PROTOCOL Nr. 2 bij de Overeenkomst tussen de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, de Regering van Japan, de Regering van de Russische Federatie en de Regering van de Verenigde Staten van Amerika tot samenwerking bij activiteiten in verband met het engineering-ontwerp voor de Internationale Thermonucleaire Experimentele Reactor

DE EUROPESE GEMEENSCHAP VOOR ATOOMENERGIE (EURATOM), DE REGERING VAN JAPAN, DE REGERING VAN DE RUSSISCHE FEDERATIE EN DE REGERING VAN DE VERENIGDE STATEN VAN AMERIKA (HIERNA "DE PARTIJEN" GENOEMD),

GELET OP de door de partijen op 21 juli 1992 gesloten Overeenkomst tot samenwerking bij activiteiten in verband met het engineering-ontwerp (EDA - Engineering Design Activities) van de Internationale Thermonucleaire Experimentele Reactor (ITER) (hierna "de Overeenkomst" genoemd), in het bijzonder op artikel 3,

AANGEZIEN met de uitvoering van de EDA is begonnen in het kader van Protocol nr. 1 bij de Overeenkomst, eveneens door de partijen op 21 juli 1992 gesloten, en aangezien zij de bedoeling hebben de EDA gezamenlijk te voltooien in het kader van Protocol nr. 2,

HEBBEN OVEREENSTEMMING BEREIKT OMTRENT DE VOLGENDE BEPALINGEN:

Sectie 1

Werkzaamheden

De partijen voltooien gezamenlijk de activiteiten als omschreven in artikel 2 van de Overeenkomst. Deze activiteiten worden uitgevoerd overeenkomstig de gedetailleerde technische doelstellingen van ITER die zijn vastgesteld krachtens het bepaalde in de Overeenkomst.

Sectie 2

Speciale werkgroep

Er wordt een speciale werkgroep opgericht die, bijgestaan door de directeur, bij de raad voorstellen indient inzake mogelijkheden voor gezamenlijke uitvoering van besluiten van de partijen betreffende de toekomstige bouw, het bedrijf, de exploitatie en ontmanteling van ITER, als omschreven in artikel 2, onder e), van de Overeenkomst.

Sectie 3

Tenuitvoerlegging van het werkprogramma

1. De directeur voert het werkprogramma en de bijstellingen daarvan uit na goedkeuring door de raad overeenkomstig de tijdschema's die daarin voor de verschillende taken zijn vervat.

2. De technische beschrijving van een taak, de toewijzing van de taak en de voorwaarden en bepalingen voor de uitvoering daarvan, welke zijn opgesteld overeenkomstig de door de raad opgestelde richtlijnen voor de tenuitvoerlegging van taken, worden neergelegd in een taakstellingsovereenkomst. De taakstellingsovereenkomst wordt opgesteld door de directeur en ondertekend door de directeur en de leider van het lokale team waaraan de taak wordt toegewezen. De taakstellingsovereenkomsten worden overeenkomstig het goedgekeurde werkprogramma en de bijstellingen daarvan afgesloten.

3. Elke lokale teamleider zorgt ervoor dat de toegang, ten behoeve van het onderhouden van contacten, het bewaken van lopende werkzaamheden en het evalueren van de kwaliteitscontrole, tot de terreinen en gebouwen waar een aan een lokaal team toegewezen taak wordt uitgevoerd, alsmede tot het personeel dat de taak uitvoert en tot de documenten die betrekking hebben op de taak, niet onredelijk wordt ontzegd aan de directeur of aan door de directeur gemachtigde leden van het gemeenschappelijke centrale team. De lokale teamleider wordt tijdig van zulke voorgenomen toegang in kennis gesteld. De gedetailleerde regelingen voor toegang in dergelijke gevallen worden in de taakstellingsovereenkomst vastgelegd.

Sectie 4

Detacheringsovereenkomsten

1. In deze sectie wordt verstaan onder:

- "detacherende partij": de partij die een persoon overeenkomstig artikel 8, lid 2, van de Overeenkomst ter beschikking van het gemeenschappelijke centrale team stelt, ongeacht of die partij de werkgever van de betrokken persoon is;

- "gedetacheerd persoon" of "gedetacheerd personeel": een of meer personen die door de detacherende partij ter beschikking van het gemeenschappelijke centrale team zijn gesteld.

2. Nadat een persoon overeenkomstig artikel 8, lid 2, van de Overeenkomst is geselecteerd, detacheert de werkgever van de betrokken persoon hem of haar zo spoedig mogelijk bij het gemeenschappelijke centrale team. Voor elke gedetacheerde persoon wordt door de directeur een specifieke detacheringsovereenkomst opgesteld die wordt ondertekend door de directeur, de gedetacheerde persoon, zijn of haar werkgever en de instelling die de gemeenschappelijke vestigingsplaats exploiteert waar de desbetreffende persoon wordt gedetacheerd. Als de werkgever en de detacherende partij verschillende lichamen zijn, onderschrijft de detacherende partij de detacheringsovereenkomst(en) om aan te geven dat zij het gedetacheerde personeel aan het gemeenschappelijke centrale team overeenkomstig artikel 8, lid 2, van de Overeenkomst ter beschikking heeft gesteld. De detacheringsovereenkomst voor de directeur wordt medeondertekend door de voorzitter van de raad.

In de detacheringsovereenkomst worden de werkzaamheden en de gemeenschappelijke vestigingsplaats waar de gedetacheerde persoon wordt gedetacheerd, vermeld, alsmede aan wie de betrokken persoon verantwoording aflegt, een verklaring dat de gedetacheerde persoon en diens werkgever de bepalingen van artikel 8, lid 2, en artikel 15 van de Overeenkomst en van deze paragraaf, voor zover zij op de detachering van toepassing zijn, zullen nakomen en dat de gedetacheerde persoon de interne veiligheidsvoorschriften op het terrein van de gemeenschappelijke vestigingsplaats in acht zal nemen. De duur van de detacheringsovereenkomst kan niet langer zijn dan die van dit Protocol.

