NL Publicatieblad van de Europese Unie CE 84/840

(2004/C 84 E/0934)

SCHRIFTELIJKE VRAAG E-0685/04

van Erik Meijer (GUE/NGL) aan de Commissie

(9 maart 2004)

Betreft: Tegenstelling tussen een gemeenschappelijke buitenlandse politiek en het door derde staten zoals Amerika en Rusland verschillend behandelen van EU-lidstaten

1. Hoe beoordeelt de Commissie het feit dat de regering van de Verenigde Staten er bij herhaling blijk van geeft de EU niet te beschouwen als een statenbond waarmee eenvormige afspraken gemaakt worden over internationale betrekkingen, handel en luchtvaart maar als een verzameling los van elkaar staande staten die verschillend dienen te worden behandeld naar de mate van hun overeenstemming met Amerikaanse opvattingen en belangen, zoals dat onder meer tot uiting komt in pogingen om met afzonderlijke lidstaten en toekomstige lidstaten verdragen te sluiten over het boycotten van het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag en in de verschillende status van de EU-lidstaten bij de toewijzing aan daar gevestigde bedrijven van opdrachten voor projecten in Irak (zie o.a. het antwoord op mijn vraag E-3948/03 (1))?

2. Hoe beoordeelt de Commissie het feit dat dit Amerikaanse voorbeeld nu lijkt te worden nagevolgd door Rusland, zoals blijkt uit de Russische weigering om het partnerschaps- en samenwerkingsverdrag van 1997 met de EU van toepassing te verklaren op de tien nieuwe lidstaten die op 1 mei 2004 toetreden tot de EU, mede vanwege de economische nadelen die Rusland van een gelijke behandeling van alle EU-lidstaten meent te verwachten?

3. In hoeverre speelt bij het optreden van derde landen ten opzichte van de EU mede een rol dat afzonderlijke EU-lidstaten permanente zetels in de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties bezetten, er een zelfstandige kernmacht op nahouden en gebieden die geografisch niet tot het werelddeel Europa behoren tot hun grondgebied rekenen?

4. Onder welke omstandigheden verwacht de Commissie dat staten buiten de EU, waaronder grote staten zoals de VS, Rusland, China, India en Brazilië, meer geneigd zullen zijn om haar streven naar een eenvormige internationale positie van de EU serieus te nemen?

5. Acht de Commissie onder deze omstandigheden het streven naar een gemeenschappelijke buitenlandse politiek van de EU en erkenning door anderen als grootmacht in de wereldpolitiek nog reëel?

Bron: Het Nederlandse dagblad „de Volkskrant” van 21.2.2004.

Antwoord van de heer Patten namens de Commissie

(26 april 2004)

De Commissie is eveneens van oordeel dat de EU alleen dan vooruitgang kan boeken als zij gemeenschappelijke standpunten inneemt en deze standpunten tegenover haar partners in de wereld consequent verdedigt. Deze overtuiging vormde al de basis voor de bijdragen van de Commissie aan de Europese Conventie, en in het bijzonder voor haar mededeling over een ontwerp voor de Europese Unie („A project for the European Union”) van 22 mei 2002 (2). Volgens de Commissie is de communautaire methode zonder enige twijfel de beste manier om gemeenschappelijke besluiten voor te stellen, vorm te geven en uiteindelijk vast te stellen en in internationale fora te vertegenwoordigen. Dit is al het geval op het gebied van de handel, waar de EU dank zij de rol van de Commissie als woordvoerder namens de lidstaten een veel sterkere onderhandelingspartner is geworden, ook al proberen belangrijke handelspartners de Commissie tegen de lidstaten uit te spelen.

Naast de exclusieve bevoegdheid van de Gemeenschap heeft de EU duidelijke en consistente standpunten ingenomen over een aantal belangrijke zaken, met inbegrip van de kwestie van het Internationaal Strafhof en de partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst met Rusland. Tot op heden heeft de EU haar mening over geen enkel van deze punten herzien. Na de uitbreiding zal zij zich met nog meer gezag over deze aangelegenheden uitspreken.

Het is onvermijdelijk dat de militaire kracht van sommige lidstaten een belangrijke factor is bij internationale aangelegenheden. Dat geldt ook voor de rol van de lidstaten die permanente zetels in de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties (VN) hebben en voor de rol van de groep van de acht meest geïndustrialiseerde landen (G 8). Maar deze lidstaten behoren ook tot de landen die het meest bereid zijn om, voor het eerst, een Europees veiligheids- en defensiebeleid te ontwikkelen. Alle lidstaten zijn het met elkaar eens dat de werkzaamheden die gaande zijn op dit gebied, en op het gebied van veiligheid in het algemeen, van het grootste belang zijn als het de bedoeling is dat de EU als zodanig een rol speelt op mondiaal vlak, dat zij de rechtsstaat op internationaal niveau versterkt, en dat zij zich ten volle inzet voor conflictpreventie en crisisbeheer.

De Commissie ziet het als een aanmoediging dat de Europese Conventie in de ontwerp-grondwet een hele reeks elementen heeft opgenomen waardoor de capaciteiten van de Unie zullen worden versterkt. Gestroomlijnde besluitvormingsprocedures, een grotere rol voor het Parlement, „twee petten”-constructie bij de benoeming van de minister van Buitenlandse Zaken/Vice-voorzitter van de Commissie die bevoegd is voor externe betrekkingen, en het creëren van een forum met betrekking tot de rechtspersoonlijkheid van de Unie. Dit zal ook bijdragen tot een verbetering van de interne coördinatie. De Commissie hoopt dat de grondwet wordt goedgekeurd en zo snel mogelijk in werking treedt.

Net als het geval is met betrekking tot de handel, de concurrentie, de tenuitvoerlegging van de Europese Monetaire Unie (EMU) en de invoering van de euro zal dit een groot effect hebben op de zichtbaarheid van de EU en op haar vermogen om krachtig op te treden op het wereldtoneel. Intern zal het feit dat de minister van Buitenlandse Zaken het voorzitterschap van de Raad van ministers van Buitenlandse Zaken zal bekleden, de coördinatie vergemakkelijken. Toch zal de grondwet geen wondermiddel zijn. Juridisch gezien wordt de lidstaten ruimte gelaten voor een gedifferentieerde aanpak van aangelegenheden op het gebied van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB), zoals ook het geval is bij gemeenschappelijk standpunt 03/444/GBVB van 16 juni 2003 over het Internationaal Strafhof. Veel zal dan ook afhangen van het vermogen van de minister van Buitenlandse zaken en van de bereidheid van de lidstaten om de ontwerp-grondwet niet alleen naar de letter maar ook naar de geest ten uitvoer te leggen, en in het bijzonder artikel III-206, lid 1, luidende:

De lidstaten coördineren hun optreden in internationale organisaties en op internationale conferenties. Zij verdedigen in deze fora de standpunten van de Unie. De minister van Buitenlandse Zaken van de Unie organiseert de coördinatie.

Als één enkele „minister” de bijdragen van het communautaire externe beleid en van de lidstaten in het GBVB kan integreren, daarbij gesteund door een gezamenlijke Dienst voor het externe optreden, zal dat de Unie, haar lidstaten en haar instellingen beter in staat stellen om met grotere coherentie en consistentie degelijke en eensgezinde standpunten inzake het buitenlands beleid te bepalen en ten uitvoer te leggen.

(1) Zie blz. 744.

(2) COM(2002) 247 def. (Niet beschikbaar in het Nederlands).