Resolutie over de follow-up van de strategie van Lissabon

(2003/C 308/08)

1. ACHTERGROND

1.1. Het Raadgevend Comité van de Europese Economische Ruimte (RC-EER) bestaat uit vertegenwoordigers van de belangrijkste maatschappelijke groeperingen in de achttien EER-lidstaten. Het fungeert als spreekbuis voor werknemers, werkgevers en diverse belangengroeperingen uit deze landen, en is onderdeel van het institutionele kader van de EER.

1.2. Onderstaande resolutie, over de follow-up van de strategie van Lissabon, is tijdens de 11e vergadering van het RC-EER, op 20 maart 2003 in Brussel, goedgekeurd. Rapporteurs waren de heer Boldt van het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) en mevrouw Sætersdal van het Raadgevend Comité EVA (RC-EVA).

2. DE STRATEGIE VAN LISSABON

2.1. Zij die twijfels hebben over het nut van de strategie van Lissabon, zouden het volgende in overweging moeten nemen: een Europees land dat niet deelneemt aan de inspanningen om de meest concurrerende kenniseconomie ter wereld te worden, is voor investeerders niet interessant. Tegelijkertijd zijn concurrerentiekrachtige economieën een voorwaarde voor meer en betere banen, en een sterker Europees sociaal model. Daarom dringen de sociale partners en andere vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld erop aan dat de EER-lidstaten de follow-up van de strategie van Lissabon voortzetten en op een hoger plan brengen.

2.2. De strategie van Lissabon zal de Unie sterker maken, en zal haar in staat stellen wereldleider te worden. Ook na de uitbreiding van de Unie blijft dit de juiste koers. De toegevoegde waarde wordt verkregen door een gecoördineerde, allesomvattende en wederzijds versterkende benadering. Resultaten uit het verleden - tien jaar interne markt, vijf jaar Europese werkgelegenheidsstrategie, vier jaar van de derde fase van de EMU en de eerste verjaardag van de gemeenschappelijke munt - laten zien dat de Unie in staat is ambitieuze hervormingen door te voeren. Op verschillende gebieden heeft dit al groei en banen opgeleverd en flexibele, sterke en open markten.

2.3. De lidstaten van de EER-EVA hebben het belang van de strategie van Lissabon onderschreven. Op 18 februari heeft premier Bondevik, als voorzitter van de EVA, een brief gestuurd aan de voorzitter van de Europese Raad, premier Simitis, waarin hij schreef dat "de EER-EVA-landen de hechte samenwerking met de EU waarderen [...] en ernaar uitkijken om nieuwe vormen van samenwerking aan te wijzen, teneinde de belangrijke doelstellingen van de strategie van Lissabon te verwezenlijken".

2.4. Of de hervorming van de Unie aan het eind van dit decennium succesvol zal zijn hangt af van de vraag of het groeipotentieel van de Unie kan worden verbeterd. Hoewel op bijna alle gebieden van de Lissabon-agenda vooruitgang is geboekt, was deze vooruitgang meestal niet snel genoeg of onvoldoende gecoördineerd om de resultaten op te leveren die de staatshoofden en regeringsleiders drie jaar geleden voor ogen hadden.

2.5. De strategie van Lissabon heeft ook een macro-economische dimensie. De grootste problemen die de verwezenlijking van de strategische doeleinden in de weg stonden waren de trage economische groei, een zwakke productiviteitsgroei en dalende investeringen. Deze slechte prestaties staan de verwezenlijking van de kortetermijndoelstellingen van de strategie van Lissabon in de weg.

2.6. Het RC-EER is het ermee eens dat de strategie van Lissabon verder de basis moet leggen voor nieuwe kansen voor toekomstige generaties.

3. EUROPA HEEFT BEHOEFTE AAN MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORDELIJKE ONDERNEMINGEN, SOCIALE SAMENHANG EN EEN MILIEUVRIENDELIJKE PRODUCTIE EN CONSUMPTIE

3.1. Het RC-EER dringt er bij ondernemingen op aan hun maatschappelijke verantwoordelijkheid serieus te nemen, door te kijken naar alternatieve, milieuvriendelijke productiemethoden, door het respecteren van de mensenrechten, inclusief de door de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) vastgelegde fundamentele arbeidsnormen, door levenslang leren mogelijk te maken voor hun werknemers, en door te helpen de O & O-intensiteit in Europa op te voeren.

3.2. De ervaring in Europa is dat sociale samenhang, de sociale dialoog, tripartiete samenwerking en goed werkende sociale netwerken centrale elementen van het Europese model zijn, en van belang zijn voor het aanpassingsvermogen en de productiviteitsgroei, en voor de totstandbrenging van een geïntegreerde en sociaal stabiele omgeving voor bedrijven en burgers.