Sectie 5

Voltooiing van de werkzaamheden en opstellen van het eindverslag

Bij de goedkeuring van het werkprogramma en de jaarlijkse bijstellingen daarvan voorziet de raad, bijgestaan door de directeur, in een tijdige en gecoördineerde voltooiing van de in het kader van de Overeenkomst uit te voeren werkzaamheden, inclusief het opstellen van het eindverslag; als maatregelen van de partijen nodig of wenselijk zijn, doet de raad, bijgestaan door de directeur, passende voorstellen ter zake.

Sectie 6

Middelen

De voor de uitvoering van dit Protocol vereiste middelen worden beschikbaar gesteld door de partijen overeenkomstig de toepasselijke bepalingen van de Overeenkomst.

Sectie 7

Duur

Dit Protocol treedt in werking met de ondertekening door de partijen en blijft van kracht zolang de Overeenkomst duurt.

Gedaan te Wenen, op 21 maart 1994, in viervoud.

Voor de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie

Corrado PIRZIO BIROLI

Voor de Regering van het Keizerrijk Japan

Kunisada KUME

Voor de Regering van de Russische Federatie

Nikolai S. CHEVEREV

Voor de Regering van de Verenigde Staten van Amerika

John B. RITCH III

Gemeenschappelijk standpunt van de onderhandelaars

Bij het voltooien van hun werkzaamheden aan het definitieve ontwerp van Protocol nr. 2, heden, hebben de onderhandelaars overeenstemming bereikt omtrent de volgende standpunten:

1. Gedetailleerde technische doelstellingen

De gedetailleerde technische doelstellingen van ITER, waarnaar wordt verwezen in sectie 1 van Protocol nr. 2, zijn door de partijen vastgesteld via de raad. De raad heeft deze gedetailleerde technische doelstellingen vastgesteld op 15 en 16 december 1992 (aanhangsel 1).

2. Richtlijnen voor de uitvoering van toegewezen taken

De richtlijnen voor de uitvoering van toegewezen taken, waarnaar wordt verwezen in sectie 3 van Protocol nr. 2, zijn door de raad vastgesteld. De raad heeft dergelijke richtlijnen vastgesteld op 22 april 1993 (aanhangsel 2).

3. Detacheringsovereenkomsten

De detacheringsovereenkomsten, waarnaar wordt verwezen in sectie 4 van Protocol nr. 2, dienen zo uniform mogelijk te worden opgesteld; als uitgangspunt dienen de in het aanhangsel gegeven richtlijnen voor detacheringsovereenkomsten (aanhangsel 3).

Als de detacherende partij niet de werkgever van de gedetacheerde persoon is, stelt zij alles in het werk om ervoor te zorgen dat de werkgever van de desbetreffende persoon voldoet aan het bepaalde in sectie 4 van Protocol nr. 2 en de richtlijnen.

4. Financiering

Met betrekking tot sectie 6 van Protocol nr. 2

1. draagt iedere partij haar eigen kosten in verband met:

a) de deelname van haar leden en deskundigen aan de werkzaamheden en vergaderingen van de raad, het TAC, het MAC en de SWG's, met inbegrip van de reis- en verblijfkosten;

b) de detachering van haar personeel bij de gemeenschappelijke vestigingsplaatsen;

c) de uitvoering van de aan haar lokale team toegewezen taken overeenkomstig sectie 3 van Protocol nr. 2;

en

d) de organisatie van workshops op haar grondgebied en de deelname van het personeel van haar lokale team aan workshops, met inbegrip van reis- en verblijfkosten;

2. houdt de raad, bij de toepassing van artikel 14 van de Overeenkomst, rekening met het totale bedrag dat door iedere partij ter beschikking is gesteld ter ondersteuning van de gemeenschappelijke vestigingsplaats op haar grondgebied;

3. worden andere uitgaven die door de raad noodzakelijk worden geacht voor de bevredigende tenuitvoerlegging van Protocol nr. 2, gefinancierd uit het gezamenlijk fonds.

5. Follow-up van de ITER EDA

De samenhang tussen de algemene beperkingen zoals beschreven in sectie 1 van aanhangsel 1 en de voortgang van de werkzaamheden moeten, volgens artikel 16 van de Overeenkomst, op jaarbasis worden gevalideerd. In het bijzonder moeten de technische benaderingen en de nauwkeurigheid van de geraamde bouwkosten van ITER worden geverifieerd, zoals bepaald in punt 1, onder f), van bijlage A van de Overeenkomst, mede gelet op plaatselijke gegevens over de belangrijkste onderdelen van de installaties. Afhankelijk van het resultaat van de beoordeling kan de ITER-raad de beperkingen op de technische oplossingen zo nodig bijstellen.

6. Schetsontwerp

De raad heeft het TAC-4 antwoord "het schetsontwerp [aanhangsel 4] vormt een gezonde basis voor een voortzetting van het engineering-ontwerp na 1. gematigde verdere optimalisatie van de belangrijkste machineparameters om een reserve in te bouwen tegen een toename van de kosten, 2. aanpassing van de technische benadering van bepaalde gebieden, en 3. een uitbreiding van de technische capaciteiten om een grotere operationele flexibiliteit te bereiken" bevestigd.

AANHANGSEL 1

GEDETAILLEERDE TECHNISCHE DOELSTELLINGEN VAN ITER

1. Algemene beperkingen

De gedetailleerde technische doelstellingen en technische benaderingen van ITER, inclusief passende marges, moeten verenigbaar zijn met de doelstelling om de kosten van de machine binnen die grenzen te handhaven die in grote mate overeenstemmen met die welke in het eindverslag van de ITER CDA zijn aangegeven, alsmede om de uitwerking ervan op het fusie O & O-programma op lange termijn te behouden.

ITER moet worden ontworpen om veilig te kunnen werken en om aan te tonen dat het mogelijk is op veilige en voor het milieu aanvaardbare wijze fusie-energie op te wekken.

