SCHRIFTELIJKE VRAAG E-0112/01

van Erik Meijer (GUE/NGL) aan de Commissie

(1 februari 2001)

Betreft: Klokkenluiders (2): het ontmoedingen en belemmeren van hun optreden door tekortkomingen in de ontworpen regeling

De nieuwe intern voorbereide klokkenluidersregeling van de Commissie (Raising concerns about serious wrongdoing (Whistleblowing), nr. SEC(2000) 2078 À/5, d.d. 29.11.2000) lijkt niet aan de hooggespannen verwachtingen te kunnen voldoen.

Gaarne ontvang ik met betrekking tot de huidige voorstellen van de Commissie uitleg inzake de volgende punten:

1. Waarom hanteert de Commissie voor elke actie tot klokkenluiden de onvoorwaardelijke eis dat alle informatie eerst bij OLAF gemeld dient te worden voordat een klokkenluider zich tot een andere instantie mag wenden en waarom dient de klokkenluider aan OLAF een door OLAF zelf te bepalen tijd te gunnen voor reactie? Dit pakt naar mijn indruk onnodig belemmerend uit en is niet altijd productief, zowel omdat er gebieden zijn waarop OLAF niet competent is als omdat er omstandigheden denkbaar zijn waaronder voorafgaande melding bij OLAF niet in redelijkheid van de klokkenluider verlangd kan worden. Volgens mijn informatie is de Commissie hierop bij interne consultatie reeds gewezen.

2. Waarom wordt de bewijslast uitsluitend en eenzijdig op de schouders van de klokkenluider gelegd, waardoor voor hem/haar een beschermde klokkenluider-actie praktisch onmogelijk wordt gemaakt? Waarom wordt een dergelijke actie bovendien nog moeilijker gemaakt door het sterk beperken van de kanalen waarlangs de klok geluid mag worden?

3. Waarom heeft de Commissie volstaan met een een nietszeggende bepaling over de bescherming van klokkenluiders die niet alleen geen enkele praktische invulling van deze bescherming bevat, maar bovendien geen enkele garantie voor bescherming biedt doordat sancties ontbreken? Hoe verwacht de Commissie door middel van deze vrijblijvende intentie in de praktijk invulling te geven aan bescherming van de informant tegen informele pesterijen, officiële degradatie of ontslag?

4. Hoewel het voor een klokkenluider op zich aanbevelenswaardig is om voorafgaand aan het luiden van de klok onpartijdig advies in te winnen, wordt het twijfelachtig of dit advies onpartijdig kan zijn indien er geen keuzevrijheid bestaat met betrekking tot de adviserende instelling. Dit kan zelfs de verdenking oproepen dat deze verplichting vooral is bedoeld om de klokkenluider verdere stappen nog eens nadrukkelijk te ontraden. Kan de Commissie uitleggen waarom zij desondanks wil dat de klokkenluider zich voor dit advies wendt tot een speciaal daarvoor op te richten interne Commissiedienst?

Antwoord van de heer Kinnock namens de Commissie

(11 april 2001)

In de eerste plaats wenst de Commissie de aandacht van het geachte parlementslid erop te vestigen dat het door hem genoemde document een discussiestuk is, zoals de Commissie ook reeds heeft uitgelegd in haar antwoord op zijn schriftelijke vraag E-0111/01(1). Het document bevat geen definitieve voorstellen en is nog niet van toepassing verklaard.

Dit gezegd zijnde, kunnen de gedetailleerde vragen van het geachte parlementslid als volgt worden beantwoord:

1. In het Interinstitutioneel Akkoord van 25 mei 1999 tussen het Parlement, de Raad en de Commissie(2) wordt gesteld dat de verantwoordelijkheid van het Europees Bureau voor Fraudebestrijding (OLAF) niet tot de bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschap beperkt blijft, doch zich uitstrekt tot alle werkzaamheden ter bescherming van de belangen van de Gemeenschap tegen onregelmatige handelingen die tot administratieve of strafrechtelijke vervolgingen aanleiding kunnen geven. OLAF is dus stellig het aangewezen aanspreekpunt voor een personeelslid dat kennis krijgt van feiten die het bestaan doen vermoeden van mogelijke ernstige misstanden die de belangen van de Gemeenschap zouden kunnen schaden.

