EURO-MEDITERRANE LUCHTVAARTOVEREENKOMST  
tussen de Europese Unie en haar lidstaten, enerzijds, en het Hasjemitisch Koninkrijk Jordanië, 
anderzijds  
HET KONINKRIJK BELGIË,  
DE REPUBLIEK BULGARIJE,  
DE TSJECHISCHE REPUBLIEK,  
HET KONINKRIJK DENEMARKEN,  
DE BONDSREPUBLIEK DUITSLAND,  
DE REPUBLIEK ESTLAND,  
IERLAND,  
DE HELLEENSE REPUBLIEK,  
HET KONINKRIJK SPANJE,  
DE FRANSE REPUBLIEK,  
DE ITALIAANSE REPUBLIEK,  
DE REPUBLIEK CYPRUS,  
DE REPUBLIEK LETLAND,  
DE REPUBLIEK LITOUWEN,  
HET GROOTHERTOGDOM LUXEMBURG,  
DE REPUBLIEK HONGARIJE,  
MALTA,  
HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN,  
DE REPUBLIEK OOSTENRIJK,  
DE REPUBLIEK POLEN,  
DE PORTUGESE REPUBLIEK,  
ROEMENIË,  
DE REPUBLIEK SLOVENIË,  
DE SLOWAAKSE REPUBLIEK,  
DE REPUBLIEK FINLAND,  
HET KONINKRIJK ZWEDEN,  
HET VERENIGD KONINKRIJK VAN GROOT-BRITTANNIË EN NOORD-IERLAND,  
partijen bij het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, hierna 
de „lidstaten” genoemd, en  
DE EUROPESE UNIE,  
enerzijds, en  
HET HASJEMITISCH KONINKRIJK JORDANIË, hierna „Jordanië” genoemd,  
anderzijds,  
DE WENS UITDRUKKEND een internationaal luchtvaartsysteem te bevorderen, dat gebaseerd is op eerlijke mededinging 
tussen luchtvaartmaatschappijen op een markt met een minimum aan overheidsbemoeienis en regelgeving;NL 6.12.2012 Publicatieblad van de Europese Unie L 334/3
DE WENS UITDRUKKEND de uitbreiding van de internationale luchtvervoersmogelijkheden te vergemakkelijken, onder 
meer via de ontwikkeling van luchtvervoersnetwerken, teneinde tegemoet te komen aan de behoeften van passagiers en 
expediteurs aan passende luchtvervoersdiensten;  
ERKENNENDE dat luchtvervoer belangrijk is voor het bevorderen van handel, toerisme en investeringen;  
DE WENS UITDRUKKEND dat luchtvaartmaatschappijen de mogelijkheid krijgen om passagiers en expediteurs concur ­
rerende prijzen en diensten aan te bieden op open markten;  
ERKENNENDE dat het op elkaar afstemmen en, voor zover praktisch mogelijk, het harmoniseren van regelgeving inzake 
luchtvervoer voordelen kan opleveren;  
DE WENS UITDRUKKEND dat alle sectoren van de luchtvervoerssector, inclusief het personeel van luchtvaartmaatschap ­
pijen, profijt kunnen trekken van een geliberaliseerd klimaat;  
DE WENS UITDRUKKEND het hoogst mogelijke niveau van veiligheid en beveiliging van het internationaal luchtvervoer 
te garanderen en nogmaals bevestigend dat zij zich grote zorgen maken over daden of bedreigingen die gericht zijn tegen 
luchtvaartuigen en die de veiligheid van personen of goederen in gevaar brengen, de exploitatie van het luchtvervoer 
nadelig beïnvloeden en het vertrouwen van het publiek in de veiligheid van de burgerluchtvaart ondermijnen;  
NOTA NEMENDE VAN het Verdrag inzake de internationale burgerluchtvaart, voor ondertekening opengesteld te Chicago 
op 7 december 1944;  
ERKENNENDE dat deze Euro-mediterrane luchtvaartovereenkomst binnen het toepassingsgebied valt van het Euro-medi ­
terraan partnerschap dat in het vooruitzicht wordt gesteld in de verklaring van Barcelona van 28 november 1995;  
NOTA NEMENDE VAN hun gemeenschappelijk voornemen om een Euro-mediterrane luchtvaartruimte tot stand te 
brengen, op basis van de beginselen van overeenstemming van de regelgeving, regelgevende samenwerking en liberali ­
sering van de markttoegang;  
NOTA NEMENDE VAN de gezamenlijke verklaring van de Arabische burgerluchtvaartcommissie en de Arabische orga ­
nisatie van luchtvaartmaatschappijen, enerzijds, en het directoraat-generaal Energie en vervoer, anderzijds, die op 16 no ­
vember 2008 in Sharm El Sheikh is ondertekend;  
DE WENS UITDRUKKEND een gelijk speelveld voor luchtvaartmaatschappijen te creëren, waardoor de luchtvaartmaat ­
schappijen van beide partijen billijke en gelijke kansen genieten om de overeengekomen diensten te verlenen;  
ERKENNENDE dat het belangrijk is de toewijzing van slots te regelen op basis van eerlijke en gelijke kansen voor 
luchtvaartmaatschappijen van beide partijen, teneinde een neutrale en niet-discriminerende behandeling van alle lucht ­
vaartmaatschappijen te garanderen;  
ERKENNENDE dat subsidies een negatief effect kunnen hebben op de mededinging tussen luchtvaartmaatschappijen en de 
basisdoelstellingen van deze overeenkomst in het gedrang kunnen brengen;  
BEVESTIGEND dat het belangrijk is de broeikasgasemissies van de luchtvaart te beperken en het milieu te beschermen bij 
de ontwikkeling en tenuitvoerlegging van internationaal luchtvaartbeleid;  
NOTA NEMENDE van het belang van de bescherming van de consument, met inbegrip van de bescherming die wordt 
geboden door het Verdrag tot het brengen van eenheid in enige bepalingen inzake het internationale luchtvervoer, 
gesloten te Montreal op 28 mei 1999, voor zover beide partijen zijn toegetreden tot dit verdrag;  
VOORNEMENS voort te bouwen op het kader van de bestaande luchtvervoersovereenkomsten, teneinde aan beide zijden 
open markttoegang en zoveel mogelijk voordelen voor consumenten, luchtvaartmaatschappijen, personeel en de maat ­
schappij in het algemeen tot stand te brengen;  
NOTA NEMENDE van het feit dat het doel van deze overeenkomst geleidelijk doch volledig moet worden verwezenlijkt 
en dat een geschikt mechanisme kan zorgen voor steeds grotere harmonisering van de wetgeving,  
ZIJN ALS VOLGT OVEREENGEKOMEN:  
Artikel 1  
Definities  
Tenzij anders is bepaald, wordt voor de toepassing van deze 
overeenkomst verstaan onder:  
1) „overeengekomen diensten” en „gespecificeerde routes”: in ­
ternationaal luchtvervoer overeenkomstig artikel 2 (Ver ­
keersrechten) van en bijlage I bij deze overeenkomst;  
2) „overeenkomst”: de onderhavige overeenkomst, de bijlagen 
daarbij en eventuele wijzigingen daarvan;  
3) „luchtvervoer”: het afzonderlijke of gecombineerde vervoer 
per luchtvaartuig van passagiers, bagage, vracht en 
post, tegen vergoeding of betaling van huur; om twijfel te vermijden: dit omvat geregeld en niet-geregeld (charter) 
luchtvervoer en uitsluitend voor vrachtvervoer bestemde 
diensten;  
4) „associatieovereenkomst”: de Euro-mediterrane overeen ­
komst waarbij een associatie tot stand wordt gebracht 
tussen de Europese Gemeenschappen en hun lidstaten, 
enerzijds, en het Hasjemitisch Koninkrijk Jordanië, ander ­
zijds, opgesteld te Brussel op 24 november 1997;  
5) „nationaliteit”: het feit dat een luchtvaartmaatschappij vol ­
doet aan de eisen inzake eigendom, feitelijke zeggenschap 
en hoofdvestigingsplaats;  
6) „bevoegde autoriteiten”: de overheidsagentschappen of -en ­
titeiten die verantwoordelijk zijn voor de administratieve 
taken uit hoofde van deze overeenkomst;NL L 334/4 Publicatieblad van de Europese Unie 6.12.2012
7) „partijen”: enerzijds de Europese Unie of haar lidstaten, of 
de Europese Unie en haar lidstaten, overeenkomstig hun 
respectieve bevoegdheden, en anderzijds Jordanië;  
8) „verdrag”: het Verdrag inzake de internationale burger ­
luchtvaart, voor ondertekening opengesteld te Chicago 
op 7 december 1944, en omvattende:  
a) alle wijzigingen die krachtens artikel 94, onder a), van 
het verdrag van kracht zijn geworden en zijn geratifi ­
ceerd door zowel Jordanië als de lidstaat of lidstaten 
van de Europese Unie, en  
b) alle bijlagen of wijzigingen van bijlagen die krachtens 
artikel 90 van het verdrag zijn goedgekeurd, voor zover 
die bijlage of wijziging op elk gegeven ogenblik geldt 
voor zowel Jordanië als de voor de desbetreffende 
kwestie relevante lidstaat of lidstaten van de Europese 
Unie;  
9) „deugdelijkheid”: het feit dat een luchtvaartmaatschappij 
internationale luchtdiensten kan exploiteren, d.w.z. dat ze 
over voldoende financiële middelen en adequate manage ­
mentdeskundigheid beschikt en bereid is de wetten, regels 
en eisen voor het exploiteren van dergelijke diensten na te 
leven;  
10) „ECAA-land”: een land dat partij is bij de multilaterale 
Overeenkomst tot oprichting van de Europese gemeen ­
schappelijke luchtvaartruimte (lidstaten van de Europese 
Unie, de Republiek Albanië, Bosnië en Herzegovina, de 
Republiek Kroatië, de voormalige Joegoslavische Republiek 
Macedonië, de Republiek IJsland, de Republiek Montene ­
gro, het Koninkrijk Noorwegen, de Republiek Servië en 
Kosovo onder resolutie 1244 van de VN-Veiligheidsraad);  
11) „Euromedland”: een mediterraan land dat betrokken is bij 
het Europees nabuurschapsbeleid (met name Marokko, Al ­
gerije, Tunesië, Libië, Egypte, Libanon, Jordanië, Israël, de 
Palestijnse gebieden, Syrië en Turkije);  
12) „recht van de vijfde vrijheid”: het recht of voorrecht dat 
door een staat (de „verlenende staat”) aan de luchtvaart ­
maatschappijen van een andere staat (de „ontvangende 
staat”) wordt verleend om internationale luchtvervoersdien ­
sten uit te voeren tussen het grondgebied van de ver ­
lenende staat en het grondgebied van een derde staat, 
voor zover dergelijke diensten beginnen of eindigen op 
het grondgebied van de ontvangende staat;  
13) „internationaal luchtvervoer”: luchtvervoer door het lucht ­
ruim boven het grondgebied van minstens twee staten;  
14) „onderdaan”: elke persoon of entiteit met Jordaanse natio ­
naliteit, voor de Jordaanse partij, of de nationaliteit van een 
lidstaat voor de Europese partij, voor zover, in het geval 
van een juridische entiteit, de feitelijke zeggenschap over 
deze entiteit, hetzij rechtstreeks hetzij via een meerder ­
heidsparticipatie, te allen tijde berust bij personen of enti ­
teiten met de Jordaanse nationaliteit, wat de Jordaanse partij betreft, of bij personen of entiteiten met de nationa ­
liteit van een lidstaat of van een van de in bijlage IV ver ­
melde derde landen, wat de Europese partij betreft;  
15) „exploitatievergunningen”: exploitatievergunningen en alle 
andere relevante documenten of certificaten die krachtens 
Verordening (EG) nr. 1008/2008 van het Europees Parle ­
ment en de Raad van 24 september 2008 inzake gemeen ­
schappelijke regels voor de exploitatie van luchtdiensten in 
de Gemeenschap (  1 ) of de opvolgingsinstrumenten daarvan 
zijn afgegeven, in het geval van de Europese Unie en haar 
lidstaten, en licenties/certificaten/vergunningen of vrijstel ­
lingen die uit hoofde van JCAR Part 119 zijn afgegeven, 
in het geval van Jordanië;  
16) „prijs”: 
— „passagierstarieven”: de prijzen die moeten worden be ­
taald aan luchtvaartmaatschappijen of hun agenten of 
aan andere ticketverkopers voor het vervoer van pas ­
sagiers en bagage op luchtdiensten, alsmede de voor ­
waarden waaronder deze prijzen gelden, met inbegrip 
van aan agentschappen en andere aanvullende diensten 
aangeboden vergoedingen en voorwaarden, en  
— „luchttarieven”: de prijzen die moeten worden betaald 
voor het vervoer van vracht en de voorwaarden waar ­
onder deze prijzen gelden, met inbegrip van aan agent ­
schappen en andere aanvullende diensten aangeboden 
vergoedingen en voorwaarden.  
Voor zover relevant heeft deze definitie ook betrekking op 
het oppervlaktevervoer in verband met internationaal 
luchtvervoer en de toepasselijke voorwaarden;  
17) „hoofdvestiging”: het hoofdkantoor of het geregistreerde 
kantoor van een luchtvaartmaatschappij in het land van 
de partij waar de belangrijkste financiële functies en de 
operationele zeggenschap over de luchtvaartmaatschappij, 
met inbegrip van het beheer van de blijvende luchtwaar ­
digheid, worden uitgeoefend;  
18) „openbaredienstverplichting”: een verplichting die aan 
luchtvaartmaatschappijen wordt opgelegd om op een spe ­
cifieke route een minimumaanbod te waarborgen van ge ­
regelde luchtdiensten die voldoen aan vastgestelde normen 
inzake continuïteit, regelmaat, prijzen en minimumcapaci ­
teit, normen waaraan luchtvaartmaatschappijen niet zou ­
den voldoen indien zij alleen op hun eigen commerciële 
belangen zouden letten. De desbetreffende luchtvaartmaat ­
schappijen kunnen door de betrokken partij worden ver ­
goed voor het naleven van openbaredienstverplichtingen;  
19) „Sesar”: de technische tenuitvoerlegging van het gemeen ­
schappelijke Europese luchtruim waarbij de luchtverkeers ­
leidingssystemen van de nieuwe generatie op gecoördi ­
neerde en gesynchroniseerde wijze worden onderzocht, 
ontwikkeld en ingezet;NL 6.12.2012 Publicatieblad van de Europese Unie L 334/5  
( 1 ) PB L 293 van 31.10.2008, blz. 3.
20) „subsidie”: alle door de overheid of door een regionale of 
andere overheidsorganisatie verleende financiële bijdragen 
waarbij:  
a) de praktijk van de overheid, een regionale instantie of 
een andere publiekrechtelijke organisatie rechtstreekse 
overdracht omvat van middelen zoals schenkingen, le ­
ningen, kapitaalinbreng, mogelijke rechtstreekse over ­
dracht van middelen aan de onderneming of het over ­
nemen van passiva van de onderneming, zoals lening ­
garanties, kapitaalinjecties, eigendom, bescherming te ­
gen faillissement of verzekering;  
b) de overheid, een regionale instantie of een andere pu ­
bliekrechtelijke organisatie afstand doet van inkomsten 
die haar normaal toekomen of deze niet int;  
c) de overheid, een regionale instantie of een andere pu ­
