SCHRIFTELIJKE VRAAG E-1656/00

van Cristiana Muscardini (UEN) en Gianfranco Fini (UEN) aan de Commissie

(29 mei 2000)

Betreft: Nucleaire verontreiniging in Sewerodwinsk (Rusland)

Ongeveer 1300 km ten noorden van Moskou en 11 km van de Noordpoolcirkel bevindt zich een stad die gesloten is voor buitenlanders en vrijwel ontoegankelijk voor de Russen zelf, die tot voor kort een speciaal paspoort nodig hadden om deze stad, nl. SEWERODWINSK, binnen te komen. Deze stad is op bevel van Stalin door ongeveer 60 000 gevangenen in 1936 gebouwd op 35 km ten westen van Archangelsk aan de kust van de Witte Zee, en wordt het hele jaar door geteisterd door poolwinden bij temperaturen

van 30° à 40° onder nul in de winter. Aldus is er een kamp voor dwangarbeiders ontstaan waar de slachtoffers van de terreur van Stalin naar toe werden gedeporteerd om gefusilleerd te worden of eenvoudigweg van uitputting en koude te sterven. In de periode 1936-1953 stierven hier 25 000 personen. Heden ten dage telt de stad 210 000 inwoners en de gulag is vervangen door twee scheepswerven. In één ervan, Sevmash genaamd, worden nucleaire onderzeeboten gebouwd (officieel sneeuwruimers). Deze werven produceerden de onderzeeboten van het type typhoon (haaien genoemd in Rusland): het grootste en meest vernietigende oorlogstuig dat ooit door de mens is vervaardigd, 175 meter lang en uitgerust met 20 intercontinentale meerkoppige raketten.

In deze ontoegankelijke stad bevindt zich een speciale kliniek waarin honderden misvormde kinderen zijn opgenomen, die te lijden hebben onder vreemde vormen van immuundeficiëntie die tot doofheid leiden. In de jaren 1994 en 1995 heeft een voormalige kapitein van de Russische vloot meegewerkt aan de opstelling van een rapport over de dramatische situatie in dit gebied, dat één van de meest besmette gebieden van Rusland dreigt te worden, een soort Tsjernobyl met vertraagde werking. In de werven staan silo's die 12 530 m3 vast radioactief materiaal bevatten, d.w.z. een totale hoeveelheid van 4 620 ton. Tot aan het jaar 1991 werd een groot deel van dit afval geloosd in de in de buurt liggende Kara- en Barentszee, terwijl de rest gedumpt werd op de gemeentelijke vuilnisbelt. Nooit zal bekend worden hoeveel kernafval er precies rond de stad begraven ligt. Gedurende de reparatie van de schepen en de oplading van de reactors in de werven kwam 10 000 m3 radioactief gas vrij. Het zou te lang duren om hier alles op te noemen. Dit is een verschrikkelijk drama voor de bewoners van Sewerodwinsk en hun kinderen en er dreigt een nieuwe Tsjernobyl-ramp te ontstaan die niet alleen onvoorzienbare gevolgen voor de Russen zal hebben, maar ook voor de gehele wereld en met name Europa.

Is de Commissie:

1. niet van mening, gezien het bovenstaande, dat het dringend noodzakelijk is hierover met Rusland besprekingen te voeren in het kader van de bilaterale betrekkingen en de programma's Phare en Tacis?

2. niet van mening dat, om humanitaire redenen en met het oog op de collectieve veiligheid, de steun van de EU afhankelijk moet worden gesteld van de concrete toezegging van Rusland om een oplossing te vinden voor de gevaarlijke situatie in deze geteisterde stad?

3. niet van mening dat de bescherming van het milieu tegen radioactieve verontreiniging van prioritair belang is bij de toetredingsonderhandelingen?

Antwoord van de heer Patten namens de Commissie

(4 juli 2000)

De Commissie is zich ten volle bewust van de rampspoedige milieusituatie, niet alleen in de streek van Severodvinsk maar ook in vele andere regio's van de Russische Federatie (bijvoorbeeld in de streken rond Oziorsk in het zuidelijke gedeelte van de Oeral, in Tomsk en in Krasnoyarsk). De Commissie steunt reeds een groot aantal projecten in de noordwestelijke regio voor een totaal bedrag van ongeveer 20 miljoen en is bereid bijstand te verlenen voor het remediëren van milieuproblemen die verband houden met radioactief afval en verbruikte splijtstof in het kader van een gecoördineerde internationale actie. De aan de gang zijnde programma's welke volledig of gedeeltelijk door de Gemeenschap worden gefinancierd in het noordwesten van Rusland, omvatten met name die welke met TACIS-middelen worden gesteund, met inbegrip van het Internationaal Centrum voor Wetenschap en Technologie (ISTC) en de Internationale Associatie ter bevordering van de samenwerking met wetenschappers uit de Nieuwe Onafhankelijke Staten van de voormalige Sovjet-Unie (INTAS), en met middelen van andere begrotingslijnen, zoals bijvoorbeeld die betreffende milieuaangelegenheden, worden gefinancierd. Een aantal verslagen waarin de situatie in dit gedeelte van de wereld wordt beoordeeld, werd reeds gepubliceerd.

Speciaal ten aanzien van Severodvinsk wordt een project gesteund dat een beoordeling omvat van de milieu- en stralingsgevolgen van wanbeheer met betrekking tot radioactief afval in de twee scheepswerven en van het lozen van vloeibaar radioactief afval in de stadsriolering. De contractanten voor het project hebben aan de stad reeds een bezoek gebracht en doen melding van een goede samenwerking met de plaatselijke instellingen. De resultaten van dit project zullen tegen eind 2001 worden bekendgemaakt.

De internationale gemeenschap is het erover eens dat gezien de immensiteit van het probleem het zeer belangrijk is gezamenlijke inspanningen te leveren om de situatie aan te pakken. Dit is het doel van de besprekingen betreffende het multilateraal nucleair milieuprogramma in Rusland (MNEPR), die reeds meer dan een jaar aan de gang zijn.

De Gemeenschap heeft, tezamen met de Verenigde Staten en Noorwegen, ten aanzien van de desbetreffende overeenkomst met de Russische Federatie reeds resultaten geboekt maar er moet nog een oplossing worden gevonden voor een aantal belangrijke problemen (verantwoordelijkheid met betrekking tot nucleaire aangelegenheden, vrijstelling van heffingen en rechten, en toegang tot de plaatsen van uitvoering). De Commissie wenst dat deze problemen worden opgelost en dat het MNEPR door de Russische Federatie wordt ondertekend vooraleer nog aanzienlijke subsidies voor grote investeringsprojecten worden verstrekt. Rusland is zich van dit standpunt ten volle bewust. Gezien evenwel de urgentie van de situatie blijft de Commissie, terwijl de onderhandelingen over het MNEPR nog aan de gang zijn, haar medewerking verlenen aan met een aantal lidstaten en derde landen, waaronder de Verenigde Staten en Noorwegen, gezamenlijk opgezette acties in het noordwesten van Rusland.

Met betrekking tot het uitbreidingsproces wijst de Commissie erop dat het milieu een van de punten van de toetredingsonderhandelingen vormt. Aangezien de Russische Federatie geen deel uitmaakt van de kandidaat-lidstaten, heeft de situatie te Severodvinsk geen rechtstreekse implicaties voor genoemde onderhandelingen.