2. Prestaties en tests

Plasmaprestaties

ITER moet een zodanige opsluitingscapaciteit hebben dat beheerste ontsteking wordt bereikt. De ramingen van de opsluitingscapaciteit van ITER moeten, zoals in de CDA-procedure, gebaseerd zijn op beproefde gunstige methoden van functioneren.

ITER moet:

- aantonen dat beheerste ontsteking en langdurige verbranding mogelijk gedurende een periode die lang genoeg is om stationaire omstandigheden te bereiken op alle voor plasmaprocessen en plasma/wand-interacties karakteristieke tijdschalen en voldoende zijn om stationaire omstandigheden te bereiken voor het nucleair testen van mantelcomponenten. Dit kan worden bereikt door pulsen met een vlakke topduur van omstreeks 1 000 s. Voor het testen van speciale mantelontwerpen zijn pulsen van ongeveer 2 000 s wenselijk;

- gericht zijn op het demonstreren van stationaire werking met behulp van een niet-inductieve current drive in reactor-relevante plasma's.

Engineering-prestaties en tests

ITER moet

- aantonen dat de technologieën die van essentieel belang zijn voor een fusiereactor (zoals supergeleidende magneten en onderhoud op afstand) beschikbaar zijn;

- componenten voor een reactor (zoals systemen om vermogen en deeltjes aan het plasma te onttrekken) testen;

- ontwerpconcepten van reactor-relevante tritiumkweekmantels testen. Dergelijke op modules gebaseerde tests houden onder meer in het demonstreren van een kweekcapaciteit die moet leiden tot een reactor die zichzelf van tritium voorziet, de onttrekking van hoogcalorische warmte en de opwekking van elektriciteit.

3. Ontwerpeisen

De parameters voor de basismachine moeten zodanig worden gekozen dat vertrouwen wordt gewekt ten aanzien van het bereiken van de vereiste plasma en engineering-prestaties. Het ontwerp moet flexibel genoeg zijn om zowel de invoering van geavanceerde componenten en nieuwe mogelijkheden, alsmede het verbeteren van plasmaprestaties tijdens het bedrijf mogelijk te maken. Het ontwerp moet bevestigd worden door de wetenschappelijke en technologische database die beschikbaar komt aan het eind van de EDA-werkzaamheden.

Er moet worden gezorgd voor een vlakke-topmogelijkheid met inductieve pulsen bij ontbranding van ongeveer 1 000 s. Met het oog op het uiteindelijke doel van stationair bedrijf, moet ITER zodanig worden ontworpen dat het compatibel is met niet-inductieve current drive en moet het verhittingssysteem dat nodig is voor de ontsteking in de eerste bedrijfsfase, geschikt zijn voor current drive.

Om tests van nucleaire componenten en componenten voor hoge-warmtestromen te kunnen uitvoeren onder omstandigheden die relevant zijn voor een kernfusiereactor moet:

- de gemiddelde neutronenwandbelasting ongeveer 1 MW/m2 zijn;

- de machine ontworpen zijn om de mogelijkheid van ten minste 1 MWa/m2 open te laten zodat constituerende elementen en materialen gedurende langere tijd kunnen worden getest.

Het is wenselijk dat op hogere flux- en fluentieniveaus kan worden gewerkt. Binnen de engineering-marges moeten de ontwerpers van ITER nagaan welke implicaties het verkennen van een ruimer bereik van bedrijfsregimes heeft en de mogelijkheden daarvan onderzoeken. Het ontwerp van de permanente componenten van de machine mag niet verhinderen dat fluentieniveaus tot 3 MWa/m2 worden gehaald. Voor de tweede bedrijfsfase moet in het ontwerp ook rekening worden gehouden met de mogelijkheid het scherm te vervangen door een kweekmantel.

4. Bedrijfseisen

Het bedrijf van ITER moet worden verdeeld in twee fasen:

- De eerste fase, de basis-uitvoeringsfase (Basic Performance Phase), zal naar verwachting tien jaren duren, met inbegrip van een paar duizend uren volledige DT-werking. In deze fase wordt gewerkt aan beheerste ontsteking, langdurige verbranding, stationair bedrijf en het testen van mantelmodules. Het wordt aangenomen dat voor deze fase voldoende tritium door derden kan worden geleverd.

- De experimenten met beheerste ontsteking in ITER hebben betrekking op opsluiting, stabiliteit en het beheersen van onzuiverheden in door alfadeeltjes verhitte plasma's. Experimenten met langdurige verbranding richten zich bovendien nog op de beheersing van de produktie van fusie-energie en plasmaprofielen en de afvoer van heliumas.

- De current drive experimenten in deze fase zijn gericht op het aantonen van stationair bedrijf in plasma's met een verhittingsvermogen door alfadeeltjes dat ten minste vergelijkbaar is met het van buitenuit aangewende vermogen. Als gebruik wordt gemaakt van de verhittingssystemen in de current drive methode, moet niet-inductieve current drive worden toegepast voor profiel- en verbrandingscontrole, voor het verwezenlijken van betere opsluitingsmethoden en voor het beoordelen van de voorwaarden en de vermogenseisen voor bovengenoemde vorm van stationair bedrijf. Afhankelijk van het resultaat van deze experimenten zal het eventueel noodzakelijk blijken aanvullend current drive vermogen te installeren.

- De functionele tests van mantelmodules in deze fase moeten bestaan uit een verbrandingstijd van een paar duizend uren, parallel met het natuurwetenschappelijk programma, met onder meer ononderbroken testcampagnes van drie tot zes dagen bij een neutronenwandbelasting van ongeveer 1 MW/m2;

- Ook de tweede fase, verbeterde uitvoeringsfase (Enhanced Performance Phase), zal naar verwachting ook tien jaren duren, waarbij het accent wordt gelegd op het verbeteren van de algemene prestaties en het uitvoeren van een testprogramma voor componenten en materialen bij hogere fluentie. In deze fase moet worden gewerkt aan bedrijf met hoge beschikbaarheidsgraad en geavanceerde methoden van plasmabedrijf; ook de demonstratie van reactor-relevante mantelsegmenten kan worden behandeld. Het bedrijf gedurende deze fase moet onder meer bestaan uit testcampagnes gedurende een à twee weken en moet leiden tot een fluentie van ten minste 1 MWa/m2.