bliekrechtelijke organisatie goederen levert of diensten 
aanbiedt, behalve algemene infrastructuur, of goederen 
of diensten aankoopt, of  
d) de overheid, een regionale instantie of een andere pu ­
bliekrechtelijke organisatie betalingen aan een financie ­
ringsmechanisme verricht of een particulier lichaam op ­
draagt één of meer van de onder a), b) en c), genoemde 
soorten functies uit te voeren, die zij normaal zelf zou 
vervullen en die in werkelijkheid niet afwijken van 
praktijken die overheidsinstanties plegen te volgen;  
en waarbij een voordeel wordt verleend;  
21) „grondgebied”: wat Jordanië betreft, het landoppervlak (vas ­
teland en eilanden), de binnenwateren en de territoriale zee 
die onder de soevereiniteit of rechtsbevoegdheid van Jor ­
danië vallen en, wat de Europese Unie betreft, het landop ­
pervlak (vasteland en eilanden), de binnenwateren en de 
territoriale zee die onder het Verdrag betreffende de Euro ­
pese Unie en het Verdrag betreffende de werking van de 
Europese Unie vallen en onderhevig zijn aan de in dat 
verdrag en een eventueel opvolgingsinstrument vast ­
gestelde voorwaarden. De toepassing van deze overeen ­
komst op de luchthaven van Gibraltar doet geen afbreuk 
aan de respectieve rechtsopvattingen van het Koninkrijk 
Spanje en het Verenigd Koninkrijk betreffende het geschil 
inzake de soevereiniteit over het grondgebied waarop de 
luchthaven is gelegen, noch aan het handhaven van de 
opschorting van de toepassing op de luchthaven van Gi ­
braltar van de maatregelen van de Europese Unie inzake de 
luchtvaart, die per 18 september 2006 tussen de lidstaten 
van kracht zijn, overeenkomstig de ministeriële verklaring 
betreffende de luchthaven van Gibraltar, die op 18 septem ­
ber 2006 te Córdoba is aangenomen, en  
22) „gebruikersheffing”: een aan luchtvaartmaatschappijen op ­
gelegde heffing voor de levering van luchthaven-, lucht ­
havenomgevings-, luchtnavigatie- of luchtvaartbeveiligings ­
faciliteiten of -diensten, inclusief aanverwante diensten en 
faciliteiten, die — voor zover van toepassing — een weer ­
gave vormen van de milieukosten op het gebied van ge ­
luidemissies.  
TITEL I  
ECONOMISCHE BEPALINGEN  
Artikel 2  
Verkeersrechten  
1. Overeenkomstig bijlagen I en II bij deze overeenkomst 
verleent elke partij de andere partij de volgende rechten met betrekking tot de exploitatie van internationaal luchtvervoer 
door luchtvaartmaatschappijen van de andere partij:  
a) het recht over het grondgebied te vliegen zonder te landen;  
b) het recht op het grondgebied te landen voor andere doel ­
einden dan het in- of ontschepen van passagiers, bagage, 
vracht en/of luchtpost (niet-verkeersgebonden doeleinden);  
c) bij de exploitatie van een overeengekomen dienst op een 
specifieke route: het recht op het grondgebied te landen 
voor het, afzonderlijk of in combinatie, in- en ontschepen 
van passagiers, vracht en/of post in het internationale lucht ­
verkeer, en  
d) de overige in deze overeenkomst gespecificeerde rechten.  
2. Niets in deze overeenkomst verleent de luchtvaartmaat ­
schappijen van:  
a) Jordanië het recht op het grondgebied van een lidstaat tegen 
vergoeding passagiers, bagage, vracht en/of post aan boord te 
nemen die bestemd zijn voor een ander punt op het grond ­
gebied van die lidstaat;  
b) de Europese Unie het recht op het grondgebied van Jordanië 
tegen vergoeding passagiers, bagage, vracht en/of post aan 
boord te nemen die bestemd zijn voor een ander punt op 
het grondgebied van Jordanië.  
Artikel 3  
Vergunning  
1. Wanneer de bevoegde instanties een aanvraag voor een 
exploitatievergunning ontvangen van een luchtvaartmaatschap ­
pij van een van de partijen, verlenen zij zo spoedig mogelijk de 
passende vergunningen, voor zover:  
a) in het geval van een luchtvaartmaatschappij uit Jordanië:  
— de hoofdvestiging van de luchtvaartmaatschappij zich in 
Jordanië bevindt en de luchtvaartmaatschappij houder is 
van een exploitatievergunning overeenkomstig de wetge ­
ving van het Hasjemitisch Koninkrijk Jordanië;  
— het regelgevend toezicht op de luchtvaartmaatschappij 
effectief wordt uitgeoefend en gehandhaafd door het Has ­
jemitisch Koninkrijk Jordanië, en  
— de eigendom van de luchtvaartmaatschappij, hetzij recht ­
streeks hetzij via een meerderheidsparticipatie, en de fei ­
telijke zeggenschap over de luchtvaartmaatschappij be ­
rusten bij Jordanië en/of onderdanen van Jordanië;  
b) in het geval van een luchtvaartmaatschappij uit de Europese 
Unie:  
— de hoofdvestiging van de luchtvaartmaatschappij zich op 
het grondgebied van een lidstaat onder het Verdrag be ­
treffende de werking van de Europese Unie bevindt, en 
de luchtvaartmaatschappij houder is van een exploitatie ­
vergunning, en  
— het regelgevend toezicht op de luchtvaartmaatschappij 
effectief wordt uitgeoefend en gehandhaafd door de lid ­
staat van de Europese Unie die verantwoordelijk is voor 
de afgifte van het Air Operators Certificate, en de be ­
voegde luchtvaartautoriteit duidelijk is geïdentificeerd;NL L 334/6 Publicatieblad van de Europese Unie 6.12.2012
— de luchtvaartmaatschappij, hetzij rechtstreeks hetzij via 
een meerderheidsparticipatie, eigendom is van lidstaten 
en/of onderdanen van lidstaten of andere in bijlage IV 
vermelde staten en/of onderdanen van die andere staten;  
c) de luchtvaartmaatschappij beantwoordt aan de voorwaarden 
in de wetten en regels die normaal worden toegepast door 
de autoriteit die bevoegd is voor de exploitatie van het inter ­
nationaal luchtvervoer, en  
d) de voorschriften van artikel 13 (Veiligheid van de luchtvaart) 
en artikel 14 (Beveiliging van de luchtvaart) van deze over ­
eenkomst worden gehandhaafd en opgelegd.  
Artikel 4  
Weigering, intrekking, opschorting of beperking van 
vergunningen  
1. De bevoegde instanties van elke partij kunnen de exploi ­
tatievergunningen weigeren, intrekken, opschorten of beperken 
of de activiteiten van een luchtvaartmaatschappij van de andere 
partij op een andere wijze opschorten of beperken als:  
a) in het geval van een luchtvaartmaatschappij uit Jordanië:  
— de hoofdvestiging van de luchtvaartmaatschappij zich 
niet in Jordanië bevindt of de luchtvaartmaatschappij 
niet over een exploitatievergunning overeenkomstig de 
toepasselijke wetgeving van Jordanië beschikt;  
— het regelgevend toezicht op de luchtvaartmaatschappij 
niet daadwerkelijk wordt uitgeoefend en gehandhaafd 
door Jordanië;  
of 
— de eigendom van de luchtvaartmaatschappij, rechtstreeks 
of via een meerderheidsparticipatie, en de feitelijke zeg ­
genschap over de luchtvaartmaatschappij niet berusten 
bij Jordanië en/of onderdanen van Jordanië;  
b) in het geval van een luchtvaartmaatschappij uit de Europese 
Unie:  
— de hoofdvestiging of, voor zover van toepassing, de ge ­
registreerde vestiging van de luchtvaartmaatschappij zich 
niet op het grondgebied van een lidstaat onder het Ver ­
drag betreffende de werking van de Europese Unie be ­
vindt, of de luchtvaartmaatschappij niet over een exploi ­
tatievergunning overeenkomstig het uniale recht beschikt;  
— het regelgevend toezicht op de luchtvaartmaatschappij 
niet daadwerkelijk wordt uitgeoefend en gehandhaafd 
door de lidstaat die verantwoordelijk is voor de afgifte 
van het Air Operators Certificate, of de bevoegde lucht ­
vaartautoriteit niet duidelijk is geïdentificeerd, of  
— de luchtvaartmaatschappij niet rechtstreeks of via een 
meerderheidsparticipatie eigendom is van lidstaten en/of 
onderdanen van lidstaten of andere in bijlage IV ver ­
melde staten en/of onderdanen van die staten;  
c) de luchtvaartmaatschappij niet voldoet aan de in artikel 6 
(Naleving van wetten en regels) van deze overeenkomst ver ­
melde wetten en regels, of  d) de voorschriften van artikel 13 (Veiligheid van de luchtvaart) 
en artikel 14 (Beveiliging van de luchtvaart) van deze over ­
eenkomst niet worden gehandhaafd of opgelegd.  
2. Tenzij onmiddellijk maatregelen moeten worden genomen 
om verdere niet-naleving van lid 1, onder c) of d), te voor ­
komen, mogen de bij dit artikel vastgestelde rechten om mach ­
tigingen of vergunningen van een luchtvaartmaatschappij van 
een partij te weigeren, in te trekken, op te schorten of te be ­
perken alleen worden uitgeoefend volgens de in artikel 23 van 
deze overeenkomst (Vrijwaringsmaatregelen) voorgeschreven 
procedure. De uitoefening van deze rechten moet in elk geval 
passend en proportioneel zijn en wat de reikwijdte en de duur 
betreft beperkt zijn tot wat strikt noodzakelijk is. Deze rechten 
worden rechtstreeks ten aanzien van de betrokken luchtvaart ­
maatschappij(en) uitgeoefend en laten het recht van de partijen 
om actie te ondernemen overeenkomstig artikel 22 (Regeling 
van geschillen en arbitrage) onverlet.  
3. Geen van de partijen doet een beroep op de bij dit artikel 
vastgestelde rechten om vergunningen of machtigingen van een 
luchtvaartmaatschappij van een partij te weigeren, in te trekken, 
op te schorten of te beperken op grond van het feit dat een 
ander Euromedland of onderdanen van dat land meerderheids ­
eigenaar van die luchtvaartmaatschappij zijn en/of er feitelijke 
zeggenschap over uitoefenen, voor zover dat Euromedland partij 
is bij een soortgelijke Euro-mediterrane luchtvaartovereenkomst 
en een op wederkerigheid berustende behandeling aanbiedt.  
Artikel 4 bis  
Wederzijdse erkenning van regelgevende vaststellingen met 
betrekking tot de deugdelijkheid en nationaliteit van 
luchtvaartmaatschappijen  
1. Als de bevoegde autoriteiten van een partij een aanvraag 
voor een vergunning ontvangen van een luchtvaartmaatschappij 
van de andere partij, erkennen zij de door de bevoegde autori ­
teiten van de vragende partij gedane vaststellingen met betrek ­
king tot deugdelijkheid en/of nationaliteit van die luchtvaart ­
maatschappij alsof zij die vaststellingen zelf zouden hebben 
gedaan, en voeren zij verder geen onderzoek naar deze kwesties, 
behalve zoals bepaald in lid 2 hieronder.  
2. Indien, na ontvangst van een aanvraag voor een vergun ­
ning van een luchtvaartmaatschappij of na het verlenen van een 
dergelijke vergunning, de bevoegde autoriteiten van de ontvan ­
gende partij een specifieke reden hebben om bezorgd te zijn 
over het feit dat, ondanks de door de bevoegde autoriteiten van 
de andere partij gedane vaststelling, de in artikel 3 (Vergunning) 
van deze overeenkomst vermelde voorwaarden voor het ver ­
lenen van passende vergunningen of machtigingen niet zijn 
nageleefd, stellen zij deze autoriteiten daar onmiddellijk van in 
kennis en motiveren hun bezorgdheid. In dat geval mag elke 
partij om overleg verzoeken, inclusief met vertegenwoordigers 
van de relevante bevoegde autoriteiten van beide partijen, en/of 
aanvullende informatie over deze bezorgdheid vragen, en op 
dergelijke verzoeken moet zo snel als praktisch uitvoerbaar 
worden ingegaan. Als geen oplossing wordt gevonden, mag 
elke partij de kwestie voorleggen aan het bij artikel 21 (Ge ­
mengd Comité) van deze overeenkomst opgerichte Gemengd 
Comité.NL 6.12.2012 Publicatieblad van de Europese Unie L 334/7
3. Dit artikel heeft geen betrekking op de erkenning van 
vaststellingen met betrekking tot:  
— veiligheidscertificaten of -licenties;  
— beveiligingsregelingen, of  
— verzekeringsdekking.  
Artikel 5  
Investeringen  
1. Jordanië mag regelingen treffen om de meerderheidseigen ­
dom van en/of feitelijke zeggenschap over Jordaanse luchtvaart ­
maatschappijen door lidstaten of hun onderdanen toe te staan.  
2. Nadat door het Gemengd Comité overeenkomstig arti ­
kel 21, lid 10 (Gemengd Comité), is nagegaan of wederzijdse 
regelingen bestaan, wordt de meerderheidseigendom van en/of 
feitelijke zeggenschap over Jordaanse luchtvaartmaatschappijen 
door lidstaten of hun onderdanen en de meerderheidseigendom 
van en/of feitelijke zeggenschap over EU-luchtvaartmaatschap ­
pijen door Jordanië of zijn onderdanen door de partijen toe ­
gestaan.  
3. Voor specifieke investeringsprojecten in het kader van dit 
artikel wordt toestemming gegeven door middel van voor ­
afgaande beslissingen van het bij deze overeenkomst opgerichte 
Gemengd Comité. In die beslissingen kunnen de voorwaarden 
worden gespecificeerd voor de exploitatie van de in deze over ­
eenkomst overeengekomen diensten en van de diensten tussen 
derde landen en de partijen. De bepalingen van artikel 21, lid 9 
(Gemengd Comité), van deze overeenkomst zijn niet van toe ­
passing op dit type beslissingen.  
Artikel 6  
Naleving van wetten en regels  
1. Bij binnenkomst in, verblijf op of vertrek uit het grond ­
gebied van een partij, moeten luchtvaartmaatschappijen van de 
andere partij de op dat grondgebied toepasselijke wetten en 
regels inzake het binnenkomen of verlaten van het grondgebied 
door luchtvaartuigen die internationaal luchtvervoer uitvoeren, 
of inzake de exploitatie en navigatie van luchtvaartuigen na ­
leven.  
2. Bij binnenkomst in, verblijf op of vertrek uit het grond ­
gebied van een partij moeten de wetten en voorschriften die op 
dat grondgebied gelden met betrekking tot de toelating tot of 
