RESOLUTIE

van de Parlementaire Vergadering Euronest over solidariteit en onderlinge aanpassing in de energiesector — Naar een progressief regelgevingskader

(2020/C 134/03)

DE PARLEMENTAIRE VERGADERING EURONEST,

— gezien de Overeenkomst van Parijs inzake klimaatverandering, die door de Europese Unie is geratificeerd en waar de landen van het Oostelijk Partnerschap ook partij bij zijn,

— gezien de associatieovereenkomsten tussen de EU enerzijds en Georgië, Moldavië en Oekraïne anderzijds, met name de bepalingen over samenwerking op het gebied van energie,

— gezien het memorandum van overeenstemming inzake een strategisch partnerschap tussen de EU en Azerbeidzjan inzake energie, dat in 2006 is ondertekend, en de gezamenlijke verklaring van de Europese Unie en Azerbeidzjan over de zuidelijke gascorridor, die in 2011 is ondertekend,

— gezien de brede en versterkte partnerschapsovereenkomst tussen de EU enerzijds en Armenië anderzijds, die op 24 november 2017 is ondertekend en is geratificeerd door Armenië, met name de bepalingen over samenwerking op het gebied van energie,

— gezien het werkprogramma voor 2018-2019 van platform 3 (connectiviteit, energie-efficiëntie, milieu en klimaatverandering) van het Oostelijk Partnerschap,

— gezien de recent goedgekeurde Richtlijn (EU) 2019/692 van het Europees Parlement en de Raad (1), die beginselen inzake de bescherming van de energiezekerheid in Europa omvat,

A. overwegende dat wereldwijde veranderingen op het gebied van de energieproductie en ‐vraag grote geopolitieke gevolgen en een aanzienlijke impact op het concurrentievermogen van de industrie hebben, en ernstige uitdagingen voor de voorzieningszekerheid met zich meebrengen;

B. overwegende dat de klimaatverandering, de noodzaak om de CO2-emissies te verminderen, de toenemende vraag naar energie en de onzekerheden omtrent de ontwikkelingen op de internationale olie- en aardgasmarkten aanleiding hebben gegeven tot bezorgdheid, waardoor zowel de producerende als de consumerende landen zijn gaan nadenken over de ontwikkeling van tot wederzijds voordeel strekkende strategieën om energiesectoren om te vormen tot lage-emissiesectoren, een nieuw evenwicht te vinden tussen verschillende energiebronnen en voor een betrouwbare en veilige energievoorziening en een efficiënt energieverbruik te zorgen;

C. overwegende dat de dialoog over het regionale energiebeleid in het kader van het Oostelijk Partnerschap de afgelopen jaren intensiever geworden is en betrekking heeft op de convergentie van de energiemarkten, de diversifiëring van de energievoorziening en ‐doorvoer, de ontwikkeling van duurzame energiebronnen, energie-efficiëntiemaatregelen en infrastructuur van gemeenschappelijk en regionaal belang;

D. overwegende dat de landen van het Oostelijk Partnerschap en de Europese Unie zich ertoe verbonden hebben resultaten te boeken op gebieden als hernieuwbare energie, energie-efficiëntie, klimaatactie en innovatie op het gebied van schone energie;

E. overwegende dat energiebesparende maatregelen en energie-efficiëntiemaatregelen, in combinatie met het toenemende gebruik van hernieuwbare energiebronnen, bijdragen tot het beperken van verschillende vormen van energieafhankelijkheid, zoals financiële, technologische of brandstofgerelateerde afhankelijkheid in de nucleaire en fossiele energiesectoren, verwerving en eigendom van strategische energie-infrastructuur en investeringen door onbetrouwbare derde partijen in energieprojecten in de EU en de Oost-Europese partnerlanden;

F. overwegende dat de Oost-Europese partnerlanden, waaronder de landen die verplichtingen hebben uit hoofde van het Energiegemeenschapsverdrag, begonnen zijn met de vaststelling en tenuitvoerlegging van beleid en regelgeving inzake hernieuwbare energie en energie-efficiëntie; overwegende dat het gebrek aan toezicht, technische capaciteit, investeringen en instrumenten voor die tenuitvoerlegging hen hierbij echter danig in de weg staan;