Of er in deze fase al aan het kweken van tritium moet worden gedacht, moet worden beslist aan de hand van de beschikbaarheid van tritium geleverd door derden, de resultaten van tests met kweekmantels en de ervaring met plasma- en machineprestaties.

Tot uitvoering van de Enhanced Performance Phase mag pas worden overgegaan na een beoordeling van de resultaten van de Basic Performance Phase en een evaluatie van de relatieve waarde van de voorgestelde elementen van het programma.

AANHANGSEL 2

RICHTLIJNEN VOOR DE UITVOERING VAN TOEGEWEZEN TAKEN

A. Goedkeuring en herziening van taakstellingsovereenkomsten

1. Iedere taakstellingsovereenkomst met een waarde van meer dan 300 IUA mag enkel worden gesloten nadat de taak met de bijbehorende technische beschrijving en de toewijzing aan een partij door de ITER-raad is goedgekeurd.

2. Taakstellingsovereenkomsten met een waarde van 300 IUA of minder mogen direct tussen de directeur en de betrokken lokale teamleider worden gesloten. De directeur stelt de andere drie lokale teamleiders onmiddellijk van dergelijke taakstellingsovereenkomsten in kennis.

3. De totale waarde van taakstellingsovereenkomsten met een waarde van 300 IUA of minder, die zijn toegewezen volgens de methode genoemd in punt 2 hierboven, mag in een periode tussen bijeenkomsten van het MAC niet meer dan 3 000 IUA bedragen.

4. Herzieningen van de taakstellingsovereenkomsten met het oog op het aanbrengen van kleine technische wijzigingen die binnen het bestek vallen van werkzaamheden welke al door de raad zijn goedgekeurd, mogen worden uitgevoerd na goedkeuring van de directeur en de betrokken lokale teamleider. Veranderingen in de werkzaamheden van een taak met een maximale waarde van ± 300 IUA of 20 % per taak (het kleinste bedrag geldt) kunnen eveneens na goedkeuring van de directeur en de betrokken lokale teamleider worden uitgevoerd. Taken met betrekking tot werkzaamheden die niet langer nodig zijn, kunnen met wederzijdse instemming van de directeur en de betrokken lokale teamleider worden beëindigd; het ITER-krediet voor dergelijke taken moet dienovereenkomstig worden aangepast. Alle wijzigingen behalve 1. kleine technische veranderingen, 2. veranderingen met een waarde van 300 IUA of minder en 3. beëindiging als hierboven omschreven, moeten door de raad worden goedgekeurd door middel van procedures als omschreven in de Overeenkomst voor nieuwe taken; in deze gevallen stelt de directeur het ITER-krediet dienovereenkomstig bij.

5. Alle herzieningen of taakstellingsovereenkomsten waarvoor geen goedkeuring van de raad is vereist, moeten aan de raad worden medegedeeld.

B. Aanduiding, omschrijving en waardebepaling van taken

Voor het aanduiden en omschrijven van taken gelden de volgende richtlijnen:

1. terwijl hij voor het aanduiden van taken nauw samenwerkt met de lokale teamleiders, stelt de directeur ook de ITER-kredieten vast voor de partijen die de taken uitvoeren. Deze samenwerking moet zoveel mogelijk leiden tot een gemeenschappelijk standpunt inzake haalbare, doeltreffende benaderingen voor het aanduiden en omschrijven van de taken;

2. voordat de lijst van aangeduide taken voor een formeel antwoord aan de lokale teamleiders wordt gezonden, moet de directeur de lokale teamleiders in kennis stellen van de lijst van taken, samen met de kredieten voor de partijen die de taken uitvoeren; iedere partij die belangstelling heeft voor het uitvoeren van een taak moet de directeur zo spoedig mogelijk hiervan in kennis stellen zodat deze, wanneer meer dan één partij belangstelling blijkt te hebben, in nauw overleg met de lokale teamleiders kan nagaan hoe deze situatie het best kan worden opgelost, hetzij door de taak in kleinere taken te splitsen, hetzij door parallelle of gezamenlijke werkzaamheden te laten uitvoeren;

3. uiterlijk twee maanden na ontvangst van de door de directeur toegezonden lijst en de technische beschrijving van taken, geeft iedere partij voor de taken waarvoor zij belangstelling heeft, een formeel antwoord met de volgende informatie:

a) beschrijving van haar capaciteiten om aan de specificaties en de tijdschema's te voldoen en beschikbaarheid van de nodige middelen, faciliteiten en know-how;

b) aanduiding van de plaats waar de werkzaamheden kunnen worden uitgevoerd; echter wanneer dergelijke informatie vanwege symplistische aanbestedingsprocedures van een partij niet kan worden verstrekt, geeft de betrokken partij de directeur een aanduiding van het soort uitvoerende instellingen dat vermoedelijk zal worden ingezet, met een definitieve kennisgeving onmiddellijk na de selectie van de uitvoerende instellingen;

c) evaluatie van de technische risico's en, bij hoge technische risico's, eventuele suggesties voor parallelle werkzaamheden;

4. op basis van bovengenoemde informatie en van de in bijlage B, punt 1, onder c), bij de Overeenkomst en in deze richtlijnen uiteengezette beginselen, doet de directeur in het werkprogramma dat overeenkomstig artikel 11 van de Overeenkomst op gezette tijden bij de raad moet worden ingediend, een voorstel met betrekking tot de taken die aan ieder van de lokale teams worden toegewezen;

5. bij het sluiten van bepaalde taakstellingsovereenkomsten ziet de directeur erop toe dat in het ITER-krediet de relevante werkzaamheden worden opgenomen die bij deze taken horen en door de partij zijn geëntameerd na ondertekening van de ITER-EDA-overeenkomst en Protocol nr. 1;

6. binnen ieder taakgebied moet er een redelijk evenwicht zijn in de taakverdeling tussen de partijen. Bij de beoordeling van dit evenwicht moet rekening worden gehouden met de kwalitatieve eigenschappen van de toe te wijzen taken, bij voorbeeld de aard van de testfaciliteiten en het niveau van de technologie;

