SCHRIFTELIJKE VRAAG P-2837/01

van Bart Staes (Verts/ALE) aan de Commissie

(5 oktober 2001)

Betreft: Concurrentievervalsing en staatssteun voor noodlijdende luchtvaartmaatschappijen

De vijftien EU-ministers van Financiën hebben op zaterdag 22 september beslist niet langer directe staatssteun toe te laten voor Europese luchtvaartmaatschappijen. De tekst van de ministers stipuleert ook nadrukkelijk dat algemene overheidshulp aan onrendabele maatschappijen uitgesloten is en dat de voorgestelde maatregelen met precisering van de bedragen moeten worden gemeld aan de Europese Commissie. Ter compensatie voor de economische gevolgen van de dramatische gebeurtenissen in New York en Washington mogen de EU-lidstaten hun nationale carriers wel financieel helpen om de stijgende verzekeringspremies op te vangen. Artikel 87 van het EU-verdrag bepaalt nadrukkelijk dat er steunmaatregelen mogelijk zijn bij natuurlijke rampen of andere buitengewone gebeurtenissen. Op korte termijn en voor één maand kunnen de EU-regeringen zelf de dekking verzekeren van schade aan derden veroorzaakt door oorlog of terrorisme. De Verenigde Staten voorzien een staatssteun van 15 miljard US dollar, waarvan 5 miljard US dollar aan directe steun, voor de noodlijdende Amerikaanse luchtvaartindustrie. Op z'n minst de directe steun lijkt in strijd met de bepalingen van de Wereldhandelsorganisatie. Bovendien versterken deze omvangrijke steunmaatregelen de concurrentiepositie van de luchtvaartindustrie ten opzichte van andere, vaak milieuvriendelijkere, transportmodi. In de luchtvaart worden nauwelijks externe kosten doorberekend. Er bestaan geen accijnzen op kerosine (vliegtuigbrandstof) en er wordt geen BTW geïnd op vliegtuigtickets.

Acht de Commissie de Amerikaanse staatssteun van 15 miljard US dollar, waarvan 5 miljard US dollar aan directe steun, voor de noodlijdende luchtvaartindustrie in overeenstemming met de bepalingen van de Wereldhandelsorganisatie? Zo ja, welke argumenten hanteert de Commissie om dit standpunt te staven? Zo neen, zal de Commissie een procedure aanhangig maken bij de Wereldhandelsorganisatie, gezien de schending van de WHO-bepalingen inzake de vrije markt? Welke maatregelen zal de Commissie nemen om te komen tot eerlijke concurentieverhoudingen tussen de diverse transportmodi, gezien de verdere versterking van de concurrentiepositie van de luchtvaartindustrie door bovengenoemde steunmaatregelen en de negatieve weerslag daarvan op mens en milieu?

Antwoord van de heer Lamy namens de Commissie

(12 november 2001)

Het handhaven van gelijke voorwaarden voor de luchtvaartmaatschappijen aan beide zijden van de Atlantische Oceaan is een belangrijke kwestie, die de Commissie nauw aan het hart ligt.

De WTO-regels omvatten evenwel geen algemeen subsidieverbod. Bovendien voorziet de Algemene Overeenkomst inzake de handel in diensten (GATS) nog niet in specifieke disciplines in verband met subsidies, hoewel de onderhandelingen op dit gebied al deel uitmaken van de ingebouwde agenda en tijdens een volgende ronde opnieuw zouden kunnen worden geactiveerd. Belangrijker is dat de meeste luchtvaartactiviteiten op dit ogenblik door de bijlage betreffende luchtvervoerdiensten aan het toepassingsgebied van de GATS zijn onttrokken en dus niet onder de verplichtingen van die Overeenkomst vallen. Gezien het ontbreken van WTO-regels die op de steunmaatregelen van de VS-autoriteiten zouden kunnen worden toegepast, is de kwestie van verenigbaarheid met de WTO dus niet aan de orde.

Daarom moeten eventuele handelsdistorsies als gevolg van directe steun aan de luchtvaartmaatschappijen in de Verenigde Staten worden behandeld in de context van het conventionele bilaterale EG-VS-kader. Jammer genoeg hebben de lidstaten er op dit gebied tot nog toe de voorkeur aan gegeven de betrekkingen met de VS op een zuiver bilaterale basis aan te pakken zonder rekening te houden met hun EU-partners of het juridische kader van de EU; de Commissie klaagt deze situatie op dit ogenblik aan voor het Europees Hof van Justitie. De Commissie is van oordeel dat het in de huidige situatie nog belangrijker is het beleid inzake buitenlandse betrekkingen op luchtvaartgebied in EU-verband te voeren. De Commissie zal daarom blijven aandringen op een mandaat voor onderhandelingen tussen de EU en de VS over de luchtvaart en zal de Verenigde Staten als een eerste stap een gedragscode voorstellen om concurrentiedistorsies als gevolg van het betalen van staatssteun te vermijden. Gezien het ontbreken van een

dergelijk akkoord en in afwachting van het onderhandelingsmandaat is het de taak van de lidstaten om in het kader van de bilaterale overeenkomsten met een minimum aan communautaire coördinatie op te treden.

Wat de milieueffecten betreft, hebben de aanslagen van 11 september op korte termijn de al bestaande problemen van overcapaciteit in de sector alleen maar verergerd. De maatregelen om die situatie te remediëren hebben geleid tot het schrappen van grote delen van vele luchtvloten en tot een versnelling van de programma's om oudere en minder efficiënte uitrusting buiten bedrijf te stellen. Bijgevolg is op korte termijn het milieueffect van zowel de emissies als het lawaai van vliegtuigen feitelijk verminderd. Het zal waarschijnlijk enige tijd duren voor het luchtverkeer met of zonder staatssteun terugkeert naar het niveau van vóór 11 september en wanneer dat gebeurt zal het waarschijnlijk zijn met vliegtuigen die iets minder schadelijk voor het milieu zijn.

Op langere termijn werkt de Commissie, in aansluiting op de resultaten van de recente 33e vergadering van de Internationale Burgerluchtvaartorganisatie, aan voorstellen voor een kader waarin de voorwaarden worden vastgesteld waaronder de staten vliegbeperkingen op hun luchthavens zouden kunnen introduceren met het oog op de bestrijding van de geluidshinder. De Gemeenschap buigt zich over de vraag hoe aan emissies gekoppelde heffingen zouden kunnen worden ingevoerd teneinde de externe kosten van de luchtvaart te internaliseren. Een studie van de Commissie zal later dit jaar worden voltooid.

Het is vanzelfsprekend belangrijk dat er in alle opzichten een eerlijke concurrentie bestaat en dat de luchtvaart geen gunstiger of minder gunstige behandeling dan andere vervoertakken krijgt. Daarom wenst de Commissie er absoluut voor te zorgen dat de bijstand aan de luchtvaartmaatschappijen in en buiten de EU alleen bestemd is ter dekking van de schade die het directe gevolg van de aanslagen is.