SCHRIFTELIJKE VRAAG E-3112/01

van Erik Meijer (GUE/NGL) aan de Commissie

(13 november 2001)

Betreft: Gevolgen van het voorgestelde Raamwerk anti-terrorisme en het Europees aanhoudingsbevel voor thans bestaande burgerrrechten

In verband met haar op 19 september voorbereide Raamwerk voor de bestrijding van terrorisme (12103/01 Droipen 81), en de daardoor bij Europese burgers groeiende vrees voor onverwachte aanhoudingen op grond van een Europees arrestatiebevel wegens feiten die in hun rechtsbewustzijn nimmer strafbaar zijn geweest of behoren te worden en die derhalve hun goede trouw niet aantasten,

kan de Comissie de volgende vragen beantwoorden met betrekking tot de bedoelde of onbedoelde gevolgen van een eventuele toepassing van deze voorstellen voor:

1. de ruimte voor rechters om mensen rechten te ontnemen die nu voor hen vanzelfsprekend zijn, bij voorbeeld door verdachten langer dan thans het geval is en/of zonder beschikbaarheid van verdedigers in voorarrest te doen houden?

2. het moment van de procedure waarop de verdachte kan beschikken over rechtsbijstand, en het voortzetten van deze bijstand voor de verdachte over de grenzen heen gedurende de gehele procedure zonder dat de verdachte extra kosten behoeft te maken?

3. het op enigerlei wijze strafbaar stellen van een gezindheid, d.w.z. het streven naar verandering van de staatsinrichting of van de beslissingen over de economie, het vragen van publieke aandacht daarvoor en het werven van aanhang daarvoor?

4. de ruimte die voortbestaat voor buitenparlementaire actie, zoals demonstraties en manifestaties in openbare buitenruimten, stakingen en het door werknemers als drukmiddel bezetten van hun bedrijf?

5. de mogelijkheid om thans legale organisaties te vervolgen of te verbieden op grond van het gedrag van enkele van hun leden?

6. de omstandigheden waaronder handelingen die in de ene lidstaat zijn toegestaan zoals abortus provocatus, vrijwillige euthanasie en het consumeren van softdrugs vervolgbaar worden op grond van het feit dat ze in een andere lidstaat strafbaar gesteld zijn?

Antwoord van de heer Vitorino namens de Commissie

(11 januari 2002)

De lidstaten hebben een akkoord over het Europees arrestatiebevel bereikt waarbij het huidige uitleveringssysteem zal worden vervangen door een volledig gerechtelijke overleveringsprocedure. Dit zal geen negatieve gevolgen hebben voor de grondrechten en vrijheden. Het voorarrest zal korter zijn dan bij de huidige uitlevering aangezien voor overlevering een termijn zal worden ingevoerd. Rechtsbijstand zal nog steeds gedurende de gehele procedure worden verstrekt. Bovendien hebben de lidstaten geopteerd voor het invoeren van een positieve lijst van strafbare feiten die uitsluitend zware strafbare feiten zal bevatten welke alle lidstaten kennen. Voor deze strafbare feiten is geen dubbele strafbaarheid vereist. De drempel voor op de positieve lijst geplaatste strafbare feiten zal een strafmaat van ten minste drie jaar zijn. Deze strafbare feiten worden in de wetgeving van de verzoekende staat omschreven. De algemene drempel voor andere strafbare feiten waarvoor dubbele strafbaarheid vereist zal zijn zal een strafmaat van ten minste één jaar zijn voor het proces en van vier maanden na het proces. Vervolging van strafbare feiten zoals abortus, vrijwillige euthanasie en gebruik van softdrugs blijft gebaseerd op de nationale wetgeving. Deze strafbare feiten zijn niet opgenomen in de positieve lijst (vragen 1-2 en 6).

Wat het voorstel inzake de bestrijding van terrorisme betreft, kan het volgende worden gezegd.

