SCHRIFTELIJKE VRAAG E-0481/03

van Antonios Trakatellis (PPE-DE) aan de Commissie

(20 februari 2003)

Betreft: Toepassing van het solidariteitsbeginsel bij de aanpak van de sociale en economische gevolgen van de sterke immigratiedruk (artikel 63 van het EG-Verdrag)

Gedurende de laatste decennia stromen immigranten in groten getale Europa binnen. Daardoor is onder andere het aantal asielaanvragen in de lidstaten sterk gestegen en heeft het verschijnsel van de clandestiene immigratie, via illegale binnenkomst of illegaal verblijf van immigranten op het grondgebied van de EU, een explosieve omvang gekregen. Er zijn echter slechts beperkte maatregelen voorgesteld of getroffen, zoals: richtlijn 2001/55/EG(1), de SCIFA+-dienst en het voorstel tot instelling van een Europese grenswacht. Deze maatregelen volstaan niet om dit verschijnsel in de EU het hoofd te bieden. De situatie is nog steeds onduidelijk en zelfs zorgwekkend, wat betreft de immigratiestromen uit derde landen en met name mogelijke volksverhuizingen ten gevolge van lokale crises.

Aangezien in de Verdragen uitdrukkelijk sprake is van het streven naar een billijke verdeling van de lasten over de lidstaten bij de opvang van vluchtelingen en ontheemden en bij de aanpak van de gevolgen daarvan (artikel 63, lid 2, letter b van het EG-Verdrag), stelt zich de vraag hoe met de huidige voorschriften het hoofd kan worden geboden aan de vluchtelingenstromen die door de op til zijnde oorlog op gang zullen worden gebracht, en hoe de in de Verdragen genoemde beginselen inzake solidariteit en billijke verdeling over de lidstaten van de met vluchtelingenopvang gepaard gaande lasten in de praktijk zullen worden toegepast.

Gezien de mechanismen waarover de EU momenteel beschikt om het hoofd te bieden aan onvoorziene economische crises en gezien de aan het uithoudingsvermogen van elke economie gestelde grenzen, vraag ik de Commissie welke instrumenten kunnen worden ingezet indien een volksverhuizing plaatsvindt naar een bepaald gebied in Europa en daardoor een ernstige crisis en sociale, politieke en economische instabiliteit worden veroorzaakt? Welke grenzen zijn gesteld aan het uithoudingsvermogen van de lidstaten of gebieden van de EU die met een dergelijke situatie worden geconfronteerd?

Aangezien de Voorzitter van de Europese Commissie, de heer Prodi, in een redevoering van 12 juni 2002 gewag maakte van de bezorgdheid van de Europese burgers over de illegale immigratie en aandrong op de noodzaak van een onmiddellijke versterking van de buitengrenzen, vraag ik welke vooruitgang is geboekt, onder meer na de recente ontwikkelingen, en of de Commissie uitgaande van het solidariteitsbeginsel van plan is een voorstel te doen voor de instelling van een speciaal fonds voor urgente situaties, dat ter beschikking wordt gesteld van de landen die aan grote immigratiedruk zijn blootgesteld?

(1) PB L 212 van 7.8.2001, blz. 12.

Antwoord van de heer Vitorino namens de Commissie

(2 april 2003)

Zoals het geachte parlementslid terecht opmerkt, voorziet artikel 63, lid 2, onder b), EG-Verdrag in de vaststelling van maatregelen ter bevordering van een evenwicht tussen de inspanningen van de lidstaten voor de opvang en het dragen van de consequenties van de opvang van vluchtelingen en ontheemden.

Op deze grondslag heeft de Unie twee instrumenten vastgesteld:

- het eerste instrument is het Europees Vluchtelingenfonds (EVF), dat is ingesteld bij Beschikking 2000/596/EG van de Raad van 28 september 2000 tot instelling van een Europees Vluchtelingenfonds(1). Het betreft een instrument van financiële solidariteit waarbij communautaire middelen onder de lidstaten worden verdeeld naar evenredigheid van het aantal asielzoekers dat zij opvangen en het aantal vluchtelingen en ontheemden die op hun grondgebied verblijven. Het budget ervan bedraagt 216 miljoen euro over vijf jaar, met inbegrip van een reserve van 10 miljoen euro per jaar om het hoofd te bieden aan de eerste behoeften in geval van een massale toestroom.

- Het tweede instrument is Richtlijn 2001/55/EG van de Raad van 20 juli 2001 betreffende minimumnormen voor het verlenen van tijdelijke bescherming in geval van massale toestroom van ontheemden en maatregelen ter bevordering van een evenwicht tussen de inspanning van de lidstaten voor de opvang en het dragen van de consequenties van de opvang van deze personen, waarnaar het geachte parlementslid in zijn vraag verwijst. Deze richtlijn bevat niet alleen de uitvoeringsvoorschriften van de tijdelijke bescherming en de regeling die geldt voor opgevangen personen, maar ook een solidariteitsmechanisme tussen de lidstaten, dat is gebaseerd op de opvangcapaciteit van elke lidstaat en een programma voor vrijwillige terugkeer. In het kader van de solidariteitsmaatregelen wordt in de richtlijn bepaald, dat wanneer het aantal personen dat bij een plotselinge en massale toestroom van vluchtelingen in aanmerking komt voor tijdelijke bescherming de () opvangcapaciteit te boven gaat, () de Raad de situatie met spoed (onderzoekt) en () passende maatregelen (neemt), waaronder een aanbeveling om aanvullende steun te verlenen aan de betrokken lidstaten.