Tevens wordt de aandacht van het geachte parlementslid erop gevestigd dat op grond van de bestaande voorschriften elk personeelslid verplicht is bezorgdheid over een ernstige misstand te melden en verzekerd is van bescherming bij de nakoming van die plicht.

De in het discussiestuk voorgestelde eis dat OLAF wordt geraadpleegd voordat aan de betrokken bezorgdheid welke ruimere bekendheid dan ook wordt gegeven, heeft tot doel ervoor te zorgen dat OLAF wordt geïnformeerd en actie kan ondernemen, ook in het geval dat het personeelslid de legitieme keuze maakt om zijn meldplicht te vervullen door zijn meerderen in te lichten zonder OLAF op de hoogte te brengen.

De Commissie is van mening dat een onderzoek door OLAF het geschiktste middel is om de actie mogelijk te maken die de instelling die de werkgever van de betrokkene is, moet ondernemen indien de geuite vermoedens door het onderzoek worden bevestigd. Tegelijk biedt een dergelijk onderzoek derden waarborgen tegen ongegronde beschuldigingen. OLAF kan slechts een doeltreffend onderzoek instellen als het daarvoor beschikt over een termijn die redelijk is en is aangepast aan de moeilijkheden die zich bij het betrokken onderzoek voordoen. Geen enkele met een dergelijk onderzoek belaste instantie kan zich van tevoren uitdrukkelijk vastleggen op een uiterste datum voor de afronding van haar werkzaamheden.

2. De Commissie is van mening dat het feit dat het melden van bezorgdheid over een ernstige misstand een verplichting is, gecombineerd met de bescherming waarin is voorzien voor degenen die aan deze verplichting voldoen, het personeel de nodige bescherming biedt, ongeacht van welk van de in het voorstel genoemde meldkanalen gebruik wordt gemaakt.

Van bewijslast is slechts in zoverre sprake dat het betrokken personeelslid zich zorgvuldig moet afvragen of naar zijn beste weten de feiten een ernstige misstand doen vermoeden. De aanvullende mogelijkheid om de voorzitter van een andere instelling of de Europese ombudsman in te lichten die in het discussiestuk wordt voorgesteld, is bedoeld als voorzorgsmaatregel voor het onwaarschijnlijke geval dat het onafhankelijke Europees Bureau voor Fraudebestrijding geen passende actie heeft ondernomen.

3. De bescherming bij een melding overeenkomstig de voorgestelde regels, hetzij in het kader van de meldplicht, hetzij in het geval van verdere bekendmaking langs één van de aanvullende meldkanalen die in het voorstel worden genoemd, zou worden gegarandeerd door het personeelsstatuut, zodat de naleving van de betrokken rechten zou zijn onderworpen aan gerechtelijke controle.

4. In overeenstemming met de aanbevelingen van het Comité van Onafhankelijke Deskundigen en de OESO is de Commissie van mening dat personeelsleden een beroep moeten kunnen doen op onafhankelijk advies wanneer zij zich voor de situatie geplaatst zien dat zij moeten uitmaken of het al dan niet waarschijnlijk is dat zij op bescherming zullen kunnen rekenen bij bekendmaking aan een andere partij buiten de instelling die hun werkgever is, dan OLAF. De Commissie begrijpt dat wie zich in een dergelijke situatie bevindt, voor een persoonlijk dilemma kan staan, en zij heeft er in het discussiestuk de nadruk op gelegd dat het advies duidelijk onafhankelijk en vertrouwelijk moet zijn.

Het spreekt vanzelf dat in het advies rekening moet worden gehouden niet alleen met de desbetreffende feiten, maar ook met het voor EU-ambtenaren specifieke juridische kader zoals dat in het personeelsstatuut is vastgelegd. Daarom stelt de Commissie in haar discussiestuk voor om deze adviserende functie onder te brengen bij haar bemiddelingsdienst dan wel een nieuwe voorziening in het leven te roepen waar een onpartijdig en vertrouwelijk advies kan worden ingewonnen. Ambtenaren zouden die instantie om advies kunnen vragen, maar zouden daar niet toe verplicht zijn. Het hele streven is erop gericht de ambtenaren te helpen door het treffen van een dergelijke voorziening, en het gebruik ervan zou vrijwillig zijn.

(1) Zie blz. 120.

(2) PB L 136 van 31.5.1999.