RESOLUTIE(1)

over klimaatverandering en kleine eilandstaten in het kader van de samenwerking ACS-EU

De Paritaire Vergadering ACS-EU,

- bijeen te Straatsburg (Frankrijk) van 29 maart tot en met 1 april 1999,

- gezien het verslag van de Werkgroep klimaatverandering en kleine eilandstaten (ACS-EU 2478/A/99/def. en ACS-EU 2478/B/99/def.),

- onder verwijzing naar zijn eerdere resoluties over klimaatverandering, kleine eilandstaten en het milieu,

- gelet op de relevante bepalingen van het raamverdrag van de VN inzake klimaatverandering (UNFCCC), waarin met name specifiek erkend worden de bijzondere kwetsbaarheid en de bijzondere omstandigheden van de ontwikkelingslanden, en met name van kleine eilandstaten en andere landen met laag liggende kustgebieden en andere gebieden die vatbaar zijn voor droogte en woestijnvorming,

- gelet met name op de artikelen 4.1 (e), 4.3, 4.4, 4.5, 4.7 en 4.8 van het UNFCCC waarin de verbintenissen van de ontwikkelde landen (onder meer de Europese Unie en de EU-lidstaten) om steun te verlenen aan ontwikkelingslanden met financiële middelen en de overdracht van technologie, uiteengezet wordt,

- gelet op het Protocol van Kyoto bij het UNFCCC, met name artikel 12 (een schoon ontwikkelingsmechanisme),

- gelet op het actieplan van Buenos Aires, vastgelegd in de besluiten van de vierde bijeenkomst van de conferentie van de partijen bij het UNFCCC, dat de bij het verdrag aangesloten geïndustrialiseerde landen oproept in het kader van het Wereldmilieufonds financiële steun te geven om de negatieve invloed van de klimaatverandering te matigen en de schadelijke gevolgen ervan te beperken,

- gezien het actieprogramma voor kleine eilandstaten, zoals dit is aangenomen door de Wereldconferentie van de VN over een duurzame ontwikkeling van kleine eilandstaten met een ontwikkelingsstatus (Barbados 1994) en met name hoofdstuk I hiervan,

- gelet op het verslag van de Commissie voor duurzame ontwikkeling (CSD) over de vooruitgang bij de tenuitvoerlegging van het actieprogramma voor kleine eilandstaten, waarin verklaard wordt dat er weinig vooruitgang geboekt is met de hoofdstukken inzake klimaatverandering en energiebronnen,

- gezien het verslag van de Conferentie van aspirant-donors en kleine insulaire ontwikkelingslanden (SIDS) die van 24-26 februari 1999 bij de Verenigde Naties is gehouden in het kader van de tenuitvoerlegging van het actieprogramma van Barbados,

- gelet op de conclusies van de Europese Milieuraad van 6 oktober 1998 waarin de Commissie gevraagd wordt aan te duiden hoe de overzeese ontwikkelingshulp van de EG beter kan worden gebruikt om de doelstellingen van de UNFCCC te bereiken, waarbij opgemerkt moet worden dat deze hulp niet gebruikt mag worden voor de aanschaf van gecertifieerde emissiereductie-eenheden,

- gelet op het internationaal verdrag ter bestrijding van de woestijnvorming,

- gelet op artikel 41 van de Overeenkomst van Lomé IV, waarin de partijen het nut erkennen van gedachtewisselingen over grote ecologische risico's, zoals het broeikaseffect, gericht op een evaluatie van de mogelijkheden voor gezamenlijke activiteiten overeenkomstig de bepalingen van de Overeenkomst,

A. vaststellend dat op de in februari 1999 gehouden Conferentie van aspirant-donors en kleine insulaire ontwikkelingslanden werd beklemtoond dat de ontwikkelingshulp voor SIDS aanzienlijk is gedaald en dat de mobilisatie van hulpmiddelen een van de belangrijkste uitdagingen is; overwegende dat de donors, waaronder de lidstaten van de EU en de Europese Commissie, met nadruk wezen op de dringende noodzaak van een betere en doeltreffende coördinatie bij de samenwerking met de kleine insulaire ontwikkelingslanden; overwegende dat een betere coördinatie de kosten zou verminderen en de doeltreffendheid en de doelmatigheid ervan zou verbeteren,