het vertrek uit dat grondgebied van passagiers, bemanning of 
vracht aan boord van het vliegtuig (met inbegrip van de regel ­
geving inzake binnenkomst, inklaring, immigratie, paspoorten, 
douane en quarantaine of, in het geval van post, postvoorschrif ­
ten) door of namens deze passagiers, bemanningen of vracht 
van de luchtvaartmaatschappijen van de andere partij worden 
nageleefd.  
Artikel 7  
Mededinging  
1. De partijen bevestigen dat de beginselen van titel IV, 
hoofdstuk II, van de associatieovereenkomst van toepassing 
zijn op deze overeenkomst.  
2. De partijen erkennen dat hun gezamenlijke doelstelling 
eruit bestaat aan luchtvaartmaatschappijen van beide partijen 
eerlijke en gelijke kansen te bieden om de overeengekomen diensten te exploiteren. Om dit doel te verwezenlijken, moet 
een billijk en concurrerend kader voor de exploitatie van lucht ­
diensten tot stand worden gebracht. De partijen erkennen dat de 
waarschijnlijkheid dat luchtvaartmaatschappijen eerlijke concur ­
rentiepraktijken hanteren, het grootst is wanneer deze maat ­
schappijen op volledig commerciële basis luchtdiensten verlenen 
en niet worden gesubsidieerd.  
3. Als een partij het noodzakelijk acht om aan een in het 
kader van deze overeenkomst geëxploiteerde luchtvaartmaat ­
schappij overheidssubsidies te verlenen om een legitieme doel ­
stelling te verwezenlijken, ziet zij erop toe dat deze subsidies in 
verhouding staan tot de nagestreefde doelstelling, transparant 
zijn en zodanig ontworpen zijn dat ze een zo klein mogelijk 
nadelig effect hebben op de luchtvaartmaatschappijen van de 
andere partij. De partij die voornemens is dergelijke subsidies 
te verlenen, stelt de andere partij daarvan in kennis en ziet erop 
toe dat deze subsidies in overeenstemming zijn met de in deze 
overeenkomst vastgestelde criteria.  
4. Als een partij vaststelt dat op het grondgebied van de 
andere partij voorwaarden gelden, met name ten gevolge van 
een subsidie, die niet in overeenstemming zijn met de in lid 3 
vastgestelde criteria en die de eerlijke en gelijke mededingings ­
kansen van haar luchtvaartmaatschappijen nadelig beïnvloeden, 
mag zij haar opmerkingen kenbaar maken aan de andere partij. 
Bovendien mag zij vragen om een vergadering van het Ge ­
mengd Comité, zoals ingesteld bij artikel 21 (Gemengd Comité) 
van deze overeenkomst. Het overleg start uiterlijk 30 dagen na 
de ontvangst van een dergelijk verzoek. Als een geschil niet 
door het Gemengd Comité kan worden beslecht, behouden de 
partijen de mogelijkheid om antisubsidiemaatregelen te nemen.  
5. De in lid 4 van dit artikel vermelde maatregelen moeten 
passend en proportioneel zijn en wat de reikwijdte en de duur 
betreft beperkt zijn tot wat strikt noodzakelijk is. Deze maat ­
regelen mogen uitsluitend gericht zijn tegen luchtvaartmaat ­
schappijen die voordeel halen uit een subsidie of uit de in dit 
artikel bedoelde voorwaarden, en laten het recht van beide par ­
tijen om actie te ondernemen uit hoofde van artikel 23 (Vrij ­
waringsmaatregelen) van deze overeenkomst onverlet.  
6. Elke partij mag, na kennisgeving aan de andere partij, 
verantwoordelijke overheidsinstanties op het grondgebied van 
de andere partij benaderen, inclusief instanties op nationaal, 
provinciaal of lokaal niveau, om de onder dit artikel vallende 
kwesties te bespreken.  
7. De bepalingen van dit artikel zijn van toepassing onver ­
minderd de wetten en regels betreffende openbaredienstverplich ­
tingen op het grondgebied van de partijen.  
Artikel 8  
Commerciële opportuniteiten  
Vertegenwoordigers van luchtvaartmaatschappijen  
1. De luchtvaartmaatschappijen van beide partijen hebben 
het recht kantoren te vestigen op het grondgebied van de an ­
dere partij met het oog op de promotie en verkoop van lucht ­
vervoer en aanverwante activiteiten.NL L 334/8 Publicatieblad van de Europese Unie 6.12.2012
2. De luchtvaartmaatschappijen van beide partijen hebben 
het recht om leidinggevend, verkoops-, technisch, operationeel 
en ander gespecialiseerd personeel dat nodig is om de lucht ­
vervoersactiviteiten te ondersteunen, op het grondgebied van de 
andere partij binnen te brengen en er te handhaven, overeen ­
komstig de wetten en regels van de andere partij met betrekking 
tot toegang, verblijf en werk.  
Grondafhandeling  
3. a) Onverminderd punt b) hieronder heeft elke luchtvaart ­
maatschappij met betrekking tot grondafhandeling op 
het grondgebied van de andere partij:  
i) het recht haar eigen grondafhandeling te verzorgen 
(„zelfafhandeling”) of, indien zij dit verkiest,  
ii) het recht een selectie te maken tussen concurre ­
rende leveranciers van volledige of gedeeltelijke 
grondafhandelingsdiensten, voor zover deze le ­
veranciers op basis van de wetten en regels van 
elke partij toegang hebben tot de markt en voor 
zover dergelijke leveranciers aanwezig zijn op de 
markt;  
b) Voor bepaalde categorieën grondafhandelingsdiensten, 
namelijk bagageafhandeling, platformafhandeling, 
brandstof- en olieafhandeling, vracht- en postafhan ­
deling, wat de fysieke afhandeling van vracht en post 
tussen de luchthaventerminal en het luchtvaartuig be ­
treft, mogen alleen fysieke of operationele beperkingen 
worden opgelegd aan de onder a), i) en ii), vermelde 
rechten volgens de wetten en regels die van toepassing 
zijn op het grondgebied van de andere partij. Indien 
dit tot gevolg heeft dat zelfafhandeling onmogelijk is 
en indien er geen daadwerkelijke mededinging tussen 
leveranciers van grondafhandelingsdiensten bestaat, 
moeten al deze diensten op gelijke en niet-discrimine ­
rende basis ter beschikking worden gesteld van alle 
luchtvaartmaatschappijen; de prijzen van deze diensten 
mogen de volledige kosten daarvan, inclusief een rede ­
lijk rendement van het kapitaal, niet overschrijden.  
Verkoop, plaatselijke uitgaven en transfer van fondsen  
4. Elke luchtvaartmaatschappij van elke partij mag luchtver ­
voersdiensten verkopen op het grondgebied van de andere par ­
tij, hetzij rechtstreeks, hetzij, naar keuze van de luchtvaartmaat ­
schappij, via verkoopagenten of andere tussenpersonen die door 
de luchtvaartmaatschappij zijn aangesteld, of op het internet. 
Elke luchtvaartmaatschappij heeft het recht dergelijk vervoer te 
verkopen en het staat iedereen vrij dergelijk vervoer te kopen, in 
de munteenheid van dat grondgebied of in vrij converteerbare 
valuta.  
5. Elke luchtvaartmaatschappij heeft het recht om, op ver ­
zoek, lokale inkomsten om te wisselen en van het grondgebied 
van de andere partij over te maken naar zijn eigen grondgebied 
en, voor zover dit niet in strijd is met de algemeen toepasselijke 
wet- en regelgeving, naar het land of de landen van haar keuze. 
De inwisseling en overmaking dient onverwijld en zonder be ­
perkingen of belastingen daarop te worden toegestaan tegen de 
wisselkoers die geldt voor lopende transacties en overmakingen 
op de datum waarop de luchtvaartmaatschappij de eerste aan ­
vraag tot overmaking indient.  
6. De luchtvaartmaatschappijen van beide partijen mogen de 
lokale uitgaven op het grondgebied van de andere partij, inclu ­sief de aankoop van brandstof, in lokale munt betalen. Het staat 
de luchtvaartmaatschappijen ook vrij dergelijke uitgaven op het 
grondgebied van de andere partij te betalen in vrij converteer ­
bare valuta, overeenkomstig de lokale valutawetgeving.  
Samenwerkingsregelingen  
7. Bij het exploiteren of aanbieden van diensten in het kader 
van deze overeenkomst, mag een luchtvaartmaatschappij van 
een partij op het gebied van marketing (bv. overeenkomsten 
inzake voorbehouden capaciteit, codesharingafspraken) samen ­
werken met:  
a) alle luchtvaartmaatschappijen van de partijen, en  
b) alle luchtvaartmaatschappijen van een derde land, en  
c) alle exploitanten van vervoer over land en maritiem vervoer,  
voor zover i) alle deelnemers aan dergelijke samenwerkingsvor ­
men over de passende bevoegdheid met betrekking tot de on ­
derliggende route beschikken en ii) de samenwerking voldoet 
aan de normaal voor dergelijke vormen van samenwerking gel ­
dende voorschriften inzake veiligheid en mededinging. Wanneer 
passagiersvervoer met codesharing wordt verkocht, moet in het 
verkooppunt of in elk geval alvorens aan boord te gaan aan de 
koper worden meegedeeld welke vervoerder elk deel van de 
dienst zal uitvoeren.  
8. a) Ondernemingen die oppervlaktevervoer van passagiers 
verzorgen zijn niet onderworpen aan de wetten en 
regels inzake luchtvervoer om de enkele reden dat 
deze diensten door een luchtvaartmaatschappij in eigen 
naam worden aangeboden. De ondernemingen die op ­
pervlaktevervoer verzorgen mogen zelf beslissen of ze 
toetreden tot samenwerkingsvormen. Bij het over ­
wegen van samenwerkingsvormen kunnen aanbieders 
van oppervlaktevervoer onder meer rekening houden 
met de consumentenbelangen en met technische, eco ­
nomische, ruimtelijke en capaciteitsbeperkingen.  
b) Onverminderd de overige bepalingen van deze over ­
eenkomst mogen luchtvaartmaatschappijen en indi ­
recte aanbieders van vrachtvervoer van de partijen in 
het kader van internationaal luchtvervoer bovendien 
zonder beperking gebruikmaken van oppervlaktever ­
voer van en naar alle punten op het grondgebied 
van Jordanië en de Europese Unie of van derde landen, 
inclusief vervoer van en naar alle luchthavens met 
douanefaciliteiten en, voor zover van toepassing, 
vracht onder contract vervoeren overeenkomstig de 
toepasselijke wetten en regels. Dergelijke vracht heeft, 
ongeacht of het oppervlakte- dan wel luchtvervoer be ­
treft, toegang tot de douaneprocedures en -faciliteiten 
op de luchthaven. Luchtvaartmaatschappijen kunnen 
verkiezen hun oppervlaktevervoer zelf te verzorgen 
of hiervoor regelingen te treffen met andere aanbieders 
van oppervlaktevervoer; ze mogen bijvoorbeeld een 
beroep doen op andere luchtvaartmaatschappijen dieNL 6.12.2012 Publicatieblad van de Europese Unie L 334/9
vervoer over land aanbieden en op indirecte aanbieders 
van vrachtvervoer door de lucht. Dergelijke inter ­
modale diensten voor vrachtvervoer kunnen worden 
aangeboden tegen een prijs waarin zowel het luchtver ­
voer als het oppervlaktevervoer is inbegrepen, voor 
zover de expediteurs juiste feitelijke informatie krijgen 
met betrekking tot dergelijk vervoer.  
Leasing  
9. a) De luchtvaartmaatschappijen van elke partij zijn ge ­
rechtigd de overeengekomen diensten te verlenen met 
luchtvaartuigen en bemanningen die van om het even 
welke andere luchtvaartmaatschappij zijn geleased, in ­
clusief luchtvaartmaatschappijen uit derde landen, voor 
zover alle deelnemers aan dergelijke regelingen voldoen 
aan de voorwaarden van de wetten en regels die nor ­
maal door de partijen worden toegepast op dergelijke 
regelingen.  
b) Geen van beide partijen mag van de luchtvaartmaat ­
schappijen die hun apparatuur leasen eisen dat zij in 
het bezit zijn van verkeersrechten onder deze overeen ­
komst.  
c) Het leasen van luchtvaartuigen met bemanning („wet 
leasing”) van een ander dan de in bijlage IV vermelde 
derde landen door een luchtvaartmaatschappij van een 
van de partijen om de in deze overeenkomst bedoelde 
rechten te exploiteren, mag alleen in uitzonderlijke 
gevallen plaatsvinden of om te voldoen aan tijdelijke 
behoeften. De „wet lease”-overeenkomst moet voor ­
afgaandelijk ter goedkeuring worden voorgelegd aan 
de vergunningverlenende autoriteit van de luchtvaart ­
maatschappij die de leasing aangaat en aan de be ­
voegde autoriteit van de andere partij waar het ge ­
leasede luchtvaartuig zal worden ingezet.  
Franchising en branding  
10. De luchtvaartmaatschappijen van elke partij hebben het 
recht franchising- of brandingovereenkomsten te sluiten met 
ondernemingen, met inbegrip van luchtvaartmaatschappijen, 
van beide partijen of van derde landen, mits de luchtvaartmaat ­
schappijen de vereiste bevoegdheid hebben en voldoen aan de 
voorwaarden die worden gesteld volgens de wetten en regels die 
gewoonlijk door de partijen op dergelijke overeenkomsten wor ­
den toegepast, met name die welke de vrijgave vereisen van de 
identiteit van de luchtvaartmaatschappij die de dienst exploi ­
teert.  
Toewijzing van slots op luchthavens  
11. De toewijzing van slots op de luchthavens op het grond ­
gebied van de partijen gebeurt op onafhankelijke, transparante 
en niet-discriminerende wijze. Alle luchtvaartmaatschappijen 
worden op eerlijke en gelijke basis behandeld. Overeenkomstig 
artikel 21, lid 5 (Gemengd Comité), mag een partij vragen om 
een vergadering van het Gemengd Comité teneinde problemen 
met de toepassing van dit lid op te lossen.  
Artikel 9  
Douanerechten en -heffingen  
1. Bij aankomst op het grondgebied van de ene partij wor ­
den luchtvaartuigen die door luchtvaartmaatschappijen van de 
andere partij worden ingezet voor internationaal luchtvervoer, 
hun gebruikelijke apparatuur, brandstof, smeermiddelen, tech ­nische verbruiksgoederen, grondapparatuur, reserveonderdelen 
(inclusief motoren), boordproviand (inclusief, maar niet beperkt 
