SCHRIFTELIJKE VRAAG E-2557/02

van Erik Meijer (GUE/NGL) aan de Commissie

(13 september 2002)

Betreft: Financiële controle 1: Aantrekken en vasthouden van kritische ambtenaren als onmisbaar antwoord op de negatieve publieke opinie

1. Is het de Commissie bekend dat grote delen van de publieke opinie van de burgers van de lidstaten weinig vertrouwen hebben in het nut, de doelmatigheid, de daadkracht en de transparantie van de Europese Unie omdat men de EU als grootschalige organisatie verdenkt van een onnodig centralistische bureaucratie, geldverspilling, vriendjespolitiek, zakkenvullerij en fraude, hetgeen mede heeft bijgedragen tot het aftreden van de Europese Commissie in haar vorige samenstelling in het voorjaar van 1999 en tot een dalende opkomst bij de opeenvolgende periodieke verkiezingen voor de leden van het Europees Parlement?

2. Wenst de Commissie een eind te maken aan de verdenkingen die leven bij de publieke opinie door in het openbaar overtuigend het tegendeel te bewijzen, of berust zij in het duurzaam voortbestaan van de in vraag 1 beschreven toestand?

3. Beschouwt de Commissie de in vraag 1 bedoelde ongelukkige traditie als een reden om nòg zorgvuldiger dan ideële instellingen zonder winstoogmerk, nationale overheden van de lidstaten, lagere overheden en ondernemingen om te gaan met het beheer van financiën en het verstrekken van inzicht in wat er verkeerd is gegaan en alsnog verbeterd moet worden?

4. Is de Commissie het met mij eens dat het tegen deze achtergrond uitermate sterk moet worden ontraden om ambtenaren die kritiek uiten op het financieel beheer van hun functie te ontheffen of hun mogelijkheden tot het uitspreken van kritiek in te perken, ook in het geval dat zij meent zeer goede argumenten te hebben om de geuite kritiek afdoende te kunnen weerleggen, omdat dit de verdenking oproept dat ongeoorloofde praktijken verborgen worden gehouden, ongestraft blijven en worden voortgezet?

5. Is de Commissie het met mij eens dat het aantrekken en vasthouden van kritische ambtenaren een noodzakelijke en onvermijdelijke compensatie kan opleveren voor de permanente verdenking zoals bedoeld in vraag 1, en dat dit een onmisbaar instrument is om deze verdenking te kunnen weerleggen?

6. Zou het naar het oordeel van de Commissie, zowel vanuit haar rol als beheerder van de publieke zaak op EU-niveau als vanuit de bescherming van haar eigen positie, verstandig zijn om de aanwezigheid van kritische ambtenaren en het voortdurend door onafhankelijke deskundigen kunnen doorlichten van de organisatie van de Commissie te profileren als een positief kenmerk van de EU?

Antwoord van mevrouw Schreyer namens de Commissie

(7 januari 2003)

1. De Commissie deelt niet de in de eerste paragraaf van de vraag weergegeven mening.

De Commissie is voorstander van strikte nultolerantie inzake fraude en corruptie.

Er is voorzien in de nodige instrumenten om dit soort gevallen aan te pakken:

- de onderzoeken van het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) worden in alle onafhankelijkheid gevoerd;

- er zijn regels vastgesteld in verband met klokkenluiden;

- voor nieuwe voorstellen is een mechanisme voor fraudebestendigheid ingevoerd;

- op grond van nieuwe wetgeving zijn nieuwe middelen beschikbaar om fraude te voorkomen en te bestrijden bijvoorbeeld het nieuw Financieel Reglement; en

- er is een bureau voor onderzoek en tucht opgericht.

Deze instrumenten mogen evenwel geen afbreuk doen aan de fundamentele beginselen zoals het recht op een eerlijke behandeling onder de wet, de bescherming van de rechten van verdediging en het vermoeden van onschuld.

Op grond van het in maart 2000 ingediende Witboek over de hervorming(1) heeft de Commissie 36 specifieke maatregelen vastgesteld die specifiek betrekking hebben op financieel beheer. Aan deze acties is inmiddels uitvoering gegeven en overeenkomstig het besluit van de Raad van 25 juni 2002 zal het nieuw Financieel Reglement op 1 januari 2003 in werking treden.

De Commissie ontkent dat zij een centralistische bureaucratie zou zijn. Voor ongeveer tachtig procent van de gemeenschapsbegroting geldt de regeling van gedeeld beheer met de lidstaten.

Wat de lage opkomst bij de Europese verkiezingen betreft, moeten meer in het algemeen vragen worden gesteld naar de verminderde belangstelling voor verkiezingen, aangezien het fenomeen zich niet beperkt tot de verkiezingen voor het Europees Parlement. De Commissie deelt echter de bezorgdheid van het geachte parlementslid over de lage opkomst bij de Europese verkiezingen en draagt samen met de andere instellingen bij tot het verbeteren van de communicatie met het publiek.