B. overwegende dat de klimaatverandering een bedreiging zonder weerga vormt voor het menselijk welzijn en zijn overleven, die veroorzaakt wordt door de steeds omvangrijker en onverantwoorde, niet-duurzame consumptiepatronen in de wereld,

C. gebonden aan de doelstelling van een vermindering van de emissie van broeikasgassen door de bijlage I-landen met 20 % voor het jaar 2005, gebaseerd op de emissieniveaus van 1990, hetgeen werd voorgesteld door de Alliantie van kleine insulaire staten (AOSIS) op de eerste conferentie van de partijen bij het UNFCCC,

D.overwegende dat het Protocol van Kyoto beschouwd wordt als een, zij het nog inadequate, stap in de goede richting,

E. ernstig bezorgd over de voorwaarden die de EU verbonden heeft aan de ratificatie van het Protocol van Kyoto, alsmede bezorgd dat de nakoming van verbintenissen tot vermindering van de emissie van broeikasgassen, tot stand gekomen in het kader van de Overeenkomst van Kyoto, wat de Europese landen betreft twijfels oproept,

F. overwegende dat het Afrikaanse continent bijzonder kwetsbaar is voor de invloeden van de klimaatverandering, als gevolg van factoren als de grootschalige armoede, periodieke droogteperioden, onbillijke landverdeling en een al te grote afhankelijkheid van de op regen gebaseerde landbouw; alsmede dat een toeneming van de droogte de beschikbaarheid van voedsel ernstig zou kunnen schaden,

G. overwegende dat sommige Afrikaanse staten in de Zuidelijke Sahara bijzonder gevoelig en kwetsbaar voor klimaatverandering zijn, omdat zij niet aan zee en dichtbij de Saharawoestijn liggen, en dat zij tot de armste landen ter wereld behoren,

H. overwegende dat kustzones gekenmerkt worden door een rijke diversiteit aan ecosystemen en een groot aantal sociaal-economische activiteiten en dat thans naar raming ongeveer de helft van de wereldbevolking in kustzones woont,

I. overwegende dat ongeveer een derde van alle partijen die de Overeenkomst van Lomé ondertekend hebben, kleine eilandstaten zijn en dat deze landen bijzonder kwetsbaar zijn voor de nadelige gevolgen van de klimaatverandering, zoals een stijging van de zeespiegel, het verbleken van koralen en de toenemende frequentie en intensiteit van tropische stormen,

J. overwegende dat de kleine eilandstaten met een ontwikkelingsstatus tot de landen behoren die het minst bijdragen aan veranderingen in het mondiale klimaat en tot de landen behoren die het meest te lijden zouden hebben van de nadelige effecten van dergelijke verschijnselen en in sommige gevallen onbewoonbaar zouden kunnen worden,

K. overwegende dat uit het voorlopige resultaat van studies van de Gemengde Gemenebest/Wereldbank Taskforce voor kleine staten over de kwetsbaarheidsindex blijkt dat kleine eilandontwikkelingsstaten van de ontwikkelingslanden het meest kwetsbaar zijn voor abrupte externe economische en milieuveranderingen en dat hun weerstand tegen deze veranderingen zeer beperkt is,

L. gelet op de onderhandelingen die thans plaatsvinden en die gericht zijn op een toekomstige ACS-EU-overeenkomst en op de noodzaak om de beginselen van een duurzame ontwikkeling op alle terreinen van samenwerking te integreren,

M. overwegende dat de Europese Unie en de Commissie tot nu toe nog geen coherent beleid en programma ontwikkeld hebben om de verbintenissen uit hoofde van de artikelen 4.1 (e), 4.3, 4.4, 4.5, 4.7 en 4.8 van het UNFCCC na te komen, met name wat betreft de overdracht van technologie en de opbouw van capaciteiten in de ontwikkelingslanden,