3.3. De EER-EVA-landen en de EU moeten de verantwoordelijkheid voor het milieu tot vast onderdeel van al het beleid maken. Dit gaat van het gebruik van natuurlijke hulpbronnen en energiebesparing tot de bescherming van de biodiversiteit en de atmosfeer.

3.4. Deze inspanningen zijn des te urgenter in de aanloop naar de komende uitbreiding(en) van de EU en de EER.

4. DE UITBREIDING EN DE STRATEGIE VAN LISSABON

4.1. Tien jaar na de ondertekening van de EER-overeenkomst voldoet deze nog steeds aan de doelstellingen die aan het begin van de looptijd zijn geformuleerd. De context waarbinnen de overeenkomst moet worden toegepast, is echter aanzienlijk veranderd als gevolg van de ingrijpende wijzigingen in het EG-Verdrag met de Verdragen van Maastricht en Amsterdam, en de uitdagingen in de strategie van Lissabon. Deze veranderingen zijn allemaal van invloed op het functioneren van de interne markt.

4.2. De strategie van Lissabon zal de tien landen die in 2004 tot de EU zullen toetreden, steunen bij hun inspanningen om een gezonde economie en gunstige groeivooruitzichten te creëren, de werkgelegenheid en sociale cohesie te verbeteren en de overgang naar een kenniseconomie voor te bereiden. Ondanks de vooruitgang die de afgelopen jaren is geboekt, staan de tien toekomstige lidstaten voor de grote uitdaging om bij te dragen tot de verwezenlijking van de doelstellingen van Lissabon. Alle toetredingslanden zullen hun inspanningen moeten opvoeren om het strategische doel van Lissabon te helpen realiseren.

4.3. De toetredingslanden zijn al een eind op weg met de overgang naar een markteconomie. Zij zijn nu reeds betrekkelijk goed geïntegreerd in de internationale handel en hebben over het algemeen goede vooruitgang geboekt met hun inspanningen om het functioneren van de economie te verbeteren. Toch blijven verdere inspanningen voor structurele hervormingen nodig, wil de uitgebreide Unie het strategische doel van Lissabon kunnen bereiken.

4.4. Hoewel de problemen in de toetredings- en kandidaat-lidstaten qua aard niet fundamenteel verschillen van die in de huidige lidstaten, zijn zij over het algemeen wel groter in omvang. De voornaamste problemen waar deze landen mee te maken hebben zijn een geringe arbeidsdeelname en een hoge werkloosheid; ook is de mededinging over het algemeen relatief beperkt.

5. DE OPEN-COÖRDINATIEMETHODE IN DE STRATEGIE VAN LISSABON

5.1. Een belangrijk en integrerend onderdeel van de strategie van Lissabon is de nieuwe open-coördinatiemethode.

5.2. De nieuwe open-coördinatiemethode neemt afstand van de traditionele verordeningen, richtlijnen en besluiten, die gezien hun relevantie voor de EER in de EER-overeenkomst zouden moeten worden opgenomen. Bij de open-coördinatiemethode wordt uitgebreid gebruik gemaakt van richtsnoeren, kwantitatieve en kwalitatieve indicatoren, benchmarks en vaste tijdschema's voor de verwezenlijking van doelstellingen. Als leden van de EER zijn de EVA-landen nu al betrokken bij een groot aantal initiatieven. Een groot deel van de Lissabon-initiatieven valt echter onder de nieuwe mechanismen waartoe de EER-EVA-landen geen toegang hebben.

5.3. De structurele indicatoren die door de Commissie worden gebruikt om de geboekte vooruitgang te monitoren en evalueren vóór de voorjaarstop van de Raad, geven een beeld van de ontwikkeling van de EU-landen, ook in vergelijking met de Verenigde Staten en Japan. De focus ligt duidelijk op de prestaties van de lidstaten. Op sommige indicatoren presteren zowel de VS als de EER-EVA-landen echter beter dan de meeste EU-lidstaten. De Commissie zou ervan kunnen leren door ook naar de kadervoorwaarden in andere gebieden te kijken. Derde landen waarmee handel wordt gedreven kunnen vergelijkbare benchmarks hanteren en waardevolle beste praktijkvoorbeelden hebben, waarvan wij kunnen leren.

5.4. Volgens het World Competitiveness Scoreboard 2002 waren Finland, Luxemburg en Nederland na de Verenigde Staten de meest concurrentiekrachtige landen ter wereld, terwijl Denemarken op de 6e plaats stond en de andere EU-lidstaten ergens tussen de 10e en 36e plaats. Van de nieuwe lidstaten scoorden Estland en Hongarije beter dan de slechtst presterende huidige lidstaten. Desalniettemin zal de doelstelling van Lissabon voor 2010 een grotere uitdaging zijn voor de toetredingslanden. Dit betekent niet dat het verwezenlijken van de agenda van Lissabon voor de bestaande lidstaten gemakkelijk zal zijn. De huidige EER-18 zouden alles in het werk moeten stellen om het hoogste niveau ter wereld te bereiken. Dit zal helpen het gemiddelde op te schroeven.