G. overwegende dat Moldavië, Oekraïne en Georgië zich in respectievelijk 2010, 2011 en 2017 bij de Energiegemeenschap hebben aangesloten en bijgevolg hun wetgeving geleidelijk moesten harmoniseren met de EU-wetgeving en internationale instrumenten, met als doel investeringen aan te trekken, een geïntegreerde en concurrerende energiemarkt te creëren, de voorzieningszekerheid te vergroten en milieunormen te verbeteren;

H. overwegende dat samenwerking op het gebied van energie, met inbegrip van het vergroten van de voorzieningszekerheid, de convergentie met het EU-acquis inzake energie en de ontwikkeling van samenwerking op gebieden als elektriciteit, aardgas en ‐olie, infrastructuur, hernieuwbare energie en energie-efficiëntie, een belangrijk onderdeel van de associatieovereenkomsten is;

I. overwegende dat de Europese integratie van de oostelijke partnerlanden verder kan worden bevorderd en versneld door uit het lidmaatschap van de Energiegemeenschap voortvloeiende verplichtingen op te nemen in hun regelgevingskaders en door middel van een progressieve hervormingsagenda die is afgestemd op de EU-lidstaten;

J. overwegende dat op de top van het Oostelijk Partnerschap in 2017 in Brussel de herziene multilaterale structuur van het Oostelijk Partnerschap is goedgekeurd om bij te dragen aan de doelstelling van het Oostelijk Partnerschap, met name door de tenuitvoerlegging te ondersteunen van de “20 resultaten tegen 2020”; overwegende dat in de herziene structuur rekening wordt gehouden met de bepalingen van de integrale EU-strategie, evenals met de belangrijkste mondiale beleidsdoelstellingen van de Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling van de VN, de Overeenkomst van Parijs inzake klimaatverandering en de Europese consensus inzake ontwikkeling;

K. overwegende dat er vooruitgang is geboekt bij het bereiken van de “20 resultaten tegen 2020”, waarbij alle landen van het Oostelijk Partnerschap de Overeenkomst van Parijs hebben geratificeerd, veel nieuwe steden zich hebben aangesloten bij het Burgemeestersconvenant, er beleid en institutionele structuren zijn ingevoerd om de groene economie te bevorderen en in verschillende landen van het Oostelijk Partnerschap van start is gegaan met een beleidsdialoog op hoog niveau over energie-efficiëntie; overwegende dat er echter uitdagingen blijven bestaan op het gebied van de vaststelling van een alomvattend regelgevingskader dat toegang tot financiering en andere stimuleringsmechanismen mogelijk maakt en vergemakkelijkt en een doeltreffendere tenuitvoerlegging van het energiebeleid ondersteunt;

L. overwegende dat positieve ervaringen met multilaterale samenwerking als platform dienen voor de verdere ontwikkeling van regionale markten en nuttige instrumenten bieden om ervoor te zorgen dat deze samenwerking wordt voorgezet en/of uitgevoerd; overwegende dat nauwere samenwerking op regionaal niveau onontbeerlijk is om een verdergaande marktintegratie op Europees niveau tot stand te brengen;

M. overwegende dat de Russische Federatie energie gebruikt als instrument voor buitenlandse zaken; overwegende dat de handhaving van het derde energiepakket een doeltreffend instrument is om de invloed van Gazprom te verkleinen;

N. overwegende dat de EU door middel van projecten van gemeenschappelijk belang gas van nieuwe bronnen kan leveren aan regio’s die afhankelijk zijn van een enkele bron, en pijpleidingen kan aanleggen om gas van nieuwe bronnen te leveren aan de Europese markt, waardoor ze minder kwetsbaar wordt voor verstoringen van de gastoevoer uit Rusland;

O. overwegende dat tweerichtingspijpleidingen van essentieel belang zijn om de EU en haar buren weerbaarder te maken tegen mogelijke verstoringen van de gastoevoer;

