SCHRIFTELIJKE VRAAG E-3847/00

van Riitta Myller (PSE) aan de Commissie

(7 december 2000)

Betreft: Bevordering van het openbaar vervoer

De bevordering van het openbaar personenvervoer is een centrale factor in het streven naar de totstandbrenging van een met duurzame ontwikkeling strokend vervoerbeleid. Gemeenschappelijk vervoer verlaagt de belasting van het milieu en creëert maatschappelijke gelijkheid, zodat het moet worden beschouwd als een maatschappelijke dienstverlening, waarvan het verantwoord is dat zij ook met openbare middelen wordt gesteund. Het Commissievoorstel voor een verordening betreffende het optreden van de lidstaten ten aanzien van openbare-diensteisen en de gunning van openbare-dienstcontracten op het gebied van het personenvervoer per spoor, over de weg en over de binnenwateren heeft de vrees doen ontstaan dat de werkingsmogelijkheden van het gemeenschappelijk vervoer zullen verminderen. De openstelling van het vervoer per spoor voor mededinging zou, bijvoorbeeld in een land met verre afstanden als Finland, zorgen voor een niveauverlaging. Tegelijk zou de beperking van de openbare steun tot welbepaalde groepen van reizigers een bedreiging vormen voor het concurrentievermogen van het openbaar vervoer op het gebied van het woon-werkverkeer en bijgevolg een toename veroorzaken van het gebruik van particuliere auto's. Hoe is de Commissie van plan ervoor te zorgen dat het vervoerbeleid van de Unie de beginselen van duurzame ontwikkeling, milieuvriendelijkheid, gelijkheid tussen regio's en sociale gelijkheid bevordert?

Antwoord van mevrouw de Palacio namens de Commissie

(9 maart 2001)

De Commissie stemt volledig in met de opvatting dat een intensiever gebruik van het openbaar vervoer een essentiële factor is voor duurzame ontwikkeling, milieubehoud en sociale en regionale cohesie, als bedoeld in artikel 161 (voorheen artikel 130 D) van het EG-Verdrag.

Zij is ook van mening dat een volledig op een open markt gebaseerde benadering in deze sector niet op haar plaats is. Die zou onder meer het gevaar meebrengen dat de exploitanten zouden gaan besnoeien op sociaal en economisch belangrijke diensten.

De aanpak van het voorstel van de Commissie voor een verordening inzake openbare diensten in het openbaar vervoer(1) is dan ook totaal anders. Deze gaat uit van het principe van beheerste concurrentie in plaats van een volledig open markt.

Uit de ervaringen van de lidstaten die beheerste concurrentie hebben ingevoerd, blijkt dat dit, bij een goed management, een doeltreffende manier is om diensten aantrekkelijker en efficiënter te maken. Het is waar dat sommige exploitanten die niet met concurrentie te maken hebben, een uitstekende dienstverlening bieden. Maar andere doen dit niet en de kosten zijn doorgaans hoog. Bij gesloten marktstelsels schijnen veranderingen moeilijk, zelfs al zijn deze hard noodzakelijk.

De hoofddoelstelling van het voorstel van de Commissie is de kwaliteit en efficiency van het openbaar vervoer te bevorderen. De wijdverspreide noodzaak van financiële steun van de overheid vormt daarbij het uitgangspunt.

Volgens deze benadering beschikken de overheden over ruime bevoegdheden om de vereiste dienstverleningsniveaus en kwaliteitsnormen vast te stellen. Zij mogen de exploitant kiezen die bereid is deze zo te realiseren dat een zo goed mogelijke prijs-kwaliteitverhouding wordt bereikt. De autoriteiten worden door een specifieke bepaling in de ontwerpverordening gestimuleerd om permanente steun voor maatschappelijk wenselijke diensten in dunbevolkte gebieden te garanderen.

De Commissie erkent dat het voor een aantrekkelijker en voor iedereen toegankelijk openbaar vervoer noodzakelijk is de tarieven op een aanvaardbaar peil te houden. De ontwerpverordening vormt hiervoor geen enkele belemmering. Als een overheid besluit de tarieven voor alle passagiers te verlagen, bepaalt de verordening enkel dat deze tariefverlaging in een openbare-dienstcontract moet worden opgenomen. Zo kunnen de overheden de kwaliteit en betrouwbaarheid van de dienstverlening waarborgen.

Voorts speelt ook het aspect rechtsonzekerheid een rol. In het afgelopen decennium zijn de eerste exploitanten verschenen die in meer dan één lidstaat openbaar-vervoersdiensten aanbieden. Hierdoor hebben de verschijnselen staatssteun en exclusieve rechten een sterk communautaire dimensie gekregen en is de rechtsonzekerheid vergroot. Met haar duidelijke regelgevingskader biedt de voorgestelde verordening een doeltreffende oplossing hiervoor, die de doelstellingen van het vervoerbeleid volledig respecteert en de concurrentiepositie van de vervoersmaatschappijen ten opzichte van het eigen vervoer verbetert.

Daarom meent de Commissie dat met de ontwerpverordening een belangrijke bijdrage wordt geleverd tot de ontwikkeling van lokale en regionale vervoersystemen waarmee doeltreffend kan worden ingespeeld op de uitdagingen waarvoor deze zich vandaag de dag gesteld zien. Maar wettelijke maatregelen vormen slechts een deel van de activiteiten van de Commissie op dit gebied. De Commissie heeft tegelijkertijd praktische hulpmiddelen ingevoerd ter ondersteuning van de activiteiten van de lokale en regionale overheden en de exploitanten. Daarbij gaat het om een computerdatabase van goede praktijken, een programma om lokale en regionale overheden in staat te stellen de kwaliteit van hun vervoersystemen te kalibreren, alsmede uitgebreide onderzoek- en ontwikkelingsprogramma's. Voor elk hiervan is een taak weggelegd bij het verminderen van de milieu-effecten van het vervoer en het bevorderen van de regionale en sociale cohesie.

Om strategieën te ontwikkelen ter bevordering van de integratie van milieuaspecten en duurzame ontwikkeling, heeft de Commissie naar aanleiding van de Europese Raad van Cardiff van 1998 een groep deskundigen in het leven geroepen, bestaande uit vertegenwoordigers van de ministeries van vervoer en van milieu van de lidstaten. Deze groep heeft een rapport voor de Commissie opgesteld met een aantal aanbevelingen voor maatregelen die op duurzaam vervoer zijn gericht, dat als aanvulling van de bijdrage van de Commissie aan de herziening van de integratiestrategie van de Vervoersraad kan dienen. Dit verslag is te vinden op internet op het volgende adres: http://europa.eu.int/comm/environment/trans.

(1) PB C 365 E van 19.12.2000.