SCHRIFTELIJKE VRAAG E-3676/00

van Bob van den Bos (ELDR) aan de Commissie

(29 november 2000)

Betreft: Noodhulp en steunprogramma's voor het door overstromingen getroffen Mozambique

Meer dan zes maanden zijn verstreken sinds in Mozambique massale overstromingen plaatsvonden en het is tijd om de hulp die tot nu toe door de Europese Unie is verstrekt, te evalueren.

1. Hoe evalueert de Commissie de samenwerking met de internationale organisaties en NGO's via welke hulpprojecten worden uitgevoerd in Mozambique? Wat moet worden verbeterd?

2. Heeft de ervaring met de natuurramp in Mozambique de Commissie ertoe gebracht haar samenwerking met de lidstaten in noodgevallen te herzien of te verbeteren? Heeft de Commissie nu bijvoorbeeld maatregelen genomen om de praktische samenwerking met de EU-lidstaten met betrekking tot het vervoer en de verdeling van noodhulpproducten te verbeteren? Bestaat er een met de lidstaten afgesproken kader, bijvoorbeeld voor hulp op het gebied van vervoers- of eventuele evacuatie-activiteiten door troepen of schepen van een EU-lidstaat die zich in de nabijheid van het rampgebied bevinden?

3. In de onmiddellijke nasleep van de overstromingen in Mozambique werd de internationale hulpverlening, ook de Europese, sterk bekritiseerd omdat zij te langzaam op gang kwam (met uitzondering van de steun van buurland Zuid-Afrika). Is de Commissie van plan maatregelen te nemen om het optreden van de EU in situaties als in Mozambique te verbeteren? Zo ja, welke maatregelen?

4. Kan de Commissie zorgen voor een rapport over de structurele hervorming van de Commissiedelegatie in Maputo, zoals aangekondigd in juli 1999?

Antwoord van de heer Nielson namens de Commissie

(8 februari 2001)

1. Aan haar reactie op de watersnood in Mozambique in 2000 kan de nauwe samenwerking van de Commissie met internationale en niet-gouvernementele organisaties worden afgelezen. Naast de uitstekende coördinatie met het VN-Bureau voor de coördinatie van humanitaire aangelegenheden en het National Disaster Management Institute (INGC) van de Mozambikaanse regering in Maputo kwam deze samenwerking ook tot uiting in de zorg waarmee de Commissie, samen met haar delegatie in Mozambique, in de aanvangsfase van de hulpoperatie haar partners selecteerde, die zonder uitzondering al lang in Mozambique actief waren en bewezen hadden dat zij noodhulpprogramma's kunnen uitvoeren. Deze selectie werd vergemakkelijkt door de onmiddellijke uitzending van een ECHO-deskundige naar Mozambique, belast met de strategische programmering en projectevaluatie alsmede het toezicht op en de evaluatie van de hulpverlening ter plaatse. Het was de bedoeling van de Commissie om de noodhulp over een periode van negen maanden geleidelijk af te bouwen, waarbij ECHO tegen eind 2000 zou worden teruggetrokken en DG Ontwikkeling zou doorgaan met wederopbouwprojecten op de langere termijn vanaf 2001.

Deze aanpak heeft tot uitstekende resultaten geleid, zoals ook verschillende leden van het Europees Parlement tijdens recente bezoeken aan Mozambique hebben kunnen vaststellen.

2. De grootschalige hulpoperatie in Mozambique omvatte vier fasen, namelijk de reddingswerkzaamheden (in de eerste week), het verstrekken van noodhulp (gedurende de eerste zes maanden), de hervestiging (vanaf de tweede tot de negende maand) en de wederopbouw (deze fase loopt vanaf de zesde tot de achttiende maand). De ontwikkelingshulp gaat uiteraard onverminderd door. Wat de eerste fase betreft, kunnen reddingswerkzaamheden alleen worden verricht met onmiddellijk inzetbare middelen. In Mozambique waren dit helikopters uit Zuid-Afrika, die zich voortreffelijk van hun taak hebben gekweten. Het is onmogelijk om zulke middelen tijdig van overzee aan te voeren om een verschil te kunnen maken. Wat de tweede fase betreft, waren er meer dan voldoende logistieke middelen beschikbaar voor de hulpverlening en er zijn geen slachtoffers te betreuren als gevolg van een gebrek aan hulp. Ten slotte schieten ook de derde (hervestiging) en de vierde (wederopbouw) fase goed op, met de bouw van huizen voor de slachtoffers van de overstromingen in veiliger gebieden, de bevoorrading met zuiver drinkwater, de steun voor het heropstarten van de productie in de landbouw en de veeteelt, en een adequate gezondheidszorg.

Gezien de snelle en effectieve reactie van de Commissie op de natuurramp in Mozambique bestaat er dan ook geen aanleiding om de samenwerking in noodsituaties te verbeteren. De Mozambikaanse autoriteiten hebben de hulpactiviteiten nauw gecoördineerd, daarbij bijgestaan door het VN-Bureau voor de coördinatie van humanitaire aangelegenheden. Alle lidstaten en internationale NGO's waren hierbij betrokken. Daarnaast vonden er dagelijks talloze vergaderingen plaats tussen de Commissie en vertegenwoordigers van de lidstaten, op het niveau van ambassadeur of hoofd van de delegatie, vanwege de omvang van de ramp.

3. De ramp in Mozambique ontwikkelde zich in drie fasen: na de zware regenval begin februari 2000 in Maputo teisterde orkaan Eline op 21 en 22 februari 2000 de provincies Sofala en Inhambane, waarna op 25 februari 2000 de sluisdeuren van grote dammen op de rivieren de Limpopo, Save en Buzi werden geopend om de druk van het water te verminderen, wat tot grote overstromingen leidde en talloze mensen op de vlucht dreef. De Commissie stond van meetaf aan in constante verbinding met haar delegatie in Maputo en vanaf 6 februari 2000 werden de nodige financiële middelen ter beschikking gesteld. De situatie werd echter pas in de derde fase kritiek. Binnen 48 uur na het begin van de ramp (op 27 februari 2000) was een deskundige uit ECHO's regionale kantoor in Nairobi, die over grote expertise in het veld beschikte, ter plaatse gezonden. Deze snelheid van optreden steekt gunstig af bij de reactie van andere donoren, zoals het US Office for Foreign Disaster Assistance, waarvan het rampenbestrijdingsteam pas op 4 maart 2000 arriveerde.

Alle tussentijdse evaluaties en externe rapporten zijn het erover eens dat de reactie van de Commissie in Mozambique tijdig, passend en kosteneffectief was en derhalve tot voorbeeld zou moeten strekken.

4. De Commissie heeft de toekenning van middelen aan haar delegaties in de derde landen afgestemd op plannen die zijn goedgekeurd en rekening houden met specifieke lokale behoeften. De Commissie kan de specifieke hervorming waarnaar het geachte parlementslid verwijst, niet thuisbrengen.