SCHRIFTELIJKE VRAAG E-1112/01

van Alexander de Roo (Verts/ALE) en Jorge Moreira Da Silva (PPE-DE) aan de Commissie

(6 april 2001)

Betreft: Alqueva-stuwmeer, Portugal

De in het Portugese gedeelte van de rivier de Guadiana gelegen Alqueva-stuwdam zal naar verwachting tegen het einde van 2001 zijn voltooid. De regering van Portugal is van plan vervolgens een begin te maken met het laten overstromen van dit gebied en een reservoir aan te leggen van 250 km2 (waarvan 63 km2 in Spanje), voornamelijk voor irrigatiedoeleinden. Daarom is op 22 februari een begin gemaakt met een ontruimingsprogramma voor een gebied van 19 740 ha van een van de belangrijkste natuurgebieden op het zuidelijk gedeelte van het Iberisch schiereiland, waarvan het karakter voornamelijk wordt bepaald door een bij bergland behorend ecosysteem, mediterrane bossen en rivierhabitats. Het verdwijnen van deze beschermde habitats zal dramatisch zijn voor een groot aantal bedreigde soorten gewervelde dieren. Het gebied wordt blijkens een door LIFE gefinancierd rapport (Instituto da Conservaçao da Natureza, 1998, Conservation of the Iberian Lynx, LIFE Project nr. B4-3200/94/767) ook bevolkt door de Iberische lynx. De rivier de Guadiana is een van de vijf nog bestaande Portugese kernnatuurgebieden en het te ontruimen gebied (Alcarrache-Gadelim) maakt daar deel van uit.

Door het reservoir zal 94 % van de habitat Guadiana-Juromenha worden overstroomd en deze ontwikkeling treft de speciale vogelbeschermingszone van Mourão-Barrancos. Deze ontruimingsoperatie, waarvoor geen milieueffectrapportage is verricht en waarvoor geen van de geplande maatregelen tot minimalisering van de gevolgen is uitgevoerd, werd gestart in de veronderstelling dat het stuwmeer zou worden gevuld tot de volledige opslagcapaciteit op een hoogte van 152 meter en dat het water nodig zou zijn voor de irrigatie van een gebied dat groter was dan 110 000 ha en voor een geplande omleiding van de Guadiana naar het stroomgebied van de Sado. Het irrigatieprogramma werd echter niet volledig uitgewerkt (gewassen, waterbeheerskosten, financiering) en er werd geen rekening gehouden met het uiterst grote gevaar van verzilting van de bodem waarvoor de irrigatiemaatregelen bestemd waren; ook met deze omleiding was in de aanvankelijke plannen geen rekening gehouden, noch was daarvoor een milieueffectrapportage uitgevoerd als vereist uit hoofde van de desbetreffende richtlijn van de EG. Portugese NGO's drongen erop aan om met de ontruiming niet verder te gaan dan een niveau van 139 meter, door welke maatregel meer dan een half miljoen bomen en belangrijke beschermde habitats zouden worden gered, zonder dat opties met betrekking tot het toekomstige feitelijke gebruik van het stuwmeer verloren zouden gaan; tevens drongen zij erop aan om de opruimingsoperatie in fases te doen plaatsvinden, afhankelijk van de behoeften, en drongen zij aan op een debat op nationaal en Europees niveau over de uitvoerbaarheid van de irrigatieplannen in het kader van de ontwikkeling van het Alqueva-stuwmeer.

1. Hoe kan de Commissie ermee akkoord gaan dat door dit project gebieden worden vernietigd die overeenkomstig de habitatrichtlijn als prioritaire gebieden zouden worden beschouwd?

2. Kan de Commissie verzekeren dat alle aspecten van het project, met inbegrip van de geplande omleiding van de rivier de Guadiana naar het stroomgebied van de Sado, bij de milieueffectrapportage volledig in aanmerking worden genomen?

3. Is de Commissie van mening dat de irrigatieplannen, voor wat betreft het feit dat het Alqueva-stuwmeer zou moeten worden gevuld tot een niveau van 152 meter, ecologisch en economisch een duurzaam karakter hebben?

4. Wat heeft de Commissie gedaan om te verzekeren dat het water waarmee het Alqueva-stuwmeer wordt gevuld, voldoet aan de kwaliteitsdoelstellingen zoals die zijn gedefinieerd in de kaderrichtlijn water en de nitratenrichtlijn?

5. Klopt het dat de waterkrachtcentrale van Alqueva door het Cohesiefonds is gecofinancierd teneinde een compensatie te bieden voor het besluit om geen cofinanciering te doen plaatsvinden met EU-middelen?

Antwoord van mevrouw Wallström namens de Commissie

(14 juni 2001)

De Alqueva-stuwdam maakt deel uit van een project met meervoudige doelstellingen waarvoor communautaire financiering werd goedgekeurd in juli 1997 op voorwaarde dat aan een aantal voorwaarden werd voldaan(1). De Portugese overheid heeft in februari 1997 besloten om een Commissie

voor Milieutoezicht op te richten (Comissão de Acompanhamento Ambiental das Infrastruturas do Alqueva - CAIA) die wordt voorgezeten door het Portugese Ministerie van Milieu en waarin onder andere nationale en regionale milieu-instanties en niet-gouvernementele milieu-organisaties (NGO's) zetelen. Deze Commissie is verantwoordelijk voor het toezicht op de milieu-aspecten van het project, met inbegrip van de afzonderlijke milieu-effectbeoordelingen die voor de afzonderlijke onderdelen van het hele project moeten worden uitgevoerd. De CAIA is tevens verantwoordelijk voor de milieucontrole en moet de doeltreffendheid van de minimaliserings- en compensatiemaatregelen nagaan.

