SCHRIFTELIJKE VRAAG E-0111/01

van Erik Meijer (GUE/NGL) aan de Commissie

(1 februari 2001)

Betreft: Klokkenluiders (1): hun maatschappelijk nuttige functie voor het oplossen van problemen binnen grote en belangrijke organisaties

1. Is de Commissie het met mij eens dat openbaarheid en publieke discussie tot nu toe steeds het meest effectieve kanaal zijn gebleken om aandacht te organiseren voor veronderstelde misstanden binnen organisaties en dat deze aandacht ertoe kan bijdragen dat wordt voorkómen dat de geconstateerde problemen nog langdurig onopgelost blijven?

2. Hoe beoordeelt de Commissie de stelling dat het voor personen die kennis dragen van misstanden slechts verdedigbaar is om het gebruik van het in vraag 1 genoemde instrument van openbaarheid uit te stellen indien en zolang de zekerheid bestaat dat de geconstateerde problemen relatief beperkt zijn en/of dat zij binnen de organisatie snel en effectief zullen worden opgelost?

3. Erkent de Commissie dat het een voorspelbaar en vrijwel onvermijdelijk streven is van de leiding van uiteenlopende organisaties om geconstateerde misstanden buiten de publieke belangstelling te houden, de problemen te ontkennen of een oplossing ervoor uit te stellen, en dat het daardoor vaak voorkomt dat kritiek en informatie die niet passen binnen dit streven niet op prijs worden gesteld?

4. Erkent de Commissie tevens dat er als gevolg van het in vraag 3 genoemde streven een ernstige tegenstelling kan ontstaan tussen enerzijds het verlangen van de leiding naar rust in de betrokken organisatie en anderzijds de maatschappelijk nuttige functie van klokkenluiders?

5. Hoe ziet de Commissie de gevolgen van de in vraag 4 bedoelde tegenstelling voor informanten die voor hun levensonderhoud afhankelijk zijn van de organisatie waarbinnen zij functioneren en die op grond daarvan kunnen vrezen als boodschapper van het slechte nieuws gestraft te worden met ontslag of degradatie?

6. Is de Commissie het met mij eens dat het haar ten dienste staande ambtelijk apparaat geen uitzondering dient te vormen op de regel dat de samenleving als geheel gediend is met het stimuleren van snel toe te passen oplossingen voor problemen, van het wegnemen van ongewenste ontwikkelingen en van het publieke debat over de beste wijze van functioneren?

Antwoord van de heer Kinnock namens de Commissie

(11 april 2001)

Voor de Commissie is transparantie een essentieel kenmerk van een moderne overheidsdienst. Informatie van de burger over haar werkzaamheden heeft voor de Commissie hoge prioriteit; zij blijft vasthouden aan het beginsel dat de burger een zo ruim mogelijke toegang moet krijgen tot informatie en documenten.

Wat het openbaar maken van klachten over wanbestuur en mogelijke wanpraktijken betreft, is de Commissie het met het Comité van onafhankelijke deskundigen eens dat moet worden gezorgd voor een doeltreffend evenwicht tussen het algemeen belang van geheimhouding en loyauteit van de ambtenaren enerzijds en dat van transparantie en verantwoordingsplicht anderzijds. Voorschriften betreffende klokkenluiders hebben vooral ten doel het personeel ertoe aan te zetten klachten intern te melden en de werkgever ertoe te brengen die klachten op afdoende wijze te onderzoeken. De Commissie is van oordeel dat dit in dezelfde mate geldt voor de instellingen van de EU.

