VERTALING  
AANVULLEND PROTOCOL VAN NAGOYA-KUALA LUMPUR INZAKE AANSPRAKELIJKHEID 
EN SCHADELOOSSTELLING BIJ HET PROTOCOL VAN CARTAGENA INZAKE BIOVEILIGHEID  
DE PARTIJEN BIJ DIT AANVULLEND PROTOCOL,  
PARTIJ ZIJNDE bij het Protocol van Cartagena inzake bioveiligheid bij het Verdrag inzake biologische diversiteit, hierna te 
noemen het „protocol”,  
REKENING HOUDENDE met Beginsel 13 van de Verklaring van Rio inzake milieu en ontwikkeling,  
OPNIEUW BEVESTIGENDE de voorzorgbenadering die is opgenomen in Beginsel 15 van de Verklaring van Rio inzake 
milieu en ontwikkeling,  
ERKENNENDE de noodzaak op een met het protocol verenigbare wijze te voorzien in passende tegenmaatregelen bij 
schade of een gerede kans op schade,  
HERINNEREND aan artikel 27 van het protocol,  
ZIJN HET VOLGENDE OVEREENGEKOMEN:  
Artikel 1  
Doel  
Het doel van dit aanvullend protocol is bij te dragen aan het 
behoud en duurzaam gebruik van biologische diversiteit, waarbij 
ook rekening wordt gehouden met de risico's voor de gezond ­
heid van de mens, door het vaststellen van internationale voor ­
schriften en procedures op het gebied van aansprakelijkheid en 
schadeloosstelling met betrekking tot veranderde levende orga ­
nismen.  
Artikel 2  
Begripsomschrijvingen  
1. De begripsomschrijvingen in artikel 2 van het Verdrag 
inzake biologische diversiteit, hierna te noemen „het Verdrag”, 
en artikel 3 van het protocol zijn van toepassing op dit aan ­
vullend protocol.  
2. Voor de toepassing van dit aanvullend protocol wordt 
voorts verstaan onder:  
a) de „conferentie van de partijen die als vergadering van de 
partijen bij het protocol fungeert”: de conferentie van de 
partijen bij het Verdrag die als vergadering van de partijen 
bij het protocol fungeert;  
b) „schade”: een nadelig effect op het behoud en duurzaam 
gebruik van biologische diversiteit, waarbij ook rekening 
wordt gehouden met de risico's voor de gezondheid van 
de mens, dat:  
i) meetbaar of anderszins waarneembaar is, rekening hou ­
dend met door een bevoegde autoriteit erkende weten ­
schappelijk vastgestelde uitgangswaarden, indien beschik ­
baar, waarbij rekening wordt gehouden met andere door 
de mens veroorzaakte variaties en natuurlijke variaties, en  
ii) aanzienlijk is, zoals omschreven in lid 3;  
c) „exploitant”: elke persoon die direct of indirect controle uit ­
oefent over het veranderde levende organisme, waaronder onder andere, naargelang het geval en zoals bepaald in het 
nationale recht, de vergunninghouder, de persoon die het 
veranderde levende organisme op de markt heeft gebracht, 
de ontwikkelaar, de producent, de kennisgever, de uitvoer ­
der, de invoerder, de vervoerder of de leverancier kan wor ­
den verstaan;  
d) „tegenmaatregelen”: redelijke maatregelen teneinde:  
i) schade te voorkomen, tot een minimum te beperken, te 
beheersen, te verminderen of op andere wijze te vermij ­
den, naargelang het geval;  
ii) de biologische diversiteit te herstellen door maatregelen 
die in de onderstaande volgorde van voorkeur dienen te 
worden getroffen:  
a. herstel van de biologische diversiteit in de toestand die 
bestond voordat de schade optrad of in een toestand 
die deze zo dicht mogelijk benadert; en indien de 
bevoegde autoriteit zulks niet mogelijk acht;  
b. herstel door onder andere het verlies aan biologische 
diversiteit te compenseren door andere componenten 
van biologische diversiteit voor dezelfde of een ander 
type toepassing op dezelfde of, naargelang het geval, 
op een alternatieve locatie.  