Met betrekking tot de tenuitvoerlegging van het Actieprogramma van Barbados voor een duurzame ontwikkeling van de kleine eilandstaten met een ontwikkelingsstatus

1. doet een beroep op alle partijen om nogmaals het belang te bevestigen van de prioriteiten die geformuleerd zijn in het "Actieprogramma van Barbados voor een duurzame ontwikkeling van de kleine eilandstaten" en om dit programma volledig en effectief te integreren in de planning en tenuitvoerlegging van de Overeenkomst van Lomé en in de opvolger van deze Overeenkomst in de kleine insulaire ontwikkelingslanden van de ACS (SIDS);

2. bevestigt dat regionale mechanismen voor interactie en samenwerking tussen de SIDS een essentiële grondslag vormen voor maatregelen in het kader van het Actieprogramma van Barbados;

3. wijst op het gebrek aan coördinatie tussen de EU-lidstaten voor wat betreft hun verbintenissen in het kader van het Actieprogramma van Barbados en wijst erop dat coördinatie op landenniveau tussen donoren en partners binnen het algehele kader van een nationale strategie van kritisch belang is voor de maximalisatie van de invloed, de doeltreffendheid en de kosten-batenverhouding van acties ter bevordering van een duurzame ontwikkeling;

4. is van mening dat de inspanningen op nationaal en regionaal niveau gericht op de tenuitvoerlegging van het Actieprogramma van Barbados dienen te worden aangevuld met doeltreffende financiële steun van de internationale gemeenschap;

5. doet een beroep op de EU om een actieve rol te spelen bij de in september 1999 te New York te houden bijzondere zitting van de Verenigde Naties, gericht op een volledige en alomvattende herziening en beoordeling van het actieprogramma voor een duurzame ontwikkeling van de kleine insulaire ontwikkelingslanden, ten einde de doelstellingen hiervan volledig te verwezenlijken;

6. verzoekt de Europese Commissie het initiatief te nemen met betrekking tot het uiterst belangrijke vraagstuk van de coördinatie van de donoractiviteiten tussen de lidstaten van de EU, de Commissie en de kleine insulaire ontwikkelingslanden in het kader van de tenuitvoerlegging van het actieprogramma van Barbados; dringt er tevens bij de Commissie op aan samen met de lidstaten van de EU een actieplan uit te werken betreffende een verbetering van de coördinatie van de donoractiviteiten, dat in september 1999 zou moeten worden voorgelegd aan de bijzondere zitting van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties (UNGASS);

Met betrekking tot de klimaatverandering in ACS-EU-kader

7. is van mening dat voorkoming van en aanpassing aan de klimaatverandering een terrein is waarop de ACS-EU-samenwerking in de komende Overeenkomst, die in de plaats zal treden van Lomé IV, dient te worden versterkt;

8. stemt ermee in dat acties die gesteund worden in het kader van nationale en regionale indicatieve programma's (NIP/RIP), op een geïntegreerde wijze dienen te worden uitgevoerd en gericht dienen te zijn op een duurzame groei; dat met name aanpassingsstrategieën inzake klimaatverandering en stijging van de zeespiegel dienen te worden geïncorporeerd in ontwikkelingsplanningsprocessen op langere termijn; en dat bilaterale donoren en VN-instanties en -organisaties, alsmede de Wereldbank de handen ineen dienen te slaan bij de bevordering van gecoördineerde capaciteit opbouwende programma's ter ondersteuning van de ontwikkeling en de tenuitvoerlegging van nationale, subregionale en regionale strategieën;

9. beveelt aan dat de beleidsontwikkeling en programma's inzake klimaatverandering in het kader van de ACS-EU-samenwerking op drie terreinen dienen te worden geconcentreerd: hernieuwbare energiebronnen, aanpassing aan en voorbereiding op rampen;

10. wijst op de vaststelling van het mechanisme voor een schone ontwikkeling (CDM) in het kader van het Protocol van Kyoto en wijst erop dat getracht moet worden om coördinatie tot stand te brengen tussen projecten die ontwikkeld zijn in het kader van CDM en programma's inzake hernieuwbare energie, aanpassing aan klimaatverandering en voorbereiding op rampen in het kader van de Overeenkomst van Lomé;

