SCHRIFTELIJKE VRAAG E-0190/03

van Erik Meijer (GUE/NGL) aan de Commissie

(31 januari 2003)

Betreft: Verenigde Staten, dominantie ten opzichte van de Europese Unie bij de winning en het transport van aardolie aan de zuidoostzijde van huidig en toekomstig EU-gebied

1. Worden staten als Azerbaidzjan, Turkmenistan en Kazachstan door het vrijwel volledig instorten van hun economie in de periode 1991-1998 zeer sterk afhankelijk van de export van goedkope olie en de inzet van goedkope arbeidskrachten?

2. Welke contacten onderhoudt de EU inmiddels met de in vraag 1 bedoelde staten over winning, aankoop en vervoer van aardolie uit dit gebied?

3. Leiden deze door economisch belang geïnspireerde contacten tot versterkte binding van de EU met niet-democratische regimes? In welke mate wordt die binding nu en in de nabije toekomst gebruikt voor het beschermen van democratie, mensenrechten en milieu?

4. Zullen aan Turkije, dat aan het Amerikaanse project voor een pijpleiding Bakoe-Ceyhan meewerkt, in het kader van een mogelijke toetreding tot de EU voorwaarden worden gesteld met betrekking tot het beschikbaar komen van deze olie of een deel daarvan voor gebruik in Europa?

5. Verwacht u dat de druk op deze oliewinningsgebieden vanuit de Verenigde Staten zal toenemen indien de VS er niet spoedig in slaagt om de olievelden in Irak onder hun gezag te plaatsen?

6. Zijn er reeds ideeën ontwikkeld over de wijze waarop kan worden voorkomen dat aan de zuid-oostzijde van toekomstig EU-gebied een militaire en economische invloedssfeer van de VS ontstaat, die kan gaan functioneren op een voor Europa nadelige wijze?

Bron: Het Nederlandse dagblad De Volkskrant van 18 januari 2003.

Antwoord van mevrouw de Palacio namens de Commissie

(14 maart 2003)

De oliesector in de drie door het geachte parlementslid genoemde landen neemt een zeer belangrijke plaats in in hun economie en is een belangrijke bron van buitenlandse valuta. Azerbeidzjan, een van de oudste olieproducerende landen ter wereld, kent sinds 1995 een gestage economische groei, die voor een groot deel te danken is aan buitenlandse investeringen in zijn olie- en gassector. In 2000 is ongeveer 14 miljoen ton olie geproduceerd. Hiervan is ongeveer 55 % uitgevoerd als ruwe olie of geraffineerde producten, in totaal goed voor ongeveer 70 % van de uitvoer van Azerbeidzjan. De olie-inkomsten vertegenwoordigen ongeveer 50 % van de begrotingsinkomsten. De loonkosten in Azerbeidzjan, Turkmenistan en Kazachstan zijn over het algemeen lager dan in Europa. De Commissie heeft geen aanwijzingen dat deze landen hun arbeidskrachten in de olie- en gasindustrie illegaal uitbuiten.

Kazachstan is eveneens sterk afhankelijk van de olie-inkomsten en de recente economische groei is voor een deel te danken aan buitenlandse investeringen in de olie- en gassector. In 2000 is 35 miljoen ton olie geproduceerd. De netto-uitvoer van ruwe olie en geraffineerde producten bedroeg ongeveer 79 %. De olie-industrie is momenteel goed voor ongeveer 30 % van de begrotingsinkomsten van Kazachstan en voor de helft van zijn uitvoer.

Hoewel de aardgasvoorraden van Turkmenistan tot de grootste ter wereld behoren en deze sector de afgelopen jaren de belangrijkste bron van economische groei is geweest, neemt de oliesector een belangrijke plaats in in de economie. In 2000 is ongeveer 7,7 miljoen ton geproduceerd. De netto-uitvoer van ruwe olie en geraffineerde producten bedroeg 60 %.

De Gemeenschap heeft met de drie door het geachte parlementslid genoemde landen overeenkomsten inzake partnerschap en samenwerking gesloten. De overeenkomsten met Azerbeidzjan en Kazachstan zijn al in werking getreden, maar die met Turkmenistan moet nog worden bekrachtigd.

In het kader van de overeenkomst inzake partnerschap en samenwerking met Azerbeidzjan zal het werkterrein van het bestaande subcomité voor handel dit jaar (2003) worden uitgebreid met energievraagstukken. In 2002 is de dialoog op het niveau van deskundigen met Kazachstan eveneens uitgebreid met energievraagstukken.

De Commissie levert deze landen bovendien technische bijstand op het gebied van de olie- en gasinfrastructuur in het kader van TACIS (het Inogate-programma).

Op commercieel niveau zijn energiebedrijven uit de Unie bijzonder actief in Azerbeidzjan en Kazachstan.

Alle betrekkingen van de Unie in de energiesector zijn gericht op meer transparantie, het aanmoedigen van markthervormingen en het vergroten van het milieubewustzijn. Door relaties te ontwikkelen op een bepaald gebied dat duidelijk van wederzijds belang is en door politieke en commerciële contacten tussen de Unie en deze landen te bevorderen, zullen deze landen worden aangemoedigd om meer deel te gaan uitmaken van de wereldwijde samenleving, waardoor zij gevoeliger geworden voor wereldwijde waarden en aandachtspunten.

Bovendien wordt in alle overeenkomsten inzake partnerschap en samenwerking met deze landen de nadruk gelegd op democratische waarden en de beginselen van het internationale recht en de mensenrechten zoals neergelegd in met name het Handvest van de Verenigde Naties en de Slotakte van Helsinki. Tevens bevatten zij artikelen die tot doel hebben de samenwerking op milieugebied en op het gebied van de volksgezondheid te ontwikkelen en te intensiveren.

De oliemarkt is een geïntegreerde wereldwijde markt en de bestemming van specifieke productie is veel minder belangrijk dan de diversifiëring van de leveringsbronnen. Bovendien is het duidelijk dat het besluit om nieuwe pijpleidingen aan te leggen en de keuze van de tracés van de pijpleidingen bij de particuliere sector berusten, die zich daarbij laat leiden door economische en commerciële overwegingen.

Evenals de Unie streven de Verenigde Staten actief naar geografische diversifiëring van en concurrentie tussen de verschillende leveringsbronnen. Het is duidelijk dat dit beleid in de toekomst zal worden voortgezet ongeacht de gebeurtenissen in een bepaalde regio van de wereld. Wanneer de olieproductie van Irak om ongeacht welke reden de internationale markten gedurende bepaalde tijd niet zou bereiken, is er mondiaal genoeg reservecapaciteit om de markt te bevoorraden. In dit verband spreekt het voor zich dat, wanneer de verstoring van de markt van dien aard is dat hierdoor de economische groei in de Unie ernstig dreigt te worden geschaad, ernstig moet worden nagedacht over het potentiële gebruik van de strategische olievoorraden van de lidstaten.

Het is duidelijk dat de Unie in deze regio strategische geopolitieke belangen heeft. Het belangrijkste doel van de Unie is bevordering van de regionale samenwerking om bij te dragen tot politieke stabiliteit. Politieke stabiliteit zal ertoe bijdragen dat de energievoorraden van het Kaspisch gebied van groter belang worden voor de continuïteit van de energievoorziening van de uitgebreide Unie. In dit verband wijst de Commissie het geachte parlementslid erop dat zij voornemens is om in de loop van 2003 met een mededeling te komen over de energierelaties met naburige landen.