7. als geen van de partijen belangstelling heeft voor het uitvoeren van een taak probeert de directeur, in nauw overleg met de lokale teamleiders, bij ten minste een van de partijen belangstelling te wekken. Slaagt hij daarin niet, dan kan hij overeenkomstig artikel 21, lid 1, een beroep doen op de ITER-raad;

8. voor bepaalde taken kunnen parallelle werkzaamheden door meer dan één partij gerechtvaardigd zijn vanwege het grote technische risico of de grote technische onzekerheid, hetgeen kan leiden tot getrapte toewijzingen;

9. de ITER-directeur zorgt, in nauw overleg met de lokale teamleiders ervoor dat de opsplitsing van werkzaamheden in taken in het kader van taakstellingsovereenkomsten niet verder gaat dan nodig is om de werkzaamheden op efficiënte wijze uit te voeren, gelet op de noodzaak om de werkzaamheden redelijkerwijze tussen de partijen te verdelen. In iedere taakstellingsovereenkomst moet een redelijk, samenhangend en zelfstandig pakket werkzaamheden met duidelijk omschreven raakvlakken worden beschreven;

10. de verdeling van de ontwerpwerkzaamheden tussen het gemeenschappelijk centraal team (GCT) en de lokale teams moet in het algemeen gebeuren volgens het beginsel dat het GCT alleen die werkzaamheden uitvoert die meer adequaat door een centraal team kunnen worden uitgevoerd. Het totale ITER-krediet voor aan lokale teams toegewezen ontwerpwerkzaamheden komt overeen met ongeveer 500 manjaren van hoog gekwalificeerd personeel.

C. Selectiecriteria

1. Blijken van belangstelling voor het uitvoeren van een taak komen enkel voor selectie in aanmerking als wordt aangetoond dat aan de specificaties en tijdschema's kan worden voldaan en dat de noodzakelijke faciliteiten en know-how aanwezig zijn.

Voordat blijken van belangstelling worden afgewezen omdat niet aan de technische eisen is voldaan, brengt de ITER-directeur de betrokken lokale teamleider daarvan op de hoogte, die dan gedurende een korte periode de gelegenheid krijgt het voorstel van de partij aan te passen.

2. De selectie uit de groep van belangstellenden die aan de technische eisen voldoen, wordt hoofdzakelijk gebaseerd op:

a) technische ervaring en capaciteiten van de voorgestelde uitvoerende instellingen,

b) technisch risico van de voorgestelde benadering, en

c) aangetoond inzicht in de technische en beheerseisen.

Ook met andere factoren zoals de noodzaak om een redelijk evenwicht van taken in een takengebied te handhaven, de door de partijen aan de werkzaamheden toegekende prioriteit of de kwaliteit van de voorgestelde aanpak moet naar behoren rekening worden gehouden.

D. Rol van het Raadgevend Comité van beheer (MAC)

Het MAC komt zo vaak bijeen als nodig is om ervoor te zorgen dat tussen de vergaderingen van de raad in snel wordt gereageerd op de voorstellen van de directeur. Elektronische en andere communicatiemiddelen moeten worden gebruikt om snelle goedkeuring van de unanieme aanbevelingen van het MAC door de raad te verkrijgen; in andere gevallen is goedkeuring door de raad overeenkomstig het gewone Reglement van Orde vereist.

E. Onvoldoende prestaties van een partij ten aanzien van ontwerp- en O & O-taken

1. Onder onvoldoende prestaties van een partij ten aanzien van een haar toegewezen taak worden verstaan het onvermogen van het lokale team om voldoende vooruitgang te boeken bij het voltooien van de taak als gespecificeerd in de taakstellingsovereenkomst of het onvermogen van het lokale team om bij de uitvoering van de taak een adequaat niveau van ontwerp of vakmanschap te bereiken.

In iedere taakstellingsovereenkomst moet een standaardartikel worden opgenomen met de algemene beginselen inzake onvoldoende prestaties.

2. Wanneer een lokaal teamleider zich bewust wordt van de mogelijkheid dat zijn team onvoldoende prestaties zal leveren ten aanzien van een aan zijn partij toegewezen taak, stelt hij de directeur onmiddellijk daarvan in kennis.

3. Als de directeur van mening is dat het betrokken team naar alle waarschijnlijkheid onvoldoende prestaties ten aanzien van een bepaalde taak zal leveren, zendt hij een formele "kennisgeving van onvoldoende prestaties" aan de betrokken lokale teamleider, met vermelding van:

- de redenen waarom de directeur van mening is dat er ten aanzien van de taak onvoldoende prestaties zullen worden geleverd, en

- een redelijke periode waarbinnen het betrokken lokale team tegenover de directeur moet aantonen dat er wel degelijk voldoende prestaties kunnen worden geleverd.

Voor aan de partijen toegewezen taken met een waarde van 300 IUA of minder kan de directeur de taak rechtstreeks aan een andere partij toewijzen.

4. Voor taken met een waarde van meer dan 300 IUA wordt een afschrift van de formele kennisgeving van onvoldoende prestaties ter informatie aan de raad gezonden.

Als aan het einde van de in de kennisgeving vermelde periode niet kan worden aangetoond dat er voldoende prestaties worden geleverd, doet de directeur een voorstel aan de raad betreffende de toekomst van de taak.

5. Wanneer de directeur, na de procedure van punt 4 te hebben gevolgd, voorstelt de taak geheel of gedeeltelijk aan een andere partij toe te wijzen, wordt in zijn voorstel aan de raad het volgende gespecificeerd:

- de opnieuw toe te wijzen werkzaamheden en het verband daarvan met de oorspronkelijke taak;

- de partij waaraan de werkzaamheden nu worden toegewezen;

- het aantal opnieuw toe te wijzen ITER-kredieten;

- de door de partij die onvoldoende prestaties heeft geleverd te verstrekken informatie en te leveren apparatuur met betrekking tot het gedane werk; vertrouwelijke bedrijfsinformatie die reeds aan het GCT was verstrekt met de verplichting deze vertrouwelijk te houden, wordt medegedeeld aan de partij die de taak overneemt; vertrouwelijke bedrijfsinformatie die nog niet aan het GCT was verstrekt, behoeft niet aan de partij die de taak overneemt te worden medegedeeld.