P. overwegende dat de ontwikkeling van voldoende lng-infrastructuur, met inbegrip van gasopslagfaciliteiten, in de hele EU wordt gestimuleerd;

1. juicht de toegewijdheid van de EU-lidstaten en de Oost-Europese partnerlanden bij de Overeenkomst van Parijs toe; benadrukt dat energiebesparingen, energie-efficiëntie en het gebruik van hernieuwbare energiebronnen de beste manier zijn om de doelstellingen van de Overeenkomst van Parijs te verwezenlijken, de energiezekerheid te verhogen en tegelijkertijd de afhankelijkheid van de invoer van energiebronnen uit derde landen te verminderen; wijst er nogmaals op dat een veerkrachtig energiebeleid met een ambitieus klimaatbeleid als kern tot doel moet hebben de consumenten, waaronder huishoudens en bedrijven, zekere, duurzame, concurrerende en betaalbare energie te bieden; moedigt de nationale regeringen aan onderzoek en innovatie te stimuleren door investeringen aan te trekken, hetgeen een fundamentele transformatie van de energiesystemen in Oost-Europese landen vereist;

2. pleit voor het behoud, de bescherming en de verbetering van de kwaliteit van het milieu en de bevordering van een behoedzaam en rationeel gebruik van natuurlijke hulpbronnen, met name door energie-efficiëntie en energiebesparing te handhaven en nieuwe en hernieuwbare vormen van energie te ontwikkelen, door middel van gecoördineerde inspanningen waarbij wetgevingshandelingen en beleidsmaatregelen op lokaal, regionaal en nationaal niveau worden gecombineerd;

3. is verheugd dat de Oost-Europese partnerlanden hun gezamenlijke inspanningen opvoeren en zich ertoe verbinden hun regelgeving inzake energie beter af te stemmen op het EU-acquis, en zo vorderingen te maken op het gebied van duurzame energie;

4. benadrukt dat er een einde moet worden gemaakt aan een energiebeleid dat gebaseerd is op fossiele brandstoffen en roept de landen van het Oostelijk Partnerschap op om een begin te maken met de geleidelijke afschaffing van deze energiebronnen en ze te vervangen door hernieuwbare energie; herhaalt dat de energietransitie sociaal rechtvaardig moet zijn, tot innovatie moet leiden en moet worden gebaseerd op een toekomstbestendige infrastructuur en solidariteit, terwijl de voorzieningszekerheid moet worden versterkt; roept ertoe op om in het kader van de huidige en toekomstige energiepijpleidingprojecten de regionale energiezekerheid te waarborgen door afhankelijkheid van dominante gas- en olieleveranciers te vermijden; benadrukt dat solidariteit en onderlinge aanpassing in de energiesector in de EU-lidstaten en de landen van het Oostelijk Partnerschap alleen kunnen worden gewaarborgd als nieuwe onderdelen van pijpleidingen in zee en op land in overeenstemming zijn met de EU-wetgeving; drukt in dit verband zijn bezorgdheid uit over het North Stream 2-project, dat een slecht voorbeeld zal zijn dat het solidariteitsbeginsel en het gemeenschappelijk energiebeleid ondermijnt; benadrukt dat de herziene gasrichtlijn in alle lidstaten correct moet worden omgezet en roept de Europese Commissie ertoe op streng op te treden tegen pogingen om de bepalingen ervan te omzeilen;

5. beklemtoont het belang van energiebesparings- en energie-efficiëntiemaatregelen voor de energiezekerheid van de EU en, in het bijzonder, de landen van het Oostelijk Partnerschap; stelt vast dat de energie-intensiteit van de landen van het Oostelijk Partnerschap gemiddeld drie keer zo hoog is als het EU-gemiddelde, en beklemtoont dat het verkleinen van deze kloof de doeltreffendste manier is om de energieafhankelijkheid van de desbetreffende landen van derde landen te verkleinen;

