SCHRIFTELIJKE VRAAG E-1304/02

van Kathalijne Buitenweg (Verts/ALE) aan de Commissie

(7 mei 2002)

Betreft: Financiële verantwoording van de EU voor diverse steun aan nucleaire installaties

De Europese Unie ondersteunt in de huidige lidstaten van de EU en in landen in Centraal- en Oost-Europa verscheidene kerncentrales op financieel en organisatorisch vlak. Zij helpt bij de exploitatie van moderne installaties en bij de afbouw en ontmanteling van overtollige, oude en/of te onveilige complexen. Van veel kerncentrales die lange tijd voor hun exploitatie aanzienlijke Europese middelen hebben ontvangen, is of zal op termijn worden besloten tot ontmanteling. Hiervoor kan opnieuw aanspraak worden gemaakt op forse Europese financiële steun.

Ofschoon het om veel geld gaat, is de financiële verantwoording van de Europese Unie voor de genoemde steun aan nucleaire installaties weinig overzichtelijk. Daarnaast is er weinig duidelijkheid over hoeveel geld er via de Europese Investeringsbank naar eerdergenoemde doeleinden vloeit.

1. Kan de Commissie op een overzichtelijke en volledige wijze per jaar, te beginnen in 1990, en uitgesplitst naar communautair programma (zoals TACIS en PHARE), aangeven welke middelen de Europese Unie heeft besteed aan het opstarten, exploiteren, verbeteren, afbouwen en ontmantelen van nucleaire installaties voor energieopwekking in de Unie, de kandidaatlidstaten en overige landen in Centraal- en Oost-Europa en het GOS?

2. Kan de Commissie, volgens dezelfde aanpak als omschreven in vraag 1, aangeven welke middelen de Europese Investeringsbank (EIB) heeft geïnvesteerd in activiteiten van opstarten, exploiteren, verbeteren, afbouwen en ontmantelen van nucleaire installaties voor energieopwekking in de Unie, de kandidaatlidstaten en overige landen in Centraal- en Oost-Europa en het GOS?

Antwoord van de heer Verheugen namens de Commissie

(27 juni 2002)

De Gemeenschap of de Europese Investeringsbank (EIB) hebben noch uit hoofde van de programma's PHARE en Tacis noch binnen de Unie zelf financiële steun voor het opstarten van nucleaire installaties verstrekt. De communautaire bijstand is in het algemeen toegespitst op nucleaire-veiligheidsaspecten, zoals vermeld in de mededeling van de Commissie aan de Raad en het Parlement van 6 september 2000 Steun van de Commissie voor de nucleaire veiligheid in de Nieuwe Onafhankelijke

Staten en Midden- en Oost-Europa(1). Het ging daarbij onder meer om operationele steun, steun voor de nucleaire regelgevende instanties, afvalbeheer en ontmanteling, veiligheidscontroles en offsite-voorbereiding op noodsituaties.

Uit de financiële middelen van PHARE die beschikbaar zijn voor steun aan de kandidaat-lidstaten van Midden- en Oost-Europa zijn bijvoorbeeld geen communautaire schenkingen verstrekt voor het opstarten van kerncentrales. Uit het PHARE-programma is wel financiële bijstand in de vorm van schenkingen verstrekt voor nucleaire veiligheidsmaatregelen in kerncentrales in de begunstigde landen. De schenkingen worden dus uitsluitend verstrekt voorzover het de veiligheid als onderdeel van de exploitatie van een dergelijke installatie betreft. De exploitatie van kerncentrales als zodanig valt uitsluitend onder de bevoegdheid van het nutsbedrijf dat de installatie exploiteert. Er zal geen PHARE-bijstand worden verstrekt voor ontmanteling na afloop van de normale technische levensduur van kerncentrales.

De Commissie verstrekt sinds 1999 uitsluitend ter ondersteuning van de vroegtijdige sluiting en ontmanteling van reactoren van het type RBMK en VVER 440/230 in Litouwen, Bulgarije en Slowakije communautaire steun via het financieel instrument van PHARE. Die bijstand hangt samen met de verbintenis van de drie kandidaat-lidstaten dat zij zullen zorgen voor de vroegtijdige sluiting van de kernreactoren op de nucleaire installaties Ignalina, Kozloduy 1-4 en Bohunice V1. Totnogtoe heeft de Commissie de volgende communautaire bijstand geprogrammeerd uit de totale verbintenissen die binnen de huidige financiële vooruitzichten (2000-2006) zijn gepland:

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

Het leeuwendeel van deze steun wordt verstrekt via drie internationale fondsen voor ontmantelingssteun (Decommissioning Support Funds), die worden beheerd door de Europese Bank voor wederopbouw en ontwikkeling (EBWO). Voorts is de bijstand bestemd om de nationale nucleaire regelgevingsinstanties in de drie landen ondersteuning te verlenen bij het afgeven van vergunningen voor ontmantelingsactiviteiten. Op 30 januari 2002 heeft de Commissie de Raad in een informatienota over het gemeenschappelijk financieel kader 2004-2006 voor de toetredingsonderhandelingen voorgesteld bijkomende ontmantelingssteun aan Litouwen te verstrekken.