Op 29 november 2000 heeft de Commissie een discussiedocument goedgekeurd met als titel Raising concerns about serious wrongdoings (Melden van klachten over ernstige wanpraktijken SEC(2000) 2078/6). Daarin zijn de voorstellen uiteengezet waarover zij momenteel met haar personeel en de personeelsvertegenwoordiging overleg pleegt. na afloop van het overleg zal de Commissie een definitief voorstel opstellen dat zal worden overgelegd aan het Interinstitutioneel Comité voor het statuut met het oog op aanpassing van het personeelsstatuut. In het document wordt voorgesteld om in het statuut een bepaling op te nemen op grond waarvan alle personeelsleden verplicht zijn om zoals reeds in 1999 bij de oprichting van het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) was bepaald wanpraktijken te melden binnen de instelling of rechtstreeks bij het OLAF, met de garantie dat dergelijke meldingen geen aanleiding zullen geven tot represailles. In het document wordt ook aandacht besteed aan omstandigheden waarin het verantwoord kan zijn aan klachten een ruimere bekendheid te geven; de conclusie is dat het aan de kaak stellen van ernstige wanpraktijken buiten de eigen instelling en het OLAF een laatste toevluchtsmogelijkheid moet zijn, waarvan het gebruik alleen gewettigd is in het onwaarschijnlijke geval dat intern niemand de oorspronkelijke klacht afdoende heeft behandeld. In dat extreme geval acht de Commissie het verantwoord dat de klacht ter kennis wordt gebracht van de hoogste autoriteiten van andere Europese Instellingen, zonder dat klokkenluiders die te goeder trouw handelen, negatieve gevolgen daarvan hoeven te vrezen.

De meest doeltreffende manier om personeelsleden ertoe aan te zetten misstanden intern te melden, bestaat er volgens de Commissie in te zorgen voor duidelijke en veilige interne rapporteringskanalen. Verder is het zinvol om, als extra garantie dat elke melding ook voldoende ernstig wordt genomen, duidelijk te bepalen hoe personeelsleden op een veilige manier in laatste instantie met een gefundeerde klacht buiten de eigen instelling terechtkunnen.

De Commissie is ervan overtuigd dat, wanneer zij ervoor zorgt dat het personeel eventuele klachten over wanpraktijken op een aanvaardbare, veilige en afdoende manier kan melden, dit zal bijdragen tot grotere openheid en meer zelfdiscipline, met als gevolg dat verkeerd en onaanvaardbaar gedrag wordt tegengegaan. Wanneer de bedrijfscultuur zo is dat het personeel mogelijke misstanden durft te melden, is de kans groter dat, in de zeldzame gevallen waarin werkelijk sprake is van wanpraktijken, die wanpraktijken in een vroeg stadium kunnen worden ontdekt en op een verantwoorde en doeltreffende manier kunnen worden aangepakt. Ook wanneer een klacht gebaseerd is op verkeerde informatie of wanneer er voor bepaalde situaties een volstrekt onschuldige verklaring is, kan een dergelijke bedrijfscultuur ertoe bijdragen dat mogelijke misverstanden snel uit de wereld worden geholpen.

De Commissie streeft er helemaal niet naar voor zichzelf een uitzondering te maken wat goede praktijken betreft, maar zij wil juist bestaande bepalingen op grond waarvan ambtenaren ertoe gehouden zijn vermoedelijke wanpraktijken te melden, aanscherpen. De tenuitvoerlegging van regelingen zoals de Commissie voorstelt zal ervoor zorgen dat de Commissie en het personeel kunnen terugvallen op voorschriften die vergelijkbaar zijn met de beste nationale voorschriften in de Unie.

Toepassing van de bovengenoemde beginselen moet een positieve invloed hebben wat betreft bonafide meldingen, serieuze en grondige behandeling van klachten, onderzoek van klachten op een zodanige manier dat de civiele rechten (inclusief het vermoeden van onschuld) niet worden geschonden, bescherming van de carrière van een ambtenaar die aan zijn meldingsplicht voldoet, en het nemen van tuchtmaatregelen of het instellen van vervolging ten aanzien van al wie schuldig wordt bevonden aan wanpraktijken.

Het fundamentele doel van een goede regeling inzake klokkenluiders is wanpraktijken tegen te gaan, op te sporen en op een billijke manier aan te pakken. Een regeling zonder de in de voorstellen van de Commissie aangegeven kenmerken kan wel transparant lijken, maar zou tegelijk inefficiënt kunnen worden doordat klachten op het verkeerde moment bekend worden of doordat procedurefouten worden gemaakt.