11. wijst erop dat er tot nu toe nog geen gemeenschappelijk overeengekomen methodologie ontworpen is voor de beoordeling van de resultaten van projecten in het kader van het CDM; is bijgevolg van mening dat een strikt en doorzichtig controle- en verificatiesysteem en duidelijke deelnemingsvereisten van essentieel belang zijn voor het welslagen van het CDM;

12. wijst op het potentieel van het CDM om aanzienlijke middelen te genereren voor de financiering van reductie- en aanpassingsprojecten in ACS-landen; beveelt aan, om te verzekeren dat het CDM kan concurreren met de andere uitvoeringsmechanismen van het Protocol en dat reductieprojecten worden uitgevoerd in streken die lang door de markt zijn verwaarloosd, dat:

- een aanpassingsheffing wordt toegepast op transacties in het kader van artikel 6 (gezamenlijke uitvoering) en artikel 17 (emissierechten); en dat

- in het kader van het CDM ontwikkelde projectontvankelijkheidscriteria projecten in de ACS-landen en de minst ontwikkelde landen kunnen stimuleren;

13. wijst erop dat het actieplan van Buenos Aires de bij het verdrag aangesloten ontwikkelde landen oproept in het kader van het Wereldmilieufonds middelen beschikbaar te stellen, om aanpassingsmaatregelen te implementeren in uitzonderlijk kwetsbare landen en regio's, en vooral in landen die blootgesteld zijn aan met het klimaat samenhangende natuurrampen; roept de Europese Unie en de ACS-vertegenwoordigers in de Raad van het Wereldmilieufonds op ervoor te zorgen dat dit besluit volledig via de projectcyclus van het Wereldmilieufonds wordt geïmplementeerd;

14. beveelt aan dat beleidsinstrumenten en programma's ontwikkeld en ten uitvoer gelegd worden ter ondersteuning van de ACS-landen bij de opbouw van capaciteiten, de verspreiding van informatie, opleiding en de formulering van gerichte beleidsdoelstellingen, ten einde het CDM begrijpelijker en acceptabeler te maken, waardoor de presentatie van projecten door ACS-landen voor het CDM vereenvoudigd wordt;

15. onderstreept dat, hoewel veel prioriteitsgebieden in het kader van het actieprogramma van Barbados reeds zijn opgenomen in de huidige Overeenkomst van Lomé, sommige gebieden die van groot belang zijn voor kleine eilandstaten en andere kustzones, daarin ontbreken, zoals geïntegreerd kustbeheer en een geïntegreerde aanpak van het landgebruik;

16. is van mening dat het geïntegreerde beheer van kustgebieden (ICZM) een evolutionair proces is dat opties vaststelt en uitvoert om een duurzame ontwikkeling en aanpassing aan klimaatverandering in kustzones en op kleine eilanden te bereiken en is van mening dat de Overeenkomst van Lomé een kader zou moeten vaststellen voor de bevordering van het ICZM in de ACS-eilandstaten en kustgebieden;

17. wijst op de noodzaak om systematische observatienetwerken te versterken teneinde de eventuele oorsprong en de verspreiding van de klimaatverandering te kunnen vaststellen en potentiële gevolgen, met name op regionaal niveau, te kunnen beoordelen; tevens dient aandacht te worden geschonken aan steunverlening aan kwetsbare ACS-staten bij hun pogingen om controle- en verwante klimaat- en weersvoorspellingscapaciteiten te ontwikkelen;

18. is van mening dat rampenpreventie en de voorbereiding erop een integraal onderdeel dienen uit te maken van de ontwikkelingssamenwerking en acht het van essentieel belang dat dit aspect in aanmerking wordt genomen bij de onderhandelingen over een nieuwe ACS-EU-Overeenkomst, alsmede dat dit geïntegreerd wordt in nationale indicatieve programma's en individuele projecten;

19. bevestigt in dit verband dat er een bijzondere behoefte bestaat aan de opbouw van capaciteiten voor rampenplanning en -beheer en voor de bevordering en vereenvoudiging van de overdracht van vroegtijdige waarschuwingstechnologieën aan landen die gemakkelijk de dupe van rampen kunnen worden;