Wanneer men er bepaalde politieke of andere meningen op na houdt, zal dit niet beschouwd worden als een strafbaar feit aangezien dit niet behoort tot de in artikel 1 van het kaderbesluit inzake terrorismebestrijding genoemde strafbare feiten (vraag 3). In dit artikel worden strafbare feiten van terroristische aard gedefinieerd als volgt:

Iedere lidstaat neemt de nodige maatregelen om ervoor te zorgen dat in onderstaande lijst opgenomen opzettelijke handelingen die door hun aard of vanwege hun context een land of een internationale organisatie ernstig kunnen schaden en zoals die overeenkomstig het nationale recht als strafbare feiten zijn gedefinieerd, worden beschouwd als strafbare feiten van terroristische aard, wanneer de dader deze feiten pleegt met als doel:

(i) een bevolking ernstig te intimideren, of

(ii) een regering dan wel een internationale organisatie op onrechtmatige wijze te verplichten een bepaalde handeling te verrichten of zich daarvan te onthouden, dan wel

(iii) de politieke, constitutionele, economische of sociale basisstructuren van een land of van een internationale organisatie ernstig te destabiliseren of te vernietigen.

Deze formulering sluit nauw aan bij de tekst van het VN-Verdrag ter bestrijding van de financiering van terrorisme (1999), die wellicht de basis zal vormen voor het verwachte algemene verdrag inzake internationaal terrorisme.

De ruimte voor buitenparlementaire actie blijft ongewijzigd (vraag 4). Een vreedzame demonstratie kan in geen geval onder dit artikel vallen. Verdere verduidelijkingen zijn in de tekst opgenomen om tegemoet te komen aan het bezwaar dat politieke actie en vrije meningsuiting, bijvoorbeeld in het kader van activiteiten van vakbonden of antiglobaliseringsbewegingen, in het gedrang zouden komen. Het is duidelijk dat dergelijke handelingen niet binnen de werkingssfeer van het kaderbesluit kunnen vallen. Overweging 10 luidt:

Dit kaderbesluit is in overeenstemming met de grondrechten, zoals die worden gewaarborgd door het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden en zoals zij uit de gemeenschappelijke constitutionele tradities van de lidstaten voortvloeien, als beginselen van het Gemeenschapsrecht. De Unie neemt de beginselen in acht die zijn neergelegd in artikel 6, lid 2, van het Verdrag betreffende de Europese Unie en weerspiegeld zijn in het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, inzonderheid in hoofdstuk VI daarvan. Niets in dit kaderbesluit kan zo worden uitgelegd dat het een beperking of belemmering ten doel zou hebben van rechten of fundamentele vrijheden, zoals het stakingsrecht, de vrijheid van vergadering, vereniging of meningsuiting, met inbegrip van het recht om, voor de verdediging van zijn belangen, tezamen met anderen vakbonden op te richten dan wel zich daarbij aan te sluiten, en het daarmee samenhangende recht van betoging.

Bij de tekst is ook de volgende verklaring van de Raad gevoegd:

De Raad verklaart dat het kaderbesluit inzake terrorismebestrijding betrekking heeft op handelingen die door alle lidstaten van de Europese Unie worden beschouwd als ernstige inbreuken op hun strafwetgeving, gepleegd door personen wier doelstellingen een bedreiging vormen voor hun democratische samenlevingen waarin de rechtsstaat en de beschaving waarop zij gegrondvest zijn, worden

geëerbiedigd. Het moet in deze zin worden begrepen, en mag geenszins zo worden uitgelegd dat gedragingen van personen die zich voor de bescherming of het herstel van deze democratische waarden hebben ingezet, zoals dat met name in sommige lidstaten tijdens de tweede wereldoorlog het geval is geweest, nu als terroristische acties zouden kunnen worden beschouwd. Evenmin mag het zo worden uitgelegd dat personen die hun grondrecht op vrije meningsuiting uitoefenen op terroristische gronden worden aangeklaagd, zelfs als zij bij de uitoefening van dat recht overtredingen begaan.

Het is ook duidelijk dat dit instrument geen betrekking heeft op wettelijke organisaties, zelfs indien een van de leden daarvan een strafbaar feit van terroristische aard pleegt (vraag 5).

Het geachte parlementslid kan ook de tekst raadplegen die is opgesteld door de JBZ-Raad op 6-7 december 2001, waaruit blijkt dat de meeste vraagpunten werden behandeld.