3. Een „aanzienlijk” nadelig effect wordt vastgesteld op grond 
van factoren als:  
a) een verandering op de lange termijn dan wel een per ­
manente verandering, waaronder wordt verstaan een ver ­
andering die niet langs natuurlijke weg binnen een redelijke 
termijn kan worden hersteld;  
b) de omvang van de kwalitatieve of kwantitatieve veranderin ­
gen die nadelige effecten hebben voor de componenten van 
biologische diversiteit;  
c) de beperking van het vermogen van componenten van bio ­
logische diversiteit om goederen en diensten te leveren;NL L 46/4 Publicatieblad van de Europese Unie 19.2.2013
d) de omvang van eventuele nadelige effecten voor de gezond ­
heid van de mens in de context van het protocol.  
Artikel 3  
Reikwijdte  
1. Dit aanvullend protocol is van toepassing op schade die 
wordt teweeggebracht door veranderde levende organismen af ­
komstig uit een grensoverschrijdende verplaatsing. De betref ­
fende veranderde levende organismen zijn:  
a) bedoeld voor direct gebruik als voedingsmiddel of diervoe ­
der, of voor be- of verwerking;  
b) bestemd voor ingeperkt gebruik;  
c) bedoeld voor doelbewuste introductie in het milieu.  
2. Ten aanzien van doelbewuste grensoverschrijdende ver ­
plaatsingen is dit aanvullend protocol van toepassing op schade 
die voortvloeit uit elk toegestaan gebruik van de in lid 1 be ­
doelde veranderde levende organismen.  
3. Dit aanvullend protocol is tevens van toepassing op 
schade die voortvloeit uit onbedoelde grensoverschrijdende ver ­
plaatsingen, bedoeld in artikel 17 van het protocol, alsmede op 
schade die voortvloeit uit illegale grensoverschrijdende verplaat ­
singen, bedoeld in artikel 25 van het protocol.  
4. Dit aanvullend protocol is van toepassing op schade die 
voortvloeit uit de grensoverschrijdende verplaatsing van ver ­
anderde levende organismen die is aangevangen na de inwer ­
kingtreding van dit aanvullend protocol voor de partij naar wier 
rechtsgebied de grensoverschrijdende verplaatsing plaatsvond.  
5. Dit aanvullend protocol is van toepassing op schade die 
zich voordoet binnen de grenzen van het nationale rechtsgebied 
van partijen.  
6. De partijen kunnen in hun nationale recht vervatte criteria 
hanteren voor het aanpakken van schade die zich voordoet 
binnen de grenzen van hun nationale rechtsgebied.  
7. Het nationale recht ter uitvoering van dit aanvullend pro ­
tocol is tevens van toepassing op schade die voortvloeit uit 
grensoverschrijdende verplaatsingen van veranderde levende or ­
ganismen afkomstig van niet-partijen.  
Artikel 4  
Causaal verband  
Een causaal verband tussen de schade en het betreffende ver ­
anderde levende organisme wordt overeenkomstig het nationale 
recht vastgesteld.  
Artikel 5  
Tegenmaatregelen  
1. In het geval van schade verplichten partijen de betrokken 
exploitant of exploitanten, met inachtneming van eventuele ver ­
eisten van de bevoegde autoriteit:  
a) de bevoegde autoriteit onmiddellijk te informeren;  
b) de schade te beoordelen, en  c) passende tegenmaatregelen te nemen.  
2. De bevoegde autoriteit:  
a) stelt de identiteit vast van de exploitant die de schade heeft 
veroorzaakt;  
b) beoordeelt de schade, en  
c) bepaalt welke tegenmaatregelen door de exploitant moeten 
worden genomen.  
3. Indien uit relevante informatie, met inbegrip van beschik ­
bare wetenschappelijke informatie of informatie die beschikbaar 
is via het uitwisselingscentrum voor bioveiligheid, blijkt dat er 
een gerede kans bestaat dat schade zal optreden wanneer niet 
tijdig tegenmaatregelen worden genomen, wordt de exploitant 
verplicht passende tegenmaatregelen te nemen teneinde derge ­
lijke schade te vermijden.  