De op grond van de richtlijn genomen maatregelen worden ondersteund door het EVF, met name door het vrijmaken van de in de reserve opgenomen kredieten. Indien dit bedrag onvoldoende is om in geval van een massale toestroom de behoeften te dekken, kunnen de toegekende middelen worden verhoogd mits de begrotingsautoriteit hiermee instemt.

Het beginsel van het evenwicht tussen de inspanningen van de lidstaten is met betrekking tot het immigratiebeleid weliswaar niet expliciet neergelegd in het EG-Verdrag, maar draagt niettemin bij aan de reflectie over de bestrijding van illegale immigratie en illegaal verblijf, met inbegrip van de repatriëring van illegaal verblijvende personen en het beheer van de buitengrenzen.

Dienaangaande wijst de Commissie het geachte parlementslid op de mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement betreffende een gemeenschappelijk beleid inzake illegale immigratie(2) van 15 november 2001.

Richtlijn 2001/40/EG van de Raad van 28 mei 2001 betreffende de onderlinge erkenning van besluiten inzake de verwijdering van onderdanen van derde landen(3), en het voorstel van de Commissie(4) om deze richtlijn aan te vullen met een beschikking van de Raad tot vaststelling van de criteria en uitvoeringsvoorschriften voor de compensatie van de verstoringen van het financiële evenwicht die voortvloeien uit de toepassing van Richtlijn 2001/40/EG, zijn voorbeelden van de wijze waarop de solidariteit op dat gebied geleidelijk wordt ingevoerd.

Wat het beheer van de buitengrenzen betreft, wordt in de op 7 mei 2002 goedgekeurde mededeling van de Commissie(5) voorgesteld om geleidelijk een gemeenschappelijk beleid voor een geïntegreerd beheer van de buitengrenzen in te voeren, dat is gebaseerd op titel IV van het EG-Verdrag en de ontwikkeling van het Schengen-acquis. De doelstelling van de Commissie is de structurering van de acties om de continuïteit ervan te waarborgen in het kader van een beleid dat vijf belangrijke componenten bevat: een gemeenschappelijk geheel van wetgevingsinstrumenten; een gemeenschappelijk mechanisme voor overleg en operationele samenwerking tussen de directeuren van de autoriteiten die verantwoordelijk zijn voor de buitengrenzen; een gemeenschappelijke en geïntegreerde risicobeoordeling op het niveau van de Unie; in de Europese dimensie en interoperationele voorzieningen opgeleid personeel; en tot slot en op langere termijn een verdeling van de lasten tussen de lidstaten in het vooruitzicht van een Europese grenswacht.

Grotendeels op basis van deze voorstellen van de Commissie heeft de Raad Justitie en binnenlandse zaken (JBZ) op 13 juni 2002 het plan voor het beheer van de buitengrenzen aangenomen(6), dat een lijst bevat met acties die moeten worden verwezenlijkt volgens een tijdschema dat loopt van juni 2002 tot juni 2007. De Europese Raad van Sevilla (21 en 22 juni 2002) heeft de voorstellen van de Commissie en het door de Raad JBZ goedgekeurde plan verwelkomd, en hij heeft gevraagd om bepaalde doelstellingen versneld te realiseren, zoals de totstandbrenging van gezamenlijke operaties aan de buitengrenzen, de opstelling van een risicoanalysemodel voor de buitengrenzen of nog de invoering van een gemeenschappelijke opleidingscursus voor ambtenaren die zijn belast met de controle en de bewaking van de buitengrenzen.

Momenteel hebben de lidstaten zeker nog geen overeenstemming bereikt over de oprichting van een Europese grenswacht. Onlangs hebben multinationale teams evenwel deelgenomen aan innovatieve experimenten op het gebied van de controle en de bewaking van de buitengrenzen, met name in het Middellandse-Zeegebied en aan de landsgrenzen van de Unie. Hierbij werden verschillende lidstaten betrokken die voor een bepaalde periode personeel en soms ook materiaal ter beschikking hebben gesteld. De Commissie is van mening dat dit soort gemeenschappelijke acties een voorafspiegeling kunnen zijn van de operationele verdeling van de lasten die in de lijn ligt van de in de mededeling van 7 mei 2002 opgenomen voorstellen.

Tot slot zij het geachte parlementslid erop gewezen dat het externe optreden van de Gemeenschap er rechtstreeks of onrechtstreeks toe kan bijdragen dat de migratiedruk afneemt door vluchtelingen en ontheemden in de eigen regio op te vangen.

(1) PB L 252 van 6.10.2000.

(2) COM(2001) 672 def.

(3) PB L 149 van 2.6.2001.

(4) COM(2003) 49 def.

(5) COM(2002) 233 def.

(6) Document van de Raad nr. 10019/02 LIMITE FRONT 58 COMIX 398 van 14 juni 2002.