SCHRIFTELIJKE VRAAG E-3573/01

van Bart Staes (Verts/ALE) aan de Commissie

(8 januari 2002)

Betreft: Politieke gevangenen in Oezbekistan

Eind november bracht een Europese delegatie, geleid door het Directoraat-Generaal van de Europese Commissie voor Internationale Zaken en door het hoofd van het Departement voor Relaties met Centraal-Aziatische en Kaukasische landen, de heer Cornelius Wittebrood, een bezoek aan Oezbekistan. De delegatie sprak er over economische, maar ook sociale en politieke relaties tussen de Unie en Oezbekistan. Overeengekomen werd de relaties op al deze vlakken te verbeteren.

Op 28 november jl. werd de Oezbeekse democratische oppositieleider Muhammed Salih (ERK) opgepakt op de luchthaven van Praag. Dat gebeurde op basis van een internationaal aanhoudingsbevel van de Oezbeekse autoriteiten. Salih, erkend als politiek vluchteling in Noorwegen, was enkele dagen eerder mijn gast in het Europees Parlement. Het Oezbeekse bewind beschuldigt Salih ervan verantwoordelijk te zijn voor bomaanslagen tegen de Oezbeekse overheid. Een bewijs van zijn betrokkenheid is nooit geleverd. Salih kon vluchten, maar volgens Amnesty International en Human Rights Watch telt zijn thuisland nog steeds 7 tot 8 000 politieke gevangenen. AI en HRW klagen deze toestand aan. Omdat Tasjkent gezien wordt als een bondgenoot in de strijd tegen terreur, heeft het regime de vrije hand in Oezbekistan.

1. Is de Commissie zich bewust van het feit dat Oezbekistan duizenden politieke gevangenen telt? Heeft de Europese delegatie deze problematiek aangekaart tijdens haar bezoek aan het land? Zo ja, welke was de reactie van de Oezbeekse autoriteiten? Zo nee, waarom niet?

2. Heeft de Commissie inmiddels informatie ingewonnen bij kandidaat-lidstaat Tsjechië over de omstandigheden waarin de heer Muhammed Salih is opgepakt? Zo nee, is zij zinnens dat te doen?

3. Heeft de Commissie contact opgenomen met de Oezbeekse autoriteiten in verband met de arrestatie van democratisch oppositieleider Salih? Zo ja, wat was de reactie van Tasjkent? Zo nee, heeft de Commissie zich voorgenomen dit alsnog te doen?

4. Zal de Commissie handelsrelaties tussen Oezbekistan en de EU blijven ondersteunen en bevorderen als Oezbekistan zijn houding tegenover de democratisch-politieke oppositie ongewijzigd laat?

5. Zal de Commissie potentiële Europese investeerders inlichten over de toestand van de mensenrechten in Oezbekistan? Zo nee, waarom niet?

Antwoord van de heer Patten namens de Commissie

(18 februari 2002)

De Commissie heeft aandachtig de recente gebeurtenissen met betrekking tot de heer Mohammed Salih tijdens zijn verblijf in Tsjechië gevolgd. Met name de delegatie van de Commissie in Praag is onmiddellijk in kennis gesteld van de arrestatie van de heer Salih en van het standpunt van de organisaties voor de verdediging van de mensenrechten. Zij heeft de kwestie aan de orde gesteld tijdens een ter plaatse gehouden bijeenkomst van de ambassadeurs van de Unie. Er is ook contact opgenomen met de ambassadeur van Noorwegen in Praag, die de steun van zijn regering voor de heer Salih en het feit dat hij daarover in contact stond met de Tsjechische autoriteiten heeft bevestigd. De delegatie is ook op de hoogte gebracht van het feit dat deze kwestie de persoonlijke aandacht heeft van President Havel. In overleg met het voorzitterschap van de Unie is overeengekomen om bij de Tsjechische autoriteiten pas stappen te zetten wanneer de lopende initiatieven geen resultaat zouden opleveren. De Commissie heeft met tevredenheid de gelukkige afloop van de procedure genoteerd.

De Commissie is perfect op de hoogte van de situatie van de mensenrechten in Oezbekistan. Deze kwestie werd op de laatste bijeenkomst van het Samenwerkingscomité in Tasjkent op 23 november 2001 aan de orde gesteld. In overeenstemming met de verbintenis die de Commissie heeft aangegaan, wordt dit onderwerp aan de orde gesteld telkens wanneer de Commissie contacten heeft met de Oezbeekse autoriteiten. Tijdens het bezoek aan Brussel in november 2001 van de Oezbeekse Trojka onder leiding van de heer Kamilov, minister van buitenlandse zaken van Oezbekistan, heeft de Commissie opnieuw de kwestie van de mensenrechten en de democratisering in Oezbekistan aangekaart. Bij deze gelegenheid heeft de heer Kamilov ook een ontmoeting gehad met de Commissie buitenlandse zaken van het Parlement. Tot voor kort viel weinig verandering te merken in het antwoord van de Oezbeekse autoriteiten, dat overeenkwam met het antwoord dat werd gegeven aan de delegatie van het Parlement tijdens de vergadering van het Parlementair comité in het kader van de partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst in Tasjkent in juni 2001.

Tijdens de Samenwerkingsraad van 29 januari jongstleden in Brussel is dit onderwerp zowel door het voorzitterschap van de Raad als door de Commissie opnieuw ter tafel gebracht. Er lijkt enige beweging in de zaak te komen. Voor het eerst heeft de heer Kamilov aanvaard om de kwestie van de mensenrechten te bespreken zonder zich daarover, zoals het vroeger het geval was, geïrriteerd te tonen. Hij heeft verklaard dat zijn regering actief wenst mee te werken aan een verbetering van de situatie doch dat de overgang naar een democratie langzaam verloopt omdat Oezbekistan 70 jaar lang onder de dominantie en de cultuur van de Sovjetunie heeft geleefd. De Oezbeekse autoriteiten hebben reeds concrete maatregelen genomen. De heer Kamilov heeft bijvoorbeeld zijn tevredenheid geuit over de tenuitvoerlegging van het akkoord met het Internationale Rode Kruis over het bezoek van gevangenissen. Hij heeft medegedeeld dat zijn regering de werkingsfeer van dit akkoord wilde uitbreiden tot alle detentiecentra. Hij heeft ook gewezen op de steeds actievere rol van de ombudsman op het vlak van de mensenrechten in zijn land.

Tot slot wenst de Commissie de aandacht van het geachte parlementslid te vestigen op het feit dat tijdens de vergaderingen ter plaatse in Oezbekistan de Commissie de in zijn parlementaire vraag aan de orde gestelde problemen regelmatig bespreekt met de gemeenschap van Europese investeerders. Bijzondere aandacht wordt besteed aan de eerbiediging van de beginselen van de rechtstaat door de Oezbeekse autoriteiten, met name de gerechtelijke instanties, wat van zeer groot belang is voor particuliere ondernemers.