NL Publicatieblad van de Europese Unie CE 78/222

(2004/C 78 E/0226)

SCHRIFTELIJKE VRAAG E-3096/03

van Erik Meijer (GUE/NGL) aan de Commissie

(20 oktober 2003)

Betreft: Bescherming van monopolies en hoge tarieven door luchtvaartverdragen met derde landen en pogingen van potentiële concurrenten om zulke monopolies te omzeilen

1. Is het de Commissie bekend dat op grond van een verdrag uit 1996 een monopolie van de luchtvaartmaatschappijen KLM en SLM bestaat in de vorm van een „joint venture” op de drukbezette lijnverbinding tussen Schiphol in Nederland en Zanderij in de voormalige Nederlandse kolonie Suriname?

2. Hoe beoordeelt de Commissie dat op deze route aanmerkelijk hogere tarieven worden berekend dan voor de parallelle Franse binnenlandse verbinding met het overzeese departement Cayenne (Frans Guyana), maar dat deze Franse verbinding geen serieuze concurrent kan zijn zolang Cayenne niet via een goede wegverbinding met Suriname verbonden is?

3. Is het gebruikelijk en toegestaan dat een EU-lidstaat met een derde land een verdrag sluit dat de luchtverbinding reserveert voor de twee „eigen” luchtvaartmaatschappijen, met een ongewoon hoog vluchttarief als gevolg? Welke andere voorbeelden kent de Commissie daarvan? Betreft het in die gevallen eveneens verbindingen met voormalige koloniën die voor deze landen onmisbaar zijn voor de contacten met familie, hogeronderwijsvoorzieningen en de wereld buiten het eigen land?

4. Is het de Commissie bekend dat de luchtvaartmaatschappij Air Holland met ingang van 1 november 2003 een concurrerende „seat-only” verbinding tussen Nederland en Suriname wil starten en dat de daarvoor in rekening te brengen tarieven ruim de helft lager zullen zijn dan die van het huidige monopolie, en dat in het geval dat Nederland opnieuw een vergunning daarvoor weigert zal worden gevlogen vanuit België dat een afzonderlijk luchtvaartverdrag heeft met Suriname?

5. Wat kan de Commissie ondernemen om te voorkomen dat passagiers voor de verbinding Nederland-Suriname vanwege de aanmerkelijk lagere tarieven in toenemende mate gaan uitwijken naar verbindingen via Cayenne, het Caribische eiland Curaçao of Brussel?

Bron: Het Nederlandse dagblad „de Volkskrant” van 7 october 2003.

Antwoord van de heer Monti namens de Commissie

(22 december 2003)

Het is de Commissie bekend dat het luchtverkeer tussen de lidstaten en derde landen wordt geregeld door bilaterale luchtvaartovereenkomsten tussen de landen waar zich de luchthavens bevinden. Het is de Commissie ook bekend dat sommige van deze overeenkomsten beperkingen opleggen inzake het aantal luchtvaartmaatschappijen dat de route kan exploiteren, frequenties en tarieven. Bovendien beperken deze overeenkomsten de exploitatie van de betrokken routes tot luchtvaartmaatschappijen die het eigendom zijn van of worden gecontroleerd door onderdanen van de lidstaat die de overeenkomst heeft gesloten. Deze „nationaliteitsclausule” belet andere maatschappijen uit de Gemeenschap te vliegen op routes naar derde landen uit andere luchthavens in de Unie dan die zich bevinden in de lidstaat waarvan zij de „nationaliteit” bezitten.

Op 5 november 2002 erkende het Hof van Justitie de bevoegdheid van de Commissie om onderhandelingen te voeren over bepaalde aspecten van deze bilaterale overeenkomsten. Zo heeft het de „nationaliteitsclausules” onverenigbaar met het EG-verdrag verklaard. Bijgevolg heeft de Commissie de Raad voorgesteld een aantal maatregelen goed te keuren om te zorgen voor een degelijk wettelijk kader voor het sluiten en ten uitvoer leggen van luchtvaartovereenkomsten en voor een billijke verdeling van de bevoegdheden tussen de Gemeenschap en de lidstaten. De Raad keurde deze maatregelen goed op 5 juni 2003. De Commissie is onmiddellijk begonnen met het voeren van onderhandelingen teneinde (a) een alomvattende luchtvaartovereenkomst tussen de Unie en de Verenigde Staten af te sluiten, (b) nieuwe afspraken te maken over de punten in de bilaterale overeenkomsten waarvoor uitsluitend de Gemeenschap bevoegd is en (c) ervoor te zorgen dat in internationale overeenkomsten alle communautaire luchtvaartmaatschappijen overeenkomstig het EG-Verdrag zonder enige discriminatie toegang hebben tot de markt. De Commissie kan evenwel niet over alle bestaande bilaterale overeenkomsten tegelijk opnieuw onderhandelen. In haar mededeling van 19 november 2002 (1) naar aanleiding van de arresten van het Hof heeft de Commissie een aantal cruciale handelspartners opgesomd waarmee naar haar oordeel de Gemeenschap in de toekomst onderhandelingen moet beginnen voeren.

Naast de hierboven vermelde aspecten van de bilaterale luchtvaartovereenkomsten waarvan het Hof van Justitie heeft erkend dat zij vallen onder de bevoegdheid van de Gemeenschap, blijven andere aspecten volgens de huidige stand van de gemeenschapswetgeving tot de bevoegdheid van de lidstaten behoren. Het gaat hierbij onder meer over de toewijzing van verkeersrechten in het kader van een bilaterale overeenkomst. De nationale autoriteiten blijven aansprakelijk voor alle problemen die voortvloeien uit deze toewijzing en hiermee verband houdende vergunningen.

Wat de toepassing van de regels inzake concurrentie betreft, dient erop te worden gewezen dat volgens artikel 10, juncto artikelen 81 en 82 van het EG-Verdrag het de lidstaten verboden is de schending van de concurrentieregels op te leggen of aan te moedigen.

Op te merken valt evenwel dat het bestaan van een duopolie op bepaalde routes op zich geen schending van de regels inzake concurrentie inhoudt. In de vraag wordt vermeld dat de op de route tussen Amsterdam en Zanderij berekende tarieven veel hoger zijn dan de tarieven op soortgelijke routes tussen Frankrijk en Cayenne. Dit feit op zichzelf betekent niet dat er op de betrokken route sprake is van misbruik van een machtspositie. De tarieven zijn inderdaad meestal lager op markten die openstaan voor concurrentie, dan op beperkte markten, die zijn gereserveerd voor één of enkele exploitanten.

Tot slot dient erop te worden gewezen dat de Commissie onder de huidige regelgeving slechts over beperkte bevoegdheid beschikt om de toepassing van de concurrentieregels betreffende luchtverkeer tussen de Gemeenschap en derde landen af te dwingen. Dit luchtverkeer valt immers buiten het werkingsgebied van de huidige toepassingsverordening. De nieuwe toepassingsverordening (Verordening (EG) 1/2003) zal hieraan niets veranderen. Daarom keurde de Commissie in februari 2003 een voorstel goed om dit euvel te verhelpen. Het voorstel is ingediend bij de Raad en het overleg is aan de gang.

(1) COM(2002) 649 def.