SCHRIFTELIJKE VRAAG E-1299/01

van Erik Meijer (GUE/NGL) aan de Commissie

(3 mei 2001)

Betreft: Bescherming natuur en milieu in Polen tijdens het proces van toetreding tot de Europese Unie

1. Op welke wijze kan worden voorkomen dat in Polen en andere kandidaat-lidstaten bestaande goede wetgeving op het gebied van bescherming van natuur, milieu en dierenwelzijn wordt afgezwakt met een beroep op mogelijk minder strenge regels die de Europese Unie als minimum voorschrijft?

2. Hoe wordt een oplossing gevonden voor het feit dat Polen de wolven in natuurgebieden in de Karpaten beschermt, terwijl diezelfde wolven als zij de staatsgrens overschrijden in het aangrenzende Slowaakse natuurgebied worden doodgeschoten?

3. Wat kan de Europese Unie bijdragen aan het doorbreken van de recent opgetreden stagnatie bij de toewijzing van het volledige 62 500 ha tellende Poolse deel van het voormalige keizerlijke jachtgebied tussen Hajnóvka (Podlaskie) en de grens van Belarus, dat thans als staatsgrond wordt gebruikt voor de houtwinning, aan het daarbinnen gelegen nationaal park Bialowieza?

4. Op welke wijze kan worden voorkomen dat Polen tijdens de aanloop naar het lidmaatschap van de Europese Unie studies naar en discussies over de mogelijkheid van alternatieven, consultatie van betrokkenen en de toetsing aan de richtlijnen van de Europese Unie zoveel mogelijk uit de weg gaat, en dat door een voortvarende start met de bouw van nieuwe stuwdammen in de rivier Wisla (Weichsel) en mogelijk ook in de Odra (Oder) nabij Legnica natuurlijke oeverlanden met een waardevol planten- en dierenleven worden vernietigd?

5. Deelt u het standpunt van de Poolse regering dat de bestaande dam in de rivier Wisla bij Wloclawek binnen negen jaar zal breken en derhalve uit veiligheidsoverwegingen op korte termijn gesloopt, vernieuwd of door een geheel nieuw systeem van waterbeheersing vervangen moet worden? Heeft u een opvatting over welke oplossing in dat geval de voorkeur verdient, en over de wijze waarop deze oplossing de beste kans van uitvoering kan krijgen?

6. Welke mogelijkheden bestaan er om reeds voorafgaand aan het Poolse lidmaatschap van de Europese Unie de niet-goevernementele organisaties op het gebied van de bescherming van natuur en milieu in dat land verder te versterken door middel van financiële bijdragen, die vergelijkbaar zijn met die welke in de milieubegroting worden toegekend aan organisaties in de huidige lidstaten en die niet afhankelijk zijn van een samenwerkingsverband met organisaties in lidstaten ten behoeve van een pan-Europees project?

Antwoord van de heer Verheugen namens de Commissie

(24 juli 2001)

1. Tegen de datum van toetreding zullen de kandidaat-lidstaten aan de EU-milieurichtlijnen moeten voldoen. In het algemeen zal de milieubescherming in deze landen hierdoor op een aanmerkelijk hoger peil worden gebracht, aangezien de communautaire regels steevast strenger zijn dan de nationale wetgevingen. Terecht werd echter opgemerkt dat de EU-richtlijnen vaak slechts minimumnormen voorschrijven. In dat geval zullen de kandidaat-lidstaten strengere milieunormen kunnen handhaven of invoeren, op voorwaarde dat zij de formele en materiële regels van artikel 95 (ex-artikel 100 A) of 176 (ex-artikel 130 T) van het EG-Verdrag in acht nemen. De Commissie heeft geen kennis van besluiten in de kandidaat-lidstaten om in het kader van de aanpassing aan de EU-richtlijnen de milieunormen te verlagen. De kandidaat-lidstaten hebben tot op heden doorgaans de normen die strenger zijn dan de EU-richtlijnen, gehandhaafd, daar dit vaak nodig is om de specifieke milieuproblemen waarmee zij te kampen hebben, het hoofd te bieden.

2. Richtlijn 92/43/EEG van de Raad van 21 mei 1992 inzake de instandhouding van de natuurlijke habitats en de wilde flora en fauna(1) voorziet in de bescherming van wolven. Dat doet ook het Verdrag van Bern, dat voorschrijft dat voor wolven een gunstige staat van instandhouding moet worden gegarandeerd. Slowakije is een partij bij het Verdrag van Bern. In de lidstaten bestaan er evenwel geografische beperkingen. Deze kwestie zal derhalve met Slowakije moeten worden besproken in het kader van de toetredingsonderhandelingen. Als het land in zijn deel van de Karpaten geen volledige bescherming van wolven wil bieden, zal het dit moeten rechtvaardigen, met name aan de hand van degelijk onderbouwde wetenschappelijke argumenten die gebaseerd zijn op de omvang van de wolvenpopulatie.