Met betrekking tot economische en handelssamenwerking

20. onderstreept het belang van het herkennen van de speciale behoeften van kleine ACS-eilandstaten die fysiek en economisch kwetsbaar zijn voor de gevolgen van klimaatveranderingen, met name voor natuurrampen als orkanen en droogte, die alle hun economische activiteiten aantasten op gebieden als landbouw, visserij en toerisme, waarvan zij afhankelijk zijn wegens hun geringe natuurlijke hulpbronnen;

21. verzoekt de Europese Unie meer belang te hechten aan de kwetsbaarheidsfactor bij alle ontwikkelingssteun voor deze landen die aan dergelijke risico's zijn blootgesteld en rekening te houden met de lopende werkzaamheden van de Gemengde Gemenebest/Wereldbank Task-force voor kleine staten;

22. verzoekt de Europese Unie tevens een gedifferentieerde behandeling te geven in de zin van preferentiële toegang tot de markt ten behoeve van de kwetsbare kleine en eilandstaten;

Met betrekking tot internationale regelingen

23. is van mening dat, gelet op het toenemend aantal besluiten nemende instanties die zich bezighouden met diverse aspecten van een duurzame ontwikkeling, met inbegrip van internationale overeenkomsten, er een steeds grotere behoefte bestaat aan een betere beleidscoördinatie op intergouvernementeel niveau, alsmede aan voortdurende en beter onderling afgestemde pogingen om de samenwerking tussen de secretariaten van die besluiten nemende instanties te versterken;

24. dringt er bij de regeringen op aan om de VN-conventie inzake de bestrijding van de woestijnvorming te sluiten en ten uitvoer te leggen in die landen die te kampen hebben met ernstige droogte en/of woestijnvorming, met name in Afrika;

25. doet een beroep op de Commissie om te onderzoeken onder welke voorwaarden de Overeenkomst van Lomé benut zou kunnen worden voor de uitvoering van onderdelen van het UNFCCC; beveelt in dit verband aan om een werkgroep op te richten bestaande uit vertegenwoordigers van de relevante directoraten-generaal; de werkgroep dient:

- een overzicht op te stellen van de structuren, instrumenten en programma's in het kader van de EU-ACS-samenwerking die benut zouden kunnen worden ter ondersteuning van de tenuitvoerlegging van de verbintenissen van de Europese Unie, de EU-lidstaten en de ACS-landen in het kader van het UNFCCC, vooral met betrekking tot de overdracht van technologie en de opbouw van capaciteit. Als belangrijkste gebieden voor dit onderzoek worden voorgesteld: hernieuwbare energiebronnen, aanpassing aan de gevolgen van klimaatverandering en voorbereiding op rampen,

- een actieplan voor te bereiden, gebaseerd op de analyses van het voornoemde onderzoek, dat zal leiden tot: a) meer kennis over het UNFCCC, het Protocol van Kyoto en verwante instrumenten onder de actoren die betrokken zijn bij de programmering en tenuitvoerlegging van de instrumenten van de Overeenkomst van Lomé en vice versa, b) meer coördinatie bij de tenuitvoerlegging van het UNFCCC, het Protocol van Kyoto en de Overeenkomst van Lomé, met name op de gebieden hernieuwbare energiebronnen, aanpassing aan de gevolgen van de klimaatverandering en voorbereiding op rampen.

De werkgroep dient regelmatig verslag uit te brengen aan de Paritaire Vergadering ACS-EU. Een eerste verslag dient te worden ingediend zes maanden na aanneming van deze resolutie en dient te worden gevolgd door jaarverslagen over de vorderingen en de activiteiten;

26. doet een beroep op de ACS en de EU om met gebruikmaking van de bestaande mechanismen in het kader van de Overeenkomst van Lomé (art. 41) een gemeenschappelijke ministeriële conferentie over het onderwerp klimaatverandering bijeen te roepen;