5.5. De gemiddelde productiviteit per gewerkt uur is in de EU-15 ongeveer hetzelfde als in de VS, maar zal na de uitbreiding enigszins dalen. Maar het groeipotentieel is in de nieuwe lidstaten veel groter, zodat productiviteitsgroei geen probleem hoeft te zijn, als het algemeen economisch herstel tenminste inzet.

6. WERKGELEGENHEID

6.1. De Commissie wijst erop dat er, ondanks de toenemende werkloosheid als gevolg van de recessie, sterke aanwijzingen zijn dat de hervormingen van de afgelopen vijf jaar aanzienlijke structurele veranderingen teweeg hebben gebracht op vele, maar niet alle, Europese arbeidsmarkten. Desondanks zijn de resultaten zeer uiteenlopend en zijn de hervormingen niet in alle lidstaten even grondig doorgevoerd.

6.2. Met betrekking tot de vorderingen in de richting van de doelstelling om de beroepsbevolking te voorzien van de vereiste vaardigheden voor een kenniseconomie, en niet alleen het aantal, maar ook de kwaliteit van de banen te verbeteren, is het beeld eveneens gemengd. Beide zijn nochtans belangrijke factoren voor een hogere productiviteit.

6.3. De sociale partners van de EER-EVA-landen zijn voorstanders van een Europa-brede focus op levenslang leren, als een manier om de kansen van de burgers in de kenniseconomie te vergroten. De vergrijzing en de hogere onderwijsniveaus van jongere generaties betekenen dat alle leeftijdsgroepen voldoende kansen moeten krijgen, wil men kwalificaties en kennisniveaus aanzienlijk verbeteren. Levenslang leren kan bijdragen tot de totstandkoming van een inclusieve maatschappij waarin iedereen gelijke kansen heeft. De EER-EVA-landen scoren goed op alle structurele indicatoren van werkgelegenheid en werkloosheid, en met name IJsland scoort goed op de indicator m.b.t. levenslang leren. Door de open-coördinatiemethode te gebruiken zou lering kunnen worden getrokken uit de beste praktijkvoorbeelden van de EER-EVA-landen.

7. HERVORMING VAN DE GOEDEREN-, DIENSTEN- EN KAPITAALMARKTEN

7.1. Belangrijke onderdelen van de interne markt hebben het laatste decennium goed gefunctioneerd. Maar op andere onderdelen waren de voordelen minder zichtbaar. Vandaar dat de strategie van Lissabon is gericht op dienstverlening, openbare aanbestedingen, vervoer, energie, financiële diensten en modernisering van de mededingingswetgeving, en sommige fiscale aangelegenheden. De laatste twaalf maanden is op veel van deze gebieden echter overeenstemming bereikt over ingrijpende hervormingen.

7.2. In tegenstelling tot de Europese Raad van Barcelona van vorig jaar, is het risico nu niet het gebrek aan besluitvorming op Europees niveau, maar de nalatigheid van de lidstaten, die er te weinig aan doen om te zorgen dat de overeengekomen afspraken en nieuwe beleidsmaatregelen daadwerkelijk worden toegepast en nageleefd. Dit betekent dat de Unie op veel belangrijke gebieden nog niet volledig profiteert van de mogelijkheden van de interne markt. Iedere EER- lidstaat moet er beter voor zorgen dat de overeengekomen maatregelen juist en op tijd worden uitgevoerd.

7.3. Verscheidene structurele indicatoren laten de effecten zien van de hervormingen binnen de interne markt, zoals maatregelen om handelsbelemmeringen op te heffen. De EER-EVA-landen kennen aanzienlijk hogere prijzen dan de EU-15, maar in Noorwegen zijn zowel telecommunicatie als elektriciteit goedkoper. Het terugdringen van staatssteun is een belangrijk doel van de strategie. In Noorwegen ligt de staatssteun echter ver boven het EU-niveau.

8. KENNIS, INNOVATIE EN EEN DYNAMISCH BEDRIJFSLEVEN

8.1. Kennis, innovatie en een dynamisch bedrijfsleven vormen de sleutel tot het creëren van nieuwe groeikansen, de bevordering van de concurrentie en het vinden van nieuwe, meer doeltreffende manieren om gemeenschappelijke problemen zoals ziekten of klimaatveranderingen aan te pakken. Vele kennisindustrieën in de Unie zijn zwaar getroffen door het huidige klimaat, en het bedrijfsleven en de industrie in hun geheel worden nog gehinderd door een ingewikkelde en onvolledige regelgeving. Bedrijven investeren onvoldoende in kennis en innovatie. Het voorstel voor een Gemeenschapsoctrooi - een bewijs van het belang dat de Unie hecht aan innovatie - is nog steeds geblokkeerd.

