de jaren 90 kenbaar maakten, dat vijf jaar later ook daadwerkelijk had gedaan.