27. doet een beroep op de EU en de Verenigde Staten om het Protocol van Kyoto zo snel mogelijk en onvoorwaardelijk te ratificeren en om onmiddellijk voorbereidingen te treffen voor de onverwijlde tenuitvoerlegging ervan door de aanneming van energieke beleidsmaatregelen;

Met betrekking tot het delen van informatie en de toegang tot de technologie

28. is er vast van overtuigd dat de beschikbaarheid van wetenschappelijke en technologische informatie en de toegang tot en de overdracht van uit milieuoogpunt gezonde technologieën essentiële vereisten zijn voor een duurzame ontwikkeling;

29. onderstreept in het kader van de steunverlening voor de nationale opbouw van capaciteit de behoefte aan versnelling van de ingebruikneming van het informatienetwerk voor de kleine insulaire ontwikkelingslanden (SIDSnet) en van het technisch assistentieprogramma voor kleine insulaire ontwikkelingslanden (SIDS/TAP) met steun aan bestaande regionale en subregionale instellingen;

30. is van mening dat de toegang tot elektronische netwerken een unieke gelegenheid biedt ter compensatie van diverse specifieke problemen van de SIDS, zoals afgelegenheid, isolement en gebrek aan infrastructuur; in dit verband kan SIDSnet een zeer doeltreffend mechanisme zijn ter vereenvoudiging van de inwinning, samenvoeging en het delen van relevante informatie, kennis en ervaring over de regionale grenzen heen en om een mondiale agenda inzake aangelegenheden betreffende relevante kleine eilanden te bevorderen;

31. verzoekt de Commissie (DG VIII/C) met het oog op de presentatie in SIDSnet, informatie beschikbaar te stellen over de met de SIDS verband houdende activiteiten, programma's en projecten van de EU;

32. beveelt aan dat elke SIDS of groep staten in een regio een plan ontwikkelt voor de tenuitvoerlegging en het beheer van elektronische netwerken voor een duurzame ontwikkeling en verzoekt de Commissie in coördinatie met het UNDP (ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties) om daaraan technische en financiële steun te leveren;

Met betrekking tot de bewustwording van het publiek

33. is bemoedigd door het feit dat het algemene niveau van publieke bewustwording van de problemen die verband houden met de klimaatverandering sinds de Wereldmilieuconferentie in 1992 aanzienlijk verbeterd is, maar betreurt dat dit vooralsnog moet worden omgezet in zinvolle en doeltreffende actie;

34. doet een beroep op de regeringen van de staten die de Overeenkomst van Lomé ondertekend hebben en de Commissie om het publiek beter voor te lichten, waardoor op korte termijn de acceptatie van de noodzakelijk initiatieven verbeterd zal worden en op lange termijn verbeteringen in de levensstijl gewaarborgd zullen worden, en aldus de noodzakelijke administratieve en economische initiatieven te steunen; speciale aandacht dient geschonken te worden aan het onderwijs teneinde de bewustwording onder de volkeren te verbeteren betreffende en de verantwoordelijkheid voor de milieugevolgen van energieproductie en -gebruik;

35. is van mening dat, aangezien de klimaatverandering van invloed zal zijn op bestaande systemen en activiteiten, en de aanpassing waarschijnlijk moet worden overgelaten aan de besluitvormingsorganen wier belangen van dag tot dag op andere terreinen gelegen zijn dan die van de klimaatverandering, programma's in de ACS- en EU-landen ten uitvoer dienen te worden gelegd om de bewustwording te vergroten van de noodzaak om rekening te houden met de klimaatverandering bij voor het weer gevoelige activiteiten in sectoren als watervoorziening, landbouw, vervoer, energieopwekking, stadsplanning enz.;

36. verzoekt zijn co-voorzitters deze resolutie te doen toekomen aan de Raad van ministers ACS-EU, de Commissie, het secretariaat van het raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering, met het verzoek deze te verspreiden onder alle verdragspartners buiten de EU, alsmede aan het secretariaat van de Commissie duurzame ontwikkeling (CSD) van de Verenigde Naties.

(1) Door de Paritaire Vergadering ACS-EU in Straatsburg (Frankrijk) aangenomen op 1 april 1999.