SCHRIFTELIJKE VRAAG E-2674/98

van Gerhard Hager (NI) aan de Commissie

(1 september 1998)

Betreft: Hulp voor toetredingskandidaten bij de controles aan de buitengrenzen

De overname van het EU-acquis en dus van de EU-normen bij de controles aan de buitengrenzen is herhaaldelijk als een van de belangrijkste voorwaarden voor toetreding naar voren gebracht. De laatste tijd valt steeds meer kritiek te vernemen op de doeltreffendheid van de grenscontroles door de kandidaatlidstaten, en de twijfels of aan dit criterium wel zou kunnen worden voldaan, nemen hand over hand toe. Om deze redenen richtte de fungerend voorzitter van de Raad in zijn toespraak van 15 juli 1998 in het Europees Parlement in Straatsburg het dringende verzoek tot de Commissie naar mogelijkheden te zoeken om de kandidaatlidstaten "bij het beveiligen van de grenzen te helpen" en argumenteerde hij dat "de buitengrenzen van deze elf kandidaatlidstaten in totaal 6.600 km bedragen" en dat men "zich dat eens moet voorstellen".

1. Hoe denkt de Commissie op dit verzoek te reageren?

2. Zijn er reeds concrete voorbereidingen gaande en aan welke bedragen wordt hierbij gedacht?

3. Uit welke begrotingslijnen moeten deze middelen komen en op basis van welke rechtsgrondslagen zullen zij worden uitgegeven?

4. Hoe valt dergelijke hulp te rechtvaardigen tegen de achtergrond dat andere lidstaten de afgelopen tijd zelf de kosten van de naleving van het Verdrag van Schengen moesten dragen, hoewel bijvoorbeeld Oostenrijk alleen al een Schengen-buitengrens van 2.400 km heeft?

Gecombineerd Antwoord

van de heer Monti namens de Commissie op de schritftelijke vragen E-2126/98 en E-2674/98

(11 november 1998)

Krachtens Verklaring nr. 44 gehecht aan het Verdrag van Amsterdam zou de Raad op de datum van inwerkingtreding van voornoemd verdrag alle in artikel 2 van het Protocol tot opneming van het Schengen-acquis in het kader van de Europese Unie genoemde noodzakelijke maatregelen, en in het bijzonder het besluit dat het Schengen-acquis definieert en dat, wat de elementen van het Schengen-acquis over de eerste en derde pijler verdeelt, moeten aannemen. De voorbereidende werkzaamheden hiervoor zijn inmiddels gaande. De hierboven genoemde besluiten van de Raad zullen worden bekendgemaakt in het Publicatieblad.

Krachtens het Schengen-acquis inzake de uitvoering van het Schengen-dispositief en artikel 2, tweede alinea, van het Schengen-protocol wordt tot de uitvoering van het Schengen-acquis door een kandidaat-land - te weten de deelname ervan aan de ruimte zonder binnengrenzen - besloten door de Raad, met eenparigheid van stemmen van de Schengen-lidstaten. Dit besluit zal worden genomen nadat is vastgesteld dat aan alle voorwaarden, met inbegrip van controle en bewaking van de buitengrenzen volgens de Schengen-normen, is voldaan.

In december 1994 besloot de Europese Raad van Essen om in het kader van de voorbereiding van de geassocieerde landen op hun toetreding tot de Unie de samenwerking met deze landen uit te breiden tot de gebieden die onder de derde pijler vallen (waaronder grenscontrole, asielzaken, immigratie, samenwerking tussen politie en douane, en gerechtelijke samenwerking). Om dit besluit uit te voeren vroeg de Commissie om een rapport over de behoeften van de betrokken landen op het gebied van justitie en binnenlandse zaken. Deze taak werd toevertrouwd aan een deskundige van hoog niveau, die eerder deel uitmaakte van het K4 - comité. In oktober 1995 ontving de Commissie het rapport van de bezoeken die deze aan de geassocieerde landen bracht. Om in de in het rapport vastgestelde behoeften te kunnen voorzien heeft de Commissie een aantal instrumenten in het leven geroepen.

1. Het horizontale Phare-programma voor justitie en binnenlandse zaken (JBZ). Dit programma heet "horizontaal", omdat het alle kandidaat-landen van Midden- en Oost-Europa (LMOE's) omvat, en omdat het de nadruk legt op interregionale samenwerking en meerlandenactiviteiten, met name op het gebied van scholing en uitwisselingen. Met een budget van 11 miljoen ecu voor de periode 1996 - 1998 heeft het programma tussen juni 1997 en juni 1998 missies naar elk van de 10 LMOE's mogelijk gemaakt om de behoeften aldaar vast te stellen en zo de conclusies van het rapport uit te diepen en projecten voor te stellen die de LMOE's op het gebied van justitie en binnenlandse zaken op gelijk niveau met de EU-lidstaten moeten brengen. De missies werden uitgevoerd door politiemensen, magistraten en andere door de lidstaten zelf via hun µnationale contactpunten voor Justitie en Binnenlandse Zaken' aangewezen functionarissen. De missies hadden betrekking op vier gebieden, waarvan er drie direct of indirect te maken hadden met grenscontrole ("grensbeheer", "asiel en immigratie" en "politiële samenwerking"), terwijl het vierde gebied justitie betrof. Voorts voorziet het horizontale Phare-programma voor justitie en binnenlandse zaken in een transversale actie voor scholing van politiediensten in de kandidaat-landen door de Vereniging van Europese Politieacademies (AEPC). Grenscontrole en met name de bestrijding van smokkelpraktijken zullen een belangrijk onderdeel vormen van deze actie, die harmonisatie van de curricula van de politieopleidingen in de LMOE's op basis van in de Unie gebruikte methoden mogelijk zal maken.