tot, voedsel, drank en alcoholhoudende dranken, tabak en an ­
dere producten die bestemd zijn om tijdens de vlucht in be ­
perkte hoeveelheden aan passagiers te worden verkocht of door 
passagiers te worden verbruikt) en andere voorwerpen die be ­
stemd zijn voor of uitsluitend worden gebruikt in verband met 
de exploitatie of het onderhoud van voor internationaal lucht ­
vervoer ingezette luchtvaartuigen, op basis van wederkerigheid 
vrijgesteld van alle invoerbeperkingen, eigendomstaksen en hef ­
fingen op activa, douanerechten, accijnzen en soortgelijke rech ­
ten en heffingen die a) worden opgelegd door de nationale of 
lokale overheden of de Europese Unie en b) niet gebaseerd zijn 
op de kostprijs van de verleende diensten, voor zover die ap ­
paratuur en goederen aan boord van het luchtvaartuig blijven.  
2. Worden eveneens op basis van wederkerigheid vrijgesteld 
van de belastingen, heffingen, rechten, kosten en lasten als be ­
doeld in lid 1 van dit artikel, met uitzondering van de lasten die 
gebaseerd zijn op de kosten van de dienstverlening:  
a) boordvoorraden die worden ingevoerd in of geleverd op het 
grondgebied van een partij en in redelijke hoeveelheden aan 
boord worden genomen voor gebruik op voor internationaal 
luchtvervoer ingezette uitgaande luchtvaartuigen van een 
luchtvaartmaatschappij van de andere partij, zelfs als deze 
voorraden worden gebruikt tijdens het deel van de reis dat 
plaatsvindt boven het genoemde grondgebied;  
b) grondapparatuur en reserveonderdelen (inclusief motoren) 
die op het grondgebied van een partij worden binnen ­
gebracht met het oog op onderhoud of herstelling van een 
voor internationaal luchtvervoer ingezet luchtvaartuig van de 
andere partij;  
c) motorbrandstof, smeermiddelen en verbruikbare technische 
voorraden die worden ingevoerd of geleverd op het grond ­
gebied van een partij voor gebruik in een voor internationaal 
luchtvervoer ingezet luchtvaartuig van een luchtvaartmaat ­
schappij van de andere partij, zelfs wanneer deze voorraden 
zullen worden gebruikt gedurende het deel van de reis over 
het genoemde grondgebied;  
d) gedrukt materiaal, zoals gedefinieerd in de douanewetgeving 
van elke partij, dat op het grondgebied van een partij wordt 
binnengebracht of wordt geleverd en aan boord genomen 
voor gebruik op voor internationaal luchtvervoer ingezette 
vertrekkende luchtvaartuigen van een luchtvaartmaatschappij 
van de andere partij, zelfs als dit materiaal wordt gebruikt 
tijdens het gedeelte van de reis dat plaatsvindt boven het 
genoemde grondgebied, en  
e) veiligheids- en beveiligingsapparatuur voor gebruik in lucht ­
havens of goederenterminals.  
3. Onverminderd eventuele andersluidende bepalingen ver ­
hindert niets in deze overeenkomst een partij om belastingen, 
heffingen, taksen of lasten in rekening te brengen voor brand ­
stof die op haar grondgebied op niet-discriminerende basis 
wordt geleverd voor gebruik in een luchtvaartuig van een lucht ­
vaartmaatschappij die vluchten exploiteert tussen twee punten 
op haar grondgebied.  
4. De verplichting mag worden opgelegd om de in de leden 
1 en 2 van dit artikel vermelde apparatuur en benodigdheden 
onder toezicht of controle van de bevoegde autoriteiten te be ­
waren.NL L 334/10 Publicatieblad van de Europese Unie 6.12.2012
5. De in dit artikel vermelde vrijstellingen gelden eveneens 
wanneer de luchtvaartmaatschappijen van de ene partij met een 
andere luchtvaartmaatschappij, die ook dergelijke vrijstellingen 
geniet van de andere partij, is overeengekomen de in de leden 1 
en 2 gespecificeerde artikelen te lenen of over te dragen naar 
het grondgebied van de andere partij.  
6. Niets in deze overeenkomst belet een partij om belastin ­
gen, heffingen, accijnzen, rechten of lasten in rekening te bren ­
gen bij de verkoop van artikelen voor andere doeleinden dan 
voor verbruik aan boord gedurende een deel van een luchtdienst 
tussen twee zich op haar grondgebied bevindende punten waar 
in- of uitstappen is toegestaan.  
7. De bepalingen van deze overeenkomst hebben geen ge ­
volgen voor de btw, behalve wat de omzetbelasting op invoer 
betreft. De bepalingen van de tussen een lidstaat en Jordanië 
gesloten verdragen inzake het vermijden van dubbele belasting 
op inkomsten en kapitaal worden niet gewijzigd bij de onder ­
havige overeenkomst.  
Artikel 10  
Gebruikersheffingen op luchthavens, 
luchthavenvoorzieningen en -diensten  
1. Elke partij ziet erop toe dat gebruikersheffingen die door 
haar bevoegde heffingsautoriteiten of -organen aan de lucht ­
vaartmaatschappijen van de andere partij worden opgelegd 
voor het gebruik van luchtnavigatie- en luchtverkeersleidings ­
diensten correct, redelijk, kostengerelateerd en niet ten onrechte 
discriminerend zijn. In ieder geval moeten dergelijke gebruikers ­
heffingen aan de luchtvaartmaatschappijen van de andere partij 
worden opgelegd volgens voorwaarden die niet minder gunstig 
zijn dan de gunstigste voorwaarden die om het even welke 
andere luchtvaartmaatschappij kan verkrijgen.  
2. Elke partij ziet erop toe dat gebruikersheffingen die door 
haar bevoegde heffingsautoriteiten of -organen aan de lucht ­
vaartmaatschappijen van de andere partij worden opgelegd 
voor het gebruik van luchthavens, luchtvaartbeveiliging en bij ­
behorende voorzieningen en diensten correct, redelijk, niet ten 
onrechte discriminerend en billijk gespreid zijn over de catego ­
rieën gebruikers. Deze heffingen mogen in verhouding staan tot 
de volledige kosten die de bevoegde heffingsautoriteiten of -or ­
ganen maken voor het verlenen van de passende luchthaven ­
voorzieningen en diensten in die luchthavens of in dat systeem 
van luchthavens, maar mogen deze niet overschrijden. Deze 
heffingen mogen een redelijk rendement op kapitaal na afschrij ­
ving omvatten. De voorzieningen en diensten waarover gebrui ­
kersheffingen worden geheven, moeten op efficiënte en eco ­
nomische wijze worden verleend. In ieder geval moeten deze 
heffingen aan de luchtvaartmaatschappijen van de andere partij 
worden opgelegd volgens voorwaarden die niet minder gunstig 
zijn dan de gunstigste voorwaarden die om het even welke 
andere luchtvaartmaatschappij kan verkrijgen op het tijdstip 
dat de heffingen worden opgelegd.  
3. Iedere partij garandeert dat overleg plaatsvindt tussen de 
bevoegde heffingsautoriteiten of -organen op haar grondgebied 
en de luchtvaartmaatschappijen en/of hun representatieve orga ­
nen die de diensten en voorzieningen gebruiken, en ziet erop 
toe dat de bevoegde heffingsautoriteiten of -organen en de 
luchtvaartmaatschappijen of hun representatieve organen alle informatie uitwisselen die nodig is om een nauwkeurige beoor ­
deling van de redelijkheid van de heffingen volgens de begin ­
selen van de leden 1 en 2 van dit artikel mogelijk te maken. 
Elke partij ziet erop toe dat de bevoegde heffingsautoriteiten de 
gebruikers binnen een redelijke termijn in kennis stellen van 
ieder voorstel tot wijziging van de gebruikersheffingen, teneinde 
die autoriteiten in staat te stellen rekening te houden met de 
meningen van de gebruikers alvorens wijzigingen worden door ­
gevoerd.  
4. Geen van beide partijen wordt bij procedures voor de 
regeling van geschillen volgens artikel 22 van deze overeen ­
komst (Regeling van geschillen en arbitrage) geacht een bepaling 
van dit artikel te hebben overtreden, tenzij a) zij verzuimt de 
last of de praktijk die voorwerp is van een klacht door de 
andere partij binnen een redelijke termijn opnieuw in beschou ­
wing te nemen, of b) na deze beschouwing nalaat alle in haar 
macht liggende stappen te doen om een last of praktijk die niet 
in overeenstemming is met dit artikel te corrigeren.  
Artikel 11  
Prijsstelling  
1. De partijen staan toe dat de luchtvaartmaatschappijen hun 
prijzen vrij vaststellen op basis van vrije en eerlijke mededin ­
ging.  
2. De partijen eisen niet dat de prijzen worden aangemeld.  
3. De luchtvaartautoriteiten kunnen onderling overleg plegen 
over kwesties als, maar niet beperkt tot niet-correcte, onredelijke 
of discriminerende prijzen.  
Artikel 12  
Statistieken  
1. Elke partij verstrekt de andere partij de statistieken die 
krachtens de nationale wetten en regels van die partij vereist 
zijn en, op verzoek, andere beschikbare statistische informatie 
die redelijkerwijze vereist kan zijn voor het evalueren van de 
exploitatie van de luchtdiensten.  
2. De partijen werken samen in het kader van het bij arti ­
kel 21 (Gemengd Comité) van deze overeenkomst ingestelde 
Gemengd Comité teneinde de onderlinge uitwisseling van sta ­
tistische informatie, die nodig is om toezicht te kunnen houden 
op de ontwikkeling van de luchtdiensten, te vergemakkelijken.  
TITEL II  
SAMENWERKING OP REGELGEVINGSGEBIED  
Artikel 13  
Veiligheid van de luchtvaart  
1. De partijen zien erop toe dat minstens de in bijlage III, 
deel A, gespecificeerde normen in hun wetgeving zijn opge ­
nomen, onder de hierna vermelde voorwaarden.NL 6.12.2012 Publicatieblad van de Europese Unie L 334/11
2. De partijen zien erop toe dat in de ene partij geregis ­
treerde luchtvaartuigen die worden verdacht van niet naleving 
van de bij het verdrag vastgestelde internationale veiligheidsnor ­
men bij landing op luchthavens op het grondgebied van de 
andere partij die openstaan voor internationaal luchtverkeer, 
door de bevoegde autoriteiten van die andere partij worden 
onderworpen aan platforminspecties, zowel aan boord als 
rond het luchtvaartuig, teneinde de geldigheid van de documen ­
ten van het luchtvaartuig en van de bemanning en de kennelijke 
staat van het luchtvaartuig en de apparatuur te controleren.  
3. Elke partij mag op elk ogenblik om overleg vragen over de 
door de andere partij gehanteerde veiligheidsnormen.  
4. De bevoegde autoriteiten van een partij nemen onmiddel ­
lijk alle passende maatregelen als zij vaststellen dat een lucht ­
vaartuig, product of activiteit:  
a) niet voldoet aan de minimumnormen die zijn vastgesteld 
overeenkomstig het verdrag of, de in bijlage III, deel A, 
van deze overeenkomst gespecificeerde wetgeving of de ge ­
lijkwaardige en met lid 1 van dit artikel in overeenstemming 
zijnde Jordaanse wetgeving, naargelang van het geval,  
b) naar aanleiding van een in lid 2 van dit artikel bedoelde 
inspectie aanleiding geeft tot ernstige vermoedens dat een 
luchtvaartuig of de exploitatie ervan niet voldoet aan de 
overeenkomstig het verdrag, de in bijlage III, deel A, van 
deze overeenkomst gespecificeerde wetgeving of de gelijk ­
waardige en met lid 1 van dit artikel in overeenstemming 
zijnde Jordaanse wetgeving vastgestelde minimumnormen, al 
naargelang van het geval, of  
c) aanleiding geeft tot ernstige vermoedens dat de overeenkom ­
stig het verdrag, de in bijlage III, deel A, van deze overeen ­
komst gespecificeerde wetgeving of de gelijkwaardige en met 
lid 1 van dit artikel in overeenstemming zijnde Jordaanse 
wetgeving vastgestelde minimumnormen, al naargelang van 
het geval, niet daadwerkelijk worden toegepast en gehand ­
haafd.  
5. Wanneer de bevoegde autoriteiten van de ene partij maat ­
regelen nemen overeenkomstig lid 4 stellen zij de bevoegde 
autoriteiten van de andere partij daar onmiddellijk van in ken ­
nis, met opgave van de redenen voor die maatregelen.  
6. Wanneer uit hoofde van lid 4 genomen maatregelen niet 
worden stopgezet, ook al zijn er geen redenen meer om derge ­
lijke maatregelen te handhaven, kan elke partij de zaak voor ­
leggen aan het Gemengd Comité.  
Artikel 14  
Beveiliging van de luchtvaart  
1. De partijen zien erop toe dat minstens de in bijlage III, 
deel B, van deze overeenkomst gespecificeerde normen in hun 
wetgeving zijn opgenomen, onder de hierna vermelde voor ­
waarden.  
2. Aangezien de veiligheid van burgerluchtvaartuigen, hun 
passagiers en hun bemanning een fundamentele voorwaarde is 
voor het exploiteren van internationale luchtdiensten, bevestigen 
beide partijen dat hun verplichtingen tegenover elkaar ook de beveiliging van de burgerluchtvaart tegen wederrechtelijke daden 
omvatten, met name hun verplichtingen uit hoofde van het 
Verdrag van Chicago, het Verdrag inzake strafbare feiten en 
bepaalde andere handelingen begaan aan boord van luchtvaar ­
tuigen, ondertekend in Tokio op 14 september 1963, het Ver ­
drag tot bestrijding van het wederrechtelijk in zijn macht bren ­
gen van luchtvaartuigen, ondertekend in Den Haag op 16 de ­
cember 1970, het Verdrag tot bestrijding van wederrechtelijke 
gedragingen gericht tegen de veiligheid van de burgerluchtvaart, 
ondertekend in Montreal op 23 september 1971, het Protocol 
tot bestrijding van wederrechtelijke daden van geweld op lucht ­
havens voor de internationale burgerluchtvaart, ondertekend te 
Montreal op 24 februari 1988, en het Verdrag inzake het mer ­
ken van kneedspringstoffen ten behoeve van de opsporing er ­
van, ondertekend te Montreal op 1 maart 1991, voor zover 
beide partijen ook partij zijn bij deze verdragen, en alle andere 
verdragen en protocollen inzake de beveiliging van de burger ­