6. Wanneer een taak na onvoldoende prestaties geheel of gedeeltelijk opnieuw is toegewezen of geannuleerd, doet de directeur al het nodige om de resterende ITER-taak zodanig toe te wijzen dat het beginsel van ongeveer gelijke verdeling van taken als omschreven in bijlage B wordt gehandhaafd. Daarbij mogen echter geen werkzaamheden worden afgenomen van een partij die deze werkzaamheden naar behoren uitvoert.

F. Hergebruik van faciliteiten en andere bedrijfsmiddelen die voortvloeien uit een voltooide taakstellingsovereenkomst

In zijn uitnodiging aan de partijen tot het indienen van blijken van belangstelling voor een taak neemt de directeur in voorkomend geval een element op over het eventuele hergebruik van de faciliteiten en andere bedrijfsmiddelen die voortvloeien uit de voltooiing van een dergelijke taakstellingsovereenkomst binnen de EDA-periode. Over ieder specifiek artikel daarover in de taakstellingsovereenkomst wordt onderhandeld door de directeur en de betrokken lokale teamleider(s).

Terminologie

Bij de opstelling van de richtlijnen voor de uitvoering van toegewezen taken worden de volgende definities gebruikt:

taak: de werkzaamheden die worden uitgevoerd door het gemeenschappelijk centraal team (GCT) of een lokaal team. Met betrekking tot een aan een lokaal team toegewezen taak wordt een taakstellingsovereenkomst gesloten. Dat kunnen er honderden zijn. Bij een aan een lokaal team toegewezen taak kunnen ook andere lokale teams worden betrokken;

takengroep: een groep taken die een natuurlijk ITER-systeem behelzen. Dat kunnen er tien(tallen) zijn;

toewijzing van taken: het proces waarbij taken aan ieder van de lokale teams en het GCT worden toegewezen;

taakstellingsovereenkomst: de overeenkomst waarin de technische beschrijving van de taak, de resultaten van de toewijzing van taken en de voorwaarden voor de uitvoering ervan zijn beschreven;

getrapte toewijzing: een manier om taken toe te wijzen waarvan de technische complexiteit of risico's een stapsgewijze benadering vereisen waarbij conceptualisatie, ontwerp, ontwikkeling en testen (of andere stappen) achtereenvolgens worden toegewezen aan dezelfde partij of aan meerdere partijen of aan een steeds kleiner wordende groep partijen (eerste taken aan meer partijen, latere taken aan minder partijen);

ontwerptaken: taken die nodig zijn om de ontwerpactiviteiten (engineering- en fysisch ontwerp) uit te voeren en die zowel aan het GCT als aan lokale teams worden toegewezen; de geraamde kosten daarvan zijn opgenomen in de raming van 250 miljoen US-dollar van januari 1989 voor ontwerpwerkzaamheden in het eindverslag van de ITER conceptuele ontwerpactiviteiten (CDA);

technologische O & O-taken: taken ter ondersteuning van het ontwerp, onder meer basistechnologisch O & O en specifiek engineering-O & O zoals omschreven in bovengenoemd eindrapport; de totale kosten hiervan zijn in dat verslag geraamd op ongeveer 750 miljoen US-dollar in januari 1989 (respectievelijk 400 en 350 miljoen);

werkprogramma: het in artikel 11 vermelde werkprogramma moet een zich ontwikkelend document zijn dat gedurende de gehele looptijd van EDA op gezette tijden wordt aangepast;

ITER-kredieten: de waarde in ITER-rekeneenheden (IUA) (gelijk aan 1 000 US-dollar in waarden van januari 1989) toegekend aan een bepaalde ontwerp- of technologische O & O-taak door de ITER-directeur op het ogenblik dat de taak wordt bekendgemaakt aan de lokale teamleiders met een uitnodiging tot het indienen van blijken van belangstelling. De enige correcties op deze waarde houden verband met wijzigingen in de omvang van de werkzaamheden. De som van alle kredieten moet vergelijkbaar zijn met de ramingen in het eindverslag van de CDA.

AANHANGSEL 3

RICHTLIJNEN VOOR DETACHERINGSOVEREENKOMSTEN

a) Het gedetacheerde personeel blijft in dienst van zijn oorspronkelijke werkgever en de arbeidsovereenkomst tussen het gedetacheerde personeel en zijn werkgever loopt gedurende de detachering door. De werkgever blijft zijn gedetacheerde personeel de salarissen en andere vergoedingen, bij voorbeeld sociale lasten, toelagen, honoraria en onkostenvergoedingen overeenkomstig de voor de werkgever geldende wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen doorbetalen.

b) De werkgever ziet erop toe dat de in het kader van de arbeidsomstandigheden voor de gedetacheerde persoon bestaande ongevallenverzekering en andere verzekeringen gedurende de detachering bij het gemeenschappelijke centrale team blijven gelden. De werkgever stelt zijn verantwoordelijke diensten en verzekeraars onverwijld van de detachering in kennis. Indien een en ander gevolgen heeft voor een bestaande dekking van de verzekering van de gedetacheerde persoon, zorgt de werkgever ervoor dat een gelijkwaardige dekking wordt verkregen.

c) Gedurende de detachering gelden de verlofregelingen van de werkgever; deze worden aan de directeur meegedeeld. De tijdstippen en de duur van het verlof gedurende de detachering worden overeengekomen met de directeur, die de werkgever in kennis daarvan stelt. Overeenkomstig het onder b) bepaalde blijven de regelingen van de bestaande werkgever voor het ziekteverlof gedurende de detachering gelden.

d) Wat de carrières van het gedetacheerde personeel betreft, zal de werkgever van het gedetacheerde personeel zich rekenschap geven van de prestaties van de betrokkenen gedurende hun detachering bij het gemeenschappelijke centrale team.