6. drukt zijn bezorgdheid uit over het feit dat Nord Stream 2 niet is opgenomen in het derde energiepakket en dat Gazprom hierdoor een ongegrond concurrentievoordeel krijgt, waardoor zijn dominante marktpositie nog verder zal worden versterkt;

7. nodigt de EU-lidstaten en de landen van het Oostelijk Partnerschap uit om de diversificatie van energiebronnen en aanvoerroutes verder te bevorderen, onder meer via de voltooiing en operationalisering van bestaande infrastructuurprojecten voor energieverbindingen en via bidirectionele gasstromen, die tot de beste voorbeelden van solidariteit behoren; is verheugd over de verdere ontwikkeling van de wetgeving en de projecten in verband met lng-terminals, wat onvermijdelijk zal leiden tot een progressief regelgevingskader en een sterker gemeenschappelijk energiebeleid;

8. moedigt de ontwikkeling van projecten in verband met bidirectionele gasstromen tussen de landen van het Oostelijk Partnerschap en de EU aan; steunt de bevordering van de beschikbaarheid van alternatieve gasbronnen zoals lng en is voorstander van nieuwe banden met lng-leveranciers, waaronder de Verenigde Staten, en van de ontwikkeling van hervergassingsterminals en ‐infrastructuur voor lng;

9. beklemtoont dat de verbetering van de regelgevingskaders op het gebied van energie van essentieel belang is, aangezien de investeringsbeslissingen op deze gebieden in sterke mate worden beïnvloed door administratieve goedkeuring; raadt de regeringen van de Oost-Europese partnerlanden aan om bij de vormgeving van juridische, financiële en regelgevende kaders te zorgen voor transparantie, samenhang en continuïteit en de strijd tegen corruptie verder te zetten, teneinde het vertrouwen van investeerders te versterken en kennis met betrekking tot regelgeving en beste praktijken te delen;

10. benadrukt de behoefte aan een gezamenlijke aanpak van nucleaire veiligheid en beveiliging en aan versterkte samenwerking tussen de oostelijke partners en de EU-lidstaten op dit gebied; vraagt alle oostelijke partners om zich volledig te houden aan de fundamentele veiligheidsbeginselen die zijn vastgelegd in de veiligheidsnormen van de IAEA en partij te zijn bij de desbetreffende verdragen, zoals het Verdrag inzake nucleaire veiligheid en het Gezamenlijk Verdrag inzake de veiligheid van het beheer van bestraalde splijtstof en inzake de veiligheid van het beheer van radioactief afval, en deze ten uitvoer te leggen; benadrukt dat gezamenlijke inspanningen om het hoogste niveau van nucleaire veiligheid en stralingsbescherming te waarborgen, kunnen worden verwezenlijkt door middel van een grotere harmonisatie van normen en door de technische, regelgevings- en wetgevingskaders op elkaar af te stemmen;

11. is van oordeel dat investeringen op energiegebied een stabiel en voorspelbaar kader voor de lange termijn vereisen en dat de landen van het Oostelijk Partnerschap voor de uitdaging staan om voor vertrouwen in het resultaat van de nieuwe regels te zorgen; wijst in deze context op de recente wijzigingen van de Oekraïense energiewet, die nog verder moet worden afgestemd op de bepalingen van het Energiegemeenschapsverdrag en waarvan de tenuitvoerlegging moet worden versterkt door aanvullende steun;

12. benadrukt hoe belangrijk het is om een open, concurrerende en geïntegreerde energiemarkt in Oost-Europa tot stand te brengen die kan leiden tot meer mogelijkheden op het gebied van handel en investeringen, capaciteitsopbouw en gezamenlijke projecten op het gebied van hernieuwbare energie, slimme netten en energie-efficiëntie, waarbij rekening wordt gehouden met de klimaatdoelstellingen; onderstreept dat een geïntegreerde energiemarkt gebaseerd moet zijn op wederkerigheid en een gelijk speelveld op het gebied van markttoegang en infrastructuur, waarbij de bescherming van het milieu en veiligheidsnormen moeten worden gewaarborgd;