luchtvaart waartoe beide partijen zijn toegetreden.  
3. Op verzoek verlenen de partijen elkaar alle nodige bijstand 
om het wederrechtelijk in zijn macht brengen van burgerlucht ­
vaartuigen en andere wederrechtelijke daden tegen de veiligheid 
van dergelijke luchtvaartuigen, hun passagiers en bemanning, 
luchthavens en luchtvaartnavigatiefaciliteiten, en alle andere be ­
dreigingen van de veiligheid van de burgerluchtvaart te voor ­
komen.  
4. In hun onderlinge betrekkingen handelen de partijen over ­
eenkomstig de normen voor luchtvaartbeveiliging en, voor zo ­
ver ze die toepassen, de door de Internationale Burgerluchtvaart ­
organisatie (ICAO) opgestelde aanbevolen werkwijzen, die als 
bijlage bij het Verdrag van Chicago zijn gevoegd, in de mate 
dat dergelijke beveiligingsvoorschriften van toepassing zijn op 
de partijen. Beide partijen eisen dat exploitanten van luchtvaar ­
tuigen die in hun register zijn opgenomen, exploitanten die hun 
hoofdkantoor of permanente verblijfplaats op hun grondgebied 
hebben gevestigd en exploitanten van luchthavens op hun 
grondgebied handelen overeenkomstig deze normen voor de 
beveiliging van de luchtvaart.  
5. Elke partij ziet erop toe dat op haar grondgebied doel ­
treffende maatregelen worden genomen om luchtvaartuigen te 
beschermen, passagiers en hun handbagage aan een beveili ­
gingsonderzoek te onderwerpen en passende controles van de 
bemanning, vracht (inclusief ruimbagage) en boordproviand uit 
te voeren vóór en tijdens het aan boord gaan of het laden van 
het luchtvaartuig en dat die maatregelen worden aangepast aan 
een eventuele toename van de dreiging. Elke partij stemt ermee 
in dat haar luchtvaartmaatschappijen door de andere partij kun ­
nen worden verplicht de in lid 4 vermelde voorschriften inzake 
beveiliging van de luchtvaart in acht te nemen voor de toegang 
tot, het vertrek uit of het verblijf op het grondgebied van die 
andere partij.  
6. Iedere partij geeft ook gunstig gevolg aan elk verzoek van 
de andere partij om in verband met een bepaalde dreiging bij ­
zondere doch redelijke veiligheidsmaatregelen te nemen. Elke 
partij stelt de andere partij van tevoren in kennis van de bij ­
zondere beveiligingsmaatregelen die zij wenst in te voeren en 
die aanzienlijke financiële of operationele gevolgen kunnen heb ­
ben voor de luchtvervoersdiensten die uit hoofde van deze over ­
eenkomst worden verleend, tenzij in noodgevallen. Bovendien 
mag elke partij vragen om een vergadering van het Gemengd 
Comité, zoals ingesteld bij artikel 21 (Gemengd Comité) van 
deze overeenkomst, om dergelijke beveiligingsmaatregelen te 
bespreken.NL L 334/12 Publicatieblad van de Europese Unie 6.12.2012
7. Wanneer een geval van wederrechtelijk in zijn macht 
brengen van burgerluchtvaartuigen of een andere wederrechte ­
lijke daad tegen de veiligheid van dergelijke luchtvaartuigen, hun 
passagiers en bemanning, luchthavens en luchtvaartnavigatiefa ­
ciliteiten zich voordoet of dreigt voor te doen, staan de partijen 
elkaar wederzijds bij door de communicatie te vergemakkelijken 
en andere passende maatregelen te nemen om snel en veilig een 
eind te maken aan het incident of de dreiging.  
8. Elke partij neemt alle maatregelen die zij praktisch haal ­
baar acht om te garanderen dat een luchtvaartuig dat zich op 
haar grondgebied op de grond bevindt en slachtoffer is van een 
daad van wederrechtelijk in zijn macht brengen of een andere 
wederrechtelijke daad, aan de grond wordt gehouden, tenzij het 
vertrek van het luchtvaartuig noodzakelijk is om mensenlevens 
te beschermen. Dergelijke maatregelen worden zoveel mogelijk 
op basis van wederzijds overleg genomen.  
9. Wanneer een partij aannemelijke redenen heeft om te 
geloven dat de andere partij afwijkt van de in dit artikel vast ­
gestelde voorschriften inzake luchtvaartbeveiliging, kan de partij 
onmiddellijk om overleg met de andere partij verzoeken.  
10. Onverminderd artikel 4 (Weigering, intrekking, opschor ­
ting of beperking van vergunningen) van deze overeenkomst 
wordt de exploitatievergunning van één of meer luchtvaartmaat ­
schappijen van de andere partij ingehouden, ingetrokken, be ­
perkt of aan voorwaarden onderworpen wanneer niet binnen 
vijftien (15) dagen na dit verzoek een bevredigende oplossing 
wordt gevonden.  
11. Wanneer een onmiddellijke en buitengewone dreiging dit 
vereist, mag een partij voorlopige maatregelen treffen vóór het 
verstrijken van de vijftien (15) dagen.  
12. Alle overeenkomstig lid 10 van dit artikel genomen 
maatregelen worden stopgezet zodra de andere partij de bepa ­
lingen van dit artikel naleeft.  
Artikel 15  
Luchtverkeersbeheer  
1. De partijen zien erop toe dat de in bijlage III, deel C, van 
deze overeenkomst gespecificeerde normen in hun wetgeving 
zijn opgenomen, onder de hierna vermelde voorwaarden.  
2. De partijen verbinden zich ertoe zoveel mogelijk samen te 
werken op het gebied van luchtverkeersbeheer met het doel het 
gemeenschappelijke Europese luchtruim uit te breiden tot Jor ­
danië, teneinde de huidige veiligheidsnormen en de algehele 
efficiëntie van de algemene luchtverkeersnormen in Europa te 
verhogen, de capaciteit te optimaliseren en vertragingen tot een 
minimum te beperken. Daartoe wordt voorzien in passende 
deelname van Jordanië aan het Comité voor het gemeenschap ­
pelijke luchtruim. Het Gemengd Comité wordt verantwoordelijk 
voor het toezicht op en de vergemakkelijking van de samen ­
werking op het gebied van luchtverkeersbeheer.  
3. Teneinde de toepassing van de wetgeving inzake het ge ­
meenschappelijke Europese luchtruim op hun respectievelijke 
grondgebied te vergemakkelijken:  
a) neemt Jordanië de nodige maatregelen om zijn institutionele 
structuren voor luchtverkeersbeheer aan te passen aan het gemeenschappelijke Europese luchtruim, met name door re ­
levante nationale toezichtsorganen op te richten die minstens 
functioneel onafhankelijk zijn van de dienstverleners op het 
gebied van luchtvaartnavigatie, en  
b) betrekt de Europese Unie Jordanië bij relevante en uit het 
gemeenschappelijke Europese luchtruim voortvloeiende ope ­
rationele initiatieven op het gebied van luchtvaartnavigatie ­
diensten, luchtruim en interoperabiliteit, met name door Jor ­
danië in een vroeg stadium te betrekken bij de inspanningen 
om functionele luchtruimblokken vast te stellen of door 
passende coördinatie inzake Sesar.  
Artikel 16  
Milieu  
1. De partijen erkennen het belang van milieubescherming 
bij de ontwikkeling en tenuitvoerlegging van internationaal 
luchtvaartbeleid.  
2. De partijen erkennen dat het belangrijk is samen te wer ­
ken en, in het kader van multilaterale besprekingen, na te gaan 
wat het effect is van de luchtvaart op het milieu en de eco ­
nomie, en te garanderen dat eventuele verzachtende maatregelen 
volledig in overeenstemming zijn met de doelstellingen van 
deze overeenkomst.  
3. Deze overeenkomst beperkt op geen enkele wijze de be ­
voegdheid van de bevoegde autoriteiten van een partij om, 
binnen hun soevereine rechtsbevoegdheid, alle passende maat ­
regelen te nemen om het effect van het luchtvervoer op het 
milieu te beperken of op een andere manier aan te pakken, voor 
zover dergelijke maatregelen volledig in overeenstemming zijn 
met de rechten en plichten van de bevoegde autoriteiten krach ­
tens internationale wetgeving en zonder onderscheid naar na ­
tionaliteit worden toegepast.  
4. De partijen zien erop toe dat de in bijlage III, deel D, van 
deze overeenkomst gespecificeerde normen in hun wetgeving 
zijn opgenomen.  
Artikel 17  
Consumentenbescherming  
De partijen zien erop toe dat de in bijlage III, deel E, van deze 
overeenkomst gespecificeerde normen inzake luchtvervoer in 
hun wetgeving zijn opgenomen.  
Artikel 18  
Geautomatiseerde boekingssystemen  
De partijen zien erop toe dat de in bijlage III, deel F, van deze 
overeenkomst gespecificeerde normen in hun wetgeving zijn 
opgenomen.  
Artikel 19  
Sociale aspecten  
De partijen zien erop toe dat de in bijlage III, deel G, van deze 
overeenkomst gespecificeerde normen inzake luchtvervoer in 
hun wetgeving zijn opgenomen.NL 6.12.2012 Publicatieblad van de Europese Unie L 334/13
TITEL III  
INSTITUTIONELE BEPALINGEN  
Artikel 20  
Interpretatie en handhaving  
1. De partijen treffen alle passende algemene of bijzondere 
maatregelen om de naleving van de uit deze overeenkomst 
voortvloeiende verplichtingen te garanderen en onthouden 
zich van maatregelen die de verwezenlijking van de doelstellin ­
gen van deze overeenkomst in gevaar kunnen brengen.  
2. Elke partij is op haar eigen grondgebied verantwoordelijk 
voor de handhaving van deze overeenkomst en met name van 
de wetgeving die uitvoering geeft aan de in bijlage III bij deze 
overeenkomst vermelde normen.  
3. Elke partij verstrekt de andere partij alle nodige informatie 
en bijstand in het geval van onderzoeken naar mogelijke in ­
breuken op bepalingen van deze overeenkomst die door de 
andere partij wordt uitgevoerd in het kader van haar in deze 
overeenkomst vastgestelde bevoegdheden.  
4. Als de partijen, overeenkomstig de bevoegdheden die hen 
krachtens deze overeenkomst zijn verleend, actie ondernemen 
met betrekking tot kwesties die van belang zijn voor de andere 
partij en die betrekking hebben op de autoriteiten of onder ­
nemingen van de andere partij, worden de bevoegde autoriteiten 
van de andere partij daarvan volledig in kennis gesteld en krij ­
gen zij de gelegenheid opmerkingen te maken alvorens een 
definitieve beslissing wordt genomen.  
Artikel 21  
Gemengd Comité  
1. Hierbij wordt een comité van vertegenwoordigers van de 
partijen (hierna het „Gemengd Comité” genoemd) opgericht, dat 
verantwoordelijk is voor het beheer van deze overeenkomst en 
toeziet op de correcte uitvoering ervan. Om dit doel te ver ­
wezenlijken, doet het aanbevelingen en neemt het beslissingen 
in de gevallen waarin deze overeenkomst voorziet.  
2. De beslissingen van het Gemengd Comité worden met 
eenparigheid van stemmen genomen en zijn bindend voor de 
partijen. Deze beslissingen worden door de partijen overeen ­
komstig hun eigen regels ten uitvoer gelegd.  
3. Het Gemengd Comité stelt bij besluit zijn reglement van 
orde vast.  
4. Het Gemengd Comité komt bijeen wanneer dat nodig is. 
Elke partij kan een verzoek indienen om een vergadering te 
beleggen.  
5. Een partij kan ook om een vergadering van het Gemengd 
Comité verzoeken om een probleem met betrekking tot de 
interpretatie of toepassing van deze overeenkomst op te lossen. Een dergelijke vergadering wordt zo snel mogelijk belegd, uiter ­
lijk twee maanden na de datum waarop het verzoek is ont ­
vangen, tenzij de partijen anders zijn overeengekomen.  
6. Met het oog op de juiste toepassing van deze overeen ­
komst wisselen de partijen informatie uit en plegen zij op ver ­
zoek van een hunner overleg in het Gemengd Comité.  
7. Als een van de partijen van mening is dat een beslissing 
van het Gemengd Comité niet goed wordt uitgevoerd door de 
andere partij, mag de eerste partij vragen dat de kwestie in het 
Gemengd Comité wordt besproken. Als het Gemengd Comité 
de kwestie niet binnen twee maanden na de doorverwijzing kan 
oplossen, mag de vragende partij passende vrijwaringsmaatrege ­
len overeenkomstig artikel 23 van deze overeenkomst (Vrijwa ­
ringsmaatregelen) nemen.  
8. In de beslissingen van het Gemengd Comité is vermeld 
vanaf welke datum ze door de partijen moeten worden toege ­
past, alsook alle andere informatie die van belang kan zijn voor 
marktdeelnemers.  
9. Onverminderd lid 2 kunnen de partijen passende en tij ­
delijke vrijwaringsmaatregelen overeenkomstig artikel 23 van 
deze overeenkomst (Vrijwaringsmaatregelen) nemen als het Ge ­
mengd Comité binnen zes maanden na doorverwijzing van een 
kwestie nog geen beslissing over die kwestie heeft genomen.  
10. Het Gemengd Comité onderzoekt vragen met betrekking 
tot bilaterale investeringen, meerderheidsparticipaties of wijzi ­
gingen in de feitelijke zeggenschap over luchtvaartmaatschap ­
pijen van de partijen.  
11. Het Gemengd Comité ontwikkelt de samenwerking te ­
vens door:  
a) op deskundigenniveau de uitwisseling van nieuwe wet- of 
regelgevende initiatieven en ontwikkelingen aan te moedigen, 
onder meer op het vlak van beveiliging, veiligheid, milieu, 
luchtvaartinfrastructuur (inclusief slots), mededingingsvoor ­
waarden en consumentenbescherming;  
b) regelmatig de sociale gevolgen van de toepassing van deze 
overeenkomst te bestuderen, met name wat de werkgelegen ­
heid betreft, en door passende antwoorden op legitieme vra ­
gen te formuleren;  
c) mogelijke gebieden voor verdere uitbreiding van deze over ­
eenkomst in overweging te nemen, met inbegrip van aan ­
bevelingen voor wijzigingen van de overeenkomst, en  
d) met eenparigheid van stemmen overeenstemming te bereiken 
over voorstellen, benaderingen of documenten van procedu ­
rele aard die rechtstreeks betrekking hebben op de werking 
van deze overeenkomst.  
12. De partijen hebben dezelfde doelstelling: zoveel mogelijk 