AANHANGSEL 4

SCHETSONTWERP

De raad heeft nota genomen van het TAC-verslag over het schetsontwerp en is, zich verenigend met een aanbeveling van de TAC, van mening dat het schetsontwerpverslag een aanvaardbare basis vormt voor beschouwing door de partijen om over te gaan tot het sluiten van Protocol nr. 2, hoewel onderkend wordt dat het gedetailleerde technische ontwerp nog een ontwikkeling zal moeten ondergaan om de problemen op te lossen die zijn geïdentificeerd door de TAC.

Dientengevolge vraagt de raad de directeur om in te gaan op elk van de aanbevelingen met betrekking tot het schetsontwerp in het TAC-verslag.

In het bijzonder, zoals aanbevolen door de TAC, verzoekt de raad de directeur en de JCT een gevoeligheidsanalyse uit te voeren om de optimale manier te bepalen waarop de kosten kunnen worden verminderd zonder de prestatiemarge aan te tasten.

ITER-Schetsontwerp

I. Inleiding

Dit verslag beschrijft het schetsontwerp voor ITER zoals ontwikkeld gedurende de eerste achttien maanden van de ITER EDA. Er is een samenhangend ontwerp ontwikkeld dat beantwoordt aan de overeengekomen programmatische en gedetailleerde technische doelstellingen met passende veiligheidsmarges. De geraamde bouwkosten van ITER voor de basis-uitvoeringsfase vallen binnen de grenzen die in grote mate overeenstemmen met die welke in het eindverslag van de ITER CDA zijn aangegeven.

Het schetsontwerp vormt nu een goede basis voor verder technisch ontwerpwerk, voor doelgericht ITER-onderzoek en -ontwikkeling en voor andere aanverwante activiteiten binnen de grenzen van de ITER EDA-overeenkomst.

II. Programmatische en technische doelstellingen

De algemene programmatische doelstelling van ITER, zoals gedefinieerd in de ITER EDA-overeenkomst, is de demonstratie van wetenschappelijke en technische haalbaarheid van fusie-energie voor vreedzame doeleinden. ITER zal dat aantonen door demonstratie van beheerste ontsteking en langdurige verbranding van deuterium-tritium plasma's, met een stationaire toestand als uiteindelijke doel, door demonstratie van technologieën die essentieel zijn voor een reactor in een geïntegreerd systeem en door het uitvoeren van geïntegreerde tests van componenten voor hoge-warmtestromen en nucleaire componenten die zijn vereist voor praktisch gebruik van fusie-energie.

Gedetailleerde technische doelstellingen samen met de technische benaderingen voor het bepalen van de beste praktische methode om de programmadoelstelling van ITER te bereiken, zijn aangenomen door de ITER-raad, onder de voorwaarden van Protocol nr. 1 van de ITER EDA-overeenkomst.

De belangrijkste karakteristieken en parameters van het schetsontwerp van ITER volgen uit de overeengekomen programmatische en gedetailleerde technische doelstellingen. De verklaring betreffende de gedetailleerde technische doelstellingen stelt twee uitvoeringsfasen vast die noodzakelijk zijn om de programmadoelstelling te bereiken, de basis-uitvoeringsfase en de verbeterde uitvoeringsfase. Het schetsontwerp geeft het ontwerp voor de basis-uitvoeringsfase en laat ruimte voor toekomstige uitbreidingen die nodig kunnen zijn om de doelstellingen van de verbeterde uitvoeringsfase te bereiken.

De grootte, de configuratie en de prestaties van het plasma in het schetsontwerp zijn bepaald met het oog op demonstratie van beheerste ontsteking waarbij wordt gezorgd voor een vlakke-topcapaciteit met inductieve pulsen, onder onstekingsvoorwaarden, van ongeveer duizend seconden. De karakteristieken van de componenten in het vat en de totale grootte van de Tokamak volgen uit deze doelstelling en uit de ontwerpdoelstellingen die nodig zijn voor het uitvoeren van tests van nucleaire componenten en componenten voor hoge-warmtestromen onder fusiereactor-relevante condities.

Het schetsontwerp bevat technische en veiligheidsmarges in overeenstemming met deze grote stap in de ontwikkeling van fusie.

III. Belangrijkste elementen van het schetsontwerp

III.1. Belangrijkste parameters

De belangrijkste parameters van het schetsontwerp van ITER staan in tabel 1.

Tabel 1

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

In de figuren 1 en 2 zijn de belangrijkste elementen van het schetsontwerp afgebeeld in dwarsdoorsnede en in 3-D.

III.2. Natuurkundige basis

Natuurkundige studies van de kern van het plasma, gebaseerd op statistische analyse en schaalmodellen van experimentele resultaten van de voornaamste fusiemachines, geven aan dat het schetsontwerp een goede zekerheid geeft voor een langdurige en beheerste ontsteking onder een scala van condities en operationele scenario's. Het ontstekingsdomein is ongevoelig voor de belangrijke natuurkundige onzekerheden - de haalbare plasma-opsluiting, het niveau van plasmaverontreinigingen en de verwijdering van thermisch helium. De machineparameters zijn gekozen op de minimale afmetingen die nodig zijn voor een redelijke veiligheidsmarge en om het gevaar van instabiliteiten of disrupties te voorkomen.

III.3. Supergeleidende spoelen en mechanische structuur

De ITER-doelstellingen dicteren het gebruik van supergeleidende magneettechnologie in ITER. Het ontwerp van het gehele magneetsysteem is geïntegreerd met de mechanische structuur om de spanningen die optreden tijdens de geplande operationele condities te minimaliseren. Het systeem bestaat uit 24 toroïdale veldspoelen, een centrale solenoïde en zes externe poloïdale veldspoelen. De centripetale kracht van de toroïdale spoelen wordt opgevangen door de centrale solenoïde ten einde een balancering van de elektromagnetische krachten te verkrijgen en de flux-capaciteit te maximaliseren. De toroïdale veldspoelen zijn in lagen gewonden om een structurele stijfheid mogelijk te maken door stalen platen tussen elke geleidende laag die de afschuifspanning opvangen. De centrale solenoïde is ook in lagen gewonden om een dikwandige geleider die de noodzakelijke structurele sterkte geeft. Het poloïdale spoelsysteem is flexibel genoeg om een grote variatie in plasmaconfiguraties mogelijk te maken die interessant kunnen zijn in de verbeterde uitvoeringsfase.