13. benadrukt dat, hoewel er doelstellingen inzake het energiebeleid zijn vastgesteld en gecoördineerd op EU-niveau, de EU-lidstaten en de landen van het Oostelijk Partnerschap een beroep moeten doen op aanvullende strategieën, afhankelijk van de structuur van hun binnenlandse energiemarkt en het startpunt van hun energietransitie, met inbegrip van het verkennen van de nieuwe mogelijkheden en voordelen van lng;

14. benadrukt dat aardgas zal dienen als overbruggingsbrandstof in de energietransitie; beklemtoont dat het welslagen van de hervorming van de energiemarkt en de energietransitie afhankelijk is van de vaststelling van een solide zakelijk, wetgevings- en regelgevingskader dat de nodige veranderingen ondersteunt, evenals van een eerlijk ondersteunend financieel kader dat op een technologieneutrale aanpak is gebaseerd; is in deze context bezorgd over het besluit van de Europese Investeringsbank om zich terug te trekken uit de financiering van aardgasprojecten zonder afvang van emissies;

15. wijst er nogmaals op dat het belangrijk is om de stand van zaken in de energiesector, de interactie tussen marktspelers, de staatssteunregels en de gevolgen van mogelijke hervormingen voor alle belanghebbenden en de maatschappij in het algemeen grondig te beoordelen in het kader van de integratie en tenuitvoerlegging van de beginselen van de EU-energiemarkt; merkt bezorgd op dat de energiemarkten van de landen van het Oostelijk Partnerschap nog steeds door slechts een paar oligarchen worden gemonopoliseerd; roept de landen van het Oostelijk Partnerschap ertoe op instrumenten te ontwikkelen om decentralisatiestrategieën te bevorderen die het mogelijk maken om energie af te nemen van meerdere lokale energienetwerken (lokale zonnecentrales, kleine windmolenparken, batterijen en warmtekrachtcentrales); roept de EU ertoe op dit proces te ondersteunen door beste praktijken uit te wisselen;

16. benadrukt dat de nieuwe bedreigingen van cyberaanvallen voor de voorzieningszekerheid nieuwe maatregelen vereisen; benadrukt dat de cyberdreiging in de EU wordt versterkt door de toegenomen onderlinge afhankelijkheid van de energienetwerken van de EU-lidstaten; beveelt de EU-lidstaten en de Oost-Europese partnerlanden aan een cyberbeveiligingsstrategie voor de energiesector te ontwikkelen en ten uitvoer te leggen, die onder andere gericht moet zijn op: een grotere paraatheid om te reageren op cyberdreigingen in de energiesector; de coördinatie van reacties in de cyberspace; snellere technologische veranderingen in de richting van weerbare beveiligingssystemen;

17. raadt de EU-lidstaten en de Oost-Europese partnerlanden aan om de uitwisseling en samenwerking ten aanzien van onderzoek en beleidsvorming op het gebied van hernieuwbare energie en energie-efficiëntie voort te zetten, en daarnaast het probleem van de energiearmoede aan te pakken, en daarbij bijzondere aandacht te laten uitgaan naar huishoudens met een laag inkomen en kwetsbare huishoudens die het moeilijk hebben hun energierekeningen te betalen of hun huis warm te houden, en die het zich niet kunnen veroorloven om in projecten op het gebied van energie-efficiëntie en modernisering te investeren maar die zouden kunnen deelnemen aan vraagsturing als de juiste infrastructuur en marktvoorwaarden aanwezig zijn;

18. herhaalt dat de hervorming van de energiemarkten niet alleen gaat over het tot stand brengen van een vrije en erg concurrerende omgeving, maar ook over het vermogen van de staat om te zorgen voor de sociale bescherming van de kwetsbaarste consumenten die om allerlei redenen niet in hun eigen basisbehoeften op het gebied van energie kunnen voorzien; benadrukt dat de hervorming van de energiemarkten en de energietransitie alleen kunnen slagen als ze brede maatschappelijke steun krijgen en als de burgers centraal staan; herinnert eraan dat alleen al in de Europese Unie naar schatting meer dan 50 miljoen huishoudens met energiearmoede kampen en roept er in dit opzicht toe op beter gebruik te maken van de waarnemingspost van de EU voor energiearmoede om informatie en beste praktijken te delen, een gespecialiseerd netwerk met belanghebbenden op het gebied van energiearmoede te ontwikkelen en nationale indicatieve doelstellingen vast te stellen, teneinde de energiearmoede te verminderen;