4. De bevoegde autoriteit kan passende tegenmaatregelen ne ­
men, met name ook wanneer de exploitant zulks verzuimd 
heeft.  
5. De bevoegde autoriteit heeft het recht de kosten en uitga ­
ven van en verband houdend met de beoordeling van de schade 
en de uitvoering van dergelijke passende tegenmaatregelen op 
de exploitant te verhalen. De partijen kunnen in hun nationale 
recht voorzien in andere omstandigheden waarin niet verlangd 
kan worden dat de kosten en uitgaven voor rekening komen 
van de exploitant.  
6. Besluiten van de bevoegde autoriteit die de exploitant ver ­
plichten tot het nemen van tegenmaatregelen dienen met rede ­
nen te worden omkleed. De exploitant dient van dergelijke 
besluiten in kennis te worden gesteld. Het nationale recht voor ­
ziet in rechtsmiddelen, met inbegrip van de gelegenheid tot 
bestuursrechtelijke of gerechtelijke toetsing van dergelijke beslui ­
ten. De bevoegde autoriteit stelt de exploitant overeenkomstig 
het nationale recht tevens in kennis van de beschikbare rechts ­
middelen. Het beroep op dergelijke rechtsmiddelen belet de 
bevoegde autoriteit niet in de betreffende omstandigheden te ­
genmaatregelen te nemen, tenzij in het nationale recht anders is 
bepaald.  
7. De partijen kunnen bij de uitvoering van dit artikel en ten 
behoeve van de omschrijving van de door de bevoegde autori ­
teit verplicht te stellen of te nemen specifieke tegenmaatregelen, 
naargelang het geval beoordelen of in hun nationale recht in ­
zake wettelijke aansprakelijkheid reeds in tegenmaatregelen 
wordt voorzien.  
8. Tegenmaatregelen worden uitgevoerd overeenkomstig het 
nationale recht.  
Artikel 6  
Vrijstellingen  
1. De partijen kunnen in hun nationale recht voorzien in de 
volgende vrijstellingen:  
a) natuurrampen of overmacht, enNL 19.2.2013 Publicatieblad van de Europese Unie L 46/5
b) oorlogshandelingen of maatschappelijke onlusten.  
2. De partijen kunnen in hun nationale recht voorzien in 
andere vrijstellingen of beperkingen die zij opportuun achten.  
Artikel 7  
Termijnen  
De partijen kunnen in hun nationale recht voorzien in:  
a) relatieve en/of absolute termijnen, onder meer voor acties die 
samenhangen met tegenmaatregelen, en  
b) de aanvang van het tijdvak waarop een termijn betrekking 
heeft.  
Artikel 8  
Financiële grenzen  
De partijen kunnen in hun nationale recht voorzien in financi ­
ële grenzen voor het verhalen van kosten en uitgaven die ver ­
band houden met tegenmaatregelen.  
Artikel 9  
Verhaalsrecht  
Dit aanvullend protocol begrenst noch beperkt het recht van 
een exploitant op verhaal of schadeloosstelling jegens een an ­
dere persoon.  
Artikel 10  
Financiële zekerheid  
1. De partijen behouden het recht in hun nationale recht te 
voorzien in financiële zekerheid.  
2. De partijen oefenen het in lid 1 bedoelde recht uit op een 
wijze die verenigbaar is met hun rechten en verplichtingen uit 
hoofde van het internationale recht en houden daarbij rekening 
met de laatste drie alinea's van de preambule van het protocol.  
3. De eerste vergadering van de conferentie van de partijen 
die als vergadering van de partijen bij het protocol fungeert na 
de inwerkingtreding van het aanvullend protocol verzoekt het 
secretariaat een uitgebreid onderzoek te verrichten dat onder 
andere dient te omvatten:  
a) de modaliteiten van mechanismen voor financiële zekerheid;  
b) een evaluatie van de gevolgen voor milieu, economie en 
samenleving van dergelijke mechanismen, in het bijzonder 
voor ontwikkelingslanden, en  
c) een identificatie van de entiteiten die geschikt zijn om te 
voorzien in financiële zekerheid.  