2. De Commissie vervolgt alle wandaden en gedragingen waardoor de financiële belangen van de Gemeenschap of de integriteit van haar ambtenaren worden geschaad. Zij staat zelf onder toezicht van het Europees Parlement en de Rekenkamer. De Commissie beantwoordt vragen van particulieren, de civiele samenleving en de pers. Het geachte Parlementlid moet echter begrijpen dat er krachtens het recht beperkingen zijn aan de informatie die in verband met lopende onderzoeken kan worden verstrekt, wat zowel in het belang van het onderzoek zelf is, als van het beginsel dat men vermoed wordt onschuldig te zijn tot het tegendeel bewezen is (zie antwoord op punt 1 hiervoor).

3. De Commissie deelt de zienswijze van het geachte parlementslid betreffende het belang van een zorgvuldig financieel beheer, dat minstens even doeltreffend moet zijn als dit van organisaties met dezelfde omvang en verantwoordelijkheid en zeker even zorgvuldig als dit van niet-gouvernementele organisaties, nationale of regionale overheden en grote ondernemingen.

4. De Commissie erkent de vrijheid van meningsuiting van ambtenaren en andere werknemers van de Gemeenschappen. Deze vrijheid omvat het recht om meningen te uiten die afwijken van het standpunt van de Commissie. Het spreekt evenwel voor zich en is ook bevestigd door het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen dat de vrijheid van meningsuiting, zoals elk fundamenteel recht, geen onbeperkte prerogatieven verschaft, maar dat de uitoefening van dit recht in het belang van de dienst aan redelijke beperkingen kan worden onderworpen.

Eerlijke en gegronde kritiek op de stelsels, procedures en activiteiten van de Commissie is aanvaardbaar. Indien er sprake is van ernstige onregelmatigheden, zijn ambtenaren verplicht hun vermoedens te rapporteren. Deze verplichting is vastgelegd in het Besluit van de Commissie van 4 april 2002 over het melden van vermoede ernstige wanpraktijken(2), dat aan ambtenaren die aan deze verplichting voldoen ook bescherming biedt(3). Het besluit is gebaseerd op de beste praktijken in de lidstaten en voorziet in de mogelijkheid om eventuele wanpraktijken in laatste instantie bij externe organen te melden, in het onwaarschijnlijke geval dat de Commissie noch OLAF binnen een redelijke termijn passende maatregelen hebben getroffen hoewel een ambtenaar te goeder trouw ernstige wanpraktijken heeft gerapporteerd.

In het kader van de huidige hervormingen wil de Commissie gelijkaardige bepalingen in het personeelsstatuut opnemen. In juni 2002 heeft de Raad het Parlement over deze voorstellen geraadpleegd.

Wanneer ambtenaren evenwel dit recht gebruiken om meningsverschillen over het legale beleid te regelen op een voor dit beleid of voor de instelling die de betrokken ambtenaar tewerkstelt denigrerende wijze, dan kan dit onherstelbare schade toebrengen aan de vertrouwensrelatie die tussen de ambtenaar en de Commissie moet bestaan. Deze vertrouwensrelatie is niet enkel in het belang van de dienst, maar ook in het algemeen belang. Het uiten van kritiek ontslaat ambtenaren niet van hun verplichtingen. Hogere ambtenaren hebben de taak de hervormingen en vernieuwingen te leiden en worden verondersteld hiertoe samen met anderen binnen de administratie actie te ondernemen. Het geachte parlementslid is ongetwijfeld op de hoogte van de specifieke bepalingen van het personeelsstatuut betreffende de integriteit van de personeelsleden en de discretie die door hen in acht moet worden genomen, ook nadat zij uit dienst zijn getreden.

5. De Commissie is het ermee eens dat elke verantwoordelijke organisatie, onder abstractie van overwegingen in verband met de publieke opinie, behoefte heeft aan werknemers met een kritische ingesteldheid die kunnen wijzen op en verhelpen aan zwakheden, die onvermijdelijk zijn in complexe stelsels en structuren. Binnen de Commissie wordt regelmatig en op doeltreffende wijze gebruik gemaakt van verschillende middelen om dergelijke zwakheden te melden.

6. De Commissie verwijst naar het antwoord op de vijfde vraag. Haar organisatie, structuren, procedure en activiteiten staan krachtens het Verdrag betreffende de Europese Unie en de institutionele regelingen onder voortdurend en strikt toezicht van de Rekenkamer, de Raad, het Parlement en de Ombudsman.

(1) COM(2000) 200 def.

(2) Vastgesteld onder nr. C (2002) 845.

(3) Deze nieuwe regeling is ruimer dan de in 1999 ingevoerde regeling (Besluit 396/1999 van 2 juni 1999, PB L 149 van 16.6.1999).