SCHRIFTELIJKE VRAAG E-1369/01

van Gary Titley (PSE) aan de Commissie

(7 mei 2001)

Betreft: Defensieaanschaffen

Kan de Commissie mededelen welke communautaire regels volgens haar gelden voor defensieaanschaffen, met inbegrip van uniformen, laarzen, restaurantfaciliteiten, enz.

Antwoord van de heer Bolkestein namens de Commissie

(19 juli 2001)

Bij het plaatsen van overheidsopdrachten moeten altijd de procedures van de desbetreffende richtlijnen in acht worden genomen, of het nu om defensieopdrachten of om andere opdrachten gaat. Er

bestaan thans drie richtlijnen betreffende de coördinatie van de procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten naast elkaar: voor leveringen, werken en diensten.(1) De Commissie heeft op 10 mei 2000 een voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de coördinatie van de procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten voor leveringen, diensten en werken(2) ingediend, waarin deze drie richtlijnen in een tekst zijn samengevoegd.

De in elk van de richtlijnen opgenomen aanbestedingsprocedures betreffen de openbare en de niet-openbare aanbesteding en de procedure van gunning via onderhandelingen (in een limitatief opgesomd aantal gevallen) met voorafgaande bekendmaking van een aankondiging in het Publicatieblad. Elk van de richtlijnen kent een beperkt aantal bijzondere gevallen en uitzonderingen. In het kader van de vraag verdienen twee gevallen nadere aandacht: opdrachten waarop artikel 296 (ex-artikel 223) van het EG-Verdrag van toepassing is en opdrachten die geheim zijn verklaard of bijzondere veiligheidsmaatregelen vergen of waarbij de bescherming van de fundamentele belangen van de staat op het spel staat.

Wanneer artikel 296 van het EG-Verdrag van toepassing is, is een afwijking van de aanbestedingsvoorschriften uit de richtlijnen inzake overheidsopdrachten mogelijk (artikel 3 van de leveringenrichtlijn 93/36/EEG en artikel 4 van de dienstenrichtlijn 92/50/EEG).

Artikel 296 van het EG-Verdrag luidt:

1. De bepalingen van dit Verdrag vormen geen beletsel voor de volgende regels:

a) geen enkele lidstaat is gehouden inlichtingen te verstrekken waarvan de verbreiding naar zijn mening strijdig zou zijn met de wezenlijke belangen van zijn veiligheid;

b) elke lidstaat kan de maatregelen nemen die hij noodzakelijk acht voor de bescherming van de wezenlijke belangen van zijn veiligheid en die betrekking hebben op de productie van of de handel in wapens, munitie en oorlogsmateriaal; die maatregelen mogen de mededingingsverhoudingen op de gemeenschappelijke markt niet wijzigen voor producten die niet bestemd zijn voor specifiek militaire doeleinden.

2. De Raad kan met eenparigheid van stemmen op voorstel van de Commissie wijzigingen aanbrengen in de lijst van de producten waarop de bepalingen van lid 1, punt b), van toepassing zijn, die hij op 15 april 1958 heeft vastgesteld.

Artikel 296 beperkt de materiële bevoegdheden van de Gemeenschap niet, want in lid 1, punt b), staat kan nemen.

Bovendien moet de uitzondering van artikel 296 worden gezien in relatie tot de bepalingen van artikel 298 (ex-artikel 225) van het EG-Verdrag, waarin wordt bepaald dat toepassing van artikel 296 de mededingingsverhoudingen niet mag vervalsen en dat de Commissie of iedere lidstaat zich rechtstreeks tot het Hof van Justitie kan wenden indien zij menen dat een andere lidstaat misbruik maakt van de bevoegdheden bedoeld in artikel 296.

Het Hof van Justitie heeft het beroep op artikel 296 in zijn arrest van 16 september 1999(3) restrictief uitgelegd en daarbij gewezen op eerdere jurisprudentie(4). Het is van oordeel dat de staat die een beroep op de uitzonderingen van artikel 296 wil doen, moet aantonen dat de genomen maatregelen noodzakelijk zijn om de wezenlijke belangen van zijn veiligheid te beschermen en dat inachtneming van het Gemeenschapsrecht juist strijdig met die belangen zou zijn.

De drie richtlijnen inzake overheidsopdrachten zijn niet van toepassing op leveringen, werken en diensten (artikel 2, onder b, van de leveringenrichtlijn 93/36/EEG, artikel 4, onder b, van de werkenrichtlijn 92/37/EEG en artikel 4, onder 2, van de dienstenrichtlijn 92/50/EEG) die geheim zijn verklaard of waarvan de uitvoering overeenkomstig de in de betrokken lidstaat geldende wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen met bijzondere veiligheidsmaatregelen gepaard moet gaan of wanneer de bescherming van de wezenlijke veiligheidsbelangen van de lidstaat zulks vereist.

Deze uitzonderingen op de toepassing van de richtlijnen betreffen niet een bepaald gebied of een bepaalde aanbestedende dienst en het is zeker denkbaar dat het niet-toepassen van de in de richtlijnen neergelegde procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten bij defensieopdrachten gerechtvaardigd is. Maar ook in dat geval is de interpretatie van het Hof strikt en moet de aanbestedende dienst die zich erop beroept de gegrondheid van de uitzondering aantonen.(5)

Wat de door het geachte parlementslid genoemde leveringen betreft, lijkt het er op het eerste gezicht op dat de bepalingen van de richtlijnen inzake overheidsopdrachten niet met een beroep op artikel 296 of op de in de genoemde richtlijnen opgenomen uitzonderingen opzij gezet kunnen worden.

(1) Richtlijn 93/36/EEG van de Raad van 14 juni 1993 betreffende de coördinatie van de procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten voor leveringen, PB L 199 van 9.8.1993. Richtlijn 93/37/EEG van de Raad van 14 juni 1993 betreffende de coördinatie van de procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten voor de uitvoering van werken, PB L 199 van 9.8.1993. Richtlijn 92/50/EEG van de Raad van 18 juni 1992 betreffende de coördinatie van de procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten voor dienstverlening, PB L 209 van 24.7.1992.

(2) PB C 29 van 30.1.2001.

(3) Zaak 414/97, Commissie van de Europese Gemeenschappen tegen het Koninkrijk Spanje.

(4) Arrest van 15 mei 1986 in zaak 222/84, Johnston.

(5) Arrest van 5 december 1989 in zaak 3/88, Gegevensverwerking.