De Commissie blijft het project van nabij volgen om na te gaan of de communautaire wetgeving correct wordt toegepast. Dit is met name het geval voor het Regionale Operationele Programma voor de Alentejo, in het kader waarvan verschillende afzonderlijke projecten worden medegefinancierd en waarvoor de Commissie in de Commissie voor Toezicht zetelt. De Commissie zal de Portugese autoriteiten verder blijven verzoeken de nodige elementen ter beschikking te stellen om te kunnen nagaan of de minimaliserings- en compensatiemaatregelen, die een voorwaarde waren voor de goedkeuring van de medefinanciering, adequaat worden toegepast.

Specifieke antwoorden op de vragen van de geachte parlementsleden:

- Het milieubeleidsplan van het project omvat minimaliserings- en compensatiemaatregelen, zoals wordt aanbevolen door de milieu-effectbeoordelingen en de beoordelingscommissie. Het plan vermeldt ook duidelijk dat kwetsbare gebieden uit het oogpunt van natuurbescherming worden uitgesloten van toekomstige irrigatieplannen. De Commissie heeft de Portugese autoriteiten reeds om de nodige informatie verzocht om na te gaan of de in het milieubeleidsplan opgenomen maatregelen naar behoren worden uitgevoerd. Er zal uiteraard ook rekening worden gehouden met de vervulling van de voorwaarden voor de medefinanciering wanneer de eventuele medefinanciering van afzonderlijke delen van het project wordt besproken.

- Voor de afzonderlijke onderdelen van het hele project, waaronder de irrigatieplannen en de mogelijke omleiding van water uit de Guardiana naar het Sado-bekken, moeten worden aparte milieu-effectbeoordelingen worden gemaakt op grond van Richtlijn 92/43/EEG van de Raad van 21 mei 1992 inzake de instandhouding van de natuurlijke habitats en de wilde flora en fauna(2) en van Richtlijn 85/337/EEG van de Raad van 27 juni 1985 betreffende de milieu-effectbeoordeling van bepaalde openbare en particuliere projecten(3). De Commissie zal dit met bijzondere aandacht volgen in het kader van het Regionale Operationele Programma 2002-2006 voor de Alentejo.

- Vóór de Commissie een beslissing nam inzake medefinanciering zijn andere alternatieven onderzocht en bleek het niveau van 152 meter de beste optie te zijn.

- De kaderrichtlijn voor het water(4) bepaalt dat alle wateren (rivieren, meren, grondwater en kustwateren) tegen 2015 een goede toestand moeten bereiken. Het behoort tot de verantwoordelijkheid van de betrokken lidstaten (in dit geval Spanje en Portugal) de nodige maatregelen te treffen om deze doelstelling te bereiken. De richtlijn bevat een tijdschema voor de uitvoering van maatregelen om deze doelstelling te bereiken en de Commissie zal aandachtig toezien op de vooruitgang die Portugal en Spanje op dit gebied boeken. De nitraatrichtlijn(5) legt een tweetrapssysteem vast: verplichte maatregelen in zogenaamde nitraatgevoelige zones en een systeem (op vrijwillige basis) voor de bevordering van een agrarische gedragscode buiten deze zones. De richtlijn bevat echter geen verplichting om kwaliteitsdoelstellingen binnen een vastgelegde termijn te bereiken. Een dergelijke termijn is pas onlangs krachtens de kaderrichtlijn voor het water vastgesteld.

- Bij de tenuitvoerlegging van het gemeenschappelijk landbouwbeleid onderzoekt de Commissie ook nauwkeurig of de maatregelen van de nitraatrichtlijn in de goede landbouwpraktijken worden opgenomen; dit is een voorwaarde voor de toekenning van bepaalde steunbedragen in het kader van de programma's voor plattelandsontwikkeling (compenserende vergoedingen). Goede landbouwpraktijken zijn ook een maatstaf voor de compensatie van landbouwers in het kader van milieumaatregelen in de landbouw.

- Artikel 8 van het besluit van de Commissie inzake medefinanciering bevat verplichtingen uit Richtlijn 91/676/EEG van de Raad betreffende nitraten. Het artikel bevat ook verplichtingen uit Richtlijn 91/271/EEG inzake de behandeling van stedelijk afvalwater(6). Tevens zij er op gewezen dat, wat de kwantiteit en de kwaliteit van het water betreft, de Spaanse Minister van Buitenlandse Zaken in maart 1997 in een brief aan het vorige Commissielid voor regionaal beleid nogmaals heeft gezegd dat Spanje de voorwaarden van de in 1968 tussen Spanje en Portugal gesloten overeenkomst met betrekking tot het gebruik van water in internationale rivieren zal nakomen.

- De medefinanciering van het Cohesiefonds blijft beperkt tot de Alqueva waterkrachtcentrale en beoogt de integratie van deze centrale in het nationale plan voor de vermindering van de emissie van kooldioxide (CO2).

(1) Besluit C(97)2350, van 28.7.1997

(2) PB L 206 van 22.7.1992.

(3) PB L 175 van 5.7.1985.

(4) Richtlijn 2000/60/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 oktober 2000 tot vaststelling van een kader voor communautaire maatregelen betreffende het waterbeleid, PB L 327 van 22.12.2000.

(5) Richtlijn 91/676/EEG van de Raad van 12 december 1991 inzake de bescherming van water tegen verontreininging door nitraten uit agrarische bronnen, PB L 375 van 31.12.1991.

(6) Richtlijn 91/271/EEG van de Raad van 21 mei 1991, PB L 135 van 30.5.1991.