2. Van het Phare-budget voor 1997 was 6 miljoen ecu bestemd voor een Phare-meerlandenprogramma voor het beheer van de oostgrens van de Baltische staten. Dit programma dient ter versterking van het beheer door Estland, Letland en Litouwen van hun nieuwe oostgrens en hun strijd tegen smokkel, en is bedoeld voor de controle van zowel de "groene grens" als van de officiële grensposten. Het biedt de grensbewakers steun op het gebied van communicatie, informatica, bewaking, mobiliteit en tactische ondersteuning en scholing. Aan de twee bovengenoemde programma's kan men nog het Phare-meerlandenprogramma voor modernisering van de douane en vooral de Phare-landenbudgetten toevoegen.

3. Het Phare-meerlandenprogramma voor modernisering van de douane begon in 1995. Dit programma verleent bijstand aan de kandidaat-lidstaten in hun strijd tegen de smokkel van verdovende middelen, gestolen auto's en nucleair materiaal. Meer specifiek werd in oktober 1997 een project van 0,5 miljoen ecu opgezet waarmee de doelmatigheid van controles bij grensposten werd verhoogd door in de werkmethoden van de douane technieken voor risico-analyse in te voeren.

4. De Phare-landenbudgetten. Het is vooral met deze landenbudgetten dat de LMOE's op het gebied van justitie en binnenlandse zaken in het algemeen en dat van grenscontrole in het bijzonder door middel van uitrusting en scholing van grenspolitie en andere bij de grensbewaking betrokken diensten op gelijk niveau met de EU moeten worden gebracht.

In dit opzicht dient onderscheid te worden gemaakt tussen de situatie voordat de versterkte strategie ter voorbereiding van de toetreding werd aangenomen (december 1997) en de situatie sinds begin 1998.

- De situatie tot december 1997. In aansluiting op de landenrapporten die werden opgesteld in het kader van het horizontale Phare-programma voor justitie en binnenlandse zaken, werd een aantal grensprojecten opgezet. Zo werd na de missie naar Hongarije in juni 1997 een informatiseringsproject voor grensposten (4 miljoen ecu) in het operationeel programma voor Hongarije van datzelfde jaar opgenomen. Het project "oostgrenzen van de Baltische staten" (zie boven) werd in 1997 uitgebreid tot Polen (12 miljoen ecu). Andere grensprojecten werden door eerdere nationale programma's gefinancierd, zoals de levering van apparatuur voor vingerafdrukken aan de Poolse politie (5 miljoen ecu) en de ontwikkeling van machinaal leesbare identiteitsdocumenten in de Tsjechische Republiek.

- De situatie sinds begin 1998. In het kader van de versterkte strategie ter voorbereiding op de toetreding zoals voorgesteld door de Commissie in haar document Agenda 2000 en aangenomen door de Europese Raad van Luxemburg in december 1997, heeft een heroriëntatie van het programma Phare plaatsgevonden om het meer op de doelstelling van toetreding toe te spitsen. Een van de toekomstige prioriteiten van het programma is met name de hulp aan de kandidaat-landen om hen in staat te stellen hun bestuurlijke en gerechtelijke capaciteit te versterken. Circa 30 % van de Phare-middelen zal aan deze doelstelling worden besteed, wat neerkomt op een bedrag aan subsidies van bijna 500 miljoen ecu per jaar. Een van de belangrijkste uitdagingen waaraan de kandidaat-landen het hoofd moeten bieden willen zij het acquis op doeltreffende wijze invoeren, is de versterking van de bestuurlijke en gerechtelijke capaciteit. De sector JBZ is in dit kader een van de vier prioriteitsgebieden. Daarom zullen vanaf eind 1998 jumelages worden opgezet tussen overheidsdiensten in de lidstaten enerzijds en de kandidaat-landen anderzijds op het gebied van JBZ, en met name op het gebied van grenscontroles. Daarbij zullen deskundigen uit de lidstaten voor langere tijd worden gedetacheerd bij de kandidaat-landen. Deze jumelages zullen worden gefinancierd uit de Phare-landenbudgetten.

Opgemerkt moet worden dat alle Phare-acties ten laste komen van begrotingspost B7-500, en dat in tegenstelling tot de programma's onder titel VI van het Verdrag betreffende de Europese Unie (Grotius, Oisin, Odysseus, Falcone, en Stop), die voorzien in gezamenlijke financiering van een project door de Commissie en de initiatiefnemer van het project - programma's waaraan de kandidaat-landen kunnen deelnemen voor zover daarin is voorzien door de initiatiefnemer van het project, maar waartoe zij niet het initiatief kunnen nemen -, het programma Phare geen co-financiering door begunstigden kent. Niettemin valt Phare onder de " partnerschappen voor toetreding", waarmee de kandidaat-landen zich verplichten het acquis van de Unie en haar lidstaten over te nemen. Dit vereist van hun kant grote investeringen in termen van wetgeving, reorganisatie en scholing, waarvoor zij van de Unie financiële steun krijgen.

De economische ontwikkeling en de financiële draagkracht van de kandidaat-landen van Midden- en Oost-Europa zijn niet te vergelijken met die van de drie landen die in januari 1995 tot de Unie zijn toegetreden. Bovendien zijn de problemen die zij op alle gebieden moeten oplossen om te voldoen aan de "criteria van Kopenhagen", oneindig veel complexer, aangezien zij door de val van het communisme hun gehele politiek-bestuurlijke, economische en sociale systeem opnieuw moeten opbouwen. Deze bijzondere omstandigheden rechtvaardigen de uitvoering van een "versterkte strategie ter voorbereiding op de toetreding" zoals voorgesteld door de Commissie in haar document Agenda 2000 en aangenomen door de Europese Raad van Luxemburg in december 1997.