8.2. O & O is van beperkte waarde indien dit geen nieuwe producten en processen oplevert. O & O zou waarde moeten creëren, en werkgelegenheid moeten scheppen. De kadervoorwaarden en initiatieven om de commercialisering van O & O-resultaten te bevorderen, zijn dan ook van vitaal belang.

8.3. Ondanks de huidige druk op de begrotingen van de lidstaten zouden zij de voorwaarden moeten scheppen voor meer openbare en particuliere investeringen in onderwijs, onderzoek en de kenniseconomie, want die zijn essentieel voor de groei op middellange en lange termijn. Er moeten dan ook fiscale stimulansen en een aangepaste regelgeving komen, naast een concurrentieklimaat, zodat ook de privé-sector in die prioriteiten investeert. Bruggen slaan tussen kennis en de markt en het juiste kader voor innovatie creëren, is de nieuwe uitdaging inzake concurrentievermogen. Een beter gecoördineerde en consistente benadering is noodzakelijk als de Europese bedrijven de nieuwe kansen willen benutten om de strategie van Lissabon volledig te ondersteunen, banen te scheppen en de groei te stimuleren.

9. CONCLUSIES

9.1. Het RC-EER acht het zeer positief dat in de strategie van Lissabon de nadruk wordt gelegd op een economisch, ecologisch en sociaal duurzame ontwikkeling. Wij stemmen in met de noodzaak van omvangrijke hervormingen. Tot nu toe vielen de resultaten tegen, en het RC-EER dringt er dan ook bij alle verantwoordelijke partijen op aan het nodige te ondernemen om de strategie tot een succes te maken. De strategische doelstellingen van Lissabon kunnen niet worden verwezenlijkt zonder de volledige samenwerking tussen de EER-regeringen en de sociale partners. Het is zaak dat zowel in de EER-landen als in de toetredingslanden een energieke sociale dialoog wordt gevoerd.

9.2. Een positieve aanpak t.o.v. de maatschappelijke verantwoordelijkheid van ondernemingen is van belang om een sociaal samenhangende economie tot stand te brengen die duurzame groei en kansen creëert. Levenslang leren moet voor iedereen beschikbaar worden gemaakt, omdat dit bijdraagt tot de ontwikkeling van een inclusieve maatschappij en gelijke kansen bevordert. Ook is het van vitaal belang veel aandacht te blijven schenken aan een werkgelegenheidsstrategie waarmee meer en betere banen worden gecreëerd.

9.3. Een omgeving die innovatie en ondernemerschap stimuleert, is van vitaal belang om nieuwe en bestaande ondernemingen in Europa te laten gedijen. Wij zouden graag zien dat toonaangevende en vernieuwende ondernemers Europa kiezen als vestigingsplaats voor het bedrijf dat hun innovaties op de markt zal brengen.

9.3.1. De bereidheid ontbreekt om risico's te aanvaarden en innovatie te belonen. Zij die een kans wagen en falen lopen veel schade op. Het Europese ondernemingsklimaat moet minder vijandig worden.

9.3.2. De Europese overheden zouden contacten moeten aanmoedigen tussen ondernemingen en scholen, om de ondernemingsgeest bij jongeren aan te wakkeren.

9.3.3. De omstandigheden voor het commercialiseren van de resultaten van academisch onderzoek kunnen worden verbeterd. Wellicht zijn er onvoldoende contacten tussen het bedrijfsleven en onderzoekers.

9.3.4. Om betere omstandigheden te scheppen voor commercialisering en innovaties stelt het RC-EER voor dat de volgende elementen in aanmerking worden genomen:

- Er moet prioriteit worden gegeven aan het verminderen van de wettelijke en administratieve hindernissen voor innovatie en ondernemerschap in bedrijven en industriële sectoren.

- Er zou moeten worden gekeken naar de beschikbaarheid van startkapitaal in heel Europa.

- Commercialisering van onderzoeksresultaten van universiteiten en hogescholen kan worden bevorderd door de intellectuele eigendomsrechten van innovaties in patenten vast te leggen, en zo inkomen te genereren voor nieuwe producten en processen.

- Er is dringend behoefte aan particulier risicokapitaal ten behoeve van startende ondernemingen. De particuliere kapitaalmarkten moeten prikkels geven ter bevordering van de handel en de oprichting van nieuwe ondernemingen.

- Naar Amerikaans voorbeeld zouden ook in Europa "Business Angel Networks" moeten worden opgezet, die helpen bij de commercialisering van innovatieve producten en bij het ondernemerschap.

- Commercialisering kan tevens worden bevorderd door een goed functionerende infrastructuur. Een voorbeeld hiervan is de uitwisseling van beste praktijken in het kader van starterscentra.