Artikel 11  
Aansprakelijkheid van staten voor internationale 
onrechtmatige daden  
Dit aanvullend protocol laat de rechten en verplichtingen van de 
staten uit hoofde van de regels van het algemene internationale 
recht ten aanzien van de aansprakelijkheid van staten voor 
internationale onrechtmatige daden onverlet.  Artikel 12  
Uitvoering en verhouding met wettelijke aansprakelijkheid  
1. De partijen voorzien in hun nationale recht in voorschrif ­
ten en procedures ter zake van schade. Ter uitvoering van deze 
verplichting voorzien de partijen in tegenmaatregelen overeen ­
komstig dit aanvullend protocol en kunnen zij, naargelang het 
geval:  
a) hun bestaande nationale recht, in voorkomend geval met 
inbegrip van algemene voorschriften en procedures inzake 
wettelijke aansprakelijkheid, toepassen;  
b) specifiek voor dit doel voorschriften en procedures inzake 
wettelijke aansprakelijkheid toepassen of ontwikkelen, of  
c) een combinatie hiervan toepassen of ontwikkelen.  
2. Teneinde in hun nationale recht te voorzien in adequate 
voorschriften en procedures inzake wettelijke aansprakelijkheid 
voor materiële of persoonlijke schade die verband houdt met de 
in artikel 2, lid 2, onder b), omschreven schade, dienen de 
partijen:  
a) hun bestaande algemene recht inzake wettelijke aansprake ­
lijkheid te blijven toepassen;  
b) specifiek voor dat doel recht inzake wettelijke aansprakelijk ­
heid te ontwikkelen en toe te passen of te blijven toepassen, 
of 
c) een combinatie hiervan te ontwikkelen en toe te passen of te 
blijven toepassen.  
3. Bij het ontwikkelen van recht inzake wettelijke aansprake ­
lijkheid als bedoeld onder b) of c), van lid 1 of lid 2, behandelen 
de partijen, voor zover nodig, onder andere de volgende ele ­
menten:  
a) schade;  
b) standaard van de aansprakelijkheid, met inbegrip van risi ­
coaansprakelijkheid of schuldaansprakelijkheid;  
c) kanalisering van de aansprakelijkheid, waar passend;  
d) het recht vorderingen in te stellen.  
Artikel 13  
Evaluatie en toetsing  
Vijf jaar na de inwerkingtreding van het aanvullend protocol en 
vervolgens om de vijf jaar toetst de conferentie van de partijen 
die als vergadering van de partijen bij het protocol fungeert de 
effectiviteit van dit aanvullend protocol, mits de voor een der ­
gelijke toetsing benodigde informatie door partijen ter beschik ­
king is gesteld. De toetsing geschiedt in het kader van de eva ­
luatie en toetsing van het protocol zoals omschreven in arti ­
kel 35 van het protocol, tenzij anders wordt besloten door de 
partijen bij dit aanvullend protocol. De eerste toetsing behelst 
mede een toetsing van de effectiviteit van de artikelen 10 en 12.NL L 46/6 Publicatieblad van de Europese Unie 19.2.2013
Artikel 14  
Conferentie van de partijen die als vergadering van de 
partijen bij het protocol fungeert  
1. Met inachtneming van artikel 32, lid 2, van het Verdrag 
fungeert de conferentie van de partijen die als vergadering van 
de partijen bij het protocol fungeert, als de vergadering van de 
partijen bij dit aanvullend protocol.  
2. De conferentie van de partijen die als vergadering van de 
partijen bij het protocol fungeert, toetst geregeld de tenuitvoer ­
legging van dit aanvullend protocol en neemt binnen haar man ­
daat de besluiten die nodig zijn om de effectieve tenuitvoerleg ­
ging daarvan te bevorderen. Zij vervult de functies die haar bij 
dit aanvullend protocol zijn toegewezen en, dienovereenkom ­
stig, de functies die haar bij artikel 29, lid 4, onder a) en f), van 
het protocol zijn toegewezen.  