3. Kandidaat-lidstaten zijn niet verplicht gebieden die uit hoofde van het Gemeenschapsrecht beschermd zijn, vóór de toetreding aan te melden. De Commissie beveelt hen evenwel ten zeerste aan de voorschriften van de EU-richtlijnen in acht te nemen, met name ten aanzien van de natuurbescherming. Wat het park van Bialowieza betreft, is de Commissie op de hoogte van het voorstel van de Poolse minister van Milieu voor de uitbreiding van het natuurpark en zij volgt de kwestie van dichtbij. Het bos van Bialowieza is een bijzonder waardevol natuurgebied, omdat het een van Europa's laatste onaangetaste loofbossen is. Op dit ogenblik is de beslissing over de uitbreiding van het natuurpark een interne Poolse aangelegenheid. Bij de toetreding moet Polen een lijst van zones indienen die in aanmerking komen om te worden aangewezen als zone van communautair belang. Hierop zal de procedure van artikel 4 en 5 van Richtlijn 92/43/EEG worden toegepast, d.w.z. dat de Commissie de voorstellen beoordeelt en, in overeenkomst met Polen, een ontwerplijst van zones van communautair belang opstelt. In uitzonderlijke gevallen, wanneer de Commissie van oordeel is dat een belangrijk gebied niet op de nationale lijst vermeld is, wordt een bilaterale overlegprocedure ingeleid. Als een overeenkomst dan nog uitblijft, neemt de Raad met eenparigheid van stemmen een besluit.

4. en 5. Overeenkomstig Agenda 2000 en de conclusies van de Raad van 24 september 1988 inzake toetredingsstrategieën op milieugebied is de Commissie van oordeel dat alle nieuwe investeringen in de kandidaat-lidstaten in overeenstemming moeten zijn met het milieu-acquis. Dit betekent met name dat er degelijke milieueffectrapportages (MER) moeten worden verricht en dat er regels moeten worden in acht genomen die vergelijkbaar zijn met de EU-regelgeving inzake natuurbescherming.

De Commissie heeft Polen verzocht gebieden van bijzondere natuurwaarde in kaart te brengen teneinde deze in het Natura 2000-netwerk te laten opnemen, alsook Richtlijn 97/11/EG van de Raad van 3 maart 1997 tot wijziging van Richtlijn 85/337/EEG betreffende de milieu- effectbeoordeling van bepaalde openbare en particuliere projecten(2) (de MER-richtlijn) in nationale wetgeving om te zetten en te implementeren. Het is belangrijk in dit verband op te merken dat Polen onlangs de Wet Milieueffectrapportage heeft aangenomen, waarmee de richtlijn, volgens het officiële Poolse standpunt, volledig is omgezet.

De Commissie beschikt over onvoldoende informatie om een standpunt in te nemen ten aanzien van de dam bij Wloclawek en het toekomstige waterbeheer van de rivier de Wisla. Zij blijft evenwel het voorstel voor de bouw van een dam in de Wisla respectievelijk de Oder van zeer dichtbij volgen. Met name het lid van de Commissie bevoegd voor milieu heeft dit punt meermaals bij de Poolse autoriteiten aangekaart en, overeenkomstig het bovengenoemde principe, aanbevolen voor deze dammen een milieueffectrapportage vergelijkbaar met de geldende EU-voorschriften te verrichten. De Commissie begroet derhalve de recente toezegging van Polen dat er een volledige MER-studie volgens de EU-voorschriften zal worden verricht, en zij benadrukt dat in deze studie alle alternatieven moeten worden beoordeeld.

6. De Commissie heeft goede en regelmatige contacten opgebouwd met niet-gouvernementele organisaties (NGO's) in de kandidaat-lidstaten die werkzaam zijn op milieugebied, en ondersteunt hen in hun activiteiten. Tweemaal per jaar vindt er met deze milieu-NGO's een informele dialoog plaats, waarbij de NGO's over de voortgang van het uitbreidingsproces worden geïnformeerd en de gelegenheid krijgen hun meningen en standpunten kenbaar te maken. Doel van deze dialoog is de transparantie van het toetredingsproces op milieugebied te verhogen. De vierde dialoog met de NGO's heeft op 23-24 april 2001 plaatsgevonden.

De Gemeenschap verstrekt directe steun aan milieu-NGO's in sommige kandidaat-lidstaten via het programma ACCESS, dat tot doel heeft de organisaties van de civil society in de kandidaat-lidstaten die actief zijn op het gebied van het milieu en van economische en sociale ontwikkeling, te versterken. Verder heeft de Commissie het initiatief genomen voor een subsidieregeling ter versterking van de capaciteit van de NGO's bij het toetredingsproces op milieugebied en zij biedt ook de mogelijkheid om milieu-NGO's te ondersteunen via de onlangs opgerichte faciliteit REAP.

Ten slotte mag niet worden vergeten dat de EU-milieurichtlijnen de betrokkenheid van het publiek, inclusief de NGO's, in de kandidaat-lidstaten aanzienlijk zullen versterken. Verschillende componenten van het milieu-acquis voorzien daar nu reeds in. Welbekende voorbeelden hiervan zijn de richtlijnen inzake milieueffectrapportage en toegang tot milieu-informatie(3), de kaderrichtlijn luchtkwaliteit(4) en de nieuwe kaderrichtlijn water(5). Dankzij de aanpassing van de wetgeving van de kandidaat-lidstaten aan de EU-richtlijnen heeft de civil society, in het bijzonder NGO's, al een groeiend inzicht in de beslissingen verworven. Dit proces zal nog worden versterkt wanneer de EU-richtlijnen volledig ten uitvoer zullen zijn gelegd.

(1) PB L 206 van 22.7.1992.

(2) PB L 73 van 14.3.1997.

(3) Richtlijn 90/313/EEG van de Raad van 7 juni 1990 inzake de vrije toegang tot milieu-informatie, PB L 158 van 23.6.1990.

(4) Richtlijn 96/62/EG van de Raad van 27 september 1996 inzake de beoordeling en het beheer van de luchtkwaliteit, PB L 296 van 21.11.1996.

(5) Richtlijn 2000/60/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 oktober 2000 tot vaststelling van een kader voor communautaire maatregelen betreffende het waterbeleid, PB L 327 van 22.12.2000.