voordelen voor de consumenten, luchtvaartmaatschappijen, 
werknemers en gemeenschappen creëren door deze overeen ­
komst uit te breiden naar derde landen. Het Gemengd Comité 
zal een voorstel opstellen met betrekking tot de voorwaarden en 
procedures, inclusief eventuele wijzigingen van deze overeen ­
komst, die nodig zijn om derde landen te laten toetreden tot 
deze overeenkomst.NL L 334/14 Publicatieblad van de Europese Unie 6.12.2012
Artikel 22  
Regeling van geschillen en arbitrage  
1. Elke partij mag de bij de associatieovereenkomst opge ­
richte Associatieraad verzoeken alle geschillen met betrekking 
tot de toepassing of interpretatie van deze overeenkomst die 
niet overeenkomstig artikel 21 van deze overeenkomst (Ge ­
mengd Comité) zijn opgelost, te onderzoeken.  
2. De bij de associatieovereenkomst opgerichte Associatie ­
raad kan een besluit nemen om het geschil te beslechten.  
3. De partijen nemen de nodige maatregelen om een over ­
eenkomstig lid 2 genomen besluit ten uitvoer te leggen.  
4. Als de partijen er niet in slagen het geschil te regelen via 
het Gemengd Comité of overeenkomstig lid 2, kan elk van de 
partijen verzoeken het geschil voor te leggen aan een scheids ­
gerecht van drie scheidsrechters, overeenkomstig de volgende 
procedure:  
a) uiterlijk zestig (60) dagen nadat de andere partij het via 
diplomatieke kanalen verzonden verzoek om arbitrage 
door het scheidsgerecht heeft ontvangen, stelt elke partij 
een scheidsrechter aan; de derde scheidsrechter wordt binnen 
een aanvullende termijn van zestig (60) dagen door de twee 
andere scheidsrechters aangesteld. Als een van de partijen 
niet binnen de overeengekomen termijn een scheidsrechter 
heeft aangesteld, of als de derde scheidsrechter niet binnen 
de overeengekomen termijn is aangesteld, kan elke partij de 
voorzitter van de raad van de Internationale Burgerlucht ­
vaartorganisatie verzoeken een scheidsrechter of scheidsrech ­
ters aan te stellen;  
b) de derde scheidsrechter, die overeenkomstig de voorschriften 
onder a) wordt aangesteld, is een onderdaan van een derde 
land en vervult de functie van voorzitter van het scheids ­
gerecht;  
c) het scheidsgerecht stelt zijn reglement van orde vast, en  
d) onder voorbehoud van de definitieve beslissing van het 
scheidsgerecht worden de oorspronkelijke arbitrage-uitgaven 
gelijkelijk verdeeld tussen de partijen.  
5. Op verzoek van een partij kan het scheidsgerecht de an ­
dere partij verplichten om, in afwachting van de einduitspraak, 
dringende en voorlopige maatregelen te nemen.  
6. Voorlopige of definitieve beslissingen van het scheids ­
gerecht zijn bindend voor de partijen.  
7. Als een van de partijen niet binnen de dertig (30) dagen 
na de kennisgeving van de beslissing van het scheidsgerecht aan 
deze beslissing voldoet, kan de andere partij de rechten of privileges die overeenkomstig deze overeenkomst zijn toege ­
kend aan de in gebreke blijvende partij beperken, opschorten 
of intrekken tot de partij de beslissing naleeft.  
Artikel 23  
Vrijwaringsmaatregelen  
1. De partijen treffen alle algemene en bijzondere maatrege ­
len die vereist zijn om aan hun verplichtingen krachtens de 
overeenkomst te voldoen. Zij zorgen ervoor dat de in de over ­
eenkomst vastgelegde doelstellingen worden bereikt.  
2. Indien een van de partijen van mening is dat de andere 
partij een uit deze overeenkomst voortvloeiende verplichting 
niet is nagekomen, kan zij passende maatregelen treffen. De 
werkingssfeer en de duur van de vrijwaringsmaatregelen worden 
beperkt tot wat strikt noodzakelijk is om het probleem te ver ­
helpen of om het evenwicht in het kader van deze overeen ­
komst te bewaren. Voorrang wordt gegeven aan maatregelen die 
de werking van deze overeenkomst zo weinig mogelijk versto ­
ren. 
3. Als een partij overweegt om vrijwaringsmaatregelen te 
nemen, stelt zij de andere partijen daar onmiddellijk van in 
kennis via het Gemengd Comité en verstrekt zij alle relevante 
informatie.  
4. De partijen plegen onmiddellijk overleg in het Gemengd 
Comité teneinde een voor elke partij aanvaardbare oplossing te 
vinden.  
5. Onverminderd artikel 3, onder d) (Vergunning), artikel 4, 
onder d) (Weigering, intrekking, opschorting of beperking van 
vergunningen), en de artikelen 13 (Veiligheid van de luchtvaart) 
en 14 (Beveiliging van de luchtvaart) van deze overeenkomst, 
mag de betrokken partij geen vrijwaringsmaatregelen nemen 
voor het verstrijken van een periode van één maand na de 
datum van kennisgeving overeenkomstig lid 3, tenzij de in lid 
4 voorgeschreven overlegprocedure vóór het verstrijken van de 
gestelde termijn is beëindigd.  
6. De betrokken partij stelt het Gemengd Comité onverwijld 
in kennis van de getroffen maatregelen en verstrekt alle rele ­
vante inlichtingen.  
7. De overeenkomstig dit artikel genomen maatregelen wor ­
den opgeschort zodra de in gebreke blijvende partij voldoet aan 
de bepalingen van deze overeenkomst.  
Artikel 24  
Geografische uitbreiding van de overeenkomst  
De partijen verbinden zich tot een permanente dialoog om de 
samenhang tussen deze overeenkomst en het proces van Barce ­
lona te garanderen en streven, als einddoel, naar een gemeen ­
schappelijke Euro-mediterrane luchtvaartruimte. Daarom wordt, 
overeenkomstig artikel 21, lid 11 (Gemengd Comité), in het 
Gemengd Comité de mogelijkheid onderzocht om wederzijds 
akkoord te gaan met wijzigingen teneinde rekening te houden 
met soortgelijke Euro-mediterrane luchtvaartovereenkomsten.NL 6.12.2012 Publicatieblad van de Europese Unie L 334/15
Artikel 25  
Verhouding ten aanzien van andere overeenkomsten  
1. De bepalingen van deze overeenkomst hebben voorrang 
op de relevante bepalingen van bestaande bilaterale overeen ­
komsten tussen Jordanië en de lidstaten. Het is echter toegestaan 
bestaande verkeersrechten die voortvloeien uit deze bilaterale 
overeenkomsten en die niet onder de onderhavige overeen ­
komst vallen, verder te blijven uitoefenen voor zover dit geen 
aanleiding geeft tot discriminatie tussen luchtvaartmaatschap ­
pijen uit de Europese Unie op basis van nationaliteit.  
2. Als deze overeenkomst of de voorlopige toepassing ervan 
wordt stopgezet, kunnen de partijen, onverminderd lid 1 van dit 
artikel, en rekening houdende met artikel 27 (Beëindiging), vóór 
de stopzetting overeenstemming bereiken over de regeling die 
van toepassing is op luchtdiensten tussen hun grondgebieden.  
3. Indien de partijen toetreden tot een multilaterale overeen ­
komst of overgaan tot de bekrachtiging van een besluit van de 
Internationale Burgerluchtvaartorganisatie of een andere inter ­
nationale organisatie dat betrekking heeft op onder deze over ­
eenkomst vallende aangelegenheden, plegen zij overleg in het 
Gemengd Comité om te bepalen of deze overeenkomst met het 
oog hierop moet worden herzien.  
4. Deze Overeenkomst laat beslissingen van de twee partijen 
om toekomstige aanbevelingen van de ICAO toe te passen, 
onverlet. De partijen mogen deze overeenkomst of delen ervan 
niet inroepen als basis om zich binnen de ICAO te verzetten 
tegen alternatieve beleidsmaatregelen over kwesties die onder 
deze overeenkomst vallen.  
Artikel 26  
Wijzigingen  
1. Als een van de partijen de bepalingen van deze overeen ­
komst wenst te wijzigen, moet ze het Gemengd Comité daarvan 
in kennis stellen. Wijzigingen van deze overeenkomst worden 
van kracht na voltooiing van de respectieve interne procedures 
van elke partij.  
2. Het Gemengd Comité kan, op voorstel van een partij en 
overeenkomstig dit artikel, beslissen de bijlagen bij deze over ­
eenkomst te wijzigen.  
3. Deze overeenkomst laat het recht van de partijen onverlet 
om unilateraal nieuwe wetgeving op het vlak van luchtvervoer 
of een aanverwant in bijlage III bij deze overeenkomst vermeld 
gebied vast te stellen of bestaande wetgeving te wijzigen, voor 
zover zij het niet-discriminatiebeginsel in acht nemen.  
4. Zodra een van de partijen nieuwe wetgeving opstelt op 
het gebied van luchtvervoer of een aanverwant gebied dat onder bijlage III valt, die gevolgen kan hebben voor de goede werking 
van deze overeenkomst, stelt zij de andere partij daar zo snel 
mogelijk van in kennis en pleegt zij overleg met de andere 
partij. Op verzoek van een van de partijen kan een voor ­
afgaande gedachtewisseling plaatsvinden in het Gemengd Comi ­
té. 
5. Zodra een van de partijen nieuwe wetgeving of een wij ­
ziging van bestaande wetgeving vaststelt op het gebied van 
luchtvervoer of een aanverwant gebied dat onder bijlage III valt, 
die gevolgen kan hebben voor de goede werking van deze over ­
eenkomst, stelt zij de andere partij daar uiterlijk dertig dagen na 
de vaststelling van die wetgeving van in kennis. Op verzoek van 
een partij organiseert het Gemengd Comité binnen zestig dagen 
na deze kennisgeving een gedachtewisseling over de gevolgen 
die de nieuwe wetgeving of de wijziging van bestaande wetge ­
ving heeft voor de goede werking van deze overeenkomst.  
6. Naar aanleiding van de in lid 5 van dit artikel vermelde 
gedachtewisseling zal het Gemengd Comité:  
a) een beslissing nemen tot herziening van bijlage III bij deze 
overeenkomst, teneinde daarin, zo nodig op basis van weder ­
kerigheid, de nieuwe wetgeving of wijziging in kwestie op te 
nemen;  
b) een beslissing nemen waarbij wordt vastgesteld dat de 
nieuwe wetgeving of wijziging in kwestie wordt beschouwd 
als zijnde in overeenstemming met deze overeenkomst, of  
c) andere maatregelen aanbevelen, die binnen een redelijke ter ­
mijn moeten worden vastgesteld, teneinde de goede werking 
van deze overeenkomst te waarborgen.  
Artikel 27  
Beëindiging  
1. Deze overeenkomst wordt voor onbeperkte duur gesloten.  
2. Een partij kan te allen tijde de andere partij langs diplo ­
matieke kanalen schriftelijk meedelen dat zij besloten heeft deze 
overeenkomst te beëindigen. Deze mededeling moet ook naar 
de Internationale Burgerluchtvaartorganisatie worden gestuurd. 
Deze overeenkomst houdt op te bestaan om middernacht GMT 
aan het einde van het IATA-verkeersseizoen dat lopende is een 
jaar na de datum van schriftelijke mededeling van de beëindi ­
ging, tenzij:  
a) de partijen overeenkomen de kennisgeving vóór het verstrij ­
ken van deze termijn in te trekken, of  
b) de andere partij dan die welke de kennisgeving van de be ­
ëindiging heeft gedaan, vraagt om een langere termijn van 
uiterlijk 18 maanden teneinde de onderhandelingen over de 
daaropvolgende regeling met betrekking tot luchtdiensten 
tussen het grondgebied van de partijen succesvol te kunnen 
afronden.NL L 334/16 Publicatieblad van de Europese Unie 6.12.2012
Artikel 28  
Registratie bij de Internationale 
Burgerluchtvaartorganisatie en het secretariaat van de 
Verenigde Naties  
Deze overeenkomst en alle wijzigingen daarvan worden geregis ­
treerd bij de ICAO en het secretariaat van de Verenigde Naties.  
Artikel 29  
Inwerkingtreding  
1. Deze overeenkomst treedt in werking één maand na de 
datum van de laatste nota in een uitwisseling van diplomatieke 
nota's tussen de partijen waarin wordt bevestigd dat alle voor de 
inwerkingtreding van deze overeenkomst noodzakelijke pro ­
cedures zijn voltooid. Met het oog op deze uitwisseling bezorgt 
het Hasjemitisch Koninkrijk Jordanië zijn tot de Europese Unie 
en haar lidstaten gerichte diplomatieke nota aan het Secretari ­
aat-generaal van de Raad van de Europese Unie, en bezorgt het 
Secretariaat-generaal van de Raad van de Europese Unie de 
diplomatieke nota van de Europese Unie en haar lidstaten aan 
het Hasjemitisch Koninkrijk Jordanië. De diplomatieke nota van 
de Europese Unie en haar lidstaten bevat mededelingen van elke lidstaat waarin wordt bevestigd dat de voor inwerkingtreding 
van deze overeenkomst vereiste procedures zijn voltooid.  
2. Onverminderd lid 1 van dit artikel komen de partijen 
overeen deze overeenkomst voorlopig toe te passen vanaf de 
eerste dag van de maand die volgt op de vroegste van de 
volgende twee data: i) de datum van de laatste kennisgeving 
waarbij de partijen elkaar hebben meegedeeld dat de procedures 
voor de voorlopige toepassing van deze overeenkomst zijn vol ­
tooid, of ii) 12 maanden na de ondertekening van deze over ­
eenkomst, voor zover de interne procedures en/of binnenlandse 
wetgeving, naargelang van het geval, van de partijen zijn vast ­
gesteld.  
TEN BLIJKE WAARVAN  de ondergetekenden, daartoe naar beho ­
ren gemachtigd, deze overeenkomst hebben ondertekend.  
Deze overeenkomst is op de vijftiende december tweeduizend 
tien in tweevoud opgesteld te Brussel, in de Bulgaarse, de Deen ­
se, de Duitse, de Engelse, de Estse, de Finse, de Franse, de 
Griekse, de Hongaarse, de Italiaanse, de Letse, de Litouwse, de 
Maltese, de Nederlandse, de Poolse, de Portugese, de Roemeense, 
de Sloveense, de Slowaakse, de Spaanse, de Tsjechische, de 
Zweedse en de Arabische taal, zijnde alle teksten gelijkelijk 
authentiek.NL 6.12.2012 Publicatieblad van de Europese Unie L 334/17
Voor het Koninkrijk België  
Pour le Royaume de Belgique  
Für das Königreich Belgien
  