Artikel 15  
Secretariaat  
Het bij artikel 24 van het Verdrag ingestelde secretariaat fun ­
geert als secretariaat van dit aanvullend protocol.  
Artikel 16  
Verhouding tot het Verdrag en het protocol  
1. Dit aanvullend protocol vormt een aanvulling op het pro ­
tocol en noch een aanpassing noch een wijziging daarvan.  
2. Dit aanvullend protocol laat de rechten en verplichtingen 
van de partijen bij dit aanvullend protocol uit hoofde van het 
Verdrag en het protocol onverlet.  
3. Behoudens waar in dit aanvullend protocol anders is be ­
paald, zijn de bepalingen van het Verdrag en het protocol van 
overeenkomstige toepassing op dit aanvullend protocol.  
4. Onverminderd lid 3 laat dit aanvullend protocol de rech ­
ten en verplichtingen van een partij uit hoofde van het inter ­
nationale recht onverlet.  
Artikel 17  
Ondertekening  
Dit aanvullend protocol staat open voor ondertekening door 
partijen bij het protocol op het kantoor van de Verenigde Naties 
te New York van 7 maart 2011 tot en met 6 maart 2012.  
Artikel 18  
Inwerkingtreding  
1. Dit aanvullend protocol treedt in werking op de negentig ­
ste dag na de datum van de nederlegging van de veertigste akte van bekrachtiging, aanvaarding, goedkeuring of toetreding door 
staten of regionale organisaties voor economische integratie die 
partij zijn bij het protocol.  
2. Voor een staat of regionale organisatie voor economische 
integratie die dit aanvullend protocol bekrachtigt, aanvaardt of 
goedkeurt dan wel daartoe toetreedt na de nederlegging van de 
veertigste akte als bedoeld in lid 1, treedt dit aanvullend proto ­
col in werking op de negentigste dag na de datum waarop die 
staat of regionale organisatie voor economische integratie zijn 
of haar akte van bekrachtiging, aanvaarding, goedkeuring of 
toetreding heeft nedergelegd of op de datum waarop het pro ­
tocol voor die staat of regionale organisatie voor economische 
integratie in werking treedt, indien deze datum later valt.  
3. Voor de toepassing van de leden 1 en 2 wordt een door 
een regionale organisatie voor economische integratie nederge ­
legde akte niet meegeteld naast de door lidstaten van die orga ­
nisatie nedergelegde akten.  
Artikel 19  
Voorbehouden  
Ten aanzien van dit aanvullend protocol kan geen enkel voor ­
behoud worden gemaakt.  
Artikel 20  
Opzegging  
1. Na het verstrijken van twee jaar na de datum waarop dit 
aanvullend protocol voor een partij in werking is getreden, kan 
die partij dit aanvullend protocol te allen tijde opzeggen door 
middel van een schriftelijke kennisgeving aan de depositaris.  
2. De opzegging wordt van kracht na het verstrijken van één 
jaar na de datum waarop de depositaris de kennisgeving van 
opzegging heeft ontvangen of op enige latere in bedoelde ken ­
nisgeving vermelde datum.  
3. Elke partij die het protocol overeenkomstig artikel 39 van 
het protocol opzegt, wordt geacht ook dit aanvullend protocol 
te hebben opgezegd.  
Artikel 21  
Authentieke teksten  
Het oorspronkelijke exemplaar van dit aanvullend protocol, 
waarvan de Arabische, de Chinese, de Engelse, de Franse, de 
Russische en de Spaanse tekst gelijkelijk authentiek zijn, wordt 
nedergelegd bij de secretaris-generaal van de Verenigde Naties.  
TEN BLIJKE WAARVAN  de ondergetekenden, daartoe naar beho ­
ren gemachtigd, dit aanvullend protocol hebben ondertekend.  
GEDAAN  te Nagoya, de vijftiende oktober tweeduizend tien.NL 19.2.2013 Publicatieblad van de Europese Unie L 46/7