In zeer beperkte mate zijn uit PHARE schenkingen verstrekt ter ondersteuning van de voorbereiding van besluiten betreffende Euratomleningen. Vervolgens heeft de Commissie een Euratomlening voor een bedrag van 212,5 miljoen euro verstrekt voor de modernisering van de eenheden Kozloduy 5 & 6, terwijl een Roemeens verzoek om een lening voor de eenheid Cernavoda 2 nog hangende is.

Oorspronkelijk omvatte het PHARE-programma voor nucleaire veiligheid ook steun aan exploitanten voor dringende maatregelen ter verbetering van de nucleaire veiligheid, maar sindsdien is de klemtoon duidelijk verschoven naar steun aan de regelgevingsautoriteiten voor nucleaire veiligheid. Van commerciële nutsbedrijven wordt verwacht dat zij hun veiligheidsmaatregelen uit eigen middelen financieren. Afgezien van de steun voor de regelgevingsinstanties inzake nucleaire veiligheid is de PHARE-bijstand op dit ogenblik hoofdzakelijk gericht op maatregelen op het gebied van het beheer van radioactief afval in de kandidaat-lidstaten.

De Tacis-steun voor nucleaire veiligheid wordt geregeld door Verordening (EG, Euratom) nr. 99/2000 van 29 december 1999 betreffende bijstand aan de partnerstaten in Oost-Europa en Centraal-Azië(2), die loopt over de periode 2000-2006 en de volgende drie prioriteiten voor het nucleair veiligheidsprogramma in de Nieuwe Onafhankelijke Staten (NOS) vaststelt: bevordering van een effectieve nucleaire veiligheidscultuur, met name door permanente steun voor regelgevingslichamen en, wat de kerninstallaties betreft, door bijstand ter plaatse; steun voor de ontwikkeling en tenuitvoerlegging van strategieën voor gebruikte splijtstoffen, ontmanteling en beheer van nucleair afval, onder meer in Noordwest-Rusland in het kader van ruimere internationale samenwerking, en bijdragen tot relevante door de Unie gesteunde internationale initiatieven zoals dat van de groep van de zeven grootste industrielanden en de Unie (G7/EU) voor de sluiting van Tsjernobyl. Bovendien is steun verleend bij de voorbereiding van Euratomleningen voor de voltooiing en het verbeteren van de veiligheid van kerncentrales in de eindfase van afwerking.

Er dient in het bijzonder melding te worden gemaakt van de steun die is verstrekt voor de ontmanteling van de Tsjernobyl-reactor, waarvoor van 1994 tot 2001 een bedrag van 230 miljoen is toegewezen, met inbegrip van een bijdrage van 190 miljoen euro voor het door de EBWO beheerde fonds voor de inkapseling van Tsjernobyl (Chernobyl Shelter Fund). Met het oog op de vervangende capaciteit na de sluiting van de Tsjernobyl-reactor is Oekraïne thans bezig met de voltooiing en verbetering van de veiligheid van twee reactoren van het type VVER 1000 in Rovno en Khmelnitsky. De financiering van dat project omvat leningen van de EBWO en Euratom, respectievelijk van 215 miljoen dollar en het equivalent in euro van 585 miljoen dollar. Hoewel beide leningen al in december 2000 zijn goedgekeurd, moeten er nog zekere voorwaarden worden vervuld alvorens de leningsbesluiten in werking kunnen treden.

Voor wat betreft de totale financiële steun van de Gemeenschap voor nucleaire veiligheidsmaatregelen bevat de mededeling van de Commissie aan de Raad en het Parlement Steun van de Commissie voor de nucleaire veiligheid in de Nieuwe Onafhankelijke Staten en Midden- en Oost-Europa van 6 september 2001 gedetailleerde informatie over de aard en de omvang van de bijstand van de Gemeenschap gedurende de jaren '90. Bijlage 1 van dat verslag geeft voor de periode 1990-1999 een overzicht per jaar van de steun uit Tacis en PHARE voor nucleaire veiligheidsmaatregelen, die respectievelijk 531,78 miljoen euro en 192,94 miljoen euro bedraagt. Daarbij moet nog eens 22,85 miljoen euro worden geteld voor het nucleair veiligheidsprogramma PHARE 2001 (in 2000 is geen overeenkomstige toewijzing verstrekt) alsook 53 miljoen euro en 51 miljoen euro voor de nucleaire veiligheidsprogramma's Tacis in 2000 en 2001.

Over diezelfde periode vanaf 1990 heeft de Europese Investeringbank geen kerncentrales gefinancierd binnen de Gemeenschap of in Midden- en Oost-Europa. In de Gemeenschap heeft de Europese Investeringsbank over de periode 1990-1993 in totaal 238,03 miljoen euro verstrekt ter ondersteuning van drie projecten in de sector kernenergie. Die projecten hadden evenwel geen betrekking op kerncentrales maar op een installatie voor uraniumverrijking in Tricastin (Frankrijk, Rhône-Alpes), de behandeling van splijtstoffen in Sellafield (Verenigd Koninkrijk) en een installatie voor de behandeling van nucleair afval in Dessel/Antwerpen (België).

(1) COM(2000) 493 def.

(2) PB L 12 van 18.1.2000.