Deze handtekening verbindt eveneens het Vlaamse Gewest, het Waalse Gewest en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest.  
Cette signature engage égalament la Région wallonne, la Région flamande et la Région de Bruxelles-Capitale.  
Diese Unterschrift bindet zugleich die Wallonische Region, die Flämische Region und die Region Brüssel-Hauptstadt.  
За Република  България
  
Za Českou republiku
  
På Kongeriget Danmarks vegne
  
Für die Bundesrepublik Deutschland
NL L 334/18 Publicatieblad van de Europese Unie 6.12.2012
Eesti Vabariigi nimel
  
Thar cheann Na hÉireann  
For Ireland
  
Για την Ελληνική  Δημοκρατία
  
Por el Reino de España
  
Pour la République française
  
Per la Repubblica italiana
NL 6.12.2012 Publicatieblad van de Europese Unie L 334/19
Για την Κυπριακή  Δημοκρατία
  
Latvijas Republikas v ārd ā –
 
Lietuvos Respublikos vardu
  
Pour le Grand-Duché de Luxembourg
  
A Magyar Köztársaság részér ől
NL L 334/20 Publicatieblad van de Europese Unie 6.12.2012
Għal Malta
  
Voor het Koninkrijk der Nederlanden
  
Für die Republik Österreich
  
W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
  
Pela República Portuguesa
NL 6.12.2012 Publicatieblad van de Europese Unie L 334/21
Pentru România
  