19. erkent de waarde van het Energiegemeenschapsverdrag, dat dankzij de toetreding van Moldavië, Oekraïne en Georgië en de samenwerking met Armenië (als waarnemer) de basis legt voor de bevordering van een regionale energiemarkt tussen de EU en haar oostelijke buren en dat is ontwikkeld op basis van wederzijdse belangen en de specifieke kenmerken van de afzonderlijke landen;

20. onderkent het belang van de wetgevende en technische steun die de EU de landen van het Oostelijk Partnerschap biedt bij het doorvoeren van hervormingen die gericht zijn op de aanpassing van hun wetgeving aan EU-normen en ‐regels; is verheugd over de werkzaamheden van het EU4Energy-initiatief dat is uitgevoerd met betrekking tot de zes landen van het Oostelijk Partnerschap om hun wet- en regelgevingskaders te versterken en de voorzieningszekerheid en connectiviteit in de regio te verbeteren;

21. benadrukt dat grensoverschrijdende infrastructuur tussen de EU en de Oost-Europese landen verder moet worden uitgebreid, aangezien dit nog steeds een aanzienlijke belemmering vormt voor de ontwikkeling van een concurrerende, geïntegreerde markt in de elektriciteit- en gassector; roept de EU en de landen van het Oostelijk Partnerschap ertoe op meer inspanningen te leveren om te zorgen voor de tijdige voltooiing en volledige ingebruikneming van de zuidelijke gascorridor, die erop gericht is de voorzieningszekerheid en de diversiteit van de energievoorziening te verbeteren, door aardgas uit de Kaspische regio en mogelijk uit Centraal-Azië naar Europa te brengen; geeft uiting aan zijn steun voor de vierde lijst van projecten van gemeenschappelijk belang, die een aantal essentiële projecten bevat voor de ontwikkeling van een goed onderling verbonden en schokbestendig gasnet voor de EU en haar buurlanden;

22. herhaalt dat de uitbreiding van de grensoverschrijdende infrastructuur tussen de EU en de Oost-Europese landen bijdraagt aan een algemene verbetering van de regionale energiezekerheid; roept ertoe op de interconnectiviteit tussen de elektriciteitsnetten van de EU en de landen van het Oostelijk Partnerschap te verbeteren, door een synchrone verbinding van het Oekraïense en Moldavische netwerk met het Europees netwerk van transmissiesysteembeheerders voor elektriciteit (ENTSB‐E) in continentaal Europa tot stand te brengen; beveelt aan dat geïnteresseerde oostelijke partners regelmatig worden opgenomen in de stresstests inzake energiezekerheid van de EU;

23. benadrukt dat het belangrijk is dat alle EU-lidstaten de gemeenschappelijke regels strikt volgen, met name Richtlijn (EU) 2019/692, en roept de landen van het Oostelijk Partnerschap er nogmaals toe op hun wetgeving te blijven ontwikkelen in overeenstemming met de EU-wetgeving op het gebied van energie;

24. verzoekt haar covoorzitters deze resolutie te doen toekomen aan de voorzitter van het Europees Parlement, de Raad, de Commissie, de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, de commissaris voor Europees nabuurschapsbeleid en uitbreidingsonderhandelingen, de Europese Dienst voor extern optreden, de regeringen en parlementen van de EU-lidstaten en de Oost-Europese partnerlanden.

(1) Richtlijn (EU) 2019/692 van het Europees Parlement en de Raad van 17 april 2019 tot wijziging van Richtlijn 2009/73/EG betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor aardgas (PB L 117 van 3.5.2019, blz. 1).