III.4. Vacuümvat

Het vacuümvat heeft een dubbelwandige structuur opgebouwd uit 24 toroïdaal continue segmenten, aan elkaar gelast tussen poorten en gevuld met metalen ballen en koelmiddel. Het dient ook als een afschermingsonderdeel en een opsluitende structuur. Toegangspoorten zijn aanwezig op drie niveaus, boven (voor afscherming/mantelinstallatie en vervanging), equatoriaal (voor verhitting en stroomaandrijving, het testen van mantelmodules, afstandsbediening en diagnostieken) en beneden (voor divertorwerking en het pompen).

III.5. Eerste wand en afschermingsmantel

De eerste wand is een onderdeel van een lage-temperatuur ( 200°C), watergekoelde afschermingsmantel waarbij gebruik is gemaakt van conventionele constructiematerialen. Het belangrijkste materiaal is roestvrij staal; koper wordt gebruikt voor hoge-warmtefluxoppervlakken om voldoende veiligheidsmarges te garanderen op het referentieniveau van de wandbelasting in de basis-uitvoeringsfase. De afschermingsmantel is opgedeeld in gescheiden inwaartse en uitwaartse componenten en toroïdaal onderverdeeld om installatie en vervanging door de bovenste toegangspoorten mogelijk te maken. De eerste wand is bedekt met een materiaal met een lage atoommassa.

De modules van de testmantel worden geïnstalleerd door de buitenste poort. Deze worden gescheiden van de afschermingsmantel bediend en kunnen onafhankelijk worden verwijderd.

In het schetsontwerp is er rekening mee gehouden dat het in de toekomst nodig kan zijn een kweekmantel in te bouwen om aan de doelstellingen van de verbeterde uitvoeringsfase te voldoen. De afscherming en de mantel zijn beide zelfondersteunende, onafhankelijke componenten.

Figuur 1

>REFERENTIE NAAR EEN FILM>

METER

1. centrale solenoïde (CS)

2. poloïdale veldspoel (PF2)

3. toroïdale veldspoel

4. bovenste poort "closeout"

5. poloïdale veldspoel (PF3)

6. bescherming

7. mechanische structuur

8. verwijderbare afscherming voor toegang tot de afstandsbediening

9. verwijderbare afschermingseenheid

10. vacuümvat

11. poloïdale veldspoel (PF4)

12. divertor

13. poloïdale veldspoel (PF5)

14. poloïdale veldspoel (PF6)

15. machine-ondersteuningsstructuur

16. poloïdale veldspoel (PF7)

17. centrale kolom

Figuur 2

>REFERENTIE NAAR EEN FILM>

III.6. Divertor

Het schetsontwerp bevat een geavanceerd divertorconcept waarin het vermogen wordt overgebracht van de plasmarand naar de wanden van de divertorkamer voordat het de divertorplaten bereikt. De divertor bestaat uit een modulaire structuur. Iedere module bevat een serie van gekoelde keerschotten om het vermogen op te vangen.

Het gebruikte koelmiddel is verenigbaar met het koelmiddel van de afschermingsmantel.

III.7. Verhitting en stroomaandrijving

In het schetsontwerp is in ongeveer 50 MW additionele verhitting voorzien. Het ontwerp is gebaseerd op radiofrequente ionencyclotrongolven maar is verenigbaar met andere vormen van verhitting en stroomaandrijving zoals elektronencyclotrongolven en neutrale bundelinjectie. Het ICRF-ontwerp is zodanig dat de antenne in staat is om een lopende golf (een snelle golf) te lanceren voor stroomaandrijving. Het totale vermogen kan worden verhoogd tot 100 MW of meer zonder aanpassing van de antenne.

III.8. Cryostaat

De cryostaat is een gevulde, dubbelwandige staalconstructie die ook dient als een afschermingsonderdeel en een opsluitende structuur.

III.9. Veiligheid en milieu

De experimentele ITER-machine zal de eerste fusie-installatie zijn waarin belangrijke delen van een thermonucleaire reactor zijn geïntegreerd. Het ITER-ontwerp is gericht op bedrijfsveiligheid en op het aantonen van de mogelijkheden van fusie-energie in verband met veiligheid en milieu. Specifieke kenmerken van het schetsontwerp zijn onder andere:

- snelle brandstofvervanging om de tritiuminhoud te minimaliseren;

- verschillende opsluitingsbarrières van radioactief materiaal waaronder de afschermingsmantel, het vacuümvat en de cryostaat;

- het samenbrengen van technische en fysische marges.

Uit de tot dusver verrichte analyses blijkt dat het schetsontwerp in overeenstemming is met de verwachte wettelijke limieten voor exposie van het publiek, zowel routinematig als per ongeluk.

IV. Geraamde bouwkosten

De bouwkosten van ITER volgens het schetsontwerp worden op basis van de tot dusver verrichte werkzaamheden geraamd op 5,6 miljard US-dollar (waarde januari 1989). Een voorlopige verdeling van de kosten over de belangrijkste componenten is gegeven in tabel 2.

Tabel 2

>RUIMTE VOOR DE TABEL>

De kostenraming is gebaseerd op de specifieke eigenschappen van het ontwerp dat voldoet aan de technische doelstellingen van de basis-uitvoeringsfase en zijn exlusief de kosten van het ITER-team. De ramingen zijn indicatief in deze vroege fase van het project en zullen worden bijgesteld naar gelang van de voortgang van de EDA-werkzaamheden.

Definitieve gegevens kunnen pas bepaald worden als het gedetailleerde ontwerp, met inbegrip van de industriële kostenramingen, compleet is.