Za Republiko Slovenijo
  
Za Slovenskú republiku
  
Suomen tasavallan puolesta  
För Republiken Finland
  
För Konungariket Sverige
  
For the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland
NL L 334/22 Publicatieblad van de Europese Unie 6.12.2012
За Европейския  съюз  
Por la Unión Europea  
Za Evropskou unii  
For Den Europæiske Union  
Für die Europäische Union  
Euroopa Liidu nimel  
Για την Ευρωπαϊκή  Ένωση  
For the European Union  
Pour l'Union européenne  
Per l'Unione europea  
Eiropas Savien ības v ārd ā – 
Europos S ąjungos vardu  
Az Európai Unió részér ől 
Għall-Unjoni Ewropea  
Voor de Europese Unie  
W imieniu Unii Europejskiej  
Pela União Europeia  
Pentru Uniunea European ă 
Za Európsku úniu  
Za Evropsko unijo  
Euroopan unionin puolesta  
För Europeiska unionen
NL 6.12.2012 Publicatieblad van de Europese Unie L 334/23
BIJLAGE I  
OVEREENGEKOMEN DIENSTEN EN GESPECIFICEERDE ROUTES  
1. De overgangsbepalingen van bijlage II bij deze overeenkomst zijn van toepassing op deze bijlage.  
2. Elke partij verleent de luchtvaartmaatschappijen van de andere partij het recht luchtvervoersdiensten te exploiteren op 
de hierna gespecificeerde routes:  
a) in het geval van luchtvaartmaatschappijen uit de Europese Unie: punten in de Europese Unie —één of meer 
tussenliggende punten in Euromedlanden, ECAA-landen, of in bijlage IV genoemde landen — één of meer punten 
in Jordanië;  
b) in het geval van luchtvaartmaatschappijen uit Jordanië: punten in Jordanië — één of meer tussenliggende punten in 
Euromedlanden, ECAA-landen, of in bijlage IV genoemde landen — één of meer punten in de Europese Unie.  
3. De diensten die overeenkomstig punt 2 van deze bijlage worden geëxploiteerd, beginnen of eindigen op het grond ­
gebied van Jordanië voor Jordaanse luchtvaartmaatschappijen en op het grondgebied van de Europese Unie voor 
luchtvaartmaatschappijen uit de Europese Unie.  
4. De luchtvaartmaatschappijen van beide partijen mogen bij een vlucht of alle vluchten en naar keuze:  
a) vluchten in één van beide of beide richtingen exploiteren;  
b) verschillende vluchtnummers combineren bij de exploitatie van één luchtvaartuig;  
c) tussenliggende punten, zoals gespecificeerd in punt 2 van deze bijlage, en punten op het grondgebied van de 
partijen bedienen in elke combinatie en volgorde;  
d) landingen op een punt of punten overslaan;  
e) op ieder willekeurig punt verkeer overbrengen van een van haar luchtvaartuigen naar een ander;  
f) een tussenlanding maken op ieder punt binnen of buiten het grondgebied van een partij;  
g) transitvluchten verrichten via het grondgebied van de andere partij, en  
h) verkeer op hetzelfde luchtvaartuig combineren, ongeacht de herkomst van dit verkeer.  
5. Elke partij verleent elke luchtvaartmaatschappij het recht om de frequentie en capaciteit van het door haar aangeboden 
internationale luchtvervoer te baseren op commerciële marktgerelateerde overwegingen. Overeenkomstig dit recht mag 
geen van beide partijen unilateraal beperkingen opleggen met betrekking tot het verkeersvolume, de frequentie of de 
regelmaat van de vluchten of de door de luchtvaartmaatschappijen van de andere partij gebruikte types luchtvaar ­
tuigen, behalve om douane-, technische, operationele, milieu- of gezondheidsredenen.  
6. De luchtvaartmaatschappijen van elke partij mogen, met name doch niet uitsluitend in het kader van codesharing ­
overeenkomsten, elk punt in een derde land bedienen dat niet is opgenomen in de gespecificeerde routes, voor zover 
ze geen rechten van de vijfde vrijheid uitoefenen.NL L 334/24 Publicatieblad van de Europese Unie 6.12.2012
BIJLAGE II  
OVERGANGSBEPALINGEN  
1. De tenuitvoerlegging en toepassing van alle bepalingen van deze overeenkomst, met name de in bijlage III, met 
uitzondering van deel B, gespecificeerde normen, wordt geverifieerd aan de hand van een evaluatie onder de ver ­
antwoordelijkheid van de Europese Unie en wordt goedgekeurd via een beslissing van het Gemengd Comité. Deze 
evaluatie wordt uitgevoerd op de vroegste van de volgende twee data: i) de datum waarop Jordanië het Gemengd 
Comité ervan in kennis stelt dat het het op bijlage III bij deze overeenkomst gebaseerde harmoniseringsproces heeft 
voltooid, of ii) een jaar na de inwerkingtreding van deze overeenkomst.  
2. Onverminderd de bepalingen van bijlage I omvatten de in deze overeenkomst overeengekomen diensten en gespeci ­
ficeerde routes, tot het ogenblik waarop de in bijlage II, punt 1, van deze overeenkomst vermelde beslissing wordt 
vastgesteld, niet het recht om rechten van de vijfde vrijheid uit te oefenen, ook niet voor luchtvaartmaatschappijen uit 
Jordanië tussen punten op het grondgebied van de Europese Unie. Alle verkeersrechten die al uit hoofde van een van 
de bilaterale overeenkomsten tussen Jordanië en de lidstaten van de Europese Unie zijn verleend, mogen verder worden 
uitgeoefend zolang geen onderscheid wordt gemaakt tussen luchtvaartmaatschappijen uit de Europese Unie op basis 
van nationaliteit.  
3. Onverminderd punt 1 van deze bijlage, wordt de tenuitvoerlegging en toepassing van de in bijlage III, deel B, 
gespecificeerde beveiligingsnormen geverifieerd aan de hand van een evaluatie onder de verantwoordelijkheid van 
de Europese Unie en goedgekeurd via een beslissing van het Gemengd Comité. Zodra deze beslissing is vastgesteld, 
worden de vertrouwelijke delen van de in bijlage III, deel B, bedoelde wetgeving op het gebied van beveiliging ter 
beschikking gesteld van Jordanië.  
4. Uiterlijk vanaf 1 januari 2016 genieten alle luchtvaartmaatschappijen van beide partijen het bij artikel 8, lid 3, onder 
a), i) (zelfafhandeling), verleende recht op Queen Alia International Airport. Tot dan worden alle grondafhandelings ­
diensten op die luchthaven op gelijke en niet-discriminerende basis ter beschikking gesteld van alle luchtvaartmaat ­
schappijen; de prijzen van deze diensten mogen de volledige kosten daarvan, inclusief een redelijk rendement op 
kapitaal na afschrijving, niet overschrijden.NL 6.12.2012 Publicatieblad van de Europese Unie L 334/25
BIJLAGE III  
LIJST VAN REGELS MET BETREKKING TOT DE BURGERLUCHTVAART  
A. VEILIGHEID VAN DE LUCHTVAART  
Nr. 3922/91  
Verordening (EEG) nr. 3922/91 van de Raad van 16 december 1991 inzake de harmonisatie van technische voor ­
schriften en administratieve procedures op het gebied van de burgerluchtvaart  
als gewijzigd bij:  
— Verordening (EG) nr. 2176/96 van de Commissie van 13 november 1996 tot aanpassing van Verordening (EEG) 
nr. 3922/91 van de Raad aan de wetenschappelijke en technische vooruitgang;  
— Verordening (EG) nr. 1069/1999 van de Commissie van 25 mei 1999 tot aanpassing van Verordening (EEG) nr. 
3922/91 van de Raad aan de wetenschappelijke en technische vooruitgang;  
— Verordening (EG) nr. 2871/2000 van de Commissie van 28 december 2000 houdende aanpassing aan de 
wetenschappelijke en technische vooruitgang van Verordening (EEG) nr. 3922/91 van de Raad inzake de har ­
monisatie van technische voorschriften en administratieve procedures op het gebied van de burgerluchtvaart;  
— Verordening (EG) nr. 1592/2002 van het Europees Parlement en de Raad van 15 juli 2002 tot vaststelling van 
gemeenschappel ĳke regels op het gebied van burgerluchtvaart en tot oprichting van een Europees Agentschap voor 
de veiligheid van de luchtvaart.  
Toepasselijke bepalingen: artikelen 1 tot en met 10, 12 en 13, met uitzondering van artikel 4, lid 1, en artikel 8, lid 2, 
tweede zin, bijlagen I, II en III. Wat de toepassing van artikel 12 betreft, wordt „lidstaten” gelezen als „lidstaten van de 
Europese Unie”.  
— Verordening (EG) nr. 1899/2006 van het Europees Parlement en de Raad van 12 december 2006 houdende 
wijziging van Verordening (EEG) nr. 3922/91 van de Raad inzake de harmonisatie van technische voorschriften en 
administratieve procedures op het gebied van de burgerluchtvaart;  
— Verordening (EG) nr. 1900/2006 van het Europees Parlement en de Raad van 20 december 2006 tot wijziging van 
Verordening (EEG) nr. 3922/91 inzake de harmonisatie van technische voorschriften en administratieve procedures 
op het gebied van de burgerluchtvaart;  
— Verordening (EG) nr. 8/2008 van de Commissie van 11 december 2007 tot wijziging van Verordening (EEG) nr. 
3922/91 van de Raad ten aanzien van gemeenschappelijke technische voorschriften en administratieve procedures 
van toepassing op commercieel vervoer per vliegtuig;  
— Verordening (EG) nr. 859/2008 van de Commissie van 20 augustus 2008 tot wijziging van Verordening (EEG) nr. 
3922/91 van de Raad ten aanzien van gemeenschappelijke technische voorschriften en administratieve procedures 
van toepassing op commercieel vervoer per vliegtuig;  
Toepasselijke bepalingen: artikelen 1 tot en met 10, 12 en 13, met uitzondering van artikel 4, lid 1, en artikel 8, lid 2, 
tweede zin, bijlagen I tot en met III. Wat de toepassing van artikel 12 betreft, wordt „lidstaten” gelezen als „lidstaten 
van de Europese Unie”.  
Nr. 216/2008  
Verordening (EG) nr. 216/2008 van het Europees Parlement en de Raad van 20 februari 2008 tot vaststelling van 
gemeenschappelijke regels op het gebied van burgerluchtvaart en tot oprichting van een Europees Agentschap voor de 
veiligheid van de luchtvaart, houdende intrekking van Richtlijn 91/670/EEG, Verordening (EG) nr. 1592/2002 en 
Richtlijn 2004/36/EG  
Toepasselijke bepalingen: artikelen 1 tot en met 68, met uitzondering van artikel 65, artikel 69, lid 1, tweede alinea, 
artikel 69, lid 4, bijlagen I tot en met VI  
Nr. 94/56  
Richtlijn 94/56/EG van de Raad van 21 november 1994 houdende vaststelling van de grondbeginselen voor het 
onderzoek van ongevallen en incidenten in de burgerluchtvaart  
Toepasselijke bepalingen: artikelen 1 tot en met 12  
Nr. 2003/42  
Richtl ĳn 2003/42/EG van het Europees Parlement en de Raad van 13 juni 2003 inzake de melding van voorvallen in 
de burgerluchtvaart  
Toepasselijke bepalingen: artikelen 1 tot en met 11, bijlagen I en IINL L 334/26 Publicatieblad van de Europese Unie 6.12.2012
Nr. 1702/2003  
Verordening (EG) nr. 1702/2003 van de Commissie van 24 september 2003 tot vaststelling van uitvoeringsvoor ­
schriften inzake de luchtwaardigheid en milieucertificering van luchtvaartuigen en aanverwante producten, onderdelen 
en uitrustingsstukken, alsmede voor de certificering van ontwerp- en productieorganisaties, als gewijzigd bij:  
— Verordening (EG) nr. 381/2005 van de Commissie van 7 maart 2005 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 
1702/2003 van de Commissie tot vaststelling van uitvoeringsvoorschriften inzake de luchtwaardigheid en milieu ­
certificering van luchtvaartuigen en aanverwante producten, onderdelen en uitrustingsstukken, alsmede voor de 
certificering van ontwerp- en productieorganisaties  
— Verordening (EG) nr. 706/2006 van de Commissie van 8 mei 2006 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 
1702/2003 voor wat betreft de periode gedurende welke lidstaten goedkeuringen voor een bepaalde duur mogen 
afgeven  
— Verordening (EG) nr. 335/2007 van de Commissie van 28 maart 2007 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 
1702/2003 tot vaststelling van uitvoeringsvoorschriften inzake de luchtwaardigheid en milieucertificering van 
luchtvaartuigen en aanverwante producten, onderdelen en uitrustingsstukken  
— Verordening (EG) nr. 375/2007 van de Commissie van 30 maart 2007 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 
1702/2003 tot vaststelling van uitvoeringsvoorschriften inzake de luchtwaardigheid en milieucertificering van 
luchtvaartuigen en aanverwante producten, onderdelen en uitrustingsstukken, alsmede voor de certificering van 
ontwerp- en productieorganisaties  
— Verordening (EG) nr. 287/2008 van de Commissie van 28 maart 2008 inzake de verlenging van de in arti ­
kel 2 quater, lid 3, van Verordening (EG) nr. 1702/2003 vermelde geldigheidsduur  
— Verordening (EG) nr. 1057/2008 van de Commissie van 27 oktober 2008 tot wijziging van aanhangsel II van de 
bijlage bij Verordening (EG) nr. 1702/2003 betreffende het certificaat van herbeoordeling van de luchtwaardigheid 
(EASA-formulier 15a)  
Toepasselijke bepalingen: artikelen 1 tot en met 4, bijlage. De in deze verordening bedoelde overgangstermijnen 
worden vastgesteld door het Gemengd Comité.  
Nr. 2042/2003  
Verordening (EG) nr. 2042/2003 van de Commissie van 20 november 2003 betreffende de permanente luchtwaar ­
digheid van luchtvaartuigen en luchtvaartproducten, -onderdelen en -uitrustingsstukken, en betreffende de goedkeuring 
van b ĳ voornoemde taken betrokken organisaties en personen  
Toepasselijke bepalingen: artikelen 1 tot en met 6, bijlagen I tot en met IV  
Als gewijzigd bij:  
— Verordening (EG) nr. 707/2006 van de Commissie van 8 mei 2006 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 
2042/2003 met betrekking tot goedkeuringen voor bepaalde duur en de bijlagen I en III  
— Verordening (EG) nr. 376/2007 van de Commissie van 30 maart 2007 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 
2042/2003 betreffende de permanente luchtwaardigheid van luchtvaartuigen en luchtvaartproducten, -onderdelen 
en -uitrustingsstukken, en betreffende de goedkeuring van b ĳ voornoemde taken betrokken organisaties en per ­
sonen  
— Verordening (EG) nr. 1056/2008 van de Commissie van 27 oktober 2008 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 
2042/2003 betreffende de permanente luchtwaardigheid van luchtvaartuigen en luchtvaartproducten, -onderdelen 
en -uitrustingsstukken, en betreffende de goedkeuring van bij voornoemde taken betrokken organisaties en per ­
sonen  
Toepasselijke bepalingen: artikelen 1 tot en met 6, bijlagen I tot en met IV  
B. BEVEILIGING VAN DE LUCHTVAART  
Nr. 300/2008  
Verordening (EG) nr. 300/2008 van het Europees Parlement en de Raad van 11 maart 2008 inzake gemeenschap ­
pelijke regels op het gebied van de beveiliging van de burgerluchtvaart en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 
2320/2002  
Toepasselijke bepalingen: artikelen 1 tot en met 18, artikel 21, artikel 24, leden 2 en 3, bijlage  
Nr. 820/2008  
Verordening (EG) nr. 820/2008 van de Commissie van 8 augustus 2008 houdende vaststelling van maatregelen voor 
de tenuitvoerlegging van de gemeenschappelijke basisnormen inzake luchtvaartbeveiliging  
Toepasselijke bepalingen: artikelen 1 tot en met 6, bijlage, aanhangsel 1  
Nr. 1217/2003  
Verordening (EG) nr. 1217/2003 van de Commissie van 4 juli 2003 tot vaststelling van gemeenschappel ĳke speci ­
ficaties voor nationale programma's voor de kwaliteitscontrole van de beveiliging van de burgerluchtvaart  
Toepasselijke bepalingen: artikelen 1 tot en met 11, bijlagen I en IINL 6.12.2012 Publicatieblad van de Europese Unie L 334/27
Nr. 1486/2003  
Verordening (EG) nr. 1486/2003 van de Commissie van 22 augustus 2003 tot vaststelling van procedures voor de 
inspecties van de Commissie op het gebied van de beveiliging van de burgerluchtvaart  
Toepasselijke bepalingen: artikelen 1 tot en met 16  
Nr. 1138/2004  
Verordening (EG) nr. 1138/2004 van de Commissie van 21 juni 2004 tot vaststelling van een gemeenschappelijke 
definitie van de meest kwetsbare sectoren van de om beveiligingsredenen beperkt toegankelijke zones van luchthavens  
Toepasselijke bepalingen: artikelen 1 tot en met 8  
C. LUCHTVERKEERSBEHEER  
Nr. 549/2004  
Verordening (EG) nr. 549/2004 van het Europees Parlement en de Raad van 10 maart 2004 tot vaststelling van het 
kader voor de totstandbrenging van het gemeenschappel ĳke Europese luchtruim („de kaderverordening”)  
Toepasselijke bepalingen: artikelen 1 tot en met 4, 6, en 9 tot en met 14  
Nr. 550/2004  
Verordening (EG) nr. 550/2004 van het Europees Parlement en de Raad van 10 maart 2004 betreffende de verlening 
van luchtvaartnavigatiediensten in het gemeenschappel ĳke Europese luchtruim („de luchtvaartnavigatiedienstenverorde ­
ning”)  
Toepasselijke bepalingen: artikelen 1 tot en met 19  
Nr. 551/2004  
Verordening (EG) nr. 551/2004 van het Europees Parlement en de Raad van 10 maart 2004 betreffende de organisatie 
en het gebruik van het gemeenschappel ĳke Europese luchtruim („de luchtruimverordening”)  
Toepasselijke bepalingen: artikelen 1 tot en met 11  
Nr. 552/2004  
Verordening (EG) nr. 552/2004 van het Europees Parlement en de Raad van 10 maart 2004 betreffende de inter ­
operabiliteit van het Europese netwerk voor luchtverkeersbeveiliging („de interoperabiliteitsverordening”)  
Toepasselijke bepalingen: artikelen 1 tot en met 12  
Nr. 2096/2005  
Verordening (EG) nr. 2096/2005 van de Commissie van 20 december 2005 tot vaststelling van gemeenschappelijke 
eisen voor de verlening van luchtvaartnavigatiediensten, als gewijzigd bij:  
— Verordening (EG) nr. 1315/2007 van de Commissie van 8 november 2007 betreffende het veiligheidstoezicht in 
het luchtverkeersbeheer en tot wijziging van Verordening (EG) nr. 2096/2005  
Toepasselijke bepalingen: artikelen 1 tot en met 9, bijlagen I tot en met V  
— Verordening (EG) nr. 482/2008 van de Commissie van 30 mei 2008 betreffende de invoering van een systeem ter 
verzekering van de softwareveiligheid door verleners van luchtvaartnavigatiediensten en tot wijziging van bijlage II 
bij Verordening (EG) nr. 2096/2005.  
Toepasselijke bepalingen: artikelen 1 tot en met 5, bijlagen I en II  
Nr. 2150/2005  
Verordening (EG) nr. 2150/2005 van de Commissie van 23 december 2005 tot vaststelling van gemeenschappelijke 
regels voor een flexibel gebruik van het luchtruim  
Toepasselijke bepalingen: artikelen 1 tot en met 9, bijlage  
Nr. 1794/2006  
Verordening (EG) nr. 1794/2006 van de Commissie van 6 december 2006 tot vaststelling van een gemeenschappelijk 
heffingenstelsel voor luchtvaartnavigatiediensten  
Toepasselijke bepalingen: artikelen 1 tot en met 17, artikelen 18 tot en met 19, bijlagen I tot en met VI  
D. MILIEU  
Nr. 2006/93  
Richtlijn 2006/93/EG van het Europees Parlement en de Raad van 12 december 2006 betreffende de regulering van de 
exploitatie van de vliegtuigen van bijlage 16 van het Verdrag inzake de internationale burgerluchtvaart, boekdeel I, deel 
II, hoofdstuk 3, tweede uitgave (1988)  
Toepasselijke bepalingen: artikelen 1 tot en met 6 en bijlagen I en IINL L 334/28 Publicatieblad van de Europese Unie 6.12.2012
Nr. 2002/30  
Richtl ĳn 2002/30/EG van het Europees Parlement en de Raad van 26 maart 2002 betreffende de vaststelling van 
regels en procedures met betrekking tot de invoering van geluidgerelateerde exploitatiebeperkingen op luchthavens in 
de Gemeenschap  
Toepasselijke bepalingen: artikelen 1 tot en met 15, bijlagen I en II  
Nr. 2002/49  
Richtl ĳn 2002/49/EG van het Europees Parlement en de Raad van 25 juni 2002 inzake de evaluatie en de beheersing 
van omgevingslawaai  
Toepasselijke bepalingen: artikelen 1 tot en met 16, bijlagen I tot en met IV  
E. CONSUMENTENBESCHERMING  
Nr. 90/314  
Richtlijn 90/314/EEG van de Raad van 13 juni 1990 betreffende pakketreizen, met inbegrip van vakantiepakketten en 
rondreispakketten  
Toepasselijke bepalingen: artikelen 1 tot en met 10  
Nr. 93/13  
Richtlijn 93/13/EEG van de Raad van 5 april 1993 betreffende oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten  
Toepasselijke bepalingen: artikelen 1 tot en met 10 en bijlage  
Nr. 95/46  
Richtlijn 95/46/EG van het Europees Parlement en de Raad van 24 oktober 1995 betreffende de bescherming van 
natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die 
gegevens  
Toepasselijke bepalingen: artikelen 1 tot en met 34  
Nr. 2027/97  
Verordening (EG) nr. 2027/97 van de Raad van 9 oktober 1997 betreffende de aansprakelijkheid van luchtvervoerders 
bij ongevallen  
Als gewijzigd bij:  
— Verordening (EG) nr. 889/2002 van het Europees Parlement en de Raad van 13 mei 2002 houdende w ĳziging van 
Verordening (EG) nr. 2027/97 van de Raad betreffende de aansprakel ĳkheid van luchtvervoerders b ĳ ongevallen  
Toepasselijke bepalingen: artikelen 1 tot en met 8  
Nr. 261/2004  
Verordening (EG) nr. 261/2004 van het Europees Parlement en de Raad van 11 februari 2004 tot vaststelling van 
gemeenschappel ĳke regels inzake compensatie en b ĳstand aan luchtreizigers b ĳ instapweigering en annulering of 
langdurige vertraging van vluchten en tot intrekking van Verordening (EEG) nr. 295/91  
Toepasselijke bepalingen: artikelen 1 tot en met 17  
Nr. 1107/2006  
Verordening (EG) nr. 1107/2006 van het Europees Parlement en de Raad van 5 juli 2006 inzake de rechten van 
gehandicapten en personen met beperkte mobiliteit die per luchtvervoer reizen  
Toepasselijke bepalingen: artikelen 1 tot en met 17, bijlagen I en II  
F. GEAUTOMATISEERDE BOEKINGSSYSTEMEN  
Nr. 80/2009  
Verordening (EG) nr. 80/2009 van het Europees Parlement en de Raad van 14 januari 2009 inzake een gedragscode 
voor geautomatiseerde boekingssystemen en tot intrekking van Verordening (EEG) nr. 2299/89 van de Raad  
G. SOCIALE ASPECTEN  
Nr. 1989/391  
Richtlijn 89/391/EEG van de Raad van 12 juni 1989 betreffende de tenuitvoerlegging van maatregelen ter bevordering 
van de verbetering van de veiligheid en de gezondheid van de werknemers op het werk  
Toepasselijke bepalingen: artikelen 1 tot en met 16, 18, 19NL 6.12.2012 Publicatieblad van de Europese Unie L 334/29
Nr. 2003/88  
Richtl ĳn 2003/88/EG van het Europees Parlement en de Raad van 4 november 2003 betreffende een aantal aspecten 
van de organisatie van de arbeidst ĳd 
Toepasselijke bepalingen: artikelen 1 tot en met 19, 21 tot en met 24 en 26 tot en met 29  
Nr. 2000/79  
Richtlijn 2000/79/EG van de Raad van 27 november 2000 inzake de inwerkingstelling van de Europese Overeen ­
komst betreffende de organisatie van de arbeidstijd van mobiel personeel in de burgerluchtvaart gesloten door de 
Association of European Airlines (AEA), de European Transport Workers'Association (ETF), de European Cockpit 
Association (ECA), de European Regions Air carrier Association (ERA) en de International Air Carrier Association 
(IACA)  
BIJLAGE IV  
LIJST VAN ANDERE LANDEN WAARNAAR WORDT VERWEZEN IN DE ARTIKELEN 3 EN 4 EN IN 
BIJLAGE I  
1. De Republiek IJsland (in het kader van de Overeenkomst inzake de Europese Economische Ruimte)  
2. Het Vorstendom Liechtenstein (in het kader van de Overeenkomst inzake de Europese Economische Ruimte)  
3. Het Koninkrijk Noorwegen (in het kader van de Overeenkomst inzake de Europese Economische Ruimte)  
4. De Zwitserse Bondsstaat (in het kader van de Overeenkomst tussen de Europese Gemeenschap en de Zwitserse 
Bondsstaat).NL L 334/30 Publicatieblad van de Europese Unie 6.12.2012