SCHRIFTELIJKE VRAAG E-2383/99

van Bart Staes (Verts/ALE) aan de Commissie

(16 december 1999)

Betreft: Verordening met betrekking tot exclusieve afnameverplichtingen

Een nieuwe Europese verordening wil exclusieve afnameverplichtingen onmogelijk maken voor producten en diensten indien de betrokken leveranciers een marktaandeel hebben dat groter is dan 30 %. Met de voorgestelde verordening dreigen exclusiviteitscontracten evenwel de algemene en voor alles geldende norm te worden. Slechts weinig leveranciers hebben een marktaandeel dat groter is dan 30 %. Zo zullen caféhouders in de toekomst niet alleen voor hun dranken aan één leverancier worden gebonden, maar ook voor alle andere goederen en diensten die ze nodig achten.

1. Op grond van welke economische argumenten kwam bovengenoemde ontwerpverordening tot stand? Welke motivatie schuift de Commissie naar voren om een dergelijke verordening uit te vaardigen?

2. Beschikt de Commissie over een (gedetailleerd) overzicht van exclusieve afnameverplichtingen in de vijftien EU-lidstaten? zo ja, om welke exclusiviteitscontracten en welke marktaandelen (in procenten) gaat het? Zo neen, dreigt de verordening niet het tegenovergestelde effect te ressorteren, gezien de hoge 30 %-drempel die wordt gehanteerd?

Antwoord van de heer Monti namens de Commissie

(6 januari 2000)

De vraag van het geachte parlementslid verwijst naar het ontwerp van een groepsvrijstellingsverordening die de Commissie samen met ontwerprichtsnoeren(1) heeft gepubliceerd. Deze ontwerpteksten vormen de laatste stap van de herziening en de hervorming van het communautair mededingingsbeleid met betrekking tot verticale afspraken.

De eerste stap was de bekendmaking van een groenboek(2), die werd gevolgd door een raadpleging van alle belanghebbenden en de publicatie van een mededeling van de Commissie(3). In deze documenten worden de redenen voor de herziening en de hervorming uitvoerig beschreven.

In het kort houdt het voorgestelde toekomstige beleid een verschuiving in naar een meer economische benadering. Dit wordt algemeen ondersteund en is noodzakelijk wegens een aantal structurele zwakheden in de bestaande groepsvrijstellingsverordeningen, met inbegrip van die welke gelden voor bepaalde bierleveringscontracten. Op de drie bestaande groepsvrijstellingsverordeningen betreffende alleenverkoop-, exclusieve afname- en franchiseovereenkomsten werd de voorbije jaren zware kritiek geuit omdat de werkingssfeer ervan te beperkt en de aanpak ervan te formalistisch zou zijn en omdat het bedrijfsleven in een keurslijf wordt gedwongen, hetgeen niet verenigbaar is met de ontwikkeling van de productie- en distributiemethoden. Bovendien kunnen verticale afspraken in gevallen waar bedrijven marktmacht hebben, zowel worden gebruikt voor concurrentiebevorderende als voor concurrentiebeperkende doeleinden, bijvoorbeeld om de markt af te schermen.

Het nieuwe voorgestelde beleid zal de regels voor verticale overeenkomsten aanzienlijk vereenvoudigen en de last van de regelgeving verlichten, aangezien voor ondernemingen die het aan marktmacht ontbreekt (en dat geldt voor de meeste ondernemingen) een veilige zone wordt gecreëerd, waarbinnen zij niet langer de geldigheid van hun overeenkomsten hoeven te toetsen aan de communautaire mededingingsregels. Overeenkomstig deze nieuwe benadering is de voorgestelde groepsvrijstellingsverordening, tot een marktaandeeldrempel van 30 %, van toepassing op alle verticale afspraken die zowel halffabrikaten, eindproducten als diensten betreffen, met uitzondering van een beperkt aantal zware concurrentiebeperkingen en -voorwaarden. Met betrekking bijvoorbeeld tot de door het geachte parlementslid vermelde bierleveringscontracten, wordt over het algemeen niet verwacht dat een brouwer met een marktaandeel van minder dan 30 % in staat zal zijn op eigen kracht de markt voor zijn concurrenten af te schermen door de cafés waaraan hij levert een niet-concurrentieverplichting op te leggen.

Ondernemingen met een marktaandeel van meer dan 30 % vallen buiten de veilige zone. Op hun verticale overeenkomsten rust echter geen vermoeden van onwettigheid, maar zij moeten wellicht individueel worden onderzocht op grond van artikel 81 (ex artikel 85) van het EG-Verdrag. De begeleidende richtsnoeren zijn bedoeld om ondernemingen te helpen dergelijke onderzoeken uit te voeren en aldus de doeltreffendheid van de mededingingsregels te verhogen.

Wat de niet-concurrentieverplichtingen betreft, is het niet haalbaar een overzicht te geven van al deze verplichtingen in de Gemeenschap, aangezien het om duizenden overeenkomsten in talrijke sectoren gaat. Wegens de volgende redenen vreest de Commissie echter niet, noch verwacht zij dat niet-concurrentieverplichtingen de norm zullen worden:

Ten eerste voorziet de nieuwe groepsvrijstelling in een vermindering van de vrijgestelde periode van niet-concurrentieverplichtingen tot vijf jaar, terwijl onder het huidige stelsel in bepaalde sectoren zoals de biersector, verkopers gebonden kunnen zijn tot tien jaar of zelfs voor onbepaalde tijd. Dit zal verkopers macht geven om druk uit te oefenen op hun leveranciers, door te dreigen om van leverancier te veranderen, wat efficiënter is dan de rechten en verplichtingen van de overeenkomstsluitende partijen in detail te regelen.

Ten tweede, zoals hierboven werd vermeld, geldt de toekomstige groepsvrijstelling, in tegenstelling tot de huidige regels, niet voor ondernemingen met een marktaandeel van meer dan 30 %.

Ten derde is de voorgenomen verordening voor de eerste maal van toepassing op samenwerkingsverbanden van detailhandelaren in de vorm van kleine en middelgrote ondernemingen (MKB), waardoor deze KMO's in staat zullen zijn hun positie ten aanzien van hun leveranciers te versterken en de concurrentie beter aan te kunnen met de grote geïntegreerde distributiegroepen.

Ten vierde voorziet het nieuwe wettelijke kader eveneens in een systeem van intrekking van de groepsvrijstelling, waardoor de mededingingsautoriteiten ook onder de marktaandeeldrempel van 30 % kunnen optreden indien verticale afspraken leiden tot een beperking van de concurrentie.

De Commissie heeft ten doel een mededingingsbeleid te voeren dat daadwerkelijk is gebaseerd op economische criteria en dat erop is gericht de gevolgen van verticale afspraken op de markt te analyseren. De Commissie wil via de communautaire mededingingsregels niet de contractuele relaties tussen de partijen reguleren teneinde hun respectieve onderhandelingsposities opnieuw in evenwicht te brengen. De antitrust-regels zijn er om de concurrentie te beschermen en ervoor te zorgen dat verticale afspraken niet tot concurrentiebeperkende effecten op de markt leiden, in het bijzonder wanneer leveranciers aanzienlijke marktmacht hebben. Het nieuwe beleid zal tevens ten goede komen aan de KMO's.

(1) PB C 270 van 24.9.1999.

(2) Groenboek over verticale afspraken in het communautaire mededingingsbeleid, COM(96) 721 def.

(3) Mededeling betreffende de toepassing van de communautaire mededingingsregels op verticale afspraken (COM(98) 544).