SCHRIFTELIJKE VRAAG E-2517/01

van Konstantinos Hatzidakis (PPE-DE) aan de Commissie

(14 september 2001)

Betreft: Te hoge concentratie giftige stoffen in Griekse watergebieden

Uit een onderzoek dat de Aristoteles-Universiteit van Thessaloniki in de periode 1999-2000 in 32 Griekse watergebieden heeft uitgevoerd, is gebleken dat in negen meren (Volvi, Doïrani, Mikri Prespa, Vistonida, Amvrakia, Zazari, Koronia, Kastorias, Ioanninon) de concentratie giftige stoffen de door de Wereldgezondheidsorganisatie vastgestelde grenswaarden overschrijdt.

1. Is de Commissie hiervan op de hoogte en hoe kan hier in het kader van de communautaire wetgeving tegen worden opgetreden?

2. Welke gevaren voor de volksgezondheid vloeien voort uit een te hoge concentratie giftige stoffen in watergebieden?

Antwoord van mevrouw Wallström namens de Commissie

(29 oktober 2001)

1. Wat betreft het onderzoek dat in Griekenland aan aquatische systemen wordt uitgevoerd, is het de Commissie bekend dat er zich in dat land een probleem van waterkwaliteit voordoet: dat de Griekse binnenwateren geëutrofieerd zijn is geen nieuw gegeven. De vraag van het geachte parlementslid betreft echter de aanwezigheid van toxische organismen (blauwwieren in zoete wateren). Hierover is weinig informatie beschikbaar. In diverse lidstaten wordt terzake onderzoek gedaan met betrekking tot drink- en zwemwater.

In de communautaire wetgeving valt de problematiek van de waterkwaliteit binnen het toepassingsgebied van diverse richtlijnen, zoals de richtlijn betreffende oppervlaktewater bestemd voor de productie van drinkwater, de richtlijn inzake de zuivering van stedelijk afvalwater, de nitratenrichtlijn(1) en andere. Deze richtlijnen beogen niet alleen het tot stand brengen van een bepaalde waterkwaliteit, maar ook het beperken van schadelijke effecten op wateren, met name wat betreft het gehalte aan nutriënten en gevaarlijke stoffen.

In de bestaande Gemeenschapswetgeving worden echter geen grenswaarden voor toxines vastgesteld, aangezien op het moment dat de genoemde richtlijnen werden vastgesteld, dit probleem nog niet was onderzocht en er nog geen passende monitoringmethoden waren ontwikkeld.

De bepalingen van genoemde richtlijnen kunnen in zekere zin worden beschouwd als maatregelen aan de bron, aangezien zij moeten voorkomen dat slechte waterkwaliteit en eutrofiëring de oorzaak zijn van schadelijke milieueffecten zoals het optreden van buitensporige concentraties van algentoxines. De groei van de blauwwieren wordt vooral gestimuleerd door de toevoer van fosfor, die hoofdzakelijk afkomstig is van stedelijk en industrieel afvalwater en uit de landbouw.

De Commissie voert momenteel besprekingen met de Griekse instanties over de herziening en uitbreiding van de kwetsbare gebieden als bedoeld in de richtlijn inzake de zuivering van stedelijk afvalwater en de kwetsbare zones als bedoeld in de nitratenrichtlijn. Een verbetering terzake zou inhouden dat in bedreigde gebieden strengere regels worden toegepast, wat een belangrijke stap voorwaarts zou betekenen in de strijd tegen eutrofiëring en nitraatverontreiniging van oppervlaktewateren en grondwaterlagen. De resulterende verbetering van de waterkwaliteit zou vanzelf bijdragen tot de oplossing van het probleem van de hoge toxineconcentraties, aangezien dit het rechtstreekse gevolg is van eutrofiëring.

In het vijfde kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling (1998-2002) is reeds een begin gemaakt met de totstandbrenging van een pan-Europees netwerk voor door algen geproduceerde toxines. Voorts is van start gegaan met een onderzoekproject (Photox) dat de ontwikkeling van een nieuwe technologie voor de fotokatalytische afbraak van cyanotoxines beoogt. In dit kader zou de Gemeenschap nadat het probleem op Europees niveau is geanalyseerd en nadat is onderzocht welke bestaande en geavanceerde technieken beschikbaar zijn om het cyanotoxinegehalte in water te bewaken en deze stoffen uit water te verwijderen richtsnoeren kunnen opstellen met betrekking tot de bepaling van deze toxines in aquatische ecosystemen en, in voorkomend geval, grenswaarden voor toxines kunnen vaststellen middels toekomstige communautaire wetgeving.

Op te merken valt dat in het kader van de zogeheten milieumaatregelen in de landbouw die deel uitmaken van het plattelandsontwikkelingsplan 2000-2006 voor Griekenland (Verordening (EG) nr. 1257/1999 van de Raad van 17 mei 1999 inzake steun voor plattelandsontwikkeling uit het Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor de Landbouw (EOGFL) en tot wijziging en intrekking van een aantal verordeningen(2)) een specifieke actie is gepland in een aantal Natura 2000-gebieden in Noord-Griekenland, waaronder het Vistonida- en het Koronia-meer. Deze maatregel beoogt de toepassing van landbouwbeheersystemen met gering productiemiddelengebruik, wat de biodiversiteit ten goede moet komen. De actie zal echter tegelijk gunstige gevolgen hebben voor de waterkwaliteit in deze meren, aangezien de verontreiniging als gevolg van landbouwactiviteiten erdoor wordt beperkt.

2. Er bestaat een risico voor de volksgezondheid zodra de door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) aanbevolen grenswaarde voor het toxine in kwestie (1 microgram microcystine per liter) wordt overschreden. Microcystine is een cytotoxische stof die de normale enzymatische activiteit verstoort. Bij de mens worden vooral levercellen aangetast. Indien een persoon in zijn gemiddelde dagelijkse waterbehoefte voorziet met water waarvan het microcystinegehalte bovengenoemde grenswaarde overtreft, kan dit resulteren in acute vergiftiging (leverbloedingen). Baden in sterk met deze toxines verontreinigde wateren vormt vooral voor baby's en kinderen een risico.

Wanneer excessieve toxineconcentraties worden geconstateerd, dienen de plaatselijke bestuursinstanties het nodige te doen om het risico voor de volksgezondheid te beperken (verbod op de winning van drinkwater, informering van de bevolking, plaatsen van waarschuwingsborden, monitoring van de toxineconcentratie in de betrokken wateren, enz.).

Overigens moet worden opgemerkt dat door blauwwieren veroorzaakte waterbloei niet in alle gevallen leidt tot hoge toxineconcentraties, aangezien slechts bepaalde soorten deze stoffen produceren. Anderzijds is momenteel niet goed bekend of ook andere microalgen toxines kunnen produceren die een serieus gevaar kunnen vormen voor de volksgezondheid.

(1) Richtlijn 75/440/EEG van de Raad van 16 juni 1975 betreffende de vereiste kwaliteit van het oppervlaktewater dat is bestemd voor productie van drinkwater in de lidstaten, PB L 194 van 25.7.1975. Richtlijn 91/271/EEG van de Raad van 21 mei 1991 inzake de behandeling van stedelijk afvalwater, PB L 135 van 30.5.1991. Richtlijn 91/676/EEG van de Raad van 12 december 1991 inzake de bescherming van water tegen verontreiniging door nitraten uit agrarische bronnen, PB L 375 van 31.12.1991.

(2) PB L 160 van 26.6.1999.